# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 November 2012 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 2 memorandum from the November 2012, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2012-memo/d91eff9d-0108-47f9-ada0-f0691bff94c5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2012
- Exam period: November
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 November 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2012-memo/d91eff9d-0108-47f9-ada0-f0691bff94c5)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · November · 2012 · xitsonga. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P2 Nov 2012](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2012/adbe0223-ef58-45a1-9de8-aacb2b14be1a) — QP · 2012 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

m hlayiso.c

basic education

Department:
Basic Education
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

NATIONAL :
SENIOR CERTIFICATE

“ XITSONGA: RIRIMIRO ENGETELA RO SUNGULA (FAL) ‘
: PAPILA RA 2 (P2) :
: HUKURI 2012 a
MEMORANDAMU :

TIMARAKA: 70

Memorandamu leyi yi na 14 wa tipheji.

Vundzeni bya papila ler a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia |

### Page 2

aL

DS ejpusyy

OSES] EM O/ejeluNidin ey ajpuey wwisiuui ig e ua) ejided edq juazpun,

sUsUEWE| OfB|/e/puee;-
“ofewioBuoyix

BU EURISqLUBY IMS ajyey eu

IW BU [LOUy |
“ejajazpuey Aq ny BAdjO ems
nBunyeul: eq oyoxoyoxn,~-

: ‘ajyey BA

Ojsjajoyew eu ojnBunseyy-
ayyey e|pUe IK BUBAES]IX-

“emies}elu Bye BLINY
Ofq {UOULUNA BU elyey eA empesTeyl-

"eayes}eu
eye Bwnu Of BuequieyeuequeY
By BIBL OK aYSMIxog [Ke] O}O4a|YSI/\-
OM % J—~] “QuaNA IY O|asNuelYyN- eyesewy
ejyuey “eyeyuoyojyu eu euejskeu | EM YEL-%/]) WEL-OL
a] BAG OFSABIIMS BY EMIs}eyY NY ‘eYeYWoyo|yU | eyyuay a] eAq
poylmsna By B1YyUusy 9] BA o|esnwejUN- Hoymsny; 9 BA Ipoyy

: “OXOYIMS
Byelunjd ims euomseu a[yey
FEU ‘JUoU) ‘IAB yYX~

atuey oyemue|pue eM OL-8 snydoBu eyeselui}

ewe] nBunyew em ojaueyn- njdobu eiyuay 9 eA ojainuejyew esiquuoy ny- ®M GZ-02
nidobu ajyey BA eyyuay “OIIMIS}ey njdobu %001-08

ofsjajayew eu oinBunseyy- ay eAq IMS OMSENDIUIY OYSAE]MS BUOMSEL | eyYyUaY a] BAG
‘ajyey ex OyBqLUNALX- Hoywmsn, | Guana iy alimuasnurely A eyeuLUOyo|UN- nowlmsny 2 eA ipouy

ey BjUUaY a] ex OWIAIX By BSISIM) Ny-
“emjes} BY8 EWNY

oAq juoyquuina ly nBunyew em ojeueyN-
eyeletuy | (nidoBu ejyuay aj eg noymsna “+%406)

“BUBMIESHX

bya. BYEAISILLH] PUIR]
Ofa]PUdseL BL 1UOU} ‘LULU
“oyayeppueeuwl

BU OURAN INYAU ‘oyaquunaly
(OL) HARE VN OWSEWNAIX

“BMIES}EL BSISIM] NY BU
VHVEVIILL | e¥efaynue ny ‘opoueyu eAq jUszpUNnA

WA “eyeyWoyo]yu BA ojasnue|YyN VUVAVINIL
OTSAVVA ($Z) NONNHVI VA YMOYN WA OSAVVIA VN IGOHMIL

Downloaded from hlayiso.com

E106 UMINH/AGq

lulirgy eA Ojesiysjeu eu esjey ny ‘oysquinalx
eu nBunyew em eyoyN BY [yseyixo eyeseu eA ofeAeEW ey BueqUUeY Ny PAIX
VM IVSLVIN ex euempes}Ix eyo eyRieUt) eA ojaAeew BA DLIGNyY

