# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 Feb March 2014 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 1 memorandum from the Feb March 2014, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-feb-march-2014-memo/c4d1c208-7c2f-4be4-8c07-b7780a58531f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2014
- Exam period: Feb March
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-feb-march-2014-memo/c4d1c208-7c2f-4be4-8c07-b7780a58531f)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · Feb March · 2014 · xitsonga. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P1 Feb March 2014](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-feb-march-2014/0427e4b4-21fd-4627-abf5-659e0ff053f6) — QP · 2014 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                           GIREDI YA 12

             XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                                         PAPILA RA 1 (P1)

                                       NYENYANKULU 2014

                                         MEMORANDAMU

TIMARAKA: 80

NKARHI: tiawara ti2

                               Memorandamu leyi yi na tipheji ta 7.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1    2                       DBE/Nyenyankulu 2014
                                            NSC – Memorandamu

XIYENGE XA A: XIKAMBELANTWISISO

XIVUTISO XA 1

XITSHURIWA XA A: PROSI

1.1       A a ri na vhengele.√√ / A a nga tirhi, a a ri na vhengele.√√                             (2)
1.2       1.2.1        Hi swona, a va ringana hi malembe.√√ / Hlulani na Ntsako a va ri
                       vanhwanyana va       malembe ya khumenhungu.√√ / Va vone
                       dyambu hi siku rin'we.√√                                                    (2)

          1.2.2        A hi swona, a a rhumiwa swilo swo tala hi nkarhi wun'we.√√                  (2)

1.3       Ntlhanu.√/A.√                                                                            (1)

1.4       Vana va Maswikota a va dyondzile kasi va Kholani a va hetangi tidyondzo ta
          vona.√√ / Vana va Maswikota a va xixima, kasi va Kholani a va nga xiximi.√√

          (Nhlamulo yin'we ntsena.)                                                                (2)

1.5       Nxavo wa swixavisiwa swa le mall ya Nhluvuko a wu ri ehansi.√√ / A swi nga
          xaviwi hikuva vanhu a va hundzela emall ku ya xava kona.√√                               (2)

1.6       A va langutisa thelevhixini no dya va etlela.√√ / A va nga endli nchumu.√√               (2)
1.7       A hi mhaka leyinene, hikuva mintirho yin'wana a yi fanele ku endliwa hi
          yena.√√ / A hi mhaka leyinene, hikuva swi endla wonge Maswikota hi yena
          manana emutini wa ka Manavela.√√

          I mhaka leyinene, hikuva Maswikota u le ntirhweni naswona wa hakeriwa.√√

          (Amukela mavonelo yan'wana na yan'wana lawa ya twalaka.)                                 (2)

1.8       A ndzi ta n'wi hlongola entirhweni.√√ / A ndzi ta n'wi dyondzisa ntirho.√√ / A
          ndzi ta hunguta muholo wa yena.√√

          (Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi twalaka.)                                    (2)

1.9       Vukosi i mberha.√√/Vatswari va fanele ku dyondzisa vana ku kota ku tiyimela
          evuton'wini.√√

          (Amukela dyondzo yin'wana na yin'wana leyi twalaka.)                                     (2)

1.10      Mbyindliwa.√                                                                             (1)

XITSHURIWA XA B: XITSHURIWA XO VONIWA

1.11      Va huma ekerekeni.√ Ku vonaka muako wa kereke lowu nga na xihambano.√                    (2)

1.12      Ku na mfungho wa xihambano lowu tiyisisaka leswaku i muako wa kereke.√√                  (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1    3                       DBE/Nyenyankulu 2014
                                            NSC – Memorandamu

1.13      Mukamberiwa u ta nyika switsundzuxo swa yena. Xikombiso: Ndzi nga va
          tsundzuxa leswaku va ya ekerekeni leswaku va ta dyondza mahanyelo
          lamanene.√√ / Ndzi nga va tsundzuxa leswaku va ya ekerekeni leswaku va ta
          tikumela vanhu vo hanyisana na vona.√√                                                   (2)

1.14      Bibele.√
          Buku ya tinsimu.√
          Mali yo nyikela.√

          (Tinhlamulo timbirhi ntsena. Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twalaka.)               (2)

1.15      U vula leswaku ekerekeni a ku tsakisa swinene.√√                                         (2)

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA A:          30

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1    4                            DBE/Nyenyankulu 2014
                                            NSC – Memorandamu

