# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 November 2018 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 2 memorandum from the November 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2018-final-memo/6a96f25e-e60f-4a75-bb1a-ba04f000ffa0
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: November
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 2 November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2018-final-memo/6a96f25e-e60f-4a75-bb1a-ba04f000ffa0)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · November · 2018 · xitsonga. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2018/87ffcc66-a469-4e8d-94d0-515bca736fb9) — QP · 2018 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                       GIREDI YA 12

            XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                               PAPILA RA VUMBIRHI (P2)

                                        HUKURI 2018

                              XILETELO XA MAKOREKETELO

TIMARAKA: 70

                       Xiletelo xa makoreketelo lexi xi na tipheji ta 10.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                 Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           2                 DBE/Hukuri 2018
                                            NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA A: NOVHELE

XIVUTISO XA 1: NDZI NGO TINCIKI – FA Thuketana

1.1       A a khomiwile kutani a xaviseriwa 'bass' Donder.√√                                   (2)

1.2       A va handza matapula hi mavoko.√√                                                    (2)

1.3       A va biwa no rahiwa hi Donder na Kalkoel√ na ku xanisiwa hi
          vabohiwakulobye.                                                                    (2)

1.4       Ra fambelana hikuva a a nga tiviwi leswaku hi u'nwana wa swigevenga swa
          Lefty./ Hi yena a a kunguhata vugevenga hinkwabyo lebyi ti 'Vultures' a ti byi
          endla.√√                                                                             (2)

1.5       Ku va Jamboti a khomiwile a a lo tilavela hi ku va a endla vugevenga./Jamboti
          a a ri eku hakeleni vubihi bya vukhamba ku va a khomiwile.√                         (2)

1.6       Nyama a yi nga tali ku dyiwa./C.√                                                    (1)

1.7       Mukamberiwa u ta nyika dyondzo ya yena. Xikombiso: Loko munhu a tisola
          endzhaku ka ku endla vubihi emakumu u kuma hakelo ya kahle. √√
          (Amukela na tin'wana tidyondzo leti twisisekaka.)                                    (2)

1.8       A a ri na tihanyi.√√                                                                 (2)

1.9       Mukamberiwa u ta kombisa leswi n'wi tsakisaka hi mahanyelo ya Manayila.
          Xikombiso: A a ri na rirhandzu ra ntiyiso, a nga langutangi xiyimo xa ndyangu
          wa ka va Jamboti naswona a a kota ku tiyimela eka tata wa yena hi ku ala
          loko a n'wi sindzisa ku tekana na Muzayiwe.√√
          (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twisisekaka.)                                   (2)

1.10      I Muzayiwe.√                                                                         (1)

1.11      Hi leswi a a lava ku pfuxeriwa bindzu ra yena ra mabazi.√√                           (2)

1.12      A a vula leswaku vana va masiku lawa a hi vona vo seketeriwa eka timhaka
          ta vukati, vo fanele ku lerisiwa kunene.√                                            (1)

1.13      Ku va na matimba ehenhla ka vana va yena na ku va a lava ku lawula vutomi
          bya vona.√√                                                                          (2)

1.14      I ku va a kombisa Ntekele ntiyiso na maendlelo lamanene ya swilo ehenhla ka
          n'wana wa yena hambi Ntekele a ri karhi a nga lavi no twa.√√                         (2)

1.15      E-e, hikuva Muzayiwe a a tekile tshengwe.√                                           (1)

1.16      Hileswi Xoxololo kokwa wa Ntekele na Mafela-nkatini kokwa wa Dodovha va
          la nga pumbana vuloyi kutani Xoxololo a ya hisa muti wa Mafela-nkatini √√.           (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           3                 DBE/Hukuri 2018
                                            NSC – Xiletelo xa makoreketelo

1.17      A a ri n'anga.√                                                                      (1)

1.18      U endlile vuxisi byo va vanhu va tiva leswaku u tihoxe exidziveni, kasi u lo
          famba a ya hlangana na Jamboti.√√                                                    (2)

1.19      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: A a nga ri kona hikuva
          Ntekele a a ri na ku hisekela ku pfuxa bindzu ra yena leswaku a ta vuyisa
          ndzhuti wa yena.√√                                                                   (2)

1.20      Mukamberiwa u ta nyika miehleketo ya yena. Xikombiso: Ntekele u lava
          leswaku Mpfuleni, Rice na Manayila va tekiwa no teka laha yena a lavaka
          kona, loko a tshweriwile hi mabazi u sindzisa Manayila ku tekiwa hi Muzayiwe
          hi ku va yena a lava ku pfuxeriwa bindzu hambiloko Manayila a nga swi
          tsakeli.√√
          (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twalaka.)                                       (2)

