# isiXhosa HL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2019 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the September Preparatory Exams 2019, 32 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-grade-12-sept-2019/2f3fba07-ee3a-42f5-89a4-ec5012ec3178
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 32

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2019 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-grade-12-sept-2019/2f3fba07-ee3a-42f5-89a4-ec5012ec3178)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2019. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                             NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                              IBANGA 12

                         SEPTEMBA 2019

          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2

AMANQAKU:   80

IXESHA:     2½ iiyure

                                   *XHOHL2*

                        Olu viwo lunamaphepha angama-25.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2019)

IMIYALELO NENGCACISO

1.    Funda imiyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.    Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile
      yesiqulatho ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi
      olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe
      oza kuyiphendula.

3.    Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
      ICANDELO A: ISihobe           (30)
      ICANDELO B: INoveli           (25)
      ICANDELO C: IDrama            (25)

4.    Phendula imibuzo emiHLANU iyonke:

      Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, omNYE kwiCANDELO B, nomNYE
      kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

      ICANDELO A: ISIHOBE
      IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo emiBINI
      UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: Ngumbuzo ONYANZELEKILEYO

      ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
      Phendula umbuzo OMNYE.

      ICANDELO C: IDRAMA
      Phendula umbuzo omNYE.

5.    UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI
      LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).

      o     Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
            oyifundisiweyo.
      o     Phendula UMBUZO OSISINCOKO omNYE kunye NOMFUTSHANE
            ube mNYE

      Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
      unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
      Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile
      ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C.
      Sebenzisa itshekhlisiti ukwenza oku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                        3

 6.     UBUDE BEEMPENDULO

        o     Umbuzo osisincoko kwiSihobe kulindeleke ukuba uphendulwe
              ngamagama ali-190–240.
        o     Umbuzo osisincoko kwiNoveli/kwincwadi Lwemveli neDrama
              kulindeleke ukuba uphendulwe ngamagama angama 340–390.
        o     Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
              lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
              nangokusemxholweni.

 7.     Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO ngaliNYE ngocoselelo.

 8.     Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
        ngayo kwiphepha loviwo.

 9.     Qala ICANDELO ngaliNYE kwiphepha ELITSHA.

 10.    Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

        ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
        ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
        ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu

 11.    Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2019)

 ITHEYIBHILE YESIQULATHO

 ICANDELO A: ISIHOBE

 Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.

        INANI LOMBUZO                        UMBUZO              AMANQAKU       INOMBOLO
                                                                                YEPHEPHA
 1.     UMfikazi UCharlotte             Umbuzo osisincoko            10             6
        Manyhi Maxeke                      soncwadi

 2.     Iimbongi                        Umbuzo omfutshane            10                7

 3.     A! Ngangomhlaba!                Umbuzo omfutshane            10                8

 4.     Unozakuzaku                     Umbuzo omfutshane            10                9
                                            KUNYE
                   Umbongo ongafundiswanga. Kunyanzelekile ukuba uwuphendule.
 5.     Iiholide                        Umbuzo omfutshane             10              10

 QAPHELA:           Phendula umbuzo omNYE OSISINCOKO nombuzo omNYE
                    OMFUTSHANE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
                    kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO
                    OMFUTSHANE kwiCANDELO C.

 ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI

 Phendula umbuzo omNYE

                                                                            INOMBOLO
      INANI LOMBUZO                UMBUZO             AMANQAKU
                                                                            YEPHEPHA
 6.     Inkaw’idliw’ilila    Umbuzo osisincoko              25                  11
                             soncwadi

 7.     Inkaw’idliw’ilila    Umbuzo omfutshane              25                   12

 8.     Nyana wam!           Umbuzo osisincoko              25                   14
        Nyana wam!           soncwadi

 9.     Nyana wam!           Umbuzo omfutshane              25                   14
        Nyana wam!

 10. Ukhozi                  Umbuzo osisincoko              25                   16
     olumaphiko              soncwadi
 11. Ukhozi                  Umbuzo omfutshane              25                   16
     olumaphiko
                                           OKANYE
 12. Ubuncwane               Umbuzo osisincoko              25                   18
     Boncwadi                soncwadi
     Lwemveli

 13. Ubuncwane               Umbuzo omfutshane              25                   18
     Boncwadi
     Lwemveli

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             5

 ICANDELO C: IDRAMA

 Phendula umbuzo omNYE.

 INANI LOMBUZO                   UMBUZO                  AMANQAKU          INOMBOLO
                                                                           YEPHEPHA
 14. Buzani kubawo               Umbuzo osisincoko              25             21
                                 soncwadi
                                     OKANYE
 15. Buzani kubawo               Umbuzo omfutshane              25                  21

 16    Indlal’ inamanyala -      Umbuzo osisincoko              25                  23
                                 soncwadi

 17    Indlal’ inamanyala        Umbuzo omfutshane              25                  24

 QAPHELA:            KUMACANDELO B no C, qiniseka ukuba uphendule umbuzo
                     OSISINCOKO OMNYE nombuzo omNYE OMFUTSHANE.
                     Nceda ungaphenduli imibuzo emiBINI ezizincoko okanye imibuzo
                     emiBINI emifutshane.

 ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)
 Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
 ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.

             ICANDELO                    AMANANI       INANI LEMIBUZO        TIKISHA
                                         EMIBUZO       EPHENDULWAYO        NGASEZANTSI
 A    ISihobe(ISihobe                      1–4                2
      esifundisiweyo)
      Isihobe (ISihobe                       5                 1
      esingafundiswanga)
 B    Inoveli Noncwadi Lwemveli             6–13               1
      (Umbuzo osisincoko
      soncwadi OKANYE
      omfutshane)
 C    Idrama(Umbuzo osisincoko             14–17               1
      soncwadi OKANYE
      omfutshane)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (EC/SEPTEMBA 2019)

ICANDELO A: ISIHOBE

IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane

IMIYALELO

    Kweli CANDELO kubuzwe imibongo nezibongo ezine ezifundisiweyo nombongo
     omNYE ongafundiswanga.
    Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo emiBINI ebuzwe
     kwimibongo OKANYE kwizibongo ezifundisiweyo; kunye nombuzo omNYE
     kumbongo ongafundiswanga OKANYE isibongo esingafundiswanga.

QAPHELA:        Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
                uwuphendule. Qiniseka ukuba uphendule imibuzo emiTHATHU
                kweli candelo.

Ubude bempendulo yombuzo osisincoko buphakathi kwe-190–240 amagama.

IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo emiBINI.

UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula umbuzo osekwe kuwo.
Khetha uze uhlalutye isigama esisetyenziswe yimbongi ukuphuhlisa ukuba lo ithetha
ngaye kwesi sicatshulwa sombongo sele walandulela eli limagad`ahlabayo.           [10]

       UMFIKAZI UCHARLOTTE MANYHI MAXEKE – S.E.K MQHAYI
       “Ndesuka ndingunina kwaSirayeli
       (Gwebi 5:7).
1      Shukumani bafazi;
2      Ushenxil’ uMamarhixirhixi;
3      Ufinyis’ amagruxu;
4      Ushenxil’ okad’ esakh’ umzi,
5      Egutyul’ iirhanga namanxila;
6      Egodus’ amahilihil’ agoduke;
7      Kubuy’ amadungudwan’ emazweni;
8      Itye lesiseko seTiyopiya!
9      Shukumani bafazi!

