# Xitsonga FAL Grade 12 Paper 3 November 2012 Memo

> Grade 12 Xitsonga FAL Paper 3 memorandum from the November 2012, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2012-memo/f3723ecc-531f-485b-86ed-5b1ec276a529
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2012
- Exam period: November
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-fal) › [Xitsonga FAL Grade 12 Paper 3 November 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2012-memo/f3723ecc-531f-485b-86ed-5b1ec276a529)

## About this document

Xitsonga Fal · Grade 12 · November · 2012 · xitsonga. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga FAL P3 Nov 2012](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2012/90f72e5a-dc7a-429d-bbcb-43993dae535e) — QP · 2012 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

From | om

basic education

Department:
Basic Education
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

NATIONAL :
SENIOR CERTIFICATE e

XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)

PAPILA RA 3 (P3)

HUKURI-2012
MEMORANDAMU

geese ieee ee ee ee ee a ee 2 2 ho

TIMARAKA: 100

Memorandamu leyi yi na 14 wa tipheji.

‘|
|

i Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia

### Page 2

wat)

Wig |, Bipusud

Downloaded from hlayiso.com

OSHESIU BAK ojajauNydW ey aipUeY IMISIWIN 1Aq B Lie} Ejded Aq juezpuna

“yasisimy x B BUOMSEL
BIE} OMS OXOYIMS
BU Ld BY BX “eMLd}

ou aymidoxedox 1x
BUBMIESYX OORQUIEH-
“OXEM

eMUNYSYX BS
O}UB Ww 1y BUEMISNyI
ms e eieusiloys

BU WUOUL HAR X-

“OpoUB IU IY

IMUAMBH] BA B OE
“ofaupju

qu 8680 oF HULU esi)

“B/R} OAS OXOUIMS

BU 1 BY Bx “eMLe}y

ou ayanidoxedox 1x
BUEMIESIX ONO QWEH-
“Ojauep ty |Bueaisiyay

“BZPUOAPEUI BA |
oye eA CINMEYyRY-
“ojoue;

1y 8Ba8 of pun estyay

“Wue;RALE

eBu mse} oxoyims

BU BA IX Byd IX “BMI
ou eMidoxedox eBu
BUeMIeS}HX msenquR{ |
“ouRjeynyNy yu

ejancey ims Breysifoys
BU [YOU “ACU:
“Bjaua Of}

OWew BA ojeInME]YBW-

~“ejaue of gjaipu iy eBab

OJ luau Bsiyd] NY BLO

“OXOUIMS

BU BA IX Ryd 1X 'EMOjU)
ou emdoxedox BBu ix
BUEN BSHX IMSL}
“BYRYWOXO} YL

Bu BUBJeqUIEy Ny BIB}
WAS BUeIISIfou! Bu UCUL
eux iurdueyey

“ey ay BA 1

OyeU BA O[aNMEIYE A
“tyre

a] BA ejgipu iy ebab

Od MUU ESIUi My BpOy-

"EMS

BC BA NY HY OXOUIMS
iGueyey ix 8 BUBAyEsEX-
“eyRYWGYOIYU
Bu BuBjequig;

“erBYywoyoyu

BU JURaquIE,

eA & BYBANISIUs BUD]
o]Jeu BA OfoInMeRpeyy-
~eueAUe|yusY

Qj BA BaipU fy BSB

Tempe HY

1X BA NY I OXOYIMS
eu (x B BUEM|ESHX-
“EHEULWOYO YU

BU auaLIMS BUBjaquuR}

BU MO
“ojauesu fy

Oeu BA OjeIMME|YeUL
2} BUBQUIZYeURg WEY
0} BjaIpup: Bsiyay-

Hours IY BBeb o.

“eaalY

ou oymidoxedax

DX BA ML IY OXOYIS

BU IX @ BUBM|RSHYX-
“eyeinmeyy Of

Bla|PU IY BRU UloxO|YyU
BL euejaquie)

IMS BIE SIays

Bu 1UOU) HAR X-
“BjyUaY 8; Bx OLLIALX
eA; eyemisnyiy BUR}
OWseU BA OjONMEUBYW-

“oraubjw if efei
OJ [Luli esi A BEOY-

Thy BIOY NY EMU|NY BM | MY BIOy MY EMUON eM ‘OXOYINS Tye IX “CUE HY EMIS | NUL BU espey My BOY VOVHVINLL
“RIES OMS OXOUYAS “OXOYIMS BU BA Os TeYRyIUBLU 9) 8A | Qeyeyeyeu IMS BAY BIR] IAS ~oyebeyyu YM2L)
eu BA ojayeyeniyeus BU BA OjopeYyeMIUeU RUBIA (Ye yRL BuOMSeU OFSAO|ORU BA | O/O}BYBYIYCW RU WLI “ojauB su £4 OUMISIU IMS.
BUCMSEL O]UBS) BuOMSeU alles) BUOMSEL BIaAIABY | Ta BA oes requuoyyy BAG eBjeyynA 'y SEM ISIW MS | OjeTeYEx_UeW BU LUI. HXY Hpouy
eA tui BA OSSIYIEYY- | BA RULI BA OJOS INIA ld BA BiSIOU IY fu | ojeyeyeRyeUs Bu LHNY- “ByOYYNA BA BYSIPU
“ezpuoxpeui ek Bjaue owe, | BA olasiReu eM BYOXU BA Ojasi Nel ByNWE] tui BA ojasiysneW 14 funn BA GrasiyneL Via
BA iui BA ofasimney- {hua}! BA ofasiye_y- IW BA OSH eA eueAueyriua] ny Bjoy- | ny BIOy OA IuOUGUINA- BAA BYOYU BYNWaT- BM BOM BMWA | AYP THAVLIX
ye-0 cal 4“G-S in) i. ak) 46 V8 Zh Oh erie
“ajyey IBuemLeipue ix
‘IsUBY 9] BX OWIAIX IY |B EUEMiesiIx EUOMSEL “oupayninyyy BU
SIM eIPUR IX BUBMESHX ajmanueydesdus IX BUOMSEU BNOSISIME
aquiey euminyseydesdis Ox ‘EJoUs Ox BUBMES}IX “EyaSISuAy “BeSISIM] “BYSSISIMG
soyaeynouny, Ix BuRMesHX nyEMsa] | Exninquun, ny epmisiUiH | eX BUOMSeU BYeSOUG “EyOSISIM: EX | OU BIIYSINA BxeSIGLIOY ou eyayomsiueyy
1X BUBMESLX MEMS} eyesiquuoy Aqa| ejsue nm o;nyieydeydiy |x8] BUEM[ESEX | BUCMSEU BUBUIMS ajYeX iXaf BUBMIESIIX 1X8] Bum es
eyesiquioy |Agaj | oAq juouduunA eazy ny- joyeynBunyy- eXNyNQuIN] Ny Sy Musiyaly BXMYNGLUIAR My Qpisi ys
tuoyquuna eaey ny- “eyes em opaeAnqus “Bye QUT na oInyeydeydus nM o;nysedasdu nw o1nweydesdui
“Byeyely eM OjefeAnqui ajB} Ny BUOMSEU BM Ojojednqui BU NY poweynBunyy- nm o;eydeydiy foyeynBunn- foyeynBunyNn- (WAVEVIIEL
nydoGy aie; ny Buomseu (Bueye; ew & eyenxog eaquuey eyeYyWOyO|YU “oyoxoyoxna /oysynBunyy- esiyes} “OE MOUNAY, VM Ze)
ISIyeS} BULB EYBMIXOG ewes nBunyey- eu BuRjaquue) pjeunid ef aquiey BSOYY BA BUOMSEL BA BUOMSEU OYyOUL! BA BUOMSBU OUUOURU
ewe NBunuey- “OURjaYNINip BfeLuNyd ny Be] eA NBUNYeYy- | REx a] eA} nOUNYO;W- estyes} BA nBunyeyy eyoy eA nBunyey- eu BA nGunyely- NA “#p0uy,
“OURJeyNJHyYU Bend | iAq euOMSeU ByeLeyeA] “OUB}aYNINYAU “Ue 9} BA Byaipu iy “epoueBuy OX efarpu iy “aie, “HUANA IY
i4q BucMSsEU BUaUIMS Ig tuezpuna eye! By Bjanidey Ny BU Ny | BHEYWONOTYU BSISIMY My | BYEYWOYOIUU BsISWN My | ByEYWoNO|YU esisua; ny | EYBYWOOIU esis, AY | OLVHADNMDIN
einyny BAq fuazpunA- | oA BMUIY reyU YY “gjaue OAq | uezpunA- BsiqUoY (Aq wezpuNA- esIquioy iAq IuezpuNnA- BSiquuoy [Aq 1ueZpUNA- esiqiuoy 1Aq luazpun,- | WN INSZGNNA
Fe-O ___. ¥el~ OF St — eb état 2e— vei Got ~ Hee ee~92
WGE ~ OF
WGZ ~ 0 Er — OF %ES ~ OS %69~ 09 KEL — OL ‘%O01 ~ o8
ezpuoApew! &
[Suepous eiu ehq euvAugjeua ByB|SYNWE OA IYIEHIK Burkueiyuay elyusy eyaynmery
1Aq By Ofq NoxIMsNA Ag ROYIMSHA Byaue O£q HOYIMSNA 8{ BAq ROYMSNA @j eX WOyIMSNA a] BAG NoyIMSNA ofg HOSA
Led ipoum Z eA pouy yeh ipouy § BA jpoyy 9 2& jpoyy 2A ipouy