FILUE PUBIOWUS IA) - OSN
z ZdAW-} e1NBung 01 ejayobuy od wry ~eBuosyyK,

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com

pM ce

Laaany
bos

eipuad

OsHes]U 2M O}ajawinjduy ey ejpueY iusiyin 1Aq e Le] e[lded eAg juezpunA

"BM ES]
ABYX BU IUOUY ey BSisiIM) NM) B)euuryd n IZpuoApny-
‘MUU Bye BUBAUOXOUIMS- “emjes} eye euny Aq oBuosyihg
; “OXOUIMS BU IX lUCYqUUNA Bu NM eEUOMSeU ‘ISIUOYUY
Buewizpull BX OyEquINATY- NA B EYBYWOYO|U BM O|OUBYN-
‘aryey eyeiewy “eye ywoyojuu eyeiewy
iuemue|pue nm e ojaueyn- EM%p—-y | eA ojaynure|yew ey oBuosyny esisiy ny- eM ZL-OL %Sb-OF
“al4SXOY IMS oYSquUINAIX ejaua ofq “OSINAIX BA OjajnWe]YyetU ejaua ofq
aquunyeu oyeynBunyn - HoyMsn,A eX ISUBY 8] BX OWIAIX BA BIS/PN- HOWMSNA ¢ eA Ipouy
: “oye
“emyes] BA aiyey eX ojasisiMie|\-
|SIMJOUH
‘ILUL BMS OBUOSHIMS OXOUIMS- 1A & ayaMUa}ayas [Aaj OJayO|YAaIY\-
“OPSYSIYSILU BAA eyesewh “eyeUWOYO|YU eyerewy
ouRjYyNNYyYU BU OYSqUINAIX eM YG-S Bjajoyas oAg ajyey eXq uoyquNA- | BAA PL —AZL
ejewryd ox euemjesix- eyayeynure “OYBMISISIQUIEY eyayaynwe %6S-0S
. “OMSQLUNAIX ofq IAS@] OMSEMYLIY OYBARIIMS [ye aqUIEY oAq
BAq BuerUlAg luoyquunA- HOYIMSNA ‘BYEUWOYO[YU BSIsIM} NY BSIqUIOY Nyj- HoyIMsnya > eA Ipouy
<j BURAIRSIIX
ey9 BYeMISIUA} BLUE]
Ojajpusew eu 1UOU} “ULTY “emjesyeul BSISIM) My eu
‘ojayeypueew eyojaynuie ny ‘ojaueyu eAg 1uezpunA
eu ouRjayNnyyU ‘oyaquINAY “eyeywoyoyu eA ojasnuleyyN WYVUVIALL
{04} IAT VN OWASIANAIX (92) NONNHWI YM VXOYN WA O"1ISAVVIALYN IGOHMIL
“OXOUIMS BJEWUNId OMS
Byx BU }UO} ILUIY- "eAes}ell BSisiMy OAq JUOUquINA-
“eyajajazpuey eBu nm ojeueyN- “BYESLIOUS
“ejyey saue|pue eyeseuny NMo| Ojsjeyesu eu eBu (A oAeMUIY eByeseu)
 EueMUY eUeWIZpUR eM YOQ~-Q iy B aquiey ‘ayajdna [Aa] ojayaiyoiyy- eM ZL-Gh
eu jsjajayew ‘oinBunseyy- | eueAuejyuay “eyeywoyoiyu | eueAueryuay %BS-09
“ouepayninyyu ay eAq] et euejefew eyajaynue of oyeyalyaij\- ay eAq
BU 8]yey BX ONSqUUNAX- OyMsnA | “eyeyiuoyo[Yyu ey esisiay Ny esiquioy Ny- nowmsna ¢ A tpouy

