# isiXhosa HL Grade 12 P3 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the September Preparatory Exams 2018, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo/be2fbfc7-119c-4c1e-8c35-03d7e3002422
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P3 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo/be2fbfc7-119c-4c1e-8c35-03d7e3002422)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2018. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                        NATIONAL
                   SENIOR CERTIFICATE

                         IBANGA 12

                     SEPTEMBA 2018

    ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3
                IMEMORANDAM

AMANQAKU:   100

                  Le memorandam inamaphepha ali-13.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3         (EC/SEPTEMBA 2018)

 IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI

 Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, necatshulwe kwirubhrikhi
 yovavanyo, mayithathelwe ingqalelo:

  Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela
   nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.

  Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
   sokubhala nethoni – ingakumbi kwiCANDELO B.

  Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.

     Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.

     Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.

     Ukubunjwa kwezivakalisi.

     Ukubhalwa kwemihlathi.

     Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo,
      ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                 3

 IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA

 ICANDELO A: ISINCOKO

 Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha lesi-8
 nelesi-9 lale memorandam.

                  IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UKUHLOLA
                      IMIQATHANGO                 AMANQAKU
       UMXHOLO NOCWANGCISO                            30
       ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA             15
       ISAKHIWO                                       5
       AMANQAKU EWONKE                                50

 1.    Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO
       noCWANGCISO.

 2.    Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
       ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

 3.    Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo
       leSAKHIWO.

       ICANDELO B: IMIHLATHI

       Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha
       le-10 lale memorandam.

                  IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UKUHLOLA
                    IMIQATHANGO                 AMANQAKU
       UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                15
       ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA           10
       AMANQAKU EWONKE                              25

 1.    Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO,
       UCWANGCISO neFOMATHI.

 2.    Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
       ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.

       QAPHELA:

        Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
         kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.

        Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.

        Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3          (EC/SEPTEMBA 2018)

 QAPHELA:

  Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo
   sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
  Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba
   iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika
   ngayo ummakishi.

 ICANDELO A: IZINCOKO

 UMBUZO 1
 Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo
 wamagama angama-340–390 (2–2½ amaphepha) ngesiNYE sezihloko
 ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala nangaluphi na udidi lwesincoko:
 esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini,
 okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi.

 1.1 Andizange ndicinge ukuba ubuhlobo bethu bungaphela ngolo
     hlobo ...

       Abaviwa banganika impendulo enentsingiselo ethe ngqo/efihlakeleyo/
        bazixube iintsingiselo zeempendulo.
       Abaviwa bangachaphazela indlela ubuhlobo babo obabungayo
        ngaphambili nendlela obuphele ngayo.
       Abaviwa bangavelela izinto ezichaphazele obu buhlobo.                     [50]

 1.2 Ukulindela omnye umntu enze inguqu ebomini bakho kuneziqhamo
     ezimbolo-mbini.

        Esi sihloko singatolikwa ngokwezimvo okanye ngocamngco nzulu.
        Abaviwa bangachaza beveza ubumbolo-mbini bokulindela omnye
         umntu ekwenzeni iinguqu ngobomi bakho.
        Abaviwa bangaveza ezi ziqhamo zivelayo xa ulindele omnye umntu
         enze iinguqu ngobomi bakho.                                              [50]

 1.3 Iitshomi zinefuthe kwizigqibo ozithathayo ngobomi bakho.

        Abaviwa mabagxile kwifuthe eliza nokuthathelwa izigqibo ziitshomi.
        Bangazikhankanya nezo zigqibo bebenokuzithatha xa
         bebengaphenjelelwanga ziitshomi nefuthe lazo kubomi babo.                [50]
 1.4 Isityeba mva sinqol’intaba.

