# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2015 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2015, 24 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosahl-p2-memo-gr12-sept2015-final/c5f9530c-05ff-4986-ae16-e29718ed925e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 24

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosahl-p2-memo-gr12-sept2015-final/c5f9530c-05ff-4986-ae16-e29718ed925e)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2015. Memorandum, 24 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                    SENIOR CERTIFICATE

                           IBANGA 12

                      SEPTEMBA 2015

       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
                IMEMORANDAM

AMANQAKU: 80

        Le Memorandam inamaphepha angama -24 kunye ne Rubriki.

### Page 2

2                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2015)

 EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA.

 1.   Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
      impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
      aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye).

 2.   Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A,
      (imibongo efundisiweyo), makisha kuphela emibini yokuqala.

 3.   Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo
      emibini emide kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo
      wokuqala kuphela umbuzo wokuqala kwiCANDELO ngalinye.

 4.   Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
      elandelayo ichanekile, makisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.

 5.   Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, makisha ngokwendlela
      ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.

 6.   Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
      Intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
      mpendulo.

 7.   Imibuzo emide.

      Xa impendulo yombuzo omde imfutshane kunoko kulindelekileyo
      ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
      ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo omde inde kakhulu, phicotha
      ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kummakishi
      ophezulu.
      Sebenzisa iirubriki zokuhlola ezisisihlomelo A no B kuxwebhu
      lwezikhokelo zokuseta iimviwo ukumakisha imibuzo emide yabaviwa.

 8.   Imibuzo emifutshane.

      Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
      ecaphula.

 9.   Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYi/EWE
      okanye ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Makisha impendulo
      exhasayo.

 10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye
     LULUVO/YINYANI. Makishwa impendulo exhasayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2015)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                 3

 ICANDELO A: ISIHOBE

 IMIBONGO EFUNDISIWEYO

 VUKANI MADODA KUSILE – IZIBONGO NAMANQAKWANA: Ingqokelela
 yababhali

 UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

 UNXUNGUPHALO − N. Shasha

 Kufunwa abonise ithoni isetyenziswe njani ukuthelekisa imeko ngamehlo
 embongi. Kufuneka acaphule kumazwi embongi ngenjongo zokuzixhasa

      Makayivule ingxoxo ibonise ukuthatha icala eliyela ngasembuzweni
      Azixhase ngamazwi embongi (ukubonisa)
      Ukucacisa isigama sakhe asikhethayo ukuze ubani ade eve ngathi
       unyanisile
      Makaphinde ayivale ngendlela eyenza ukuvala kubandakanyeke
       kwisincoko sakhe
      Uthungelwano ngundoqo asikokudwelisa nje izimvo njengoko kwenziwe
       ngezants’apha.
      Ulwimi olusetyenziswayo malubonise ulwazi lwejenra ingakumbi isigama
       esi ithoni / ukuthelekisa / ulwimi oluchukumisayo imizwa ethile.           [10]

 Umfundi anganyathela kwezi ngongoma xa ephendula.

 Angachaza ithoni ngendlela eyamkelekileyo abonise nokuba akukwazi
 ukuthetha ngethoni ungajonganga isigama esivelisa imo ekuyo imbongi okanye
 ukuchukumiseka/ ubushushu bovakalelo.

 Ithoni/ imo yembongi/umoya wembongi Luvakalelo olusukela kokubhalwe
 kwitekisi, iphuhlisa/ibonisa imvakalelo okanye imo yengqondo yabalinganiswa/
 abo kuthethwa ngabo, ikwaphuhlisa/ibonise umoya oziswa kokubonwayo,
 ekuvayo.
 Ichonga magama athathwa kwingcingane, umvandedwa, uloyiko,
 ummangaliso/ukungaqondakali, udano / ukudakumba, uvuyo, unxunguphalo,
 inkxalabo / ukutshabalala, uloyiko / uxinzelelo, uchulumanco, unxunguphalo,
 ukucaphuka, ubulolo, ukunyanya.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

4                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2015)

 Imbongi isebenzise isigama esizoba imeko ngokuchanekileyo
 nangokucacileyo.

       Ndizityand’igila − Eli binza ngokwemvelo sisaci esisetyenziselwa
        ukubonakalisa ukuba lowo uza kuthetha ukhathazekile okanye
        unokubindeka okuthile malunga nemeko ethile. Ngoko ke livelisa
        ukubindeka. 
       Zonwabil’izizwe ngezizwe ndibukele: Apha into yokuqala evelayo
        yeyokuba isakhi u” ndi” esisetyenziswayo sibonakalisa ukuba uzifake
        ezihlangwini zakhe nabani na ochaphazelekayo. 
       Kuvela uthelekiso phakathi ko”ndi” no Z obhekisa kwizizwe
        ezonwabileyo. Ngoko nangoko kuvela umahluko / ukunxaxha kwimeko
        ekuphilwa phantsi kwayo. / kuvela ukungabi yiyo inxalenye yolonwabo. Ilizwi
        elithi “ndibukele” ngoko nangoko livusa ukungabi nakwenza nto. Koku
        kubindeka ke sele kuthethwe ngako ngentl’apha. 
       Olunye uthelekiso luvela ngokuba imbongi isebenzise ulwimi oluthelekisa
        ngomoya ongemnandi itsho isebenzise uthelekiso phakathi “kwezizwe
        ezidabalele, ziyatabhata ngokungenasazela nabantwana bokuzalwa
        ababukele, benxunguphele. 
       Usebenzisa ulwimi oluchukumisayo lokunyhukula ngokukhalaza ithelekisa
        “ izizwe” nabomthonyama ethelekisa ukubonisa ubunzulu bale
        yantlukwano. 
       Ukukruquka kwembongi yimeko ikubonakalisa ngokusebenzisa isebenzisa
        ulwimi oluchukumisayo, “kuba ngasa, kuba ngahlwa. Ukubonakalisa
        ukukruquka kukuzinga kwesenzo. 
       Ukubonisa ububi bezenzo liphalal’igazi lomAfrika,
        agetyengwe’elel’umnt’omnyama, abomz’oNtsundu, abe-Afrika. La mazwi
        enza imizwa yabafunda umbongo ihlale ichikimisekile, uvakalelo
        luceketheke ngakumbi, ichukumisa uvakalelo malunga nobuzwe balowo
        umameleyo ukwenzela ukuthunuka. 
       Uqwela athi “ kanye kwabokuzalwa”: Eli gama libonisa ukungalindeleki
        koku kwenzekayo kuba bengabokuzalwa. 
       Umqolo wokuvala isitanza ngasinye uthetha into enye ngamazwi ajijwe nje
        kancinci. Kuthiwa yi ( refrain ngesiNgesi) uphindaphindo lomqolo- jonga
        umqolo 6, 12, 18, 24. 
       Usebenzisa isigama esibonakalisa inkxalabo“ umbon’olusizi, indyikityha. 
       Usebenzisa isigama esibonakalisa ukukhalaza / unkwintsho (asichonge)
        Bamokothiswa’inqatha, balambile kwilizwe labo ziintshaba. Ukumokothiswa
        kukunikwa into kugcwaliswe umlomo ungibi sakwazi nokuthetha utsho
        ukuba imbi/iyakrakra phantsi kwemeko enonyanzeliso onikwa phantsi
        kwayo.
       Iintshaba zilw’imfazw’engenagama nabamsulwa, zima zidubule zingene
        zidubule. 