CLO UMA

ALWEDURIOWAYY ~ OSN

c Zdi/(v4) einBung 01 ejeye6uq o: iu eBuosyy

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com

bos

vIpusyd

OSUES}U EM ojajetunidw ey eipuey wisiyla Aq e Ha] ended eAg juezpuna,

“@yYSYOXOY |MSO] IUOL} Bu |
~ "eues) oJ luuRy-
“BYOSISIAy OY

“eMjes} EU EMUNUS|IX eX Ojesis MEL

24 BUSUIMS BULBS] OA OSYa[USIIA-
‘JUIMnINge eWNy 1 myemsa; Bg IUoYqUINA
Buh B Byejemy 39} oBuosyy eyeululy

euewIZpun ey eyaeunjd my- eyeewy “ISUBY 8} EX OAR EMS | OSNAIX eyeewuy
.oveynBunyu ekg eM AZ—0 | BINWe|Y Ny EUOMSIX eyesebUL e MMseT- eM 1-0
juOYyguNA ey eysjeunid ny- | (buejeue ebu BYeYWOHO]YU BU OBUOS}IAg eyexna | IBuRjeue eu %BZ-O
‘elmueuey IA eyeywoyolyu Aq by ofq eu IA ojnwejyU eANyiY eyYeAMUeUeY IK9| 1Aq ey 0Aq
OO] BUCA NY IAOI]O IMS Y- HO¥IMSNA |  ExeyWoYyo!yu ejajezpUe] My LAOIO IMS Y- noymsnyp | PA ipoyuy
“BUBMIeS}IX
eye BYBMISIYA} BUIe|
oOja}pueew eu luoYy HWY “BAJES] CU BSISIM Ny BU
‘opayeypueewt eyajaynwe ny ‘ojaueyu eAg Juezpuny,
eu OUREJayN Nyy ‘oysaquinary “eyeyuoyoiyu eA ojasnueyyuN VYVUVIALL
(Ob) IWMI YN OMAEINNAIX (sz) NONNHWIN YM VWYOYN WA OFAVVIN VN IGOHMILL
“euBUlIzpun ex “eMjeS} BU BMLINUSHX BX O}BSISIMIEW
OySqUINAIX Bye OXxOYTX- BA OUBUIMS BURS] OA OJYaTYSI|A|-
yoreynue “BURBWIZPU Bya BUINY OM
eBu ix ey ox BAUINYS}IX oj@}a,9sSu ejeunjd Om ouespeyfUByeufu
BYE|PUS MSO] EY9XOU OX “eUBS] OM OURSDaUlUBYSUIN-
iWABYX BU ILL BMS OXOYIAS- eyeuew “BWBYWOyO}yu eyeseuy
“oURJayNINYyYU EyeyaXueAey IMsa} eM YEE eu iWejeqlue 1A & ojeyafyanu BUeM,UIA OMY B-YL
‘iBueampeunbuny ebu x ezpuodApewt IUJeWILE ‘ojainwieiyeu em ojajadnqy- ezpuocApew %BS-OE
By OX OYSQUINAIX Bu IsUaUS eAq “eye ywWwoyojyu eAq
e6u eA By OA ojsjejpueeyy- Hoymsna | * eu ouejeAew iy einyny ny- HOyMsNnA z eA Ipouy

CLOZ UMINH/SaC

NWEPURIOWSI — OSN

v édA Twa} einBung 01 ejaje6uz ou ny eBuospx

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com

yey“

I -S

e1pusyd

e10€ UMINH/AQ

osuesly em ojs/a.unjdiy By aypuey isin ig @ Le] ended eq juezpun,

St
OL
Td

(ux) IWR WN OMAEINAIX
(a) INSZGNNA

‘WAVYVIALL VA OTSAVVIA

“OMBCUUNAIX BU HUH ‘uaZzpuna eB] ByereLUT IMieAe eu e ‘euad BX EMLNYSHX Blaxninquiny}y
8 omsams BA Jue M,UeYysjeula Bjayy B ‘ospnalx eAg luezpuna [BuejejazpuE] eu & eMaquiEyNLA OYOF IMS31 INVYNZCNNSL

NWEPUBIOWSIY ~ OSN
S

ZAK Wy 4) einBung 2 eeyebug oJ MY eBuosYXY

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sunguta (FALVF2 is) DBE/Hukuri2012

