# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 Feb March 2011 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 2 memorandum from the Feb March 2011, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2011-memo/f0db1c69-8229-4ef5-a8b5-e5346d1da1ea
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2011
- Exam period: Feb March
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2011-memo/f0db1c69-8229-4ef5-a8b5-e5346d1da1ea)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · Feb March · 2011 · xitsonga. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P2 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2011/f3685e55-781b-4c9e-856e-ec65bfbdd67c) — QP · 2011 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                           GIREDI YA 12

            XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                                         PAPILA RA 2 (P2)

                          NYENYANYANA/NYENYANKULU 2011

                                          MEMORANDAMU

TIMARAKA: 70

                             Memorandamu leyi yi na 12 wa tipheji.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2      2       DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                              NSC – Memorandamu

XIYENGE XA A: NOVHELE

NDZI NGO TINCIKI – FA Thuketana

XIVUTISO XA 1: XITSALWANA

•    Jamboti a a ri xirho xa ntlawa wa vugevenga wa Lefty kambe a ri exihundleni. √√√
•    U pfunetile ku thangula na ku phanga switolo swo tala. √√√
•    U dlele vanhu vo tala. √√√
•    Jamboti a a tiyimiserile ku hambana na ntlawa lowu wa swigevenga. √√√
•    Hi siku leri a a tiyimiserile ku hambana na ntlawa lowu hi rona u kumile Lefty a n'wi
     tshamerile ekaya kutani swi nga ha olovi ku baleka. √√√
•    Hi siku ra kona a va fanele va ya thangula feme ya Jesco, leyi a yi ri na marhavi
     yo tala. √√√
•    Jamboti hi yena a a lukile mano ya kona a tlhela a xiyaxiya na leswi mali a yi
     hlengeletisiwa xiswona kusuka eka marhavi ya feme. √√√
•    Va tumbelerile movha wa mali wa ka Jesco eka patu ro suka eRita ku ya
     eDorah'dale. √√√
•    Va siyile Bobs, un'wana wa xirho xa ntlawa wa vona etlhelo rin'wana laha a nga
     vekela bodo ya vuxisi ya leswaku patu ri pfariwile. √√√
•    Yena na Lefty va yile eka lerin'wana tlhelo. √√√
•    Movha wa ka Jesco wu fikile, kutani wu fika wu yima, hikuva a va vekerile
     ntsandze exikarhi ka patu. √√√
•    Loko va ha ringeta ku teka mali Lefty na Bobs va duvuriwile va fela kwalaho. √√√
•    Jamboti u biwile swinene a tlhela a yisiwa ejele leyi yi nga n'wi endla a tikuma a ri
     ePluimvee. √√√

Nhungu wa timhaka kambe mhaka yo hetelela yi ta averiwa mune wa timaraka.                          [35]

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso              Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2                                   3                                       DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                                            NSC – Memorandamu

Rhubiriki ya maavelo ya timaraka eka xitsalwana xa MATSALWA
Xiya ku hambana ka maavelo ya timaraka exikarhi ka Nkoka wa mahungu na
Xivumbeko, ku katsa na matirhiselo ya Ririmi

