# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 3 November 2009 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 3 memorandum from the November 2009, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2009-memo/60ada93b-b0e5-41d7-b8ec-c169ba7b258c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2009
- Exam period: November
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 3 November 2009 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2009-memo/60ada93b-b0e5-41d7-b8ec-c169ba7b258c)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · November · 2009 · xitsonga. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P3 Nov 2009](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2009/41f0ebfe-8eef-4835-bb8e-6bd6c239ed19) — QP · 2009 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                           GIREDI YA 12

             XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                                          PAPILA RA 3 (P3)

                                             HUKURI 2009

                                               RHUBIRIKI

TIMARAKA: 100

                                  Rhubiriki leyi yi na 8 wa tipheji.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                                2                                                                                  DoE/Hukuri 2009
                                                                                           NSC – Rhubiriki

XIYENGE XA A: RHUBIRIKI YO KOREKETA XITSALWANA (50)

                    Khodi ya 7                 Khodi ya 6                 Khodi ya 5                  Khodi ya 4                Khodi ya 3                 Khodi ya 2               Khodi ya 1
                   Vuswikoti byo             Vuswikoti bya le           Vuswikoti bya le           Vuswikoti bya le         Vuswikoti byo enela           Vuswikoti byo         Vuswikoti byo ka byi
                    hlawuleka                    henhla                  henhlanyana            xikarhi byo amukeleka                                    enelanyana bya            nga enelangi
                                                                                                                                                           madyondza

                     80 – 100%                   70 – 79%                   60 – 69%                   50 – 59%                   40 – 49%                  30 – 39%                   0 – 29%
                      26 – 32                   22½ – 25½                   19½ – 22                    16 – 19                   13 – 15½                  10 – 12½                    0 – 9½

VUNDZENI NA    -Vundzeni byi kombisa      -Vundzeni byi kombisa      -Vundzeni byi kombisa      -Vundzeni byi kombisa      -Vundzeni i byo enela.     -A hi mikarhi hinkwayo   -Vundzeni bya huhula
NKUNGUHATO     ku twisisa nhlokomhaka     ku twisisa nhlokomhaka     ku twisisa nhlokomhaka     ku twisisa nhlokomhaka     Ku na ku kayivela ka       laha vundzeni byi        swinene naswona byi
               hi vuenti.                 kahle.                     hi ndlela yo ringanela.    hi ndlela ya le xikarhi.   nkhulukelano.              twakalaka naswona byi    pfumala nkhulukelano.
Khodi: VN                                                                                                                                             pfumala nkhulukelano.

(32 WA
TIMARAKA)      -Mahungu ya na             -Mahungu ya koka           -Mahungu ya tsakisa        -Mahungu i ya le xikarhi   -Mahungu ya tala ku        -Mahungu lama            -Mahungu lama
               ntlhontlho naswona ya      rinoko naswona ya          naswona ya khorwisa.       kambe ya pfumala           fambelana na               boxiwaka a ma talangi    boxiwaka a ma tsakisi
               hlutekile.                 tsakisa.                                              vuxokoxoko.                nhlokomhaka, kambe         naswona ku tale          naswona ku tale ngopfu
                                                                                                                           ku na mbuyelelo wa         mbuyelelo wa timhaka.    mbuyelelo wa timhaka.
                                                                                                                           timhaka.

               -Nkunguhato/               -Nkunguhato/               -Nkunguhato/               -Nkunguhato/               -Nkunguhato/               -Ku hava vumbhoni byo    -Ku hava vumbhoni
               mpfapfarhuto wu            mpfapfarhuto wu            mpfapfarhuto wu            mpfapfarhuto wu            mpfapfarhuto wu            enela lebyi kombisaka    lebyi kombisaka
               tirhisiwile ku tumbuluxa   tirhisiwile ku tumbuluxa   tirhisiwile ku tumbuluxa   tirhisiwile ku tumbuluxa   tirhisiwile ku tumbuluxa   leswaku xitsalwana xi    leswaku xitsalwana xi
               xitsalwana lexi            xitsalwana lexi            xitsalwana lexi xi nga     xitsalwana lexi            xitsalwana xo enela, xo    kunguhatiwile/           kunguhatiwile/
               hlantswekeke no            kombisaka vutshila no      kahle swinene naswona      enerisaka naswona xa       twisiseka naswona xi       mpfapfarhutiwile         mpfapfarhutiwile kambe
               twisiseka.                 twisiseka.                 xa twisiseka.              twisiseka.                 na nkhulukelano.           naswona xitsalwana a     xitsalwana xi andlariwile
                                                                                                                                                      xi andlariwangi kahle.   hi xiyimo xa le hansi.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                                                     Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                                     3                                                                                         DoE/Hukuri 2009
                                                                                               NSC – Rhubiriki