NSC — Memorandamu

XIYENGE XA A: NOVHELE

NDZI NGO TINCIKI ~ FA Thuketana

XIVUTISO XA 1: XITSALWANA

Rice u tlumbiwile hi movha vusiku byolebyo. VV¥
Nsati wa yena N'wa-Xitihelani u tlhavekile, kutani a lova loko a twa hi ta rifu ra
Rice VW
Mpfuleni u rhukana tata wa yena, kutani endzhaku ka loko a n'wi bile u baleka
ekaya a ya eka Lefty xigangu xa yena VvV
Ntekele u hanya hi ku chava Lefty, hikuva a swi tiva leswaku i xigevenga xa
vukarhi.vvwwv ;
Lefty na Walk-tall va hisile makumembirhi wa mabazi ya Ntekele.Vvv
Mali ya Ntekele yi kumeka yi herile hikuva a hiseriwile mabazi vVvV
Ku wa ka bindzu ra Ntekele swi n'wi hiohleterile ku kucetela n'wana wa yena
Manayila ku tekiwa hi mukhalabya Muzayiwe. vvv
Ntekele u lahla xipimbi xa munhu wo ka a nga n'wi tivi a ehleketa leswaku |
Manayila. VWvV

Nhungu wa timhaka kambe mhaka yo hetelela yi ta averiwa mune wa timaraka. (25)

MAAVELO YA TIMARAKA:

VUNDZENI (V) = 25
XIVUMBEKO NA RIRIMI (XR) = 40
35
[35]
KUMBE
XIVUTISO XA 2: XIKAMBELANTWISISO
2.4 Ekaya ka Ntekele / ekamareni yo tshama eka yona.V¥ (4)
2.2 Hileswi Rice n'wana Ntekele a nga chayisiwa hi movha a lova.vV (2)
2.3 | Khanyisa wa ka Ridonga.vV (2)
2.4 Ntekele a vula leswaku va ka Ridonga i vahedeni.vnaswona yena a nge swi
koti ku vula Muhedeni a ku maseve. ¥ (2)
25 Swiburukwanay /swinembanav / swintangwana.y (Tinhlamulo timbirhi ntsena) (2)
26 B/ N'wa-Xitihelana a a lovile.v (1)
2.7 Ku khongela.V (1)
Vundzeni bya papila jeri a by! tirhisiw’ handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phencla
S cy
Lnw

Te”

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga. Ririmi ro Engetela ro Sunguia (FALVP2 7 DBE/Hukuri 2042

NSC — Memorandamu

2.8 Andzi ta balekela emaxakeni ndzi ya tshama kona, hikuva a ndzi nga ta

swi kota ku tshama na mutswari wa tihanyi to fana na leti.VV

/A ndzi ta mangalela tatana emaphoriseni, hikuva i vutihlamuleri bya vatswari

ku hlayisa vana va vona.vWv (2)
2.9 Ava ri vanghana/a va ri eka vuthu rin'we ra ntlawa wa swigevenga. VW (2)
2.10 Amukela dyondzo yin'wana na yin'wana leyi twalaka. Xikombiso. A swi kahle

ku hlundzuka ku ilula mpimo, hikuva endzhaku ka loko Ntekele a hiongorile

n'wana wa yena Rice u vuye a tlumbiwa hi movha./ Vatswari va faneie ku

rivalela vana va vona loko va va dyoherile, hikuva va va vangela

makhombo. vv (2)
2.11. Manayila.v (1)
2.12  Pluinvee.v (1)
2.13 Avalo khomiwa, hikuva va thangurile movha wa feme ya ka Jesco VV (2)
2.14 Vultures. V (1)
2.15 Bobs a a yimile na bodo leyi a yi kombisa leswaku patu ri pfariwile emahlweni,

WV va tihela va pfala patu ku kombisa leswaku ri le ku lulamisiweni, endzhaku

ka loko movha wo rhwala mali wa ka Jesco wu hundzile. VV (4)
2.46 Bullyna Scarface. ¥ (2)
2.17  Donder.v (1)
2.18 — Hileswi a a tirha ntirho wa yena exihundieni.vv (2)
2.19 Hi ximumu a va karhatiwa hi ku hisa na tinsikiti,V kasi hi xixika a va karhatiwa

hi xirhamiv (2)
2.20 Ximunhuhatwankulu j ximunhuhatwa lexi hungu ra tsalwa xi rhendzelekaka

eka xona/Ximunhuhatwankulu i ximunhuhatwa lexi nga na ku navela ko

karhi, kambe xi hlangana na ku tikeriwa eka ku fikelela ku navela ka xona,

Xik, Manayila | ximunhuhatwankulu hikuva a navela ku tekiwa hi Jamboti

kambe tata wa yena a a lava leswaku a tekiwa hi Muzayiwe. vv (2)