210¢ UMNH/AE

(0S) VNVMTVSLIX VLAMAYOY OA DIHIGNHY “Vv VX SDNAAIX

nwepueioway] ~ OSN

@

€d/(7va) einBung oF ejajyebuy Oo: wuuNY :eBuospX

### Page 3

LIN)

IS
vast

Downloaded from hlayiso.com

eipuaud

osiles}u eM ojajewnjdi By ojpuBy Imisiy Aq e La] eyided BAq tuazpunA

“audi
ould ENA Ny

oy

BU IMS B BUOMSBU
ajueanydeanid
AS BURWUIZDULL

Bu eMINAMS-

“eenuny

Bg ayaMLiBipuE
1Aqa} GYOXONOXxnA-
“BYEYLUOYOIU

eu 1UEaquuEy

eA & OXEMYUIL
BUEMIESYX BIS
BABY BA O|AINEM-

*“AL-O

“nydoBis awoy
/GU9] IX BUDMIESHK-

“ezpuckpew
pevewrzpuy
BU BAINAIMS-
ByajaequNy
ny YOY UB eyEINA
i 49] NBuny euomseu
BiNyNy BAG oyoXoYOxNA
BUEM UIA {UE UIA-
~eyeYLIOYOI YU eu
1uBjaquiey eA B BUeM Uy
BYR BA OFaXNReYA-

é@

BM:

“nydoBu euwioy

Jat] 2 euRMyesiX-

“EyASISIM] BX EUBMIESLK

aquiey oxoyuas

BU IMS BURWIZDUQ

BU BAyNAIMg-

“BHEHOSISIM] ay

eJojpu iy Byam EIU

\Agay BUBAUOYOXOHOXNA

eu ny

ByeYWOHORML BU

BUB|OqUIE] BA UBM.

ByeUUIN BA OjByN|epy-
“Ae

“ayajouny 1Agay
BAY BIE] IAG 1YaINA-
“eyesisia) BX BUBMIESEX
BQGWEY OXOUIMS

Bu mS PUBWIZpUR

BU BMINAIMS-
“BYyBYWOYO[UL

BMS OSAGLIMAS

1 BA ny aymneEipue tq
eum, urkg OYOXOYOXNA-
“eyeYWOYO}YU

Bu BuRjequigs eA
ByeyWi} BA OJIN] CI

“eyajauel
1g} IY ran A-

S|Mue|pue
was BUBWIZpUR
BU emjnamg-

-ey9|aue}

tAa} 9 /pu sy @yMUBIDUR

14q OYOXONOXNA-

“eYEYLUONOI YU

BU BUBjOqUE BA BIE)

OL EXE Yu] BA O|axnPEY-
¥

“ayajaury
Wage) 1 1uaInA-
“aUSuIMS

‘OFBUBIW IY OAALE;DUR
AS BUBLZDUP

BU BNYNAIMS-

“SusUIMS BWOHUOy

Of ByOIpu fy efMLepue

tAg oyoxoyoxn j-

“eyBUWOYOHU

BA ofSYN|eW eyS

OuRjaNUyL Bu Ay-
“AY,

“BURMIRSHX

EMS O}BARIIMS BU
BuBjaquiyy [Aq 1yaina-
“QUALMS OURLayT Np
BA BIO/pU iY SIMEEIPUE
IMs BUBWUIZDUT

BU BMINAIMS-
“euBUIMS

eyoINME|U OA BWOBUOy
OA Bjajpu ty opMUE|DUe
1Aq oyoxoyoxna-
“eyeyWOYO}YU

eA OFM BHO
OURjOYN|AYyU BU Ny

g~s

210¢ UMINH/Aed

nwepuBIOWE\ — OSN

&

(OWHVIILL
vm 9)

X NpOyy

Ed/(Iva) einBung o1 eyeyeGug oO. wy seBuosyy

### Page 4

way 3
io . S B|puslld

OSLESIU BM OjajaWUNjd By e;puey lasiysl Aq e 149] eflded eq iuazpuNA

Wish.

