# isiXhosa HL Grade 12 P3 2022 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the September Preparatory Exams 2022, 17 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2022/3950d2b4-4f70-45df-bbac-1400b9c0b350
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 17

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P3 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2022/3950d2b4-4f70-45df-bbac-1400b9c0b350)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2022. Memorandum, 17 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                             NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                                IBANGA 12

                          SEPTEMBA 2022

     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) P3
          ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   100

                  Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3       (EC/SEPTEMBA 2022)

 IMIYALELO YOKUMAKISHA

 Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, mayithathelwe ingqalelo le miba ilandelayo,
 eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola:

 • Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela
    nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
 • Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
    sokubhala nethoni – ingakumbi kwiCANDELO B.
 • Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
 • Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
 • Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
 • Ukubunjwa kwezivakalisi.
 • Ukubhalwa kwemihlathi.
 • Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo,
    ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                          3

IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA

ICANDELO A: ISINCOKO

Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-15
nele-16 lesi sikhokelo sokumakisha.

IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO

                IMIQATHANGO                                 AMANQAKU
UMXHOLO NOCWANGCISO                                            30
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                             15
ISAKHIWO                                                        5
AMANQAKU EWONKE                                                50

1.     Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO.

2.     Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
       ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

3.     Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO.

       ICANDELO B: IMIHLATHI

       Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha
       le-17 lesi sikhokelo sokumakisha.

       IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
       IMIQATHANGO                                          AMANQAKU
       UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                           15
       ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                      10
       AMANQAKU EWONKE                                         25

1.     Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
       neFOMATHI.

2.     Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
       ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

       QAPHELA:

       • Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/zifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
         kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
       • Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
       • Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3    (EC/SEPTEMBA 2022)

 QAPHELA:

 • Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha
   asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
 • Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba
   iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika
   ngayo ummakishi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                              5

ICANDELO A: IZINCOKO

Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala
nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo, esixoxayo,
esivelela amacala omabini, okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi.
Isincoko esibalisayo:
•   Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
•   Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
•   Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
•   Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
    mazibonakale.
•   Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
    ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
    nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
•   Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
•   Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
•   Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
    isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:
• Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
• Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
• Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
• Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
  izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
• Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
• Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
• Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
• Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
• Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
• Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
  ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
  nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
• Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxayo:
•    Umviwa uthatha icala ngomba othile.
•    Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
     ezithile.
•    Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
     lokuvula.
•    Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
     okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
•    Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
•    Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3    (EC/SEPTEMBA 2022)

Isincoko esivelela amacala omabini:

• Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
• Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
• Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
• Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
  luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
  makalunike olwakhe uluvo xa evala.
• Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
  obuxhasayo.
• Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
• Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                            7

UMBUZO 1

1.1    Kunyaka ophelileyo ndifunde ukufundiseka.

       Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
       elinye.
       Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
       Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
       azixube iintsingiselo zeempendulo.
       Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

       Umxholo:

       •   Ingalibali lemini /lonyaka/lesiganeko/lemeko engokufunda ukufundiseka
       •   Angabalisa isiganeko/iziganeko ezikhokelele kula mazwi.
       •   Ifuthe lokufunda ukufundiseka neemvakalelo zokufunda ukufundiseka.
       •   Iziphumo zesifundo/zezifundo zokufundiseka.

       [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

       Ulwimi:

       Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
       oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.              [50]

1.2    Iindumasi elizweni.

       Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
       elinye.
       Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
       Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
       azixube iintsingiselo zeempendulo.
       Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

       Umxholo:

       • Ingalibali lemini enye/lesiganeko/lemeko/leziganeko/leemeko ezidulisa
         indima edlalwa ziindumasi elizweni.
       • Bangachaza ukuba ziintoni iindumasi baze bachaze nendima edlalwe
         2021.
       • Ifuthe leendumasi lingalihle/lingalibi.
       • Bangabonisa ulwazi ngesihloko ngokwenza imizekelo.
       • Iziphumo zeendima ezidlalwa ziindumasi ekuhlaleni.
       • Banganika neengcebiso zokusombulula iingxaki abazichazayo okanye
         bakhuthaze indima entle.

