# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 May June 2017 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 2 memorandum from the May June 2017, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2017-memo/1ed0ffab-8085-467c-9e3d-1d52ff05acef
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: May June
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2017-memo/1ed0ffab-8085-467c-9e3d-1d52ff05acef)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · May June · 2017 · xitsonga. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2017/6b7434a0-eb50-405d-9098-5822a9293d7c) — QP · 2017 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          GRAAD 12

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

            XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                                         PAPILA RA 2 (P2)

                                                  2017

                                         MEMORANDAMU

                                                                            TIMARAKA: 70

                              Memorandamu leyi yi na 9 wa tipheji.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso         Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        2                              DBE/2017
                                                SCE – Memorandamu

XIYENGE XA A: NOVHELE

NDZI NGO TINCIKI – FA Thuketana

XIVUTISO XA 1: XIKAMBELANTWISISO

1.1       Ekerekeni/ejarateni ra kereke/eRixongile.√                                              (1)

1.2       Ntekele u miyerile, a siringekile, u tlhave Jamboti hi tihlo ra le tin'hwembeni.√√      (2)

1.3       Ku hleva na ku sola van'wana vanhu swi kanetana na vuKriste.√√                          (2)

1.4       A a tele ku ta vonana na murhandziwa wa yena Manayila.√√                                (2)

1.5       U te a va na xichavo, √ va yiva, √ va dakwa, √ u kuma ku tsempfiwa jaha ni
          nhwanyana ku yiwa lomu ku tiviwaka hi vona. √
          (Tinhlamulo timbirhi ntsena.)                                                           (2)

1.6       Ya leswaku u nga soli vana va van'wana u rivala leswaku na va wena va na
          swihoxo.√√                                                                              (2)

1.7       U vule leswaku i vanhu va mahlevo na ku sandza/va rhandza ku tiendla lava
          va tengeke, va vukhongeri lebyi hetisekeke ku ve a swi tano.√√                          (2)

1.8       Nkondzo-wa-rifayi.√                                                                     (1)

1.9       A byi yelani, a a nga koti ku rivalela/a a ri na tihanyi/a a xanisa ndyangu wa
          yena leswi vukriste byi nga pfumelelaniki na swona.√√
          (Timaraka i ta nseketelo ntsena.)                                                       (2)

1.10      A a lava ku kombisa Lefty leswaku Mpfuleni wa n'wi rhandza naswona a ku
          na un'wana wo fana na yena.√√                                                           (2)

1.11      A a dume hi ku va nsulavoya/vugevenga bya xiyimo xa le henhla.√√                        (2)

1.12      A chava leswaku Lefty a nga ya a ya dlaya tata wa yena Ntekele.√√                       (2)

1.13      I mhaka ya kahle hikuva a swi tiva leswaku Ntekela a a nga ta pfumela
          leswaku a tekana na Lefty wa xigevenga.√√

                                                     KUMBE

          A hi mhaka ya kahle hikuva a a fanerile ku landzelela nawu na ku kuma
          mikateko eka vatswari va yena. √√                                                       (2)

1.14      I ku va Ntekele a hiseriwile mabazi kasi kokwa wa yena u tshama a hisa muti
          wa Mafela- Nkatini kokwa wa Dodovha (kokwa wa Jamboti).√√                               (2)

1.15      Lefty a ri ni xifafa ni magugu kasi Walk-tall a a tirhisa vutlhari ni vukheta.√√        (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso               Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        3                           DBE/2017
                                                SCE – Memorandamu

1.16      N'wa- Xitlhelana u sale a lova.√√                                                    (2)

1.17      Vunwa, ku lukelela mano yo kanganyisa na ku tshama va chuhile./B √√                  (2)

1.18      I ntiyiso Rice u dlayiwa hi movha endzhaku ka ku va a n'wi bile na ku n'wi
          hlongola ekaya,√ N'wa-Xitlhelana wa lova hikwalaho ko dyisiwa mbitsi hi leswi
          swi endliwaka hi Ntekele,√ Mpfuleni u sayinile na Lefty a nga n'wi tivisanga.√       (3)

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA A:      35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso            Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        4                       DBE/2017
                                                SCE – Memorandamu