NTSENGO WA XIYENGE XA A: 35
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia >: cj
Line

Tam

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2 8 DBEfHukuri 2012
NSC — Memorandamu

XIYENGE XA B: NTLANGU
BYOKOTA MADLAYISANA - MM Marhaneie
XIVUTISO XA 3: XITSALWANA

e Makhanana a nga hioniphi nuna wa yena Mathebula, hikuva a endia timhaka ta
vugangu na ndhuna ya le swikwengeni laha a a tirha kona.vvV

« Loko Mathebula a n'wi vutisa u tiririsile: a vula leswaku loko Mathebuia a tihela u
lava ku tlhelela na yena a ya exilungwini, kasi a ku ri mano yo pfala vuphukuphuku
bya yena.vvv¥

«  Emutini wa Mavundza Makhanana loko a pyopyiwile u yimbelerile a ku: 'Wa mani
loyi,’ ari karhi a tshinelela Gezani ndhuna ya le swikwengeni.vvv

« Loko va ri eka n'anga Mavundza loyi na yena a ri xigangu xa yena, Makhanana u
nyamalarile na Gezani loyi na yena a ari xigangu xa yena.vv¥

« Vuphukuphuku bya Makhanana hi ku thandzana na Gezani, swi vangerile
Mathebula ku ba Gezani a kala a titivala. WV

* Vuphukuphuku bya yena byi voniwa na hi Nkiyasi loyi a vulaka leswaku: |...
Mathebula o u tekile kasi hoo! Wa ha to sungula ehansi, muti wu tsandzile, vv

e Mavundza u vutisile Makhanana leswaku hikokwalaho ka yini a tiendia onge u
rivele vuxaka bya vona.vv¥

e Loko nuna wa yena a ahluleriwile rifu, Mavundza u ya emutini wa Mathebula a ya
etlela kona. VwWvv

Nhungu wa timhaka kambe mhaka yo hetelela yi ta averiwa mune wa timaraka. (25)
MAAVELO YA TIMARAKA:
VUNDZENI (V) = 25
XIVUMBEKO NA RIRIM! (XR) = 10
35
[35]
KUMBE
XIVUTISO XA 4: XIKAMBELANTWISISO
41 Gezani Maluleke / Ndhuna ya le swikwengeniv na n'anga Mavundza.V (2)
42 Eswikwengeni.v (1)
43 Hi leswi Makhanana a pyopyiwile , a yimbeleia a tlhela a cina ari karhi a (2)
tshinelela Gezani. VV
4.4 A/ muendli wa swo biha. ¥ (1)
45 A vurisiwa hi ku va a rhandzana na Makhanana, nsati wa Mathebula.v Ya
vula leswaku ku endla swilo exihundieni swa tsakisa. VV (3)
46 Leswaku Mavundza u ta teka Makhanana ku ri hava lexi karhataka. vv (2)
Vundzeni bya papila teri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia es G
Lorin),

1M

### Page 9

Aitsonga: Ririmi ro Engeteia ro Sunguta (FALYP2 8 DBE/Hukuri 2012

4.7

48

“£O

4.10

4.11

4.12

4.13

4.14

415

4.16

4.17
4.18

4.19

4.20

Vundzeni bya papila ier a byi tirhisiwi handle ka mpfumeieio wa ntsariso

Downloaded from hlayiso.com

NSC — Memorandamu

Amukela nhiamulo yin'wana na yin'wana ley twalaka. Xikombiso. A n'wi
rhandza a to ngheniwa hi vuphukuphuku byo lava vavanuna va le handle,
leswi hi swi vona hi loko a lava ku tlhelela na yena exilungwini/ A nga n'wi
rhandzi hikuva u tsandzeke ku byela Hosi leswaku Mavundza hi yena a nga
dlaya Gezani. VvV

Anga rina vanav

Pérido / R2-00.V

| nuna wa yena./| Mathevula./i nuna wa yena Mathevula V¥

Hikuva Mavundza a n'wi nyenya hikokwalaho ka Makhanana loyi a
rhandzana na yena.vv