10     Igqibil’ intomb’ asemzini;
11     Igqibil’ intomb’ aseLusuthu
12     Umfazi wamaNywabe kwaGatyeni;
13     Ukhe wabek’ iinyawo kwelabaTswana;
14     Kusapho lukaKhama nolwabaRolweni;

15     Wabek’ amabele kubaThembu;
16     Kumabandla kaNdaba kaZondwa;
17     ETyhalarha kwingcwaba likaNgangelizwe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             7

18     Maz’ emabele made yase-Afrika;
19     Okwanyis’ usapho lukaNtu luphela;
20     Azi nonyaka yaphusile nje;
21     Logangwa yintokazi kabani na?
22     Menzelen’ ilitye lokukhunjulwa;

 UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.

 IIMBONGI – Z.S QANGULE

 1     Nkedama ezaziwa ngokubhonga,
 2     Mithombo ehlupha ngokubhanga,
 3     Nzala yamagqirha ngokunuka,
 4     Luhlobo lwamanxila ngokuthuka,

 5     Ziphoxo zenkundla ukubhoxa,
 6     Xholovane benkundla ukuxoxa,
 7     Zazi zeembalo ukuprofithesha,
 8     Makholwa endalo ukubhedesha,

 9     Manyange anyanga izizwe,
 10    Bavuseleli abatyala ubuzwe,
 11    Zingxangxasi iingcamango zenu,
 12    Yingxubevange ukugxagxaza kwenu,

 13    Ndiphuma nani ngokutola,
 14    Ndivuma nina ngokuhlola.

 2.1 Lizisa eyiphi intsingiselo igama elibhalwe ngqindilili kumqolo wesi-3?              (2)

 2.2 Caphula ubungqina bokuba iimbongi ngokwezenzo zazo azizicaluli iinkolo.             (2)

 2.3 Ugqamisa ntoni ngeembongi umfanekiso ngqondweni okumqolo we-12?                     (2)

 2.4 Nika imfundiso efumaneka kulo mbongo.                                               (2)

 2.5 Ngqina ukuba olu didi lombongo yisonethi.                                          (2)
                                                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2019)

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.

A! NGANGOMHLABA! – S.E.K MQHAYI

1     Yema mangqangq’ iManisipaliti,
2     Akroz’ amajon’ oMkhosi,
3     Yahlahlamb’ iNtambula ka- I.C.U.
4     Yathi: Ngambu-ngambu-ngambu!
5     “Zaphal’ imoto nemotokali”,
6     Laphalal’ igazi leenkabi zontatu,
7     Zakhala zakuhlatywa zatakazela!
8     Zathi, Bho-ho-ho kankomo!
9     Lanyikima lonk’ elakwaGompo,
10    Zaqaba calany’ iintokazi;
11    Laxakek’ igwangqa lenqwelem:
12    Lafun’ ukuthi’ inkanun’ ayikenzi nto.
13    A! Ngangomhlaba!
14    A! Ngangomhlaba!

15    NguSo-kugqononoza;
16    Udong’olubomv’ olulil’ iinyembezi,
17    UMqanduli yinxil’ engaphakathi,
18    UGoliva yingxow’ okutshayela;
19    Sisiyangayanga, yindab’ amaxhego,
20    Ubhityil’ umnt’ ohlal’ engxoweni,

21    Ukutya kokuhamb’ akuyi siswini
22    Kuhlal’ezinyaweni kweliphezulu,
23    Zekuthi ukuhla kuhle nomnqambulo.
24    Ngubo kaSoy’ izel’ amaqhinga
25    Kub’ uyityil’ ifatyi wayikhanyela,
26    Wayivimb’ impi yaseBungeni,
27    Yindaba kaJoji zoKezala
28    Babambene ngelif’elisetyesini;

3.1   Lizisa eyiphi intsingiselo igama elibhalwe ngqindilili kumqolo wokuqala?            (2)

3.2   Caphula ubungqina bokuba umcimbi wawuqhubeka kwingingqi yaseMonti.                  (2)

3.3   Ugqamisa ntoni umfanekiso ngqondweni ofumaneka kumqolo wesi-9?                      (2)

3.4   Nika imfundiso efumaneka kulo mbongo.                                               (2)

3.5   Ngqina ukuba esi sicatshulwa sombongo sithathwe kumbongo mbaliso.                   (2)
                                                                                         [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                            9

 UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.

 UNOZAKUZAKU – Z.S QANGULE

 1     Indod’ encazwa ngabakhulu kwanabanci,
 2     Kufunek’ ingalandulanga kodwa yenz’ ezo nto
 3     Imaz’ esengekayo nok’ isisaqhaga,
 4     Kaloku yindlezan’ ayinakoma kuthi tu.

 5     Inyew’ idinyazw’ ilungiswe nguye,
 6     Ngumnt’ ontloni ke wasebulawini.
 7     Intomb’ yazimel’ unin’ ambathe,
 8     Ngumdibanisi wamakhay’ amabini ngobulawu.

 9     Nanko k’ esiz’ ehamb’ exhakazela,
 10    Abafazi bemhewula, zimkhonkoth’ izinja.
 11    Iinkomo ziphi, luphi na lon’ uswazi?
 12    Azi waze njani na? Isazi-mzi k’eso.

 13    Imbeko nemibuz’ emlindeleyo kwelo khaya.
 14    Kodwa ke yinkabi yamalang’ ekad’ inetha.
 15    Indlel’ ayaziwa mntu kodw’ umhambi wayo,
 16    Kuthenjwe yena ngasemv’ ujongiwe ngaphambili.

 4.1 Liza neyiphi intsingiselo igama elibhalwe ngqindilili kumqolo wesi-3?            (2)

 4.2 Caphula ubungqina bokuba unozakuzaku ngumyili wobuhlobo.                         (2)

 4.3 Ugqamisa ntoni ngonozakuzaku umfanekiso ngqondweni ofumaneka
     kumqolo we-9?                                                                    (2)

 4.4 Nika imfundiso efumaneka kulo mbongo.                                            (2)

 4.5 Ngqina ukuba esi sicatshulwa sombongo sithathwe kumbongo nkcazo.                 (2)
                                                                                     [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2019)

 UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE.

 UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.

 IIHOLIDE – S.E.K MQHAYI
 1 Khaniphuml’ ezifundweni,
 2 Khaniphuml’ ezibalweni;
 3 Kukade nithwele nzima
 4 Ngaphezulu kokulima.
 5 Khaniphumle, khaniphumle, madodana,
 6 Khaniphumle, kwanani mthinjana.

 7    Kuthe khona kulo nyaka,
 8    Kwafumane kwathi nyaka!
 9    Izifundo zangangengca.
 10   Kwasikw’ imizi nengca.
 11   Khaniphumle, khaniphumle, makhwenkwana,
 12   Khaniphumle, khaniphumle zintwanazana.

 13   Kade niyitshis’ ingqondo.
 14   Kwade kwanga kutsh’ idobo;
 15   Bayaluzel’ ubuchopho
 16   Ngokwezintlwa zesixhobo
 17   Khaniphumle, khaniphumle, bafanana,
 18   Khaniphumle, kwanani mathokazana.

 19   Niziqwelile neemviwo,
 20   Ngent’ ezingenalwazi;
 21   Ngeelwimi zasezizweni,
 22   Natsho wancama’ umnt’ ezweni,
 23   Khaniphumle, khaniphumle madodana,
 24   Khaniphumle, khaniphumle mlisazana.

