# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2023-mg/02e888e5-3c05-45b7-8fce-da19320070ac
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2023-mg/02e888e5-3c05-45b7-8fce-da19320070ac)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · xitsonga. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2023/0beab161-1941-4a75-b450-74a17aa69dfd) — QP · 2023 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

            XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                               PAPILA RA VUMBIRHI (P2)

                                            2023

                              XILETELO XA MAKOREKETELO

                                                                           TIMARAKA: 70

                      Xiletelo xa makoreketelo lexi xi na 11 wa tipheji.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                      Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2    2                                DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XIYENGE XA A: NOVHELE

NDZI NGO TINCIKI – FA Thuketana

XIVUTISO XA 1: XIKAMBELANTWISISO

1.1       A a hlundzikisile hileswi Rice a bihisile nhwana wa ka Ridonga emirini.√              (1)

1.2       Khanyisa.√                                                                            (1)

1.3       A a dume hi ku fuma hikuva a ri na bindzu ra mabazi.√                                 (1)

1.4       a nga ha n'wi teki a ri n'wana wa yena.√                                              (1)

1.5       Loko N'wa-Xitlhelana a n'wi xavelela leswaku a rivalela Rice, hi vona ndlela
          leyi a n'wi hlamulaka hi yona a tlhela a tirhisa na marito 'Heyi … u nga lavi ku
          ndzi hlambisa timbilu'.√√                                                             (2)

1.6       A a hlundzukisa hileswi a teka va ka Ridonga va ri vahedeni, yena a tivula
          mukreste.√√                                                                           (2)

1.7       Ntekele u vula leswaku, '... i mani a tsakelaka ku dya swa le thyakeni.' Leswi
          kombisaka ku tivona a antswa eka ndyangu wa ka Ridonga.√√                             (2)

1.8       Ntekele a a tivula Mukreste naswona Vukreste byi tiyisisa mhaka ya ku
          rivalela, leswi yena a kanetanaka na swona.√√                                         (2)

1.9       A a ri munhu wo titsongahata, wo xixima wo kombisa ku tisola.√√
          (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twalaka.)                                        (2)

1.10      Mukamberiwa u ta nyika nhlamulo ya yena. Xik.: U swi kotile. Vana va yena
          va hetelela va hangalaka, Rice na N'wa-Xitlhelana va lova, Manayila a
          xaviseriwa Muzayiwe hi Ntekele hi xikongomelo xo pfuxeriwa bindzu na
          Mpfuleni a tekiwa hi Lefty wa xigevenga. √√√                                          (3)

1.11      A ku ri na nkosi wa N'wa-Xitlhelana.√                                                 (1)

1.12      Emutini wa Ntekele./ERixongile.√                                                      (1)

1.13      Ntekele a twile ku vava hi ku loveriwa hi n'wana wa yena Rice na nsati wa
          yena N'wa-Xitlhelana leswi hi swi vona hi marito lawa a ya tirhisaka loko a
          vulavula enkosini.√√                                                                  (2)

1.14      ku ka u nga twi./A.√                                                                  (1)

1.15      I Mufundhisi Chavani.√                                                                (1)

1.16      A va ririsiwa hi ku tlhaviwa hi marito ya Ntekele.√/Van'wana a va ririsiwa hi ku
          tsundzuxiwa hi varhandziwa va vona lava loveke.√/Van'wana a va ririsiwa hi
          ku titwela vusiwana, loko va tsundzuka xikweleti lexi xa ha va saleleke.√
          (Tinhlamulo timbirhi ntsena.)                                                         (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                           Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2    3                           DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

1.17      Ya hundzukile ntiyiso hikuva endzhaku ka nkosi wa N'wa-Xitlhelana na Rice,
          Mpfuleni u holovile na Ntekele a tlhela a rhurha a ya tshama na Lefty,√
          mabazi ya Ntekele ya hisiwile,√ Ntekele u sungurile ku nwa byalwa a tlhela a
          xavisa Manayila eka Muzayiwe hi xikongomelo xo pfuxeriwa bindzu.√                (3)

1.18      A a hlomile eka Lefty.√                                                          (1)

1.19      Muzayiwe u vonile ku xaniseka ka Ntekele na ku va a swi lava hi matimba ku
          pfuxeriwa bindzu ra yena ra mabazi, kutani a tirhisa rifumo ra yena ku
          sindzisa ku teka Manayila a va nsati wa yena.√√                                  (2)

