# isiXhosa HL Grade 12 P3 2020 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the September Preparatory Exams 2020, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept2020/e5f2f81c-4e52-48e4-9ba4-74abfcd49cb8
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2020
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P3 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept2020/e5f2f81c-4e52-48e4-9ba4-74abfcd49cb8)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2020. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                             NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                               IBANGA 12

                          SEPTEMBA 2020

            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P3
                ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:    100

                   Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-13.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3               (EC/SEPTEMBA 2020)

 IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI

 Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, necatshulwe kwirubhrikhi
 yovavanyo, mayithathelwe ingqalelo:

  Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela
   nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.

  Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
   sokubhala nethoni – ingakumbi kwiCANDELO B.

  Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.

     Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.

     Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.

     Ukubunjwa kwezivakalisi.

     Ukubhalwa kwemihlathi.

     Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo,
      ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                      3

 IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA

 ICANDELO A: ISINCOKO

 Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha lesi-9
 nele-10 lesi sikhokelo.

                   IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UKUHLOLA
                       IMIQATHANGO                 AMANQAKU
       UMXHOLO NOCWANGCISO                             30
       ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA              15
       ISAKHIWO                                        5
       AMANQAKU EWONKE                                 50

 1.    Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO.

 2.    Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
       ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

 3.    Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO.

       ICANDELO B: IMIHLATHI

       Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha
       le-11 lesi sikhokelo.

                   IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UKUHLOLA
                     IMIQATHANGO                 AMANQAKU
       UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                 15
       ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA            10
       AMANQAKU EWONKE                               25

 1.    Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
       neFOMATHI.

 2.    Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
       ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

       QAPHELA:

        Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/zifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
         kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.

        Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.

        Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3              (EC/SEPTEMBA 2020)

 QAPHELA:

  Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha
   asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.

  Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba
   iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika
   ngayo ummakishi.

 ICANDELO A: IZINCOKO

 UMBUZO 1
 Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
 angama-340–390 (2–2½amaphepha) ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa
 bangabhala nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo,
 esicamngcayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini, okanye naziphina
 ezidityanisiweyo kwezi.

 1.1 Izikhubekiso zindenze ndangulo mntu ndinguye.

          Abaviwa banganika impendulo enentsingiselo ethe ngqo/ efihlakeleyo/
           bazixube iintsingiselo zeempendulo.
          Abaviwa bangachaphazela isiganeko/ iziganeko ezikhokelele kula mazwi.
          Abaviwa bangachaza udidi/ uhlobo lwesikhubekiso nendlela esize ngayo.
          Abaviwa bangabalisa/ bangachaza iindlela izikhubekiso ezibutshintshe
           ngayo ubomi babo.
          Isincoko masibe nothungelwano
          Izimvo mazibe zeziqiqisiweyo nezixhokonxa iingcinga.                       [50]

 1.2 Ushishino lusisisombululo sentswelo msebenzi.

          Esi sihloko singatolikwa ngokwezimvo okanye ngocamngco nzulu.
          Abaviwa bangachaza beveza ukuba yintoni ushishino kunye
           nentswela ngqesho.
          Abaviwa bangaveza ukuba ushishino lungayiphelisa njani intswela
           ngqesho.
          Ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.
          Isincoko masibe nothungelwano.                                             [50]

 1.3 Ukukhululwa kwamabanjwa entolongweni phambi kwexesha.

          Abaviwa bangachaza amabanjwa neemeko ezibangela akhululwe
          Abaviwa bangaveza ububi/ ubuhle boku kukhululwa kwamabanjwa.
          Abaviwa bangenza imizekelo yabantu ababaziyo abathe bafumana le
           ngqawule
          Abaviwa bangaveza neemvakalelo ezihambelena nale nkululeko.
          Isincoko masibe nothungelelwano
          Ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi ezichanekileyo.                            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                           5

 1.4 Inkovu iphuma ethangeni.

          Abaviwa banganika intsingiselo ethe ngqo nefihlakeleyo.
          Abaviwa bangabalisa ibali elicacisa gca iqhalo.
          Isincoko masilungelaniswe sibe nonamathelwano.
          Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.                   [50]