 TIKHODI NA MAAVELO YA                     NKOKA WA MAHUNGU (25)                                          XIVUMBEKO NA RIRIMI (10)
 TIMARAKA                                  Nhlamuselo ya nhlokomhaka. Vundzeni                            Xivumbeko, nkhulukelano na
                                           bya nkanelo, ku amukeleka na ku twisisa                        maandlalelo.
                                           matsalwa.                                                      Ririmi, thoni na maendlelo
                                                                                                          lama tirhisiwaka eka xitsalwana.
 Khodi ya 7            Vuswikoti bya       -Nhlokomhaka yi hlamuseriwile hi vuenti        Vuswikoti bya   -Xivumbeko xa kahle.
                       le henhla           naswona swilaveko hinkwaswo swi katsiwile.     le henhla       -Masungulo na mahetelelo
 80 – 100%             ngopfu              -Ku kombisa mahlamulelo ya le henhla           ngopfu          ya kahle ngopfu.
                       20 – 25 wa          ngopfu:                                        8 – 10 wa       -Nkanelo wa mahungu lama
                       timaraka            90%+. Vuswikoti bya le henhla ngopfu.          timaraka        andlariweke kahle.
                                           -Nkanelo wa mahungu hi vumbhoni byo                            -Xitayili, thoni, na ririmi swi
                                           huma eka tsalwa.                                                kahle naswona swi pfumala
                                           -Ku twisisa ka xiyimo xa le henhla ka                           swihoxo.
                                           matsalwa.
 Khodi ya 6            Vuswikoti bya       -Nhlamuselo ya le henhla ka nhlokomhaka,       Vuswikoti bya   -Xitsalwana xi andlariwile kahle.
                       le henhla           ku katsiwa ka swilaveko mayelana na            le henhla       -Masungulo na mahetelelo
 70 – 79%              17½ – 19½ wa        nhlokomhaka.                                   7 – 7½ wa        ya kahle.
                       timaraka            -Nhlamuselo hi vuenti.                         timaraka        -Vuxokoxoko bya mahungu
                                           -Miehleketo leyi boxiweke yo                                   swa olova ku byi landzelela.
                                           hambanahambana yo huma eka matsalwa.                           -Xitayili, thoni na ririmi
                                           -Matsalwa ya kahle na vumbhoni byo huma                        ra kahle swi fambelana na
                                           eka matsalwa.                                                  xikongomelo.
                                                                                                          -Maandlalelo lamanene.
 Khodi ya 5            Vuswikoti bya       -Ku kombisa ku twisisa ka nhlokomhaka.         Vuswikoti bya   -Xivumbeko xa kahle na
                       le                  -Miehleketo yo amukeleka mayelana na           le              nkhulukelano.
 60 – 69%              henhlanyana         nhlokomhaka.                                   henhlanyana     -Masungulo, mahetelelo na
                       15 – 17 wa          -Miehleketo leyi vupfeke, kambe a hi           6 – 6½ wa        tindzimana tin'wana ti
                       timaraka            hinkwayo yi nga na nseketelo lowu              timaraka        andlariwe kahle.
                                           enerisaka.                                                     -Nkanelo wu nga landzeleleka.
                                           -Vumbhoni byo twisisa matsalwa.                                -Ririmi, thoni na xitayili
                                                                                                           swo pfumala swihoxo.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                             Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2                                   4                                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                                            NSC – Memorandamu

 TIKHODI NA MAAVELO YA                     NKOKA WA MAHUNGU (25)                                          XIVUMBEKO NA RIRIMI (10)
 TIMARAKA                                  Nhlamuselo ya nhlokomhaka. Vundzeni                            Xivumbeko, nkhulukelano na
                                           bya nkanelo, ku amukeleka na ku twisisa                        maandlalelo.
                                           matsalwa.                                                      Ririmi, thoni na maendlelo
                                                                                                          lama tirhisiwaka eka xitsalwana.
 Khodi ya 4            Vuswikoti byo       -Ku kombisa ku twisisa nhlokomhaka,            Vuswikoti byo   -Vumbhoni byin'wana bya
                       amukeleka           swilaveko hinkwaswo swi katsiwile.             amukeleka       xivumbeko.
 50 – 59%              12½ – 14½ wa        -Vumbhoni bya kahle byo seketela               5 – 5½ wa       -Xitsalwana xo pfumala
                       timaraka            nhlokomhaka.                                   timaraka        xivumbeko na nkhulukelano
                                           -Miehleketo leyi seketeriweke a yi khorwisi.                    wa miehleketo.
                                           -Matwisiselo ya kahle ya tsalwa.                               -Swihoxo switsongo swa ririmi,
                                                                                                           thoni na xitayili. Xivumbeko
                                                                                                           xa tindzimana xa kahle.
 Khodi ya 3            Vuswikoti byo       -Ndlela ya xiyimo xa le hansi xa mahlamulelo   Vuswikoti byo   -Xivumbeko xi na xihoxo xa
                       enela               ya xivutiso.                                   enela            nkunguhato.
 40 – 49%              10 – 12 wa          -Ku twisisa kutsongo ka mahlamulelo ya         4 – 4½ wa       -Nkanelo a wu andlariwangi
                       timaraka            nhlokomhaka.                                   timaraka         kahle.
                                           -Nkanelo wa nhlokomhaka a wu khorwisi,                         -Xivumbeko xa tindzimana
                                           naswona wu na vumbhoni byitsongo byo                           xi na swihoxo.
                                           huma eka tsalwa.                                               -Swihoxonyana eka ririmi,
                                           -Mudyondzi u pfumala ku twisisa ka tsalwa.                     thoni na xitayili.
 Khodi ya 2            Vuswikoti bya       -Mbuyelelo wa mahlamulelo, mikarhi             Vuswikoti bya   -Maandlalelo yo ka ya nga
                       madyondza           yin'wana miehleketo a yi fambelani na          madyondza        enerisi na xivumbeko xo ka
 30 – 39%              7½ – 9½ wa          nhlokomhaka.                                   3 – 3½ wa        xi nga kunguhatiwangi,
                       timaraka            -Ku pfumaleka ka vundzeni bya nkoka.           timaraka        leswi kavanyetaka nkhulukelano.
                                           -Miehleketo yo tsana swinene ya matwisiselo                    -Swihoxo swa ririmi na xitayili
                                           ya xitshuriwa na tsalwa.                                       xo hoxeka leswi endlaka
                                                                                                          xitshuriwa xo ka xi nga
                                                                                                          amukeleki.
                                                                                                          -Xihoxo eka xivumbeko
                                                                                                           xa tindzimana.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                           Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2                                   5                                      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                                            NSC – Memorandamu