‘oBuowi eypjafueney
IMS9] OXOUIMS BU

ny BUOMSEU ‘ojayes|eu
BA MMBILL BjQjaZPUR] OA
Bja|pu iy ueMEjpUe

“uejeAuS ‘e[puesueg

9] BBu imsa} OxOYIMS
Bu ny aquiey ‘o}ejeseui
BAS OFBARUAS

“oyequunax
BMS OYBAEIMS

FOIL] |X
OnIGUEMJE SIX EUoMseU
OMagNAK BMS
O*@AEMS BA OAEMYUIY
nme apsajazpuey f-

‘ojsjesyeus ems XB OYSQUINATX- BA Ry Bua “Caespeus BA ayajaurs [Ka] “eySsIsia] OU
Oy@AgIMsS Eja}azpUuR] OA “oiyey uempeipue | oA Bj;pu iy apmuejpue “oy@qunAx | nMeYLU efe}ezpuR) F- |  auauIKs ayayamsquElY
lajpu Wy (buEMuE|pue x @ OMLGUUEMESIIX pc o@quinaly- BMS OYOARIMS “2yASISIM] OF USUIMS [xe] OME MES
xX B GYOQLUNALX- BuoMseu ejnfuns “BYOSISIM; OU BA yajauR; tal nMeys | O[yey Ex OY LLIEMJESHX ajaixrynguuny

ueY 8] BX | o1 BaabUy ol uy ex | efeUe Ox ONIqUeMiesTX px oyequunarx- ByezpuE; ny eIe1 N- aypaninquiny ny RANEY BQUIOYIL

Oudix BA | BuBaAeSyX Ba ny GuppoueBuu xe SUMAN, “BYBSISINY OU IU TEY I “eyesisimy Ou By RAMY EQUUOyA nm onyserdeydua
eA ojojepueeus | oyiquiempesyx ‘emipua My BANYIY BQWOHN 9] Bx On|quieMeSsHX | gjYey BX OIGUDMIESIX nat cynuieychey dur foyeynbunyu
BUOMSEU ajyey BA e6u nw onwedeydus Am Opn Redes Sywuxninquint O]IMnNquA, foveynGuny BA [uOUqUINA-
Blau iu Guempepue joyeynBunyu yoyeunbunys: ny BANYIY BqLUOYN PY RAMU BqWIONA, BAq juouquina- “eHBYWOHOWYU
ms B opyesdeydus iMsaliquieH- BAQ luoUquun A- ni oynyEdejdw nA Ornypesdesdias “eyByWONO|YL Bajeyes (Aq
foyeynBunyye “eyeyLONO,YU BYEYLUGYOIYU Bayes foreynBunyu: /oveynBunyu | ejsteyes 1hq oAqemyuiy | ofqemyuiy OYOXOYOXNA
“EyeYWOKO|YU eyejaiayes oAq ezpuodpens BAq tuouquunA- Aq juoUquNA~ | oyOxeyOxNA Bu ‘esHauD BU 'BSLIDU9 OA EjajpU

eyo; Yes 1A; oBues}iAq BAg GHOXOXOXNA “BYEYWOYO;UU TeeYWONOIY | OA BIOIPU HY OWMUB;OUe | IY eyMUE;pUE § EXEL

1Aga| Buekuoyoxoxoxna oyOXOyOxna BU NY BU Ny BLOMSeL ejeLS Bleieyas 1Aq Blarayes [Aq 4 Byeyiuy BUOMSeU BUOMSEU BUBUMS

Bu ny EuOMsEU
ougaynynyyu eu ws
e ByByuul BU fuezpUNA-

yea) nm e eyeyu

BUOMSBL OUZIN|INYME
BU BA Ny IOURIEL as
B eye yw] Bu wazpun~A-

Fes, na @ Byeuus

OM QUES HRUnYYU BA
BjO/PU IY ByMUEI|PUB ns
eywyeuty BU ILEZPLA-

e6u na ed nm eye yus

BUBMUIAG oyoxoyoxnA
UOMSEU IYsE IX

8] BM OUBFAHNNYyyU BA
BISIPU iY BjIMUZIDUe IMS
yRYLUE BU |uaZpUNA-

OYOXOWOXNA BUOMSBU
OUBIOYNINYyYU BA

Bje{pu |y a/uE;pue IMs
eyeYLUR BU lUaZpUN A-

oURPnNYyU Bu mAs

ByeULUA BU UezpunA-
‘uayeywe

Buuny ny He} eBu

2 BUOMSEU BUOBUOY

OuRJeyANLIE BU uAS
eyeywg Bu ezpunA-
ua yey

tuny eBu @ BuOMseu
OXEMyLIY OMIquIEMjesEX

Downloaded from hlayiso.com

em oGuow Bue, UA em o6tou euen,UA BA OBUOW BUEM HA “eyeyiu em ofuowW “weyeuWs Of Bje;pu ay nBunyew Bye SUSUIMS BUUOBLOY
kueyuiu euoMseu juseyui euoMseU Ryesu BUOMSBU yuo IMS B oquey BueAuRuny & ByBipue n izpuoApNW ome) ly NBunyel
nBunyew eyejpue nBunyew ejepue luayeyue BuiNY B jueyeyiua eluny & eid n aquiey ewobuor | ‘ojeyajyelus ey efdna ny “oyeyayYaI By BIGNA My (WOVEVIAHL
2 OO] UayYBULWS E ovo} ueyeywe | edn nBunyeu eepue | ed n nBunyew vepue OA Bfipu Hy NBuNyeus esiqwoy ef nBunyeu esiqwoy eA nounyew WAA O02)
euiny fi ZpuoApnyy- Buuny n izpuoAony- 8 IZpUOAPNW OYO7- B IzpuoApniy oxo} Bye|pue n izpucdkpniy- BA ojajeipueeyy- Bf ojaye|pueely-
“OMIQUTEMESHX “OIQLUBAYESHIX “omquiBmpesyx “oyfquemjesyix XNA POUN
“OMIqUIEMjeS MS BMS OYaAEEMS 1 “oqWEM|eSLX EMS OYBARUMS ‘OMIqUEMyESX BMS OFSAEHAS BMS OBATIMS
BA ojayesyew BA vA ny BzZpUuokpE BAg EMS OYAAEIMS IY BA Ny 1y BA ny HEX BMS OYBABUMS IY EA Ny 1y BA ny auauIMS 1y ANY ByeMMEY | OMASINAIX ®
RNA BYO|BuUNyd NY, | euoy e6u fAgal innna- | Bsua oAq nya BU nYy- | BA JARNA BU ny ayyey PAG IARNA BU NY | ajyey BA ARTA BU Ny ofq JAINA BUY: | OLWHODNAYN
AG —O AL~9 "G-B “ALE ~ Ob AEL~ Zt ‘gt — yt 2 - Sb “INAZONNA
WEE ~ OF
%Ee~0 ezpuoApew %6S ~ 0S %6S~ 09 KEL — OL %OOL — 08
iGuejaue ebu fq cueduejaua %8r~ OP Byafaynure OAq Hy reyrx euekuepyuay ejyuey eyanMely
1Aq ey ofq Roymsn, oXg HOMIMSNA Bjaua Ofq nommsn A, 8} eq HOMsNA 9] eAq NoyImsnA a] ekg RoyMSNA Ofg ROSA,
BA jpouy 2 BA jpouy £ Bf ipoyy beh ipoyy § Bf Ipouy 9 BA IpoUy Lek tpoyy

eb0¢ UNNH/AEd

(0£) VH37 OMS OWIEINVMIVSLIMS VLSNAYNO OA DINIGAHY 7a VY AONAAIX

NWEPUBIOWSW — OSN

v

Ed/(IV4) einBung 01 ejee6ug o1 uy -eBuosyX

### Page 5

bs

BIDUBY

Wi)

