# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 Feb March 2012 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 2 memorandum from the Feb March 2012, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2012-memo/526c2ee5-2472-46cd-88a0-9a6596db3856
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2012
- Exam period: Feb March
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2012-memo/526c2ee5-2472-46cd-88a0-9a6596db3856)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · Feb March · 2012 · xitsonga. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P2 Feb March 2012](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2012/927ee822-16ee-400c-af87-937b07379e81) — QP · 2012 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                           GIREDI YA 12

            XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                                         PAPILA RA 2 (P2)

                          NYENYANYANA/NYENYANKULU 2012

                                          MEMORANDAMU

TIMARAKA: 70

                             Memorandamu leyi yi na 12 wa tipheji.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2                             2                               DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                                     NSC – Memorandamo

Rhubiriki ya maavelo ya timaraka eka xitsalwana xa MATSALWA
Xiya ku hambana ka maavelo ya timaraka exikarhi ka Nkoka wa mahungu na
Xivumbeko, ku katsa na matirhiselo ya Ririmi

TIKHODI NA MAAVELO YA                     NKOKA WA MAHUNGU (25)                          MAAVELO     XIVUMBEKO NA RIRIMI (10)
TIMARAKA                                  Nhlamuselo ya nhlokomhaka.                     YA          Xivumbeko, nkhulukelano na
                                          Vundzeni bya nkanelo, ku amukeleka             TIMARAKA    maandlalelo.
                                          na ku twisisa matsalwa.                                    Ririmi, thoni na maendlelo
                                                                                                     lama tirhisiwaka eka
                                                                                                     xitsalwana.
Khodi ya 7            Vuswikoti           -Nhlokomhaka yi hlamuseriwile hi vuenti        Vuswikoti   -Xivumbeko xa kahle.
                      bya le henhla       naswona swilaveko hinkwaswo swi                bya le      -Masungulo na mahetelelo
80–100%               ngopfu              katsiwile.                                     henhla      ya kahle ngopfu.
                      20–25 wa            -Ku kombisa mahlamulelo ya le henhla           ngopfu      -Nkanelo wa mahungu lama
                      timaraka            ngopfu:                                        8–10 wa     andlariweke kahle.
                                          90%+. Vuswikoti bya le henhla ngopfu.          timaraka    -Xitayili, thoni, na ririmi swi
                                          -Nkanelo wa mahungu hi vumbhoni byo                        kahle naswona swi pfumala
                                          huma eka tsalwa.                                           swihoxo.
                                          -Ku twisisa ka xiyimo xa le henhla ka
                                          matsalwa.
Khodi ya 6            Vuswikoti           -Nhlamuselo ya le henhla ka                    Vuswikoti   -Xitsalwana xi andlariwile kahle.
                      bya le henhla       nhlokomhaka, ku katsiwa ka swilaveko           bya le      -Masungulo na mahetelelo
70–79%                17½–19½ wa          mayelana na nhlokomhaka.                       henhla      ya kahle.
                      timaraka            -Nhlamuselo hi vuenti.                         7–7½ wa     -Vuxokoxoko bya mahungu
                                          -Miehleketo leyi boxiweke yo                   timaraka    swa olova ku byi landzelela.
                                          hambanahambana yo huma eka                                 -Xitayili, thoni na ririmi
                                          matsalwa.                                                  ra kahle swi fambelana na
                                          -Matsalwa ya kahle na vumbhoni byo                         xikongomelo.
                                          huma eka matsalwa.                                         -Maandlalelo lamanene.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2                             3                                 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                                     NSC – Memorandamo

Khodi ya 5            Vuswikoti           -Ku kombisa ku twisisa ka nhlokomhaka.         Vuswikoti     -Xivumbeko xa kahle na
                      bya le              -Miehleketo yo amukeleka mayelana na           bya le        nkhulukelano.
60–69%                henhlanyana         nhlokomhaka.                                   henhlanyana   -Masungulo, mahetelelo na
                      15–17 wa            -Miehleketo leyi vupfeke, kambe a hi           6–6½ wa       tindzimana tin'wana ti
                      timaraka            hinkwayo yi nga na nseketelo lowu              timaraka      andlariwe kahle.
                                          enerisaka.                                                   -Nkanelo wu nga landzeleleka.
                                          -Vumbhoni byo twisisa matsalwa.                              -Ririmi, thoni na xitayili
                                                                                                       swo pfumala swihoxo.