 TIKHODI NA MAAVELO YA                     NKOKA WA MAHUNGU (25)                                          XIVUMBEKO NA RIRIMI (10)
 TIMARAKA                                  Nhlamuselo ya nhlokomhaka. Vundzeni                            Xivumbeko, nkhulukelano na
                                           bya nkanelo, ku amukeleka na ku twisisa                        maandlalelo.
                                           matsalwa.                                                      Ririmi, thoni na maendlelo
                                                                                                          lama tirhisiwaka eka xitsalwana.
 Khodi ya 1            Vuswikoti byo       -A swi olovi ku landzelela nhlokomhaka leyi    Vuswikoti byo   -A swi olovi ku vona loko
                       ka byi nga          kaneriwaka hikuva nhlamulo yi na vuxaka        ka byi nga       nhlokomhaka yi kaneriwile.
 0 – 29%               enelangi            byitsongo na nhlokomhaka.                      enelangi        -Ku pfumaleka ka vumbhoni
                       0 – 7 wa            -Leswi a ringetisaka xiswona ku hlamula        0 – 2½ wa        bya nkunguhato.
                       timaraka            xivutiso i swa xiyimo xa le hansi. Timhaka     timaraka        -Ku pfumaleka ka tindzimana
                                           titsongo leti twalaka a ti na vumbhoni bya                      to twisiseka.
                                           leswaku ti huma ebukwini.                                      -Ririmi ro tsana.
                                           -Miehleketo yo tsana swinene ya matwisiselo                    -Xitayili na thoni leswi hoxekeke.
                                           ya xitshuriwa na tsalwa.

MAAVELO YA TIMARAKA:

VUNDZENI                              (V)      = 25
XIVUMBEKO NA RIRIMI                   (XR)     = 10
                                                 35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                            Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2         6    DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                NSC – Memorandamu

XIVUTISO XA 2: XIKAMBELANTWISISO

2.1       I Mpfuleni naswona u vulavula na Lefty.√√                                                (2)

2.2       A a beriwa leswi a byeleke Ntekele leswaku hi yena a vangeke rifu ra Rice ro
          tlumbiwa hi movha.√√ √                                                                   (3)

2.3       A va ri varhandzani.√√                                                                   (2)

2.4       Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xik. A swi nga fanelangi. √ Mpfuleni
          a a vulavula ntiyiso.√√                                                                  (3)

2.5       I Walk-tall. √ U yile a ya xava tinyama na mabyalwa a tlhela a famba a
          rhamba vanghana va Lefty leswaku va ta tlangela na vona.√√ √                             (4)

