# isiXhosa HL Grade 12 P3 2021 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the September Preparatory Exams 2021, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2021/df8e4251-a9bc-4aed-8149-c4539e12cd22
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P3 2021 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2021/df8e4251-a9bc-4aed-8149-c4539e12cd22)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2021. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                             NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                               IBANGA 12

                          SEPTEMBA 2021

        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3
            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   100

                  Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-15.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3               (EC/SEPTEMBA 2021)

 ICANDELO A: ISINCOKO

 IMIYALELO YOKUMAKISHA

 Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, necatshulwe kwirubhrikhi
 yovavanyo, mayithathelwe ingqalelo:

 • Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela
   nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
 • Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
   sokubhala nethoni – ingakumbi kwiCANDELO B.
 • Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
 • Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
 • Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
 • Ukubunjwa kwezivakalisi.
 • Ukubhalwa kwemihlathi.
 • Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo,
   ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                            3

 IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA

 ICANDELO A: ISINCOKO

 Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le- 9,
 ele-10 nele-11 lesi sikhokelo.

 IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UKUHLOLA

                IMIQATHANGO                                 AMANQAKU
 UMXHOLO NOCWANGCISO                                           30
 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                            15
 ISAKHIWO                                                       5
 AMANQAKU EWONKE                                               50

 1.    Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO.

 2.    Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
       ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

 3.    Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO.     [50]

       ICANDELO B: IMIHLATHI

       Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha
       le-12 lesi sikhokelo.

       IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UKUHLOLA
       IMIQATHANGO                                          AMANQAKU
       UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                           15
       ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                      10
       AMANQAKU EWONKE                                         25

 1.    Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
       neFOMATHI.

 2.    Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
       ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.                                   (25 x 2)=    [50]

       QAPHELA:

       • Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/zifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
         kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
       • Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
       • Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3               (EC/SEPTEMBA 2021)

 QAPHELA:

 • Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha
   asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
 • Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba
   iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika
   ngayo ummakishi.

 ICANDELO A: IZINCOKO

 UMBUZO 1

 Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
 angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala
 nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo,
 esixoxayo, esivelela amacala omabini, okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi.

 1.1   Ndingayintoni ngaphandle kwakho.

       • Abaviwa banganika impendulo enentsingiselo ethe ngqo/ efihlakeleyo/
         bazixube iintsingiselo zeempendulo.
       • Abaviwa bangachaphazela isiganeko/ iziganeko ezikhokelele kula mazwi.
       • Abaviwa bangachaza igalelo lalo mntu mnye ebomini babo.
       • Abaviwa bangachaza izinto abacinga ziya kubahlela ukuba bangashiywa
         ngulowo mntu bamchazileyo.
       • Isincoko masibe nothungelwano.
       • Izimvo mazibe zeziqiqisiweyo nezixhokonxa iingcinga.
       • Kufuneka ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
       • Isincoko masisebenzise ifomathi ehambelana nesincoko asikhethileyo.      [50]

 1.2   Amaphupha angafezekanga.

       • Esi sihloko singatolikwa ngokwezimvo okanye ngocamngco nzulu.
       • Abaviwa bangachaza beveza ukuba yintoni na amaphupha.
       • Abaviwa bangaveza ukuba anjani amaphupha angafezekanga, izizathu
         zokungafezeki kwamaphupha lawo nokuba kungalungiswa njani oko.
         Basenakho nokuwachaza la maphupha angafezekanga baze baveze
         neziphumo zoko.
       • Ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
       • Isincoko masibe nothungelwano.
       • Isincoko masisebenzise ifomathi ehambelana nesincoko asikhethileyo. [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                             5

 1.3   Imingeni izizithintelo nangona ikwangamanqwanqwa kwindlela eya
       empumelelweni.

       •    Abaviwa bangachaza ukuba yintoni imingeni nemizekelo yayo.
       •    Abaviwa bangaveza ububi/ubuhle obuza nemingeni ekuphileni.
       •    Abaviwa bangabalisa ngemizekelo yabantu ababaziyo abathe
            bayisebenzisa imingeni njengesithintelo/njengamanqwanqwa.
       •    Abaviwa bangaveza neengcebiso ngemingeni.
       •    Isincoko masibe nothungelelwano.
       •    Ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi ezichanekileyo.                        [50]