 1.5 Ubomi emva kwebanga leshumi elinambini

          Bangaqala babhale ngokwenzeka kwibanga leshumi elinambini.
          Mabaveze iimbono zabo ngezinto ezinokwenzeka xa ubani
           seligqibile ibanga leshumi elinambini.
          Mababhale isincoko esivuthiweyo nesixhokonxa iingcinga
          Isincoko masibe kwixesha elizayo.
          Isincoko masilungelaniswe sibe nonamathelwano.
          Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.                   [50]

 1.6 Ukulunga nokungalungi kokufunda izifundo ngolwimi lwesiXhosa

          Mabaveze iimbono zabo ngobuhle nobubi bokufunda izifundo ngesiXhosa.
          Bangavelela iziphumo zobuhle/ zobubi bokufunda ngesiXhosa.
          Mabaxoxe ngokuvokothileyo nangokuvakalayo ngesihloko.
          Isincoko masilungelaniswe sibe nonamathelwano.
          Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi oluchanekileyo.          [50]

 1.7 QAPHELA:         Kufuneka kukho ikhonkco elicacileyo phakathi kwesihloko
                      sesincoko nomfanekiso okhethiweyo.

       1.7.1   Izicuku zeenkozo zemali ezihleli ngokobuninzi ukuqala
               kwesincinci ngasekhohlo ukuya kwesikhulu ngasekunene.
               Ekuggqibeleni ngasekunene iinkozo zikwisikhongozeli seglasi
               esinesityalo. Phezu kwezicuku ezo kukho uphawu olubonisa
               ukunyuka kobuninzi beenkozo ukuqala ngasekhohlo ukuya
               ngasekunene.

                 Abaviwa banganika impendulo enentsingiselo ethe ngqo/
                  efihlakeleyo/ bazixube iimpendulo.
                 Abaviwa mabaqwalasele umfanekiso ngokupheleleyo.
                 Abaviwa mababhale isincoko esinonamathelwano
                 Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi ezichanekileyo.            [50]

       1.7.2   Amanqindi amabini asondeleneyo,lize inqindi ngalinye libe
               nobuso obunenkangeleko yomntu othethela phezulu okomntu
               onomsindo.

                 Abaviwa banganika impendulo enentsingiselo ethe ngqo/
                  efihlakeleyo/bazixube iintsingiselo zeempendulo.
                 Abaviwa mabaqwalasele umfanekiso ngokupheleleyo.
                 Abaviwa mababhale isincoko esinonamathelwano
                 Kulindeleke ulwimi nolwakhiwo lwezivakalisi ezichanekileyo.            [50]

                                                       AMANQAKU ECANDELO A:                50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                (EC/SEPTEMBA 2020)

 ICANDELO B: IMIHLATHI

 UMBUZO 2

 Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo.Ubude
 bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama (angama-20–25 emigca)
 ngomhlathi ngamnye.Oku kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo
 sokubhala nethoni masifanelane nenjongo yobhalo.

 2.1 ILETA YASEBURHULUMENTENI

          Abafundi kufuneka bagxile kumba wokucela ukuphelisa ezi
           nkampu zokwazisa abafundi abatsha.
          Ifomathi: iidilesi zimbini, yeyombhali neyalowo ubhalelwayo, umhla,
           isikhundla sombhalelwa nedilesi yombhalelwa, isibuliso esichanekileyo,
           umcimbi nesiphelo esichanekileyo silandelwa yifani noonobumba-
           magama ombhali.
          Ithoni, irejista,isimbo sokubhala nesigama sibe sesifanelekileyo.           [25]

 2.2 IRIVYU

         Umviwa makaveze iimbono zakhe buqu adandalazise indlela ayibona
          ngayo incwadi engathathi cala lithile.
         Makavelele iingongoma eziphambili ezifana negama lombhali/ isihloko
          sencwadi/ igama lompapashi.
         Ithoni, irejista, isimbo sokubhala nesigama masibe sesifanelekileyo.         [25]