 5.1 Xela isixhobo sohlalutyo esibethelela ukuba iholide lixesha lokuphumla.            (1)

 5.2 Ithetha ngeyiphi iholide yonyaka imbongi kulo mbongo? Xhasa impendulo
     yakho.                                                                             (2)

 5.3 Chonga umqolo kwisitanza sesi-2 ophuhlisa ukuba izifundo ezenziwa
     ngabafundi zininzi kakhulu.                                                        (1)

 5.4 Zifana njani izitanza zalo mbongo ngokwesakhiwo sangaphandle?                      (2)

 5.5 Xela isafobe esifumaneka kumqolo we-13 uze uchaze ukuba siphuhlisa
     ntoni.                                                                             (2)

 5.6 Chaza uvakalelo lwembongi ngokwalo mbongo uwonke. Xhasa impendulo
     yakho.                                                                             (2)
                                                                                       [10]

                                                   AMANQAKU ECANDELO A:                  30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             11

 ICANDELO B: INOVELI

 IMIYALELO

  Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezintathu noNcwadi Lwemveli.
  Khetha umbuzo kwiNoveli/kuncwadi lwemveli olufundisiweyo.
  Kwinoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
   OSISINCOKO SONCWADI nombuzo OMFUTSHANE,ukususela kumbuzo
   wesi-6 ukuya kumbuzo we-13.
  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

 QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
          (kwinoveli/ kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
          akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwidrama).
          Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
          (kwinoveli/Ncwadi Lwemveli)KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
          umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwidrama).

 INOVELI

 Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO
 OMFUTSHANE)

 UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 INKAWU IDLIW’ILILA – S KULA

 Kwinoveli ethi, ‘Inkawu idliw’ilila’ ukunyoluka kuyahlabana neenjongo zomthetho.”
 Ngqina olu luvo ngesincoko.

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
 angama-340–390 (2–2½ amaphepha)                                                       [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2019)

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

INKAWU IDLIW’ILILA: S KULA

Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

Wathi uThantaswa xa egqibezela izifundo zakhe, wabonwa ngusomashishini
waseGcuwa, uMsindisi Yangaphi. Ngelo xesha yena uMfuneko kwakusele kukudala
waphumayo eWSU ngenxa yokuphela kwemali. UMsindisi wayehambele izinto
zoshishino eMthatha ukubona kwakhe intombi eyayiphakamise iqwakuqwaku
elalinenombolo yaseGcuwa phambi kwala garaji ingasendleleni xa ungenayo apha
edolophini eMthatha.

Yaqhwanyaza kwakanye imesedisi yakhe, yabe seyiphambi kwaloo ntombi. Bathi
besiza bebaleka abanye abantu ababefuna ukukhweliswa, wathi umqhubi makavale
ucango, emva koko wayixhuzula imoto yakhe ebashiya bebumatsheka.
UThantaswa ufike kumfo obonakalayo ukuba unobuntu. Yindedeba ayibone ngodidi
lwemoto yayo ukuba ayixakekanga kwezifuna imali. Uthe akungena kuloo moto,
wahlala wazinza esitulweni sakhe. Waziva ngathi ukhonxekile yena umfana
kaYangaphi, amehlo akhe emana ukuwaphosa kuThantaswa ecaleni kwakhe.
Wayengathi walame ingelosi phakathi kwaboni. Apho emotweni kwakungekho
zindaba zininzi ngaphandle kokuba uMsindisi encina ezaseYunivesithi
kuThantaswa.
Yayimilile intombi yasemaCirheni, inesiqwana nje esimnandana okwesembaleki.
Yayikhanya ngebala, inonwele oluhla ngezidlele ezitumtumana. Umlomo
wawumnyama okowomntu obesitya iziphingo. Intamo ende yayihonjiswe
ngomcwana omnye wobucwebe begolide.

Yayinxibe ezimhlophe ngathi ngumtshakazi ecanda inkundla. Umqolo lo wayo
wonke wawubethwa ngumoya ngaphandle kuloo lokhwe yayinamasondo ajinga
ngobuchule obukhulu ngathi ibisikelwe umdaniso. Yayichophise kuhle ngezihlangu
zayo, ithi ukuhamba oku isinqe siye ngapha nangapha okwesikanomyayi ehamba
endimeni.

7.1   Chaza unxulumano lukaThantaswa kunye nalo Mfuneko phambi kokuba
      ahlangane noMsindisi kule noveli.                                               (2)

7.2   Bonisa ngeengongoma eziNTATHU ukuba umnatha wothando uwuphuhlise
      njani umxholo wolwaphulo mthetho kule noveli.                                   (3)

7.3   Ubumnyama bomlomo kaThantaswa bungumqondiso wantoni kubomi bakhe
      bale noveli? Xhasa impendulo yakho.                                             (3)

7.4   Tyhila isigqebelo esisekubeni uThantaswa enxibe ilokhwe emhlophe ngalo
      mhla ahlangana noMsindisi.                                                      (2)

7.5     Likweliphi inqanaba lesakhiwo ibali ngokwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo
        yakho.                                                                        (2)

7.6     Sikhumbuze ngezenzo eziTHATHU ukuba uThantaswa nyhani ‘ubenentamo
        ende’ ngokwebali lale noveli.                                                 (3)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          13

 ISICATSHULWA B

 Isikhalo sikaHlengiwe sakhupha uNomacebiso nabantwana endlwini. Yaba
 nguhintsihintsi ukuya kumngenisa endlwini uMfezeko. Wangena nje wabahlula,
 bamyeka ethe natya phantsi. Wazicofa engxamile iinombolo zasesibhedlele
 uHlengiwe ecela uncedo lwenqwelo yezigulana. Umongikazi owaphakamisa loo
 fowuni wambambisa unyaka onesiqhuma phambi kokuba amqhagamshelanise
 nabantu benqwelo yezigulana. Zazingathi azililanga kuHlengiwe, ethi engapha abe
 engapha, emselisa lubisi, manzi, mayeza ezama icebo elingalunga.
 Wayenokushwabula okuthile umntwana wabantu, ethetha namagama angavakali
 kakuhle kodwa onke ebhekiselele ngakuThixo omakabe nenceba. Yada yafika
 inqwelo yezigulana emva kwexesha elide ilindiwe, uHlengiwe ekroba phandle
 rhoqo.
 Ngobo busuku uMapheza wabalekiselwa esibhedlele ekwimeko emandundu
 ngokwenene. Wayesel”engenakubalelwa kwabaphilayo, efana nje nenkowane
 enyathelweyo. Ukuba amadoda enqwelo yezigulana akazange amnike uncedo
 lokuqala ukufika kwawo, ngewafika esibhedlele sebanda ceke.

 Wafika apho esibhedlele encediswa ukuphefumla ngombhobho weoksijini. Phezu
 kwakhe kwakujinga isixwexwe sedriphu eyayimnika amandla. UHlengiwe wayethe
 ngcu ecaleni kwakhe, isandla sakhe singapheli emehlweni. Ngalo lonke ixesha
 uHlengiwe wayejonge ebusweni kuMfezeko owayelaliswe ngomqolo ehola
 okwenkomo ekrwitshwe ngesitrophu. Ixhala lalimenze wakhangeleka butshaza
 umntwana wasemzini, isandla sakhe esasisebunzi kuMfezeko sasingcangcazela
 sonke. Yayisithi yakunyuka incwina yesigulana, asisuse ngokukhawuleza
 ayokusibeka esifubeni kuMfezeko. Wayengeva nokunqandwa oku ngala madoda
 oncedo lokuqala.