 1.4   Unyawo alunampumlo.

       •    Abaviwa banganika intsingiselo ethe ngqo nefihlakeleyo.
       •    Abaviwa bangabalisa ibali elicacisa gca ngesaci.
       •    Isincoko masilungelaniswe sibe nonamathelwano.
       •    Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
       •    Isincoko masisebenzise ifomathi ehambelana nesincoko asikhethileyo.    [50]

 1.5   Xabisa inkcubeko yakho.

       • Bangaqala babhale bachaze inkcubeko nokuyazi kwabo.
       • Mabaveze iimbono zabo ngezinto ezinokwenziwa xa ubani ebonisa
         ukuxabisa inkcubeko yakhe.
       • Bangabhala nangemizekelo engamabali abantu abangayixabisíyo
         inkcubeko yabo bangaveza neziphumo ezingaginyisi mathe zokwenza
         oko.
       • Bangabhala nemizekelo yabantu abayinyembayo nabo bangayazi konke
         konke inkcubeko yabo.
       • Mababhale isincoko esivuthiweyo nesixhokonxa iingcinga.
       • Isincoko masilungelaniswe sibe nonamathelwano.
       • Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
       • Isincoko masisebenzise ifomathi ehambelana nesincoko asikhethileyo.       [50]

 1.6   Izinto ezingenziwa nguRhulumente ukuphucula uqoqosho ngexesha
       leKhorona

       •   Mabaveze iimbono zabo zezinto ezingenziwa nguRhulumente.
       •   Bangaqala bazobe imeko eyenziwe yiKhorona.
       •   Bangavelela iziphumo ezihle zezo mbono zabo.
       •   Mabaxoxe ngokuvokothileyo nangokuvakalayo bangagungqi kwisihloko.
       •   Isincoko masilungelaniswe sibe nonamathelwano.
       •   Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
       •   Isincoko masisebenzise ifomathi ehambelana nesincoko asikhethileyo.     [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                 (EC/SEPTEMBA 2021)

 1.7 QAPHELA:         Kufuneka kukho ikhonkco elicacileyo phakathi kwesihloko
                      sesincoko nomfanekiso okhethiweyo.

      1.7.1    Izandla neengalo ezimbini zibotshwe ngentsontelo esuka
               kwifowni ephathwa ngesandla. Izandla zibonakala zigogene size
               esasekhohlo sibeneendawo ezijongeka zidumbile.

               • Abaviwa banganika impendulo enentsingiselo ethe ngqo/
                 efihlakeleyo/bazixube iimpendulo.
               • Abaviwa mabaqwalasele umfanekiso ngokupheleleyo.
               • Abaviwa mababhale isincoko esinonamathelwano.
               • Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi ezichanekileyo.           [50]

      1.7.2    Abantu abane bame phezulu kwentaba baze abathathu kubo
               babambene ngeezandla, ongaphambili kwesi sithathu wolule
               isandla ebonakalisa ukufuna ukunceda omnye umntu osezantsi,
               naye wolule isandla esibonakalisa ukuba ufuna ukuncedwa.

               • Abaviwa banganika impendulo enentsingiselo ethe ngqo/
                 efihlakeleyo/bazixube iintsingiselo zeempendulo.
               • Abaviwa mabaqwalasele umfanekiso ngokupheleleyo.
               • Abaviwa mababhale isincoko esinonamathelwano
               • Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi ezichanekileyo.           [50]

                                                      AMANQAKU ECANDELO A:               50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                                 7

 ICANDELO B: IMIHLATHI

 UMBUZO 2

 Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo.Ubude
 bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama ngomhlathi ngamnye.Oku
 kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo sokubhala nethoni
 masifanelane nenjongo yobhalo.