                        10 – 12                      8½ – 9½                       7½ – 8                      6–7                         5 – 5½                       4 – 4½                      0 – 3½
RIRIMI,         -Lemuka nkoka wa             -Lemuka nkoka wa           -Vumbhoni byo kota ku        -Kota ku lemukanyana         -Matirhiselo ya ririmi hi    -Matirhiselo ya ririmi i    -Matirhiselo ya ririmi ya
XITAYILI & KU   matirhiselo ya ririmi hi     matirhiselo ya ririmi.     lemuka matirhiselo ya        nkoka wa matirhiselo ya      lamo enela.                  ya madyondza.               tsanile swinene.
HLELA           ndlela ya vukheta.                                      ririmi hi ndlela ya          ririmi.
                                                                        vukheta bya tikomba.
Khodi: RXH
                -Ririmi na mahikahatelo      -Ririmi na mahikahatelo    -Ririmi na mahikahatelo      -Matirhiselo ya ririmi i     -Matirhiselo ya ririmi ya    -Matirhiselo ya ririmi ya   -Matirhiselo ya ririmi ya
(12 WA          swi tirhisiwile hi           swi tirhisiwile hi         swi tala ku va swi           ya ntolovelo naswona         kayivela naswona             tsanile naswona             tsanile naswona
TIMARAKA)       nkhaqato.                    mfanelo.                   tirhisiwa hi mfanelo.        mahikahatelo i ya le         mikarhi yin’wana             mahikahatelo ya na          mahikahatelo ya na
                                                                                                     xikarhi.                     mahikahatelo ya na           swihoxo.                    swihoxo swo tala.
                                                                                                                                  swihoxo.

                -Kota ku tirhisa ririmi ro   -Kota ku katsa na ririmi   -Kota ku tirhisa ririmi ro   -Kota ku tirhisa ririmi ro   -Kota ku tirhisa ririmi ro   -Wa tikeriwa ku kota ku     -Wa tikeriwa ku kota ku
                gega hi mfanelo.             ro gega hi mfanelo.        gega hi ndlela ya le         gega hi ndlela ya le         gega hi ndlela yo enela.     tirhisa ririmi ro gega hi   tirhisa ririmi ro gega hi
                                                                        henhlanyana.                 xikarhi.                                                  mfanelo.                    mfanelo.

                -Mahlawulelo ya marito       -Tirhisa tindlela to       -Mahlawulelo ya marito       -Mahlawulelo ya marito       -Mahlawulelo ya marito       -Mahlawulelo ya marito      -Marito a ya hlawuriwi
                lama tirhisiwaka i ya        hambanahambana ta          lama tirhisiwaka a ya        i ya le xikarhi.             i yo enela.                  i ya madyondza.             hi mfanelo.
                xiyimo xa le henhla.         mahlawulelo ya marito      fambelani na
                                             hi mfanelo.                nhlokomhaka.

                -Xitayili, thoni na          -Xitayili, thoni na        -Hi mikarhi yo tala          -Hakanyingi xitayili,        -Xitayili, thoni na          -Xitayili, thoni na         -Xitayili, thoni na
                rhejisitara swi              rhejisitara swi            xitayili, thoni na           thoni na rhejisitara swi     rhejisitara swi kayivela     rhejisitara a swi           rhejisitara a swi
                fambelana na                 fambelana swinene na       rhejisitara swi              tala ku fambelana na         nkhulukelano.                tirhisiwangi hi mfanelo.    tirhisiwangi hi mfanelo
                nhlokomhaka hi ndlela        nhlokomhaka.               fambelana na                 nhlokomhaka.                                                                          eka xitshuriwa
                yo hlawuleka.                                           nhlokomhaka.                                                                                                       hinkwaxo.

                -Xitsalwana a xi na          -Xitsalwana a xi na        -Xitsalwana a xi talangi     -Hambileswi xitsalwana       -Hambileswi xitsalwana       -Hambiloko xitsalwana       -Hambiloko xitsalwana
                swihoxo hi ku va xi          swihoxo hi ku va xi        swihoxo hi ku va xi          xi nga xopaxopiwa no         xi nga xopaxopiwa no         xi xopaxopiwile no          xi xopaxopiwile no
                xopaxopiwile no              xopaxopiwile no            xopaxopiwile no              hleriwa, xi pfa xi va na     hleriwa, xi pfa xi va na     hleriwa, xa ha ri na        hleriwa, xa ha ri na
                hleriwa.                     hleriwa.                   hleriwa.                     swihoxo.                     swihoxo leswi nga            swihoxo swo tala.           swihoxo swo tala
                                                                                                                                  erivaleni.                                               naswona a xi twisiseki.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                                  4                                                                                   DoE/Hukuri 2009
                                                                                            NSC – Rhubiriki

