# Xitsonga HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2021 Memo

> Grade 12 Xitsonga HL Paper 3 memorandum from the NSC May June 2021, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-nsc-p3-may-june-2021-mg/ddb0d408-37c5-4a31-a693-da8b96dff0ea
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Xitsonga HL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: NSC May June
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-hl) › [Xitsonga HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2021 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-nsc-p3-may-june-2021-mg/ddb0d408-37c5-4a31-a693-da8b96dff0ea)

## About this document

Xitsonga Hl · Grade 12 · NSC May June · 2021 · xitsonga. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga HL NSC P3 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-nsc-p3-may-june-2021/a5b981b7-153a-467d-b741-c2f5aee53e97) — QP · 2021 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                          XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)

                               PAPILA RA VUNHARHU (P3)

                                              2021

                              XILETELO XA MAKOREKETELO

                                                                            TIMARAKA: 100

                       Xiletelo xa makoreketelo lexi xi na tipheji ta 11.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                       Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   2                         DBE/2021
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

MAAVELO YA TIMARAKA

XIYENGE XA A: SWITSHURIWA SWA XITSALWANA: TIMARAKA TA                                       50

VUNDZENI NA MAKUNGUHATELO                                                     VM =          30
RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                                  RXV =          15
XIVUMBEKO                                                                      X=           05
NTSENGO                                                                                     50

XIYENGE XA B: SWITSHURIWA SWA XITSALWAMBIKO:
TIMARAKA TA                                                                 2 x 25 =        50

VUNDZENI, MAKUNGUHATELO NA XIVUMBEKO                                         VMX =          15
RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                                  RXV =          10
NTSENGO                                                                                     25

MIMFUNGHO LEYI NGA TIRHISIWAKA EKA MAKOREKETELO

MFUNGHO          NHLAMUSELO
_                Ehansi ka xihoxo xin'wana na xin'wana xa mapeletelo na mahikahatelo.
II               Etlhelo ra xinene eka swivulwa leswi nga twisisekiki.
=                Etlhelo ra xinene loko mukamberiwa a nga avangi xitshuriwa xa yena hi
                 tindzimana.
m                Etlhelo ra xinene loko ku ri na mbuyelelo wa timhaka kumbe marito.
/                Loko a hlanganisile marito.
                 Loko a hambanisile marito.

←                A a fanele a sungurile ekusunguleni ka ntila eximatsini.

→                A nga fikangi emakumu ka xinene.

↑                A a fanele a sungurile eka mintila leyi a nga yi tlula.

↓                A nga fikangi emakumu ka pheji.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                       Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   3                   DBE/2021
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XIYENGE XA A: XITSALWANA

XIVUTISO XA 1

1.1       Norho wolowo wu ndzi tsemile nhlana!

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
             Siku, nkarhi na ndhawu.
             Leswi a nga lorha swona.
             Leswi norho wu nga humelerisa xiswona.
             Ku chavisa ka norho lowu.
             Lava a a etlerile na vona.
             Leswi a nga phaphamisa xiswona.
             Leswi norho wu vulaka swona eka yena.
             Matitwelo ya yena hi norho lowu.
             Dyondzo leyi a yi kumeke endzhaku ka norho lowu.
             Vonelo ra yena mayelana na norho lowu a wu lorheke.                      [50]

1.2       Masipala wa wadi ya ka hina.

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
             Vito ra masipala.
             Meyara na mukhanselara va masipala lowu.
             Mintirho eka vaakatiko.
             Swikolo, swibedhlele na madoroba.
             Xiyimo xa magondzo na vutleketli.
             Mphakelo wa mati na gezi.
             Xiyimo xa vugevenga.
             Ku vuyeriwa na ku xaniseka ka vaakatiko.
             Swibumabumelo na swisolo.                                                [50]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   4                         DBE/2021
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

1.3       Loko tiko ra Afrika-Dzonga a ri nga rhangeriwangi hi van'wana va
          varhangeri va vukungundzwana vutomi a byi ta nandziha.

             Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
              Vukungundzwana lebyi nga kona.
              Xivangelo xa vukungundzwana.
              Xiave xa maphorisa.
              Ku hluvuka loku a ku ta va ku ri kona.
              Timhaka ta dyondzo na rihanyu.
              Ku pfumaleka ka mintirho na vusweti lebyi nga kona.
              Vusweti bya switirhisiwa.
              Xiyimo xa timali etikweni.
              Ku vuyeriwa ka vaakatiko.
             Vumundzuku bya tiko leri.                                                      [50]

1.4       Vunene na vubihi bya timfanelo ta vana.

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

          Vunene

             Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
             Ku kala vana va nga ha biwi.
             Ku hanya va tshunxekile.
             Ku va va dya swakudya leswi faneleke.
             Va kota ku burisana na vatswari.
             Va kuma dyondzo ya mahala.
             Ku kala va nga ha twisiwi ku vava hi vulavulelo ra vadyondzisi.
             Vutleketli bya mahala byo ya exikolweni.
             Vutshunguri bya mahala.

          Vubihi

             Ku vuya emakaya hi nkarhi lowu va wu lavaka.
             Ku kala va nga ha yingisi loko va byeriwa.
             Ku tirhisa swidzidziharisi.
             Ku nghena ekhombyeni hi ku olova hikokwalaho ko tilawula.
             Ku ambala va nga tixiximi.
             Vana van'wana a va tirhi hi ku tiyimisela eka tidyondzo ta vona.
             Vana van'wana va tsakisiwa hi ku khandziya mabazi ya mfumo va nga
              dyondzi.                                                                       [50]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                        Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   5                            DBE/2021
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

1.5       Ku va vadyondzi va Giredi ya 12 va dyondzisiwa hi Mugqivela na hi
          minkarhi ya tiholideyi i mhaka ya kahle. Pfumela kumbe u kaneta.

          Ku pfumela.

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
             Swi khutaza vadyondzi ku tinyiketela eka tidyondzo ta vona.
             Va oloveriwa ku endla mintirho ya xikolo.
             Ku pfuna vadyondzi lava tikeriwaka.
             Swi va susa eswitarateni.
             Ku tlakuka ka nhlayo ya vadyondzi lava pasaka.
             Va kuma nkarhi lowu ringaneke wo heta ntirho wa lembe no endla
              mpfuxeto.

          Ku kaneta.

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
             Ku xwa ka vadyondzi ka engeteleka.
             Vadyondzi van'wana va nyenga emakaya va ku va ya eswikolweni.

             Ku pfumaleka ka nkarhi wo wisa eka vadyondzi na vadyondzisi.
             Vadyondzi na vadyondzisi va hlaseriwa hi swigevenga.
             Vadyondzi van'wana a va xiximi vadyondzisi vo huma eswikolweni
              swin'wana.
             Nhlayo ya vadyondzi lava tirhisaka swidzidziharisi na ku tshama
              eswitarateni ya engeteleleka.                                                     [50]

1.6       Eka swivutiso swa 1.6.1–1.6.3 mukamberiwa u ta xiyaxiya swifaniso leswi a
          nyikiweke swona kutani a tsala xitsalwana hi xin'we xa swona, a aneka
          mhaka leyi xi n'wi tiselaka yona emiehleketweni. U ta nyika xitsalwana xa
          yena nhlokomhaka leyi faneleke.                                                       [50]

                                                                NTSENGO WA XIYENGE XA A:        50

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                           Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   6                         DBE/2021
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XIYENGE XA B: XITSHURIWA XA XITSALWAMBIKO

XIVUTISO XA 2

LEMUKA LESWI: EKA TINHLAMULO TA SWITSALWAMBIKO HINKWASWO,
LOKO NHLOKOMHAKA YI TSARIWILE HI MALETERE LAMATSONGO YA
KHWATIHATIWA, LOKO YI TSARIWILE HI LAMAKULU A YI KHWATIHATIWI.

