# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 3 November 2009 Question Paper

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 3 question paper from the November 2009, 6 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2009/41f0ebfe-8eef-4835-bb8e-6bd6c239ed19
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Question paper
- Year: 2009
- Exam period: November
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 6

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 3 November 2009 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2009/41f0ebfe-8eef-4835-bb8e-6bd6c239ed19)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · November · 2009 · xitsonga. Question paper, 6 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P3 Nov 2009 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2009-memo/60ada93b-b0e5-41d7-b8ec-c169ba7b258c) — Memo · 2009 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                           GIREDI YA 12

              XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

                                           PAPILA RA 3 (P3)

                                              HUKURI 2009

TIMARAKA: 100

NKARHI: 2½ wa tiawara

                                    Papila leri ri na 6 wa tipheji.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3     2                       DoE/Hukuri 2009
                                                    NSC

SWITSUNDZUXO

1.        Papila leri ri avanyisiwile hi swiyenge swinharhu:

          XIYENGE xa A:            Switshuriwa swa switsalwana               (50)
          XIYENGE xa B:            Switshuriwa swa switsalwambiko swo leha   (30)
          XIYENGE xa C:            Switshuriwa swa switsalwambiko swo koma   (20)

2.        U languteriwa ku hlamula xivutiso XIN'WE eka xiyenge xin'wana na xin'wana.

3.        Hlamula swivutiso hinkwaswo hi ririmi ra Xitsonga.

4.        Sungula ku hlamula xivutiso XIN'WANA na XIN'WANA eka pheji YINTSHWA
          u tlhela u nkhwatihata emakumu ka xiyenge xin'wana na xin'wana.

5.        Nombora nhlamulo hilaha swivutiso swi nomboriweke hakona.
          Nyika nhlamulo yin'wana na yin'wana nhlokomhaka leyi faneleke.

6.        Endla nkunguhato u nga si sungula ku tsala ntirho wa wena.
          Tirhisa pheji yin'we ntsena ku kombisa leswi u kunguhatiseke xiswona
          xitsalwana xa wena. Le henhla ka pheji leyi ku fanele ku tsariwa hi maletere
          lamakulu leswaku i NKUNGUHATO. U nga tirhisa mimepe yo hlengeleta
          miehleketo. Loko u hetile ku tsala, bana ntila wu hingakanya nkunguhato
          wun'wana na wun'wana.

7.        Tsala hi vurhon'wana (swi saseka no vonaka), u landzelela milawu leyi
          faneleke ya mapeletelo, mahikahatelo na mavumbelo ya swivulwa.

8.        Landzelela swiletelo leswi andlariweke eka xivutiso xin'wana na xin'wana.

9.        Tirhisa kwalomu ka 80 wa timinete eka XIYENGE xa A, 40 wa timinete eka
          XIYENGE xa B na 30 wa timinete eka XIYENGE xa C.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3     3                        DoE/Hukuri 2009
                                                    NSC

XIYENGE XA A: SWITSHURIWA SWA SWITSALWANA

XIVUTISO XA 1

Swiletelo:

•     Hlawula nhlokomhaka yin'we ntsena leyi u yi twisisaka swinene, u tsala
      xitsalwambiko hi yona, kambe u nga humi emhakeni.
•     Rhanga u endla nkunguhato u nga si sungula ku tsala.
•     Xitsalwana xa wena xi fanele ku va kwalomu ka 250 – 300 wa marito.

1.1       A wu ri un'wana wa vanhu lava a va ri eku pfuniweni eka bangi yo karhi. Hi
          ku copeta ka tihlo, ku nghenile tinsulavoya ti khomile swibalesa. Hlamusela
          leswi humeleleke ku suka kwalaho.                                                     [50]

                                                     KUMBE

1.2       Ku na vadyondzi van'wana lava loko va ya exikolweni va yelaka ntsena ku ya
          vanga madzolonga no kavanyeta timhaka ta dyondzo.
          Hi ku vona ka wena, Ndzawulo ya Dyondzo yi fanele ku endla yini hi vana
          lavo tano?
          Aneka vonelo ra wena ehenhla ka mhaka leyi.                                           [50]

                                                     KUMBE

1.3       Vahlapfa lava nga kona eAfrika-Dzonga va yimile hi nenge wu'nwe hi mhaka
          ya vuvengavahlapfa (xenophobia).
          Andlala miehleketo ya wena ehenhla ka mhaka leyi.                                     [50]

                                                     KUMBE

1.4       Eka vutshunguri bya Xilungu na bya Xintu hi byihi lebyi antswaka?
          Nyika vonelo ra wena ehenhla ka mhaka leyi.                                           [50]

                                                     KUMBE

1.5       Vanhu vo tala lava nga eka swiyimo swa le henhla etihofisini ta ka masipala,
          a va tirheli tiko kambe va tirhela mindyangu ya vona ntsena.
          Andlala mhaka leyi yi va erivaleni u ri karhi u nyika swikombiso leswi
          tshembisaka.                                                                          [50]

                                                     KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso            Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3     4                                 DoE/Hukuri 2009
                                                    NSC

1.6       Ntlawa lowu vonakaka laha hansi hi wun'wana lowu mi hungateke siku
          rin'wana.
          Hi rungulele hinkwaswo leswi nga humelela hi siku leri.