1.20      Mukamberiwa u ta tsala nkongomelo wa yena. Xik.: I ku kombisa vatswari
          khombo ro hlawulela vana leswi va faneleke ku hanyisa xiswona. √√
          (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twalaka.)                                   (2)

1.21      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xik.: A ndzi ta kombela ku rivaleriwa
          eka vana lava ndzi nga sala na vona kutani ndzi tshama na vona hi
          kurhula.√√
          (Amukela na man'wana mavonelo lama twalaka.)                                     (2)

                                                             NTSENGO WA XIYENGE XA A:      35

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                      Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2    4                           DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XIYENGE XA B: NTLANGU

XIVUTISO XA 2: BYOKOTA MADLAYISANA – MM Marhanele

2.1       Mathebula a a ri eku tengisiweni nandzu wo dlaya Gezani.√√                        (2)

2.2       ENtlhaveni.√                                                                      (1)

2.3       I Makhanana./Mavundza.√                                                           (1)

2.4       Mavundza a a swi tiva ku hi yena a nga dlaya Gezani, se a ringeta ku tiendla
          wo lulama na leswaku hosi yi nga swi lemuki leswaku u tiva
          xan'wanchumu.√√                                                                   (2)

2.5       N'wa-Rimbelule.√                                                                  (1)

2.6       Loko a a kumile ntiyiso wa ku i mani a dlayeke Gezani, u chucha Makhanana
          ivi a rhuma tindhuna ti ya tumbelela emutini wa Mathebula hi ku tiva ku
          Mavundza u ta ya emutini wa Mathebula.√√                                          (2)

2.7       Mukamberiwa u ta nyika dyondzo leyi a yi kumeke. Xik.: I dyondzo ya
          leswaku loko u nga hloniphi mindyangu ya van'wana vanhu, a swi nga heli
          kahle.√√
          (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twalaka.)                                    (2)

2.8       A nga byelangi tindhuna ta yena timhaka leti a nga tiseriwa tona hi N'wa-
          Rimbelule nsati wa Mavundza ta ku paluxa munhu loyi a dlayeke Gezani.√√           (2)

2.9       A hi swona. Nsati wa yena N'wa-Vhukela a ri yena nsati wo sungula wa hosi,
          a ku ri na vasati lavantsongo.√                                                   (1)

2.10      Mukamberiwa u ta nyika nhlamulo ya yena. Xik.: Ya amukeleka, na vanhu
          lavan'wana va fanele ku swi tiva leswaku loko u dlaya un'wana na wena u ta
          fanele ku dlayiwa, leswi nga ta hunguta ku dlayana etikweni.

                                                   KUMBE

          A swi amukeleki, hikuva nawu wa tiko masiku lawa a wa ha swi pfumeli swa
          xigwevo xa rifu, a a fanele a lo nyikiwa xin'wana handle ka xa rifu.√√√           (3)

2.11      Emutini wa Mathebula.√                                                            (1)

2.12      A a lava ku tiyisisa vumbhoni lebyi a nyikiwile hi N'wa-Rimbelule mayelana na
          rifu ra Gezani.√√                                                                 (2)

2.13      A nga ri kahle, loko a vuya a ri eku ehleketeni leswi nga humelela swi tlhela
          swi nyangatsa.√√                                                                  (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                       Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2    5                          DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

2.14      Loko dyambu ri pela./C.√                                                        (1)

2.15      I N'wa-Xipene.√                                                                 (1)

2.16      Mavundza u dlayisile Mathebula, a ya pfaleriwa a xanisiwa a nga ri na
          nandzu.√√
          (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twalaka.)                                  (2)

2.17      I munhu wo hatla ku twela vusiwana, u rivalerile Makhanana a nga ha dlayiwi
          hi ku twela N'wa-Ridonga vusiwana.√√                                            (2)

2.18      Swi komba leswaku va rhandza xaka ra vona, a va na mhaka na ku vaviseka
          ka moya wa Mathebula.√                                                          (1)

2.19      Swi paluxa leswaku vukati bya vona a byi nga ha tshamisekangi, hikokwalaho
          ka ku nghenelela ka Makhanana eka rirhandzu ra vona.√√                          (2)

2.20      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xik.: Endlelo ra hosi Magamana ri
          kahle, hikuva Makhanana a hi yena a nga dlaya Gezani, ntsena yena a a
          fanele a lo nyikiwa xigwevo xo vevuka hikuva hi yena a nga dlayisa
          Gezani. √√