OSHESIU em Ojejouinjdus By o|puRBY ImisiysN Aq e La] Byded BAq juazpun,

FOYKUOY DK BUBMISHY-

“onojyut

egiueSuegy |x BUOMSEL
12} Os OXOYMS

BU LU BY BX “EMO

ou apmidoxedox

PC OMIGWEMTESHX
oyopiquiery-

ve yeywayo| yu

BU 1uRIequRy

IMS B BIRYSIlOW

eu uous “BARR X-
“nBuequi eu

nSunyew ea vaynuween

Downloaded from hlayiso.com

“QUOUIMS 91149]

JOHLUOY IX BURMTESHX-
“RIE, OMS OXOYIAS

Bu LU BY ex “EMORY

ou epmidoxedox

Ix oviquieMmjesHx

yop uIR}

‘o|oUBAY iy ueMisiL
WAS B BueESHOWL

Bu |uoU) “yAEny-
“nBuequi eu

n@unyeui Ba ueynwern
Bx O[BWOBUOMIX 14

eA ny GupjoueBUL nM &

“OUSUMS ail|9|
faltuloy x BueMyEST,
“OXOYIMS

BU LI BY Bx “eMOIY
‘ou ajtidoxedox
OMIGUIEMjESLX
oyoqquiey-
“pyosisiny eBu ims Ed
IMS BieysIieys Bu IOUT
BBX BA O]@SILUA EY
“nBuequ eu

“eyojaUuRy

tAgaj Iya] Bu BA

Ty Bley IX BUBMBSHX-
TeMpO|Y OU
aimidoxedox jx BAnyU
IIEYX B] BMS OXOUIMS
BU hx OM!QLIEMJESHX-
~Byaus OA eyaipy ty
SIMS IMS Breysilayi
Bu 1u0U) “HIABHX-
“nBuequi eu

nBunyeu eA ueynueen

“eye|euRy Aga!
!49iNA BU ix SUBMIS X~

"EMUIB|L

ou aymidoxedox

ix BANyIY BUeAUOXOYMS
Bu IX OMIQUBMJRSYX-
“BYEUWONOIYU

eu BuRequiEy

ny BRL Ms Busy sileys

“-‘n6uequi eu

ayapeur; Aga]
JOINA BU Ix BUEM|ESHX-

“BAIO}Y OU
idoxedox x Bann!
OxoYIMs IY GuRe]e}

1X B OMMqUIEMES]IX-
ByBYLIOYO|YU

BMS OXBABFMS IY BA Py
O}OUBIU |Y OMISIU VAS
BA ny Be} IMs Breysifaui
Bu IMCL “IARI X-
snBuegui eu

nOunyeu ea UOYnUeeA
ex oauioBuo yx

“ByajOURy [Aggy yeina.
BU 1x OY qUEMpESUX-

“BA O|Y OU
oyaidoxedax ix ganyty
OM LIX BU OXOYX BU
BABY IX OMIQUIEMIESIX-
“eye yWoyolyU

BMS OBARHIAS [| BA

ny euiaulMs opebeyyu iy
OIMMISIYA IMS GaBUSHOLL
BU OU “AB L-
“nBuequi eu

nBunyeu BA peynuEEA
Bx GfawWOBUO4IX IL,

BUOMSEU BMISIMS}UE Hy | ABunyeut ea ueynwueeA | BX OjewioBUODix 1y BA Ay | nBunuRU eA Heynweer qy BA ny opebeyyu | BA ny BUOUIMS BiqUaY 6 (WHVUVINEL

My BAB) TM RUHLOA BAR] RY BM LULUOAIIN- | 2X Oj@WOHUOdX 14 BA NY | BNe|SyNWE OA BeIPU IY ex QFeWOBUOYIX 4U SIPAISIUIA NM BA | Bx OWA IY QyebeyyU tL YM OL}
“Byeyw em OBuoW “oyeyul ea | iBuejeue nm © BUOMSEU | SYMISILUA nA IU BA ny ovebeuyu I AY BIEP NM HUUUOARN | SHARISIUL AM iWULOARN-

vjejezpue| ny eyouoU ofuow ejeyazpue; ny | efoniAey BM ILULOAIN- SPMISILE MAA RULIUO ARN “ayauims HxY upoyy
BMS BUOMSEL BUSUIMS BYOUOU BMS BUOMSBL “ByGL OMS OXOYIMS EL | BM OYNINYYL I “ayey BHBARY BA -ausuyas UeYpnA eX BeIpU Hy

[suey 9] UX OWIAIX BAG ny BuomseL ejaue OAq | oxoUIMg WEY QUJEW EUOMSEU aiBy ayey aimpue | BU OLebEYyL iY sjMiIpPUe WiatH

poLeUexojoBuojn A- | OYEWUBXOJOBUO|NA- f QuwURXo|OBuUaINA- [oyeuexoioBuajina- | iAq oyseuuexojcBuaina- iq O|WBWEXG]OBUOINA- | Aq owUexo~GuOINA- | AMS TIAVLIX

4e-0 ye-e aye 4g~-S wa-9 Yh-2 O78 “NTT
NWEPUBJOWS\\| - OSN
2102 unnH/agG g €d/(T¥a) BinBung 01 Bjeye6ug os juny :eBuosnyX

### Page 6

Bipustd

oslesiu BM ojejauNjdu ey a|puey Imisiyiy Ag & yal Bjided ehq |uazpunA

“O|aTESTeU EMS
OYSARIIMS BojazpuR OA
Biajpu iy GuemuE|pue
bx @ oyaquinary-

“ISUBY @} Bx

OwWIAIx BA 1 RUBMIRSIIX
BA ojojeipueeus
BUOMSBL Ailey BA
jeipu ty Gueaye;pue
S B OWN E;deydu
foyeyndunsn
“eyeyLuOyor yu
ByRIO}ONAS

qa} eve uoyoxoyoxna
eu ny BUGMsEL
ovRjayninyyu Bu IMs
2 Byeyuuy Bu luSZzpUnA-
ee] MB BYE

coBuow eypieAuBARy
IMS] OXOUIMS BL

ny Buomseu ‘Ojapesyeu
BA AMABILE BfajazpUE] OA
Bajpu iy Buemuepue

IX B OYaqUINAIX-
“ajyey Buemuelpue

[x 8 BueMyeSIX
eucmseu yinBung

Od BeyeBuy O41 RUUISy
Bx BA ny Bugjeuebuys
2 BUBMESIX "Emipua
eBu nm ojnyejdejdun
Joveyndunyu
msaiiquig}{-
“BYBLIWOWO|UU
Byzjayeyes:

\Agaj oBuosyAq
oyoxayoxnn BU ny
BUOMSBU OUR|aNINUMY
BU BA Ny WEI IMS

B BYEYLUN BU KeZzpUn A
Wem) nM B eyeyu
em oBuotw BueM UIA

“1U9| BAO “epUeBURY

9} eBu msg] oxoums
BU Ny equity ‘ojoyesyEU
BMS OYSABLMS

1U BA ny Bious.