U chelerile Gezani xiganama a lova endzhaku ka ku va Gezani a biwile hi
Mathebula./ U lave ku diayisa Mathebula hikwalaho ka ku va a chelele gezani
xiganama. VV

Hosi Magamana u n'wi nyikile nsimu leyikuiu leyi’’a’ yi ta rimiwa hi vanhu
hinkwavo, yi byariwa mbewu yo huma eka Hosi.vV

A a kota ku yingisa na ku va na ntwelavusiwana naswona a kota ku cinca
swiboho. Vv

Mathebula u vule feswaku loko ku ri Makhanana a nga he tshami na yena , u
ta teka nsati un'wana/ Vukati byi herile Vv

N'wa-Xipene i hanani wa Makhanana./ Makhanana i n'wana wa but! wa N'wa-
Xipene. vv

‘Tihlo hi tihlo, ndfeve hi ndleve.' vV
Anga rina nsati. ¥

Vanhu van'wana vun'anga bya vona a va byi tirhiseli vunene/Hambi wo famba
enkoveni lundza ri ta vonaka/Vuphukuphuku a byi vuyerisi nchumu. vv

Ku va na mahanyelo lamanene. Vv

NTSENGO WA XIYENGE XA B:

Phendia

(1)
1)
(1)

(2)
Q)
2)

(2)
@)
(1)

(4)
35

35

Se
Lue
TBM

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Rirlmi ro Engetela ro Sunguia (FAL/IP2 10 DBE sHukuri 2012
NSC ~ Memorandamu

XIYENGE XA C: SWIRUNGULWANA/SWIHUNGWANA
NDZI NA TIMFANELO — SJ Malungana na NJ Maluleke
XIVUTISO XA 5: XITSALWANA

NDZI TLAKUSENI ...! —- NJ Maluleke

« Xitereke u tsalériie nhwana wa yéena papila ka mbirhi a nga hlamull. VW
* Vanghana va yena va n'wi tsundzuxile leswaku i maendielo ya vanhwanyana va
masiku lawa ioko va vona nkarhi wo hlomisiwa wu fikile. vv

e Xitereke u tekile livhi a vuya ekaya. VVV

® Loko a fika ekaya u kumile Xitokisi a tsutsumile vv

* Hahani wa Xitereke N'wa-Nyonga u n'wi tsundzuxile jeswaku a ya va tivisa
evukon'wanini leswaku va le ndleleni ku ta hlomisa.vv-V

Xitereke u yile evukon'wanini na nxangwana ya yena.vvV

Loko va fika evukon'wanini va kumile leswaku vinyi va muti a va va amukeli.vvV

Va n'wi byerile leswaku makwavo wa yena Xitokisi u kutsurile xuma xa yena.vvV

Mhaka ieyi yi hlamarisile Xitereke hikuva a nga yi tivi.vvV ;

Xitereke u komberile vakon'wana va yena ku n'wi tlherisela xuma xa yena.vvvW

eoeeee

Nhungu wa timhaka kambe mhaka yo hetelela yi ta averiwa mune wa timaraka. (25)

MAAVELO YA TIMARAKA:

VUNDZENI (V) = 25
XIVUMBEKO NA RIRIMI (XR) = 10
35
[35]
KUMBE

XIVUTISO XA 6: XIKAMBELANTWISISO
... LEYI TIPFUXAKA: NJ Maluleke
6.1 E-Kurhuleni. ¥ (1)
6.2 Al Believe in Christ the Saviour. ¥ (1)
6.3 Aa ri Korryy Matshutshu.¥ (2)
6.4 Hinkwavo a va twanana na mhaka yo beja jeswaku va ta kuma mali/A va

twanana ngopfu no gembula (gambling. WV (2)
65 Hikuva a a chava leswaku va nga tshuka va hlanganile hileswi na yena a ari

xirho xa kona./Hikuva a ku rina nawu ekerekeni jowu a wu arisa timhaka to

gembula.vV (2)
Vundzeni bya papila Jeri a by! tirhisiwi handle ka mpfumelele wa ntsariso Phenda = Sx a