2.6       Vultures.√√                                                                              (2)

2.7       -    Ntekele, xona xivulavuri a xi loveriwile hi n'wana wa xona Rice loyi a a
               tlumbiwile hi movha.√
          -    N'wa-Xitlhelani nsati wa xivulavuri a a lovile√ na yena endzhaku ko twa hi
               ta rifu ra n'wana wa yena kutani a khomiwa hi vuvabyi bya mbilu. √
          -    Loyi a vulavulaka a a twa ku vava hikuva a a siyiwile hi vanhu vambirhi. √          (4)

2.8       A a ri n'wamabindzu wa mabazi.√√                                                         (2)

2.9       Mukamberiwa u ta nyika miehleketo ya yena. Xik.
          Hi swona. √ Hambiloko xivulavuri xi vona nsati kumbe vana va xona va ri
          ekhombyeni, a xi nga cinci miehleketo ya xona.√√                                         (3)

2.10      Muluthanyi i Muzayiwe. √√ Hi yena loyi a nghenelelaka exikarhi ka vutomi bya
          Manayila na Ntekele.√√

                                                     KUMBE

          I Jamboti. √√ Hi yena a a endla leswaku Manayila a nga teki swileriso swa
          tata wa yena. √√                                                                         (4)

2.11      Ku hlawulela vana vutomi swi na khombo.√√ √                                              (3)

2.12      Loyi a a ri na ntlimbo i Ntekele hikuva n'wana wa yena a a ala ku tekiwa hi
          Muzayiwe loyi a a ta n'wi pfuxela bindzu ra yena.√√ √

                                                     KUMBE

          Loyi a a ri na ntlimbo i Manayila hikuva a sindzisiwa ku tekiwa hi munhu loyi a
          a ri mukhalabya naswona a nga n'wi rhandzi. √√ √                                         (3)
                                                                                                   [35]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA A:          35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso               Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2         7    DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                NSC – Memorandamu

XIYENGE XA B: NTLANGU

BYOKOTA MADLAYISANA – MM Marhanele

XIVUTISO XA 3: XITSALWANA

1. Ximunhuhatwankulu

•   Ximunhuhatwankulu i ximunhuhatwa lexi nga na ku navela ko karhi, hileswaku xitori
    xi rhendzeleka eka xona. Munhu loyi u na ntlimbo, hi yena a kayakayaka ku kuma
    xitshunxo. √√√
•   Mathebula hi yena ximunhuhatwankulu eka ntlangu lowu. Mathebula a a navela ku
    va na ndyangu wa kahle kambe a swi nga n'wi oloveli hikuva nsati wa yena
    Makhanana a a ri dlakuta. √√√
•   Makhanana a a rhandzana na Gezani, ndhuna ya le swikwengeni, a tlhela a
    rhandzana na n'anga Mavundza. √√√

2. Xisihalali

•   Ximunhuhatwa lexi sivelaka ximunhuhatwankulu ku fikelela ku navela ka xona. √√√
•   Xisihalali i Gezani Maluleke, ndhuna ya le swikwengeni loyi a a rhandzana na
    Makhanana, leswi siveleke Mathebula ku tshama na nsati wa yena hi ku rhula. √√√
•   Xisihalali xin'wana i n'anga Mavundza loyi a a rhandzana na Makhanana nsati wa
    Mathebula. Rirhandzu leri ri endle leswaku va hambanela makumu. √√√
    (Miehleketo yin'wana yi ta amukeleka. Xik. Makhanana a nga ha tekiwa tanihi
    xisihalali ntsena loko mudyondzi a kota ku seketela.)

3. Muluthanyi

•   Ximunhuhatwa lexi endlaka leswaku ku va na dzolonga exikarhi ka
    ximunhuhatwankulu na xisihalali. √√√
•   Muluthanyi i Makhanana, hikuva hi yena a endleke leswaku Mathebula a lwa na
    Gezani hi leswi a a rhandzana na Gezani. Makhanana u tlhela a endla leswaku ku
    va na dzolongo exikarhi ka Mathebula na Mavundza hikuva a a rhandzana na
    Mavundza. √√√
•   Mavundza u chelerile Gezani xiganama leswaku vanhu va ta ku u dlayiwile hi
    swibakele swa Mathebula. √√√ (Miehleketo yin'wana yi ta amukeleka. Xik. Gezani
    na Mavundza va nga tekiwa tanihi valuthanyi ntsena loko mudyondzi a kota ku
    seketela.)