                                              [Xi huma eka DRUM ya Nyenyanyana 2009]                     [50]

                                                     KUMBE

1.7       Loko ko tshuka ku va na xitereko etikweni, vatirhi va xibedhlele a va fanelangi
          ku tereka.
          Pfumela kumbe u kaneta mhaka leyi.                                                             [50]

                                                     KUMBE

1.8       Xifaniso lexi nga laha hansi xi kombisa khale ka Phuresidente wa
          Afrika-Dzonga, Thabo Mbeki, a ri na swirho swin'wana swa vuhosi bya Xintu.
          Hi ku vona ka wena tihosi ta Xintu ta ha ri na nkoka eka mfumo lowuntshwa
          ke?
          Aneka vonelo ra wena.

                                                   [Xi huma eka DRUM ya Nyenyanyana 2009]                [50]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA A:                50

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                     Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3     5                           DoE/Hukuri 2009
                                                    NSC

XIYENGE XA B: SWITSHURIWA SWA SWITSALWAMBIKO SWO LEHA

XIVUTISO XA 2

Swiletelo:

•     Hlawula nhlokomhaka yin'we ntsena leyi u yi twisisaka swinene kutani u tsala
      xitsalwambiko hi yona, kambe u nga humi emhakeni.
•     Rhanga u endla nkunguhato u nga si sungula ku tsala.
•     Xitsalwana xa wena xi fanele ku va kwalomu ka 120 – 150 wa marito.
•     Sungula nhlamulo ya wena eka PHEJI YINTSHWA.

2.1       Papila ra mafundza

          Hi ku leteriwa hi adirese leyi nga laha hansi, tsala papila u endla xikombelo xo
          pfuniwa hi mali yo yisa tidyondzo ta wena emahlweni:

          South African Council of Churches
          Private Bag X4045
          PRETORIA
          0001                                                                                     [30]

                                                 KUMBE

2.2       N'wangulano

          U loveriwile hi tata wa wena, kutani mufundhisi wa kereke ya n'wina u
          lumiwile ndleve leswaku wena u lava ku tshika xikolo hikokwalaho ka xiyimo
          lexi.
          Tsala nwangulano lowu nga va kona exikarhi ka wena na yena.                              [30]

                                                 KUMBE

2.3       Matimu ya mufi

          Tatana wa wena u hundzile emisaveni.
          Wena tanihi n'wana wa yena tsala matimu ya yena lama nga ta hlayiwa hi
          siku ra nkosi.                                                                           [30]

                                                 KUMBE

2.4       Memorandamu

          Muganga wa ka n'wina wu hlaseriwile hi vukhamba.
          Tsala memorandamu u tsalela murhangeri wa xitici xa maphorisa xa le ka
          n'wina u n'wi tivisa hi mhaka leyi.                                                      [30]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA B:          30

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso               Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3     6                            DoE/Hukuri 2009
                                                    NSC

XIYENGE XA C: SWITSHURIWA SWA SWITSALWAMBIKO SWO KOMA

XIVUTISO XA 3

Swiletelo:

•     Hlawula nhlokomhaka yin'we leyi u yi twisisaka swinene, kutani u tsala
      xitsalwambiko hi yona, kambe u nga humi emhakeni.
•     Rhanga u endla nkunguhato u nga si sungula ku tsala.
•     Xitsalwambiko xa wena xi fanele ku va kwalomu ka 80 – 100 wa marito.

3.1       Khadi ra xirhambo

          Ku hele lembe malume wa wena a hundzile emisaveni.
          Tanihi ndyangu mi vekele ribye ra xitsundzuxo.
          Kutani-ke, mi kunguhatile ku endla nkhuvo wo pfula ribye leri.
          Tsala khadi ra xirhambo leri nga ta hangalasiwa eka maxaka na vanghana.                   [20]

                                                     KUMBE

3.2       Dayari

          Xikolo xa n'wina a xi endzerile eJoni ku ringana masiku manharhu.
          Tsala dayari u komba migingiriko leyi mi yi endleke.                                      [20]

                                                     KUMBE

3.3       Swileriso swo komba ndlela

          Munghana wa wena loyi mi nghenaka swin'we xikolo u navela ku ku endzela
          eka n'wina.
          N'wi hlamusele mafambelo ku suka exidorobanini xa le kusuhi ku ta fika
          ekaya ka n'wina.                                                                          [20]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA C:           20

                                                                      NTSENGO WA TIMARAKA:          100

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 Nov 2009](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2009/377a808e-4b44-441d-8a6b-b7bd6f3eb7e6) — Xitsonga FAL · QP · 2009 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2009](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2009/4202341d-729a-4fb5-8fe3-58b49c086823) — Xitsonga FAL · QP · 2009 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC FAL P3 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-fal-p3-qp-nov-2022/1837adf1-8c3e-4ef5-b4e2-07a41a9d9d13) — Xitsonga FAL · QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2021/e6716f36-091b-433f-9f69-3938ddb118df) — Xitsonga FAL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2020/64bd12bf-00e7-43fd-aa73-4924752ed1b0) — Xitsonga FAL · QP · 2020 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2019/4f48ab0f-ba2f-4cf0-8048-3701b254aa6e) — Xitsonga FAL · QP · 2019 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/b22bd3e6-ea9f-4fd9-a78b-79060233a1f1) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/9a411270-a0e6-40c8-ae27-389ae9b8036f) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/f7f20b8d-0892-4cb5-8609-f82091278e66) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-may-june-2023/41380a30-b546-46e2-85b6-c62115fa88a7) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-may-june-2023/0beab161-1941-4a75-b450-74a17aa69dfd) — QP · 2023 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