XIYENGE XA B: NTLANGU

BYOKOTA MADLAYISANA – MM Marhanele

XIVUTISO XA 2

2.1       Emutini/Endlwini ya Mathebula/ENtlhaveni√; nimadyambu.√                           (2)

2.2       Exilungwini.√                                                                     (1)

2.3       Wa vukati.√                                                                       (1)

2.4       Ku vuriwa leswaku Makhanana u rhandzana na Gezani Maluleke./Ku vuriwa
          leswaku Makhanana u na vuxaka bya mbilu na Gezani Maluleke.√√                     (2)

2.5       N'wa-Ridonga.√                                                                    (1)

2.6       Leswaku a hi munhu wo hlundzuka hi ku hatlisa./Leswaku wa swi kota ku
          tikhoma eka swiyimo swo tika.√√                                                   (2)

2.7       A hi swona. Makhanana a a rhandzana na vavanuna van'wana leswi
          kombisaka leswaku a nga tshembekangi eka nuna wa yena.√√
          (Timaraka i to seketela ntsena.)                                                  (2)

2.8       Swilo swa cinca./C.√                                                              (1)

2.9       Byokota i xinyenyana lexi ku khorwiwaka leswaku xi kucetela swinyenyana
          swin'wana leswaku swi nghena ekhombyeni xona xi sala. Hikwalaho ka
          timhaka ta vugangu. Makhanana u dlayisile Mavundza, Gezani na
          Mathebula√√                                                                       (2)

2.10      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: A endlela leswaku
          Mathebula a kholwa leswaku yena wo hemberiwa a nga endli mhaka ya
          vugangu./A endlela leswaku loko a ri exilungwini Mathebula a ta swi vona hi
          yexe loko a nga tshembekangi hakunene.√√                                          (2)

2.11      Mukamberiwa u ta kombisa ku a swi fanerile kumbe a swi nga fanelanga.
          Xikombiso: A swi fanerile hikuva Mathebula u tekile nkarhi wo leha a nga n'wi
          byeli mhaka leyi a a lumbetiwa yona.√√√

                                                     KUMBE

          A swi nga fanelanga hikuva a a swi tiva leswaku u na vugangu kutani a lava
          leswaku Mathebula a tshika ku n'wi konanisa.√√√
          (Nhlamulo yin'we ntsena. Amukela na mavonelo man'wana lama
          twisisekaka.)                                                                     (3)

2.12      Hileswi Mathebula a beke Gezani Maluleke hi swibakele endzhakunyana a
          lova.√√                                                                           (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso         Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        5                           DBE/2017
                                                SCE – Memorandamu

2.13      N'wa-Rimbelule.√                                                                     (1)

2.14      A ri na ntlimbo wa ku chava leswaku swi nga tshuka swi kumekile leswaku hi
          yena a nga dlaya Gezani.√√                                                           (2)

2.15      Vubihi bya vugangu exikarhi ka vanhu lava nga na mindyangu.√√
          (Amukela na yin'wana minkongomelo leyi twisisekaka.)                                 (2)

2.16      Swi kombisa leswaku hosi yi tirhisile vutlhari eku ahluleni ka timhaka./Hosi a
          yi nga swi lavi leswaku swi tiveka leswaku mudlayi i mani nandzu wu nga si
          fika emakumu.√√                                                                      (2)

2.17      A a fanele ku nyika vumbhoni.√                                                       (1)

2.18      Mukamberiwa u ta tsala dyondzo leyi a yi kumeke Xikombiso: Ku endla
          vuganga u tekile/tekiwile swa dlayisa.√√
          (Amukela na tin'wana tidyondzo leti twisisekaka.)                                    (2)

2.19      Mukamberiwa u nyika vonelo ra yena. Xikombiso: Ina, ndzi yima na wona
          hikuva Mavundza u vula leswaku swibakele swa Mathebula swi lo tirheleriwa
          kambe a hi yena hambileswi a nga lumbetiwangiki.√√                                   (2)

2.20      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: A xi amukeleki hikuva
          hambi ku ri vumbiwa bya tiko ra hina a byi amukeli xigwevo xa rifu.√√

                                                     KUMBE

          Ina, xa amukeleka hikuva nawu loko wu vekiwile etikweni wu fanele ku
          landzeleriwa handle ka swona vululami a byi nga fikeleleki.√√                        (2)

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA B:      35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso            Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        6                          DBE/2017
                                                SCE – Memorandamu