Of BieIpU ty aLeipuE
OysCWNAlX-

“BYyBSISIM]

OU B}aua Ox BUEMESHX
OMAEKninguiny

Ny BAN BqUIOYA

1Aq oyntedeydia
foyeynBunyu

eAq iuoyquina-
“BYEYWONO[YU Bja|Byos
ofg ezpuokpeut

BAg OYOKOYOXNA

eu ny ZUOMSBU BjaUa
OM OUBIOUNINUML BA

Bjeipu ky ayMLe|pue yas
ByeYWH BU JaZpUnA-
“yemy

Bu am eid naa Byeyul

“opayesieu
OMS OY@ABIIMS
BA NY Hex 9
eA BBIPU IY oauepuE

1X OYSqUINANX-
“wyasigin OU

RYBYX 8] BX BUBMIES IX
ByIxninawny

ny BANYIE EquIOY);

1Ag oynyeydeyduy
joreynBunyu

Aq moyquin,-
“RXHBYWOHOPUL
Bjayayas tAq

BUBMUIAG OYOXOYOXNA
BUOMSEL KB HX

9] em OURSyNNyyU BA
BISIPu IY ORAUBipue vas
ByBULUI BU fuaZpUNA-
vexeyu em oBuow

‘oyaquunax

BMS OYSARLNS

BA Syaj@Uey 1Ae| NABI
BjajeZpuey ny BIEL N)-
“ByOSISIM,

OU OR yBy BX BUEMIRSHX
OjAXninquin;

ny BARHY BQUIOHT

i OUNEpdeydus
JoreynBunsu
fq juouquinA-
“BYBYWIONO|U
ejajayas iq
OYOXOYOXNA BUOMSEL
OuRYNINYHU eA

‘ByOIDU IY SIIME[DUR IMs
eyeywwiy BU uezpUnA-

“oysquinAx

BMS OWOABIMS

BA ayajauR} Aaj

FMB} OIa;ezpUB] A-
"ByssiSIM] OU aUauYAS
BIYEy Bx ONIqUIEMYESTX
aywwxninquuny

NY BAR HY BQWOMI,

1Aq oynysejdeidu
foyeynbunyu

Ag Juoyquin,a-

“eye YyWOYOIUU

BlalaNes IAG oAqEMDUIL
O}OXaYOXNA Bu ‘esiJaUS
OA B)a PU IU atyALEpUL
he eyeuuay euomseu
OURIAYNINYYU BU IAS
eyeyuup eu jueZzpunA-
uaye4yue
Buuny my ye] BOu

B euomseu eWwoBbuoy
OA pjajpu iy nBunyew

“Sip OHMARIY HK
OMIqUIEMJeSIIX BUOMSEL
oyaquunarx Bas
OYBABIIMS BA OABMYUTY
Nave @|Mejazpue| F]-
“ByASISIAN OU

QUOUIAS ayajemsqEly
1x9] OFIQUIBMJESUK
Slimxninquin,

Toy BANYIY BqLUONA,

1Aq oyntpesdeyduy
oveynSunye

eAg luoyquina-
“eyeLWOYOIY

Bjajeyas [hq

oAqemyuty OyOXoHOXNA
Bu ‘BSHauE OA BISIpU

1y Oyauejpue a eyeyUN
‘euoMSEU BuaLIMS
OUBIOININYXU BU IMS
yey BU ueZzpunA-
‘uayeywa

luiny efu & eUOMseU
OXBMYUIY OHLQUIEMIESIX
YS BLBUIMS BLUCfuGY,

Downloaded from hlayiso.com

em o8uow euemuiA IeyUi BUCMSEU em OFUOLU BUEMLIA yUuO IMS & aquRy UA EYWS. Byejpue n izpuoApniuy owe] ty nBunyew
Hey BUOMSEL nBunyeww eyeipue JE YUIL BUOMSEU tuayeywe BWwny & eupduewny & | ‘ojayaiyaiu By Bydna ny ‘opoya|yeity By BydNA ny (WYVHVAILL
néunyew eepue B ONO) tuayeyWwa fuayeylue Buy e | Bid n nBunyew BepuE Bid B aquiey BLCBUOY BSiqtoy BA nBunyeU esiquioy BA nBunyeu VME
& OO} JUayEyWE Bun n izpuodApny- | edn nBunyew eyeipue B izpuoApnty O}07- OA Biajpu iy nBunuet BA OJ EIDUBEY- BA O|ajeIPUERYy-
Buuny n zpuoApniye “oyIquIEMestx B Zpuopnus O07 “ONIQUUBAES YX BlejpUR N IzpuodONI- “ONILUENYeSEX “OyIqUIEM|ESHK XNA “Ipoyy
“ONENESS BMS OYBARLMS 14, OMPQUUEMESIX BMS OYBABIIMS “OMI UIEM| BSHX BMS OYOARLIMAS BMS OY@AE|IMS.
BA OjayesyeW BAQ, eA ny ezpuckoew eAq | BMS OnOARIMS 1] BA HY, ny BA ny iyseyx | BMS OBARIIMS IY BA NY Iy 8h ny auaulms iy eA ny eysiNMe|y | OWAEWINAIX
IARnA ByayBUN|C AYy- { BUOY eBU LAqaj IANA | BjaUe OAq iAWNA Bu Ny 8] BAQIARNA EUNY | SIUBy eAg IAjnA BU Ny aie BAG 1ARnA BU AY- O€G IANA BUD |) OLVHADNOYN
*AE~-O gab 9 %S K-79 6-8 01-46 Eb - “OL |. INAZONNA
%GE — OF
EC ~ 0 ezpuopel %6¥ ~ OP BS — OS %69 — 09 KEL - OL *OOL — 08
iGuejaus ebu Aq eurkueaua ByB}ONWE OA 1YJEMIX eueAuesyuay eyyuay Bya|NMepy
iAq ey ofq NoymsnA kg HOYMSTA B/2Ua OAG ROYIMSNA 3] BAq HoymsnA 3] BAq BOWIASNA 8] BAG RoyIMSNA fg HOyIMSnA
4 PA ipouy ZEA Ipouy ¢ eA Ipouy vA ipoyy @ BA Jpouy g Px ipouy 284 tpoyy

210¢ UDINH/FEa

(02) VCH OMS OWIGWYMTVSLIMS VIEMAHON OA DIMIGNHY 29 YX SONAAIX

MUEpU IOLA] ~ OSN

. €d/(Tw2) BInBung oF ejajabuy O41 wuURY seBUOSyX

### Page 7

aw
nS

Wis)

Downloaded from hlayiso.com

BIPUSUd

OSHESIU BM OlSjauunidly ey eIpUeY LMIsiyt Aq @ fey eyded eAq juezpuNA,

“@UOUIMS O/1US]
POIIWOY XK BUBMESITX-

“OOH

‘esitteBuely ix euomseu
Be] OMS OXOYAS

Bu EE BY BX emydaly,

“aU SUIS aNYS}
Jayuioy x BUEMIESHX-

“eyajeuel Aga}
IUOINA BU fx BUEMESHX-

“ayajeuey [AGSy IYajNA
BU IX OyIquUueMyespy-

ou amidoxedox “BIEL OMS OXOLYAS “ayajeur “ayajauey 1Aqa) “BMUB[U OU “BMI OW

1X OMIRUBMES TX Bu iJ BY eX SeMHeIYy WAgai Waina eu BA | iyaInA BUX BUBMESHX- aydoxedex xX BANIY, eamidoxedox IX BAN YI]