XIYENGE XA B: NKOMISO/NKATSAKANYO WA NDZIMA

XIVUTISO XA 2

XITSHURIWA XA C

NKOKA WA MAHUNGU
   MINKUTLUNYA                                 MINTSHAHO
 1. Gavaza a a tshembeka minkarhi           1. ' Gavaza a a tshembeka eka
    hinkwayo.                                   swilo hinkwaswo, a a nga teki
                                                swilo swa Makhanana a nga
                                                kombelangi hambi a swi tiva
                                                leswaku Makhanana a a nga ta
                                                vilela hi swona'.
 2.    Gavaza a a hlayisa nkarhi na ku      2.   'A a xixima vunghana bya vona
       xixima vukhongeri na ndhavuko wa         hi ku hlayisa nkarhi, a tlhela a
       Makhanana.                               xixima vukhongeri na ndhavuko
                                                wa Makhanana'.
 3.    A a ri na ntiyiso na ku fikela       3.   'Loko a tshembisile ku endla
       switshembiso swa yena.                   nchumu wo karhi, a a wu
                                                endla hi nkarhi'.
 4.    Gavaza a a seketela Makhanana 4.          'Gavaza a a dyondzisiwile
       eminkarhini yo tika a tlhela a tsaka     leswaku munghana wa ntiyiso hi
       na yena loko a humelela.                 loyi a tshikaka swa yena a
                                                pfuneta munghana loko swilo
                                                swi nga fambi kahle, a n'wi
                                                seketela eminkarhini yo tika'.
 5.    Gavaza na Makhanana a va rila        5.   'Va tlhela va rila swin'we loko
       swin'we loko swilo swi tikile.           swilo swi tikile'.

 6.    A va nga chavi ku solana hi ndlela yo            6.    'A va nga chavi ku solana hi
       akana.                                                 ndlela yo akana'.

 7.    Gavaza a a rivalela.                             7.    'Gavaza u n'wi rivalerile hi ku
                                                              tiva leswaku i munhu naswona
                                                              wa endla swihoxo na yena'.

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA B:                 10

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                       Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
    Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1    5                       DBE/Nyenyankulu 2014
                                                NSC – Memorandamu

Makoreketelo ya nkomiso:

Nkomiso wu fanele ku koreketiwa hi ndlela leyi landzelaka:

    Maavelo ya timaraka:
    o Timaraka ta 7 i ta minkutlunya ya 7 : N (7) (maraka yi1 hi nkutlunya.)
    o Timaraka ti3 i ta ririmi            : R (3)
    o Ntsengo wa timaraka                 :   10

    Maavelo ya timaraka ta ririmi:
    o Minkutlunya ya 1-3 leyi nga yona: nyika maraka yi1.
    o Minkutlunya ya 4-5 leyi nga yona: nyika timaraka ti2.
    o Minkutlunya ya 6-7 leyi nga yona: nyika timaraka ti3.

LEMUKA:

•   XIVUMBEKO:

    o   Hambiloko nkomiso wu tsariwile hi xivumbeko xo hoxeka wu fanele ku
        kamberiwa.

•   NTSENGO WA MARITO:

    o   Vakoreketi va languteriwa ku kambisisa ntsengo wa marito lama tirhisiweke.
    o   U nga susi timaraka loko mukamberiwa a nga kombisangi ntsengo wa marito
        lama tirhisiweke kumbe ma kombisiwile hindlela yo hoxeka.
    o   Loko ntsengo wa marito wu hundzisiwile, hlaya ku fika eka marito ya 5 lama
        ku hundzisiweke hi wona, kutani u nga tekeli enhlokweni marito lama nga ta
        landzela eka nkomiso.
    o   Minkomiso yo koma ngopfu kambe yi ri na minkutlunya hinkwayo leyi lavekaka
        a yi fanelangi ku xupuriwa.

                                                                NTSENGO WA XIYENGE XA B:         10

    Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1    6                       DBE/Nyenyankulu 2014
                                            NSC – Memorandamu

XIYENGE XA C: NTIVORIRIMI NA MATIRHISELO YA RIRIMI

XIVUTISO XA 3

XITSHURIWA XA D: XINAVETISO

3.1       Ku koka mahlo/rinoko ra vaamukeri va mahungu leswaku va ta xava khavichi
          leri.√√                                                                                  (2)

3.2       Matsavu.√/C.√                                                                            (1)

3.3       Khavichi i xin'wana xa swakudya leswi aka miri. √√                                       (2)

3.4       Swi tikomba onge a ku na swakudya swin'wana leswi swi akaka miri
          evuton'wini handle ka khavichi.√√                                                        (2)

3.5       Rihlawuri leri ri tirha ku komba nkoka wa khavichi.√√                                    (2)

3.6       Xikhavichana.√                                                                           (1)
                                                                                                   [10]