2.1       PAPILA RA XIMFUMO

          Eka papila ra yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Adirese ya mutsari leyi sikuhatiweke evokweni ra xinene.
             Ku tlula ntila laha swi faneleke.
             Adirese ya mutsaleriwa evokweni ra ximatsi leyi rhangeriweke hi xiyimo xa
              yena. (A yi sikuhatiwi.)
             Xiloso.
             Nhlokomhaka.
             Vundzeni. (Manghenelo, miri na mahetelelo. Xikongomelo xi fanele ku
              boxiwa.)
             Nsariso. (Nsayino, vito na xivongo swa mutsari.)                              [25]

2.2       MATIMU YA MUFI

          Eka matimu ya yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Nhlokomhaka.
             Mavito na xivongo xa mufi.
             Siku, n'hweti na lembe ro tswariwa.
             Ndhawu laha a tswariweke kona.
             Vatswari va mufi.
             Vuxokoxoko bya swa tidyondzo.
             Vuxokoxoko bya ntirho wa yena.
             Ku teka.
             Siku ro hundza emisaveni.
             Xivangelo xa rifu. (Ku nga ri ku vika nkosi.)
             Lava a va siyeke.
             Ku n'wi navelela ku etlela hi kurhula.
             Ku phata xivongo xa yena.

          (Mukamberiwa a nga fanelangi ku tsala tanihi munhu wo sungula.)                   [25]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                       Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   7                        DBE/2021
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

2.3       NHLUTO
          Eka nhluto wa yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:
             Vito ra tsalwa xikan'we na mutsari wa rona.
             Vahangalasi va tsalwa xikan'we na lembe.
             Xifaniso lexi kumekaka eka khavhara.
             Mathyelo ya mavito ya swimunhuhatwa.
             Matirhiselo ya ririmi/xitayili xa mutsari.
             Kungu/Malongoloxelo ya timhaka.
             Swibumabumelo na swisolo.
             Vito ra muhluti.
             Nsayino.
             Ku sikuhata.                                                                [25]

2.4       MBULAVULO
          Eka mbulavulo wa yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:
             Nhlokomhaka.
             Ku xeweta nhlengeletano hi ku ya hi swiyimo swa varhambiwa.
             Ku khensa ku nyikiwa nkarhi wo vulavula.
             Ku titivisa.
             Ku boxa xikongomelo xa siku.
             Ku khutaza vantshwa ku ya emahlweni va pfuna vana lava.
             Ku kongomisa timhaka eka lava xiximiwaka na ku pfuneta hi tlhelo ra
              timali na mavoko.
             Ku dyondzisa vana hi nkoka wa dyondzo na vutomi hi ku angarhela.
             Ku khensa vakunguhati va ntirho.
             Ku khensa ku yingiseriwa na ku gimeta mbulavulo wa yena.                    [25]
2.5       AJENDA NA MAKANELWA
          Eka ajenda na makanelwa ya yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi
          landzelaka:
             Nhlokomhaka.
             Ku longoloxa timhaka ta ajenda.
             Ku pfula nhlengeletano.
             Ku amukela.
             Nongonoko wa mavito ya lava a va ri kona na lava tsandzekeke.
             Ku hlayiwa ka makanelwa ya nhlengeletano leyi hundzeke.
             Ku nyika swirho nkarhi wa ku amukela makanelwa.
             Vuxokoxoko bya timhaka leti humaka eka makanelwa lawa ya hlayiweke
              na swiboho leswi tekiweke.
             Timhaka ta siku na ku teka swiboho.
             Switiviso.
             Ku pfala nhlengeletano.
             Nsayino wa mutsari na mutshamaxitulu.
             Ku sikuhata.                                                                [25]
Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                     Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   8                               DBE/2021
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

2.6       ATIKILI YA PHEPHAHUNGU

          Eka atikili ya yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Vito ra phephahungu leri nyikiweke na siku leri atikili yi tsariweke hi rona.
             Nhlokomhaka.
             Vito ra mutsari ehenhla ka hungu.
             Vundzeni.
             Vuxokoxoko bya vutihlanganisi bya mutsari.
             Ku sikuhata.                                                                        [25]
                                                                NTSENGO WA XIYENGE XA B:          50
                                                                   NTSENGO WA TIMARAKA:           100

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                             Phendla

### Page 9

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                                   Downloaded from hlayiso.com                    9                                                                                DBE/2021
                                                                                    SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XITANDZHAKU XA A: RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWANA EKA RIRIMI RA LE KAYA
                  (TIMARAKA TA 50)

XIYA:

 Tirhisa rhubiriki minkarhi hinkwayo loko u koreketa xitsalwana xa vutumbuluxi (Papila ra vu3, XIYENGE XA A).
 Timaraka to sukela eka 0 ku fikela eka 50 ti avanyisiwile hi tinhlamuselo ta 5 ta vuswikoti.
 Eka swilaveko swa Vundzeni, Ririmi na Xitayili, nhlamuselo yin'wana na yin'wana ya vuswikoti eka leta ntlhanu yi avanyisiwile hi
  swiyimo swimbirhi: xa le henhla na xa le hansi xikan'we na maavelo ya lawa ya tirhisiwaka ya timaraka.
 Xivumbeko a xi khumbeki hi ku aviwa ka xiyimo xa le henhla na xa le hansi.
        Swilaveko                                 Vuswikoti byo hlawuleka         Vuswikoti bya le henhla       Vuswikoti byo amukeleka           Vuswikoti bya            Vuswikoti byo ka byi
                                                                                                                                                   madyondza                  nga fikelelangi
 VUNDZENI &                                                  28–30                          22–24                         16–18                       10–12                         4–6
 MAKUNGUHATELO                                   -Mahlamulelo yo                 -Mahlamulelo lama              -Mahlamulelo lama           -Mahlamulelo ma na           -Mahlamulelo yo huhula
                                                 hlawuleka/lama tlhontlhaka      vumbiweke kahle swinene.       amukelekaka                 nkhulukelano kun'wana        -Miehleketo yo

                           Xiyimo xa le henhla
 (Mahlamulelo na                                 miehleketo na ku hundzisa       -Miehleketo leyi faneleke no   -Miehleketo leyi nga na     -Miehleketo a yi twisiseki   hlanganahlangana yo ka
 miehleketo)                                     eka leswi languteriweke         tsakisa naswona yi kombisa     nkhulukelano na ku          naswona a yi kombisi         yi nga kongomisi mhaka
 Maveketelelo ya                                 -Miehleketo ya vutlhari, leyi   vumbhoni byo va yi vupfile     khorwisa                    vutitumbuluxeli              -Mahungu yo huhula no
 miehleketo eka                                  tlhontlhaka miehleketo          -Mahungu ya veketeriwile       -Mahungu ya veketeriwile    -Ku na vumbhoni byitsongo    vuyeleriwa
 makunguhatelo.                                  naswona leyi vupfeke            kahle swinene naswona ku       kahle naswona ku na         bya maveketelelo na          -Mahungu a ya
 Ndzemuko wa                                     -Mahungu ya veketeriwile        na nkhulukelano (nhlangano)    nkhulukelano (nhlangano)    nkhulukelano wa mahungu      veketeriwangi kahle
 xikongomelo, vaamukeri                          hindlela yo hlawuleka           eka manghenelo, miri na        eka manghenelo, miri na                                  naswona ya hava
 va mahungu na mbangu.                           naswona ku na                   masongelo/mahetelelo           masongelo/mahetelelo                                     nkhulukelano
                                                 nkhulukelano (nhlangano)
 TIMARAKA TA 30                                  ku katsa manghenelo, miri
                                                 na masongelo/mahetelelo
                                                             25–27                          19–21                           13–15                       7–9                         0–3
                                                 -Mahlamulelo ya xiyimo xa       -Mahlamulelo lama              -Mahlamulelo lama           -Mahlamulelo hakanyingi a    -A nga kalangi a ringeta
                                                 le henhla kambe lama nga        vumbiweke kahle                amukelekaka kambe           hi lama ma kongomaka         ku angula ku ya hi
                                                 riki na swihlawulekisi swa      -Miehleketo leyi faneleke no   hungu a ri hlamuseriwangi   -Miehleketo yi tala ku va    nhlokomhaka

                           Xiyimo xa le hansi
                                                 xitsalwana xo hlawuleka no      tsakisa                        ri twisiseka swinene        leyi nga hlanganangiki na    -Miehleketo hi leyi yi nga
                                                 tlhontlha miehleketo            -Mahungu ya veketeriwile       -Miehleketo yi na           ku hlanganahlangana          fanelangiki naswona a yi
                                                 -Miehleketo ya vutlhari no      kahle swinene naswona ku       nkhulukelano lowu eneleke   -Ku hava vumbhoni lebyi      fambelani nakatsongo na
                                                 vupfa                           na nkhulukelano (nhlangano)    na ku khorwisa              kombisaka maveketelelo       nhlokomhaka
                                                 -Mahungu ya veketeriwile        eka manghenelo, miri na        -Mahungu ya veketeriwile    lamanene na nkhulukelano     -A yi na nkongomo
                                                 hindlela ya vutshila            masongelo/mahetelelo           kahlenyana naswona ku na    wa mahungu                   naswona yi
                                                 naswona ku na                                                  nkhulukelanonyana                                        pfuvapfuvekile
                                                 nkhulukelano (nhlangano)                                       (nhlanganonyana) eka
                                                 eka manghenelo, miri na                                        manghenelo, miri na
                                                 masongelo/mahetelelo                                           masongelo/mahetelelo

