# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 NSC May June 2021 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 1 memorandum from the NSC May June 2021, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-nsc-p1-may-june-2021-mg/99446858-1053-443d-8a5b-fea766cde07d
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: NSC May June
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 NSC May June 2021 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-nsc-p1-may-june-2021-mg/99446858-1053-443d-8a5b-fea766cde07d)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · NSC May June · 2021 · xitsonga. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL NSC P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-nsc-p1-may-june-2021/d64c5cdd-2c6e-471b-97cf-16d661121b1d) — QP · 2021 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

            XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                               PAPILA RO SUNGULA (P1)

                                             2021

                              XILETELO XA MAKOREKETELO

                                                                            TIMARAKA: 80

                        Xiletelo xa makoreketelo lexi xi na tipheji ta 7.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                        Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1        2                       DBE/2021
                                        SC/NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA A: XIKAMBELANTWISISO

XIVUTISO XA 1

XITSHURIWA XA A

MAKOREKETELO YA XIKAMBELANTWISISO

     Swihoxo swa mapeletelo na ririmi a swi xupuriwi handle ka loko swihoxo swi
      cinca nhlamuselo/ matwisiselo. (Swihoxo swi fanele ku kombisiwa.)

     Loko mukamberiwa a tirhisa marito mambe eka rirmi leri a kamberiwaka hi rona,
      u nga ma tekeli enhlokweni marito lawa, kambe loko nhlamulo yi twala u nga
      xupuli mukamberiwa. Loko ku tirhisiwile rito rimbe eka xitshuriwa kambe ri nyika
      nhlamulo leyi lavekaka ra amukeriwa.

     Ku hava maraka leyi nga nyikiwaka eka swivutiso swo pfuleka eka nhlamulo ya
      INA/EE kumbe NDZA PFUMELA/A NDZI PFUMELI. A ku na timaraka ti nga ta
      nyikiwa eka nhlamulo ya HI SWONA/A HI SWONA kumbe MHAKA/VONELO. Ku
      seketela hi kona ku nga ta nyikiwa timaraka.

     Loko ku laveka tinhlamulo ta rito rin'we. Kutani mukamberiwa a nyika xivulwa
      hinkwaxo, koreketa hi mfanelo loko rito leri lavekaka ri khwatihatiwile.

     Loko ku laveka timhaka timbirhi/tinharhu kutani mukamberiwa a nyika to tala
      koreketa to sungula timbirhi/tinharhu ntsena.

     Amukela marin'wana yo hambanahambana.

     Eka swivutiso swo hlawula, amukela havumbirhi letere leri faneleke NA/KUMBE
      nhlamulo leyi tsariweke hi ku hetiseka.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1        3                         DBE/2021
                                        SC/NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA A: XIKAMBELANTWISISO

XIVUTISO XA 1
XITSHURIWA XA A: PROSI

1.1       EAfrika-Dzonga.√                                                                    (1)

1.2       Ku pfumala mali ya xikolo, √ ku tsandzeka ku amukeriwa eyunivhesithi, √ na
          ku tsandzeka ku dyondza eChina hikwalaho ka ntungu wa Corona
          (COVID-19).√                                                                        (3)

1.3       Yingayinga.√                                                                        (1)
1.4       Xa Limpopo.√                                                                        (1)
1.5       Hikuva a a ri na xiphiqo xa mali./A nga ta yi kuma mali ya NSFAS.√√                 (2)
1.6       1.6.1        A titwa a tsakile ku tlula mpimo.√√                                    (2)

          1.6.2        Ku va munhu a nga endli leswi a tsundzuxiwaka. √√                      (2)
1.7       Ya kombisa ku tsaka ku tlula mpimo lero ku huma na mihloti ya ntsako.√√             (2)
1.8       2019./B.√                                                                           (1)
1.9       I munhu loyi a welaka eka vupfumeri bya Xikriste.√                                  (1)
1.10      Mukamberiwa u ta nyika dyondzo ya yena. Xikombiso: Dyondzo ya leswaku
          munhu u fanele ku pasela ehenhla swinene loko a lava ku amukeriwa hi ku
          olova eyunivhesithi.√√

          (Amukela na tin'wana tidyondzo leti twalaka.)                                       (2)
1.11      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: Xiboho xa mfumo xi
          komba vutihlamuleri na rirhandzu ehenhla ka vaakatiko. √√√