                        5–6                         4½                          4                         3 – 3½                       2½                           2                      0 – 1½
               -Ku na nkhulukelano        -Ku na nkhulukelano        -Malukelo ya timhaka to      -Malukelo ya timhaka       -Malukelo ya timhaka       -Malukelo ya timhaka      -Malukelo ya timhaka
XIVUMBEKO      eka malukelo ya            eka malukelo ya            tala ya fambelana na         ya fambelana na            tin’wana ya fambelana      tin’wana a ya fambelani   eka xitsalwana
               nhlokomhaka.               nhlokomhaka.               nhlokomhaka.                 nhlokomhaka.               na nhlokomhaka.            na nhlokomhaka.           hinkwaxo a ya
Khodi: X                                                                                                                                                                          fambelani na
                                                                                                                                                                                  nhlokomhaka.
(6 WA
TIMARAKA)      -Vuxokoxoko byi            -Vuxokoxoko byi            -Vuxokoxoko byi              -Vuxokoxoko byin'wana      -Ku na                     -Mikarhi yin'wana         -Vuxokoxoko lebyi
               andlariwile hi ndlela yo   andlariwile hi ndlela yo   andlariwile hi ndlela leyi   byi andlariwile ku ya hi   vuxokoxokonyana lebyi      vuxokoxoko bya huhula     andlariweke bya
               kongoma yo hlawuleka       kongoma swinene.           faneleke.                    swilaveko swa              andlariweke hi ndlela      naswona hungu leri a ri   huhula.
               swinene.                                                                           nhlokomhaka.               leyi twisisekaka.          vulaka a ri koti ku
                                                                                                                                                        kumbeteleka.

               -Swivulwa na               -Swivulwa na               -Swivulwa na                 -Swivulwa na               -Swivulwa na               -Swivulwa na              -Swivulwa na
               tipharagirafu swi          tipharagirafu swi          tipharagirafu swi            tipharagirafu swi na       tipharagirafu swi na       tipharagirafu i swa       tipharagirafu swi
               andlariwile hi ndlela ya   andlariwile hi mfanelo     andlariwile hi mfanelo.      swihoxo kambe              swihoxo kambe              madyondza.                pfuvapfuvanile
               nkhulukelano swinene.      swinene.                                                xitsalwana xa twisiseka.   xitsalwana xa twisiseka.                             naswona a swi na
                                                                                                                                                                                  nandzelelano.

               -Vulehi byi fambelana      -Vulehi hi lebyi           -Vulehi hi lebyi             -Vulehi byi tala ku va     -Xitsalwana xi lehe/       -Xitsalwana xi lehe/      -Xitsalwana xi lehe/
               na swilaveko swa           faneleke.                  faneleke.                    lebyi faneleke.            kome ngopfu.               kome ngopfu.              kome ku tlula mpimo
               xitsalwana.                                                                                                                                                        swinene.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                                                       Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                                 5                                                                                       DoE/Hukuri 2009
                                                                                           NSC – Rhubiriki

XIYENGE XA B: RHUBIRIKI YO KOREKETA SWITSALWAMBIKO SWO LEHA (30)

                    Khodi ya 7                  Khodi ya 6                 Khodi ya 5                   Khodi ya 4                 Khodi ya 3                  Khodi ya 2                Khodi ya 1
                   Vuswikoti byo              Vuswikoti bya le           Vuswikoti bya le            Vuswikoti bya le          Vuswikoti byo enela            Vuswikoti byo          Vuswikoti byo ka byi
                    hlawuleka                     henhla                  henhlanyana             xikarhi byo amukeleka                                      enelanyana bya             nga enelangi
                                                                                                                                                               madyondza

                      80 – 100%                   70 – 79%                   60 – 69%                     50 – 59%                   40 – 49%                      30 – 39%                  0 – 29%
                       16 – 20                    14 – 15½                   12 – 13½                     10 – 11½                     8 – 9½                       6 – 7½                    0 – 5½
               -Ku na vutivi byo           -Ku na vutivi bya kahle    -Ku na vutivi bya kahle     -Ku na vutivi bya le        -Ku na vutivi byo enela     -Vutivi lebyi nga kona i   -Ku pfumaleka vutivi
VUNDZENI,      hlawuleka ku ya hi          swinene ku ya hi           ku ya hi swilaveko swa      xikarhi ku ya hi            ku ya hi swilaveko swa      bya madyondza ku ya        bya matsalelo ya
NKUNGUHATO     swilaveko swa               swilaveko swa              xitsalwambiko.              swilaveko swa               xitsalwambiko.              hi swilaveko swa           switsalwambiko.
& XIVUMBEKO    xitsalwambiko.              xitsalwambiko.                                         xitsalwambiko.                                          xitsalwambiko.