XIYENGE XA C: SWIRUNGULWANA/SWIHUNGWANA

NDZI NA TIMFANELO – SJ Malungana na NJ Maluleke

3.1       'I NTIRHO MUNI'– NJ Maluleke

          3.1.1        Eka Malamulele/Eka Mavambe.√                                            (1)

          3.1.2        U vurile leswaku wa borheka.√                                           (1)

          3.1.3        Xixevo.√                                                                (1)

          3.1.4        A a ri mudyondzisi.√                                                    (1)

          3.1.5        U hemberile N'wa-Jamela a ku u ya lava ntirho./U hemberile N'wa-
                       Gija a ku u ya xava tihuku to xavisa hi mali leyi a nga hundza a yi
                       teka.√
                       (Nhlamulo yin'we ntsena.)                                               (1)

          3.1.6        A a rhandza ngopfu mali. √ A a nga xiximi nuna wa yena Mahafu.√         (2)

          3.1.7        Hikuva vanhu a va talangi epatwini/Hikuva vanhu a vo hlayiwa
                       kunene epatwini.√                                                       (1)

          3.1.8        Ina, vito ra Ntimawakwe ri kombisa leswaku a ku ri yena Muntima
                       exikarhi ka Valungu lava a tirha na vona.√√                             (2)

          3.1.9        U vulavurile hi ndlela ku delela loko a vulavula na Ntimawakwe ku
                       tsakisa Valungu,√/u lave ku vona leswaku i vangani Valungu lava
                       va nga tsariwa mathikithi,√/u vulavurile Xilungu na swipitikopo swa
                       Valungu ku va tsakisa.√
                       (Tinhlamulo timbirhi ntsena.)                                           (2)

          3.1.10       Ntimawakwe na vatirhikulobye a va nga endli ntirho wa vona hi ku
                       tshembeka, a va pfumela ku diziwa hi vachayeri va mimovha.√√√
                       (Amukela na mavonelo man'wana lama twisiseka.)                          (3)

          3.2.11       Vanhu va fanele ku tirha hi ku tshembeka. Munhu u fanele ku
                       yimela ntiyiso evuton'wini./Vanhu va ku rhandza loko swi ri
                       swinene.√√
                       (Amukela na tin'wana tidyondzo leti twisisekaka.)                       (2)

                                                    NA

3.2       XIMANGA XI HUMA ESAKENI – SJ Malungana

          3.2.1        Hi leswi Nukeri a veke na xiave eka timhaka ta vugevenga kasi
                       khale maphorisa a va tirha hi ku xixima nawu.√√                         (2)

          3.2.2        A a vona ku tshembeka swi nga n'wi vuyerisi nchumu loko swi ta
                       eka timhaka ta rifumo.√√                                                (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso            Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        7                           DBE/2017
                                                SCE – Memorandamu

          3.2.3        Eka homu yin'wana na yin'wana a a kuma nenge./Eka gidi rin'wana
                       na rin'wana a a kuma madzana manharhu ya tirhandi.√
                       (Nhlamulo yin'we ntsena.)                                               (1)

          3.2.4        Mpfhapfhapfha.√                                                         (1)

          3.2.5        Ra fambelana hikuva rito 'Mpfhapfhapfha' ri kombisa ku hisiwa ka
                       mafurha ya nyama, leswi fambelanaka na ku va ku katingiwa/oxiwa
                       nyama nkarhi na nkarhi emutini wa Nukeri.√√
                       (Nhlamulo i yo seketela ntsena.)                                        (2)

          3.2.6        Vanhu lava hundzaka hi ndlela./D.√                                      (1)

          3.2.7        A tirhisana na swigevenga hi ku swi byela makungu ya
                       maphorisa.√√                                                            (2)

          3.2.8        Va bohile ku ka va nga ha vikeli murhangeri wa vona hi makungu
                       ya matirhelo ya vona.√                                                  (1)

          3.2.9        Nukeri a a va tshembisile ku va sirhelela loko va khomiwa se
                       Vhoks a hleketa leswaku u fikile ku ta va humesa.√√                     (2)

          3.2.10       Mukamberiwa u ta nyika goza leri a ta va a ri tekile. Xikombiso: A
                       ndzi ta tinyiketa emaphoriseni./A ndzi ta baleka.√√
                       (Amukela na magoza man'wana lawa ya twisisekaka.)                       (2)

          3.2.11       Ina. Timhaka ta Nukeri ti humele erivaleni hi ku va a khomiwa
                       endzhaku ka ku va Vhoks a byele maphorisa hi vugevenga bya
                       Nukeri. √√                                                              (2)