        Abaviwa banganika intsingiselo ethe ngqo nefihlakeleyo.                  [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                  5

 1.5 Indlela yokuziphatha inendima eyidlalayo kwimpumelelo yomntu.

        Mabavelele iindlela abantu abaphumeleleyo abaziphatha ngayo.                [50]

 1.6 Iinguqu ezinokwenzeka xa urhulumente enokuphumeza isithembiso
     semfundo yasimahla.

        Mabaveze iimbono zabo ngezinto ezinokwenzeka xa isithembiso sokufunda
         simahla sinokuphunyezwa.
        Bangavelela ifuthe loku kubafundi, abazali, abahlai nelizwe ngokubanzi.     [50]

 1.7 QAPHELA:         Kufuneka kukho ikhonkco elicacileyo phakathi kwesihloko
                      sesincoko nomfanekiso okhethiweyo.

       1.7.1    Izandla ezikhululeke kwityathanga

                 Abaviwa banganika impendulo enentsingiselo ethe ngqo/
                  efihlakeleyo/bazixube iimpendulo.
                 Abaviwa mabaqwalasele umfanekiso ngokupheleleyo.                   [50]

       1.7.2    Umntu ofika kwisiphelo sendlela enye, kukho ezimbini phambi
                kwakhe, ekufuneka ekhethe yanye kuzo.

                 Abaviwa banganika impendulo enentsingiselo ethe ngqo/
                  efihlakeleyo/bazixube iintsingiselo zeempendulo.
                 Abaviwa mabaqwalasele umfanekiso ngokupheleleyo.                   [50]

                                                      AMANQAKU ECANDELO A:             50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3              (EC/SEPTEMBA 2018)

 ICANDELO B: IMIHLATHI

 UMBUZO 2

 Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo. Ubude
 bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama (ama-20–25 emigca)
 ngomhlathi ngamnye. Oku kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo
 sokubhala nethoni masifanelane nenjongo yobhalo.

 2.1 ILETA YOBUHLOBO

        Abaviwa kufuneka banabe ngomba ababhalela ngawo umzala wabo.
        Mabavuyisane nomzala wabo ngenkxaso-mali ayifumeneyo.
        Ifomathi: Idilesi yomviwa, umhla, isibuliso, intshayelelo, isiqu nesiphelo.      [25]

 2.2 INTETHO

        Abaviwa mabazinike zicace izimvo ngomba wentetho.
        Makusetyenziswe ifomathi yentetho.
        Kwisimbo sokubhala makuvele ixesha, indawo, injongo, abaphulaphuli
         noko aza kuthetha ngako.
        Makaqale intetho yakhe ngendlela etsala umdla.
        Makalungelanise izigxeko zakhe nezincomo anazo.                                  [25]

 2.3 INGXOXO

        Abaviwa kulindeleke ukuba babhale ingxoxo ephakathi kwabantu ababini
         nangaphezulu.
        Makayibhale ingxoxo njengoko isenzeka, amazwi ezithethi awabhale
         njengoko enjalo.
        Makashiye umgca ukwahlula phakathi kwentetho yesithethi neyesinye.
        Makafake umyalelo kwizibiyeli phambi kokuba amagama athethwe.                    [25]
 2.4 ISIVI NELETA EKHAPHAYO

          ISIVI

          Mabanike iinkcukacha ezifanelekineyo.
          Mabazazise kangangoko banakho elizweni abazazisa kulo.

          ILETA EKHAPHAYO

          Umxholo weleta mawuhambelane nomxholo obhalwe kwisivi.
          Ifomathi: Idilesi yomviwa, umhla, UManejala, igama nedilesi yendawo
           yomsebenzi, isibuliso, umcimbi nesiphelo.                                      [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                  7

 2.5 INGXELO

        Makucace gca ukuba kuthethwa ngantoni.
        Abaviwa mabanganiki zimvo zabo, izimvo mazibe zeziyinyani kwaye zibe
         kwimo yengxelo-ntetho.
        Ifomathi: iingongoma, inkqubo, okufunyanisiweyo, isiphelo nezindululo.      [25]

 2.6 ILETA YASEBURHULUMENTENI

        Abafundi kufuneka bagxile kumba wokukhalazela ukungakhelwa amabala
         emidlalo esikolweni sabo.
        Ifomathi: iidilesi zimbini, yeyombhali neyalowo ubhalelwayo, umhla,
         isikhundla sombhalelwa, igama nedilesi, isibuliso esichanekileyo, umcimbi
         nesiphelo esichanekileyo silandelwa yifani noonobumba-magama ombhali.       [25]

