# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 November 2009 Question Paper

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 2 question paper from the November 2009, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2009/4202341d-729a-4fb5-8fe3-58b49c086823
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Question paper
- Year: 2009
- Exam period: November
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 November 2009 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2009/4202341d-729a-4fb5-8fe3-58b49c086823)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · November · 2009 · xitsonga. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P2 Nov 2009 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2009-memo/227b944b-47a9-4168-aece-24fac761919d) — Memo · 2009 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                           GIREDI YA 12

             XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                                          PAPILA RA 2 (P2)

                                              HUKURI 2009

TIMARAKA: 70

NKARHI: 2 wa tiawara

                                   Papila leri ri na 15 wa tipheji.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            2                    DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

SWITSUNDZUXO

1.        Hlaya swiletelo leswi nga eka pheji leyi u nga si sungula ku hlamula swivutiso.

2.        Xiya tafula ra nongonoko wa vundzeni leri nga eka pheji leyi landzelaka kutani
          u fungha tinomboro ta swivutiso swa tibuku leti u dyondzeke hi tona lembe
          leri. Endzhaku ko endla tano, hlaya swivutiso swoleswo kutani u hlawula leswi
          u lavaka ku hlamula swona.

3.        Papila leri ri na mune wa swiyenge:

          XIYENGE XA A: Novhele                                        (35)
          XIYENGE XA B: Ntlangu                                        (35)
          XIYENGE XA C: Swirungulwana/Swihungwana                      (35)
          XIYENGE XA D: Vutlhokovetseri                                (35)

4.        Landzelela swiletelo leswi nga eku sunguleni ka xiyenge xin'wana na
          xin'wana hi vukheta.

5.        Hlamula SWIVUTISO SWIMBIRHI NTSENA, hileswaku Xivutiso XIN'WE eka
          xiyenge xin'wana na xin'wana xa leswimbirhi u swi hlawuleke. Tirhisa tafula
          ra nongonoko wo tikamba lowu nga emakumu ka papila ra swivutiso ku vona
          loko u hlawurile swivutiso hi mfanelo.

6.        Nombora swivutiso swa wena tanihilaha swi nomboriweke hakona eka phepha
          ra swivutiso.

7.        Sungula swivutiso swa xiyenge xin'wana na xin'wana eka pheji YINTSHWA u
          tlhela u nkhwatihata emakumu ka xiyenge xin'wana na xin'wana.

8.        Tlula ntila loko u hetile nhlamulo ya xivutiso xin'wana na xin'wana.

9.        Tsala hi vurhon'wana (swi saseka no vonaka) u ri karhi u landzelela milawu ya
           mapeletelo, mahikahatelo na mavumbelo ya swivulwa.

10.       Nkarhi lowu pimanyetiweke: Tirhisa timinete ta kwalomu ka 60 eka Xiyenge
          xin'wana na xin'wana.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso               Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            3                DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

            XIYENGE XA A: NOVHELE

            HLAMULA XIVUTISO XIN'WE EKA SWIVUTISO LESWIMBIRHI
            NOMBORO YA XIVUTISO         XIVUTISO               TIMARAKA
            1. Ndzi ngo tinciki –       Xivutiso xa xitsalwana 35
               FA Thuketana
                                     KUMBE
            2. Ndzi ngo tinciki –       Swivutiso swa          35
               FA Thuketana             xikambelantwisiso
                                     KUMBE
            XIYENGE XA B: NTLANGU

            HLAMULA XIVUTISO XIN'WE EKA SWIVUTISO LESWIMBIRHI
            3. Byokota Madlayisani –    Xivutiso xa xitsalwana 35
               MM Marhanele
                                     KUMBE
            4. Byokota Madlayisani –    Swivutiso swa          35
               MM Marhanele             xikambelantwisiso
                                     KUMBE
            XIYENGE XA C: SWIRUNGULWANA/SWIHUNGWANA