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA A:         35

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           4                  DBE/Hukuri 2018
                                            NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA B: NTLANGU

XIVUTISO XA 2: BYOKOTA MADLAYISANI – MM Marhanele

2.1       Ngoveni.√                                                                             (1)

2.2       Hileswi ndhuna a yi va ndhunduzela leswi a va tirha hi matimba na ku tlhela yi
          tshembisa ku va tshunxa loko vo yi yingisa.√√                                         (2)

2.3       Muvhulu/Musumbhuluku.√                                                                (1)

2.4       I bya ku rhandzana na yena./Vugangu.√                                                 (1)

2.5       Byalwa√ na huku.√                                                                     (2)

2.6       A va endlela leswaku vatirhikulobye va nga swi lemuki leswaku va vulavula hi
          timhaka ta rirhandzu/vugangu.√√                                                       (2)

2.7       A a vula leswaku swi ta koteka ku va yena na Gezani va vonana/hlangana
          nakambe.√√                                                                            (2)

2.8       U byela Mavundza leswaku wa swi tiva leswaku a nga fanelangi ku chava
          nchumu loko a ri na yena./U pfumelerile Mavundza ku n'wi ongola endzhaku
          ko biwa hi Mathebula./U pfumerile loko Mavundza a n'wi nyika byalwa kasi
          emakumu byi endlile leswaku a fa hikuva a byi ri na chefu.√√
          (Nhlamulo yin'we ntsena.)                                                             (2)

2.9       Hileswi a a twela N'wa-Ridonga vusiwana endzhaku ka ku va a endlile
          xikombelo a ri karhi a rila na ku xavelela.√                                          (1)

2.10      Mukamberiwa u ta nyika nhlamulo ya yena. Xikombiso: A ndzi ta n'wi rivalela
          leswaku moya wa mina na wona wu ta kuma kurhula.

                                                  KUMBE

          A ndzi nga ta n'wi rivalela hikuva na mina a lavile ku ndzi dlayisa.√√                (2)

2.11      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: Hileswi a a rhandza
          ngopfu mali./A a nga swi koti ku tikhoma.√√                                           (2)

2.12      Emutini wa Mavundza./B√                                                               (1)

2.13      Ku rhandzana na nsati wa yena.√√                                                      (2)

2.14      I n'anga Mavundza.√ U n'wi dlayile hi ku n'wi chelela byongo bya ngwenya
          (chefu) ebyalweni.√                                                                   (2)

2.15      Hiloko a vona mufi a phutseriwile hi dzovo ra nyimpfu.√√                              (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                          Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           5                 DBE/Hukuri 2018
                                            NSC – Xiletelo xa makoreketelo

2.16      Va vula leswaku etikweni vanhu va endla swilo hi ku rhandza handle ko
          landzelela nawu wa tiko.√√                                                           (2)

2.17      Ku lava wansati loyi a nga holovisa vavanuna.√√                                      (2)

2.18      A a endlela ku tumbeta vuthala bya leswaku hi yena mudlayi wa Gezani
          Maluleke./A a endlela leswaku vanhu va nga n'wi ehleketeli leswaku hi yena
          loyi a nga dlaya Gezani Maluleke.√√                                                  (2)

2.19      Loyi a dlayaka munhu un'wana, na yena u fanele ku dlayiwa/ku nyikiwa
          xigwevo xa rifu.√                                                                    (1)

2.20      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: A swi nga fanelangi
          hikuva a a nga ri na nandzu na leswaku a hi yena a dlayile Gezani.

                                                  KUMBE

          A swi fanerile hikuva hi yena musunguri wa timhaka. Loko a a nga
          rhandzanangi na Gezani Maluleke, Gezani ingi a nga dlayiwangi.√√√
          (Timaraka i ta nseketelo ntsena.)                                                    (3)
                                                                                               [35]

XIVUTISO XA 3: KU DYELA NYAMA EMATLUKENI – DJ Risenga

3.1       Timhaka ta maambalelo√ na timhaka to ya pota nuna emaphoriseni.√                     (2)

3.2       Eka Siyandhani√ na le Kremetart.√                                                    (2)

3.3       tshamile kahle./C. √                                                                 (1)

3.4       Vukosi a a vulavula na Piet hi ndlela leyi faneleke naswona a nga swi
          landzeleli switsundzuxo swa Ma'am Joyce, kasi Ma'am Joyce a nga xiximi
          nuna naswona a a teka swiboho swa muti a ri yexe. √√                                 (2)