TIKHODI NA MAAVELO YA                     NKOKA WA MAHUNGU (25)                                        XIVUMBEKO NA RIRIMI (10)
TIMARAKA                                  Nhlamuselo ya nhlokomhaka.                                   Xivumbeko, nkhulukelano na
                                          Vundzeni bya nkanelo, ku amukeleka                           maandlalelo.
                                          na ku twisisa matsalwa.                                      Ririmi, thoni na maendlelo
                                                                                                       lama tirhisiwaka eka
                                                                                                       xitsalwana.
Khodi ya 4            Vuswikoti           -Ku kombisa ku twisisa nhlokomhaka,            Vuswikoti     -Vumbhoni byin'wana bya
                      byo                 swilaveko hinkwaswo swi katsiwile.             byo           xivumbeko.
50–59%                amukeleka           -Vumbhoni bya kahle byo seketela               amukeleka     -Xitsalwana xo pfumala
                      12½–14½ wa          nhlokomhaka.                                   5–5½ wa       xivumbeko na nkhulukelano
                      timaraka            -Miehleketo leyi seketeriweke a yi             timaraka      wa miehleketo.
                                          khorwisi.                                                    -Swihoxo switsongo swa ririmi,
                                          -Matwisiselo ya kahle ya tsalwa.                             thoni na xitayili. Xivumbeko
                                                                                                       xa tindzimana xa kahle.
Khodi ya 3            Vuswikoti           -Ndlela ya xiyimo xa le hansi xa               Vuswikoti     -Xivumbeko xi na xihoxo xa
                      byo enela           mahlamulelo ya xivutiso.                       byo enela     nkunguhato.
40–49%                10–12 wa            -Ku twisisa kutsongo ka mahlamulelo ya         4–4½ wa       -Nkanelo a wu andlariwangi
                      timaraka            nhlokomhaka.                                   timaraka      kahle.
                                          -Nkanelo wa nhlokomhaka a wu                                 -Xivumbeko xa tindzimana
                                          khorwisi, naswona wu na vumbhoni                             xi na swihoxo.
                                          byitsongo byo huma eka tsalwa.                               -Swihoxonyana eka ririmi,
                                          -Mudyondzi u pfumala ku twisisa ka                           thoni na xitayili.
                                          tsalwa.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2                             4                                   DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                                     NSC – Memorandamo

Khodi ya 2            Vuswikoti           -Mbuyelelo wa mahlamulelo, mikarhi             Vuswikoti      -Maandlalelo yo ka ya nga
                      bya                 yin'wana miehleketo a yi fambelani na          bya            enerisi na xivumbeko xo ka
30–39%                madyondza           nhlokomhaka.                                   madyondza      xi nga kunguhatiwangi,
                      7½–9½ wa            -Ku pfumaleka ka vundzeni bya nkoka.           3–3½ wa        leswi kavanyetaka nkhulukelano.
                      timaraka            -Miehleketo yo tsana swinene ya                timaraka       -Swihoxo swa ririmi na xitayili
                                          matwisiselo ya xitshuriwa na tsalwa.                          xo hoxeka leswi endlaka
                                                                                                        xitshuriwa xo ka xi nga
                                                                                                        amukeleki.
                                                                                                        -Xihoxo eka xivumbeko
                                                                                                        xa tindzimana.