 2.1    ILETA YASEBURHULUMENTENI

        • Abafundi kufuneka bagxile kumba wokukhalazela impatho embi
          abayifumene kunogada wevenkile yempahla.
        • Ifomathi: iidilesi zimbini, yeyombhali neyalowo ubhalelwayo, umhla,
          isikhundla sombhalelwa nedilesi yombhalelwa, isibuliso esichanekileyo,
          umcimbi nesiphelo esichanekileyo silandelwa yifani noonobumba-
          magama ombhali.
        • Ithoni, irejista,isimbo sokubhala nesigama sibe sesifanelekileyo.      [25]

 2.2    INGXELO ESESIKWENI

        •   Umviwa makabhale ngokwefomathi echanekileyo.
        •   Makabonise ulwazi olululo ngeempawu zodidi lomhlathi.
        •   Umviwa makanike iinkcukacha ezichaneklleyo ngotyelelo kwikhaya
            leenkedama.
        •   Makabhale isihloko,intshayelelo, isiqu, isiphelo, izindululo, izalathisi
            nezihlomelo.
        •   Umviwa makathethe ngeengongoma ezinika abaphulaphuli ulwazi.
        •   Makasebenzise ulwimi olusesikweni.
        •   Makabhale igama lombhali aze asayine.
        •   Umviwa makabhale umhla ebhalwe yasayinwa ngayo.                            [25]

 2.3    ISIVI NELETA EYIKHAPHAYO

        Isivi:
        • Iinkcukacha zalowo ucela umsebenzi.
        • Imbali ngobom bakhe equka ubudala,ukuhlala njalo njalo.
        • Impumelelo ngokwasemfundweni.
        • Amava anawo ngomsebenzi ahambelana nesithuba eso.
        • Izinto azithandayo ezinokuncedisa kolu khetho.
        • Abantu abanokungqinisisa ngalowo ucela umsebenzi.

        Ileta eyikhaphayo
        • Mayibhalwe ngefomathi nolwimi lweleta esesikweni.
        • Umxholo mawube ngumyalezo omfutshane wokugqithisa isivi
            njengesizathu sokubhalwa kwayo,ukuzazisa, imfundo / amava
            ahambelana nesibhengezo,ukuwufanela lo msebenzi.
        • Ukuqukumbela nokusayina.                                                     [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                   (EC/SEPTEMBA 2021)

 2.4    ILETA YOBUHLOBO

        • Umviwa makagxile kuvelwano analo xa umhlobo wakhe eshiywe
          ngumzali.
        • Ifomathi: idilesi yombhali enomhla, isibuliso, intshayelelo, isiqu
          nesiphelo esifanelekileyo,ifani yombhali ayifuneki nganto.
          Makuqatshelwe idilesi yesitalato neposi azisetyenziswa kunye.
        • Ulwimi olusesikweni noluhloniphayo.
        • Ibhalwa ngohlobo lomhlathi.                                                    [25]

 2.5    UDLIWANONDLEBE

        • Makubhalwe udliwanondlebe olumalunga nobulungisa obenziwe
          ngumviwa.
        • Malubhalwe phakathi komviwa kunye nomsasazi woMhlobo wenene.
        • Mabanike amagama esithethi ngasinye kwicala lasekhohlo.
        • Makushiywe imigca phakathi kwentetho yezithethi.
        • Kwintshayelelo obuza imibuzo unika imvelaphi yomntu obuzwayo.
        • Kwisiqu obuzayo ubuza imibuzo esemxholweni emalunga nobulungisa
          obenziwe ngumviwa.
        • Iimpendulo mazicacise ngokupheleleyo.
        • Umtu obuzwayo uphendula imibuzo.                                               [25]