                                                     AMANQAKU ECANDELO B:             50
                                                        AMANQAKU EWONKE:             100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 8

8                                                                                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                                        (EC/SEPTEMBA 2018)

 ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
 o   Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A)
 o   Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
 o   Imiqangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
     ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
 o   Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi

         Imiqathango                                     Egqwesileyo                  Esemagqabini                 Eyanelisayo              Eyinxalenye         Engaphumelelanga
                                                                                      neqaqambileyo               nefanelekileyo
    UMXHOLO                                                  28–30                        22–24                       16–18                    10–12                     4–6
    NOCWANGCISO                                    -Impendulo igqwesile/          -Impendulo ixongxwe          -Impendulo iyanelisa.     -Impendulo             -Impendulo
                                                   inomtsalane, ngaphezu          ngobugcisa.                  -Izimvo ziyathungelana    ayinaluthungelwano     ayihambelani nomxholo
    (Impendulo                                     koko bekulindelekile.          -Izimvo zihambelana          noko ziyaqinisekisa       lungqinelanayo.        kwaphela.
    nezimvo)                                       -Izimvo eziqiqisisiweyo,       gingci nomxholo kwaye        ngokuse-mxholweni.        -Izimvo azicacanga     -Izimvo ziyabhidisa
    Uyondelelwaniso                                ezixhokonxa iingcinga          zinomdla zinobungqina        - Ilungelelanisiwe noko   kwaye ayizizo          kwaye azingqamananga
                                                   nezivuthiweyo.                 bokuvuthwa.                  kwaye iyathungelana       ezomfundi.             kwaphela nomxholo.
    lwezimvo
                                                   -Impendulo                     -Ilungelelaniswe kakuhle     kuquka intshayelelo,      -Buncinci ubungqina    -Azicacanga kwaye
    ngokucwangcisa.                                elungelelaniswe kakuhle        kakhulu kwaye                isiqu ukuqukumbela/       bolungelelwaniso       kwaye ziphindaphindiwe.
    Ukuqonda injongo,                              ngokugqwesileyo                iyathungelana                nesiphelo.                nothungelwano          -Azilungelelaniswanga
    abantu ekujoliswe                              enothungelwano                 (inonamathelwano)                                      lweengcamango.         kwaye azithungelani.
    kubo kunye nesimo                              (enonamathelwano)              kuquka intshayelelo, isiqu
                        Inqwanqwa eliphakamileyo

    sentlalo.                                      ukuquka intshayelelo, isiqu,   ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                   ukuqukumbela/nesiphelo.
                                                             25–27                         19–21                       13–15                     7–9                     0–3
        30 AMANQAKU                                -Impendulo egqwesileyo         -Impendulo ixongxwe          -Impendulo eyanelisayo    -Ubukhulu becala       -Akukho linge
                                                   kodwa ineendawana esilela      kakuhle.                     nangona kumana            impendulo              lokuphendula isihloko.
                                                   kuzo ukuba neempawu            -Izimvo ziyahambelana        kubakho izikhewu          ayihambelani           -Ayihambelani kwaphela
                                                   ezinomtsalane ogqwesileyo      zinomdla.                    kwingcaciso.              nomxholo.              nomxholo kwaye
                                                   wesincoko esinkqenkqeza        -Ilungelelaniswe kakuhle     -Izimvo                   -Izimvo zibonakalisa   ayifanelekanga.
                                                   phambili.                      iyathungelana                ziyanamathelana           ukungahlangani         -Ayingqamananga
                                                   -Izimvo ezivuthiweyo           (inonamathelwano)            ngokwanelisayo kwaye      nokubhidisa.           nomxholo kwaphela
                                                   neziqiqisisiweyo.              kuquka intshayelelo, isiqu   ziyaqinisekisa.           -Phantse bungabikho    kwaye inobubhu-
                                                   -Izimvo zilungelelaniswe       nesiphelo.                   -Kukho ulungelelaniso     ubungqina              tyubhutyu.
                                                   ngobugcisa                                                  olufumanekayo             bolungelelwaniso
                                                                                                                                                                                                      Downloaded from hlayiso.com

                                                   zinothungelwano                                             nothungelwano             nothungelwano.
                        Inqwanqwa elingezantsi

                                                   (zinonamathelwano)                                          kwintshayelelo, isiqu
                                                   kuquka intshayelelo, isiqu                                  nesiphelo.
                                                   kunye nesiphelo.