Nhungu wa timhaka kambe mhaka yo hetelela yi ta averiwa mune wa timaraka.                          [35]

Landzelela rhubiriki ya maavelo ya timaraka lama tirhisiweke eka XIVUTISO XA 1.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso               Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           8      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                   NSC – Memorandamu

XIVUTISO XA 4: XIKAMBELANTWISISO

4.1       Mathebula a a byerile Makhanana hi timhaka ta leswi a a byeriwile swona
          swa leswaku Makhanana u rhandzana na vavanuna vo tala. Se Makhanana a
          a lava leswaku mbilu ya Mathebula yi ta wa na leswaku a ta n'wi tshemba. √√              (2)

4.2       I Gezani na Mavundza. √√                                                                 (2)

4.3       I Gezani. √√                                                                             (2)

4.4       U vule leswaku xi n'wi vengisa hi swigangu swa le ntirhweni. √√                          (2)

4.5       A va rhandzana. √√                                                                       (2)

4.6       A va ri ehansi ka murhi lowu a wu ri kusuhi na muti wa Mavundza. √√                      (2)

4.7       N'anga yi lerisile Makhanana na nsati wa noni ku ya rhwala khuwana rin'wana
          exigurumbanini√ hikuva lero sungula a ri lava ku hela. √ Ndhuna yi va landzile
          hi le ndzhaku, √ kutani yi byela Makhanana leswaku u ta yi kuma ehansi ka
          murhi. √ Endzhaku ka loko va heleketile byalwa, Makhanana u yile laha
          ndhuna a yi ri kona. √                                                                   (5)

4.8       N'wa-Ridonga a a ri mana wa Makhanana, nsati wa Mathebula. √√                            (2)

4.9       Mathebula u yile eka hosi Magamana a ya kombela leswaku Makhanana a
          nga dlayiwi. √√                                                                          (2)

4.10      Ina, xi amukeriwile, Makhanana a nga dlayiwangi. √√                                      (2)

4.11      Exiya-u-nga-vuyi. √√                                                                     (2)

4.12      U n'wi nyikile nsimu yo kula ku tlula masimu hinkwawo ya vanhu va tiko
          naswona nsimu leyi a yi ta rimiwa hi vanhu hinkwavo va Hosi lembe rin'wana
          na rin'wana. Mbewu a a ta nyikiwa yona hi Hosi. √√√                                      (3)

4.13      Loko tihuku ti sungula ku khandziya mirhi. √√                                            (2)

4.14           •   Mamburu. √
               •   Mazibuko. √
               •   Macha-vavasati√
               •   Mabokoro. √
               •   Nguyuza. √                                                                      (5)
                                                                                                   [35]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA B:          35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                    Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           9       DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                   NSC – Memorandamu

XIYENGE XA C: SWIRUNGULWANA/SWIHUNGWANA

NDZI NA TIMFANELO – SJ Malungana na NJ Maluleke

XIVUTISO XA 5: NDZI NA TIMFANELO – SJ Malungana

Mahanyelo ya Makungu Mugweni loko a ri exikolweni.

•    Hanyelo ra Makungu a ri hlambisa timbilu no pandzisa vadyondzisi tinhloko. √√√

•    Loko vadyondzisi va ringeta ku n'wi kombisa no n'wi tshinya, yena a a vula
     leswaku u na timfanelo to endla leswi a swi rhandzaka. √√√

•    A a vula leswaku yena a nga ha lavi ku hanya eka Afrika-Dzonga wa ntshikelelo.
     √√√

•    A a nga tsakeli ku tsala mitirho ya xikolo, loko a nyikiwile ntirho o teka tibuku ta
     vana van'wana a endla hi ku kopunula kunene. √√√

•    Eka vana va ka ntangha khume a a ri yena wo xwa ngopfu exikolweni. √√√

•    Loko ku ri ku khoma nkarhi wo nghena xikolo swona a swi tsandza, mikarhi
     hinkwayo a fika hi ku hlwela. √√√