Khodi: VNX     -Maandlalelo ya             -Maandlalelo ya            -Mudyondzi u andlala        -Loko mudyondzi a           -Loko mudyondzi a           -Mudyondzi u huma          -Mudyondzi u huma
               mahungu ya kombisa          mahungu ya kombisa         mahungu hi ndlela yo        andlala mahungu u pfa       andlala mahungu u pfa       emhakeni loko a            emhakeni loko a
(20 WA         ku vupfa ka miehleketo,     ku vupfa ka miehleketo,    kongoma kambe u pfa         a huma emhakeni             a huma emhakeni             andlala mahungu            andlala mahungu
TIMARAKA)      mahungu hi lamo             mudyondzi u andlala        a humanyana                 kambe a swi onhi            naswona mikarhi             naswona mikarhi            naswona mikarhi
               kongoma swinene eka         mahungu hi ndlela yo       emhakeni.                   mongo wa mhaka.             yin'wana mongo wa           yin'wana mongo wa          yin'wana mongo wa
               xitsalwambiko hinkwaxo      kongoma naswona a                                                                  mhaka wu pfa wu nga         mhaka a wu twali.          mhaka a wu twali.
               naswona a nga humi          nga tali ku huma                                                                   twali.
               emhakeni.                   emhakeni.

               -Vundzeni na timhaka        -Vundzeni na timhaka       -Vundzeni na timhaka        -Vundzeni na timhaka        -Vundzeni na timhaka        -Vundzeni na timhaka a     -Vundzeni na timhaka a
               swi na nkhulukelano         swi na nkhulukelano        swi andlariwile hi ndlela   swi andlariwile hi ndlela   swi andlariwile hi ndlela   swi talangi ku va na       swi na nkhulukelano
               swinene naswona             naswona timhaka ti         ya nkhulukelano             ya nkhulukelano wa le       ya nkhulukelano wo          nkhulukelano naswona       naswona ku na
               timhaka ti andlariwile hi   andlariwile hi ndlela yo   naswona vuxokoxoko          xikarhi naswona             enela naswona ku na         ku na vuxokoxoko           vuxokoxokonyana lebyi
               ndlela yo enerisa, na       enerisa, na vuxokoxoko     byi seketela                vuxokoxoko byin'wana        vuxokoxoko bya              byitsongo lebyi            seketelaka
               vuxokoxoko hinkwabyo        hinkwabyo byi seketela     nhlokomhaka.                byi seketela                madyondza byo               seketelaka                 nhlokomhaka.
               byi seketela                nhlokomhaka.                                           nhlokomhaka.                seketela nhlokomhaka.       nhlokomhaka.
               nhlokomhaka.

               -Vumbhoni bya               -Vumbhoni bya              -Vumbhoni bya               -Vumbhoni bya               -Vumbhoni bya               -Hambileswi                -Nkunguhato/
               nkunguhato/                 nkunguhato/                nkunguhato/                 nkunguhato/                 nkunguhato/                 nkunguhato/                mpfapfarhuto a swi
               mpfapfarhuto byi            mpfapfarhuto byi           mpfapfarhuto byi            mpfapfarhuto byi            mpfapfarhuto byi            mpfapfarhuto wu nga        andlariwangi hi ndlela
               tikomba hi ku va ku         tikomba hi ku va ku        tikomba hi ku va ku         tikomba hi ku va ku         tikomba hi ku va ku         endliwa, xitsalwambiko     ya kahle naswona
               tumbuluxiwile               tumbuluxiwile              tumbuluxiwile               tumbuluxiwile               tumbuluxiwile               a xi ringanelangi ku va    maandlalelo ya
               xitsalwambiko lexi          xitsalwambiko xa kahle     xitsalwambiko xa kahle      xitsalwambiko xa le         xitsalwambiko xo enela      xa ririmi ro engetela ro   xitsalwana i ya xiyimo
               hlantswekeke swinene        swinene no twisiseka.      no twisiseka.               xikarhi no twisiseka.       no twisiseka.               sungula naswona            xa le hansi.
               no twisiseka.                                                                                                                              xitsalwambiko a xi
                                                                                                                                                          andlariwangi kahle.