    A                                                         Umxholo nocwangciso                                                                      30
    B                                                         Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela                                                       15
    C                                                         Isakhiwo                                                                                 05
                                                              Amanqaku ewonke                                                                          50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                     Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2018)                                                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                                                                  9

 ULWIMI, ISIMBO                                             14–15                        11–12                         8–9                        5–6                         0–3
 SOKUBHALA                                        -Ithoni, irejista, isimbo     -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo   -Ulwimi alunantsingiselo.
 NOKUHLELA                                        sokubhala, isigama            sokubhala kunye             sokubhala nesigama          sokubhala nesigama          -Ithoni, irejista, isimbo
 Ithoni, irejista,                                zifaneleke kakhulu            nesigama ziqaqambe          zifanelekile kwinjongo,     azihambelani                sokubhala nesigama
 isimbo sokubhala,                                kwinjongo, abantu             kakhulu kwinjongo, abantu   abantu ekujoliswe kubo      nenjongo, abantu            azihambelani mpela
                                                  ekujoliswe kubo nakwisimo     ekujoliswe kubo nesimo      nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo             nenjongo, abantu
 isigama
                                                  sentlalo.                     sentlalo.                   -Ulwimi lusetyenziswe       nesimo sentlalo.            ekujoliswe kubo nesimo
 esifanelene                                      -Ulwimi lusetyenziswe         -Ulwimi luchanekile kwaye   ngokufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa       sentlalo.
 nenjongo/nesimo                                  ngokuzithemba,                ithoni isetyenzisiwe        ukudlulisa umyalezo.        ngendlela                   -Ukusetyenziswa
 sentlalo.                                        luyachukumisa                 ngokufanelekile             -Ithoni ifanelekile.        ebuthathaka.                kwisigama
 Uchongo magama.                                  ngokugqwesileyo.              nangokuzinzileyo            -Izixhobo zolwimi           -Ithoni nochongo            kunqongophele
 Ukusetyenziswa                                   -Ithoni edlwengula umxhelo    kwisincoko siphela.         zisetyenzisiwe              magama                      ngokubaxekileyo de
                                                  nenobuciko.                   -Ubukhulu becala akukho     ukuphuhlisa                 azifanelekanga.             ungakwazi ukuqonda
                       Inqwanqwa eliphakamileyo