OyoQue}Y- Ol Gjaidoxedox JONLIOY 1X BUBMIES}IX- Ty BBY IX BUBMyeSIIX- OXxCUIMS ty uB|aye] @M LIX BU OXOYIX BU

“eyYLuOYo;yU PX ONqUIEAYeSLX “oxoUMs "BALa[ly OU "eMUa|Y PCE OMIQUEMeS}X- | BABY IX OF qUEMID:

BU jURaquiEy oyojquie}y- BUH BY Bx 'eMay | aymidoxedox ix BANyiY Ou ofimidoxedox eBYWONO|YU “eYEYLUOYO;YU

IMs ® Byeysiloyr “ojaue ga 1y IGuemis! yun ou aymidoxedox IWJG4IX 6] EMS OxOULMS: BUBAUOXOYIMS BMS OXOABIIMS 1 BA No BMS OY@ARIIMS i BA

Bu UOY) “YAENX- ms @ Beysilayl 1x oxiquempesyx BU (x OyqUIEAeSHY- BU PX OMIGUIEMIBSUX- | OfSLJUL Ry OnANSIYs IMS mi SUSUIMS OTBDEYU lu

nueqw Bu 8U iuoul ‘HAeIX- OyOH GUE, |- “Bou OA Bja;pU i “BYRYWIOHOIUU | BA NY BFE] IMS BABUSI[Oy) SUH] IMS B2ByISIfays

nOunyew BA uexnweeA “n6uequ eu “yesisimy eu IMs Dydd MS ereysifeys BU BUB)OGUIE) Bu oy HAEHY- BU IUOUE AGH

Bx Qaiuoduoyx | nBunyeu ea yoynweeA ws Bieysifays eu oY Bu WOU YWABHX- ny |B} mAs ey “nfuequ eu “nBuequi eu

iy Bx ny (HueoueBurs BX OfaLUIOBYOYIX fy 4 Aeyx BA opasnpayeyy- nBuequi eu eu jUOY} 4 nBunyew en paynueen | nBunyew ea uanween

nae Buomseu | BA ny iGuRjsUeBYL nM & “nbuequ eu | nBunyew ea uaxynwena “nBuequi eu x O|aWOBUOYX BX O}eWOBUOY!X 14
SUOUIMS BMISIMSJUE | BUOMSEU EMIsimsiue Ny | NBuNyewW ea eyTUeeA | BX O}OWOBUOdIX Ky eA ny | NBunyew ea ueynweea 1U GA ny oebeyyu | BA ny aUaUIMS BIYay 9} (WVHVIILL
Ny BAR] NM WINECALN- Bx ofausOBuO: eA My | Byajaynue OA Balpe ty eX O)WIOBUOyIX ya WITM BA | BX OUUAIX Jy OVEDEYYU IY wud

eyeyul em OBUOU! veyeyu em | (Sugjoue nme euomseu | apmisiyy ra ONIN- Ly BA ny OpebeUyU Ry AY BIEL NM KAULOALN- | aimisiy MOAI
BisiezpuR| My eyouaL oBuotw Bjsjazpuzj ny | efaAiACy BM {WHUOARN- oBuow “OUOLIMS HXY Ipayy

BMS BUCMSEU SUSUIMS BYOUOU BAS BUOMSEU “efE] OMS OXOYIMS BU | BM GYNINUYU IyUS MS B “a1yey eyadey eh ~euiauims Leypna eA eyaipu iy
ISUBY 9} BX OUUIAIX BA fsuey aj ex oudlAix BA my BUOMSBU BIDUA CAG | OXCYME 1UseHIK a] BAq QyJ2Us EUOMSBL EfEY S1yey epypues | eu olebeyyu fy WIaH
# OLUeUeXo[OBuIN A- 1 OWeWeXojOBuoinA- J OWewexc;oBugin,- FoWewexojabuoinA- | 1Aq onseuexojoBuoina- | 16q oqueuexojobuoinA- ) Aq oyreexojoBuona- | ye PAVLIXx
ao ne £ vue J ae HS-S 2-9 * yaar

nwepuBioway ~ SN

¢40¢ UMNH/AGC Z €d/Cv 4) einBung o4 ejaje6ug a1 jutny ceBuosyy

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3 DBE/Mukuri 2012
NSC — Memorandems

MAAVELO YA TIMARAKA

XIYENGE XA A: XITSALWANA: 50 WA TIMARAKA

u

VUNDZENI NA NKUNGUHATO (VN): 32
RIRIMI, XITAYILI NA KU HLELA (RXH): 12
XIVUMBEKO (X): 06

50

XIYENGE XA B: XITSALWAMBIKO XO LEHA: 30 WA TIMARAKA

VUNDZENI, NKUNGUHATO NA XIVUMBEKO = (VNX): 20
RIRIMI, XITAYILINA KU HLELA (RXH): 10

30

XIVENGE XA C: XITSALWAMBIKO XO KOMA: 20 WA TIMARAKA

VUNDZENI, NKUNGUHATO NA XIVUMBEKO = (VNX): 13

RIRIMI, XITAYILI NA KU HLELA (RXH): 07
20
Vundzeni bya papila feri a byi tirhisiwi handle ka mpfumetelo wa ntsariso Phendla
SG
Cen

Tam

### Page 9

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL}/P3

Downloaded from hlayiso.com _
NSC ~ Memorandamu DBE/Hukuri 2012

SWILETELO. SWA MAKOREKETELO
XIYENGE XA A: SWITSHURIWA SWA SWITSALWANA

XIVUTISO XA 1

VADYONDZI VA NGA TSALA SWIN'WANA SWA LESWI LANDZELAKA:

14

1.2

1.3

Xitori lexi ndzi nga ta ka ndzi nga xi rivali.

Mukamberiwa u languteriwa ku va a rungula hi xitori xo karhi lexi a nga ta ka
a nga xi rivali. Xitori xi nga va xa ntsako kumbe xa mahlomulo.

Xitsalwana xa muxaka lowu i xa ndzungule.

e Xitsalwana xa ndzungulo xi hlamusela xitori kumbe mhaka ieyi humeleleke

nkarhi lowu nga hundza.

U ta boxa ndhawu laha xi nga humelela kona.

Nkarhi lowu xitori xi nga humelela hi wona.

Leswi swi nga humelela.

Swimunhuhatwa lewi khumbekaka.

Leswi swi nga ta endia leswaku a nga swi rivali.

Mahetelelo ya leswi nga humelela. [50]

Hiamusela ndlela leyi a wu ta navela leswaku n'wana wa wena a kula hi yona
loko a wo va mutswari.