               -U landzelerile milawu      -U landzelerile milawu     -U tala ku landzelela       -Xivumbeko xi               -Xivumbeko xi               -Xivumbeko a xi            -Xivumbeko a xi
               hinkwayo ya swilaveko       leyi faneleke ya           milawu leyi faneleke ya     andlariwile hi ndlela ya    andlariwile hi ndlela yo    andlariwangi hi ndlela     andlariwangi hi ndlela
               swa xivumbeko               swilaveko swa              swilaveko swa               le xikarhi ku ya hi         enela ku ya hi              yo landzelela milawu ya    yo landzelela swilaveko
               naswona xitsalwambiko       xivumbeko.                 xivumbeko.                  swilaveko swa               swilaveko swa               matsalelo, naswona ku      swa matsalelo.
               xi hlawulekile.                                                                    matsalelo.                  matsalelo, kambe ku na      na swihoxo leswi
                                                                                                                              swihoxo leswi nga lo        kavanyetaka mongo.
                                                                                                                              tlangandla, erivaleni.
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                                                           Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                                        6                                                                                         DoE/Hukuri 2009
                                                                                                  NSC – Rhubiriki

                          8 – 10                       7 – 7½                      6 – 6½                         5 – 5½                       4 – 4½                       3 – 3½                     0 – 2½
RIRIMI ,        -Vulongoloxamarito byi        -Vulongoloxamarito byi       -Vulongoloxamarito byi        -Vulongoloxamarito i          -Vulongoloxamarito i        -Vulongoloxamarito i       -Vulongoloxamarito i
XITAYILI & KU   endliwile hi nkhaqato na      endliwile kahle              kahle naswona marito          bya le xikarhi. Swihoxo       byo enela naswona ku        bya xiyimo xa le hansi     bya xiyimo xa le hansi
HLELA           hi ndlela ya vutlhari         swinene.                     ya hlayeka kahle.             a swi onhi nkhuluko wa        na swihoxo swo tala.        naswona swa nonoha         swinene naswona swa
                swinene.                                                                                 mongo.                                                    ku landzelela mongo        nonoha ku landzelela
Khodi: RXH                                                                                                                                                         wa mhaka.                  mongo wa mhaka.

(10 WA          -Ntivoririmi wu tirhisiwile   -Ntivoririmi wu tala ku      -Ntivoririmi wu tirhisiwile   -Ntivoririmi wu tirhisiwile   -Ntivoririmi wa kayivela    -Ntivoririmi wa ha lava    -Ntivoririmi wu lava ku
TIMARAKA)       hi nkhaqato hi xiyimo xa      va wu tirhisiwile hi         hi nkhaqato ku ya hi          hi ndlela yo amukeleka        naswona a wu enelangi       ku antswisiwa naswona      antswisiwa swinene
                le henhla swinene ku ya       nkhaqato ku ya hi            xikongomelo xa                ku ya hi xikongomelo xa       ku ya hi xikongomelo xa     a wu ringanelangi ku ya    naswona a wu
                hi xikongomelo xa             xikongomelo xa               vaamukeri va mahungu          vaamukeri va mahungu          vaamukeri va mahungu        hi xikongomelo xa          ringanelangi ku ya hi
                vaamukeri va mahungu          vaamukeri va mahungu         na mbangu.                    na mbangu.                    na mbangu.                  vaamukeri va mahungu       xikongomelo xa
                na mbangu.                    na mbangu.                                                                                                           na mbangu.                 vaamukeri va mahungu
                                                                                                                                                                                              na mbangu.

                -Xitayili, thoni na           -Xitayili, thoni na          -Xitayili, thoni na           -Xitayili, thoni na           -Matirhiselo ya xitayili,   -Xitayili, thoni na        -Xitayili, thoni na
                rhejisitara swi tirhisiwile   rhejisitara swi tala ku va   rhejisitara swi tala ku       rhejisitara swi tirhisiwile   thoni na rhejisitara swi    rhejisitara a swi          rhejisitara a swi
                hi nkhaqato swinene ku        swi tirhisiwile hi mfanelo   fambelana na                  hi ndlela yo enela.           pfa swi nga twisiseki.      tirhisiwangi hi mfanelo.   fambelani na
                ya hi swilaveko swa           ku ya hi swilaveko swa       nhlokomhaka.                                                                                                       nhlokomhaka.
                nhlokomhaka.                  nhlokomhaka.