TIKHODI NA MAAVELO YA                     NKOKA WA MAHUNGU (25)                                         XIVUMBEKO NA RIRIMI (10)
TIMARAKA                                  Nhlamuselo ya nhlokomhaka.                                    Xivumbeko, nkhulukelano na
                                          Vundzeni bya nkanelo, ku amukeleka                            maandlalelo.
                                          na ku twisisa matsalwa.                                       Ririmi, thoni na maendlelo
                                                                                                        lama tirhisiwaka eka
                                                                                                        xitsalwana.
Khodi ya 1            Vuswikoti           -A swi olovi ku landzelela nhlokomhaka         Vuswikoti      -A swi olovi ku vona loko
                      byo ka byi          leyi kaneriwaka hikuva nhlamulo yi na          byo ka byi     nhlokomhaka yi kaneriwile.
0–29%                 nga enelangi        vuxaka byitsongo na nhlokomhaka.               nga enelangi   -Ku pfumaleka ka vumbhoni
                      0–7 wa              -Leswi a ringetisaka xiswona ku hlamula        0–2½ wa        bya nkunguhato.
                      timaraka            xivutiso i swa xiyimo xa le hansi.             timaraka       -Ku pfumaleka ka tindzimana
                                          Timhaka titsongo leti twalaka a ti na                         to twisiseka.
                                          vumbhoni bya leswaku ti huma ebukwini.                        -Ririmi ro tsana.
                                          -Miehleketo yo tsana swinene ya                               -Xitayili na thoni leswi hoxekeke.
                                          matwisiselo ya xitshuriwa na tsalwa.

MAAVELO YA TIMARAKA:

VUNDZENI                              (V)      = 25
XIVUMBEKO NA RIRIMI                   (XR)     = 10
                                                 35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                    Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        5     DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                NSC – Memorandamo

XIYENGE XA A: NOVHELE

NDZI NGO TINCIKI – FA Thuketana

XIVUTISO XA 1: XITSALWANA

•     A ri na yindlu leyikulu yo saseka. √√√
•     A ri na masofa yo saseka. √√√
•     A nwa byala byo durha. √√√
•     A ri na Hi-Fi yo durha. √√√
•     A ambala tisudi ta mavito. √√√
•     A ambala tintangu to durha. √√√
•     A ri na bindzu ra mathekisi. √√√
•     A ri na mali yo tala. √√√
•     A ri na mimovha ya manyunyu. √√√
•     A tshamela ku endla tiphati. √√√√

Nhungu wa timhaka kambe yo hetelela yi ta averiwa mune wa timaraka.                              (25)

MAAVELO YA TIMARAKA:

VUNDZENI                              (V)       =      25
XIVUMBEKO NA RIRIMI                   (XR)      =      10
                                                       35                                        [35]

                                                 KUMBE

XIVUTISO XA 2: XIKAMBELANTWISISO

2.1       N'wa-Xitlhelana √ a ya byela na nuna wa yena Ntekele.√                                 (2)

2.2       U tikisile Khanyisa Ridonga.√√                                                         (2)

2.3       2.3.1        Mukamberiwa a nga ha nyika swin'wana swa leswi landzelaka:

                       A swi fanerile,√ Hikuva vana lava a va rhandzana.√
                                                 KUMBE
                       A swi nga fanelangi,√ hikuva i mfanelo ya vatswari ku tsundzuxa
                       vana va vona.√                                                            (2)

          2.3.2        Mukamberiwa a nga ha nyika swin'wana swa leswi landzelaka:

                       A ndzi ta va ndzi komberile ku rivaleriwa eka tatana ndzi tshama
                       ndzi nga fambi.√√
                                                 KUMBE
                       A ndzi ta va ndzi fambile ndzi ya lava ndhawu yo tshama kona. √√          (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        6     DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                NSC – Memorandamo

2.4       Endzhaku ko hlongoriwa hi tata wa yena u chayisiwile hi movha a lova. √√               (2)

2.5       I Mpfuleni √ na Manayila. √                                                            (2)

2.6       Ntekele√ loyi a vulavula na Manayila. √                                                (2)

2.7       A ku vulavuriwa hi Muzayiwe √ loyi a a ri n'anga.√                                     (2)

2.8       U tshembisile Ntekele leswaku u ta n'wi pfuxela bindzu ra yena.√√                      (2)

2.9       Mukamberiwa a nga ha nyika vonelo ra yena.
          Xik. A swi kahle,√ hikuva n'wana u fanele ku tihlawulela nuna loyi a
          rhandzaka yena hikuva hi yena a nga ta hanya na yena vutomi bya yena
          hinkwabyo. √