 2.6    INQAKU LEPHEPHANDABA

        • Maliveze iimbono zomviwa malunga nomba wokuxhatshazwa kwabantu
          basetyhini.
        • Isihloko masibe sifutshane sidlwengule umxhelo.
        • Makukhankanywe igama lephephandaba.
        • Inqaku malahlulwe ngokwezintlu.
        • Makukhankanywe igama lombhali.
        • Makuvele umhla nonyaka elibhalwe ngawo inqaku elo.
        • Ithoni mayichukumise uvakalelo.
        • Makabhale isihloko, intshayelelo, isiqu nesiphelo.                             [25]

                                                      AMANQAKU ECANDELO B:                 50
                                                         AMANQAKU EWONKE:                 100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2021)                                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                                                                                         9

QAPHELA:
  o     Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A)
  o     Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
  o     Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
        ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
  o     Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi

      Imiqathango                                        Egqwesileyo                 Esemagqabini                  Eyanelisayo              Eyinxalenye              Engaphumelelanga
                                                                                     neqaqambileyo                nefanelekileyo
 UMXHOLO                                                      28–30                      22–24                         16–18                    10–12                        4–6
 NOCWANGCISO

                        Inqwanqwa eliphakamileyo
                                                   -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe          -Impendulo iyanelisa.     -Impendulo                -Impendulo ayihambelani
                                                   inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana    ayinaluthungelwano        nomxholo kwaphela.
 (Impendulo nezimvo)                               koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana gingci   noko ziyaqinisekisa       lungqinelanayo.           -Izimvo ziyabhidisa kwaye
 Uyondelelwaniso                                   -Izimvo eziqiqisisiweyo,       nomxholo kwaye zinomdla      ngokuse-mxholweni.        -Izimvo azicacanga        azingqamananga
 lwezimvo                                          ezixhokonxa iingcinga          zinobungqina bokuvuthwa.     - Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo             kwaphela nomxholo.
                                                   nezivuthiweyo.                 -Ilungelelaniswe kakuhle     kwaye iyathungelana       ezomfundi.                -Azicacanga kwaye kwaye
 ngokucwangcisa.
                                                   -Impendulo                     kakhulu kwaye                kuquka intshayelelo,      -Buncinci ubungqina       ziphindaphindiwe.
 Ukuqonda injongo,                                 elungelelaniswe kakuhle        iyathungelana                isiqu ukuqukumbela/       bolungelelwaniso          -Azilungelelaniswanga
 abantu ekujoliswe                                 ngokugqwesileyo                (inonamathelwano) kuquka     nesiphelo.                nothungelwano             kwaye azithungelani
 kubo kunye nesimo                                 enothungelwano                 intshayelelo, isiqu                                    lweengcamango.
 sentlalo.                                         (enonamathelwano)              ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                   ukuquka intshayelelo, isiqu,
                                                   ukuqukumbela/nesiphelo.
  30 AMANQAKU                                                 25–27                         19–21                       13–15                     7–9                        0–3
                                                   -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe          -Impendulo eyanelisayo    -Ubukhulu becala          -Akukho linge

                        Inqwanqwa elingezantsi
                                                   kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana kubakho    impendulo                 lokuphendula isihloko.
                                                   kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        izikhewu kwingcaciso.     ayihambelani              -Ayihambelani kwaphela
                                                   ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    -Izimvo ziyanamathelana   nomxholo.                 nomxholo kwaye
                                                   wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     ngokwanelisayo kwaye      -Izimvo zibonakalisa      ayifanelekanga.
                                                   phambili.                      iyathungelana                ziyaqinisekisa.           ukungahlangani            -Ayingqamananga
                                                   -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano) kuquka     -Kukho ulungelelaniso     nokubhidisa.              nomxholo kwaphela
                                                   neziqiqisisiweyo.              intshayelelo, isiqu          olufumanekayo             -Phantse bungabikho       kwaye inobubhu-
                                                   -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo..                  nothungelwano             ubungqina                 tyubhutyu.
                                                   ngobugcisa                                                  kwintshayelelo, isiqu     bolungelelwaniso
                                                   zinothungelwano                                             nesiphelo.                nothungelwano.
                                                   (zinonamathelwano)
                                                   kuquka intshayelelo, isiqu
                                                   kunye nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                           Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                                                                (EC/SEPTEMBA 2021)