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2015)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                5

     Usebenzisa ulwimi olubonakalisa ukunikezela ukuphelelwa ngamandla xa
      esithi; “esikuyo yaziwa ngoPhez’ukonke, ukucacisa ukuba okuhlayo
      ukubona kungaphezu kwakhe. Ubuya azobe imeko yokuphelelwa
      ngamandla kuba abamnyama, abantu babulawa bengenazixhobo/ akukho
      mthetheleli njalo njalo. Ukubulawa kwabo ndawo yonke uzikhankanya
      ngaye, kwaye apho afika khona uzoba umfanekiso ngqondweni ngesigama
      esikhethiweyo sokukwenza uzibone sele uzibandakanye nesi sikhalo
      nokuba wawungekho ngeliya xesha. 
     Esinye isigama sivuselela intiyo kuba benza ububi kubantu
      abangaxhobanga / abangenanto / babenze babe ziinkedama / babe lusizi/
      bemsulwa/ imfazwe engenagama. 
     Usebenzisa isifaniso esibaxayo igazi linge ngumjelo wamanzi ukuthelekisa
      ukuzinga ubuninzi / ukuqukuqela kwalo / ukungapheli kwalo. 
     Abantwana bokuzalwa banxunguphele-Unxunguphalo kwiinzalelwane ze-
      Afrika ngenxa yocalucalulo nakubeni ezinye iintlanga zonwabile 
     Kuba ngasa liphalal’igazi lom-Afrika-Eyona nto idala unxunguphalo
      kukuphalala kwegazi, ukugetyengwa kwama-Afrika, nokufa kwabantu
      abaNtsundu 
     Ukuphalala kwegazi nako kuzoba umfanekiso-ngqondweni wemijelo yegazi
      labantu linkcenkceza ngaphandle kwesiqabu 
     Zininz’iinkedama zilile zada zakhedama-Igama ukukhedama linika
      intsingiselo yokungonwabi 
     Baninz’abahlolokazi bakhale de bancama-Abafazi bakhala abathuthuzeleka
      ngenxa yokubulawa ngokungenalusini kwamadoda abo.                         [10]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 6

6                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2015)

 UMBUZO 2: (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UPROFESA A.C. JORDAN − Z.S. QANGULE

 2.1     Kwiingcali zesiXhosa                                                          (1)

 2.2      ... imimoya iyabhudla                                                        (1)

 2.3     Kukho umntu omdala ongasekhoyo  / OkaJordan akasekho
         emhlabeni.                                                                    (1)

 2.4     Sithelekisa ngokufanisa uvakalelo oluviwa ngabo bachaphazelekayo
         ngulo mphanga kunye novakalelo oluviwa ngabasikwa yingqele xa ubani
         efunyanwa ngumoya wezixhobo okanye wentlambo.                                (2)

 2.5     Isitanza ngasinye sinemiqolo esixhenxe/Umqolo ngamnye unamagama
         amane 
         [Nayiphi enye kwezi]                                                           (2)

 2.6     Imiqolo 8-9 yazisa ngomphanga  / kwimiqolo 12-13 imbongi
         iyathuthuzela  / imiqolo 15-16 imbongi ililela ilahleko esizweni 
         Naziphi ezintathu kwezi]                                                       (3)
                                                                                       [10]

                                            OKANYE

 UMBUZO 3: (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UNKOSANA “THE HAPPYBOY” MGXAJI − N. THUTHANI

 3.1     NgowaseMdantsane                                                              (1)

 3.2     Ngokuba wathi gqi engalindelwanga wadala umonakalo ngokuthi oyise
         zonke iimbethi manqindi awayesilwa nazo ngexeshana elingephi.                (2)

 3.3     A      Lithole leduna         lidyongosi                                     (2)
         B      Sisikweko                                                              (1)

 3.4     Liphuhlisa ukuba wayeyintshatsheli / ukuba wayetshatshele kumlo
         wamanqindi esoyisa engenantanga.                                             (2)

 3.5     Uphinda phindo lwegama “...xhoma...” lusetyenziswe ngenjongo
         yokuqaqambisa ulingano /amandla kaMgxaji okunyusa umgangatho
         ade adlulele.                                                                (2)
                                                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2015)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                  7

 UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 IMBONGI YESIZWE, U S.E. K. MQHAYI: J. J. R. JOLOBE

 4.1    NguS.E.K. Mqhayi                                                             (1)

 4.2    Kukwazisa ngomphanga                                                         (1)

 4.3    ... wambu ...                                                                 (1)

 4.4    A    Zibeleke izizukulwana ... ziya kwalathisana ngawe ...                  (2)

        B    Sisimntwiso                                                             (1)

 4.5    Ukuba ubonga ngolwimi olumnandi oluntsingiselo ifihlakeleyo efuna ubani
        afundisise ukuze alunambithe okanye ayive intsingiselo yalo.                (2)

 4.6    Kusetyenziswe isifanadumo ukwakha umfanekiso ntelekelelo welizwi
        elikhulu / kusetyenziswe isifaniso esibaxayo kufaniswa ilizwi lakhe
        elikhulu nelengonyama. 
        [Nayiphi kwezi]                                                              (2)
                                                                                    [10]

 UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UMZALIKAZI: J.J.R. JOLOBE

 5.1    Womzalikazi                                                                  (1)

 5.2    kukuthuthuzela                                                               (1)

 5.3    Ungayihlungis’intliziyo yakhe.                                               (1)

 5.4    A    Imbiza iyamthuma.  isiyalu somthombo siyamkhobakhoba                   (2)
        B    Sisimntwiso                                                             (1)

 5.5    Kukubethelela ingcinga yokuba umzalikazi uyaluthuthuzela usana
        wakhe / kukwakha isingqisho. 
        [Naziphi ezintathu kwezi]                                                     (2)

 5.6    Kusetyenziswe izimvo ezichaseneyo ukubonisa ukuba ubani kufuneka
        anyamezele ukuze afumane oko akufunayo.  Ukuba izinto azifumaneki
        lula.                                                                       (2)
                                                                                    [10]

                                                    AMANQAKU ECANDELO A:              30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

8                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (EC/SEPTEMBA 2015)

 ICANDELO B: INOVELI

 UMBUZO 6 (UMBUZO OMDE)

 NYANA WAM! NYANA WAM!: W.K. Tamsanqa

 Umfundi anganyathela kwezi ngongoma zilandelayo:

 6.1       Umbhali ngale ncwadi ubhebhetha umkhwa wokungakwazi
            ukuzithathela izigqibo ezizizo kwangethuba ebomini. 
           Uthi lo mkhwa ukufaka engxakini kuba ngeli xa ungazithathiyo
            izigqibo abanye abantu bayazithatha kwaye ziyakuchaphazela
            okanye bazithatha egameni lakho uze wena untyumpantyumpeke
            kwiingxaki ezingenziwanga nguwe. 
           Ukusetyenziswa komlinganiswa onguTholelegqwirha ngempumelelo
            ukwenza oku kulandelayo:
           Ube neenjongo ezintle zokuba ngumfundisi ngenye imini 
           UThemba ongumhlobo wakhe umnunuse ngotywala akakwazi kuthi
            “hayi” suka waye enyusela ngokunyusela ukukhala. 
           Uyalala akugqiba ukukhala avuke ebhayi apho ahlangene noNomsa
            omthathele isigqibo sokuya kumbona suka wahlangana noJoe. 
           P18-24 ugagana nemigulukudu kaJoe yaseBhayi ade athathe
            isigqibo sokuncama loo msebenzi alishiye ibhayi 
           Kodwa uJoe neqela lakhe bamenza wazibona sele ethatha sigqibo
            sokusebenzela inkosi akuba esindisiwe yimigulukudu kaJoe.
           UThole uphinda athathelwe isigqibo nguSonwabo esiye kumfaka
            ezingonyameni eknysna apho asinde cebetshu de abone abahlobo
            bakhe besisidlo seengonyama ejongile. 
           Utyiwa yindlala, azenze igqirha, akuba nemali uyayolelwa kodwa
            amaphupha angamphumzi. 
           Utsalwa yingoma yecawa egqitha, angene kufundwe ilizwi lonyana
            wolahleko. Uthatha isigqibo sokuthengisa imfuyo yakhe agoduke 
           Uyaphumelela ebunzimeni nanjengoko sisazi ukuba wade waba
            nguye umfundisi. 
           Apha ekuqhubekeni kwebali kuye kwafuneka athathe isigqibo
            sokutshintsha aze amelane nemiceli-mingeni enobuzwe
            ayibekelweyo kwindlela yakhe yobomi. 
           Kwinoveli kufuneka athathe isigqibo angagqibeli le meko yodwa koko
            ajonge iindlela zakhe zangaphambili, kwaye ahlule phakathi kwento
            entle nembi. 

           Uneziyalo ezizezi ukukwazi ukuzixhuthuluza uzikhwebule kubantu
            abangeloncedo kuwe kwaye ungathethi kakubi bayakuhlonipha-
            “Uxolo madoda”, “uxolo Mfondini. Amazwi okuzikhupha engxakini
            akabi maninzi.” 

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2015)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                  9

        Ulenza ibali lakhe libe libali lesigqibo ngolu hlobo;

        Usebenzisa le mixholwana

       o    Inkolo yobuKrestu- ubuWesile (umxholwana weenkolo zonke
            ezikholelwa koPhezu kOnke)
       o    Ukuthatha izigqibo (process)
       o    Ukumamela abanye abantu
       o    “ithemba”eliphilisayo
       o    Ukubaluleka kwemfundo

       Wenza ibali libe libali lesigqibo ngolu hlobo: ukusebenzisa impixano
       yangaphakathi / ukusebenzisa i(stream of consciousness) ngokuba
       umlinganiswa ophambili azisole, abe nesazela, athathe izigqibo,
       zakungahambi ngokwesigqibo afumane isohlwayo, ukumlandelisa
       ngamazwi ashunyayelwa egqitha ingakumbi xa ehamba kwindawo
       angamelanga kuba kuyo, ukusebenzisa amazwi ezilumkiso okanye
       uphuphelo (foreshadowing) okanye namazwi azizivusa zazela, ukungazoli
       emoyeni okuziindlela ngeendlela, amane esenza kuthi thaa kuye ukuba
       ebemele kwenza ntoni na Kanye. Konke oku yingqokelela yokwenza
       ukuba engathathanga isigqibo esisiso indlela zakhe azisoze zithi tye.
       Imizekelo yoku esencwadini yile ilandelayo neminye
       engakhankanywanga apha. 

           Utywala ebebumele kumonwabisa bumlilisa esikrakra de kuxhalabe
            wonke umntu 
           Intetho zikaThemba p11” unako na ukuhamba emalahleni uze
            ungatshi” 
           Uyazisola abuqalekise utywala akhumbule la mazwi angentla
            ebhayibhile. 
           UThole uthatha isigqibo sokuba angaphinde abuphathe utywala
            asilandele 
           Isenzo sokubethwa P24 akasiqalekisi koko uthi “yimisebenzi kaThixo
            umbuyisa kwiindlela zakhe ezitenxileyo”.
           Uthatha isigqibo sokugoduka p26. 
           Iitshomi, ooThemba bayavela imoto imse kumahlathi aseKnysna-
            uyagqityelwa. 
           Isifundo – “nyana wolahleko” eligqirha abinza ngokwekrele p36-37 
           Isigqibo sokuthandana noNomsa ongakholwanga sichithwa xa eza
            kungena kwaNomsa kuvela umfo wakwaSigxabhayi eshumayela”
            umntu unokuwuthatha na umlilo awuse esifubeni sakhe zingatshi na
            iingubo zakhe (p17) kutsho kuthi kriphu uvalo kuThole. 
           Xa eza kuhlangana noNomsa ukhumbula amazwi athi” umoya uvela
            ngaphambili. 
           Umthandazo wesithembiso sokuyisebenzela inkosi (p23) 

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

10                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2015)

           P42 uthatha isigqibo sokufunda aye eDikeni; 
           Ufumana inxaxheba yokufunda elinye ibanga ngaphandle kwemali 
           Uzimisela enkonzweni-anikwe inkonzo yesiXhosa 
           Uba nguSihlalo weSCA. 
           Waba abafundi amabashumayele kwaneetitshala 
           Ushumayela agqithe bonke abashumayeli. 
                                                                                  [25]

 UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 NYANA WAM! NYANA WAM! WK Tamsanqa

 7.1    Nguyise omkhulisileyo xa uyise omzalayo wayelahlekile                     (1)

 7.2    Usinde emlonyeni weengonyama kumahlathi aseKnysna  usinde
        kwimigulukudu kaJoe                                                       (2)

 7.3    Yimpixano yangaphakathi  kuba uzibona eyindindi                          (2)

 7.4    Masiyiyeke                                                                (1)

 7.5    Lo uThole uneenjongo eziphakamileyo ngobomi, uyayazi into ayifunayo,
        kanti owangaphambili wayengenazo,esenza nje.                             (2)

 7.6    A/Uzobo-ngokumayana                                                       (1)

 7.7    lilutyhilo-ndaba  kuba kuqala isisombululo                               (2)

 7.8    Kulixesha langoku apho abantwana bekwazi ukuziphendulela abazalini
        bexela izinto abangazifuniyo/ ngexesha abangafuniyo ukuthathelwa
        izigqibo ngabazali.                                                      (2)

 7.9    Sisigqebelo kuba uMangaliso wafunda wenza imimangaliso kanye
        emdala enjalo.                                                           (2)

 7.10   Sukumncama umntwana okanye umntu nokuba unkone kangakanani na
        zizono ikho imini asaya kuze atshintshe ngayo / Sukuwulahla umbono
        wakho nokuba kukho imiqobo emi phambi kwakho ikho imini eya kuze
        izaliseke ngayo.                                                         (2)