            HLAMULA XIVUTISO XIN'WE EKA SWIVUTISO LESWIMBIRHI
            5. Ximanga xi huma esakeni –    Xivutiso xa xitsalwana 35
               SJ Malungana
                                         KUMBE
            6. Hambikona –                  Swivutiso swa          35
               SJ Malungana                 xikambelantwisiso
                                         KUMBE
            XIYENGE XA D: VUTLHOKOVETSERI

            HLAMULA SWIVUTISO SWIMBIRHI NTSENA EKA
            SWITLHOKOVETSELO LESWI NGA LAHA HANSI

            7. Ra dzindza –                           Swivutiso swa         17½
               B Ngobeni                              xikambelantwisiso
                                                   KUMBE
            8. Swa ndzi kweva –                       Swivutiso swa         17½
               B Ngobeni                              xikambelantwisiso
                                                   KUMBE
            9. N'wini wanga –                         Swivutiso swa         17½
               M Malungana                            xikambelantwisiso
                                                   KUMBE
            10. Xireresa xo basa –                    Swivutiso swa         17½
                MM Marhenele                          xikambelantwisiso

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso           Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            4               DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

XIYENGE XA A: NOVHELE

NDZI NGO TINCIKI – FA THUKETANA

SWILETELO:

U languteriwa ku hlamula xivutiso xin'we ntsena, xa xitsalwana kumbe swivutiso swa
xikambelantwisiso.

XIVUTISO XA 1: XITSWALANA

Hlamusela tinxaka ta swimunhuhatwa eka novhele leyi nga laha henhla. Nhlamulo ya
wena yi fanele ku va kwalomu ka 250 – 300 wa marito.                                          [35]

                                                 KUMBE

XIVUTISO XA 2: XIKAMBELANTWISISO

Hlaya ntshaho lowu landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi
ka wona:

"Yo va manyunyu ya Ntekele ya dina man," ku hlamula Manana Mahime. "Ina, wona
ya dina," ku hlamula Manana Nkulunge. "Vatolo va te loko mfenhe yi nantswe
vulombe a ya ha kandziyi na le hansi. Ntekele i mfenhe leyi nantsweke vulombe."

2.1       Boxa ndhawu leyi vavasati lava va vulavulaka va ri eka yona.                        (2)

2.2       Xana xikongomelo xa ku va va ri eka ndhawu leyi hi xihi?                            (4)

2.3       Boxa dyondzo ya Ntekele ekerekeni eka siku leri.                                    (3)

2.4       Nyika vonelo ra vavasati mayelana na dyondzo ya Ntekele ya siku ekerekeni.          (3)

2.5       Hlawula nhlamulo yin'we exikarhi ka letimbirhi.

          A            Ntekele a a ri mufundhisi ekerekeni ya Rixongile.

          B            Ntekele a a ri murhangeri ekerekeni ya Rixongile.                      (2)

Hlaya ntshaho lowu landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi
ka wona:

"Hi ku hlamala mavengelo ya vatswari lava va vona, varhandzani lava, va lavisise
mhaka ya kona, kutani va kuma leswaku rivengo ra mindyangu lemimbirhi a ri ri ra
khale …"

2.6       Xana varhandzani lava ku vulavuriwaka hi vona i vamani?                             (2)

2.7       Hlamusela xivangelo xa rivengo leri ku vulavuriwaka hi rona.                        (8)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso          Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            5                   DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

Hi ku leteriwa hi ntshaho lowu nga laha hansi, hlamula swivutiso leswi landzelaka:

"Movha wu haha tano hi xitarata, pho a ku ri exiehlweni. U te loko Rice a ku movha! O
twa hi loko a pfangana na misava."

2.8       Xana movha lowu ku vulavuriwaka hi wona, a wu ri wa ka mani naswona a
          huma kwihi?                                                                             (4)

2.9       Hlamusela leswaku ku pfangana na misava swi vula yini?                                  (2)

2.10      Boxa xivangelo xa ku wa ka movha.                                                       (2)

2.11      Xana Rice ku kala a kumeka eka ndhawu leyi hi nkarhi wolowo a swi lo yini?              (3)
                                                                                                  [35]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA A:         35

                                                 KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso              Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            6               DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

XIYENGE XA B: NTLANGU

BYOKOTA MADLAYISANI – MM MARHANELE

SWILETELO:

U languteriwa ku hlamula xivutiso xin'we ntsena, xa xitsalwana kumbe swivutiso swa
xikambelantwisiso.