 ULWIMI, ISIMBO                                                                        14–15                           11–12                            8–9                        5–6                          0–3
 SOKUBHALA                                                                -Ithoni, irejista, isimbo         -Ithoni, irejista, isimbo      -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo    -Ulwimi alunantsingiselo.
 NOKUHLELA                                                                sokubhala, isigama zifaneleke     sokubhala kunye nesigama       sokubhala nesigama          sokubhala nesigama           -Ithoni, irejista, isimbo
 Ithoni, irejista, isimbo sokubhala,                                      kakhulu kwinjongo, abantu         ziqaqambe kakhulu              zifanelekile kwinjongo,     azihambelani nenjongo,       sokubhala nesigama
 isigama esifanelenenenjongo/nesimo

                                             Inqwanqwa eliphakamileyo
                                                                          ekujoliswe kubo nakwisimo         kwinjongo, abantu ekujoliswe   abantu ekujoliswe kubo      abantu ekujoliswe kubo       azihambelani mpela
 sentlalo.                                                                sentlalo.                         kubo nesimo sentlalo.          nesimo sentlalo.            nesimo sentlalo.             nenjongo, abantu
 Uchongo magama.                                                          -Ulwimi lusetyenziswe             -Ulwimi luchanekile kwaye      -Ulwimi lusetyenziswe       -Ulwimi lusetyenziswa        ekujoliswe kubo nesimo
 Ukusetyenziswa kolwimi                                                   ngokuzithemba,                    ithoni isetyenzisiwe           ngokufanelekileyo           ngendlela ebuthathaka.       sentlalo.
 nemigaqo,                                                                luyachukumisa                     ngokufanelekile                ukudlulisa umyalezo.        -Ithoni nochongo             -Ukusetyenziswa
 Iimpawu zokubhala, igrama, upelo.                                        ngokugqwesileyo.                  nangokuzinzileyo kwisincoko                                magama
                                                                                                                                           -Ithoni ifanelekile.                                     kwisigama
                                                                          -Ithoni edlwengula umxhelo        siphela.                       -Izixhobo zolwimi           azifanelekanga.              kunqongophele
 15 AMANQAKU                                                              nenobuciko.                       -Ubukhulu becala akukho                                    -Isigama
                                                                                                                                           zisetyenzisiwe                                           ngokubaxekileyo de
                                                                          -Akukho nasinye isiphene          ziphene kwigrama nopelo.       ukuphuhlisa nokuphucula     sinqongophele                ungakwazi ukuqonda
                                                                          segrama nopelo.                   -Sixongxwe kakuhle             umxholo.                    kakhulu.                     okubhaliweyo.
                                                                          -Sixonkxwe ngobugcisa             kakhulu.
                                                                          obukhulu.

                                                                                        13                                10                             7                         4
                                                                          -Ulwimi lugqwesile kwaye          -Ulwimi luyakuthimba           -Ukusetyenziswa kolwimi     -Ukusetyenziswa kolwimi
                                                                          kusetyenziswe izixhobo            kwaye ubukhulu becala          ngokwanelisayo kodwa        ngokungafanelekanga.

                                         Inqwanqwa
                                                                          zolwimi ezibonakalisa ubuciko     luchanekile.                   kusekho ukungangqinelani    -Kuncinci okanye akukho
                                                                          ngokufanelekileyo.                -Ithoni iqaqambile kwaye       apha naphaya.               ukohluka – hlukana
                                                                          -Akukho nasinye isiphene          ichanekile.                    -Ubukhulu becala ithoni     kwezivakalisi.
                                         elingezantsi
                                                                          segrama nopelo.                   -Zimbalwa iziphene             ifanelekile kodwa           -Isigama
                                                                          -Sixonkxwe ngobugcisa.            zegrama nopelo.                usetyenziso zixhobo         sinqongophele
                                                                                                            -Sixongxwe kakuhle.            zolwimi lunqongophele.      ngokugqithisileyo.