                                                  KUMBE

          Endlelo ra hosi Magamana a ri kahle, hikuva loko xigwevo xi nyikiwile a swi
          fanelangi ku ri xi cinciwa, hikokwalaho ko va muhehliwa a rivaleriwile hi
          muonheriwa, swi onha ndzhuti wa huvo leyi tekeke xiboho.√√                      (2)

2.21      Mukamberiwa u ta nyika matitwelo ya yena. Xik.: A nga tikhomangi kahle,
          hikuva u dlayisile Gezani na Mavundza hikuva u rhandzanile na vona
          xikan'we, yena a ri nsati wa Mathebula, vanhu va nga ehleketa leswaku a nga
          ya emahlweni na mahanyelo ya yena ku tlhela ku fa van'wana.√√                   (2)
                                                                                          [35]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                     Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2    6                             DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XIVUTISO XA 3: KU DYELA NYAMA EMATLUKENI – DJ Risenga

3.1       A tela ku ta tshamela ku beburiwa ka n'wana wa Piet na Vukosi.                     (1)

3.2       Vhakisa i hahani wa Piet.                                                          (1)

3.3       Ma'am Joyce u holovisile Vhakisa a n'wi byela leswaku a nga laveki, yena
          Ma'am Joyce u ta swi vona swa ku velekiwa ka n'wana.                              (2)

3.4       Hileswi Xilavi a n'wi dlidlimbetile loko va ri eku holoveni.                      (2)

3.5       Ya komba ku nyangatseka./Ku lan'wa.                                               (2)

3.6       Musumbhunuku.                                                                      (1)

3.7       Kremetart./D.                                                                      (1)

3.8       Ya kombisa leswaku a nga ha va xiximi.                                            (2)

3.9       '... kasi va ka Munene va ta hi vhikela va tlhela va amukela n'wana
          exibedhlele.'                                                                     (2)

3.10      A ya amukeleki hikuva u fike a endla madzolonga emutini lowu a a lo vhaka
          eka wona.                                                                         (2)

3.11      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xik.: A ndzi ta kombela Ma'am Joyce
          na Xilavi leswaku va famba kutani ndzi tisalela na hahani Vhakisa na ndyangu
          wa mina.
          (Amukela na man'wana mavonelo lama twalaka.)                                        (2)

3.12      Siyandhani, Kremetart, xibedhlele na le dorobeni.
          (Tinhlamulo timbirhi ntsena.)                                                     (2)

3.13      Manana na n'wana.                                                                  (1)

3.14      Ma'am Joyce na Xilavi a vo tshamela ku nwa byalwa va nga vileli hi xiyimo xa
          Vukosi.                                                                           (2)

3.15      A nwile vhinya tolo ka kona kutani a a ri na babalaza leyi a yi n'wi vangela ku
          pandziwa hi nhloko.                                                               (2)

3.16      Hikuva a a hlanterile minkumba a tlhela a yi tsakamisela.                          (1)

3.17      Swi kombisa leswaku a a tekela ehansi Vuntima bya yena, a tsakela swa
          xilungu./I munhu loyi a tsan'wa Vuntima bya yena. 
          (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twalaka.)                                      (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2    7                           DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

3.18      A a navela leswaku mindyangu ya vona yi hlangana yi hanyisana.                 (2)

3.19      A ku hetisekangi. Mindyangu leyimbirhi a yi hlanganangi, Vhakisa u fambile a
          va siya naswona emakumu Ma'am Joyce u hetelele a hambana na Piet na
          ndyangu wa yena hindlela yo ka yi nga ri kahle.√√                                (2)

3.20      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xik.: A swi fanerile hikuva Vukosi a
          nga si lovoriwa.

                                                  KUMBE

          A nga swi nga fanelangi, hikuva n'wana a fanele ku thyiwa vito hi va ka va
          tata wa yena.                                                                 (3)

                                                             NTSENGO WA XIYENGE XA B:      35

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                      Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2    8                            DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XIYENGE XA C: SWIRUNGULWANA/SWIHUNGWANA

XIVUTISO XA 4: XAMUGANGA – SJ Malungana na KA Khosa

4.1       'XIKOLOKOLO EXIKOLWENI' – KA Khosa

          4.1.1        Yo sungula.                                                        (1)

          4.1.2        Phakanani Madamani.                                             (2)

          4.1.3        Hileswi a a nga kumangi mbuyelo wa n'wana wa yena wa ku hela
                       ka lembe.                                                          (2)