 7.11   ENgilane                                                                  (1)

 7.12   NguEthel                                                                  (1)

 7.13   UThozama wagqibela etshate noMangaliso                                   (1)

 7.14   Wabhaqa isiva/ umkhango ofana nokaMangaliso emonga.                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2015)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           11

 7.15    Ukuba lo mfundisi wahluke kubo bonke abantu / ukuba unyulu
         akanachaphaza / ngumntu wabantu ongenasono ongakrokreleki
         ntweni imbi / owenza izinto ezintle ngokumjonga nje. 
         [Nayiphi kwezi]                                                           (2)

 7.16    (a)   babothukile                                                       (1)
         (b)   zaba ngathi zibiziwe/zimenyiwe                                    (1)
                                                                                 [25]

 UMBUZO 8 (UMBUZO OMDE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule

 Umfundi anganyathela kwezi ngongoma zilandelayo:

         UMfazwe akutyholwa uyacalulwa kodwa akhuthazwe ngabamaziyo
          ukuba akayiyo impimpi.
         UFriday umenza ikheswa akafunwa ngumntu wonke.
         UMfazwe uyabanjwa kuba kusithiwa unyola umbuso. Uyabethwa aze
          aye kuvalelwa esiseleni. 
         Esiseleni uva kubhomboloza umntu obethwayo lize lithi ipolisa eliye
          langena esiseleni sakhe limxelele xa ebuza ngesi sikhalo ukuba nguye
          olandelayo. 
         Uthotywa isidima ngokugungxwa apha entloko ngengxowa enuka
          umchamo aze atyhalwe ukuya kufakwa evenini ngasemva. 
         Ngelo xesha asiwa evenini uyabethwa 
         Uhlaliswa nenja amane engqubeka kuyo itsho imngqavule 
         Uye kothulwa kwesinye isitishi samapolisa ngokungekho similweni
          kwaye amapolisa embetha emkhaba kananjalo. 
         Esiseleni uye wangcanjaziswa kusithiwa angasinda ukuba angaba
          yimpimpi yawo waze wema entla.
         Emva kokubanjwa kwakhe uMfazwe akuzange kuphinde kubekho
          kuzola kwaQaka, amapolisa encediswa nguFriday owayeyimpimpi
          yamaBhulu ayesoloko esemva koMfazwe. 
         Ukubuya kwakhe ekuvalelweni kuzizixholoxholo kwaQaka akukho
          kuzola kufa abantu abangenatyala. 
         Indlu yakowabo iyatshiswa 
         UFriday noMfazwe yinyoka nesele kwaye apho ahamba khona uzama
          ngandlela zonke ukumgqithisa amafu. 
         Kwintlanganiso eyayisesikolweni awayekhona noFriday, akungena
          uMfazwe uzifumana ukuba akamkelekanga, uphepha-phephana
          namanqindi neempama de abaleke. 
         Ekuhlaleni akaphathekanga kakuhle mpela-mpela ngooFriday
          abaziimpimpi zamaBhulu. 
         Uthi naxa eyokuzifihla kwimoto endala kwatat’uGaba ooFriday
          bamzingele akhethe ukuphuma kulo moto ngokwenza amacebo
          alusizi. 
         Emngcwabeni kaMachule akukho kuzola ngenxa yamapolisa. UMfazwe
          uphephana neembumbulu. 
         Sele kubuyiwe emangcwabeni akukho konwaba kuMfazwe
          kangangokuba ude ahambe kuba ezingelwa aye kuzifihla kwamfundisi
          uHlathi. 
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 12

12                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2015)

         Esazimele enjalo ufikelwa ngooSiphiwo bemxelela ukuba makahambe
          uyafunwa ngamapolisa namajoni. 
         Apho ahamba khona uMfazwe akonwabi kuba ubizwa ngokuba
          uyimpimpi.
                                                                                    [25]

 UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule

 9.1     Ngumntu onika amapolisa ulwazi ngabanye bengazi ukuze bangene
         engxakini.                                                                 (1)

 9.2     Abantu batyholana ngobumpimpi abathembananga / Lixesha
         lengcinezelo abantu bayaxhatshazwa ngamapolisa.                           (2)

 9.3     ukubonisa ukumjongela phantsi                                               (1)

 9.4     Ucinga oku kukakafile kanye mfo wam / ukundibulala nixelise laa mfo
         nimbulele.  Kukubonisa indlela amabhulu ayebasebenzisa ngayo
         abantu abamnyama ukulwa nomnye umntu omnyama.                              (2)

 9.5     Unomsindo yindlela amabhulu afuna ngayo ukuba ayeke ukuba
         ngumzabalazi. Owasemva kwenkululeko yiJaji echophela amatyala
         abangcatshi babantu abamnyama.                                            (2)

 9.6     A/Uzobo ngokumayana                                                        (1)

 9.7     Lokujiya kwezinto                                                          (1)

 9.8     Uye wangcungcuthekiswa de wacetyiswa nguMfundisi uHlathi ukuba
         alifulathele eli aye ngaphaya kwemida.                                    (2)

 9.9     Sisigqebelo kuba uMfazwe akakhange abe ngowabo akakuthabathanga
         ukuba ngungcothoza suka wayokujoyina umbutho weNtsimbi ebomvu
         waphela eyijaji.                                                          (2)

 9.10    Yimfundiso yokuba umntu makayimele into athe wazibiza ngayo
         njengoMfazwe / Yimfundiso yokuba ngexesha lengcinezelo umntu
         ebethenjwa ukuba uza kuwa akuthabathe ukuba ngungcothoza.                 (2)

 9.11    ESihlahleni                                                                (1)

 9.12    Akaqondi ukuba kunganceda ukuya kwakhe kula ntlanganiso  woyika
         ukubona uFriday ekunye noNokuzola.                                         (2)

 9.13    Yeyangaphakathi  kuba uyindindi akazazi ukuba athini.                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2015)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                            13

 9.14   Kukudinwa kakhulu                                                          (1)
        Ndazenza                                                                   (1)

 9.15   Sesokuba kanti banomntwana engamfuni nje.                                (2)
                                                                                  [25]

 UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI: M.M.I. Swana; N.N.N. Swartbooi no
 L.D.Mali

 UMBUZO 10 (UMBUZO OMDE)

 Abafundi bangakhankanya ezi ngongoma:

 Bangachaza ikhonkco 
 Bachaze iintsomi/ iingoma/ amaqhalo/ uncwadi lwemveli/ imbali kaNtu 
 Kulindeleke ukuba uviwa angqine angachasi le mbono. 