 ISAKHIWO                                                                                 5                               4                              3                          2                           0–1
 Iimpawu     zodidi     lwesincoko                                        -Isihloko sikhuliswe              -Iinkcukacha zakhiwe           -Ukuphuhliswa               -Kukho amanqaku              -Amanqaku asemxholweni
 Ukuphuhliswa          kwemihlathi                                        ngokugqwesileyo.                  ngokulandelelana               kweenkcukacha               asemxholweni.                awakho.
 nokubunjwa kwezivakalisi.                                                -Iinkcukacha ezigqwesileyo.       nangokuqiqisisiweyo.           ngokusemxhlolweni.          -Izivakalisi nemihlathi      -Ulwakhiwo lwezivakalisi
                                                                          -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe   -Ziyathungelana.               -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.                nemihlathi
 5 AMANQAKU                                                               ngokugqwesileyo.                  -Ukwakhiwa kwezivakalisi       zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                    lunobubhutyu-bhutyu.
                                                                                                            nemihlathi kuyahambelana,      -Isincoko                   sisesemxholweni              -Isincoko siphume
                                                                                                            kwahlukahlukene.               sisesemxholweni.            nangona zisekhona            kwaphela emxholweni.
                                                                                                                                                                       iziphene.

 AMANQAKU                                                                              43–50                           33–40                          23–30                      13–20                         0–10
     A                                                                  Umxholo nocwangciso                                                                                                        30
     B                                                                  Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela                                                                                         15
     C                                                                  Isakhiwo                                                                                                                   05
                                                                        Amanqaku ewonke                                                                                                            50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                                                   Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)                                                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                                                                      11

ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]