XIVUTISO XA 3: XITSALWANA

Mindyangu yo tala ya fayeka hikokwalaho ka vugangu na byalwa. Hi ku pfuniwa hi
marito lawa, hlamusela timhaka leti humeleleke u kongomisa eka mindyangu ya
ntlangu lowu. Nhlamulo ya wena yi fanele yi va kwalomu ka 250 – 300 wa marito.                [35]

                                                       KUMBE

XIVUTISO XA 4: XIKAMBELANTWISISO

Hlaya ntshaho lowu landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi
ka wona:

Makhanana: (Loyi nkarhi hinkwawo a a timiyelela leswaku vuxaka bya yena ni Ndhuna
            byi nga tipaluxi.) Mina ndzi lo swi vona xikan'we leswaku Ndhuna ya
            hina yi na tintswalo. Futhi heyi, a va talangi vo fana na nuna loyi.

4.1       Boxa ndhawu na nkarhi lowu ximunhuhatwa lexi xi vulavulaka hi wona.                 (4)

4.2       Xana vuxaka lebyi a byi ri kona exikarhi ka ximunhuhatwa lexi na Ndhuna hi
          byihi?                                                                              (2)

4.3       Boxa swilo leswi Gezani a nga swi nyika Makhanana loko va ta va va ri eka
          ndhawu leyi.                                                                        (6)

Hlaya ntshaho lowu landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi
ka wona:

"Mathebula lexa wena u xi tshembile ngopfu ku tlula na hina tindhuna. Xana xa ku
nyika mali yo fana na leyi u yi kumaka eka mina? Na sweswi loko ndzo swi lava ndzi
nga ku nyika."

4.4       Xana ximunhuhatwa lexi vulavulaka, a xi vulavula na mani?                           (2)

4.5       Boxa ndhawu laha vanhu lava a va huma kona, na leswaku a va ya endla yini
          endhawini yoleyo.                                                                   (4)

4.6       Hlamusela khombo leri nga humelela loko Mathebula a ta va a humelerile
          laha a va ri kona.                                                                  (6)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso          Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            7                   DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

4.7       Xana hi ku vona ka wena, matikhomelo ya Makhanana tanihi manana ya
          amukeleka ke? Nyika timhaka tinharhu ku seketela nhlamulo ya wena.                      (8)

4.8       Kombisa ku yelana ka mahanyelo ya Mavundza na ya Makhanana.                             (3)
                                                                                                  [35]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA B:         35

                                                 KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso              Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            8                 DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

XIYENGE XA C: SWIRUNGULWANA

NDZI NA TIMFANELO – SJ MALUNGANA NA NJ MALULEKE

SWILETELO:

U languteriwa ku hlamula xivutiso xin'we ntsena, xa xitsalwana kumbe swivutiso swa
xikambelantwisiso.

XIVUTISO XA 5: XITSALWANA

Ximanga xi huma esakeni – SJ Malungana

"Hambi wo famba enkoveni lundza ri ta vonaka."

Hlamusela leswi xivuriso lexi xi nga laha henhla xi vulaka swona u ri karhi u kongomisa
eka timhaka leti nga humelela exiticini xa maphorisa xa Mkhuhlu.                                [35]

                                                 KUMBE

XIVUTISO XA 6: XIKAMBELANTWISISO

Hambikona! – SJ Malungana

Hlaya ntshaho lowu landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi
ka wona:

"Mavila, tanihi nsati wa murhangeri, a swi n'wi boha ku hlamusela nhlengeletano
leswaku mufundhisi u yile kwihi. Mhaka leyi a yi n'wi tikela swinene …"

6.1       Boxa vito ra Murhangeri loyi ku vulavuriwaka hi yena laha henhla.                     (2)

6.2       Hlamusela lexi a xi chavisa Mavila ku byela nhlengeletano laha Mufundhisi a
          a yile kona.                                                                          (2)

6.3       Boxa vito ra kereke leyi Mavila a a fanele ku yi hlamusela.                           (1)

6.4       Xana ximunhuhatwankulu eka xirungulwana lexi i mani? Seketela nhlamulo
          ya wena.                                                                              (8)

Hlaya ntshaho lowu landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi
ka wona:

"Vulambi se a a hundzukile hlonga ra tipolitiki. A a nga ha tshami na le kaya."