          (Amukela na yan'wana matitwelo lama twisisekaka.)                                   (3)
1.12      Yi thyiwile kahle. Nhlokomhaka yi ri 'Vusiwana byi na xilandzu' leswi vulaka
          leswaku ku xaniseka ku tala ku landzelela munhu hambiloko a ringeta ku ku
          papalata kasi na le ka xitshuriwa hi vona munhu loyi ku xaniseka ku n'wi
          landzelelaka hambiloko a ringeta hi matimba ku tiantswisa.√√√                       (3)
1.13      I vanhu lavakulu va endla vutiolori naswona va tiphina hi swona.√√                  (2)
1.14      I ku aka miri./Ku hunguta no sivela mavabyi./Ku hungasa.√√

          (Nhlamulo yin'we ntsena.)                                                           (2)
1.15      Vanhu lava va tikomba va tsakile./Va phyuphyile.√√                                  (2)

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA A:        30

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1        4                                DBE/2021
                                        SC/NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA B: NKOMISO/NKATSAKANYO WA NDZIMA

XIVUTISO XA 2

     MINTSHAHO                                           TIPOYINTI
1.   'Vuhlayiseki bya xifambo xa vana va 1.              A va vileli hi vuhlayiseki bya xifambo
     vona a byi va khumbi na switsanana                  xa vana va vona.
     hambileswi ku famba na ku vuya swi
     nga na xiave eka dyondzo ya vona.'
2.   'Loko vatswari va rhambiwa exikolweni 2.            Loko va vitaniwa exikolweni a va yi.
     ku ya twa ta vana va vona, van'wana a
     swi va tovi.'
3    'Va tsandzeka na ku hlometela tibuku 3.             A va tinyiki na nkarhi wo languta
     ta vana va vona ku vona mintirhokaya                mintirho ya vana va vona ya xikolo.
     na leswi dyondziwaka exikolweni.'
4.   'Maambalelo na ku basa ka n'wana 4.                 Vatswari a va na mhaka na
     loko a ya exikolweni a swi tekeriwi                 mabaselo na maambalelo ya n'wana
     enhlokweni.'                                        loko a ya exikolweni.

5.   'Loko xikolo xo va byela hi 5.                      Loko va byeriwa hi ta
     rendzodyondzo kona xi vhela xi va xi yi             rendzodyondzo va holova.
     kandziyile ncila…'
6.   'Ku va mfumo wu phalala swikolo hi 6.               Vatswari a va longeli vana hikuva
     swakudya i mhaka yo khenseka kambe                  mfumo wa phakela.
     a swi vuli leswaku vatswari a va ha ri
     na vutihlamuleri.'
7.   'Emakaya vana vo tivonela thelevhixini 7.           A va lawuli vana eka matirhiselo ya
     na ku tirhisa riqingho ra le nyongeni               thelevhixini na riqingho.
     vusiku hinkwabyo vatswari va lo swi
     nhwi, va nga ri na mhaka na swona.'

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA B:              10

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                               Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1        5                         DBE/2021
                                        SC/NSC – Xiletelo xa makoreketelo

Nkomiso wu fanele ku koreketiwa hi ndlela leyi landzelaka:

   Maavelo ya timaraka:
    o 7 wa timaraka i ta 7 wa tipoyinti : N (7) (maraka ya1 hi poyinti)
    o 3 wa timaraka i ta ririmi        : R (3)
    o Ntsengo wa timaraka              :    10

   Maavelo ya timaraka ta ririmi loko mukamberiwa a nga tshahangi:
    o 1–3 wa tipoyinti leti nga tona: nyika maraka yi1.
    o 4–5 wa tipoyinti leti nga tona: nyika timaraka ti2.
    o 6–7 wa tipoyinti leti nga tona: nyika timaraka ti3.

   Maavelo ya timaraka ta ririmi loko mukamberiwa a tshahile kunene:

    o    6–7 wa tipoyinti: a nga nyikiwi maraka.
    o    1–5 wa tipoyinti: nyika maraka yi1.

LEMUKA:

   Ntsengo wa marito:
    o Vakoreketi va languteriwa ku kambisisa ntsengo wa marito lama tirhisiweke.
    o U nga susi timaraka loko mukamberiwa a nga kombisangi ntsengo wa marito
       lama tirhisiweke kumbe ma kombisiwile hi ndlela yo hoxeka.
    o Loko ntsengo wa marito wu hundzisiwile, hlaya ku fika emakumu ka xivulwa xo
       hetelela xa marito lama ku hundzisiweke hi wona, kutani u nga tekeli
       enhlokweni marito lama nga ta landzela eka nkomiso.