       Imiqathango                    Egqwesileyo                    Esemagqabini                   Eyanelisayo                 Eyinxalenye             Engaphumelelanga
                                                                     neqaqambileyo                 nefanelekileyo
 UMXHOLO,                                 13–15                          10–12                          7–9                          4–6                          0–3
 UCWANGCISO                    -Impendulo igqwesile            -Impendulo esemagqabini         -Impendulo eyanelisayo      -Kubonakala ubunzima        -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                     ngaphezu koko                   ebonisa ulwazi olululo          ebonisa ulwazi              malunga nolwazi             ukunqongophala kolwazi
                               bekulindelekile                 ngeempawu zodidi lomhlathi.     ngeempawu zodidi            lweempawu zolu didi         ngeempawu zodidi
 -Impendulo nezimvo.           -Izimvo eziqiqisisiweyo         -Ubhalo lusemxholweni.          lomhlathi.                  lwetekisi.                  lomhlathi.
                               nezivuthiweyo.                  -Ukuthungelana komxholo         -Ayikho semxholweni         -Kukho ukungqamana          -Intsingiselo ilahlekile
 -Ulungelelwaniso lwezimvo
                               -Ulwazi olunzulu ngeempawu      nezimvo, kucaciswe kakuhle      ngokupheleleyo.             okungephi                   kwaye akakho
 nokucwangcisa.                zohlobo lomhlathi               kakhulu kwaye neenkcukacha      -Kukho ukuphambuka          okusemxholweni kodwa        semxholweni kwaphela.
 -Injongo, abantu ekujoliswe   obhaliweyo.                     zixhasa isihloko.               okungephi emxholweni.       ukuphambuka kubhalo.        -Ayithungelani kumxholo
 kubo, iimpawu/ imigaqo        -Ubhalo lusemxholweni           -Ifomathi efanelekileyo         -Ubukhulu becala            -Akusoloko kukho            nezimvo.
 nesimo sentlalo.              ncakasana.                      eneziphene ezingephi.           uyathungelana umxholo       uthungelwano phakathi       -Zimbalwa kakhulu
                               -Ukuthungelana komxholo                                         nezimvo.                    komxholo nezimvo.           iinkcukacha ezixhasa
                               nezimvo.                                                        -Ezinye iinkcukacha         -Zimbalwa iinkcukacha       isihloko.
                               -Icaciswe nzulu kwaye zonke                                     ziyasixhasa isihloko.       ezixhasa isihloko.          -Ayisetyenziswanga
                               iinkcukacha ziyasixhasa                                         -Ubukhulu becala            -Imigaqo eyimfuneko         imigaqo eyimfuneko
                               isihloko.                                                       ifomathi ifanelekile        yefomathi isetyenziswe      yefomathi.
                               -Ifomathi yamkelekile kwaye                                     kodwa kukho iziphene        ngokungacacanga.
                               ichanekile.                                                     ezingephi.                  -Imigaqo engundoqo
 15 AMANQAKU                                                                                                               yefomathi yetekisi
                                                                                                                           ityeshelwe.
 ULWIMI, ISIMBO                            9–10                             7–8                           5–6                        3–4                          0–2
 SOKUBHALA                     -Ithoni, irejista, isimbo       -Ithoni, irejista, isimbo       -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo
 NOKUHLELA                     sokubhala, isigama zifaneleke   sokubhala, isigama zifaneleke   sokubhala, isigama          sokubhala, isigama          sokubhala, isigama
 Ithoni, irejista, isimbo      ngokukodwa kwinjongo,           kakhulu kwinjongo, abantu       zifanelekile kwinjongo,     asifanelekanga              asihambelani nenjongo,
 sokubhala, injongo/imeko,     abantu ekujoliswe kubo          ekujoliswe kubo kunye           abantu ekujoliswe kubo      ngokupheleleyo              abantu ekujoliswe kubo
 abantu ekujoliswe kubo        nakwesimo sentlalo.             nakwisimo sentlalo.             kunye nesimo sentlalo.      kwinjongo, abantu           nesimo sentlalo.
 nesimo sentlalo.              -Ulwimi lusetyenziswe           -Ubukhulu becala ulwimi         -Kukho iziphene             ekujoliswe kubo kunye       -Izele ziziphene yaye
                               ngokuchanekileyo kwaye          lusetyenziswe ngokukuko         ezimbalwa zolwimi           nesimo sentlalo.            iyabhidisa.
 Ukusetyenziswa kolwimi
                               lwakhiwe ngokukuko.             nangokuchanekileyo.             -Isigama esaneleyo.         -Ukusetyenziswa kolwimi     -Isigama asihambelani
 nemigaqo yalo.                -Akukho ziphene konke           -Isigama sichaneke kakuhle.     -Iziphene                   ngokungachanekanga          nenjongo.
 Uchongo magama.               konke.                          -Ubukhulu becala akukho         aziyichaphazeli             kubangela iziphene          -Intsingiselo
 Iimpawu zokubhala                                             ziphene.                        intsingiselo.               ezibaxekileyo.              ichaphazeleke
 nopelo.                                                                                                                   -Intsingiselo ilahlekile.   ngokukodwa.

 10 AMANQAKU
 AMANQAKU                                 22–25                           17–20                         12–15                       7–10                          0–5

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                      Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3             (EC/SEPTEMBA 2021)

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa isincoko:

 IMIQATHANGO                                       AMANQAKU                       ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
 A. UMXHOLO NOCWANGCISO                            30

 B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA             15                                  A        B         C         EWONKE
                                                                                     0 – 30   0 – 15     0–5
 C. ISAKHIWO                                       5                                   30       15        5           50

 Amanqaku ewonke                                   50

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa imihlathi:
 IMIQATHANGO                                            AMANQAKU                  ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
 A. UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                       15
                                                                                     A          B              EWONKE
 B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                  10                           0 – 15     0 – 10
                                                                                     15         10             25