Mukamberiwa u fanele ku tsala hi leswi a ta swi endla loko a a ri mutswari.
Xitsalwana xa muxaka lowu i xa nhlamuseio.

* Eka xitsalwana xo hlamusela ku nga hlamuseriwa munhu kumbe mhaka

yo karhi.

Loko n'wana a nga si sungula xikolo.

Muxaka wa swikolo leswi a ta nghena eka swona,

Vukhengeri lebyi a ndzi ta navela leswaku a pfumela eka byona.

Mahiawuielo ya vanghana.

Mintlangu leyi a ta ngheneleia eka yona.

Mahlawuleto ya mintirho. é

Ndyangu wa yena. [50]

eeovereed

Mfumo wu na vutihlamuleri byo vona leswaku mapatu ma tshama ma lulamile
eka swifundzha hinkwaswo. Aneka miehleketo ya wena ehenhla ka mhaka
leyi.

Xitsalwana xa muxaka lowu i xo anakanya.

e Eka xitsalwana xo anakanya mukamberiwa u gayela timnaka a tihela a
kombisa ndlela leyi a titwaka na ku khumbeka hayona.

Miganga hinkwayo yi fanele yi va na mapatu lama fambekaka.

Ku khurhela mapatu minkarhi hinkwayo.

Ku pfala magoji exikontirini.

Ku aka mabiloho lomu swi faneleke,

Ku vekela mimfungho ya patu lomu swi faneleke.

Ku biyela tidarata etlhelo ka mapatu. [50]

Vundzeni bya papila teri a byi tirhisiwi handle ka mpfumeleio wa ntsariso Phendla

BY
Cate
TBM

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Ririmi ro Engeteia ro Sungula (FAL)/P3 10 DBE/Hukuri 2072
: . NSC — Memorandamu

1.4 Nyika vonelo ra wena ra loko swi fanerile ku va vadyondzisi va ya
etinhlengeletanini hi mikarhi ya tidyondzo.

Mukamberiwa u languteriwa ku nyika miehleketo ya yena hi tihelo ra loko swi
fanerile ku va vadyondzisi va fanerile ku nghenela tinhlengeletano hi nkarhi
wo dyondza na ku dyondzisa.

Xitsalwana xa muxaka lowu i xa mavonelo,

e Eka xitsalwana xo kombisa mavoneio mukamberiwa u ta teka tlhelo kumbe
vonelo ro karhi ra mhaka kutani a kanela hi ku seketela matwisiselo ya
yena.

A swi fanelangi.

Vadyondzi va lahlekeriwa hi nkarhi wa tidyondzo.

Vadyondzisi a va heti tisilabasi.

Vadyondzisi va pfa va tekeriwa mali hikwalaho ka swona.

Vadyondzi va sala va onha eswikalweni loko ku ri hava vadyondzisi.
Vadyondzi va kuma nkarhi wo sala va endla swilo swo huma endleleni.
Vadyondzisi van'wana va ya etindhawini ta vona hi minkarhi ya
tinhlengeletane.

Swi fanerile.

Vadyondzisi va na timfanelo to ya etinhlengeletanini.

Mfumo wu kota ku twa vadyondzisi loko va vulavula hi nomo wun'we.

Va kota ku pfunana hi tlheio ra swa tidyondzo leti va ti dyondzisaka.

Va kota ku khutazana.

Va burisana hi timhaka ta xikambelo xo fana. [50]

eoeeee

1.5 Hiamusela hi nhlangano wa tipolitiki fowu u wu tsakelaka.

Mukamberiwa u languteriwa ku va a hlamusela hi nhlangano wa tipolitiki jowu
a wu tsakelaka.

Xitsalwana xa: muxaka lowu i xa nhlamuselo.
« Eka xitsalwana xo hlamusela mukamberiwa u hlamusela mhaka hi ndlela

leyi nga ta endla leswaku muamukeri wa mahungu a twisisa mhaka ku
fana na leswi mukamberiwa wa yona a yi twisisaka xiswona.

° Ku boxa vito ra nhlangano.
« Ku boxa murhangeri wa nhlangano.
* Migingiriko ya nhiangano.
* Swivangelo swa ku tsakela ka yena nhlangano.
e Leswi nhlangano wu pfunaka vanhu hi swona. [50]
Vundzeni bya papila ler! a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia
oer
Lae

Tam

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Ririmi ro Engeteia ro Sungula (FAL)/P3 DBE/Hukuri 2012
NSC = Memorandamu

1.6 Hi te ha ha tshamile maphorisa mo ta ku humelelo! Hi ku leteriwa hi xivulwa
text hlamusela leswi a swi ri eku humeleleni.

Xitsalwana xa muxaka lowu i xa nhlamuselo laha mukamberiwa a hlamusela
mhaka hi ndlela leyi nga ta endla leswaku muamukeri wa mahungu a twisisa
mhaka ku fana na leswi mukamberiwa wa yona a yi twisisaka xiswona.

® Ndhawu na siku leri timhaka ti nga humelela hi rona.

@ Vanhu lava a va knumbeka.

* Leswi a va ri eku swi endleni.

* Leswi maphorisa va nga fika va swi endia.

Leswi nga landzela endzhaku ka swiendio swa maphorisa. [50]

1.7 Xifaniso xa 1.7.1

Mukamberiwa u ta tsala hi leswi a xi vonisaka xiswona xifaniso.
Mukamberiwa a nga ha rungula/hlamusela/kanela/nyika vonelo na ku paluxa
miehleketo ya yena.

* Mbuyelo wa dyondzo yo karhi eka mudyondzi wo karhi.
Siku na ndhawu laha a ku tlangeriwa mbuyelo.
Swivulavuri swa siku.

Mintlangu leyi a yi ri kona.

Matitwelo ya swidyondzeki.

oes

Xifaniso xa 1.7.2

Mukamberiwa u ta tsala hi leswi a xi vonisaka xiswona xifaniso.
Mukamberiwa a nga ha rungula/hlamusela/kanela/nyika vonelo na ku paluxa
miehleketo ya yena.

Xirhapa xo karhi xa swiluva.

Nkhuvo wo karhi.

Ntirho wa swiluva eka timhaka ta rirhandzu.

Ntirho wa swiluva eka timhaka ta vusasekisi.

Ntirho wa swiluva eka timhaka ta ku navelelana minkateko.

Ntirho wa swiluva emasirheni.

Ku saseka ka ntumbuluko.

Ntirho wa swiluva hi tihelo ra bindzu. [50]

eowpmeeee ee

NTSENGO WA XIYENGE XA A: 50

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumeleio wa ntsariso Phendila
Cy
—

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3 12 DBE/Hukuri 2012
NSC — Memorandamu

XIYENGE XA B; SWITSHURIWA SWA SWITSALWAMBIKO SWO LEHA
XIVUTISO XA 2

XIVUMBEKO Xi FANELE Xi KOMBISA LESWI LANDZELAKA:

24 Papila ra mafundza

Mukamberiwa u languteriwa ku tsala papila eka ndhawu leyi a tsakelaka ku
ya yisa tidyondzo ta yena.emahlweni.kona.