6.5       Xana loko mutsari a ku Vulambi a a hundzukile hlonga ra tipolitiki a a vula
          yini?                                                                                 (3)

6.6       Boxa xivangelo lexi a xi endla leswaku Vulambi a nga ha tshami na le kaya.            (4)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso            Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            9                   DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

6.7       Xana loko ngi a ku ri wena Vulambi loyi a a fanele ku hlawula xin'we exikarhi
          ka ku ya ekerekeni u tshika ku ya eka vandla ra tipolitiki ra NAN, KUMBE ku
          ya eka vandla ra tipolitiki ra NAN, u tshika ku ya ekerekeni, a wu ta hlawula
          yini? Seketela nhlamulo ya wena.                                                        (6)

6.8       Xana Beauty u n'wi pfunise ku yini Mavila eka xiphiqo lexi a a ri na xona?              (4)

Hlaya ntshaho lowu landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi
ka wona:

"Kereke yi lo na huma, hiloko nhlengeletano yi sungula. "Xana i ntiyiso leswaku
Tatana Shitlhangu hi n'wina a mi rhangerile ntlawa wa NAN wa tipolitiki ke? Loko swi
nga ri tano swi ta vula leswaku xitulu xa vufundhisi xa ha ri xa n'wina."

6.9       Boxa loyi a nga vula marito lawa na ndhawu laha a a tshama kona.                        (4)

6.10      Hlawula nhlamulo yin'we exikarhi ka leti landzelaka:

          A            Loko kereke yo kumisisa leswaku Vulambi Shitlhangu hi yena
                       murhangeri wa vandla ra NAN u ta tshikisiwa ntirho wa vufundhisi.

          B            Loko kereke yo kumisisa leswaku Vulambi Shitlhangu hi yena
                       murhangeri wa Kereke, u ta engeteleriwa muholo.                            (1)
                                                                                                  [35]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA C:         35

                                                 KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso              Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            10              DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

XIYENGE XA D: VUTHLOKOVETSERI

SWILETELO:

U languteriwa ku hlawula swivutiso swimbirhi, u hlamula swona ntsena.

XIVUTISO XA 7: XITLHOVOTSELO XA RA DZINDZA – B NGOBENI

Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi swi
nga ehansi ka xona:

1         Mindyangu ya namuntlha yi khome hi ritukulu,
2         Yi orha switiko swa khombo,
3         Ndlati ya madzolonga ya baleka,
4         Xipulula xi tshikele mandza ya xona emindyangwini,
5         Mindyangu yo khoma timbilu loko ri dzindza ri hatima.

6         Tinxangu ta mindyangu ti khomisa nsululwana,
7         Namuntlha emindyangwini ku handza n'hwari,
8         Matsune na nkata a yi vhikeki,
9         Yi minya ku minya,
10        Ku sala switlakati swa swikete na maburuku.

11        Mahlo yanga ya phutsela hi riphimela,
12        Ku vona mitsumbu ya ndyangu yi lo nhavululu!
13        Bombo ra namuntlha ra nuha,
14        I bombo muni ro bomba hi xikhohlolarifu,
15        Tinhlampfu ta xona ti dlidlimbetela vukati emasirheni.

16        I nkuzi muni yo loko ti gomolana,
17        Yi yayarhela ntlhambi hinkwawo bi!!
18        Ni mugulugudela wa marhole wo hava xisandzu wu kukuriwa,
19        Ku sala xivala na migoqo ya tingana,
20        Hakunene mapapa ya fuwe mpfula na ndlati.