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                                           Phendla

### Page 10

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                                         Downloaded from hlayiso.com                    10                                                                                             DBE/2021
                                                                                           SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWANA EKA RIRIMI RA LE KAYA [TIMARAKA TA 50]
(ku yisa emahlweni)
       Swilaveko                                      Vuswikoti byo hlawuleka              Vuswikoti bya le henhla          Vuswikoti byo amukeleka                  Vuswikoti bya             Vuswikoti byo ka byi
                                                                                                                                                                      madyondza                    nga fikelelangi
 RIRIMI, XITAYILI &                                                 14–15                             11–12                                8–9                             5–6                            0–3
 VUHLERI                                            -Thoni, rhejisitara, xitayili na     -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili     -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara,
                                                    ntivomarito swa fambelana            ntivomarito swi fambelana          na ntivomarito swa                na ntivomarito a swi            xitayili na ntivomarito a
 Thoni, rhejisitara,                                swinene na xikongomelo,              kahle na xikongomelo,              fambelana na                      fambelani ngopfu na             swi fambelani na

                             Xiyimo xa le henhla
 xitayili na ntivomarito                            vaamukeri va mahungu na              vaamukeri va mahungu na            xikongomelo, vaamukeri va         xikongomelo, vaamukeri va       xikongomelo,
 swa fambelana na                                   mbangu                               mbangu                             mahungu na mbangu                 mahungu na mbangu               vaamukeri va mahungu
 xikongomelo/                                       -Vutitshembi eka ku tirhisa ririmi   -Ririmi hi leri faneleke           -Ririmi ri tirhisiwile hindlela   -Matirhiselo ya ririmi i ya     na mbangu
 nkucetelo, vundzeni;                               naswona hindlela yo hlawuleka        naswona thoni leyi                 yo amukeleka ku                   xiyimo xa madyondza             -Ririmi a ri twisiseki
 Mahlawulelo ya                                     no tsakisa                           tirhisiweke hi leyi fanaka         hlamusela mahungu                 swinene                         -Nkayivelo wa
 marito.                                           -Xi koka rinoko naswona xi na         minkarhi hinkwayo                  -Thoni hi leyi faneleke           -Thoni na dikixini a hi leswi   ntivomarito wu endla
 Matirhiselo ya ririmi                             thoni leyinene no tlhavula.           -Swihoxo swa ntivoririmi na        -Ku tirhisiwile ririmi leri       faneleke                        leswaku mahungu ya
 na swiaki na milawu                                -Swihoxo swa ntivoririmi na          mapeletelo a swi talangi           amukelekaka ku tiyisisa           -Ku na nkayivelo wa             nga twisiseki
 ya rona;                                           mapeletelo a swi kona                -Xi vumbiwile hindlela ya          vundzeni bya hungu                ntivomarito
 mahikahatelo,                                      -Xi vumbiwile hindlela ya            vutshila
 ntivoririmi na                                     vutshila swinene
 mapeletelo.                                                          13                                10                                  7                                4
                                                    -Ririmi i ra xiyimo xa le henhla     -Ririmi ro fanela naswona          -Matirhiselo lamanene ya          -Ku hava matirhiselo
                           Xiyimoxa le
 TIMARAKA TA 15                                     naswona ri na thoni leyi faneleke    hakanyingi ra vuyerisa             ririmi eka minkarhi               lamanene ya ririmi
                                                    no tlhavula                          -Thoni hi leyi faneleke na ku      yin'wana                          -Ku tirhisiwile swivulwa
                                                    -Swihoxo swa ntivoririmi na          vuyerisa                           -Hakanyingi thoni hi leyi         swo fana kumbe switsongo
                              hansi                 mapeletelo a swi kona                -Swihoxo swa ntivoririmi na        faneleke kambe ku na              leswi hambaneke
                                                    -Xi vumbiwile hindlela ya            mapeletelo i switsongo             nkayivelo wo tirhisiwa ka         -Ku na nkayivelo lowukulu
                                                    vutshila                             -Xi vumbiwile kahle swinene        ririmi ro twisiseka               wa ntivomarito
 XIVUMBEKO                                                            5                                  4                                  3                                2                           0–1
                                                    -Mavumbelo ya nhlokomhaka i          -Vuxokoxoko byi vumbiwile          -Ku vumbiwile vuxokoxoko          -Ku na timhakanyana to          -Ku pfumaleka timhaka
 Swihlawulekisi swa                                 ya xiyimo xo hlawuleka swinene       hindlela yo twisiseka              lebyi faneleke                    khomeka                         leti lavekaka
 xitshuriwa.                                        -Vuxokoxoko lebyi hlawulekeke.       -Ku na nkhulukelano                -Swivulwa na tindzimana           -Swivulwa na tindzimana         -Swivulwa na
 Mavumbelo ya                                       -Swivulwa na tindzimana swi          -Swivulwa na tindzimana            swi vumbiwile hindlela            swi hoxekile                    tindzimana swi hoxekile
 tindzimana na                                      vumbiwile hindlela yo hlawuleka      swa twisiseka naswona i swo        leyinene                          -Xitsalwana xa ha               -Xitsalwana a xi
 swivulwa.                                          swinene                              hambanahambana                     -Xitsalwana xa ha                 twisisekanyana                  twisiseki
                                                                                                                            twisiseka
 TIMARAKA TA 5