 2.3 I-OBHITSHUWARI

         Mabakhankanye igama lomntu nefani yakhe,umhla wokuzalwa, indawo
          azalelwe kuyo nabazali bakhe.
         Mabakhankanye imfundo yakhe neendawo aphangele kuzo.
         Mabakhankanye izinto ezibalulekileyo malunga nobomi bakhe
         Mayivele ngokucacileyo indima yakhe njengemnvumi yodumo eyaziwayo.
         Mabakhankanye nonobangela wokusweleka kwakhe.
         Mabaxele abantu abashiywa ngasemva namazwi okumkhapha.
         Mayibhalwe kwijelo lomntu wesithathu.
         Mayibhalwe ngethoni emncomayo nengamgxekiyo umfi.
         Makasebenzise ulwimi oluchukumisayo noluhloniphayo.
         Angavala ngomyalezo wovelwano.                                               [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                     7

 2.4 INQAKU LEPHEPHA-NDABA

            Maliveze iimbono zomviwa malunga nomba wokubaluleka kokuba
             nesakhono sokusetyenziswa kwekhompyutha.
            Isihloko masibe sifutshane sidlwengule umxhelo.
            Makukhankanywe igama lephephandaba.
            Inqaku malahlulwe ngokwezintlu.
            Makukhankanywe igama lombhali.
            Makuvele umhla nonyaka elibhalwe ngawo.
            Ithoni mayichukumise uvakalelo.
            Makabhale isihloko, intshayelelo, isiqu nesiphelo.                    [25]

 2.5 INTETHO ESESIKWENI

            Abaviwa mabazinike zicace izimvo ngomba wentetho (intetho mayibe
             yeyasenkonzweni, umsitho ube ungosuku lootata.
            Makusetyenziswe ifomathi yentetho.
            Kwisimbo sokubhala makuvele ixesha, indawo, imo, injongo,
             abaphulaphuli noko aza kuthetha ngako.
            Makaqale intetho yakhe ngendlela etsala umdla.
            Makalungelanise izigxeko zakhe nezincomo anazo.
            Umxholo mawube ngowokubhiyozela umhla wootata
            Makasebenzise ulwimi olunondileko nolukhuthazayo
            Makasebenzise ithoni etyala umoya wokuvuyisana                        [25]

 2.6 INGXOXO YABABINI

            Makubhalwe ingxoxo ephakathi kwabantu ababini (Igosa lakwaMasipala
             nomhlali).
            Makayibhale ingxoxo njengoko isenzeka.
            Mabanike amagama esithethi ngasinye kwicala lasekhohlo.
            Makushiywe imigca phakathi kwentetho yezithethi.
            Ingxoxo mayibe ngendima edlalwe nguMasipala.                          [25]

                                                     AMANQAKU ECANDELO B:            50
                                                        AMANQAKU EWONKE:            100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

(EC/SEPTEMBA 2020)
                                                   Downloaded from hlayiso.com         ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P3                                                         8

ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o   Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A)
o   Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o   Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
    ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o   Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi

    Imiqathango                                       Egqwesileyo                  Esemagqabini                 Eyanelisayo              Eyinxalenye         Engaphumelelanga
                                                                                   neqaqambileyo               nefanelekileyo
UMXHOLO                                                   28–30                        22–24                       16–18                    10–12                     4–6
NOCWANGCISO

                     Inqwanqwa eliphakamileyo
                                                -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe          -Impendulo iyanelisa.     -Impendulo             -Impendulo
                                                inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana    ayinaluthungelwano     ayihambelani nomxholo
(Impendulo                                      koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa       lungqinelanayo.        kwaphela.
nezimvo)                                        -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye        ngokuse-mxholweni.        -Izimvo azicacanga     -Izimvo ziyabhidisa
Uyondelelwaniso                                 ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina        - Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo          kwaye azingqamananga
                                                nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                  kwaye iyathungelana       ezomfundi.             kwaphela nomxholo.
lwezimvo
                                                -Impendulo                     -Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,      -Buncinci ubungqina    -Azicacanga kwaye
ngokucwangcisa.                                 elungelelaniswe kakuhle        kakhulu kwaye                isiqu ukuqukumbela/       bolungelelwaniso       kwaye ziphindaphindiwe.
Ukuqonda injongo,                               ngokugqwesileyo                iyathungelana                nesiphelo.                nothungelwano          -Azilungelelaniswanga
abantu ekujoliswe                               enothungelwano                 (inonamathelwano)                                      lweengcamango.         kwaye azithungelani.
kubo kunye nesimo                               (enonamathelwano)              kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo.                                       ukuquka intshayelelo, isiqu,   ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                          25–27                         19–21                       13–15                     7–9                     0–3
 30 AMANQAKU                                    -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe          -Impendulo eyanelisayo    -Ubukhulu becala       -Akukho linge
                                                kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana            impendulo              lokuphendula isihloko.