                -Xitsalwambiko xi hava        -Xitsalwambiko a xi          -Xitsalwambiko xi na          -Xitsalwambiko xi na          -Hambiloko                  -Hambiloko                 -Hambiloko
                na xihoxo na xinwe hi         talelangi hi swihoxo hi      swihoxonyana hi ku va         swihoxo swa le xikarhi        xitsalwambiko xi            xitsalwambiko xi           xitsalwambiko xi
                ku va xi xopaxopiwile         ku va xi xopaxopiwile        xi xopaxopiwile no            hi ku va xi xopaxopiwile      xopaxopiwile no             xopaxopiwile no            xopaxopiwile no
                no hleriwa.                   no hleriwa.                  hleriwa.                      no hleriwa.                   hleriwa, xa ha ri na        hleriwa, xa ha ri na       hleriwa, xa ha ri na
                                                                                                                                       swihoxo.                    swihoxo swo tala.          swihoxo swo tala
                                                                                                                                                                                              naswona xi hlanganisa
                                                                                                                                                                                              nhloko.

                -Xitsalwambiko xi na          -Xitsalwana xi na vulehi     -Xitsalwana xi na vulehi      -Xitsalwana xi tala ku        -Xitsalwana xi komile/      -Xitsalwana xi komile/     -Xitsalwana xi komile/
                vulehi lebyi faneleke.        lebyi faneleke.              lebyi faneleke.               va na vulehi lebyi            lehile swinene.             lehile swinene.            lehile swinene.
                                                                                                         faneleke.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                                                                      Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                                 7                                                                                       DoE/Hukuri 2009
                                                                                           NSC – Rhubiriki

XIYENGE XA C: RHUBIRIKI YO KOREKETA SWITSALWAMBIKO SWO KOMA (20)

                    Khodi ya 7                  Khodi ya 6                 Khodi ya 5                   Khodi ya 4                 Khodi ya 3                    Khodi ya 2              Khodi ya 1
                   Vuswikoti byo              Vuswikoti bya le           Vuswikoti bya le            Vuswikoti bya le          Vuswikoti byo enela             Vuswikoti byo         Vuswikoti byo ka byi
                    hlawuleka                     henhla                  henhlanyana             xikarhi byo amukeleka                                       enelanyana bya            nga enelangi
                                                                                                                                                                madyondza
                      80 – 100%                   70 – 79%                   60 – 69%                     50 – 59%                   40 – 49%                      30 – 39%                  0 – 29%
                       10½ – 13                    9½ – 10                      8–9                       6½ – 7½                      5½ – 6                        4–5                      0 – 3½
VUNDZENI,      -Ku na vutivi byo           -Ku na vutivi bya kahle    -Ku na vutivi bya kahle     -Ku na vutivi bya le        -Ku na vutivi byo enela     -Vutivi lebyi nga kona i   -Ku pfumaleka vutivi
NKUNGUHATO     hlawuleka ku ya hi          swinene ku ya hi           ku ya hi swilaveko swa      xikarhi ku ya hi            ku ya hi swilaveko swa      bya madyondza ku ya        bya matsalelo ya
& XIVUMBEKO    swilaveko swa               swilaveko swa              xitsalwambiko.              swilaveko swa               xitsalwambiko.              hi swilaveko swa           switsalwambiko.
               xitsalwambiko.              xitsalwambiko.                                         xitsalwambiko.                                          xitsalwambiko.
Khodi: VNX
               -Maandlalelo ya             -Maandlalelo ya            -Mudyondzi u andlala        -Loko mudyondzi a           -Loko mudyondzi a           -Mudyondzi u huma          -Mudyondzi u huma
(13 WA         mahungu ya kombisa          mahungu ya kombisa         mahungu hi ndlela yo        andlala mahungu u pfa       andlala mahungu u pfa       emhakeni loko a            emhakeni loko a
TIMARAKA)      ku vupfa ka miehleketo,     ku vupfa ka miehleketo,    kongoma kambe a pfa         a huma emhakeni             a huma emhakeni             andlala mahungu            andlala mahungu
               mahungu hi lamo             mudyondzi u andlala        a humanyana                 kambe a swi onhi            naswona mikarhi             naswona mikarhi            naswona mikarhi
               kongoma swinene eka         mahungu hi ndlela yo       emhakeni.                   mongo wa mhaka.             yin'wana mongo wa           yinwana mongo wa           yinwana mongo wa
               xitsalwambiko hinkwaxo      kongoma naswona a                                                                  mhaka wu pfa wu nga         mhaka a wu twali.          mhaka a wu twali.
               naswona a nga humi          nga tali ku huma                                                                   twali.
               emhakeni.                   emhakeni.