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                                                               Phendla

### Page 11

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                             Downloaded from hlayiso.com                 11                                                                                               DBE/2021
                                                                                  SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XITANDZAKU XA B: RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWAMBIKO XO LEHA EKA RIRIMI RA
                 LE KAYA (TIMARAKA TA 25)
         Swilaveko               Vuswikoti byo hlawuleka            Vuswikoti bya le henhla           Vuswikoti byo amukeleka            Vuswikoti bya madyondza             Vuswikoti byo ka byi nga
                                                                                                                                                                                      fikelelangi
VUNDZENI,                                   13–15                              10–12                                7–9                                4–6                                0–3
MAKUNGUHATELO &                 -Mahlamulelo yo hlawuleka          -Mahlamulelo lamanene              -Mahlamulelo yo ringanela          -Mahlamulelo ya madyondza          -Mahlamulelo a ya kombisi
XIVUMBEKO                       na ku hundzisa leswi a swi         lama kombisaka vutivi              lama kombisaka vutivi bya          lama kombisaka vutivinyana         vutivi bya swihlawulekisi swa
                                languteriwile                      lebyinene bya swihlawulekisi       swihlawulekisi swa muxaka          bya swihlawulekisi swa             muxaka wa xitshuriwa
Mahlamulelo na miehleketo.      -Miehleketo ya vutlhari leyi       swa muxaka wa xitshuriwa,          wa xitshuriwa                      muxaka wa xitshuriwa               -Nhlamuselo a yi le rivaleni
Maveketelelo ya miehleketo      vupfeke                            -Ku na ku kongoma mhaka a          -Mhaka a yi kongomiwi hi ku        -Ku na ku kongomanyana             naswona yi humile swinene
eka makunguhatelo               -Vutivi byo enta bya               ku na ku huma emhakeni             hetiseka - ku na ku                kambe matsalelo ya huhula          emhakeni
Xikongomelo, vaamukeri va       swihlawulekisi swa muxaka          -Vundzeni na miehleketo swi        humanyana emhakeni                 -A hi minkarhi hinkwayo            -Vundzeni na miehleketo a
hungu, swihlawulekisi/swiaki    wa xitshuriwa                      vumbanile, swi                     -Vundzeni na miehleketo swi        vundzeni na miehleketo swi         swi vumbanangi
swa ririmi na mbangu            -Matsalelo lawa ya nga             hlamuseriwile kahle hi             vumbanile hi ndlela leyi           vumbanaka                          -Ku na vuxokoxoko
                                humiki emhakeni                    vuxokoxoko byo seketela            amukelekaka                        -Ku na vuxokoxoko                  byitsongo swinene lebyi
                                -Vundzeni na miehleketo swi        nhlokomhaka                        -Ku na vuxokoxoko                  byitsongo lebyi seketelaka         seketelaka nhlokomhaka
TIMARAKA TA 15                  vumbananile                        -Xivumbeko lexi faneleke           byin'wana lebyi seketelaka         nhlokomhaka                        -A ku tirhisiwangi milawu ya
                                -Nhlamuselo ya vuenti              lexi nga na swihoxo                nhlokomhaka                        -Milawu ya xivumbeko yi            xivumbeko leyi faneleke
                                swinene naswona                    switsongo swa nkhaqato             -Hi ku angarhela xivumbeko         tirhisiwe hindlela yo ka yi
                                vuxokoxoko hinkwabyo byi                                              hi lexi faneleke kambe xi ri       nga twisiseki