                     Inqwanqwa elingezantsi
                                                kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu          ayihambelani           -Ayihambelani kwaphela
                                                ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    kwingcaciso.              nomxholo.              nomxholo kwaye
                                                wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     -Izimvo                   -Izimvo zibonakalisa   ayifanelekanga.
                                                phambili.                      iyathungelana                ziyanamathelana           ukungahlangani         -Ayingqamananga
                                                -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)            ngokwanelisayo kwaye      nokubhidisa.           nomxholo kwaphela
                                                neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo, isiqu   ziyaqinisekisa.           -Phantse bungabikho    kwaye inobubhu-
                                                -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo.                   -Kukho ulungelelaniso     ubungqina              tyubhutyu.
                                                ngobugcisa                                                  olufumanekayo             bolungelelwaniso
                                                zinothungelwano                                             nothungelwano             nothungelwano.
                                                (zinonamathelwano)                                          kwintshayelelo, isiqu
                                                kuquka intshayelelo, isiqu                                  nesiphelo.
                                                kunye nesiphelo.

A                                                     Umxholo nocwangciso                                                                           30
B                                                     Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela                                                            15
C                                                     Isakhiwo                                                                                      05
                                                      Amanqaku ewonke                                                                               50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                   Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                                                     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                                                                9

ULWIMI, ISIMBO                                                      14–15                        11–12                         8–9                        5–6                         0–3
SOKUBHALA                                                 -Ithoni, irejista, isimbo     -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ulwimi alunantsingiselo.
NOKUHLELA                                                 sokubhala, isigama            sokubhala kunye             sokubhala nesigama          sokubhala nesigama          -Ithoni, irejista, isimbo
Ithoni, irejista, isimbo                                  zifaneleke kakhulu            nesigama ziqaqambe          zifanelekile kwinjongo,     azihambelani                sokubhala nesigama