 7.7    Xela isenzo esingunobangela wale meko akuyo uMfezeko.                         (2)

 7.8    Caphula amazwi kwisicatshulwa aqulethe intsingiselo yokuba uHlengiwe
        walindiswa ixesha elide kakhulu emnxebeni.                                    (1)

 7.9    Xela izixhobo zibeziBINI ezithe ngokusetyenziswa kwazo kwisicatshulwa
        zangqina ukuba eli bali liqhubeka kwixesha lokhanyo.                          (2)

 7.10   Uludidi luni lomlinganiswa uMfezeko kule noveli? Xhasa impendulo yakho.       (3)

 7.11   Ingaba ukuzibulala kukaThantaswa kusisiphelo esilindelekileyo okanye
        sesothusayo kule noveli? Xhasa impendulo yakho.                              (2)
                                                                                    [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2019)

 UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 NYANA WAM! NYANA WAM! WK TAMSANQA

 Kwinoveli ethi, ‘Nyana Wam Nyana Wam’ ukuyekela abanye bakuthathele izigqibo
 kuyahlabana neenjongo zempumelelo.” Ngqina olu luvo.                                [25]

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
 angama-340–390 (2–2½ amaphepha)

 UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 NYANA WAM! NYANA WAM!- WK TAMSANQA

 Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA C

 Galakangqa, kwangena ufafa olude lomfana, into emnyama ukusuka esihlangwini
 ukuyophosa elunweleni. Into emkhitha ngathi ngowenkabi yehashe. Obo
 bumnyama babuphazanyiswe lithambo elimhlophe elalibhijele umqala lifuna
 ukumfanisa nehlungulu, kwakunye naloo mazinyo amhlophe ayemane ukuthi
 menye kobo buso babuzele uncumo olwaluntama uthando ulungazenzisiyo
 kumninilo. Yayingumfundisi. Ebusweni wayetsho ngesiva esasixwese isidlele,
 simfanele ndithetha enga wazalwa naso.
 Uthe akungena lo mfo wabonakala utitshala ephakama esihlalweni emhlangabeza,
 kucaca ukuba uyamfanisa. Akufika kuye wolula isandla embulisa, wenjenjalo
 nomhambi, baxhawulana.
 “Tyhini bhota Thole” Watsho utitshala esixhuzu-xhuzula isandla somhambi ehleka.
 “Titshala uza kudliwa, layekwa elo gama,” watsho umhambi, phofu ehleka.
 “Uthini na mfondini? Nguwe lo? Waba ngumfundisi ngenene? Uyazi ndimana
 kuyiva nje le nto ndingakholwa,” Watsho utitshala esibambile njalo isandla
 somhambi.
 “Ndim lo, kholwa,” yabamfutshane yatsho impendulo yomhambi. Bebambene njalo
 kwathi xum kwee cwaka, zaphela iindaba, bajongana umzuzu. Bebambene njalo
 zabonakala ziphalala iinyembezi kutitshala. Akazanga abenakho nomhambi
 ukuzibamba, zabonakala nakuye ziphalala. Balilelana.
 Bayana ngamehlo abantwana besikolo bemangalisiwe ukuba kuqhubekani na.
 Kwakhula usebezo owawunokuthi xa ubeke iindlebe ufumanise ukuba kulawula
 umbuzo omnye othi “Ngubani na lo?” Yayinye impendulo ingu “Andazi.” Ngenene
 kwakungekho namnye owayemazi kuloo ndlu ngaphandle kotitshala.

 9.1 Chaza unxulumano lukaThole nalo titshala athetha naye.                           (2)

 9.2 Bonisa ngeengongoma eziNTATHU ukuba ukubethelwa nokubanesazela
     kuwuphuhlise njani umxholo wempumelelo esentabeni kule noveli.                   (3)

 9.3 Ubude bukaThole obuchazwa kwesi sicatshulwa bubengumqondiso wantoni
     kubomi bakhe ngokwebali lale noveli? Xhasa impendulo yakho.                      (3)

 9.4 Tyhila isigqebelo esikwimeko kaThole yokuba engumfundisi ngokweli bali lale
     mini ikwisicatshulwa.                                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               15

 9.5 Likweliphi inqanaba lesakhiwo ibali ngokwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo
     yakho.                                                                              (2)

 9.6 Xoxa ngeengongoma eziNTATHU ubunyani bokuba layekwa igama elithi
     “Thole’ ngokwebali lale noveli.                                                     (3)

                                         KUNYE

 ISICATSHULWA D

 “Emnyango!” utshilo owevolo-volo emkhomba ngayo. Wankcunkca ukuya
 kuphuma emnyango uThole. Bamqhuba ukusuka apho baya kumfaka ndlwini
 ithile kwalapho elokishini. “Peto khawenz’ into sisele, sizokuyicingela le nja ukuba
 sithini ngayo,” yatsho le nto iphethe ivolo-volo kucaca ukuba nayo ngokwayo
 ngomnye owagqitha indlu yoxolo ivaliwe, ibonakala kwasemehlweni apha ukuba
 igila imikhuba, ngumbulali mdala. Yathi ukuba itsho waphuma omnye wabo
 wanga akayanga wabuya nomngxu wanika le nto imehlo abomvu. Kweziwa
 negilasi yagalela yee qongqololo yacimela inyakamile, yavakala isithi, “Khuphani
 intambo nimqamangele ewodrophini.” Kwavulwa kwakuyo le wodrophu aza
 kubotshelelwa kuyo kwakhutshwa iintambo waqanyangelwa ukusuka elunyaweni
 ukuya kuthi ga entanyeni. Emva koko bamphamba-phamba ngeempama
 bemtshicela, bemkhaba kwindawo ezimbi nezinengozi emzimbeni engenakho
 nokuthini ngenxa yokuqiniswa kweentambo ezazimbophile.
 “Thabathani isitulo nibeke ixesha kuso nilijongise phaya kuye alibone,” yatsho le
 nto, kwenziwa njalo kwangoko.
 “Uyalibona elo xesha?” yabuza le nto
 “Ewe ndiyalibona,” watsho ukuphendula uThole. Yesuka enye yezi nkewu yatsiba
 yatsho kakhulu ngempama isithi, “Yithi ewe ndiyalibona nkosi!”
 “Ewe ndiyalibona nkosi!” uphindile watsho. Phambi kwakhe kwakubekwe la
 maxesha makhulu kuthiwa zi-alarm clock.
 “Khawubophe izoli sikhe siyitshayele mtshan’am,” yatsho le nto kucaca ukuba
 ngumakhonya kwesi sine imana ukuthunga kobu tywala inunusa amaqabane ayo.

 9.7    Xela isenzo sikaNomsa esikhokelele kule ngxwabangxwaba ikwesi
        sicatshulwa.                                                                     (2)

 9.8    Caphula kwisicatshulwa ubungqina bokuba omnye wezi zigelekeqe
        wayebonakala engenalo kwaphela uxolo.                                            (1)

 9.9    Xela izixhobo zibeziBINI ezikwisicatshulwa ezingqina ukuba eli bali
        liqhubeka kula maxesha okhanyo.                                                  (2)

 9.10   Uludidi luni lomlinganiswa uThole kule noveli? Xhasa impendulo yakho.            (3)

 9.11   Ingaba isiphelo sale ncwadi sesilindelekileyo okanye sesothusayo? Xhasa
        impendulo yakho.                                                                 (2)
                                                                                        [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
16                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (EC/SEPTEMBA 2019)

 UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 UKHOZI OLUMAPHIKO – N SAULE

 Kwinoveli ethi, ‘Ukhozi Olumaphiko’, ubumpimpi buyahlabana neenjongo
 zenkululeko.Ngqina olu luvo.                                                          [25]

 UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N SAULE

 Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA E

 Yadubula ngelo xesha imikhwazo yanxakama, imemeza ivela kwezinye izisele,
 kwabanye abavalelwe njengam, “Wenzeni umntwan’omntu, selede abethelwe
 ukubulawa nje?” Kwathi kanti baninzi abayimameleyo imigudu eyenzekayo.
 Ndangenelela nam ndingenakuzibamba, “Magqwirhandini”, kanti kuloku ziza
 kupheza izithonga. Zathi cwaka, kwathi cwaka.