               -Vundzeni na timhaka        -Vundzeni na timhaka       -Vundzeni na timhaka        -Vundzeni na timhaka        -Vundzeni na timhaka        -Vundzeni na timhaka a     -Vundzeni na timhaka a
               swi na nkhulukelano         swi na nkhulukelano        swi andlariwile hi ndlela   swi andlariwile hi ndlela   swi andlariwile hi ndlela   swi tali ku va na          swi na nkhulukelano
               swinene naswona             naswona timhaka ti         ya nkhulukelano             ya nkhulukelano wa le       ya nkhulukelano wo          nkhulukelano naswona       naswona ku na
               timhaka ti andlariwile hi   andlariwile hi ndlela yo   naswona vuxokoxoko          xikarhi naswona             enela naswona ku na         ku na vuxokoxoko           vuxokoxokonyana lebyi
               ndlela yo enerisa, na       enerisa, na vuxokoxoko     byi seketela                vuxokoxoko byin'wana        vuxokoxoko bya              byitsongo lebyi            seketelaka
               vuxokoxoko hinkwabyo        hinkwabyo byi seketela     nhlokomhaka.                byi seketela                madyondza byo               seketelaka                 nhlokomhaka.
               byi seketela                nhlokomhaka.                                           nhlokomhaka.                seketela nhlokomhaka.       nhlokomhaka.
               nhlokomhaka.

               -Vumbhoni bya               -Vumbhoni bya              -Vumbhoni bya               -Vumbhoni bya               -Vumbhoni bya               -Hambileswi                Nkunguhato/
               nkunguhato/                 nkunguhato/                nkunguhato/                 nkunguhato/                 nkunguhato/                 nkunguhato/                mpfapfarhuto a swi
               mpfapfarhuto byi            mpfapfarhuto byi           mpfapfarhuto byi            mpfapfarhuto byi            mpfapfarhuto byi            mpfapfarhuto wu nga        andlariwangi hi ndlela
               tikomba hi ku va ku         tikomba hi ku va ku        tikomba hi ku va ku         tikomba hi ku va ku         tikomba hi ku va ku         endliwa, xitsalwana a xi   ya kahle naswona
               tumbuluxiwile               tumbuluxiwile              tumbuluxiwile               tumbuluxiwile               tumbuluxiwile               ringanelangi ku va xa      maandlalelo ya
               xitsalwambiko lexi          xitsalwambiko xa kahle     xitsalwana xa kahle no      xitsalwana xa le xikarhi    xitsalwana xo enela no      ririmi ro engetela ro      xitsalwana i ya xiyimo
               hlantswekeke swinene        swinene no twisiseka.      twisiseka.                  no twisiseka.               twisiseka.                  sungula naswona            xa le hansi.
               no twisiseka.                                                                                                                              xitsalwana a xi
                                                                                                                                                          andlariwangi kahle.

               -U landzelerile milawu      -U landzelerile milawu     -U tala ku landzelela       -Xivumbeko xi               -Xivumbeko xi               -Xivumbeko a xi            -Xivumbeko a xi
               hinkwayo ya swilaveko       leyi faneleke ya           milawu leyi faneleke ya     andlariwile hi ndlela ya    andlariwile hi ndlela yo    andlariwangi hi ndlela     andlariwangi hi ndlela
               swa xivumbeko               swilaveko swa              swilaveko swa               le xikarhi ku ya hi         enela ku ya hi              yo landzelela milawu ya    yo landzelela swilaveko
               naswona xitsalwambiko       xivumbeko.                 xivumbeko.                  swilaveko swa               swilaveko swa               matsalelo, naswona ku      swa matsalelo.
               xi hlawulekile.                                                                    matsalelo.                  matsalelo, kambe ku na      na swihoxo leswi
                                                                                                                              swihoxo leswi nga lo        kavanyetaka mongo.
                                                                                                                              tlangandla, erivaleni.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                                                           Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3                                                       8                                                                                          DoE/Hukuri 2009
                                                                                                  NSC – Rhubiriki

                          6–7                          5 – 5½                         4½                          3½ – 4                           3                          2½                        0–2
RIRIMI,         -Vulongoloxamarito byi        -Vulongoloxamarito byi       -Vulongoloxamarito byi        -Vulongoloxamarito i          -Vulongoloxamarito i        -Vulongoloxamarito i       -Vulongoloxamarito i
XITAYILI & KU   endliwile hi nkhaqato na      endliwile kahle              kahle naswona marito          bya le xikarhi. Swihoxo       byo enela naswona ku        bya xiyimo xa le hansi     bya xiyimo xa le hansi
HLELA           hi ndlela ya vutlhari         swinene.                     ya hlayeka kahle.             a swi onhi nkhuluko wa        na swihoxo swo tala.        naswona swa nonoha         naswona swa nonoha
                swinene.                                                                                 mongo.                                                    ku landzelela mongo        ku landzelela mongo
Khodi: RXH                                                                                                                                                         wa mhaka.                  wa mhaka.