                               Inqwanqwa eliphakamileyo
sokubhala, isigama                                        kwinjongo, abantu             kakhulu kwinjongo, abantu   abantu ekujoliswe kubo      nenjongo, abantu            azihambelani mpela
                                                          ekujoliswe kubo nakwisimo     ekujoliswe kubo nesimo      nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo             nenjongo, abantu
esifanelenenenjongo/nesimo
                                                          sentlalo.                     sentlalo.                   -Ulwimi lusetyenziswe       nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo nesimo
sentlalo.                                                 -Ulwimi lusetyenziswe         -Ulwimi luchanekile kwaye   ngokufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa       sentlalo.
Uchongo magama.                                           ngokuzithemba,                ithoni isetyenzisiwe        ukudlulisa umyalezo.        ngendlela                   -Ukusetyenziswa
Ukusetyenziswa kolwimi                                    luyachukumisa                 ngokufanelekile             -Ithoni ifanelekile.        ebuthathaka.                kwisigama
nemigaqo,                                                 ngokugqwesileyo.              nangokuzinzileyo            -Izixhobo zolwimi           -Ithoni nochongo            kunqongophele
Iimpawu zokubhala, igrama,                                -Ithoni edlwengula umxhelo    kwisincoko siphela.         zisetyenzisiwe              magama                      ngokubaxekileyo de
upelo.                                                    nenobuciko.                   -Ubukhulu becala akukho     ukuphuhlisa                 azifanelekanga.             ungakwazi ukuqonda
                                                          -Akukho nasinye isiphene      ziphene kwigrama nopelo.    nokuphucula umxholo.        -Isigama                    okubhaliweyo.
15 AMANQAKU                                               segrama nopelo.               -Sixongxwe kakuhle                                      sinqongophele
                                                          -Sixonkxwe ngobugcisa         kakhulu.                                                kakhulu.
                                                          obukhulu.
                                                                      13                           10                           7                           4
                                                          -Ulwimi lugqwesile kwaye      -Ulwimi luyakuthimba        -Ukusetyenziswa             -Ukusetyenziswa
                                                          kusetyenziswe izixhobo        kwaye ubukhulu becala       kolwimi ngokwanelisayo      kolwimi
                              Inqwanqwa
                                                          zolwimi ezibonakalisa         luchanekile.                kodwa kusekho               ngokungafanelekanga.
                                                          ubuciko ngokufanelekileyo.    -Ithoni iqaqambile kwaye    ukungangqinelani apha       -Kuncinci okanye
                                                                                                                                                akukho ukohluka –
                              elingezantsi
                                                          -Akukho nasinye isiphene      ichanekile.                 naphaya.
                                                          segrama nopelo.               -Zimbalwa iziphene          -Ubukhulu becala ithoni     hlukana kwezivakalisi.
                                                          -Sixonkxwe ngobugcisa.        zegrama nopelo.             ifanelekile kodwa           -Isigama
                                                                                        -Sixongxwe kakuhle.         usetyenziso zixhobo         sinqongophele
                                                                                                                    zolwimi lunqongophele.      ngokugqithisileyo.
ISAKHIWO                                                              5                             4                           3                           2                         0–1
Iimpawu zodidi lwesincoko                                 -Isihloko sikhuliswe          -Iinkcukacha zakhiwe        -Ukuphuhliswa               -Kukho amanqaku             -Amanqaku
Ukuphuhliswa kwemihlathi                                  ngokugqwesileyo.              ngokulandelelana            kweenkcukacha               asemxholweni.               asemxholweni awakho.
nokubunjwa kwezivakalisi.                                 -Iinkcukacha ezigqwesileyo.   nangokuqiqisisiweyo.        ngokusemxhlolweni.          -Izivakalisi nemihlathi     -Ulwakhiwo lwezivakalisi
                                                          -Izivakalisi, imihlathi       -Ziyathungelana.            -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.               nemihlathi
5 AMANQAKU                                                zakhiwe ngokugqwesileyo.      -Ukwakhiwa kwezivakalisi    zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                   lunobubhutyu-bhutyu.
                                                                                        nemihlathi                  -Isincoko                   sisesemxholweni             -Isincoko siphume
                                                                                        kuyahambelana,              sisesemxholweni.            nangona zisekhona           kwaphela emxholweni.
                                                                                        kwahlukahlukene.                                        iziphene.

AMANQAKU                                                            43–50                        33–40                       23–30                      13–20                        0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                       Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                                               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P3                                                              (EC/SEPTEMBA 2020)

ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]