 Kusasa ngaloo mini ndeva ndingabuzanga ngegwangqa elalize kuthabatha
 iinkcukacha esiseleni sam ukuba “obesenza isimbonono sokukhumbula unina
 ngephezolo uzixhome ngomlenze webrukhwe lahlanza iselwa.” Ndibuze
 ngobungxamo ndikhondoza ndifuna ukuqonda ukuba belwenze ntoni na olo sizana,
 yathi impendulo “ngumntu obecinga unolwazi oluninzi.” Ngesibindi endingaziyo
 ukuba ndasithatha phi na, ndathi ndakuthi uyaxoka ubulewe ngokubethwa
 ngamapolisa, lathi igwangqa lingandijonganga “nguwe olandelayo”, ndashiyeka
 ndithe nkamalala, ndikhamisile. Esi simo seli polisa sandicingisa nzulu, ndatsho
 ndakhumbula amazwi eqobokazana endandichithe nalo imva kwemini engaphambi
 kwale yokubanjwa.

 Akukho nto ndandingayincokoli noNokuzola, ingakumbi ubomi bam baseyunivesithi
 njengokuba yena engazange aye nje. Kaloku yena umfokazi wayesebenza
 njengomongikazi kuloo dolophu yethu iBholo. Wayedla ngokuyiphulaphula ngomdla
 yonke intshwaqa yam, kodwa kuthi kwakufika kwezopolitiko athi,” ungaleqi endala
 uba lithole, umzabalazo kudala wabakho, kwaye uhamba ushiya izigede
 neengxwelerha endleleni, ungabi lelinye lamaxhoba ke mfo.” Lathi xa lisithi
 ndim olandelayo igwangqa,ndamcinga uZo.

 11.1   Chaza unxulumano lukaMfazwe nala Magqwirha awakhwazayo phambi
        kokuba abe kule ndawo akuyo namhlanje.                                           (2)

 11.2   Bonisa ngeengongoma eziNTATHU ukuba ukuxhatshazwa kwabantu
        kuwuphuhlisa njani umxholo wobuthandazwe kule noveli.                            (3)

 11.3   Ukuthi cwaka, zipheze izithonga akukhwaza uMfazwe kungumqondiso
        wantoni ngokwaqhubekayo ebudeni bale noveli.                                     (3)

 11.4   Tyhila isigqebelo esikoku kuvalelwa kukaMfazwe esiseleni ngale mini
        ikwisicatshulwa.                                                                 (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           17

 11.5     Likweliphi inqanaba lesakhiwo ibali ngokwesi sicatshulwa? Xhasa
          impendulo yakho.                                                             (2)

 11.6     Xoxa ngeengongoma eziNTATHU ubunyani bamazwi kaNokuzola abhalwe
          ngqindilili kwisicatshulwa ngokwebali lale noveli.                           (3)

 ISICATSHULWA F

 “Mfazwe mtshana kuthe kanti uyindoda! Kunyanisiwe xa kusithiwa ukonakala
 kwenye kukulunga kwenye. Siqithi mntanam, uyayibona le nto yenziwe ngumzala
 wakho? “ Wathula cwaka uSiqithi. Lathi litshona elaloo mini, sabe singadinwanga
 sizizinja. Kumalume ndandilizekile ityala ngokulungisa uKhohlelidangatye.

 Ukuphuma       kwethu    emasimini    ndandithukuthezelwa     yimibuzo emibini
 endandingafuni kuyiphendula. “ndiyaya okanye andiyi entlanganisweni ngeCawe.
 Ndiyifunde okanye ndingayifundi incwadi kaNokuzola?” Zakhawuleza zona iintsuku
 lwafika usuku lwangeCawe. Ndisajika-jikana nokungayi entlanganisweni
 eyayiseyivakalisiwe nakoonomathotholo nencwadi ndingekayifundi, wandihla
 entloko uSiqithi endibuza ukuba ndide ndagqiba kwelithini na.

 “Ukuba akuyanga intliziyo yakho ayisokuze yonwabe kuba uza kusoloko ufuna
 engqondweni ukuba kuxoxwe ntoni na ekuphosileyo”

 “Andiqondi ukuba kuya kunceda nto ukuya kwam kulaa ntlanganiso”
 “Mhlawumbi kaloku uya kunceda abanye ngokuya kwakho phaya” Kwakucacile
 ukuba uSiqithi uyenza eyakhe le ndaba yentlanganiso. Ndingekaphenduli waqhuba
 umfo omkhulu.
 “Ukuba bendinguwe mna bendingayayo, ndive ukuba kuza kuthiwani na, ndibone
 ke noko into emandiyenze.”

 “Uyaqonda phofu ukuba ingajika ibe yingxaki into yokuya kwam kulaa ntlanganiso?”
 “Njani?”
 “Ndagxothwa entlanganisweni kusithiwa ndingumrhubuluzi. Ufuna ndiyokuphoxeka
 phaya kwakhona?”
 “Andikholelwa ukuba wonke umntu ucinga ngolo hlobo. Hamba mfondini uye
 entlanganisweni.”

 11.7     Xela isenzeko kwintlanganiso egqithileyo esibangela ukuba athandabuze
          uMfazwe.                                                                     (2)

 11.8     Caphula amazwi kwisicatshulwa anika intsingiselo yokuba
          yayibethabethana ingcinga kaMfazwe ngokuya entlanganisweni.                  (1)

 11.9     Xela izixhobo zibeziBINI ezithe ngokusetyenziswa kwazo kwisicatshulwa
          zangqina ukuba eli bali liqhubeka kwixesha lokhanyo.                         (2)

 11.10    Uludidi luni lomlinganiswa uMfazwe kule noveli? Xhasa impendulo yakho.       (3)

 11.11    Ingaba isiphelo sikaMfazwe kule ncwadi sesilindelekileyo okanye
          sesothusayo? Xhasa impendulo yakho.                                         (2)
                                                                                     [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
18                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (EC/SEPTEMBA 2019)

 UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA

 Intsomi ethi ‘uNongqawuse’ kunye nomhobe othi, “Intaba kaNdoda’ ziqulethe imbali
 kaNtu”. Ngqina olu luvo.

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama
 340–390. (2–2½ amaphepha)                                                            [25]

 UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI: MMI SWANA

 Funda ezi zicatshulwa zoncwadi lwemveli zingezantsi, wandule uphendule imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA G (Intsomi)