XIVUTISO XA 4

XITSHURIWA XA E: KHATHUNI

4.1       Khemba.√√                                                                                (2)

4.2       Mukamberiwa a nga vula swin'wana na swin'wana leswi yelanaka na leswi
          swi landzelaka:

          A ndzi ta n'wi tsundzuxa leswaku loko a hlundzukisiwile hi munhu a nga n'wi
          bi hi swibye hikuva u ta n'wi vavisa.√√ / A ndzi ta n'wi tsundzuxa leswaku loko
          a hlundzukisiwile hi munhu a nga n'wi bi hi swibye hikuva swi ta fayeka a sala
          a nga ha ri na nchumu.√√                                                                 (2)

4.3       Mukamberiwa u ta vumba xivulwa lexi twalaka hi rihlamari leri nyikiweke.
          Xikombiso:

          Yoo, mpfula hi yoleyo yi taka!√√                                                         (2)

4.4       A swi kahle,√ hikuva swi nga endleka leswaku n'wana a fayeka tihlo kumbe a
          vaviseka swinene a kala a huma ngati.√                                                   (2)

4.5       Ma humelerisa matitwelo yo va a hlundzukile.√√ /Ma humelerisa matitwelo yo
          va a nga tsakangi.√√                                                                     (2)
                                                                                                   [10]

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1    7                       DBE/Nyenyankulu 2014
                                            NSC – Memorandamu

XIVUTISO XA 5
XITSHURIWA XA F: PROSI

5.1       5.1.1        Eswikolweni.√

                       Hi minkarhi leyi ya swikambelo eswikolweni mudyondzisi un'wana
                       na un'wana u endla mpfuxeto na vadyondzi va yena.√                          (2)

          5.1.2        Byongo bya mina se byi hlantswekile:
                       Eka xivulwa lexi ku hava ntiyisiso, xi kombisa leswaku yena u na
                       vutivi ku fana na munhu un'wana na un'wana.√√                               (2)

                       Bya mina byongo se byi hlantswekile:
                       Ku na ku tiyisisa/tshikelela ku komba ku hlawuleka ka leswi a va ka
                       a ri xiswona.√√                                                             (2)

          5.1.3        Ku vumba ntsongahato.√√                                                     (2)
          5.1.4        Ndza ku kombela.√√                                                          (2)

          5.1.5        Dyondzo i xitlhangu xa vutomi.√√

                       (Mukamberiwa a nga ha boxa man'wana marito lawa ya pfelelaka
                       eka nsinya wa riendli dyondza a tlhela a endla xivulwa hi wona.
                       Amukela na man'wana marito lawa ya pfelelaka eka nsinya lowu
                       wa riendli.)                                                                (2)

          5.1.6        Endzhaku ka malembe ya mune u ta thwasela vugqwetha bya
                       yena.√√                                                                     (2)

XITSHURIWA XA G: XIFANISO

5.2       5.2.1        Masofa lawa tatana a nga ma xava i ya nxavo wa le henhla
                       swinene, u lo huma endlwini ku sala wona. √√                                (2)

          5.2.2        Ndzi ta xavela tatana tintangu ta Khisimusi.√√

                       (Amukela na swivulwa swin'wana leswi twalaka.)                              (2)

          5.2.3        Swi kahle, hikuva vamanana vo tala va rhandza ku xava tibege to
                       durha leswaku va ta ti tirhisa nkarhi wo leha hikwalaho ka nkoka
                       wa tona.√√ / Swi kahle, hikuva vamanana vo tala va rhandza ku
                       xava tibege to durha leswaku va ta fambisana na minkarhi.√√

                       A swi kahle, hikuva va tlangisa mali ematshan'weni yo yimela
                       mimbhukuto leyi va ka kona emavhengeleni.√√

                       (Amukela mavonelo yan'wana na yan'wana lawa ya twalaka.)                    (2)
                                                                                                   [20]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA C:          40
                                                                    NTSENGO WA TIMARAKA:           80

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

## Related documents

- [Xitsonga FAL P3 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-feb-march-2014-memo/1b078580-ce11-4449-b1db-8c3e68d69ef5) — Xitsonga FAL · Memo · 2014 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2014-memo/31204b26-9996-45e9-8332-ce7baf894a03) — Xitsonga FAL · Memo · 2014 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-feb-march-2017-memo/16e2de45-1e74-428e-9fb5-343065abcf96) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-feb-march-2013-memo/436113df-b588-4080-85ad-fc3a0667fc83) — Xitsonga FAL · Memo · 2013 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-feb-march-2012-memo/79dedb49-ddfe-4958-9022-5f24569a0413) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Feb March 2014](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-feb-march-2014/9d791bad-6d42-45b6-8d40-d74fdd1540b8) — Xitsonga FAL · QP · 2014 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