 Izibongo ezivela kwimbali kaNtu

     Intaba kaNdoda
     Xa ubani efunda lo mbongo uyifumana yonke imbali yokuba kwenzeka ntoni
      ukuze lo mhlaba kuthiwe ngumhlaba kaRharhabe. 
     Imbongi ide itshintshe isimbo sayo sokuncoma iguquke ibalise ithi”
      Ngemihla yantlandlolo nditsho mandulo” ukubonisa ukuba ingena kwimbali
      yale ntaba. 
     Ibalisa ide ixele isizathu sokuba uRharhabe aye kuma kulo ntaba. Isizathu
      sokuba babeqephuke kuGcaleka beziph’amathafa. 
     Kule ntsomi kufunyanwa imbali yemfazwe eyaliwayo nemingeni
      abahlangana nayo. 
     Kunikwa inkcukacha yemfazwe umzekelo ukungenelela kwabaThwa xa
      amaLwu ayebonakalisa ukoyiswa. 
     Amasikizi awayelapho siwabaliselwa ngulo mbongo ukuya kuthi ga
      ngendlela uRharhabe awenza ngayo uxolo namaLawu awayesele
      engafanga kuloo ndyikitya. 

 Amaxesha akudala: M.G.Bici

     Lo mbongo uvelisa nje intlalo nendlela ekwakuphiliswana ngayo kudala 
     Kodwa lo mbongo uphambili ekuthelekiseni okwakudala nokwangoku.
      Umzekelo ukufa kwakunqabile kudala kodwa ngoku kuhleli kuhleli kumzi
      ngamnye. 

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 14

14                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2          (EC/SEPTEMBA 2015)

 Iintsomi ezivela kwimbali kaNtu
 Imbali kaNxele

  Le ntsomi isuka kwimbali kaNxele angayinabisa ke ubumbali bayo ukusukela
   kwisizathu sokuba uNxele ukuya kuthi ga kwisaci esaphela sikho ngenxa
   yayo. 
   Ukuthetha uNongqawuse
   Nalapha umviwa angacazulula imbali ade aye kufika kwisaci esithi uthetha
   uNongqawuse. 

  UGxuluwe naBathwa
   Nalapha umviwa angabalisa le mbali ade aye kuma ngesaci esithi
   “amazwembezwembe kaGxuluwe” 

 Izaci ezivela kwimbali/ ezabakho ngenxa yembali.
   Ukuza kukaNxele: sisaci esivela kwimbali yokuza kukaNxele asenokuba
    eyikhankanyile ngentla 
   Amazwembezwembe kaGxuluwe: sisaci esivela kwimbali kaGxuluwe
    nabaThwa \asenokuba seleyikhankanyile ngentla 
   Ukuthetha uNongqawuse: sisaci esivela kwimbali kaNongqawuse
    asenokuba eyikhankanyile ngentla 
                                                                                  [25]

 UMBUZO 11 [UMBUZO OMFUTSHANE]

 11.1   Isiqalo /- kwathi ke kaloku ngantsomi isiphelo / Phela-phela
        ngantsomi/  Iimpawu zesakhiwo umz isidingo / uphindaphindo /
        ingoma 
        [Nasiphi isibini kwezi]                                                    (2)

 11.2   ntsomi engobutyhakala nobulumko  uMaginyinyathi neeMpondo
        uboniswa ubutyhakala bakhe ngokuthi aqhathwe nguMvundlazana.              (2)

 11.3   A   Izilwanyana zidinga ukutya                                            (1)
        B   amalinge okufuna umvundla agade kude kuye kuma kuFudwazana            (1)

 11.4   D ukusoloko woyisa ezikhulu kunaye izilwanyana / D /
        ukusoloko woyisa ezikhulu kunaye izilwanyana 
        [Nayiphi na kwezi]                                                         (1)

 11.5   Owokuba umntu omncinci angamoyisa omkhulu kunaye.                        (2)

 11.6   Ukunyibilika kokuzithemba kukaMvundlazana akuthenjiswa ngokuginywa
        yinto angayibonanga nokuyibona. / obezithembe gqitha ugqibele
        ebalekile 
        [Nayiphi na kwezi]                                                         (2)

 11.7   Olukwingoma / uphindaphindo lwebinzana kwingoma.                         (1)

 11.8   “Ungabokudela umqulu iiyadi ungazibalanga!”                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 15

(EC/SEPTEMBA 2015)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                              15

 11.9     UMaginyinyathi woyiswe sesona silwanyana singathenjwanga
          sisizelekayo / Ibali liphela uMaginyinyathi obesoyikwa zizilwanyana
          esoyiswa sesona silwanyana sincinci ngokomzimba. 
          [Nayiphi na kwezi]                                                          (2)

 11.10    KweleMpumaKoloni                                                           (1)

 11.11    Ngembali                                                                   (1)

 11.12    Wayithimba kumaLawu, kwaliwa bangenelela abaThwa, waza
          uRharhabe wayithenga ngeenkomo.                                           (1)

 11.13    Uphindaphindo kwisitanza sesi-2 / ukubonga intaba / isiphelo 
          [Nasiphi isibini kwezi]                                                     (2)

 11.14    Kukunyukela kwezehlo ukuya kwinqanaba eliphezulu.                         (2)

 11.15    Wempumlo /wevumba                                                          (1)

 11.16    Ziindlebe                                                                  (1)

 11.17    Imvano-siqalo                                                              (1)

                                                      AMANQAKU ECANDELO:              25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 16

16                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (EC/SEPTEMBA 2015)

 UMBUZO 12 (UMBUZO OMDE)

 AMAZA: Z.S. Qangule

 Umfundi unokuchankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

      UDanile ukhethela uNamhla isoka elinguSidima. UNamhla ukhaba ngawo
       omane njengoko engumntwana wala maxesha okwaziyo ukuzithathela
       izigqibo. 
      Oku kubonisa ukuba ulivinjiwe ilungelo lokuzikhethela undofa naye. 
      UNamhla ubonakalisa ukuwuchasa lo mtshato ngokuthi abenomsindo de
       ayigxeke nale mpahla azokwendiswa ngayo. Akayifaki kakuhle nasetyesini,
       koko uyayinyhala. Nale tyesi uyayigxeka, uthi ingathi yeyamajoyini. 
      Ubonakala engqunga entangeni yakhe ngenxa yomsindo. 
      ULizo, isinqanda-mathe sikaNamhla sifika entangeni yakhe kwaDanile
       simfake umsesane ukubonisa ukuba uyamthanda kwaye unqwenela ukuba
       abe ngumfazi wakhe nangona nje kowabo enyanzelwa ngoSidima. 
      Kuyacaca ukuba uNamhla oyena mntu amthandayo nguLizo lo, waye
       ngoyena mntu ebecinga angachitha ubomi bakhe naye. 
      Ngokwenkcubeko yethu akulindelekanga ukuba intombi eyendayo ibonwe
       nelinye isoka njengoko selesaziwa njengomfazi wamathile. 
      Oku kungena kukaLizo kwaDanile eye kuNamhla owendela kwenye indoda,
       kubonisa ngokuphandle ukuba akalifuni nokulibona isoka anyanzelwa ngalo.
       