                           'INTSOMI KADELI NODELIWE'
 ‘Kwahlala kwahlala kwayintsomi...’
 Ngaminazana ithile uDeliwe wathunywa kwamakhulu. Naxa babedla ngokuhamba
 bobabini noDeli, uDeli akazange afune ukuhamba naye esithi iyamhlaza into
 yokuhamba naye eneli gongqo lisemqolo, waba uhamba yedwa ngolo hlobo.
 Wahamba, wahamba, emana ukuhlala phantsi kuba wayediniwe kwaye kukude
 yaye indlela ifuna ukuba uyihambe nomntu. Wayeza kuyihamba nabani ke
 uDeliwe? Wakha wahlala phantsi walila, wagixa wada waba nesingqala. Esathule
 njalo ecinga, weva ilizwi elincinane lisitsho ngaphaya kwamawa. Wothuka
 walaqaza uDeliwe akambona tu umntu othethayo ukuba uphi na. Eli lizwi lalivakala
 ngathi lelentombazana. Naxa lalivakala kancinci yayivakala into eliyithethayo,
 libugadlela xa lithetha. Waliva uDeliwe lisithi, 'Deliwe!' Wathula uDeliwe exakwe
 kukusabela kuba engazi ukuba uza kusabela athini na. Lavakala ilizwi kwakhona,
 'Deliwe, Deliwe!' Wancuma uDeliwe waphendula, 'Ndiyeva ukuba uyandibiza

 kodwa ndixakiwe yindlela yokusabela, ukuba ndithi, 'Hi-i-i, ndibengathi
 andinambeko'
 'Uhlalele ntoni kalusizi kwaNti?' labuza ilizwi.
 'Ndithunywe ngumakhulu ngaphaya kwezaa ntaba, ndililolo, le ndlela inde
 inamaqhina iyandiqoba, ndandikade ndingayiva kuba umnakwethu uDeli wayedla
 ngokundikhapha, sihambe sincokola, sihleka intsini, sileqaleqane sizibone
 sesifikile. Ngoku udiniwe ndim akafuni nokundibona, ndiyintlekisa kuye ngenxa
 yesifombo sam, nabazali bam abandithandi basoloko bendinyhukula nangento njee
 encinci. Ndisisigculelo sokuxelelwa ukuba andizalwa naye, andisathethi ngabantu
 elalini, abafuni nokundibona. Xa kuyothezwa ndihamba ndedwa, ndicwezele
 kwabanye kuba abandifuni. Xa kusiyiwa emlanjeni ndihambela kude nabanye.
 Sendazikhethela ukuya ngomsobomvu bengekayi abanye abantu okanye ndiye
 ngokuhlwa, yiyo nale nto ndibhontebhonte zizilonda ndisolwa ngumlambo.
 Lingatshona ilanga ndikubalisela ngentlungu yobukheswa bam. Undibona ndihleli
 apha nje yiloo nto, kodwa ndiza kungcambaza ndide ndifike kulomama,'
 waphendula uDeliwe. Laphinda lavakala ilizwi lisithi, 'Yaza yabuhlungu le nto
 uyithethayo mntan' omntu. Ndingakunceda ukuba uyalufuna uncedo lwam.'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                            19

 Waphendula ngokukhawuleza uDeliwe esithi, 'Ndiyalufuna uncedo lwakho,
 ndiyafuna ukuthandwa ngabantu, ngakumbi endingazange ndibenze nto, bonke aba
 bandicaphukelayo andizange ndibenze nto. Ndincede mntan' omntu.' 'Uyabona ke,
 sukume kule ndawo uhleli kuyo unyuke laa ntaba iyeyona inde kunezinye,
 uyincekelele kuba akululanga ukuyiqabela. Baninzi abanye endiye ndibacebise
 ukuba bayihambe le ndlela ukuze bancedakale. Abanye bayayihamba
 zisombululeke iingxaki zabo. Abanye bayoyisakala bajike endleleni. Ukuba
 usentlungwini ngenene uya kunyamezela. Ekunyamezeleni mkhulu umvuzo.'
 Waqhuba emyala njalo lo mntu. Wamxelela ukuba akufika encochoyini wolufumana
 uncedo. Phela phela ngantsomi.

 13.1   Chaza unxulumano oluphakathi kukaDeli noDeliwe kule ntsomi.                     (2)

 13.2   Bonisa ukuba ukuzalana kuwuphuhlise ngakumbi umxholo wocalucalulo kule
        ntsomi.                                                                         (3)

 13.3   Lingumqondiso wantoni igama likaDeliwe kule ntsomi? Xhasa impendulo
        yakho.                                                                          (3)

 13.4   Phawula ngexabiso lale ntsomi kwisizukulwana sanamhlanje.                       (2)

 13.5   Xela isiganeko esikuvuthondaba kule ntsomi. Xhasa impendulo yakho.              (3)

 13.6   Ngqina ngeempawu zibeMBINI ezibonakalayo ukuba yintsomi le.                     (2)

 ISICATSHULWA H (UMBUZO OMFUTSHANE)

        ENKOSI STEVE BIKO
 1      A! Mzantsi-Afrika!
 2      Nalo ke ilizwe lethu Mzantsi-Afrika.
 3      Nalo ke ikhaya lethu Mzantsi-Afrika.
 4      Nantso ke indawo yethu yokubalekela, Mzantsi-Afrika.
 5      Nantso ke indawo yethu yokulilela, Mzantsi-Afrika
 6      Namhlanje sithi yeyethu kuba asilwele amathandazwe.
 7      Namhlanje sithi yeyethu kuba basilwele ooNokwindla.
 8      OomGcina, ooTyhopho, ooXhamela, lowo ke nguSteve Biko.
 9      A! Mzantsi-Afrika!

 10     A! Mzantsi-Afrika!
 11     Hayi! Hayi! Ndiyayithanda le ndoda andizenzi
 12     Ndizibuz'umbuz'umhla nezolo, 'kutheni na?'
 13     Andizange ndambona mos, ndimbon'emifanekisweni!
 14     Kaloku le nt'ingumzabalazo ndizelwe seyisecicini
 15     Yena ke ebesele emnabel'uqaqaqa.
 16     Oooooo! Ndiyasibona ke ngoku isizathu.
 17     Yile mfundo ingakhethe bani, zezi zikolo zingakhethe bani. A!
 18     Mzantsi Afrika!

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
20                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2019)

 19      A! Mzantsi-Afrika!
 20      Ndiyafunda kaloku kuba ndifundisiwe ndaye ndifundile.
 21      Ndifunde ndafunda ndabon'ukub'usilwele isizwe esintsundu,
 22      Ndabon'ub'uyisindisil'inkedama emlonyeni wengonyama,
 23      Ndabon'ukub'umsindisil'umhlolokazi emlonyeni wengonyama,
 24      Yafund'inkedama wathethelelw'umhlolokazi
 25      Kanti ngaloo ndlela uhamba aph'uBawo asithuma khona.
 26      Ukuba sinced'abangenamandl'okuzinceda
 27      A! Mzantsi-Afrika!

 13.7     Chaza ixabiso loMzantsi Afrika kwimbongi ngokwesitanza soku-1                  (1)

 13.8     Uyintoni uSteve Biko ngokwalo mbongo?                                          (1)

 13.9     Xela ulwazi esilunikwa ngumqolo we-14 ngemeko yembongi kwezopolitiko.          (2)

 13.10    Xela isizathu sokuwuphindaphinda uMzantsi Afrika kulo mhobe uwonke.            (2)

 13.11    Nika umxholo walo mbongo.                                                      (2)

 13.12    Ngeengongoma eziMBINI, xhasa uluvo lokuba imbongi ityala umoya
          wokuba simthande uSteve Biko kwesi sicatshulwa sesihobe.                       (2)

                                                      AMANQAKU ECANDELO B:               25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                            21

 ICANDELO C: IDRAMA

 IMIYALELO

  Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 14
   ukuya kumbuzo 17.
  KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI
   kunye NOMBUZO OMFUTSHANE.
  Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.

 QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
          (kwinoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
          umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama).
          Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
          kwiCANDELO B (kwinoveli/Ncwadi lwemveli) KUNYANZELEKILE
          ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).

 UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA

 ‘Intlekele ekwidrama ethi, ‘Buzani kuBawo’ idalwe kukungaqondani phakathi
 kwezizukulwana ezibini.’ Ngqina olu luvo.