21        Mindyangu i mpfurhampfurha,
22        Wun'wana u ri xa n'hwari loko wun'wana a ku xa nkengere,
23        Tinghumendhlana ta tiko tshovani swiphundla mi timela nhova,
24        Layani tinhloko ta mindyangu ti ta kota ku vohla vukari,
25        Hikuva minete yin'wana na yin'wana xigitsi xi hlanta rifu emindyangwini,
26        Vatshiveri na swiciwana va dyela enghinghiyeni,
27        Swihlungwana swi fihle swo tala,
28        Phela mpfula ya xihangu yi siya maphokolo emindyangwini.

SWIVUTISO:

7.1       Hi mitila minharhu, nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi.                             (3)

7.2       Mutlhokovetseri u vula yini loko a ku: "Ra dzindza?"                                 (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso            Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            11              DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

7.3       Mutlhokovetseri u vula yini hi ntila wa 24, lowu nge: "Layani tinhloko ta
          mindyangu ti ta kota ku vohla vukari?"                                              (2)

7.4       Ntila wa 13, lowu nge: "Bombo ra namuntlha ra nuha" wu ku tisela
          miehleketo muni?                                                                    (2)

7.5       Mutlhokovetseri u vula yini loko a ku: "Swihlungwana swi fihle swo tala?"
          (Xiya ntila wa 27)                                                                  (2)

7.6       Nyika nhlamuselo ya masiku hinkwawo ya rito "vatshiveri". Xana eka
          xitlhokovetselo lexi vatshiveri ku vuriwa vamani? (Xiya ntila wa 26)                (2½)

7.7       Hi wahi marito mambirhi lawa mutlhokovetseri a nga ma tirhisa ku vula
          xibamu?                                                                             (2)

7.8       Hi yihi dyondzo leyi u yi kumaka eka xitlhokovetselo lexi?                          (2)
                                                                                              [17½]

                                                 KUMBE

XIVUTISO XA 8: XITLHOVOTSELO XA SWA NDZI KWEVA – B NGOBENI

Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi swi
nga ehansi ka xona:

1          Nxavo wa mafurha wu gonya n'hweti na n'hweti,
2          Vachayeri van'wana va paka swipandzamananga etigaraji,
3          Ivi va ba hi nenge,
4          Swo tiyela hi lava xikhwama xo enta,
5          Vachayeri vo rila yi oma,
6          Hikuva nxavo wo gonya wu gonyile.

7          Hambi vakhandziyi ri va xele kambirhi,
8          Loko u teka rendzo u fanele wo halaka,
9          Hikuva mabazi na mathekisi swi minya swikhwama swa vona,
10         Mikhamu yo nuha yo mbvee!
11         Lexi ndzi kwevaka i rivilo ro gonya ka mafurha,
12         Yi khupuka hi ntsengo wo bumbula.

13         Leswi swi vangela rixaka ku kecela hi vutomi,
14         Riendzo ri kukurheta xuma xo vonaka,
15         Va boheka ku ya xokola na leyi a va yi khonetile lomo,
16         Leyi a yi ri ya ndzindzakhombo,
17         Mbilu yanga ya fufunha,
18         Swi tsandze valava va nga fumbarhela xuma xo nona,
19         Va kale va wa mapa.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso          Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            12              DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

SWIVUTISO:

8.1       Hi mitila minharhu, nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi.                            (3)

8.2       Mutlhokovetseri u vula yini loko a ku "Swa ndzi kweva?"                             (2)

8.3       Nyika nhlamuselo ya masiku hinkwawo ya rito "kecela". Xana laha ka
          xitlhokovetselo ri vula yini? (Xiya ntila wa 13)                                    (3)

8.4       Ntila wa 17, lowu nge: "Mbilu yanga ya fufunha" wu ku tisela miehleketo
          muni?                                                                               (2)

8.5       Vanhu va xikhwama xo enta i vanhu va njhani? (Xiya ntila wa 4)                      (2)

8.6       Ku ba hi nenge swi vula yini? (Xiya ntila wa 3)                                     (1½)

8.7       Xana mali ya ndzindzakhombo hi leya njhani? (Xiya ntila wa 16)                      (2)

8.8       Hi yihi dyondzo leyi u yi kumaka eka xitlhokovetselo lexi?                          (2)
                                                                                              [17½]