•    Hi nkarhi wa xikambelo yena a a tsala a khomile xijumbana. √√√

•    Loko vadyondzisi va ringeta ku n'wi tekela phepha ro hlamulela eka rona a a vula
     leswaku u ta yisa hi nkarhi wa yena. √√√√

Nhungu wa timhaka kambe mhaka yo hetelela yi ta averiwa mune wa timaraka.                           [35]

Landzelela rhubiriki ya maavelo ya timaraka lama tirhisiweke eka XIVUTISO XA 1.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                    Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           10     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                   NSC – Memorandamu

XIVUTISO XA 6: XIKAMBELANTWISISO

U NGA HLAWULI NDLUWA U SIYA HOVE – NJ Maluleke

6.1       Rirhandzu √√ na Mabihana√√                                                                  (4)

6.2       Chiawelo. √√                                                                                (2)

6.3       Mabihana. √√                                                                                (2)

6.4             •     Endzhaku ka loko a ta va a onhile ntombi ya ka Madonsi, mana wa
                      yena u tsandzekile ku amukela nandzu lowu a wu vangeke. √
                •     Ku fikile laha mana wakwe a n'wi hlongoleke ekaya. √
                •     Loko a ri karhi a famba kwalomu tindleleni, u thumbiwile hi mininjhere
                      wa kontiraka yo aka. √
                •     U n'wi tekile a ya tshama na yena nkarhinyana ekaya ka yena. √
                •     Endzhaku u fambile na yena laha kontiraka ya yena a yi ri na ntirho
                      kona eCape Town laha a fikeke a n'wi nyika ntirho. √                            (5)

6.5       Tirhani a a khomiwa hi voko ra nsimbi√, a tekiwa tanihi mbyana, √ mpahla a
          a nga xaveriwi√, a ambala mpahla yo rhurheriwa kunene. √                                    (4)

6.6                          TSAKANI                                     TIRHANI
            •       A a ambala swiamabalo                  •    A a nga ambali swiambalo swa
                    leswinene swa xikolo. √                     kahle. √

            •       A a nga tirhi kahle etidyondzweni      •    A a tshama a kume xiyimo xo
                    ta yena. √                                  sungula. √

            •       U hlawule ku teka tidyondzo ta         •    U hlawurile tidyondzo ta
                    ntivombango. √                              sayense. √

            •       U pasile hi xiyimo xa le               •    U pasile hi xiyimo xa le henhla.√
                    hansi. √                                                                          (8)

6.7       A a vona leswi Tirhani se a nga hlovisa xiswona, a ehleketa na leswi a a
          hamba a n'wi endla swona loko a ha ri ntsongo. √√                                           (2)

6.8       Ku va kokwana wa yena a n'wi endlela swilo hinkwaswo swi endle leswaku a
          tsandzeka ku gingiriteka etidyondzweni ta yena. √√
          Na loko se a pasile ntangha khume a a nga ri na mhaka na ku lava ntirho. √√                 (4)

6.9        Loko u ri na vana va nyike rirhandzu ro fana. √√                                           (2)

6.10      Tsakani i "hove" kasi Tirhani i "ndluwa". √√ (Tirhani hi yena a a endleriwa
          leswinene ku tlula Tsakani.)                                                                (2)
                                                                                                      [35]

                                                                NTSENGO WA XIYENGE XA C:              35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                       Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           11      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                   NSC – Memorandamu

XIYENGE XA D: VUTLHOKOVETSERI

XIVUTISO XA 7: JAHA-MUKHALABYE – TA Ngope

7.1       Xi vulavula hi jaha leri a ri hanya tanihi vakhalabye ri tlhela ri languteka tanihi
          hi vona√, ri tshama ri ri karhi ri nwa byalwa√ na ku hlamba ri nga hlambi√.
          Jaha leri a ri tsandziwile na hi xikolo.√                                                 (4)

7.2       Swi herile.√√ ½                                                                           (2½)

7.3       Mambvharambvhara/khwaxa. √√                                                               (2)

7.4       Leswaku a nga hlambi.√√                                                                   (2)

7.5       A hi swona. Dyondzo yi n'wi landzurile./Xikolo xi n'wi tsandzile./U tshikile
          xikolo. √√ √                                                                              (3)