                                                     KUMBE

          Swi kahle√ hikuva a swi ta endla leswaku bindzu ra Ntekele ri pfuka hikuva
          mabindzu ya yena a ma nga ha fambi kahle hikokwalaho ko hiseriwa
          mabazi.√                                                                               (2)

2.10      Muzayiwe a dyuharile/a ri nkulu ngopfu eka Manayila/Manayila a rhandzana
          na Jamboti.√√                                                                          (2)

2.11      A a n'wi rhandza hi ntumbuluko.√√                                                      (2)

2.12      Ntekele a vula leswaku a nga lavi n'wana wa yena a tekiwa hi vahedeni.√√               (2)

2.13      I Jamboti √Shiviti.√                                                                   (2)

2.14      Emuntini wa Ntekele√ hi nkarhi wa namixo.√                                             (2)

2.15      Mukamberiwa a nga ha nyika vonelo ra yena. Xik. Mutswari a nga fanelangi
          ku nghenelele eka timhaka ta vukati bya n'wana wa yena.√√                              (2)

2.16      Mana wa yena a a lovile endzhaku ko twa hi ta ku tlumbiwa ka n'wana wa
          yena Rice hi movha a lova.√√                                                           (2)

2.17      A/A ri munhu wo pfumala ripfalo√                                                       (1)
                                                                                                 [35]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA A:        35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        7     DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                NSC – Memorandamo

XIYENGE XA B: NTLANGU

BYOKOTA MADLAYISANA – MM Marhanele

XIVUTISO XA 3: XITSALWANA

•     Mathebula u hlamarisiwile hi ku nyamalala ka Makhanana. √√√
•     U ehleketile leswaku kumbe u lo ya eku etleleni a n'wi siya. √√√
•     Mathebula u suka a ya yima endleleni, kutani a vona Gezani a nyika Makhanana
      mali. √√√
•     Mathebula u bile Gezani hi xibakela na hi nhloko. √√√
•     Makhanana u rila a ri karhi a khongotela nuna leswaku a nga dlayi munhu. √√√
•     Vanhu va tsutsumela laha ku twalaka mukhosi. √√√
•     Mavundza wa lamula a tlhela a khongotela Mathebula ku kondza a hola. √√√
•     Leswi Gezani a titivarile, u cheleteriwa hi mati ku kondza a phaphama. √√√
•     Mavundza u lerisa vanhu lava a va ri kona leswaku va hangalaka. √√√
•     Ndhuna Gezani u khongoteriwa ku nwa byalwa hi Mavundza. √√√
•     Byalwa bya kona a byi cheriwile mapa lama a ma phutseriwile hi xidzobyana xa
      mbuti. √√√
•     Gezani u sungula ku xelu, xelu mahlo a lova. √√√
•     Ku rhumiwa vanhu va ya pfuxa Mathebula leswaku a ta vona leswi a nga swi
      endla swo dlaya munhu. √√√
•     Mavundza u tlhela a rhumela vanhu va ya vitana Hosi Magamana. √√√√

Nhungu wa timhaka kambe yo hetelela yi ta averiwa mune wa timaraka.                              (25)

MAAVELO YA TIMARAKA:

VUNDZENI                              (V)       =      25
XIVUMBEKO NA RIRIMI                   (XR)      =      10
                                                       35                                        [35]

                                                 KUMBE

XIVUTISO XA 4: XIKAMBELANTWISISO

4.1       I varhandzani. √√                                                                      (2)

4.2       U tirha eswikwengeni. √ A a ri ndhuna. √                                               (2)

4.3       Huku√ na xinefu√                                                                       (2)

4.4       Mavundza a endlela leswaku a ta kota ku kuma Makhanana kahle. √√                       (2)

4.5       Amukela dyondzo yin'wana na yin'wana leyi twalaka. Xik. Vugangugangu bya
          dlayisa. √√                                                                            (2)