       [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3            (EC/SEPTEMBA 2022)

        Ulwimi:
        Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
        isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.               [50]

 1.3    Iinguqu ongaza nazo ukuphucula uqoqosho njengoMphathiswa
        wezeMali.

        Isincoko singabalisa/ chaza/ camngca/ xoxela amacala omabini/ xoxela icala
        elinye.
        Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
        Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
        azixube iintsingiselo zeempendulo.
        Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

        Umxholo

        •   Ibali lingaziinguqu zokunyusa iqondo loqoqosho.
        •   Iinguqu zinokwenziwa nguye njengoMphathiswa wezeMali / Asebenzise
            abanye abantu/abahlali/uRhulumente ukuphelisa ukuhla kwerandi.
        •   Iinguqu zingakho kuwo onke amaSebe.
        •   Ifuthe neziphumo zeenguqu.

        [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

        Ulwimi:

        Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
        isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.               [50]

 1.4    Inkqayi ingena ngentlontlo.

        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
        elinye.
        Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
        Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
        azixube iintsingiselo zeempendulo.
        Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

        Umxholo:

        •   Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko egxile ekuphuhliseni ukuba izinto
            ezinkulu ziqala ngezinto ezincinci.

        [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

        Ulwimi:

        Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
        isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.               [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                          9

 1.5    UkuzIqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula.
        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
        elinye.
        Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
        Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
        azixube iintsingiselo zeempendulo.
        Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        Umxholo:
         •   Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko engendima edlalwa
             kukuziqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula
         •   Ukuziqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula kungakuhle/ kungakubi/
             kungayindibanisela yobubi nobuhle.
         •   Bangachaza iindidi zemidlalo nefuthe lazo.
         •   Bangachaza neziphumo zokuthabatha inkxaxheba kolutsha kwimidlalo
             luselula.
         •   Bangakhuthaza okanye banike iingcebiso ngokuziqhelanisa kolutsha
             nemidlalo luselula.
        [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
        Ulwimi:
        Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
        isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.           [50]
 1.6    Amazwi ayakha ukanti ayakwazi nokubulala.
        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
        elinye.
        Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
        Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
        azixube iintsingiselo zeempendulo.
        Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        Umxholo:
         •   Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engefuthe lamazwi ekwakheni
             nasekuchitheni
         •   Angabalisa ibali elizoba ifuthe lamazwi ebomini.
         •   Iziphumo zefuthe lamazwi.
         •   Mabaxoxe ngokuvakalayo nangokuvokothileyo.

        [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

        Ulwimi:

        Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
        isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.           [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3        (EC/SEPTEMBA 2022)

 1.7    1.7.1   Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
                Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/
                xoxela icala elinye.
                Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
                Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo
                /azixube iintsingiselo zeempendulo.
                Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

                Umxholo

                • Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engenkcubeko/engemvano
                  yabantu basetyhini/engabantu beentlanga
                  ngeentlanga/engehombo/engokwabelana/engokuncedana.
                • Angachaza ubungozi okanye ukubaluleka
                  kwenkcubeko/ukuncedana/ukuvana/ihombo.

                [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

                Ulwimi:

                Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                ezifanelekileyo.                                                     [50]

        1.7.2   Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
                Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala       omabini/
                xoxela icala elinye.
                Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
                Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/
                efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo.
                Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.

                Umxholo:

                • Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engexabiso lombane
                  eluntwini/Eskom eluntwini /ubungozi bombane/ukuxabisa kakhulu
                  kombane/ucimi cimi wombane/ezinye iindlela zokonga umbane.
                • Angachaza ifuthe lotshintsho oluze nombane.

                [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]

                Ulwimi:

                Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                ezifanelekileyo.                                                     [50]

                                                      AMANQAKU ECANDELO A:             50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                        11

ICANDELO B: IMIHLATHI

UMBUZO 2

Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo. Ubude
bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama ngomhlathi ngamnye. Oku
kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo sokubhala nethoni
masifanelane nenjongo yobhalo.