      Imiqathango                 Egqwesileyo                    Esemagqabini                   Eyanelisayo                 Eyinxalenye             Engaphumelelanga
                                                                 neqaqambileyo                 nefanelekileyo
UMXHOLO,                              13–15                          10–12                          7–9                          4–6                          0–3
UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile           -Impendulo esemagqabini         -Impendulo eyanelisayo      -Kubonakala ubunzima        -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI                   ngaphezu koko                  ebonisa ulwazi olululo          ebonisa ulwazi              malunga nolwazi             ukunqongophala kolwazi
                            bekulindelekile                ngeempawu zodidi lomhlathi.     ngeempawu zodidi            lweempawu zolu didi         ngeempawu zodidi
-Impendulo nezimvo.         -Izimvo eziqiqisisiweyo        -Ubhalo lusemxholweni.          lomhlathi.                  lwetekisi.                  lomhlathi.
-Ulungelelwaniso            nezivuthiweyo.                 -Ukuthungelana komxholo         -Ayikho semxholweni         -Kukho ukungqamana          -Intsingiselo ilahlekile
                            -Ulwazi olunzulu ngeempawu     nezimvo, kucaciswe kakuhle      ngokupheleleyo.             okungephi                   kwaye akakho
lwezimvo nokucwangcisa.
                            zohlobo lomhlathi              kakhulu kwaye neenkcukacha      -Kukho ukuphambuka          okusemxholweni kodwa        semxholweni kwaphela.
-Injongo, abantu            obhaliweyo.                    zixhasa isihloko.               okungephi emxholweni.       ukuphambuka kubhalo.        -Ayithungelani kumxholo
ekujoliswe kubo, iimpawu/   -Ubhalo lusemxholweni          -Ifomathi efanelekileyo         -Ubukhulu becala            -Akusoloko kukho            nezimvo.
imigaqo nesimo sentlalo.    ncakasana.                     eneziphene ezingephi.           uyathungelana umxholo       uthungelwano phakathi       -Zimbalwa kakhulu
                            -Ukuthungelana komxholo                                        nezimvo.                    komxholo nezimvo.           iinkcukacha ezixhasa
                            nezimvo.                                                       -Ezinye iinkcukacha         -Zimbalwa iinkcukacha       isihloko.
                            -Icaciswe nzulu kwaye zonke                                    ziyasixhasa isihloko.       ezixhasa isihloko.          -Ayisetyenziswanga
                            iinkcukacha ziyasixhasa                                        -Ubukhulu becala            -Imigaqo eyimfuneko         imigaqo eyimfuneko
                            isihloko.                                                      ifomathi ifanelekile        yefomathi isetyenziswe      yefomathi.
                            -Ifomathi yamkelekile kwaye                                    kodwa kukho iziphene        ngokungacacanga.
                            ichanekile.                                                    ezingephi.                  -Imigaqo engundoqo
15 AMANQAKU                                                                                                            yefomathi yetekisi
                                                                                                                       ityeshelwe.
ULWIMI, ISIMBO                         9–10                             7–8                           5–6                        3–4                          0–2
SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo      -Ithoni, irejista, isimbo       -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA                   sokubhala, isigama             sokubhala, isigama zifaneleke   sokubhala, isigama          sokubhala, isigama          sokubhala, isigama
Ithoni, irejista, isimbo    zifaneleke ngokukodwa          kakhulu kwinjongo, abantu       zifanelekile kwinjongo,     asifanelekanga              asihambelani nenjongo,
sokubhala, injongo/imeko,   kwinjongo, abantu ekujoliswe   ekujoliswe kubo kunye           abantu ekujoliswe kubo      ngokupheleleyo              abantu ekujoliswe kubo
abantu ekujoliswe kubo      kubo nakwesimo sentlalo.       nakwisimo sentlalo.             kunye nesimo sentlalo.      kwinjongo, abantu           nesimo sentlalo.
nesimo sentlalo.            -Ulwimi lusetyenziswe          -Ubukhulu becala ulwimi         -Kukho iziphene             ekujoliswe kubo kunye       -Izele ziziphene yaye
                            ngokuchanekileyo kwaye         lusetyenziswe ngokukuko         ezimbalwa zolwimi           nesimo sentlalo.            iyabhidisa.
Ukusetyenziswa kolwimi
                            lwakhiwe ngokukuko.            nangokuchanekileyo.             -Isigama esaneleyo.         -Ukusetyenziswa kolwimi     -Isigama asihambelani
nemigaqo yalo.              -Akukho ziphene konke          -Isigama sichaneke kakuhle.     -Iziphene                   ngokungachanekanga          nenjongo.
Uchongo magama.             konke.                         -Ubukhulu becala akukho         aziyichaphazeli             kubangela iziphene          -Intsingiselo
Iimpawu zokubhala                                          ziphene.                        intsingiselo.               ezibaxekileyo.              ichaphazeleke
nopelo.                                                                                                                -Intsingiselo ilahlekile.   ngokukodwa.