 Amanqaku ewonke                                        25

 Amanqaku ewonke                                        25 x 2 = 50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                      Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)                                    ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                                                   13

         IZINGA        UKUCWANGCISA     UKUTHABATHA    UKUPHONO-   UKUNCOMA/   IINDIDI ZEZINCOKO
         ELISISISEKO   NGOKUTSHA        IZIGQIBO       NONGA       UGXEKA
  1.                                                                           Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo
         [50]                                                                  esicamngcayo/esivelela amacala omabini.                 [50]
  2.                                                                           Esichazayo/esixoxayo/esicamngcayo/ esixoxela amacala
                                                                               amabini omabini
                                            [50]                                                                                       [50]
  3.                                                                           Esixoxayo/esicamngcayo/esibalisayo/
                                                                               esichazayo/esivelela amacala omabini.
                                            [50]                                                                                       [50]
  4.                                                                           Esivelela amacala omabini/esixoxayo/
                                                                      [50]     esichazayo/esibalisayo.                                 [50]
  5.                                                                           Esicamngcayo/esibalisayo/esichazayo/
                                                                               esixoxayo/esivelela amacala omabini.
                                                          [50]                                                                         [50]
  6.                                                                           Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo/
                                                                               esicamngcayo/esivelela amacala omabini.
                               [50]                                                                                                    [50]
  7.,1                                                                         Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo
                                            [50]                               esicamngcayo/esivelela amacala omabini.                 [50]
  7.2.                                                                         Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo
                               [50]                                            esicamngcayo/esivelela amacala omabini.                 [50]

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa isincoko:
                IMIQATHANGO                           AMANQAKU                 ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
  A. UMXHOLO NOCWANGCISO                                 30
                                                                                  A            B           C       EWONKE
  B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                   15                     0–30         0–15        0–5        50
                                                                                  30           15          5         50
  C. ISAKHIWO                                              5

  Amanqaku ewonke                                         50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                       Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                (EC/SEPTEMBA 2021)

                      IZINGA        UKUCWANGCISA   UKUTHABATHA    UKUPHONONONGA       UKUNCOMA    IMIHLATHI
                   ELISISISEKO      NGOKUTSHA      IZIGQIBO                           / UGXEKA
                                                                                                  Ileta esesikweni
     2.1        [25]                                                                                                             [25]

     2.2                            [25]                                                          Ingxeloo esesikweni            [25]

     2.3                                           [25]                                           I-sivi neleta eyikhaphayo      [25]

     2.4                                                          [25]                            Ileta yobuhlobo                [25]

     2.5                                           [25]                                           Udliwanondlebe                 [25]

     2.6                            [25]                                                          Inqaku lephephandaba           [25]
     Amanqaku
     ewonke        25 x 2                                                                                                        [50]

                   IMIQATHANGO                            AMANQAKU                   ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
     A. UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                        15
                                                                                        A         B       EWONKE
     B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                   10                        0–15      0–10
                                                                                        15        10          25
     Amanqaku ewonke                                         25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                         Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2021/5befd4cc-e35d-4680-a4ee-6a24871242da) — isiXhosa HL · Memo · 2021
- [ISIXHOSA HL GR12 MEMO P2 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-gr12-memo-p2-sept-2021/1742e48c-7428-4a7d-909f-c1f402274f0a) — isiXhosa HL · Memo · 2021 · isiXhosa
- [XHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2022/3950d2b4-4f70-45df-bbac-1400b9c0b350) — isiXhosa HL · Memo · 2022
- [Xhosa HL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo/be2fbfc7-119c-4c1e-8c35-03d7e3002422) — isiXhosa HL · Memo · 2018
- [XHOSA HL GR12 P2 QP SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-gr12-p2-qp-sept-2021/fcc72bad-5f85-461c-8dd4-f61fa3ad473b) — isiXhosa HL · QP · 2021
- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2018](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2018/8a43c215-8e99-407c-a330-4d3d7160b141) — isiXhosa HL · QP · 2018

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