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
 angama-340–390 (2–2½ amaphepha)                                                      [25]

 UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zedrama uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA I

 UMTHETHO:  (Eqongqotha inqawa efaka icuba) Ewe Hlubi unyanisile ukuthi
            “ucinga”. Thina singala madoda sithi akukaphaki usalungise nje
            izitya. Ukuba ke luhlobo ophaka ngalo olu, ndingathi uphake
            kancinane kakhulu, isandla sakho siyabanda Hlubi
 UNYANISO:  Uxolo mawethu, ngathi umfo wethu lo akakulandeli Rhadebe kule
            nto uyithethayo. Kulungile ke Mthi, ukuba uthi uphakile sinike
            amacephe sitye, singamadoda asikwazi ukutya ngezandla.
 UZWILAKHE: Sii, ndifung’ uBhungane ke ngoku mawethu nindinqabele, ngathi
            nintsokothe kakhulu. Fuda ndisithi ndingumXhosa, nesiXhosa
            ndiyasazi, namhla ndifuna itoliki.
 UZWENI:    UmXhosa akatolikelwa isiXhosa Hlubi.
 UMTHETHO: Khanimyeke madoda ndimtyebisele xa engeva kakuhle. Nali ke
            yihlo. Andithi phambi kokuba usibize ukhe wadlana iindlebe
            nomfana lo?
 UZWILAKHE Kunjalo kanye Hlubi.
 UMTHETHO: Kulo mdlano-ndlebe ke Mthi, nihambe nabekana phi?
 UZWILAKHE: Sabekana phi njani?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
22                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2019)

 UMTHETHO:  Akukho nto imbi nikhe nathetha ngayo?
 UZWILAKHE  Enje ngani ke, Mthi?
 UMTHETHO:  Nokuba yenjengani na mayela nenyewe le singayo apha namhlanje.
 UZWILAKHE: Hayi ayikho ngaphandle kokuba ndithe umfana kufuneka ezekile,
            savumelana.
 UMTHETHO: Kungaba ke Rhadebe-e-e, kungaba umfana lo akakhange
            akuhlebele into yokuba mhlawumbi sekukho ntombi
            seyimphandlile.
 UZWILAKHE: Hayi asiyanga kulo ndawo kwaye ke nangaphezu koko, nam
            andikhange ndibe namdla wakuya kuyo kuba ndisazi ukuba into
            yokubona umfazi asindawo yakhe leyo.

 15.1   Xela umba ekudityenwe ngawo ngamaHlubi kule ntlanganiso.                        (1)

 15.2   Ngqina ukuba ixesha ezimbalini lidlale indima ephambili kwimpixano ekule
        drama.                                                                          (2)

 15.3   Kukuthini ukudlana iindlebe?                                                    (1)

 15.4   Chaza umahluko kwindlela amaHlubi alitolika ngayo isiko lokubonela
        nendlela uZwilakhe alitolika ngayo.                                             (2)

 15.5   Ubandakanyeka njani uMagaba kule ngxubakaxaka yale mini?                        (2)

 15.6   Cacisa izenzo eziBINI zikaZwilakhe neziphumo zazo eziphuhlisa ukuba
        ngenene uyilandele le mbono yokuba “ukubona umfazi asindawo
        kaGugulethu.”                                                                   (4)

 15.7   Ingaba unyanisile uZwilakhe ukuba uvumelene nonyana wakhe? Xhasa
        impendulo yakho.                                                                (2)

 15.8   Chaza umoya wale ngxoxo ikwesi sicatshulwa.                                     (1)

 ISICATSHULWA J

 USICELO: Khawutsho mfondini, kakade yintoni ebanga ukuba lo mfana angafuni
          nokuva ngale ntombi? Khona ke mfondini sekutheni, ungade ufune
          ukudlula ilizwi labazali? Noko lo mfana uzibizela amashwa ngale nto
          ayenzayo. Nalo mntwana uThobeka ingemntwana ugxekekileyo nje,
          simazi ekhulela phambi kwethu, kutheni kanye?
 UMZAMO: Ee-e-e suka Sicelo mfondini! Kanti nawe ukwakule ngqondo yala
          maxhego isesemva? Uyazi ukuba bendisithi sewusuka kwizinto
          zokumana kusithiwa kwathi kwathi amasiko. Kanti usekuloo nkunkuma
          nawe?
 USICELO: Hayi mfondini ndenziwa kukuba ndiyaloyika ilizwi lomzali, andifuni
          umzali axakaniseke ngenxa yam.
 UMZAMO: Apha kwaba bafana baseZazulwana andikholwa ukuba ukho
          umfana odlula uGugulethu ngokubeka abazali, kodwa kwinto
          enjengale ndimgxeka ndingamgxeki, kwaye nabazali bakhe
          ndiyabahlaba kakhulu. Ingqina laloo nto yokuba lo mfana ubahlonele
          abazali bakhe uzinyanzele weza ecaweni, into leyo ebingeze yenziwa
          ngomnye umntu, nditsho nawe ubungeze wayenza.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                              23

 USICELO: Hayi mfondini noko lo mfana ndiyamhlaba. Ewe, ngendisiva ukuba le
          ntombi anyanzelwa kuyo ibidume ngesimilo esibi. Intombi
          kaMcothama mfondini ayinasihlava, ifanelekile ukuba ingenziwa
          umfazi nanguwuphi na umfana.
 UMZAMO: Hayi mfondini le nto wena apho isuka khona, ixhwangusha eli wena
          selithembise enye inzwakazi kula macala angaseMthatha. Laye ke
          ndijongile nje intombi le liyayithanda alizenzisi.

 15.9     Ingaba waqhuba ekungalithathini ilizwi labazali uGugulethu ngale ntombi?
          Xhasa impendulo yakho.                                                          (2)

 15.10    Loluphi udidi lozobo olusetyenziswe ukuzoba uGugulethu kule ntetho
          kaMzamo ibhalwe ngqindilili? Xhasa impendulo yakho.                             (2)

 15.11    Nika isizathu asibekayo uGugulethu sokungafuni ukutshata noThobeka.             (1)

 15.12    Tyhila isigqebelo esikwisenzo sikaZwilakhe sokutshata ngokwakhe
          noThobeka xa ebophe isandla uGugulethu.                                         (2)

 15.13    Chaza uluvo analo umbhali wale drama ngesiko lokubonela. Chasa/
          uxhase olu luvo.                                                               (3)
                                                                                        [25]

 UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI

 ‘‘Intlekele ekwidrama ethi, ‘Indlal’inamanyala’ idalwe kukuhlelana kwabantu-
 umzekelo ukuhlelwa kwabantu abangathathi ntweni ngabanezinto.’ Ngqina olu luvo.