2.1    ILETA ESESIKWENI

       Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
       •   Iidilesi zimbini.
       •   Eyombhali idilesi nomhla zibhalwa ngokupheleleyo ngasekunene.
       •   Idilesi yombhalelwa ibhalwa ithi nca kumgca ohlayo ngasekhohlo.
       •   Isebe/isikhundla sombhalelwa masikhankanywe.
       •   Isibuliso masihambelane nomxholo weleta.
       •   Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi/ubhalwa ngoonobumba
           abakhulu, uze ushiye umgca.
       •   Isizathu sobhalo lweleta sibhalwa kumhlathi wokuqala.
       •   Isiphelo sibe seseleta esesikweni size silandelwe ngoonobumba magama
           nefani yombhali
       •   Ileta mayibe malunga nokukhalazela ixabiso ledata eliphezulu.
       Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
       Ithoni nerejista mazibesesikweni.
       Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke.
       Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni.                    [25]
2.2    ILETA YOBUHLOBO
       Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
       •   Idilesi inye yeyomntu obhala ileta ekoneni phezulu kwisandla
           sasekunene.
       •   Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo.
           (Azisetyenziswa izifinyezi).
       •   Isibuliso
       •   Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       •   Umhlathi wokuqala mawunike intsusa yobhalo lweleta.Isizathu
           sesokucela umakazi akuthethelele kubazali bakho bakuvumele uyo
           kufunda kwiyunivesithi ekude nekhaya.
       •   Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo.
       •   Umhlathi wesithathu ungangena kwiindaba gabalala ezimalunga
           nobudlelwane obuphakathi kombhali nalowo ubhalelwayo.
       •   Isiphelo sesokuqukumbela ileta .
       •   Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
       •   Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
       •   Ileta mayibe ngeyokucela ukuthethelelwa ngumakazi kubazali bakho
           ukuze ukwazi uyo kufunda kwiyunivesithi ekude nekhaya.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3    (EC/SEPTEMBA 2022)

        Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]

        • Kufuneka ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni/
          oluvuyisanayo nolubonisa imvakalelo yokonwaba.
        • Izimelabizo ezibonisa ubuhlobo zingasetyenziswa.
        • Ixesha malihambelane nodidi lwesincoko nomhlathi.
        • Izikhuzo noburharha zingasetyenziswa.                                [25]

 2.3    UDLIWANONDLEBE

        Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]

        •   Buza umbuzwa imibuzo.
        •   Nika amagama esithethi kwicala elisekhohlo ephepheni.
        •   Ukwahlula intetho yesithethi kwesinye, shiya umgca.
        •   Imibuzo yombuzi mayinike umhlaba wempendulo ephuhlileyo.
        •   Impendulo ezinjengo – Ewe/Hayi azamkelekanga.
        •   Udliwanondlebe malube 12hakathi kwakho nembongi ethe yaduma emva
            kokuvela kwiqonga lonxibelelwano uTiktok.

        Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]

        • Ulwimi,ithoni nerejista mayibesesikweni malubesesikweni              [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022)              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                          13

 2.4    I-OBHITSHUWARI

        Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]

        • Umxholo uya kuba ngoogqirha ophume izandla.
        • Ibhalwa kumntu wokuqala.
        • Kumhlathi wokuqala kubhalwa amagama omfi, umhla wokuzalwa, indawo
          azalelwe kuyo, umnombo, umhla wokubhubha nendawo abhubhele kuyo.
        • Umhlathi wesibini imfundo yakhe kumabanga asezantsi kunye
          naphakamileyo, amava akhe asemsebenzini, igalelo lakhe ekuhlaleni,
          izinto abekholelwa kuzo, abezibalule ngazo nezinto aya kukhunjulwa
          ngazo.
        • Umhlathi wesithathu amabalana ngaye,iinkumblo abanazo namazwi
          okumkhapha
        • Umhlathi wesine amazwi ovelwano kusapho lomfi

        Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10]

         •   Ithoni nerejista mazibesesikweni.
         •   Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke.
         •   Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni.                 [25]

 2.5    INTETHO ESESIKWENI

        Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]

         •   Isakhiwo masibe yimihlathi, eyakhiwe ngomxube wezivakalisi
             ukusuka kwezifutshane ukuya kwezide.
         •   Mayibe nesihloko esibhalwe ngoonobumba abakhulu.
         •   Intshayelelo edlwengul'umxhelo nesiphelo esiqiqiweyo luphawu
             locwangciso.
         •   Ucwangciso malubonise ukuqonda isihloko/abantu ekujoliswe
             kubo/ indawo/ixesha kwanenjongo yentetho.
         •   Amanqaku emiba aza kuthetha ngayo mawaphuhle.
         •   Ukunqumama makubonakaliswe ngeempawu ezifana ne-
             elipsisi.
         •   Ucaphulo malubonakaliswe ngeempawu zocaphulo.
         •   Isiphelo masibesesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba
             abaphulaphuli bahlale beyikhumbula le ntetho.
         •   Intetho mayibe ngemakuqwalaselwe ngumfundi xa ekhetha
             abahlobo.

        Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]

        • Izidibanisi zonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi
          olukhethiweyo, umz: okokuqala, okwesibini.
        • Isimbo sokuthetha masihambe neengcebiso zokukhetha
          abahlobo.                                                                  [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14                                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3          (EC/SEPTEMBA 2022)

 2.6    INQAKU LEMAGAZINI

        Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]

        •   Isihloko masibe sifutshane sitsale umdla wabantu.
        •   Isihloko masiqulathe owona ndoqo wenqaku.
        •   Amagama alowo ubhale inqaku mawavele ezantsi kwesihloko.
        •   Kubalulekile ukubhala okuyinyani hayi uluvo.
        •   Inkoliso yamanqaku ahlulwa ngeekholami.
        •   Umxholo uya kuba ngokhuseleko ezindlwini xa abahlali besekhefini.

        Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]

        • Amagama achukumisayo
        • Inqaku malibhalwe kumntu wesithathu
        • Ulwimi oluchukumisayo                                                        [25]

                                                     AMANQAKU ECANDELO B:               50
                                                        AMANQAKU EWONKE:               100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022)                                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                                                                                   15

QAPHELA:
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A)
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
   ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.

ISIHLOMELELO A: IRUBRIKHI YOKUHLOLA ISINCOKO ULWIMI LWASEKHAYA [50 AMANQAKU]

    Imiqathango                                         Egqwesileyo               Esemagqabini                 Eyanelisayo              Eyinxalenye           Engaphumelelanga
                                                                                  neqaqambileyo               nefanelekileyo
 UMXHOLO                                                     28–30                    22–24                        16–18                     10–12                     4–6
 NOCWANGCISO                                       - Impendulo igqwesile/      - Impendulo ixongxwe        - Impendulo iyanelisa.    - Impendulo             - Impendulo
                                                     inomtsalane,                ngobugcisa.               - Izimvo ziyathungelana     ayinaluthungelwano      ayihambelani nomxholo
                                                                               - Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa       lungqinelanayo.         kwaphela.

                        Inqwanqwa eliphakamileyo
 (Impendulo nezimvo)                                 ngaphezu koko
 Uyondelelwaniso                                     bekulindelekile.            gingci nomxholo kwaye       ngokuse-mxholweni.      - Izimvo azicacanga     - Izimvo ziyabhidisa
                                                   - Izimvo eziqiqisisiweyo,     zinomdla zinobungqina     - Ilungelelanisiwe noko     kwaye ayizizo           kwaye azingqamananga
 lwezimvo
                                                     ezixhokonxa iingcinga       bokuvuthwa.                 kwaye iyathungelana       ezomfundi.              kwaphela nomxholo.
 ngokucwangcisa.                                                               - Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,    - Buncinci ubungqina    - Azicacanga kwaye
                                                     nezivuthiweyo.
 Ukuqonda injongo,                                 - Impendulo                   kakhulu kwaye               isiqu ukuqukumbela/       bolungelelwaniso        kwaye ziphindaphindiwe.
 abantu ekujoliswe                                   elungelelaniswe kakuhle     iyathungelana               nesiphelo.                nothungelwano         - Azilungelelaniswanga
 kubo kunye nesimo                                   ngokugqwesileyo             (inonamathelwano)                                     lweengcamango.          kwaye azithungelani
 sentlalo.                                           enothungelwano              kuquka intshayelelo,
                                                     (enonamathelwano)           isiqu ukuqukumbela /
                                                     ukuquka intshayelelo,       nesiphelo.
  30 AMANQAKU                                        isiqu, ukuqukumbela/
                                                     nesiphelo.
                                                             25–27                       19–21                      13–15                     7–9                      0–3
                                                   - Impendulo egqwesileyo     - Impendulo ixongxwe        - Impendulo eyanelisayo   - Ubukhulu becala       - Akukho linge
                                                     kodwa ineendawana           kakuhle.                    nangona kumana            impendulo               lokuphendula isihloko.