Lanes

Tam

### Page 11

xisonga: Riini o ROWHRILQAaGed From hlayiso.Ccorenuuns 2012

NSC ~ Memorandarnu

66 -Va faneie va joyina xikimi xo gembula kambe va nga vulavuli hi swona. vv

-Va fanele va tipfuxa hikuva ku pfuxiwa leyi tipfuxaka. VV (4)
6.7 Aku rina mali yo talanyana leyi Mufundhisi a nga yi bangangiki.vv (2)
6.8 -Korry Matshutshu a xi ri xidakwa. vv

-A va tshama va ri karhi va Iwa swi fika laha va lamuriwaka Ai
vasoxaliweke Vv

-Korry a tshamela ro chicha nsati xiyimo exikarhi ka vanhu. vv (8)
6.9 A a vula leswaku ku hava’ loyi'a nga éhenhla ka yena/ Hi yena a lawulaka

kereke. VV (2)
6.10 — -Arimunhu wo pfumala ntiyiso.vv

- Ari na xihundla eka swirho swa yena swa kereke.vv

- Anavela vasati va vanhu. Vv (6)
6.11 Hinkwavo a va ri swirho swa ‘get-rich-schemes’ exihundlenivV (2)

6.12 Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana ley twalaka. Xikombiso. A swi
fanelangi hikuva Mufundhisi a nga dyisa mali ya kereke yi nga ha vuyi JA swi
fanelangi hikuva nawu wa kereke a wu pfumeliVVVv Swi fanerile hikuva

-vafundhisi va hola mali yitsongo.vWV (3)

6.13 Amukela dyondzo yin'wana na yin'wana leyi twalaka. Xikombiso. Hambi wo
famba enkoveni lundza ri ta vonaka.vV (2)
35

NTSENGO WA XIYENGE XA C: 35

Vundzeni bya papila leti a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia

Sc

Tem

### Page 12

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FALYP2 12 DBE/Hukuri 2072

Downloaded from hlayiso.com

NSC — Memorandamu

XIVENGE D: VUTLHOKOVETSERI

XIVUTISO XA 7: NDZI WISISE ~ RK Gum'sani

74

7.2

7.3

7.4

75

76

77

7.8

7.9

Xitihokovetselo fexi xi vulavula hi munhu loyi a nga eku vileleni hikokwalaho
ko va un’ wana munhu 4 n'wi sala endzhaku, a xiyaxiya mafambelo, timhaka
ni matirnelo ya yena hinkwawo, kutani muvileri u tsundzuxa munhu loyi
leswaku a hambana na yena a tiva ta yena.vV¥

1 Loko dyambu ri xa/Loko dyambu ri tihava. vv
2 Un wana na un wana u ya entirhweni wa yena. VV

Macingelani.¥

Xana u ta languta rini tshanga raku?¥

B/ Muvileri u hlundzukile.v

Wena loko u pfuka u ehleketa mina ntsena.vV

Mutiv

Mahlo lamakulu.¥

Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi twalaka. Swa khorwisa, munhu

wa mahlevo wa swikota ku landzela munhu un'wana eka hinkwaswo leswi a
swi endlaka leswaku a ta kuma swo vulavula hi swona a n'wi onha vito.vvV %

XIVUTISO XA 8: N'WINI] WANGA — M Malungana

84

8.2

8.3

8.4

8.5

8.6

8.7

8.8

Vundzeni bya papila Jeri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

Xitlhokovetselo lexi xi vulavula hi munhu loyi a khongelaka a kombela
ndzivalelo eka Xikwembu hikwalaho ka swidyoho leswi a swi endlaka laha
misaveni. Wa ringeta ku endla leswinene leswaku a tsakisa Xikwembu kambe
wa tsandzeka hi swihoxo na miringo ya misava yi nga tala.vvv

Nilhamu i xitirhisiwa lexi tirhisiwaka ku rhiya no phasa swinyenyana na
swihari.vV

Ku le ku khongeriweni.vV

| Sathana.V

Nazi phuli ephungulweni tatana.¥

| vuvabyi byo ta hi xihatla. Vv

C / Swidyoho swa mutihokovetseri swi tele ngopfu.v

N’ wana lontsongo loyi a ha ku velekiwaka.V

Phendia

(3%)
[174]

(2)
(2)

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2 13. DBE/Hukun 2012
NSC — Memorandamu