      UDanile uyavutha ngumsindo kuba ebona uNamhla noLizo bethandana
       entangeni yentombi yakhe. 
      Esi senzo sibonisa ukunyhashwa kwelungelo lakhe njengomzali owendisayo
       kwaye esabambelele kumasiko nezithethe zakwaNtu. 
      Kuthi ngenxa yokungaboni ngasonye noNamhla,uDanile abhenele
       kumaBhele ngokubanzi ngethemba lokubuyisela ilungelo nesidima sakhe
       sobuzali. 
      Iye yangumnqa xa nawo amaBhele engaboni ngasonye,wambi evumelana
       noDanile,wambi exhasa ukuba uNamhla azikhethele undofanaye. 
      Ukungawufuni kwakhe uNamhla lo mtshato ukubonakalisa nangethuba sele
       etshatiswe ngenkani noSidima. Oku ukubonakalisa ngeentetho zakhe
       kuSidima ngobusuku ekwakuza kusa ebuyela eRhawutini uSidima. Ude
       athi, ngelingagwegweleziyo, nangatyhutyhiyo ndithi ndikhulule, ndilibale.” 
      USidima naye ulixhoba lokutshintsha kwamaxesha ngokubonelwa umfazi. 
      UNamhla uthandana phandle noLizo, akabakhathalelanga abantu bomzi
       wakhe ngakumbi uninazala umaNdaba. 
      Ukhaba ngawo omane uNamhla kwakuthethwa ngesiko lokungenwa kuba
       ebhujelwe yindoda. Le nto imenza uNamhla abonakale njengomlinganiswa
       ongeambeko ngokwendlela athetha ngayo nabantu bomzi wakhe. 

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 17

(EC/SEPTEMBA 2015)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                              17

     Akayeki ukuthandana noLizo nangoku sele ezilile de alabele ngokumitha. 
     Kwelinye icala uLizo naye ubonelwa umfazi ngokwesithethe okanye
      inkcubeko yakwaNtu, ngabazali bakhe. Oko akakuginyi kwaphela njengoko
      ephila kweli xesha lokhanyo, ufuna intombi esenyongweni kuye, uNamhla. 
     Oku kubonelwa kwakhe umfazi kudale izothe emfazini wakhe onguZodwa.
      Umthuka ngobuxelegu nobuvila. Emveni koko uyamgxotha. 
     Akuba egxothiwe ubalekela kuSidima eRhawutini, ze uLizo wamlandela
      ukuze amcime igama noSidima lowo. 
     NoZodwa ulixhoba lesithethe nenkcubeko yakwaNtu kuba wendiselwa
      ngenkani kuLizo kuba ekhulelwe. 
     Oku kutshintsha kwamaxesha kube ngunozala wokusweleka
      kwabalinganiswa abathile bengenatyala, abafana noZodwa waseBhayi
      noDuma. 
                                                                                      [25]

 UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 13.1     Kusendlwini kaNamhla noSidima  Ibangelwa kukuba uNamhla engafuni
          kuzibandakanya kulo mtshato kuba enalo awufunayo wakhe noLizo. 
          [Nasiphi na kwezi]                                                           (1)

 13.2     Sisekubeni uZodwa abathetha ngaye uza kulandelwa ngusathana
          adutyulwe eseluhambeni eGoli.                                               (1)

 13.3     UNamhla akawufuni lo mtshato uyagqwagqweleka ukanti uSidima yena
          usacinga ukuba ungaphinda ulunge upholile okomntu ongenasazela
          santo.                                                                     (2)

 13.4     Yeyangaphandle  Ulwimi abalusebenzisayo lubonakalisa ukungavisisani
          kwinto abaxoxa ngayo.                                                      (2)

 13.5     Uzobo ngokumayana /A. /A. uzobo ngokumayana                               (1)

 13.6     Utyhilo-ndaba / ukuyondelelana kwezinto / ukujiya kwezinto 
          [Nayiphi na kwezi]                                                           (1)

 13.7     Ukugxothwa kukaZodwa nguLizo akubona eli lifa lalo mntwana  ukufa
          kukaZodwa edutyulwa nguLizo ekwaSidima  / ukufa kukaDuma
          engenatyala 
          (Naziphi ezibini kwezi)                                                      (2)

 13.8     Kukusibonisa ngantlanye ukuba akukho nto iza kulunga kulo mtshato
          wesi sibini kwaye akunakuze kuhlaliswane ngokonwaba.                       (2)

 13.9     Wayeye kuphanda umbulali kaDuma noZodwa                                     (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 18

18                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2           (EC/SEPTEMBA 2015)

 13.10   Asixelela isimo sentlalo malunga nendawo nexesha ekuncokolwa ngalo
         nguSilumko noMalimakhwe / Anika imiyalelo yeqonga malunga
         namalungiselelo aseqongeni okwenza esi simo sentlalo.                    (2)

 13.11   Ungumntu onobunono ngomsebenzi wakhe                                     (2)

 13.12   Wabona inyaniso yokuba uNamhla kanti ngumntwana
         kaMalimakhwe                                                             (2)

 13.13   Unesiphelo esothusayo kuba uMalimakhwe ubanjwa ngumyeni
         wakhe/ Amagqobhoka aphazamisa isiko likaNtu afumana ukuwongwa
         ngokuphazamisa isiko                                                     (2)

 13.14   Ngumyalezo wokuba abacuphi benza zonke iinzame xa befuna ukuncina
         ulwazi emntwini / ngowokuba ungabokucinga ukuba xa uphanda
         ezabanye abantu izinto eyakho ayizi kuvela.                              (2)

 13.15   Uzame ukubuyisa uSidima noZodwa eSwazini ngokuba athi
         kunyanzelekile ukuba baye kubeka ilitye engcwabeni likaDuma ukuze
         angabahluphi ngomoya. 

         Umemela abeengubo namagqobhoka emangcwabeni noSidima noZodwa
         kodwa bengazi, babhaqana phaya ukuze kuvele inyaniso.                     (2)

 13.16   Bavezwa njengabantu abafihla amabibi uZodwa unomntwana
         kaSidima /uNamhla wakhe wathandana noDuma /uMalimakhwe
         unabantwana angabavezanga kuSilumko /uMadlaminin uyayifihla
         kuNamhla ukuba umfumene phi. 
         [Nayiphi echanekileyo]                                                    (2)
                                                                                  [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 19

(EC/SEPTEMBA 2015)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                            19

 UMBUZO 14 (UMBUZO OMDE)