                        Inqwanqwa elingezantsi
                                                     esilela kuzo ukuba        - Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu          ayihambelani          - Ayihambelani kwaphela
                                                     neempawu ezinomtsalane      zinomdla.                   kwingcaciso.              nomxholo.               nomxholo kwaye
                                                     ogqwesileyo wesincoko     - Ilungelelaniswe kakuhle   - Izimvo                  - Izimvo zibonakalisa     ayifanelekanga.
                                                     esinkqenkqeza phambili.     iyathungelana               ziyanamathelana           ukungahlangani        - Ayingqamananga
                                                   - Izimvo ezivuthiweyo         (inonamathelwano)           ngokwanelisayo kwaye      nokubhidisa.            nomxholo kwaphela
                                                     neziqiqisisiweyo.           kuquka intshayelelo,        ziyaqinisekisa.         - Phantse bungabikho      kwaye inobubhu-
                                                   - Izimvo zilungelelaniswe     isiqu nesiphelo.          - Kukho ulungelelaniso      ubungqina               tyubhutyu.
                                                     ngobugcisa                                              olufumanekayo             bolungelelwaniso
                                                     zinothungelwano                                         nothungelwano             nothungelwano.
                                                     (zinonamathelwano)                                      kwintshayelelo, isiqu
                                                     kuquka intshayelelo,                                    nesiphelo.
                                                     isiqu kunye nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                     Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
16                                                                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                                                                                    (EC/SEPTEMBA 2022)

 ULWIMI, ISIMBO                                                            14–15                             11–12                            8–9                          5–6                           0–3
 SOKUBHALA                                                     - Ithoni, irejista, isimbo         - Ithoni, irejista, isimbo      - Ithoni, irejista, isimbo   - Ithoni, irejista, isimbo   - Ulwimi alunantsingiselo.
 NOKUHLELA                                                       sokubhala, isigama                 sokubhala kunye nesigama        sokubhala nesigama           sokubhala nesigama         - Ithoni, irejista, isimbo
                                                                 zifaneleke kakhulu                 ziqaqambe kakhulu               zifanelekile kwinjongo,      azihambelani                 sokubhala nesigama
 Ithoni, irejista, isimbo

                                    Inqwanqwa eliphakamileyo
                                                                 kwinjongo, abantu                  kwinjongo, abantu               abantu ekujoliswe kubo       nenjongo, abantu             azihambelani mpela
 sokubhala, isigama                                              ekujoliswe kubo nakwisimo          ekujoliswe kubo nesimo          nesimo sentlalo.             ekujoliswe kubo              nenjongo, abantu
 esifanelenenenjongo/nesimo                                      sentlalo.                          sentlalo.                     - Ulwimi lusetyenziswe         nesimo sentlalo.             ekujoliswe kubo nesimo
 sentlalo.                                                     - Ulwimi lusetyenziswe             - Ulwimi luchanekile kwaye        ngokufanelekileyo          - Ulwimi lusetyenziswa         sentlalo.
                                                                 ngokuzithemba,                     ithoni isetyenzisiwe            ukudlulisa umyalezo.         ngendlela ebuthathaka.     - Ukusetyenziswa
 Uchongo magama.                                                 luyachukumisa                      ngokufanelekile                                            - Ithoni nochongo
                                                                                                                                  - Ithoni ifanelekile.                                       kwisigama
 Ukusetyenziswa kolwimi                                          ngokugqwesileyo.                   nangokuzinzileyo kwisincoko   - Izixhobo zolwimi             magama                       kunqongophele
 nemigaqo,                                                     - Ithoni edlwengula umxhelo          siphela.                        zisetyenzisiwe               azifanelekanga.              ngokubaxekileyo de
 Iimpawu zokubhala, igrama,                                      nenobuciko.                      - Ubukhulu becala akukho          ukuphuhlisa                - Isigama                      ungakwazi ukuqonda
                                                               - Akukho nasinye isiphene            ziphene kwigrama nopelo.        nokuphucula umxholo.         sinqongophele                okubhaliweyo.
 upelo.                                                          segrama nopelo.                  - Sixongxwe kakuhle                                            kakhulu.
                                                               - Sixonkxwe ngobugcisa               kakhulu.
 15 AMANQAKU                                                     obukhulu.

                                                                              13                               10                               7                           4
                                                               - Ulwimi lugqwesile kwaye          - Ulwimi luyakuthimba           - Ukusetyenziswa kolwimi     - Ukusetyenziswa kolwimi
                                                                 kusetyenziswe izixhobo             kwaye ubukhulu becala           ngokwanelisayo kodwa         ngokungafanelekanga.