8.9 Chochoveia.¥ (1)

8.10 Amukela dyondzo yin'wana na yin'wana leyi twalaka. Xikombiso. Munhu u.
fanele ku hanya hi ku xiyaxiya evuton wini leswaku a nga weli emiringweni./

Vanhu va fanele ku kombeia ku rivaleriwa loko va dyohile.Vvv% (3%))

174]

XIVUTISO XA 9: KU LANGUTIWA VITO — RK Maluleke

9.1 XitIhokovetselo lexi xi vulavula hi vukungundzwana lebyi nga kona etikweni,
leswi endlaka leswaku vanhu lava va nga na ndhuma hambi loko va endla
swo biha, milandzu ya vona yi helela emoyeni, kambe swisiwana leswi swi
nga endia milandzu yo fana na ya vona swi khomiwaka swi ya

ekhotsweni/ejele. VV (3)
9.2 Swi vula leswaku wa dlayiwa a nga si vulavula timhaka to tala. vv (2)
9.3 Ntila wa 8 wu vula leswaku swigevenga swi va swi tiveka kambe a swi

khomiwi swi ya ekhotsweni.v Wa 9 wu vula leswaku timbhoni/kumbe vanhu
lava nga vona vugevenga loko byi endliwa va chava ku vulavula hikuva va

nga diayiwa.v (2)
9.4 Vana vambirhi lava va nga velekiwa hi siku rin'we hi wansati un'we.vv (2)
9.5 Swin'wana swi fana ku tlula swin'wana.vv (2)
9.6 A/ Nandzu wu mangariwa wu thela wu herisiwa.v¥ (1)
97 | vanhu lava tivaka timhaka to karhi kambe va chava ku vulavula.V (1)
9.8 | xitirhisiwa xo tivhikela hi xona enyimpini.¥ (1)
3.9 Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi twalaka. Xikombiso. A ndzi ta
tsala papila ro kombisa ku vilela ndzi ri kongomisa ekhotonkulu. Khotonkulu yi
ta avanyisa handie ko langutisa xiyimo xa munhuvvV % (3%)
fv

XIVUTISO XA 10: RA DZINDZA -— M Maiungana

10.1 Xitlhokovetselo lexi xi vulavula hi madzolonga lawa ma nga kona
emindyangwini, lama vangaka timholovo na ku dlayiwa ka vavasati na vana

lava va nga riki na nandzu. vw (3)
10.2 Yi hlamusela feswaku ku na xiphigo lexikulu ku fana na loko tilo ri dzindza.vV (2)
10.3. Nuna,Vna nsativ (2)
10.4 Yi hlamusela leswaku | wanuna wa njhani wo loko a holova na nsati, a diaya
ndyangu hinkwawo.vV¥ (2)
Vundzeni bya papila ler a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia
Sc
Loan

TeM

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Rirtmi ro Engetela ro Sungula (FALYP2 14 DBE/Hukuri2012
. NSC ~ Memorandamu °

10.6 = Xibamu.V (1)
10.6 9 Mintsumbu.v ()
10.7 C/ Va tshinya vavanuna leswaku va nga hlundzuki ¥ (1)
10.8 | vavasativ na vana.v (2)

10.9 Amukela nhlamulo yinwana na yin'wana leyi twalaka. Swa khorwisa, hikuva
va tele vavasati na vana lava nga baleseriwa hi vavanuna loko va ri na
swiphigo emindyangwini. Minkarhi yo tala vana va dlayiwa va nga onhangi
nchumu. vv % (3%)

ITA]

NTSENGO WA XIYENGE XA D: 35
NTSENGO WA TIMARAKA: — 70

Vundzeni bya papila teri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

Sey
Lait

ver"

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2012-memo/de852d3e-31f6-4244-95e1-a712ae6a957a) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2012-memo/f3723ecc-531f-485b-86ed-5b1ec276a529) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-feb-march-2012-memo/526c2ee5-2472-46cd-88a0-9a6596db3856) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2019-memo/a7fc7d34-adb0-427e-84bd-29ee00d05ad7) — Xitsonga FAL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2018-final-memo/6a96f25e-e60f-4a75-bb1a-ba04f000ffa0) — Xitsonga FAL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2017-memo/8829e5fe-0eb5-4249-b297-c07d3e497774) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