(7 WA           -Ntivoririmi wu tirhisiwile   -Ntivoririmi wu tala ku      -Ntivoririmi wu tirhisiwile   -Ntivoririmi wu tirhisiwile   -Ntivoririmi wa kayivela    -Ntivoririmi wa ha lava    -Ntivoririmi wu lava ku
TIMARAKA)       hi nkhaqato hi xiyimo xa      va wu tirhisiwile hi         hi nkhaqato ku ya hi          hi ndlela yo amukeleka        naswona a wu enelangi       ku antswisiwa              antswisiwa swinene
                le henhla swinene ku ya       nkhaqato ku ya hi            xikongomelo xa                ku ya hi xikongomelo xa       ku ya hi xikongomelo xa     naswona a wu               naswona a wu
                hi xikongomelo xa             xikongomelo xa               vaamukeri va mahungu          vaamukeri va mahungu          vaamukeri va mahungu        ringanelangi ku ya hi      ringanelangi ku ya hi
                vaamukeri va mahungu          vaamukeri va mahungu         na mbangu.                    na mbangu.                    na mbangu.                  xikongomelo xa             xikongomelo xa
                na mbangu.                    na mbangu.                                                                                                           vaamukeri va mahungu       vaamukeri va mahungu
                                                                                                                                                                   na mbangu.                 na mbangu.

                -Xitayili, thoni na           -Xitayili, thoni na          -Xitayili, thoni na           -Xitayili, thoni na           -Matirhiselo ya xitayili,   -Xitayili, thoni na        -Xitayili, thoni na
                rhejisitara swi tirhisiwile   rhejisitara swi tala ku va   rhejisitara swi tala ku       rhejisitara swi tirhisiwile   thoni na rhejisitara swi    rhejisitara a swi          rhejisitara a swi
                hi nkhaqato swinene ku        swi tirhisiwile hi mfanelo   fambelana na                  hi ndlela yo enela.           pfa swi nga twisiseki.      tirhisiwangi hi mfanelo.   fambelani na
                ya hi swilaveko swa           ku ya hi swilaveko swa       nhlokomhaka.                                                                                                       nhlokomhaka.
                nhlokomhaka.                  nhlokomhaka.

                -Xitsalwambiko xi hava        -Xitsalwambiko a xi          -Xitsalwambiko xi na          -Xitsalwambiko xi na          -Hambilloko                 -Hambilloko                -Hambilloko
                na xihoxo na xin'we           talelangi hi swihoxo         swihoxonyana hikuva xi        swihoxo swa le xikarhi        xitsalwambiko xi            xitsalwambiko xi           xitsalwambiko xi
                hikuva xi xopaxopiwile        hikuva xi xopaxopiwile       xopaxopiwile no               hikuva xi xopaxopiwile        xopaxopiwile no             xopaxopiwile no            xopaxopiwile no
                no hleriwa.                   no hleriwa.                  hleriwa.                      no hleriwa.                   hleriwa, xa ha ri na        hleriwa, xa ha ri na       hleriwa, xa ha ri na
                                                                                                                                       swihoxo.                    swihoxo swo tala.          swihoxo swo tala
                                                                                                                                                                                              naswona xi hlanganisa
                                                                                                                                                                                              nhloko.

                -Xitsalwambiko xi na          -Xitsalwambiko xi na         -Xitsalwambiko xi na          -Xitsalwambiko xi tala        -Xitsalwambiko xi           -Xitsalwambiko xi          -Xitsalwambiko xi
                vulehi lebyi faneleke.        vulehi lebyi faneleke.       vulehi lebyi faneleke.        ku va na vulehi lebyi         komile kumbe xi lehile      komile kumbe xi lehile     komile kumbe xi lehile
                                                                                                         faneleke.                     swinene.                    swinene.                   swinene.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 Nov 2009 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2009-memo/7e9acd1f-732a-49ca-b51e-34a76d2934ca) — Xitsonga FAL · Memo · 2009 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2009 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2009-memo/227b944b-47a9-4168-aece-24fac761919d) — Xitsonga FAL · Memo · 2009 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2020-memo/188d19da-b437-42a5-9aa3-2e7099ee5f43) — Xitsonga FAL · Memo · 2020 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2018-final-memo/747ae7bb-36e2-49d0-89dc-d5697c463b0a) — Xitsonga FAL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2017-memo/47cf24e3-3d88-445c-8c8a-cc2d925007a3) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2014-memo/85e1cd7e-c613-4f94-bad5-6509a2887625) — Xitsonga FAL · Memo · 2014 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