3.5       Maambalelo ya vona ya kombisa ku ka va nga tihloniphi na ku ka va nga
          hloniphi Piet loyi a a ri 'mukon'wana' eka Ma'am Joyce. √√                           (2)

3.6       U vule leswaku wanuna wa kona a nga va eka xiyimo xihi kumbe xihi, mhaka
          yikulu hileswaku wansati u tshunxekile. √√                                           (2)

3.7       A a khomiwa hi tingana eka leswi a swi vuriwa hi mana wa yena./ A a lava ku
          twisisa leswaku leswi a swi vulaka swi endliwa eka nuna wa njhani. √√                (2)

3.8       U lela nuna wa yena hi xipapilana.√ U vulavula na nuna wa yena hi ndlela yo
          ka yi nga amukeleki.√/U teka swiboho swo xava yindlu eKremetart a ri yexe.√
          (Tinhlamulo timbirhi ntsena.)                                                        (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           6                 DBE/Hukuri 2018
                                            NSC – Xiletelo xa makoreketelo

3.9       A swi nga fanelangi hikuva yena i mana wa Vukosi, a a fanele ku n'wi
          dyondzisa na ku n'wi kucetela ku endla leswinene.

                                                  KUMBE

          A swi fanerile hikuva i mavonelo na matwisiselo ya Ma'am Joyce ya vutomi
          naswona a a ringeta ku tisirhelela eka mahanyelo ya yena layo biha.√√                (2)

3.10      I vamaseve.√                                                                         (1)

3.11      A va ya tshamela Vukosi hileswi a ri ekusuhi no kuma n'wana.√√                       (2)

3.12      Hi vona hi loko va tsutsumerisa Vukosi exibedhlele hi movha wa vona handle
          ko n'unun'uta.√√                                                                     (2)

3.13      Mavulavulelo ya yena na nuna wa yena na mambalelo ya yena yo komba ku
          ka a nga tixiximi ya kanetana na xiyimo xa yena xa ku va mudyondzisi.√√              (2)

3.14      Ri hlamusela leswaku muti wa ka va Piet na wa ka va Vukosi a yi fanele
          ku hlangana.√√                                                                       (2)

3.15      A vavisekile emoyeni hikuva a lo lan'wa endzhaku ka ku hlongoriwa hi Xilavi
          na Ma'am Joyce.√√                                                                    (2)

3.16      Hileswi a ku ri yena Ma'am Joyce a nga xava yindlu ya le Kremetart leyi Piet
          na Vukosi a va tshama eka yona.√√√                                                   (3)

3.17      A a vula leswaku n'wana a a fana na Piet swinene.√√                                  (2)

3.18      Mukamberiwa u ta nyika nhlamulo ya yena. Xikombiso: A ndzi ta n'wi
          tsundzuxa leswaku a yi tirhisa hi vukheta hikuva a nga ha ta kuma yin'wana
          leyi nga ta n'wi hlayisa. √√
          (Amukela na swin'wana switsundzuxo leswi twisisekaka.)                               (2)
                                                                                               [35]

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA B:         35

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           7                   DBE/Hukuri 2018
                                            NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA C: SWIRUNGULWANA/SWIHUNGWANA

XIVUTISO XA 4: XAMUGANGA – SJ Malungana na KA Khosa

4.1       'KU FELA KONDLO' – KA Khosa

          4.1.1        Vleifontein.√                                                             (1)

          4.1.2        A a va tirha swin'we eRoodepoort./A va tivanela eRoodepoort
                       entirhweni.√                                                              (1)

          4.1.3        Khume ra malembe.√                                                        (1)

          4.1.4        Hi ndlela ya vukhamba./A a duvurile mininjhere wa mugodi a n’wi
                       vutlela dayimani.√                                                        (1)

          4.1.5        A a chava ku khomiwa (hileswi a nga suka a duvurile minijhere wa
                       mayini a n'wi tekela dayimani).√                                          (1)

          4.1.6        Vanhu na nsati wa yena a va ehleketelela munghana wa Genge ku
                       ri hi yena muyivi wa movha.√
                       Genge na yena a ehleketa leswaku munghana wa yena a a ri
                       xigangu xa nsati wa yena hikuva a ha pyopyiwile.√                         (2)

          4.1.7        Mufana loyi a ri na Bermuda u lovile eka nghozi ya lori ya
                       matamatisi na movha wa Genge, √ kasi Bermuda u vavisekile a
                       yisiwa exibedhlele xa Pietersburg ehansi ka vulawuri bya
                       maphorisa.√                                                               (2)