 A!a-a Jongumsobomvu: B.B. Mkonto

 Umfundi uya kuchankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

        UFilipu usingela phantsi inkcubeko yabamnyama ngelithi yintlalo
         yokuzibhubhisa. 
        Abafazi abaguqukileyo abafana nooMamCirha abasasili emizini yabo,
         abasaqabi xa besiya emidudweni. Abefundisi loo nto bayibona
         njengobuhedeni. 
        Abafazi baguqulwa amagama banikwa awobuKrestu umz: Inkosikazi
         kabaw’uMntlane
        enguNowayini bamthiye igama lokuba nguMary. 
        Ukusingelwa phantsi kwenkcubeko yabantsundu ngabamhlophe
         kubangele ukuba abafazi bangawahloniphi amadoda abo nemizi yabo. 
        Abamhlophe bangena ngevangeli kumhlaba wamaXhosa, bonyelisa
         zonke izinto ezenziwa sesi sizwe besithi zezobuhedeni. 
        Abefundisi babahambisa namajoni ngelokubakhusela. Xa besasaza
         ivangeli kwelinye icala, amajoni eba iinkomo zabaNtsundu nomhlaba. Esi
         senzo sidala ukungavisisani phakathi kwezi ntlanga zombini. Maxa
         wambi kufa abantu ngelixa kuthathwa imfuyo ngobusela. 
        UMaqoma inkosi akavumi kugoba uphondo. Qho emva kokuhlaselwa
         kwamaXhosa, ulanda ekhondweni namahlakani akhe, baye kuphuthuma
         ezo nkomo, bafike bahlasele ngelokuziphindezela kula maNgesi. Le milo
         idala unxunguphalo olukhulu. 
        UBawana uhlaselwa liphakathi lakhe uQuka lincediswa ngamaNgesi,
         senzo eso samcaphukisa kakhulu uMaqoma, sabangela ukuba akhokele
         umkhosi wakhe ukuya kuziphindezela,kwaliwa idabi kwaba kubi. Ngeli
         lixa angekhoyo phakathi kwekhaya uvule umtyhi wokuba abefundisi
         bangene ngelithi bazisa ivangeli. 
        Bafumana ithuba lokuzisa utata kaMaqoma uNgqika nongumlwelwe
         bagunyazisa uMaqoma ukuba awushiye loo mhlaba wakhe kuba befuna
         ukwakha izikolo neecawa zabo kuwo. 
        Iintshumayelo zabaMhlophe xa befuna ukubhunyula umhlaba
         wamaXhosa umongo wazo ubungokoyikisa abantu abantsundu ngokuba
         baza kugwetywa, batshe kwesimnyama isihogo ngomhla omkhulu. 
        Ukungena kwamaphakathi kankosi uBawana anjengooQuka kwinkolo
         yobuKrestu kuphembelele intlekele yokuba benooMngxongo babulale
         inkosi yabo kuba bethenjiswa ngewonga lokuba obu bukhosi
         babaThembu buya kuwela kubo bona bangamagqobhoka. 
        Inkolo yobuKrestu egqubayo kumhlaba wakhe unkosi uMaqoma
         iyamxhalisa kuba uva ukuba kukho nezinto ezibhalwayo ngobuzwe
         ngumkhosi wemithika, exhaliswa kukubulawa kobuzwe bamaXhosa kuba
         akazi ukuba kunokuba kubhalwa ntoni ngentlalo yamaXhosa jikelele,
         amasiko nezinyanya zawo njengokuba beyinyevulele yonke into
         enexabiso kumntu ontsundu. 
        Njengethandazwe uMaqoma soloko ekuxhalele ukurhwaphilizwa
         komhlaba wakhe phantsi kwenkolo yobuKrestu kuba behleli nje
         abamhlophe basoloko befuna indawo yokukhonzela.                         [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 20

20                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2           (EC/SEPTEMBA 2015)

 UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 A!-a-a! Jongumsobomvu! − B.B.Mkonto

 15.1    eRhini kwinkampu yamajoni                                                (1)

 15.2    Ngobunyangaza babamhlophe /Icebo labamhlophe lokuthabatha
         umhlaba neenkomo zabaMnyama. 
         [Nayiphi na kwezi]                                                        (2)

 15.3    Siyafana kuba bobabini bangabantu abaneenjongo ezifanayo, bobabini
         bangoontliziyo ilukhuni                                                 (2)

 15.4    NguMaqoma                                                                (1)

 15.5    Kukuhluthwa kwabo umhlaba kumana kusetyenziswa abefundisi /              (1)

         Kukuthathwa kweenkomo zabo behleli /                                     (1)

         Kukuhluthwa amasiko nezithethe ngelithi kuziswa ukhanyo                  (1)

 15.6    A. /uzobo ngokumanyana /A. uzobo ngokumanyana 
         [Nayiphi kwezi]                                                           (1)
 15.7    Sikwinqanaba lokutyhilwa kwezinto                                        (1)
 15.8    Kukugula kukaNgqika ade afe,  kukuthinjwa kwemihlaba
         yabamnyama / yimpathekombi yabamnyama kumhlaba wabo 
         [Nasiphi na isibini]                                                      (2)
 15.9    Kukunika ulwazi okanye imbali malunga nendlela abamnyama
         abaphucwa ngayo ilizwe labo/ indlela abaMhlophe abawurhwaphiliza
         ngayo umhlaba kweli                                                     (2)

 15.10   Kukucwangcisa indlela abazokwenza ngayo ukuthimba umhlaba
         nemfuyo                                                                 (2)
 15.11   Kukubonisa imeko akuyo umlinganiswa  Kukubonisa intshukumo
         yabalinganiswa                                                            (2)
 15.12   Iinkolo zabalinganiswa/ indlela abaqhuba ngayo amasiko abo /
         ixesha ezimbalini 
         [Nasiphi isibini kwezi]                                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 21

(EC/SEPTEMBA 2015)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          21

 15.13    Kukuba abantu mabanganikezeli lula ngezinto zabo /Mabayilwele
          into eyiyeyabo 
          [Nayiphi na kwezi]                                                      (2)

 15.14    Umenze ngeentetho wangumntu oqinileyo malunga nokuwlela umhlaba
          welizwe lakhe /

          Ngezenzo zakhe ungumntu okuchasileyo ukuhluthwa komhlaba wabo
          kodwa unentobeko kwiinkonde umzekelo uyise uNgqika ubemthobela
          ngamaxesha anzima efuna ukuwulwela umhlaba wakhe. 
          [Nayiphi na kwezi]                                                     (2)
                                                                                [25]

                                                  AMANQAKU ECANDELO C:            25
                                                     AMANQAKU EWONKE:             80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 22

22                                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                                               (EC/SEPTEMBA 2015)

6.1 ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE

ICANDELO A: IRUBRIKI YESINCOKO SONCWADI: ISIHOBE [10 AMANQAKU]

      Imiqathango                Egqwesileyo                 Esemagqabini                 Eyanelisayo                Eyinxalenye           Engaphumelelanga
                                                             neqaqambileyo               nefanelekileyo
UMXHOLO                                8–10                       6–7                          4–5                         2–3                     0–1
                           -Isihloko sitolikwe         -Ubonisa ukuqonda           Isihloko sitolikwe          -Ayanelisi indlela       -Akanalwazi kwaphela
Ukuhlalutywa kwesihloko,     ngokunzulu.               nokutolika kakuhle          ngokwanelisayo              ekutolikwe ngayo         ngesihloko.
ubunzulu bengxoxo,         -Iingxoxo ezinomtsalane     isihloko okanye umbuzo.     -Akho amanqaku axhasa       isihloko/umbuzo.         -Impendulo ayikho
indlela azakuzela ngayo    ezixhaswe                   -Impendulo inazo            isihloko kakuhle.           -Anqongophele kakhulu    mxholweni wesihobe.
ingxoxo, ukuwulandela      ngokuvokothekileyo          iinkcukacha ezanelisayo.    -Ezinye iingxoxo            amanqaku okuxhasa        -Impendulo ibonisa
kakuhle umhobe.            kusetyenziswa isihobe.      -Izimvo ezibambekayo        zixhasiwe nangona           isihloko.                ukulambatha kulwazi
                           -Impendulo ibonisa ulwazi   zinikiwe nangona ingezizo   ingezizo zonke ezixhaswe    -Impendulo ibonisa       lwesihobe.
7 AMANQAKU                 olugqwesileyo lwesihobe.    zonke nje ezixhaswe         ngokwanelisayo.             ukuqhwalela kulwazi
                                                       njengoko kufanelekile.      -Impendulo ibonisa ulwazi   lwesihobe.
                                                       -Impendulo ibonisa ulwazi   olusisiseko lwesihobe.
                                                       lwesihobe.