4.6       U n'wi rhambile hi ku n'wi tsalela papila.√√                                           (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        8     DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                NSC – Memorandamo

4.7       A tsakela swo rhandzana na vasati va vanhu./A ri munhu wa vukanganyisi√√               (2)

4.8       A swi ri ebyalweni√ eka Makaringe.√                                                    (2)

4.9       4.9.1        A hi swona. √ U twile vavanuna van'wana va ku Makhanana u
                       rhandzana na Gezani. √                                                    (2)

          4.9.2        A hi swona. √ A byi nga humi./A byi tshama byi tele. √                    (2)

          4.9.3        A hi swona. √ A ri n'anga. √                                              (2)

4.10      A endlela leswaku vanhu va nga n'wi tivi. √√                                           (2)

4.11      A va endlela leswaku a ya hlekiwa hi vavasati. √√                                      (2)

4.12      Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi twalaka. Xik. Ya khorwisa hikuva
          a chava ku dlawa hi Hosi leyi a yi vekile nawu wa tihlo hi tihlo.√√                    (2)

4.13      Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi twalaka. Xik. A ndzi nga ta n'wi
          pfumelela hikuva a nga tshuka a xupukile a baleka. √√                                  (2)

4.14      Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi twalaka. Xik. A swi fanerile
          hikuva hi yena a rhandzana na vavanuna vo tala. √√                                     (2)

4.15      A va ye eku xaveleleni leswaku nawu wa tihlo hi tihlo wu nga tirhisiwi.√√              (2)

4.16      B/Vubihi bya vugangu√                                                                  (1)
                                                                                                 [35]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA B:        35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        9     DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                NSC – Memorandamo

XIYENGE XA C: SWIRUNGULWANA/SWIHUNGWANA

NDZI NA TIMFANELO – SJ Malungana na NJ Maluleke

XIVUTISO XA 5: XITSALWANA

HI VAKHANDLI – NJ Maluleke

•     Maxaka ya Sambula ya fiketerile. √√√
•     Vanhu va muganga lavo nwa byalwa va hatlisile va fika leswaku va ta kota ku nwa
      ka ha ri mixo. √√√
•     Ku fikile vhene ya Toyota yo basa ya 2.4 ya dizele. √√√
•     Emovheni a ku ri na vantima vambirhi na mulungu un'we. √√√
•     Sambula u ringetile ku xeweta loyi a nga rhanga a chika emovheni a ha ri ekule
      kambe yena a tshunela ekusuhi. √√√
•     Vanwi va byalwa a va sungula ku chava va ehleketa leswaku kumbe va onhile
      swin'wana. √√√
•     Xikandza xa Sambula xi sungule ku cinca hi ku chava vatirhikulobye. √√√
•     Talakamahatlani u hlamuserile leswaku va rhumiwile hi feme leswaku va ta khoma
      Sambula xikatla. √√√
•     Mambhoza, malume wa Sambula u n'wi nghenile enon'weni a hlamusela leswaku
      a hi le nkosini hi le khombeni. √√√
•     Talakamahatlani u hlamuserile leswaku yena timhaka ta nkosi a nga ti tivi. √√√
•     Murhangeri wa muganga u komberile vanhu ku tshika mhaka leyi emavokweni ya
      Sambula na vathori va yena. √√√
•     Sambula u hlamuserile leswaku loko o hlongoriwa u ta hundzela emahlweni hikuva
      mitirho yi tele. √√√√

Nhungu wa timhaka kambe yo hetelela yi ta averiwa mune wa timaraka.                              (25)

MAAVELO YA TIMARAKA:

VUNDZENI                                (V)       =    25
XIVUMBEKO NA RIRIMI                     (XR)      =    10
                                                       35                                        [35]

                                                 KUMBE

XIVUTISO XA 6: XIKAMBELANTWISISO

LOKO U NGA YIMI …! – NJ Maluleke

6.1       N'wa-Hatlani√ wa le ka Tinghwanghwa. √                                                 (2)

6.2       A ri muaki. √
          U yile a ya tirhela eElim/Waterval. √                                                  (2)