          4.1.8        A hi swona, u vonile Bermuda na mufana un'we va susumeta
                       movha.√√ (Nhlamulo i ya nseketelo ntsena.)                                (2)

          4.1.9        A a ri munhu wo hlekelela na tintswalo to kota ku amukela
                       vayeni.√√                                                                 (2)

          4.1.10       Leswaku Bermuda a a twa ndlala loko a ri endleleni.√√                     (2)

          4.1.11       Mukamberiwa u ta nyika mavonelo ya yena. Xikombiso: A ndzi ta
                       va rivalela, hikuva xidyoho a xi tlherisiwi naswona ntiyiso wa ku
                       yiviwa ka movha wu kumekile emaphoriseni.

                                                        KUMBE

                       A ndzi nga ta va rivalela hikuva a swi ri erivaleni leswaku a va nga
                       ndzi tshembi naswona a va ndzi poyirile exikarhi ka vanhu.√√              (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                           Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           8                 DBE/Hukuri 2018
                                            NSC – Xiletelo xa makoreketelo

4.2       'NDZI WERILE HI NHLOKO' – SJ Malungana

          4.2.1        Loko va hambana nampundzu a n'wi tswontswa na loko a vuya
                       namadyambu a a n'wi tswontswa.√                                         (1)

          4.2.2        Hikuva nuna wa yena se a rhandzana na Kedibong.                        (1)

          4.2.3        nga ha tsakisi./B√                                                      (1)

          4.2.4        Kapa./Bellville Hotel.√ (Nhlamulo yin'we ntsena.)                       (1)

          4.2.5        Xa vurhangeri.√                                                         (1)

          4.2.6        A a vilerisiwa hileswi masiku man'wana xikhafuthini a xi vuya xi
                       nga dyiwangi. √/A pfa a vuya vusiku swinene ekaya.√/Mali leyi a
                       nyika nsati a yi hungutiwile. √/A pfa a etlela kwalomo.√
                       (Tinhlamulo timbirhi ntsena.)                                           (2)

          4.2.7        A hi swona. A hi Gijimela, i nsati a nga ba riqingho a lava ku tiva
                       leswaku nuna u fambise ku yini. √√

                       (Timaraka i ta nseketelo ntsena.)                                       (2)

          4.2.8        Hileswi nuna wa yena a nga vula leswaku u tikeriwa hi ntirho
                       naswona a nga kumi nkarhi wa kahle wo tshama na vona ekaya.√√           (2)

          4.2.9        Mukamberiwa u ta nyika dyondzo leyi a yi kumeke. Xikombiso:
                       Munhu u fanele ku va na vutihlamuleri ehenhla ka swiendlo swa
                       yena a tlhela a tixixima na yena n'wini.√√                              (2)

          4.2.10       Loko ku ri na mhaka a nga yi lulamisi hi nyimpi, u kota ku lulamisa
                       swihoxo swa nuna wa yena hi ndlela yo rhula a tlhela a n'wi twela
                       vusiwana loko a vuya a pyopyiwile. √√√                                  (3)

          4.2.11       Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: A ndzi nga ta
                       pfumela ku rhandzana na yena, a ndzi ta n'wi byela leswaku ndzi
                       na ndyangu lowu ndzi nga rhandziki ku wu faya.√√
                       (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twalaka.)                          (2)

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA C:         35

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                          Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2           9                 DBE/Hukuri 2018
                                            NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA D: VUTLHOKOVETSERI
XIVUTISO XA 5
5.1       'XANA SWI TA HELA RINI?' – KG Baloyi
          5.1.1        Xitlhokovetselo lexi xi vulavula hi wansati loyi a vilelaka eka
                       murhandziwa wa yena hi rirhandzu ra vona ra le xihundleni leri
                       sweswi se ri n'wi tikelaka laha a lavaka leswaku va tekana, va
                       humesela rirhandzu ra vona erivaleni.                                 (2)
          5.1.2        Ku tshama u chuhile.                                                   (1)
          5.1.3        Wansati loyi u twa ku vava emoyeni mayelana na rirhandzu ra
                       vona leri nga tikombiki ri ya helo./U hela mbilu hileswi va
                       rhandzanaka exihundleni.√√                                              (2)
          5.1.4        Nhlokomhaka i xivutiso lexi kombisaka leswaku ku na swo karhi
                       leswi munhu loyi a vulavulaka a lavaka leswaku swi fika emakumu,
                       hikwalaho ya yelana na leswi wansati loyi a vilelaka hi swona eka
                       xitlhokovetselo swa leswaku vutomi bya yena na murhandziwa wa
                       yena lebyo hanya swin'we malembe yo tala va nga tekanangi byi ta
                       hela rini.                                                            (2)
          5.1.5        Vungula./Nyakapfala.
                       (Nhlamulo yin'we ntsena.)                                               (1)
          5.1.6        Hikuva wa swi tiva leswaku ku ya hi Xikriste wanuna a nga tshami
                       na wansati va nga tekanangi.                                          (2)
          5.1.7        Ya kombisa ku tshikelela mhaka ya leswaku vutomi bya vona lebyo
                       tshama swin'we tanihi nuna na nsati va nga tekanangi a byi va yisi
                       helo.                                                                 (2)