          4.1.4        A a nga yi masiku hinkwawo exikolweni./A a nga tsali mintirho ya
                       xikolo./A a nga yingisi vadyondzisi./A a ri na xithaka.
                       (Tinhlamulo timbirhi ntsena.)                                        (2)

          4.1.5        A a swi vona leswaku hambi a nga vonangi mbuyelo wa n'wana wa
                       yena swi le rivaleni leswaku a nga pasangi ku ya hi xiviko xa
                       nhloko ya xikolo.                                                 (2)

          4.1.6        Swi kombisa mahanyelo yo pfumala nhlonipho./Yo kala nhlonipho
                       eka milawu ya xikolo.
                       (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti titwisekaka.)                   (2)

          4.1.7        A a ri mudyondzisi wa vuxiyaxiya swinene, u kotile ku va a
                       kanakana rhipoto ya Phoma.                                         (1)

          4.1.8        Swi hi byela leswaku a va nga amukeli mahanyelo yo biha yo
                       tlanga hi vadyondzisi va vona.                                     (2)

          4.1.9        U lava ku tsundzuxa vatswari leswaku va fanele ku endzela
                       swikolo swa vana va vona nkarhi na nkarhi ku ya vona
                       madyondzelo na mahanyelo ya vana va vona ku nga ri ku
                       humesa timali ta xikolo ntsena.
                       (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twisisekaka.)                   (3)

4.2       'NKHUVO WA MUCATO WA MAHALA' – KA Khosa

          4.2.1        Tembisa, eMfihlweni Section.                                      (2)
                       
          4.2.2        Hi ku lava ku yimisa mucato wa yena na Mafanato hi minete yo
                       hetelela.                                                          (2)

          4.2.3        U vula leswi hi ku u le ku cinceni ka miehleketo ya nkarhi wa ku
                       cata ka yena, u landzelela mavulavulelo lama ya nge: 'munhu wo
                       tlhariha u tshamela ro cinca miehleketo nkarhi na nkarhi'.         (2)

          4.2.4        The Holy of Holies./D.√                                              (1)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                       Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2    9                             DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

          4.2.5        A a karhatekilenyana emoyeni wa yena hikuva lavambirhi va
                       sungule va kuma n'wana va ha ri exikolweni se ku ya hi yena a va
                       fanele va hatla va tekana va nga ha hlwerisi mucato.√                 (2)

          4.2.6        A a ri munhu loyi a nga koti ku tiyimela eka timhaka ta yena, loko
                       Mahala a n'wi byela swo karhi a a pfumela hambi swi ri ku n'wi
                       karhateni embilwini ya yena.√                                         (2)

          4.2.7        Loko a yimisa ntirho wa mucato wa yena a nga na mhaka na
                       leswaku Mafanato na vatswari va yena va ta titwisa ku yini.          (1)

          4.2.8        U vula leswaku a nga va pfuxeli mavabyi lama ya nga kule na
                       vona.                                                                (2)

          4.2.9        Mukamberiwa u ta nyika nhlamulo ya yena. Xik.: Ndzi nga n'wi
                       tsundzuxa leswaku timhaka ta vukati a hi to huwa hi tona, ti lava
                       leswaku munhu a sungula hi ku ehleketa kahle a nga si teka
                       xiboho.
                       (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twisisekaka.)                     (2)

          4.2.10       Mukamberiwa u ta nyika nhlamulo ya yena. Xik.: U ndzi tsakisa hi
                       ku a nga yimi na n'wana wa yena, eka leswi a swi endleke swo
                       yimisa mucato loko hinkwaswo se swi lulamisiwile.
                       (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twisisekaka.)                     (2)

                                                             NTSENGO WA XIYENGE XA C:         35

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2   10                               DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XIYENGE XA D: VUTLHOKOVETSERI – KG BALOYI

XIVUTISO XA 5

5.1       'YA HANYILE HI TINSINGA TA HINA' – KG Baloyi

          5.1.1        Hungunkulu hileswaku Valungu va hanya hi ku tiphina etikweni ra
                       Vantima leri va ri tekeke hi tindlela to biha loko Vantima nga si
                       tlhariha.√√√                                                               (3)

          5.1.2        Valungu va hanya hi ku tiphina hi rifuwo ra tiko ra Vantima.√√             (2)

          5.1.3        Valungu./Vanhu va nhlonge yo basa.√                                        (1)

          5.1.4        Ku sungula ku swi vona/lemuka leswaku tiko na swilo swa nkoka
                       swi tekiwile.√√                                                            (2)