 kolwimi nemigaqo,
 Iimpawu                                          -Akukho nasinye isiphene      ziphene kwigrama nopelo.    nokuphucula umxholo.        -Isigama                    okubhaliweyo.
 zokubhala, igrama,                               segrama nopelo.               -Sixongxwe kakuhle                                      sinqongophele
                                                  -Sixonkxwe ngobugcisa         kakhulu.                                                kakhulu.
 upelo.
                                                  obukhulu.
                                                              13                           10                           7                           4
 15 AMANQAKU
                                                  -Ulwimi lugqwesile kwaye      -Ulwimi luyakuthimba        -Ukusetyenziswa             -Ukusetyenziswa
                                                  kusetyenziswe izixhobo        kwaye ubukhulu becala       kolwimi ngokwanelisayo      kolwimi
                                                  zolwimi ezibonakalisa         luchanekile.                kodwa kusekho               ngokungafanelekanga.
                       Inqwanqwa
                                                  ubuciko ngokufanelekileyo.    -Ithoni iqaqambile kwaye    ukungangqinelani apha       -Kuncinci okanye
                                                  -Akukho nasinye isiphene      ichanekile.                 naphaya.                    akukho ukohluka –
                       elingezantsi               segrama nopelo.               -Zimbalwa iziphene          -Ubukhulu becala ithoni     hlukana kwezivakalisi.
                                                  -Sixonkxwe ngobugcisa.        zegrama nopelo.             ifanelekile kodwa           -Isigama
                                                                                -Sixongxwe kakuhle.         usetyenziso zixhobo         sinqongophele
                                                                                                            zolwimi lunqongophele.      ngokugqithisileyo.
 ISAKHIWO                                                     5                             4                           3                           2                         0–1
 Iimpawu zodidi                                   -Isihloko sikhuliswe          -Iinkcukacha zakhiwe        -Ukuphuhliswa               -Kukho amanqaku             -Amanqaku
 lwesincoko                                       ngokugqwesileyo.              ngokulandelelana            kweenkcukacha               asemxholweni.               asemxholweni awakho.
 Ukuphuhliswa                                     -Iinkcukacha ezigqwesileyo.   nangokuqiqisisiweyo.        ngokusemxhlolweni.          -Izivakalisi nemihlathi     -Ulwakhiwo lwezivakalisi
 kwemihlathi                                      -Izivakalisi, imihlathi       -Ziyathungelana.            -Izivakalisi, imihlathi     zineemposiso.               nemihlathi
 nokubunjwa                                       zakhiwe ngokugqwesileyo.      -Ukwakhiwa kwezivakalisi    zakhiwe kakuhle.            -Isincoko                   lunobubhutyu-bhutyu.
                                                                                nemihlathi                  -Isincoko                   sisesemxholweni             -Isincoko siphume
 kwezivakalisi.
                                                                                kuyahambelana,              sisesemxholweni.            nangona zisekhona           kwaphela emxholweni.
                                                                                kwahlukahlukene.                                        iziphene.
                                                                                                                                                                                                    Downloaded from hlayiso.com

 5 AMANQAKU

 AMANQAKU                                                   43–50                        33–40                       23–30                      13–20                        0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                       Tyhila iphepha

### Page 10

10                                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                                                 (EC/SEPTEMBA 2018)

 ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]