ISAKHIWO NOLWIMI           -Isakhiwo siyathungelana.   -Isakhiwo sicacile kwaye    -Bukho ubungqina            -Isakhiwo sibonakalisa   -Isakhiwo sife amanqe.
                           -Ingxoxo ixongxwe kuhle     ingxoxo iyathungelana       besakhiwo.                  iziphene zoyilo.         -Iziphene zolwimi
                           kwaye zikhuliswe            kakuhle.                    -Isincoko sibonakalisa      -Ingxoxo                 ezingamkelekanga konke
3 AMANQAKU                 ngokugqwesileyo             -Ukuthungelana              ukusilela kukuthungelana    ayicwangciswanga         konke nesimbo
                           nangokucacileyo.            kwengxoxo                   nokunamathelana             ngokukuko.               esingachanekanga.
                           -Ulwimi, ithoni nesimbo     kuyalandeleka.              kwezimvo.                   -Bukho ubungqina
                           sokubhala zivuthiwe,        -Ulwimi, ithoni nesimbo     -Iziphene zolwimi           beziphene zolwimi.
                           zinomtsalane,               sokubhala zichanekile       zimbalwa, ithoni nesimbo    -Ithoni nesimbo
                           zichanekile.                ubukhulu becala.            sokubhala zichanekile       sokubhala
                           -Igrama upelo                                           ikakhulu.                   azichanekanga.
                           neziphumlisi
                           azinaziphene kwaphela.
AMANQAKU                               8–10                      6–7                         4–5                         2–3                       0–1
QAPHELA:       Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo uMxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepa lesithathu, mnike u-0
               kuMxholo, iSakhiwo noLwimi

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                      Tyhila iphepha

### Page 23

(EC/SEPTEMBA 2015)                                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                                                  23
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
      Imiqathango              Egqwesileyo                 Esemagqabini                 Eyanelisayo                 Eyinxalenye           Engaphumelelanga
                                                           neqaqambileyo               nefanelekileyo
UMXHOLO                             12–15                       9–11                        6–8                            4–5                     0–3
                         -Impendulo igqwesile.       -Ubonisa ukuqonda           -Impendulo iphakathi,        -Buncinane ubungqina      -Buncinci kakhulu
                         14–15                       nokutolika kakuhle          asiyiyo yonke imiba          obubonakalisa ukusazi     ubungqina obububo
15 AMANQAKU              -Impendulo ebalaseleyo.     isihloko okanye umbuzo.     ekungenwe kuyo nzulu.        isihloko yaye kunqabile   ukuqonda isihloko.
                         12-13                       -Impendulo inazo            -Akho amanqaku               ukungena nzulu kwimiba    -Iimpendulo zisilele
                         -Ukutolikwa okunzulu        iinkcukacha ezanelisayo.    asixhasa                     ekubhalwa ngayo.          kakhulu ukuphendula
                         kwesihloko                  Izimvo ezibambekayo         ngokufanelekileyo isihloko   -Ambalwa amanqaku         umbuzo.
                         -Iingxoxo ezinomtsalane     zinikiwe nangona ingezizo   -Ezinye izimvo zixhasiwe     axhasa isihloko.          -Izimvo zibekwe
                         ezixhaswe                   zonke nje ezixhaswe         kodwa ubungqina              -Iimpendulo               ngendlela engacacanga
                         ngokuvokothekileyo          njengoko kufanelekile.      abusoloko busamkeleka.       ezichanekileyo zimbalwa   konke konke.
                         kusetyenziswa uncwadi.      -Impendulo ibonisa ulwazi   -Ulwazi lwejenre/netekisi    kakhulu.                  -Alukho kwaphela ulwazi
                         -Ukuqonda okubalaseleyo     lwejenre netekisi.          alugqibelelanga.             -Luncinane ulwazi         lwejenre netekisi.
                         kwejenre netekisi.                                                                   ngejenre netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI                     8–10                 6–7                       4–5                                    2–3                     0–1
                         -Isakhiwo siyathungelana.
                                              -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina                       -Isakhiwo sibonakalisa    -Ukungabikho koyiloo
                         -Intshayelelo nesiphelo
                                              ingxoxo iyathungelana    besakhiwo                              iziphene zoyilo.          kwenza ukuba
10 AMANQAKU              esigqwesileyo.       kakuhle.                 obungagqibelelanga.                    -Izimvo azithungelelani   kungabikho
                         -Ingxoxo yakheke     -Intshayelelo nesiphelo  -Unamathelelwano                       kakuhle.                  thungelelwano lwezimvo.
                         ngokufanelekileyo yaze
                                              kunye nemihlathi         nothungelelwano                        -Iziphene zolwimi         -Iimposiso zolwimi
                         yakhuliswa ngokucacileyo
                                              zicwangciswe ngendlela   lwezimvo lukho, kodwa                  ziyabonakala.             nesimbo sokubhala esife
                         -Ulwimi, ithoni nesimbo
                                              edala uthungelwano.      kukho iziphene.                        -Ithoni nesimbo           amanqe kwenza
                         sokubhala sivuthiwe, -Izimvo zithungelana     -Zikho iziphene zolwimi                sokubhala                 ukungavakali
                         sinomtsalane,        ngokuchanekileyo.        ezithile, ithoni, nesimbo              asichanekanga.            kokubhaliweyo.
                         sichanekile.         -Ulwimi, ithoni nesimbo  sokubhala sichanekile                  -Imihlathi ineziphene.    -Ayichanekanga ithoni
                                              sokubhala sisetyenziswe  ikakhulu.                                                        nesimbo sokubhala
                                              Ngokuchanekileyo         -Imihlathi ichanekile                                            -Ulwakhiwo lwemihlathi
                                              ikakhulu.                ikakhulu.                                                        ludlakadlaka.
UMMANDLA                      20–25                      15–19                     10–14                   5–9                                     0–4
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                              Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [XHOSA HL P2 QP GR12 SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept2015/b1daf025-81ce-421e-ad29-f36bd4410fb7) — isiXhosa HL · QP · 2015
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept2015/2d67c1f3-e1b2-4832-ab48-9784ba9fc0da) — isiXhosa HL · Memo · 2015
- [XHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept2015/11287a07-ed5f-4002-9576-97c906447169) — isiXhosa HL · Memo · 2015
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2015-memo/4bc47f44-f003-490d-b28e-8faea7fc8126) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept2023/48ade3ac-7aea-4d45-bf06-ab26722953a1) — isiXhosa HL · Memo · 2023
- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2019/66f1fd20-146b-4bfb-8460-ee40dba6324c) — isiXhosa HL · Memo · 2019

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