          5.1.5        Yi paluxa leswaku Valungu va tirhisile vutlharhi byo sungula hi ku
                       tiva mahanyelo ya Vantima na maendlelo yo tumbela leswaku va
                       nga lemukiwi leswaku va va tekele rifumo ra tiko ra vona.√√                (2)

          5.1.6        Mbuyelelo wu tshikelela kumbe ku tiyisisa mhaka ya tindlela leti
                       Valungu va nga tirhisa tona ku teka tiko ra Vantima.√√                     (2)

          5.1.7        swo dyiwa leswi./C.√                                                       (1)

          5.1.8        Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xik.: I ntiyiso. Tiko ri
                       fambisiwa hi Vantima eka nkarhi wa sweswi naswona swilo swo
                       tala leswi a swi tekiwile hi Valungu se swi tlheriseriwa eka Vantima
                       lava nga vinyi va swona.√√

                                                        KUMBE

                       A hi ntiyiso. Tiko ri fambisiwa hi Vantima kambe ikhonomi ya ha ri
                       mavokweni ya Valungu leswi endlaka leswaku va va na vulawuri
                       eka mafambiselo ya tiko.√√
                       (Amukela na man'wana mavonelo lama twalaka.)                               (2)

          5.1.9        Mukamberiwa u ta kombisa ku titwa ka yena. Xik.: Xi endla
                       leswaku ndzi titwa ndzi khunguvanyekile emoyeni√ hikuva Vantima
                       vo tala va le ku xanisekeni etikweni ra vona loko Valungu va ri
                       karhi va tiphina hi rifuwo ra tiko ra vona.√√
                       (Amukela na kun'wana ku titwa loku twalaka.)                               (3)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                             Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2   11                               DBE/2023
                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

5.2       'XIFAKI' – KG Baloyi

          5.2.1        Xitlhokovetselo xi vulavula hi munhu loyi a dyaka leswi a nga lo swi
                       tirhela a tshunxekile laha a byelaka malolo leswaku va nga n'wi
                       vondzoki kambe a va yime va titirhela.√√√                               (3)

          5.2.2        Xi hi vumbela xifaniso xa munhu loyi a hi kombaka xifaki lexi a nga
                       xi khoma kumbe lexi nga kusuhi na yena.√√                               (2)

          5.2.3        U tihanyisa hi xona./Hi xona xi endlaka leswaku a tshama a
                       xurhile.√√                                                              (2)

          5.2.4        Ya kombisa leswaku a nga lavi ku karhatiwa./Va nga n'wi karhati
                       loko a dya swa yena leswi a nga lo swi tirhela.√√                       (2)

          5.2.5        Hikuva ntila lowu a hi xivutiso, ko va mavulavulelo yo kholela
                       malolo./Hikuva a hi xivutiso ko va mavulavulelo yo bombisela
                       malolo.√√                                                               (2)

          5.2.6        Ku titwa ka ku hlundzuka./Ku nyangatseka hikuva malolo ma
                       kombela loko a tshovela, ma tshika ku rima.√√                           (2)

          5.2.7        Vanhu vo tsakela ku nyikiwa swilo va lo tshama va nga tirhi
                       nchumu./Vanhu lava rhandzaka ku kuma swilo va nga swi
                       tirhelangi.√√                                                           (2)

          5.2.8        Mukamberiwa u ta hlamusela vumunhu bya mutlhokovetseri. Xik.: I
                       munhu loyi a tinyungubyisaka hi leswi a nga lo swi tirhela./I munhu
                       loyi a nyenyaka vanhu vo loloha.√√                                      (2)

                                                             NTSENGO WA XIYENGE XA D:          35
                                                                NTSENGO WA TIMARAKA:           70

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-may-june-2023/41380a30-b546-46e2-85b6-c62115fa88a7) — Xitsonga FAL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-may-june-2023/cc940f09-41d3-455c-aac6-844315d33ad7) — Xitsonga FAL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2023/2597dfa6-3e3b-4c6b-aa70-b2b6c99d6e1c) — Xitsonga FAL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/9a411270-a0e6-40c8-ae27-389ae9b8036f) — Xitsonga FAL · QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2019-memo/a7fc7d34-adb0-427e-84bd-29ee00d05ad7) — Xitsonga FAL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2019-memo/06a3918a-6fd5-4027-84a5-95ef730c5e9f) — Xitsonga FAL · Memo · 2019 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