       Imiqathango                 Egqwesileyo                   Esemagqabini                  Eyanelisayo                  Eyinxalenye                Engaphumelelanga
                                                                 neqaqambileyo                nefanelekileyo
 UMXHOLO,                              13–15                         10–12                         7–9                            4–6                            0–3
 UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile          -Impendulo esemagqabini         -Impendulo eyanelisayo      -Kubonakala ubunzima           -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   ngaphezu koko                 ebonisa ulwazi olululo          ebonisa ulwazi              malunga nolwazi                ukunqongophala kolwazi
                             bekulindelekile               ngeempawu zodidi lomhlathi.     ngeempawu zodidi            lweempawu zolu didi            ngeempawu zodidi
 -Impendulo nezimvo.         -Izimvo eziqiqisisiweyo       -Ubhalo lusemxholweni.          lomhlathi.                  lwetekisi.                     lomhlathi.
 -Ulungelelwaniso            nezivuthiweyo.                -Ukuthungelana komxholo         -Ayikho semxholweni         -Kukho ukungqamana             -Intsingiselo ilahlekile
                             -Ulwazi olunzulu              nezimvo, kucaciswe kakuhle      ngokupheleleyo.             okungephi                      kwaye akakho
 lwezimvo nokucwangcisa.
                             ngeempawu zohlobo             kakhulu kwaye neenkcukacha      -Kukho ukuphambuka          okusemxholweni kodwa           semxholweni kwaphela.
 -Injongo, abantu            lomhlathi obhaliweyo.         zixhasa isihloko.               okungephi emxholweni.       ukuphambuka kubhalo.           -Ayithungelani kumxholo
 ekujoliswe kubo, iimpawu/   -Ubhalo lusemxholweni         -Ifomathi efanelekileyo         -Ubukhulu becala            -Akusoloko kukho               nezimvo.
 imigaqo nesimo sentlalo.    ncakasana.                    eneziphene ezingephi.           uyathungelana umxholo       uthungelwano phakathi          -Zimbalwa kakhulu
                             -Ukuthungelana komxholo                                       nezimvo.                    komxholo nezimvo.              iinkcukacha ezixhasa
                             nezimvo.                                                      -Ezinye iinkcukacha         -Zimbalwa iinkcukacha          isihloko.
                             -Icaciswe nzulu kwaye                                         ziyasixhasa isihloko.       ezixhasa isihloko.             -Ayisetyenziswanga
                             zonke iinkcukacha                                             -Ubukhulu becala            -Imigaqo eyimfuneko            imigaqo eyimfuneko
                             ziyasixhasa isihloko.                                         ifomathi ifanelekile        yefomathi isetyenziswe         yefomathi.
                             -Ifomathi yamkelekile kwaye                                   kodwa kukho iziphene        ngokungacacanga.
                             ichanekile.                                                   ezingephi.                  -Imigaqo engundoqo
 15 AMANQAKU                                                                                                           yefomathi yetekisi
                                                                                                                       ityeshelwe.
 ULWIMI, ISIMBO                         9–10                           7–8                           5–6                          3–4                            0–2
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo     -Ithoni, irejista, isimbo       -Ithoni, irejista, isimbo   -Ithoni, irejista, isimbo      -Ithoni, irejista, isimbo
 NOKUHLELA                   sokubhala, isigama            sokubhala, isigama zifaneleke   sokubhala, isigama          sokubhala, isigama             sokubhala, isigama
 Ithoni, irejista, isimbo    zifaneleke ngokukodwa         kakhulu kwinjongo, abantu       zifanelekile kwinjongo,     asifanelekanga                 asihambelani nenjongo,
 sokubhala, injongo/imeko,   kwinjongo, abantu             ekujoliswe kubo kunye           abantu ekujoliswe kubo      ngokupheleleyo                 abantu ekujoliswe kubo
 abantu ekujoliswe kubo      ekujoliswe kubo nakwesimo     nakwisimo sentlalo.             kunye nesimo sentlalo.      kwinjongo, abantu              nesimo sentlalo.
 nesimo sentlalo.            sentlalo.                     -Ubukhulu becala ulwimi         -Kukho iziphene             ekujoliswe kubo kunye          -Izele ziziphene yaye
                             -Ulwimi lusetyenziswe         lusetyenziswe ngokukuko         ezimbalwa zolwimi           nesimo sentlalo.               iyabhidisa.
 Ukusetyenziswa kolwimi
                             ngokuchanekileyo kwaye        nangokuchanekileyo.             -Isigama esaneleyo.         -Ukusetyenziswa                -Isigama asihambelani
 nemigaqo yalo.              lwakhiwe ngokukuko.           -Isigama sichaneke kakuhle.     -Iziphene                   kolwimi                        nenjongo.
 Uchongo magama.             -Akukho ziphene konke         -Ubukhulu becala akukho         aziyichaphazeli             ngokungachanekanga             -Intsingiselo
                                                                                                                                                                                  Downloaded from hlayiso.com

 Iimpawu zokubhala           konke.                        ziphene.                        intsingiselo.               kubangela iziphene             ichaphazeleke
 nopelo.                                                                                                               ezibaxekileyo.                 ngokukodwa.
                                                                                                                       -Intsingiselo ilahlekile.
 10 AMANQAKU
 AMANQAKU                              22–25                          17–20                         12–15                        7–10                            0–5

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                            Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2018)                                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                                11

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa isincoko:

 IMIQATHANGO                                       AMANQAKU                           ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
 A. UMXHOLO NOCWANGCISO                            30
                                                                                         A        B         C         EWONKE
 B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA             15                                  0 – 30   0 – 15     0–5
                                                                                         30       15        5           50
 C. ISAKHIWO                                       5

 Amanqaku ewonke                                   50

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa imihlathi:
  IMIQATHANGO                                           AMANQAKU                      ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
  A. UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                      15
                                                                                       A          B              EWONKE
  B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                 10                             0 – 15     0 – 10
                                                                                       15         10             25

  Amanqaku ewonke                                       25

  Amanqaku ewonke                                       25 x 2 = 50

                                                                                                                                              Downloaded from hlayiso.com

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                        Tyhila iphepha

### Page 12

12                                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                        (EC/SEPTEMBA 2018)