6.3       A chava valoyi.√√                                                                      (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        10    DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                NSC – Memorandamo

6.4       -U thorile vatirhi vantshwa, √√
          -U tekile na vatirhi vambirhi va khale lava a va kota ku vekela xitina. √√             (4)

6.5       Ku tsutsumela ku tekiwa u nga dyondzangi swi na khombo.√√                              (2)

6.6       B/Drozina. √                                                                           (1)

6.7       Etindlwini ta khale ka vaholobye va Gazankulu. √                                       (1)

6.8       6.8.1        A hi swona. √         U arile loko a vulavurisiwa/gangisiwa/u byerile
                       nuna.√√                                                                   (2)

          6.8.2        A hi swona. √ U tsutsumile a siya mali. √                                 (2)

          6.8.3        A hi swona. √ A va holeriwa hi nkarhi. √                                  (2)

6.9       Hileswi Magoza a a nga tali ku vuya ekaya a tshama eGiyani. √√                         (2)

6.10      A endlela leswaku a ta ka a nga n'wi hakeli mali ya yena yo aka. √√                    (2)

6.11      Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi khorwisaka. Xik. Ya khorwisa√
          hikuva vanhu vo tala va ha tshembela eka timhaka ta vuloyi.√                           (2)

6.12      Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi khorwisaka. Xik. A ndzi ta
          kombela ku rivaleriwa. /A ndzi ta tilwela.√√                                           (2)

6.13      Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi khorwisaka. Xik. A swi fanerile
          hikuva a va lo twanana na nuna./Magoza a ta kala a n'wi vavisa.√√                      (2)

6.14      B/A ri munhu wa xiloyiloyi.√                                                           (1)

6.15      U tshembisile ku hunguta tihakelo to aka yindlu hi R3 500.√√                           (2)

6.16      Eka Majozi. √ Yi akile 'supermarket'√                                                  (2)
                                                                                                 [35]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA C:        35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso              Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        11    DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                NSC – Memorandamo

XIYENGE XA D: VUTLHOKOVETSERI

SWITSHONGO SWA VATSONGA – MJ Baloyi

XIVUTISO XA 7

KU LANGUTIWA VITO – RK Maluleke

7.1       Mutlhokovetseri u hi paluxela leswaku nawu wa tiko a wu tirhi ku fana eka
          vanhu. Swisiwana swa tikiseriwa kasi swifumi swona swa oloverisiwa.
          Swisiwana loko swo tlula nawu swi bolela emakhotsweni. √√√                             (3)

7.2       U dlayiwile a nga si paluxa nchumu/a nga si boxa swihundla.√√                          (2)

7.3       Nandzu wu herisiwa swi nga fanelanga√√                                                 (2)

7.4       I vanhu lava va dlayaka van'wana vanhu.√√                                              (2)

7.5       Ku dya swo dya. √√                                                                     (2)

7.6       Swi vula leswaku milandzu ya kona ya fana√√                                            (2)

7.7       I ku va va ri na timfanelo√√                                                           (2)

7.8       Swi vula leswaku Afrika-Dzonga a yi nge kuli.√ ½                                       (1½)

7.9       Xitlhangu.√                                                                            (1)
                                                                                                 [17½]

XIVUTISO XA 8

KUMBE A NDZO LORHA – JM Magaisa

8.1       Mutlhokovetseri u hi paluxela hi mfumo wa xihlawuhlawu na ntshikelelo lowu
          nga kona eka vanhu. Wu vanga rivengo evanhwini hikokwalaho wu fanele ku
          herisiwa. Ku herisiwa ka wona swi ta endla leswaku vanhu hinkwavo va va
          lava ntshuxekeke. √√√                                                                  (3)

8.2       Ku fayeka ka xilo xo karhi/Ku herisa swilo swo karhi.√√                                (2)

8.3       Ku nyamalala√                                                                          (1)

8.4       Ku hava loyi a nga vula nchumu.√½                                                      (1½)

8.5       Ku languta ematlhelo/Ku valanga ematlhelo.√√                                           (2)

8.6       Ku famba hi matsolo.√√                                                                 (2)

8.7       I tinsimbhi leti tirhisiwaka ku boha swivochwa. √√                                     (2)

8.8       'Lowu i mujeko wa nhlangano wa vumunhu'.√√                                             (2)