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA C:      35

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso            Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        8                         DBE/2017
                                                SCE – Memorandamu

XIYENGE D: VUTLHOKOVETSERI

XIVUTISO XA 4

4.1       XONA HI XIHI? – KJ Ngobeni et. al

          4.1.1        Xi vulavula hi munhu loyi a lumbetiwaka hi vumbhoni lebyi nga riki
                       na ntiyiso. Hikokwalaho ka ku tikarhata ka yena ku tirha hi ku
                       tinyiketela, vanhu va yima na yena.√√√                                 (3)

          4.1.2        Tiko ri lava mukutsuri./Ntiwa wa 20.√                                  (1)

          4.1.3        Ku pfumaleka ku rhula etikweni/Ku na madzolonga/mikitsikitsi
                       etikweni.√                                                             (1)

          4.1.4        Va pfumelelana na yona/va yi amukela/va yi pasisa/va yi
                       seketela.√√                                                            (2)

          4.1.5        Ya komba ntshikelelo/ya tshikelela mhaka ya leswaku ku tirha swi
                       na hakelo leyinene.√√                                                  (2)

          4.1.6        Ndzilekanini hi laha ndhawu yo karhi yi helelaka kona kutani ku
                       sungula yin'wana.√√                                                    (2)

          4.1.7        Ku tirha hi matimba swi na hakelo leyinene./C.√√                       (2)

          4.1.8        U hlundzukile./A nga tsakanga./U nyangatsekile√√                       (2)

          4.1.9        Ya amukeleka. Hi ku landza matitwelo ya mutsari yo hlundzuka a
                       kala a tirhisa rito thyaka ku tshikelela mhaka ya vumbhoni byo
                       hemba. √√

                                                           KUMBE

                       A ya amukeleki. I marito lama ya nga kombiki ku xixima eka
                       muamukeri.√√
                       (Timaraka i ta ku seketela ntsena.)                                    (2)

                                                    NA

4.2       HLAYISENI RIRIMI – JT Manganyi

          4.2.1        Xi vulavula hi munhu loyi a tsundzuxaka na ku khutaza Vatsonga
                       ku tirhandza na ku rhandza ririmi ra vona hi ku ri tokota na ku ri
                       tirhisa etindhawini to hambanahambana.√√√                              (3)

          4.2.2        Hi nga koveli.√√                                                       (2)

          4.2.3        Vatsonga va ku hetiseka/lava va rhandzaka Vutsonga bya vona. √√        (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso           Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2        9                            DBE/2017
                                                SCE – Memorandamu

          4.2.4        Hi tikarhatela ku endla leswaku ririmi ra Xitsonga ri tiveka/fikelela
                       eka tindhawu to hambanahambana.√√                                        (2)

          4.2.5        Wu tshikelela mhaka ya ku tirha kun'we/ku tirhisana/ntirhisano eka
                       ku hlayisa na ku hluvukisa ririmi ra Xitsonga./a hi ntirho wa munhu
                       un'we. √√                                                                (2)

          4.2.6        Xifaniso xa munhu/vanhu lava va nga na swikandza swo tsaka
                       kumbe ku n'wayitela lava va nga le ku ehleketeni/tiphineni hi
                       swin'wana swa ririmi ra Xitsonga.√√                                      (2)

          4.2.7        Vanhu vo yiva.√√                                                         (2)

          4.2.8        Thoni yo vevuka leyi kombaka ku xavelela na ku khutaza. Hi vona
                       a tirhisile marito yo fana na 'A hi …' na 'Hi' lama nga kombiki ku
                       lerisa kambe ya kombisaka ku rhamba leswaku ku tirhiwa
                       kun'we.√√√                                                               (3)

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA D:       35
                                                                    NTSENGO WA TIMARAKA:        70

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-may-june-2017-memo/17c0d209-6a49-429f-9caf-6140dea78d39) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-may-june-2017-memo/cb40d40b-be31-4b02-9d20-098bfb9b911f) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2017-memo/daf21f23-ae43-449a-8e80-17babd317cca) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2017-memo/8829e5fe-0eb5-4249-b297-c07d3e497774) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2016-memo/703d1ec5-5718-4c99-8249-086466a620e5) — Xitsonga FAL · Memo · 2016 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-may-june-2017/3a8cf19a-fbdc-4944-b5dc-9af173f35be7) — Xitsonga FAL · QP · 2017 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