                                                 KUMBE

XIVUTISO XA 9: XITLHOVOTSELO XA N'WINI WANGA – M MALUNGANA

Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi swi
nga ehansi ka xona:

1         Ndzi n'wana wa wena Yehovha,
2         Ndzi wa wena Tatana,
3         Ndzi hlangana na mitlhamu leyi rhiyiweke,
4         Yin'wana yi ndzi phasa ndzi nga ehleketangi,
5         Kambe a ndzi ku rivali,
6         Vito ra wena ri dzimile timitsu embilwini ya mina.

7         Ndzi pfa ndzi chochovela enhoveni ndzi nga titwangi,
8         Ndzi pfa ndzi tikuma etiveni ra mitwa ya lunya,
9         A hi ku rhandza ka mina Tatana,
10        Ko va vuvabyi bya xitshuketa,
11        Ndzi phule ephungulweni Tatana.

12        Mavabyi ya mina ya mahanyelo i matutu vana va Ntavasi,
13        Ndzi pfa ndzi tikuma eka mahanyelo yo vindluka,
14        Kambe a hi ku rhandza ka mina,
15        I Sathana xi nga na mavondzo.
16        Ndzi twele vusiwana Yehovha,
17        Ndzi ricece ra wena

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso          Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            13               DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

SWIVUTISO:

9.1       Hi mitila minharhu, nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi.                             (3)

9.2       Hi swi tivisa ku yini leswaku xitlhokovetselo lexi i xikhongelo?                     (2)

9.3       Eka ntila wa 4, mutlhokovetseri u vula yini loko a ku: "Yin'wana yi ndzi phasa
          ndzi nga ehleketangi?"                                                               (2)

9.4       Ntila wa 3, lowu nge: "Ndzi hlangana na mitlhamu leyi rhiyiweke" wu ku tisela
          miehleketo muni?                                                                     (2)

9.5       Xana ku phuriwa ephungulweni swi vula yini? (Xiya ntila wa 11)                       (2)

9.6       Tshaha ntila lowu kombaka leswaku mutlhokovetseri a nga lavi ku va na
          vutihlamuleri bya mahanyelo ya yena, u tlhela u vula leswaku u lumbeta mani
          eka mhaka leyi.                                                                      (2½)

9.7       Eka ntila wa 7, mutlhokovetseri u vula yini loko a ku: "Ndzi pfa ndzi
          chochovela enhoveni ndzi nga titwangi?"                                              (2)

9.8       Hi yihi dyondzo leyi u yi kumaka eka xitlhokovetselo lexi?                           (2)
                                                                                               [17½]

                                                 KUMBE

XIVUTISO XA 10: XITLHOVOTSELO XA XIRERESA XO BASA – MM MARHANELE

Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi swi
nga ehansi ka xona:

1         Xi basile xireresa xi lo paa!
2         Wonge xo hlamba hi ntswamba,
3         Kambe vumunhu bya xona bya kanakanisa.
4         Xireresa xo basa a hi huku;
5         Xi bebule vutlhari bya makondlo,
6         Lebyo luma byi pfurheta.

7         Xireresa xo basa a hi xinkenkela;
8         Xo va mamba yo fundza vuxungu;
9         Yi zula na byona kambe a byi yi dlayi.

10        Xireresa xo basa a hi nchumu no va nchumu;
11        Vutomi bya xona byi dluvekeriwe evuhuzeni;
12        Vuhuza byo ''chomana'' na va'soro.

13        Loko u fuwe lexo basa paa!
14        Hambi wo xi fungha wo tlanga ni nketani;
15        Vupapa bya xona byi ta ku papaxarisa.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso           Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            14                    DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

16        Loko wo xi sala endzhaku xihandzamatala lexi,
17        U landzelela masema ya la xi handzelaka kona swikukwana,
18        U hembile vutomi byi ta ku wimba u ku gibidii!