Papila ra xikombelo xa ku amukeriwa ri fanele ku va na leswi landzelaka:

* Papila leri ri na tiadirese timbirhi.

e Adirese ya mukamberiwa yi le ka tlhelo ra xinene ehenhla. Siku ri tsariwa
ehansi ka adirese ya mukamberiwa naswona ku tsariwa siku hi ku firhisa
nomboro, ku landzela n'hweti leyi tsariwaka hi marito, ku hetelela lembe hi
ku tirhisa tinomboro.

Adirese ya muamukeri yi tsariwa eximatsini ehansi ka adirese ya mutsari.
Eka tihelo lera ximatsi ku rhanga ku tsariwa xiyimo xa muamukeri.
Endzhaku-ka-ku tsala adirese ya muamukeri ku landzela xiloso.

Endzhaku ka xiloso ku landzela nhlokomaka.

A nga boxa vito ra ndhawu aha a lavaka ku ya dyondza kona.

Tidyondzo leti a lavaka ku ya dyondza tona.

Tidyondzo leti a nga na tona na ieswi a nga ti pasisa xiswona.

Malembe na rimbewu ra yena.

Vito na nsayino. [30]

2.2 Matimu ya mufi

Mukamberiwa u languteriwa ku tsala matimu ya murhangeri wa muganga wa
ka vona loyi a hundzeke emisaveni.

Matimu ya fanele ku va na leswi landzelaka:

* Matimu ya mufi i tsalwa teri ri hi byelaka matimu ya munhu loyi a hundzeke
emisaveni leswaku ri ya hlayiwa emaphepheni kumbe enkosini.

e Mukamberiwa a nga hlawula ku tsala tani hi munhu wo sungula wonge hi
foko mufi a ri ku vulavuleni hi yexe.

« Eka matimu ku nga vuriwa siku ra ku velekiwa ra mufi, leswaku a ari
n'wana wa mani naswona wa vungani, leswi a swi endleke loko a ha hanya
na siku leri a nga lova hi rona.

* Migingiriko ya yena.

® Tidyondzo ta yena.

e Lava ava siyeke. [30]
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla cS aa
lane

TAM

### Page 13

wnloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Ririmi Dow ro Sungula (FAL}/P3 DBE/Hukuri 2012
NSC — Memorandamu

2.3 N'wangulano

Mukamberiwa u:languteriwa ku tsala n'wangulano lowu nga va kona exikarhi
ka muchayeri na xipitikopo.

N'wangulano wu fanele ku va na leswi landzelaka:

Mpfapfarhuto wa leswi swi nga ta tsariwa.

Ndhawu, siku na nkarhi.

Mavito ya swimunhuhatwa. om

Ku nyiketana hi marito exikarhi ka muchayeri na xipitikopo,

Leswi swi nga herisa xiswona. [30]

eee oe

2.4 Xiviko

Mukamberiwa u languteriwa ku tsala xiviko hi mayelana na nghozi leyi a yi
voneke loko a ya edorobeni.

Xiviko xi fanele ku va na leswi landzelaka:

¢ | tsalwa leri vikaka mhaka leyi nga humelela kumbe leyi u yi voneke.

» Ku boxa ndhawu, nkarhi na siku ra nghozi.

e Muxaka wa movha na xiyimo xa wona.

* Xiyimo xa vakhandziyi na muchayeri.

« Xiyimo xa muchayisiwa.

e Matikhomelo ya vahlateri.

e Ku pfuneta ka vaxilamulelamhangu na maphorisa. [30}

NTSENGO WA XIYENGE XA B: 30
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumeleio wa ntsariso Phendia

S: a
Cpt”

Tam

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com

Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3 DBE/Hukuri 2072
NSC — Memorandamu

XIVENGE XA C: SWITSHURIWA SWA SWITSALWAMBIKO SWO KOMA
XIVUTISO XA 3
XIVUMBEKO XI FANELE XI KOMBISA LESWI LANDZELAKA:

34 Xinavetiso

Mukamberiwa u languteriwa ku tsala xinavetiso xa bindzu Jeri a lavaka ku ri
sungula.

e  Xinavetiso xi tirha ku navetisa bindzu/swixavisiwa swo karhi.

® Xi fanele ku tekela enhlokweni mhaka ya RTNK (Ku koka rinoko, ku
tsakisa, ku naveta, ku endia leswaku u xi kuma/xava). Leswi hi
Xinghezi swi vuriwa AIDA (Attention, Interest, Desire and Action).

e Vito ra bindzu.
Ku tirhisa tifonto to koka rinoko.

e Ku dirowa mihandzu yo karhi na nxavo wa kona. [20]

3.2 Posikarata

Mukamberiwa u languteriwa ku tsala posikarata a hoyozela makwavo wa
yena eka ku va a xavile movha wuntshwa.

e | karata leri tirhisiwaka ku fambisa mahungu.

e Yi nga rhumeriwa munhu ku n'wi xeweta, ku n'wi hoyozela na ku n'wi
khuthaza.

Adirese ya muamukeri.

Marito yo hoyozela.

Ku boxa muxaka na xiyimo xa movha.

Nkoka wa movha endyangwini.

Mavito ya mutsari. [20]

3.3 Swileriso

Mukamberiwa u languteriwa ku tsala swileriso leswi vadyondzi va faneleke ku
swi landzelela hi siku ra nhlengeletano.

* Swileriso i milawu leyi yi faneleke ku landzeleriwa endhawini kumbe

eka xiyimo xo karhi.

Vito ra xikolo na muganga laha xikolo xi kumekaka kona.

Ku tshama etitlilasini.

Ku ka va nga bi huwa.

Ku komba vatswari tindhawu to karhi.

Ku tirha mintirho leyi va komberiweke ku yi endia. [20]

eoe @ eo

NTSENGO WA XIYENGE XAC: = 20
NTSENGO WA TIMARAKA: 100

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso
= Cy
PA
i BM

## Related documents

- [Xitsonga FAL P1 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2012-memo/de852d3e-31f6-4244-95e1-a712ae6a957a) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2012-memo/d91eff9d-0108-47f9-ada0-f0691bff94c5) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-feb-march-2012-memo/5c395e2b-88e4-44a6-b1a1-5b2cfef9ce76) — Xitsonga FAL · Memo · 2012 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2020-memo/188d19da-b437-42a5-9aa3-2e7099ee5f43) — Xitsonga FAL · Memo · 2020 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2018-final-memo/747ae7bb-36e2-49d0-89dc-d5697c463b0a) — Xitsonga FAL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p3-nov-2017-memo/47cf24e3-3d88-445c-8c8a-cc2d925007a3) — Xitsonga FAL · Memo · 2017 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga FAL

- [Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-xitsonga-fal-atp-2023-24/5be9f504-976c-44dc-89b0-03ecf6a24a65) — ATP
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/347c2290-c494-40ca-a9f8-45890e61b5bc) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/06fdfb10-5ff1-4fe8-9991-c79f58198998) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/e3c858f4-d9a7-4188-b6a9-2eafee4024b3) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p1-nov-2024/3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-fal-p2-nov-2024/025b33f4-51de-418d-abe0-fda74fc2ce38) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