                                Inqwanqwa
                                                                 zolwimi ezibonakalisa              luchanekile.                    kusekho                    - -Kuncinci okanye
                                                                 ubuciko ngokufanelekileyo.       - Ithoni iqaqambile kwaye         ukungangqinelani apha        akukho ukohluka –
                                                               - Akukho nasinye isiphene            ichanekile.                     naphaya.                     hlukana kwezivakalisi.
                                elingezantsi
                                                                 segrama nopelo.                  - Zimbalwa iziphene             - Ubukhulu becala ithoni     - -Isigama
                                                               - Sixonkxwe ngobugcisa.              zegrama nopelo.                 ifanelekile kodwa            sinqongophele
                                                                                                  - Sixongxwe kakuhle.              usetyenziso zixhobo        - ngokugqithisileyo.
                                                                                                                                  - zolwimi lunqongophele.

 ISAKHIWO                                                                      5                                4                               3                           2                            0–1
 Iimpawu zodidi lwesincoko                                     - Isihloko sikhuliswe              - Iinkcukacha zakhiwe           - Ukuphuhliswa               - Kukho amanqaku             - Amanqaku asemxholweni
 Ukuphuhliswa kwemihlathi                                        ngokugqwesileyo.                   ngokulandelelana                kweenkcukacha                asemxholweni.                awakho.
                                                               - Iinkcukacha ezigqwesileyo.         nangokuqiqisisiweyo.            ngokusemxhlolweni.         - -Izivakalisi nemihlathi    - Ulwakhiwo lwezivakalisi
 nokubunjwa kwezivakalisi.                                     - Izivakalisi, imihlathi zakhiwe   - Ziyathungelana.               - Izivakalisi, imihlathi       zineemposiso.                nemihlathi lunobubhutyu-
                                                                 ngokugqwesileyo.                 - Ukwakhiwa kwezivakalisi         zakhiwe kakuhle.           - Isincoko                     bhutyu.
 5 AMANQAKU                                                                                         nemihlathi kuyahambelana,     - Isincoko                     sisesemxholweni            - Isincoko siphume
                                                                                                    kwahlukahlukene.                sisesemxholweni.             nangona zisekhona            kwaphela emxholweni.
                                                                                                                                                                 iziphene.

 AMANQAKU                                                                  43–50                             33–40                          23–30                        13–20                          0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                                         Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022)                                                     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                                                                                            17
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]

       Imiqathango                    Egqwesileyo                         Esemagqabini                          Eyanelisayo                 Eyinxalenye             Engaphumelelanga
                                                                          neqaqambileyo                        nefanelekileyo
 UMXHOLO,                                  13–15                              10–12                                 7–9                           4–6                          0–3
 UCWANGCISO                    - Impendulo igqwesile ngaphezu      - Impendulo esemagqabini              - Impendulo eyanelisayo      - Kubonakala ubunzima        - Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                       koko bekulindelekile                ebonisa ulwazi olululo                ebonisa ulwazi               malunga nolwazi              ukunqongophala kolwazi
                               - Izimvo eziqiqisisiweyo              ngeempawu zodidi lomhlathi.           ngeempawu zodidi             lweempawu zolu didi          ngeempawu zodidi
                                 nezivuthiweyo.                    - Ubhalo lusemxholweni.                 lomhlathi.                   lwetekisi.                   lomhlathi.
 -Impendulo nezimvo.           - Ulwazi olunzulu ngeempawu         - Ukuthungelana komxholo              - Ayikho semxholweni         - Kukho ukungqamana          - Intsingiselo ilahlekile
 -Ulungelelwaniso lwezimvo       zohlobo lomhlathi obhaliweyo.       nezimvo, kucaciswe kakuhle            ngokupheleleyo.              okungephi                    kwaye akakho
 nokucwangcisa.                - Ubhalo lusemxholweni                kakhulu kwaye neenkcukacha          - Kukho ukuphambuka            okusemxholweni kodwa         semxholweni kwaphela.
                                 ncakasana.                          zixhasa isihloko.                     okungephi emxholweni.        ukuphambuka kubhalo.       - Ayithungelani kumxholo
 -Injongo, abantu ekujoliswe   - Ukuthungelana komxholo            - Ifomathi efanelekileyo              - Ubukhulu becala            - Akusoloko kukho              nezimvo.
 kubo, iimpawu/imigaqo           nezimvo.                            eneziphene ezingephi.                 uyathungelana umxholo        uthungelwano phakathi      - Zimbalwa kakhulu
 nesimo sentlalo.              - Icaciswe nzulu kwaye zonke                                                nezimvo.                     komxholo nezimvo.            iinkcukacha ezixhasa
                                 iinkcukacha ziyasixhasa                                                 - Ezinye iinkcukacha         - Zimbalwa iinkcukacha         isihloko.
                                 isihloko.                                                                 ziyasixhasa isihloko.        ezixhasa isihloko.         - Ayisetyenziswanga
                               - Ifomathi yamkelekile kwaye                                              - Ubukhulu becala            - Imigaqo eyimfuneko           imigaqo eyimfuneko
                                 ichanekile.                                                               ifomathi ifanelekile         yefomathi isetyenziswe       yefomathi.
                                                                                                           kodwa kukho iziphene         ngokungacacanga.
                                                                                                           ezingephi.                 - Imigaqo engundoqo
                                                                                                                                        yefomathi yetekisi
                                                                                                                                        ityeshelwe.
 15 AMANQAKU