19        Xireresa xo basa paa; i noto,
20        Swa antswa u sevelana na lexa ntima dzwii!
21        Kumbe lexa ritshuri xi nga ta ku nyika nhloko.

SWIVUTISO:

10.1      Hi mitila minharhu, nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi.                                  (3)

10.2      Mutsari u vula yini hi mitila lemimbirhi ya 5 na 6, leyi nge:

          "Xi bebule vutlhari bya makondlo,
          Lebyo luma byi pfurheta?"                                                                 (3)

10.3      Xana ntila wa 8, lowu nge: "Xo va mamba yo fundza vuxungu," wu ku tisela
          miehleketo muni?                                                                          (2)

10.4      Vula leswaku eka vutomi bya masiku hinkwawo, xihandzamatala ku vuriwa
          yini, u tlhela u vula leswaku hi xihi xihandzamatala lexi mutlhokevetseri a
          vulaka xona eka xitlhokovetselo lexi. (Xiya ntila wa 16 )                                 (2)

10.5      Hi ku vona ka mutlhokovetseri, hi xihi xitshunxo eka xiphiqo lexi xi nga kona
          eka xitlhokovetselo lexi?                                                                 (2)

10.6      Ku sevelana swi vula yini? (Xiya ntila wa 20)                                             (1½)

10.7      Xana vuhuza i yini? (Xiya ntila wa 11)                                                    (2)

10.8      Hi yihi dyondzo leyi u yi kumaka eka xitlhokovetselo lexi?                                (2)
                                                                                                    [17½]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA D:           35

                                                                      NTSENGO WA TIMARAKA:          70

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2            15                 DoE/Hukuri 2009
                                                           NSC

          TAFULA RA NONGONOKO WO TIKAMBA LOKO U HLAWURILE
          SWIVUTISO HI MFANELO

          Tatisa mavangwa lama pfulekeke hi ku tirhisa mfungho wa gwaju ku kombisa
          leswaku u hlawurile nhlayo leyi lavekaka ya swivutiso.

            NONGONOKO WO TIKAMBA
            XIYENGE       NOMBO-RO                 NOMBORO YA               MFUNGHO
                          YA XIVUMBE-              SWIVUTISO                WA GWAJU
                          KO                       LESWI FANELEKE           (√)
                                                   KU HLAMURIWA
                                                KUMBE
            A: NOVHELE                      1–2           1

            (Xitsalwana
            kumbe Swivutiso
            swa
            xikambelantwisiso)
                                                    KUMBE
            B: NTLANGU                      3–4                       1

            (Xitsalwana
            kumbe Swivutiso
            swa
            xikambelantwisiso)
                                                    KUMBE
            D: SWIRUNGU-                    5–6                       1
            LWANA

            C: SWITLHOKO-      7 – 10                                 2
            VETSELO
            NHLAYO HINKWAYO YA                                        2
            SWIVUTSO LESWI U FANELEKE
            KU SWI HLAMULA

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 Nov 2009](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2009/377a808e-4b44-441d-8a6b-b7bd6f3eb7e6) — Xitsonga FAL · QP · 2009 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2009](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2009/41f0ebfe-8eef-4835-bb8e-6bd6c239ed19) — Xitsonga FAL · QP · 2009 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC FAL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-fal-p2-qp-nov-2022/bdab747b-680f-4805-9b2b-3e19e2a6a005) — Xitsonga FAL · QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2021/a7f35914-95e5-48c7-9e11-5077934acbfd) — Xitsonga FAL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2020/439b9204-a410-4344-a20e-05b1d07d9580) — Xitsonga FAL · QP · 2020 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2019/d591a87f-bf4d-4177-82fb-ec2cc04a19bc) — Xitsonga FAL · QP · 2019 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/b22bd3e6-ea9f-4fd9-a78b-79060233a1f1) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/9a411270-a0e6-40c8-ae27-389ae9b8036f) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/f7f20b8d-0892-4cb5-8609-f82091278e66) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-may-june-2023/41380a30-b546-46e2-85b6-c62115fa88a7) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2023/0beab161-1941-4a75-b450-74a17aa69dfd) — QP · 2023 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