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama
 340–390. (2–2½ amaphepha)                                                               [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
24                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2019)

 UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda ezi zicatshulwa zedrama zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA K

 SIBANE:   Liyenza njani kanye le nto?
 SIQHIWU:  Libe lindixelela ukuba andinako ukumbona uKheneli Sibane kuba
           akabonwa ngamadlakadlakana anje ngam lo …
 SITHONGA: Uyaxoka kwedini ...
 SIBANE:   Khawume wena!
 SIQHIWU:  Libe lindinyanzela Mhlekazi ukuba mandiyixele kulo ingxaki
           endiyihambele kuKheneli Sibane.
 SITHONGA: Iyaxoka Kheneli le ...
 SIBANE:   Ndithe thul’ ufe wena! Andiyi kuphinda nditsho ke. Qhuba mfo wakuthi.
 SIQHIWU:  Ndithe ndalixelela Mhlekazi ukuba le ngxaki ndiyihambeleyo ilihlebo
           phakathi kwam noKheneli Sibane, hayi bo, alavuma nantwana.
 SIBANE:   Ewe.
 SIQHIWU:  Ndaba, ngalixelela ukuba ndithunyelwe nguKheneli Sibonda
           waseBotha Sigcawu kuKheneli Sibane, hayi bo, alavuma: nokuba
           ndithethe eli polisa.
 SIBANE    (KuSithonga) kudala ndiniyala Sithonga ukuba musani ukudlala
           ngabantu kule nto yale ofisi. Ndiyadinwa ke mna kukuthetha. Indoda
           ize ingakhali ke. Undivile Sithonga?
 SIQHIWU:  Ewe Kheneli.
 SIBANE:   (KuSiqhiwu) Yiza ngapha mfo wakuthi. (Baye e-ofisini kaKheneli
           Sibane) Thabatha naso isihlalo uchophe. Kanene ubuthe ungubani
           igama lakho?
 SIQHIWU:  NdinguSiqhiwu kaSihlwele bawo, okhaya lilapha kwaKaplani.
 SIBANE:   NguKheneli Sibane ke lo uthetha naye. Yintoni ingxaki yakho ke mfo
           kaKhehle?
 SIQHIWU:  Kwisithuba seminyaka emithathu edlulileyo ndaphumelela ibanga
           leshumi. Emva koko ndabhala uvavanyo lwabaceli-msebenzi apha
           kwaRhulumente, nalo ndaluphumelela.
 SIBANE:   Khawuqhube.
 SIQHIWU:  Emva koko ke ndaxelelwa ukuba mandigoduke ndize ndilinde
           incwadi endiya kuthi ndaziswe ngayo xa kuthe kwavela isithuba.
 SIBANE:   Ibe ntle ke loo nto.

 17.1    Xela umba ekudityenwe ngawo nguSiqhiwu nesipolisa.                           (1)

 17.2    Ngqina ukuba imeko yendlala idlale indima ephambili kwimpixano ekule
         drama.                                                                       (2)

 17.3    Kuthetha ukuthini ukuthi, ‘akabonwa ngamadlakadlakana anje ngam lo’?         (1)

 17.4    Chaza umahluko kwindlela uMaqhikizane noSiqhiwu abayitolika ngayo
         inkonzo kaRhulumente kule drama.                                             (2)

 17.5    Ubandakanyeka njani uMaqhikizane kule ngxubakaxaka akuyo uSiqhiwu
         ngale mini?                                                                  (2)

 17.6    Cacisa izenzo eziBINI neziphumo zazo eziphuhlisa ukuba uSiqhiwu
         akathandi kudlalwe ngabantu kule drama.                                      (4)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               25

 17.7     Ingaba unyanisile uKheneli Sibane xa athi, ‘Ndiyadinwa ke mna
          kukuthetha’? Xhasa impendulo yakho                                               (2)
 17.8     Chaza umoya wale ngxoxo ikwesi sicatshulwa.                                      (1)
 ISICATSHULWA L

 MAMQHINEBE:          Hay’ uyabhuda ke ngoku.
 MAGATYENI:           Masibambelele ethembeni mfazi. Sisaya kuvuzwa ngenye imini,
                      ndiyakuxelela. Masithandaze mfazi.
 MAMQHINEBE:          Sakukhuthuka amadolo sithandaza.
 MAGATYENI:           Ukholo lwakho luye phi na MamQhinebe?
 MAMQHINEBE:          Ndiyaguga ngoku, oko ndathandaza, kodwa andide ndibone nto.
 MAGATYENI:           Ndiya kuhlala ndikuthandazela Qhinebe, yonke imihla ukususela
                      namhlanje, de ukholo lwakho lubuyele kuwe.
 MAMQHINEBE:          Kanti ke Gatyeni ingathi ngowungazihluphi ngomntu ongasafuni
                      kuthandazelwa.
 MAGATYENI:           Awu watsho Qhinebe? Selukuphelele olo hlobo na ukholo mfazi?
 MAMQHINEBE:          Ungandithandazela njani mna usahlulwa kukuzithandazela
                      ngokwakho?
 MAGATYENI:           Inene, bendingazi ukuba umntu ukhe aphindele ekuqaqadekeni
                      nokuba selekhule kangaka.
 MAMQHINEBE:          Akukho ndawo irhuqa umrhaji ke apho MaGatyeni? Akukho
                      ndawo irhuqa umrhaji apho?
 MAGATYENI:           Hay’ uxolo Qhinebe. Noko asingede sifune ukukhuphana amehlo
                      ngento encinci kangaka.
 MAMQHINEBE:          Into endize ngayo apha MaGatyeni, njengokuba sele ndize
                      kudibana nokuthukwa nguwe nje, yile ndinecebo eliya kusenza
                      sibe zezingawothiyo zona umlilo izityebi ezi.
 MAGATYENI:           Uthini na Qhinebe? Thina sibe zizityebi? Nazityebi, eziya zona
                      zingasawothiyo nomlilo? Uthi andiphuphi kodwa?
 MAMQHINEBE:          Akuphuphi tu. Ungaphupha njani uhleli?
 MAGATYENI:           Ungazenzi iintsomi emini mfazi kuba uya kusuka uphume
                      iimpondo, ndiyakuxelela.
MAMQHINEBE:           Asiyontsomi le ndikubalisela yona MaGatyeni. Siza kuphuma
                      apha ezintwaleni, siphume kula matyotyombe ayeyethekayo
                      sihlala kuwo, siye kuhlala neengingi phaya eNorth Crest.

 17.9     Ingaba wabambelela kulo lade laphela ibali eli themba athetha ngalo
          uMaGatyeni? Xhasa impendulo yakho.                                               (2)
 17.10    Loluphi udidi lozobo olusetyenziswe ukuzoba uMamQhinebe kule ntetho
          kaMaGatyeni ibhalwe ngqindilili? Xhasa impendulo yakho.                          (2)
 17.11    Xela isizathu sokuba uDlezinye akholelwe ukuba lo msebenzi ufanele
          abafazi.                                                                         (1)
 17.12    Tyhila isigqebelo esikwintetho kaMamQhinebe ekrwelelwe umgca ngaphantsi. (2)
 17.13    Chaza uluvo analo umbhali wale drama ngolwaphulo-mthetho. Chasa/uxhase
          olu luvo.                                                              (3)
                                                        AMANQAKU ECANDELO C:               25
                                                           AMANQAKU EWONKE:                80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com

         

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com



         

### Page 28

Downloaded from hlayiso.com



### Page 29

Downloaded from hlayiso.com

### Page 30

Downloaded from hlayiso.com

### Page 31

Downloaded from hlayiso.com

### Page 32

Downloaded from hlayiso.com

## Related documents

- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2019/5aca9b47-9025-4c6a-a811-f95bec041e41) — isiXhosa HL · Memo · 2019
- [XHOSA HL P1 GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-sept-2019/cd8ecf93-0365-4cb7-91f8-da22a11ed080) — isiXhosa HL · QP · 2019
- [XHOSA HL GR12 P2 QP SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-gr12-p2-qp-sept-2021/fcc72bad-5f85-461c-8dd4-f61fa3ad473b) — isiXhosa HL · QP · 2021
- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2019/66f1fd20-146b-4bfb-8460-ee40dba6324c) — isiXhosa HL · Memo · 2019
- [XHOHL P2 GR12 MEMO SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/xhohl-p2-gr12-memo-sept2022/4b4edcf0-840e-4e56-8f8f-622dc966133e) — isiXhosa HL · Memo · 2022
- [ISIXHOSA HL GR12 MEMO P2 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-gr12-memo-p2-sept-2021/1742e48c-7428-4a7d-909f-c1f402274f0a) — isiXhosa HL · Memo · 2021 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