7.6        Munhu wo nwa ngopfu byalwa.√√                                                            (2)

7.7       Ku hanya hi swipyopyi swi na khombo. √√                                                   (2)
                                                                                                    [17½]

XIVUTISO XA 8: XINKANKANKA XA LE NKANDLA – KJ Ngobeni

8.1       Yi kombisa leswaku Jacob Zuma i munhu wa matimba lamakulu. √√                             (2)

8.2       I munhu loyi a nga endzela matiko yo tala. √√½                                            (2½)

8.3       Vondlo i n'wana wa xinyenyana. √√ Eka xitlhokovetselo ku kombisiwa
          leswaku vandla ra ID ra ha ri ritsongo.√√                                                 (4)

8.4       Xibakela. √√                                                                              (2)

8.5       Ku tindhundhuzela/tithemendela/tidzunisa. √√                                              (2)

8.6       Swi vula ku fambisa vanhu. √√                                                             (2)

8.7       "Va dzahisana fole ngi i hosi na ndzisana." √√√                                           (3)
                                                                                                    [17½]

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                     Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2          12       DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                   NSC – Memorandamu

XIVUTISO XA 9: SWA NDZI KWEVA – B Ngobeni

9.1       Xitlhokovetselo xi vulavula hi ku tlakuka ka petirolo hi ku hatlisa na hi mali yo
          tala leswi siyaka madirayivha, vakhandziyi va mimovha na vaakatiko hi ku
          angarhela va ri karhi va tikeriwa. √√√√                                                  (4)

9.2       Mimovha. √√                                                                              (2)

9.3       Hi lava va nga na mali yo tala./ Lava nga fuma.√√                                        (2)

9.4       Wu tisa miehleketo ya leswaku va le khombyeni lerikulu./Va karhateka/
          Va xaniseka.√√ ½                                                                         (2½)

9.5       A/Ku thotha hi ndlela yo heta xixevo. √√                                                 (2)

9.6       Ku tshwa ka swilo ku ri hava langavi. √ U vula leswaku mbilu ya yena ya
          vava.√√                                                                                  (3)

9.7       I ku hela matimba. √√                                                                    (2)
                                                                                                   [17½]

XIVUTISO XA 10: XIRERESA XO BASA – MM Marhanele

10.1      Xitlhokovetselo xi vulavula hi wansati wo saseka loyi a nga na mahanyelo yo
          biha. Hinkwako lomu a fambaka kona u endla swo huma endleleni.
          Mutlhokovetseri u ya emahlweni a vula leswaku swa antswa ku hanya na
          wansati wo ka a nga sasekangi kumbe wa thyaka hikuva u hanya kahle. √√√√                 (4)

10.2      Masi. √√                                                                                 (2)

10.3      A hi swona. √ A hi vavasati hinkwavo vo saseka lava nga na mahanyelo yo
          huma endleleni.√√                                                                        (3)

10.4      Ku wa hi matimba.√√                                                                      (2)

10.5      "Swa antswa u sevelana na lexa ntima dzwii!" √√                                          (2)

10.6      Hi lexi xo ka xi nga hlambi. √√½                                                         (2½)

10.7      Kuwa ro tshwuka ri na xivungu endzeni.√√                                                 (2)
                                                                                                   [17½]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA D:          35
                                                                    NTSENGO WA TIMARAKA:           70

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

## Related documents

- [Xitsonga FAL P3 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-feb-march-2011-memo/4a9b3471-f904-49c5-a4ac-37c29d4976fe) — Xitsonga FAL · Memo · 2011 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2017-memo/daf21f23-ae43-449a-8e80-17babd317cca) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2012-memo/526c2ee5-2472-46cd-88a0-9a6596db3856) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-feb-march-2011/1e7cdd99-5e4b-4aeb-b2e0-211cfe0bf0ab) — Xitsonga FAL · QP · 2011 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2011](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2011/50e4c092-bdec-4b66-8028-1ac52dfab43e) — Xitsonga FAL · QP · 2011 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2017/48f2928a-5040-4a0c-acec-9ae307f6b1ab) — Xitsonga FAL · QP · 2017 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