 ULWIMI, ISIMBO                            9–10                                   7–8                                 5–6                         3–4                          0–2
 SOKUBHALA                     - Ithoni, irejista, isimbo        - Ithoni, irejista, isimbo sokubhala,   - Ithoni, irejista, isimbo   - Ithoni, irejista, isimbo   - Ithoni, irejista, isimbo
 NOKUHLELA                       sokubhala, isigama zifaneleke     isigama zifaneleke kakhulu              sokubhala, isigama           sokubhala, isigama           sokubhala, isigama
                                 ngokukodwa kwinjongo, abantu      kwinjongo, abantu ekujoliswe            zifanelekile kwinjongo,      asifanelekanga               asihambelani nenjongo,
 Ithoni, irejista, isimbo                                          kubo kunye nakwisimo sentlalo.          abantu ekujoliswe kubo       ngokupheleleyo               abantu ekujoliswe kubo
                                 ekujoliswe kubo nakwesimo
 sokubhala, injongo/imeko,       sentlalo.                       - Ubukhulu becala ulwimi                  kunye nesimo sentlalo.       kwinjongo, abantu            nesimo sentlalo.
 abantu ekujoliswe kubo        - Ulwimi lusetyenziswe              lusetyenziswe ngokukuko               - Kukho iziphene               ekujoliswe kubo kunye      - Izele ziziphene yaye
 nesimo sentlalo.                ngokuchanekileyo kwaye            nangokuchanekileyo.                     ezimbalwa zolwimi            nesimo sentlalo.             iyabhidisa.
                                 lwakhiwe ngokukuko.             - Isigama sichaneke kakuhle.            - Isigama esaneleyo.         - Ukusetyenziswa kolwimi     - Isigama asihambelani
 Ukusetyenziswa kolwimi                                                                                                                 ngokungachanekanga           nenjongo.
                               - Akukho ziphene konke            - Ubukhulu becala akukho                - Iziphene
 nemigaqo yalo.                  konke.                            ziphene.                                aziyichaphazeli              kubangela iziphene         - Intsingiselo
 Uchongo magama.                                                                                           intsingiselo.                ezibaxekileyo.               ichaphazeleke
 Iimpawu zokubhala                                                                                                                    - Intsingiselo ilahlekile.     ngokukodwa.
 nopelo.

 10 AMANQAKU
 AMANQAKU                                  22–25                                 17–20                               12–15                       7–10                          0–5

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                  Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2022/c0c13ec4-1667-495d-b805-e9c8ff9bc859) — isiXhosa HL · Memo · 2022
- [XHOHL P2 GR12 MEMO SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/xhohl-p2-gr12-memo-sept2022/4b4edcf0-840e-4e56-8f8f-622dc966133e) — isiXhosa HL · Memo · 2022
- [Xhosa HL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo/be2fbfc7-119c-4c1e-8c35-03d7e3002422) — isiXhosa HL · Memo · 2018
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2022/c4ae73db-43ac-49b3-856c-caebebaa564f) — isiXhosa HL · QP · 2022 · isiXhosa
- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2018](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2018/8a43c215-8e99-407c-a330-4d3d7160b141) — isiXhosa HL · QP · 2018
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2021/5befd4cc-e35d-4680-a4ee-6a24871242da) — isiXhosa HL · Memo · 2021

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