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA B:       10

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                       Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1        6                        DBE/2021
                                        SC/NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA C: SWIAKI NA MILAWU YA MATIRHISELO YA RIRIMI

XIVUTISO XA 3

XITSHURIWA XA D: XINAVETISO

3.1       U lava ku fikelela mhaka ya leswaku nxavo wa vhanichara leyi wu yile
          ehansi/chikile ku fika kwihi.√√                                                   (2)

3.2       Eka nomboro ya 7, Vallalar Salai, Pondicherry-11.√                                (1)

3.3       U vula leswaku hinkwaswo u nga swi xava swi ya ekaya ka wena.√√                   (2)

3.4       Mbhukuto wa vhanichara./Hi nxavo wa le hansi-hansi.√√                             (2)

3.5       Hi swi tisa ekaya ka wena./C.√                                                    (1)

3.6       Nxavo wa le hansi-hansi hi lowu nga chichiwa swinene ngopfu, kasi nxavo wa
          le hansi hi lowu wu nga chichiwa hi nxavo wutsongo.√√                             (2)
                                                                                            [10]

XIVUTISO XA 4

XITSHURIWA XA E: KHATHUNI

4.1       Ekhotsweni.√ hi vona phorisa leri ri nga eku n'wi khomeni.√                       (2)

4.2       Ku titshemba./B√                                                                  (1)

4.3       Ekhoto./Eka majisitarata.√                                                        (1)

4.4       Va holovile./Wansati a nga va a chavisiwile.√√                                    (2)

4.5       U n'wi tsundzuxa timfanelo ta yena eka xiyimo lexi a nga eka xona.√√

          (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twisisekaka.)                                (2)

4.6       A ya twiwi hi munhu hikuva swimbyarumbyaru swi hi kombisa leswaku u le ku
          ehleketeni.√√                                                                     (2)
                                                                                            [10]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                      Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1        7                         DBE/2021
                                        SC/NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIVUTISO XA 5

XITSHURIWA XA F: PROSI

5.1       5.1.1        Mukamberiwa u ta tsala xivulwa xa yena n'wini. Xik.: Yena a a
                       tirhile swinene, kutani a vuya na xuma lexi a nga xava tihomu hi
                       xona.√√                                                               (2)

          5.1.2        (a) A ha vulavula timhaka.√√                                          (2)

                       (b) U tekile wansati wo saseka.√√                                     (2)

          5.1.3        Mesisi wa mina wa n'wi tsakisa.√                                      (1)

          5.1.4        Ku ta dyiwa ku xurhiwa.√√                                             (2)

          5.1.5        Mukamberiwa u ta tsala xivulwa xa yena n'wini. Xik.: Movha wo
                       tshamela ku onhaka wu tlheriselana endzhaku.√√                        (2)

          5.1.6        Ngopfu.√                                                              (1)

          5.1.7        Nhwanyana loye a tirha va ka Makhahlela o phama swakudya a
                       yisela Tolly na Violet le ndlwini ya vo vatirhi.√√                    (2)
                                                                                             [14]

XITSHURIWA XA G: XIFANISO

5.2       5.2.1        Murhungi wa swihuku leswimbirhi i tatana Xihangule.√√                 (2)

          5.2.2        Rhunga.√                                                              (1)

          5.2.3        Tat.√                                                                 (1)

          5.2.4        Ri kombisa ntsengo.√√                                                 (2)
                                                                                             [20]

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA C:       40
                                                                 NTSENGO WA TIMARAKA:        80

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-may-june-2018-memo/6b38e0ca-fb04-4662-9618-c11e6a2fde4a) — Xitsonga FAL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL NSC P2 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-nsc-p2-may-june-2021/5111ede4-08fa-4276-bf90-b56180264589) — Xitsonga FAL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL NSC P3 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-nsc-p3-may-june-2021/2a9fd731-42d5-4cbe-9a20-80ebbdf66d28) — Xitsonga FAL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2021/45221515-95d4-4de5-bfe6-6a3c282676f0) — Xitsonga FAL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-may-june-2022/2803acd8-71aa-4385-a48b-627900a3c387) — Xitsonga FAL · QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-may-june-2018/f527a13a-1f75-400e-b15a-382b95308279) — Xitsonga FAL · QP · 2018 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