          5.1.8        I xifaniso xa vana lavatsongo lava va tlangaka timhaka to
                       encenyeta vutomi bya le ndyangwini laha va swekaka vuswa hi ku
                       tirhisa misava na swingolongondzwana leswi nga ha pfuniki
                       nchumu.                                                               (2)
          5.1.9        U tirhisa mbuyelelo wa marito 'Ndzi karhele …' ku kombisa
                       leswaku u kunguhata ku huma eka vuxaka bya vona loko ku
                       navela ka yena ku nga humeleli./Nhlawulo wa marito/dikixini swi
                       tisa nkhuluko/ncino eka xitlhokovetselo.                              (2)
          5.1.10       Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: Xa twala
                       hikuva hi Xintu a swi pfumeleriwangi leswaku vanhu lava va
                       rhandzanaka va tshama swin'we va nga tekanangi.
                                                        KUMBE
                       A xi twali hikuva swi nga endleka ku ri na xivangelo lexi twalaka
                       lexi endlaka leswaku a nga n'wi teki eka nkarhi wolowo.
                       (Amukela na mavonelo yan'wana lama twisisekaka.)                        (2)
                                              NA

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P2          10                   DBE/Hukuri 2018
                                            NSC – Xiletelo xa makoreketelo

5.2       'NDZI HLAWULENI!' – KG Baloyi

          5.2.1        Xitlhokovetselo lexi xi vulavula hi munhu loyi a lavaka ku hlawuriwa
                       eka vurhangeri bya swa tipolitiki. U tshembisa vanhu leswi a nga ta
                       va endlela swona loko va n'wi hlawurile.                                (2)

          5.2.2        Vatswedyana.                                                             (1)

          5.2.3        Ku tshama va nga vileli hi nchumu.                                      (2)

          5.2.4        Ku onga na ku koka rinoko ra vavhoti leswaku va n'wi hlawula.√           (2)

          5.2.5        Vuvabyi a byi nga ha vi kona./Vuvabyi byi ta herisiwa.
                       (Nhlamulo yin'we ntsena.)                                                 (2)

          5.2.6        thathela./C.                                                             (1)

          5.2.7        Loko se a ri ka xitulu xa le henhla./Loko se a ri murhangeri.           (2)

          5.2.8        Mukamberiwa u ta nyika dyondzo leyi a yi kumeke. Xikombiso:
                       Van'watipolitiki va tirhisa maqhingha hinkwawo ku kucetela
                       vaakatiko leswaku va va hlawula. √                                       (2)

          5.2.9        Mukamberiwa u ta nyika mavonelo ya yena. Xikombiso: A ndzi ta
                       n'wi hlawula hikuva u hisekela ku pfuna vanhu hinkwavo hi ku va
                       olovisela vutomi.

                                                        KUMBE

                       A a ndzi nga ta n'wi hlawula hikuva leswi a tshembisaka ku endla
                       swona a swi khorwisi. √√√                                                 (3)

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA D:           35
                                                                 NTSENGO WA TIMARAKA:            70

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2018-final-memo/bf85dd71-812e-4a9d-9c05-14616996dd56) — Xitsonga FAL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2018-final-memo/747ae7bb-36e2-49d0-89dc-d5697c463b0a) — Xitsonga FAL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2018-memo/58272fa7-55b9-44f6-b78f-d2da4f9179de) — Xitsonga FAL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2019-memo/a7fc7d34-adb0-427e-84bd-29ee00d05ad7) — Xitsonga FAL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2017-memo/8829e5fe-0eb5-4249-b297-c07d3e497774) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2014-memo/8f2b1847-6306-4bad-8a44-9a779ec349b9) — Xitsonga FAL · Memo · 2014 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