10 AMANQAKU
AMANQAKU                              22–25                           17–20                         12–15                       7–10                          0–5

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                        Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                               11

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa isincoko:

IMIQATHANGO                                        AMANQAKU                          ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
A. UMXHOLO NOCWANGCISO                             30
                                                                                        A        B         C         EWONKE
B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA              15                                 0 – 30   0 – 15     0–5
                                                                                        30       15        5           50
C. ISAKHIWO                                        5

Amanqaku ewonke                                    50

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa imihlathi:
 IMIQATHANGO                                            AMANQAKU                     ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
 A. UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                       15
                                                                                      A          B              EWONKE
 B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                  10                            0 – 15     0 – 10
                                                                                      15         10             25

 Amanqaku ewonke                                        25

 Amanqaku ewonke                                        25 x 2 = 50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                       Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P3                                             (EC/SEPTEMBA 2020)

       IZINGA        UKUCWANGCISA       UKUTHABATHA   UKUPHONO-   UKUNCOMA/   IINDIDI ZEZINCOKO
       ELISISISEKO   NGOKUTSHA          IZIGQIBO      NONGA       UGXEKA
1.                                                                            Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo
       [50]                                                                   esicamngcayo/esivelela amacala omabini.                      [50]
2.                                                                            Esichazayo/esixoxayo/esicamngcayo/ esixoxela amacala
                                                                              amabini omabini
                                            [50]                                                                                           [50]
3.                                                                            Esixoxayo/esicamngcayo/esibalisayo/
                                                                              esichazayo/esivelela amacala omabini.
                                            [50]                                                                                           [50]
4.                                                                            Esivelela amacala omabini/esixoxayo/
                                                                     [50]     esichazayo/esibalisayo.                                      [50]
5.                                                                            Esicamngcayo/esibalisayo/esichazayo/
                                                                              esixoxayo/esivelela amacala omabini.
                                                         [50]                                                                              [50]
6.                                                                            Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo/
                                                                              esicamngcayo/esivelela amacala omabini.
                            [50]                                                                                                           [50]
7.,1                                                                          Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo
                                            [50]                              esicamngcayo/esivelela amacala omabini.                      [50]
7.2.                                                                          Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo
                            [50]                                              esicamngcayo/esivelela amacala omabini.                      [50]

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa isincoko:

              IMIQATHANGO                             AMANQAKU                ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
A. UMXHOLO NOCWANGCISO                                   30
                                                                                  A           B           C     EWONKE
B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                    15                      0–30        0–15        0–5
                                                                                  30          15          5           50
C. ISAKHIWO                                               5

Amanqaku ewonke                                          50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                              Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                         ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                                13

                   IZINGA        UKUCWANGCISA   UKUTHABATHA    UKUPHONONONGA   UKUNCOMA    IMIHLATHI
                ELISISISEKO      NGOKUTSHA      IZIGQIBO                       / UGXEKA
                                                                                           Ileta esesikweni
2.1          [25]                                                                                                        [25]

2.2                              [25]                                                      Irivyu                        [25]

2.3                                             [25]                                       I-obhitshuwari                [25]

2.4                                                            [25]                        Inqaku lephepha-ndaba         [25]

2.5                                             [25]                                       Intetho esesikweni            [25]

2.6                              [25]                                                      Ingxoxo                       [25]
Amanqaku
ewonke           25 x 2                                                                                                  [50]

              IMIQATHANGO                              AMANQAKU                ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
A. UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                          15
                                                                                     A          B           EWONKE
B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                     10                        0–15       0–10
                                                                                     15         10            25

Amanqaku ewonke                                           25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2022/3950d2b4-4f70-45df-bbac-1400b9c0b350) — isiXhosa HL · Memo · 2022
- [Xhosa HL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo/be2fbfc7-119c-4c1e-8c35-03d7e3002422) — isiXhosa HL · Memo · 2018
- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2020/378174af-5fa9-4a68-ade9-ba1a8c30abd5) — isiXhosa HL · QP · 2020
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-nov-2020/84b435a6-4c08-4660-937a-8946a7b606f4) — isiXhosa HL · QP · 2020 · isiXhosa
- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2018](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2018/8a43c215-8e99-407c-a330-4d3d7160b141) — isiXhosa HL · QP · 2018
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2020/16c17085-b655-43df-acfc-d4077ef5979c) — isiXhosa HL · Memo · 2020

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