      IZINGA            UKUCWANGCIS      UKUTHABATHA   UKUPHONO-   UKUNCOMA/     IINDIDI ZEZINCOKO
      ELISISISEKO       A NGOKUTSHA      IZIGQIBO      NONGA       UGXEKA
 1.         [50]
                                                                                 Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo esicamngcayo/esivelela amacala    [50]
                                                                                 omabini.
 2.                                           [50]
                                                                                 Esichazayo/esixoxayo/esicamngcayo/ ekuxoxela amacala               [50]
                                                                                 amabini.omabini
 3.                                           [50]
                                                                                 Esixoxayo/esicamngcayo/esibalisayo/ esichazayo/esivelela amacala   [50]
                                                                                 omabini.
 4.                                                                   [50]
                                                                                 Esivelela amacala omabini/esixoxayo/ esichazayo/esibalisayo.       [50]
 5.                                                       [50]                                                                                      [50]
                                                                                 Esicamngcayo/esibalisayo/esichazayo/ esixoxayo/esivelela amacala
                                                                                 omabini.
 6.                           [50]                                                                                                                  [50]
                                                                                 Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo/ esicamngcayo/esivelela amacala
                                                                                 omabini.
 7.                                           [50]                               Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo esicamngcayo/esivelela amacala    [50]
                                                                                 omabini.
 8.                           [50]                                               Esibalisayo/esichazayo/esixoxayo esicamngcayo/esivelela amacala    [50]
                                                                                 omabini.

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa isincoko:

              IMIQATHANGO                              AMANQAKU                  ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
A. UMXHOLO NOCWANGCISO                                    30
                                                                                     A            B          C      EWONKE
B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                      15                       0–30         0–15       0–5
                                                                                     30           15         5         50
                                                                                                                                                       Downloaded from hlayiso.com

C. ISAKHIWO                                                5

Amanqaku ewonke                                            50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                              Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2018)                                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                                 13

                        IZINGA      UKUCWANGCISA        UKUTHABATHA    UKUPHON    UKUNCOMA      IMIHLATHI
                     ELISISISEKO    NGOKUTSHA           IZIGQIBO       O- NONGA   / UGXEKA
                                                                                                Ileta                           [25]
 2.1          [25]                                                                              Yobuhlobo
                                    [25]                                                                                        [25]
 2.2                                                                                            Intetho
                                                        [25]                                                                    [25]
 2.3                                                                                            Ingxoxo
                                                                       [25]                                                     [25]
 2.4                                                                                            Isivi neleta ekhaphayo
                                                        [25]                                                                    [25]
 2.5                                                                                            Ingxelo
                                    [25]                                                                                        [25]
 2.6                                                                                            Ileta yasebuRhulumenteni
 Amanqaku
 ewonke              25x 2                                                                                                      [50]

               IMIQATHANGO                                     AMANQAKU               ISIKHOKELO SOLWABIWO LWAMANQAKU
 A. UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI                                 15
                                                                                              A            B      EWONKE
 B. ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA                            10                         0–15         0–10
                                                                                              15           10            25

 Amanqaku ewonke                                                  25

Amanqaku asetyenziswa xa kukorekishwa imihlathi:
                                                                                                                                               Downloaded from hlayiso.com

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                         Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com

## Related documents

- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2018](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2018/8a43c215-8e99-407c-a330-4d3d7160b141) — isiXhosa HL · QP · 2018
- [Xhosa HL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo/8af082b7-2682-402f-a626-ab36540f4a7f) — isiXhosa HL · Memo · 2018
- [XHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2022/3950d2b4-4f70-45df-bbac-1400b9c0b350) — isiXhosa HL · Memo · 2022
- [XHOSA HL P1 GR12 SEPT 2018](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-sept-2018/fe682c7a-a410-437d-8a98-a9cafed86103) — isiXhosa HL · QP · 2018
- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2018 D](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2018-d/a44a0354-324a-4e35-a459-9f62f04985ba) — isiXhosa HL · QP · 2018
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2018/ffc66f7b-9476-4b5f-bcf9-9933b7b036df) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