8.9       Vanhu a va vumbile vuxaka/Vanhu a va ri nyandza yin'we.√√                              (2)
                                                                                                 [17½]

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        12    DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2012
                                                NSC – Memorandamo

XIVUTISO 9

N'WINI WANGA – M Malungana

9.1       Mutlhokovetseri u hi paluxela hi munhu loyi a khongelaka ku kombela ku
          pfuniwa hi Xikwembu leswaku a ta xi tirhela hi ku hetiseka. Kambe emikarhini
          yin'wana u pfa a tikuma a endla swo homboloka. √√√                                     (3)

9.2       9.2.1        I ku tikuma u endlile swilo swo homboloka u nga titwangi.                 (2)
          9.2.2        Ku humesiwa enghozini/ekhombyeni/kumbe ku tsetseleriwa.                   (2)

9.3       Endzeni ka xidziva.√√                                                                  (2)

9.4       Ntila wa 11/Ndzi phuli ephungulweni Tatana.√                                           (1)

9.5       9.5.1        Mavabyi ya tele ngopfu.√√                                                 (2)
          9.5.2        Ndzi n'wana wa wena lontsongo.√√                                          (2)

9.6       I mahanyelo yo biha/mahanyelo yo ka ya nga amukeleki ku ya hi endlelo ra
          vukhongeri.√ ½                                                                         (1½)

9.7       Mukamberiwa a nga ha nyika dyondzo yin'wana na yin'wana leyi
          amukelekaka. Xik. Loko u tiboha ku endla xilo xo karhi u nga tshuki u
          pfumelela swin'wana swilo swi ku kavanyeta.√√                                          (2)
                                                                                                 [17½]

XIVUTISO 10

HLAYISANI RIRIMI – JT Manganyi

10.1      Mutlhokovetseri u ringeta ku tsundzuxa vanhu lava loko va fambela tindhawu
          tin'wana va tshikaka tindzimi ta vona va landzela tindzimi ta van'wana.
          Endlelo leri ra va sandzisa. Swi endla na leswaku va rivala ndhavuko wa
          vona. √√√                                                                              (3)

10.2      Ku tlhariha./Ku pfuka evurhongweni.√√                                                  (2)
10.3      10.3.1       Vanhu vo yiva.√√                                                          (2)
          10.3.2       Ku tala ku tlurisa mpimo.√ √                                              (2)

10.4      U vula leswaku hi dyondza ku tsakisa ka ririmi ra Xitsonga.√√                          (2)

10.5      Hi nga tshuki hi tisandza/Hi nga tshuki hi tiyisa ehansi/Hi nga titsan'wi.√ √          (2)

10.6      Ku tshika ku tisandza/Ku tshika ku tichava.√ ½                                         (1½)

10.7      Mukamberiwa a nga ha nyika swin'wana swo yelana na leswi swi landzelaka.
          Xik. U nga tisoli hi leswi u nga xiswona.√ √                                           (2)

10.8      B/ku tikarhatela.√                                                                     (1)
                                                                                                 [17½]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA D:        35
                                                                    NTSENGO WA TIMARAKA:         70
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-feb-march-2012-memo/79dedb49-ddfe-4958-9022-5f24569a0413) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-feb-march-2012-memo/5c395e2b-88e4-44a6-b1a1-5b2cfef9ce76) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2012-memo/d91eff9d-0108-47f9-ada0-f0691bff94c5) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2017-memo/daf21f23-ae43-449a-8e80-17babd317cca) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2011-memo/f0db1c69-8229-4ef5-a8b5-e5346d1da1ea) — Xitsonga FAL · Memo · 2011 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Feb March 2012](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-feb-march-2012/a111ef88-7054-46ca-8915-e32adfcfaa7a) — Xitsonga FAL · QP · 2012 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