                                seketela nhlokomhaka                                                  na swihoxo swa nkhaqato            -Ku na swihoxo swo tala
                                -Xivumbeko lexi faneleke no
                                va na nkhaqato
RIRIMI, XITAYILI &                           9–10                                7–8                                5–6                                3–4                                0–2
VUHLERI                         -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili na
                                ntivomarito swi fambelana          ntivomarito swi fambelana          ntivomarito swi fambelana          ntivomarito swo                    ntivomarito a swi fambelani
Thoni, rhejisitara, xitayili,   swinene na xikongomelo,            kahle na xikongomelo,              na xikongomelo, vaamukeri          fambelananyana na                  na xikongomelo, vaamukeri
xikongomelo/nkucetelo,          vaamukeri va hungu na              vaamukeri va hungu na              va hungu na mbangu                 xikongomelo, vaamukeri va          va hungu na mbangu
vaamukeri va hungu na           mbangu                             mbangu                             -Ku na swihoxonyana swa            hungu na mbangu                    -Swihoxo swi tele naswona
mbangu                          -Ku na nkhaqato wa                 -Hi ku angarhela ku na             ririmi                             -Ntivoririmi wo pfumala            ku na ku pfuvapfuvana ka
Matirhiselo ya ririmi na        ntivoririmi naswona wu             nkhaqato wa ntivoririmi            -Ku na ntivomarito wo              nkhaqato wu tlhela wu va na        timhaka
swiaki na milawu ya rona;       vumbiwile hi mfanelo               naswona wu vumbiwile hi            ringanela                          swihoxo swo tala                   -Ntivomarito a wu fambelani
Mahlawulelo ya marito;          -Swihoxo a swi kona                mfanelo                            -Swihoxo a swi onhi                -Ntivomarito wo kayivela           na xikongomelo
Mahikahatelo na mapeletelo                                         -Ntivomarito wa kahle              nhlamuselo                         -Nhlamuselo a yi le rivaleni       -Nhlamuselo a yi twali
                                                                   swinene                                                                                                  nakatsongo
TIMARAKA TA 10                                                     -Swihoxo a swi talangi

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga HL P3 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2019-memo/f1520f82-ca27-476e-b650-641b4625d03e) — Xitsonga HL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga HL NSC P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-nsc-p1-may-june-2021/c9ae137f-815d-4cce-b6e6-eb5529cb5098) — Xitsonga HL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga HL NSC P2 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-nsc-p2-may-june-2021/01b03030-6337-43f4-97e9-5310dc50ffec) — Xitsonga HL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2021/65d5e2df-98ec-4596-919e-7379153b462f) — Xitsonga HL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2022/9b239467-2c7a-4ef8-993b-d5630c7c2acc) — Xitsonga HL · QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2019-memo/6302a3a4-b41e-4e1c-8275-e7f3058721b4) — Xitsonga HL · Memo · 2019 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga HL

- [Xitsonga HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/575122f6-df3a-48f5-8bc8-a7ef754acbba) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2024/99484b16-1c35-4517-b161-c51b7d46a38b) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-nov-2024/17621c18-65b9-417d-926d-677cca0c0c07) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2024/b97708ef-e1b3-4d84-8f32-55fbcaa9b6c8) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/54c88c1e-dddd-4b44-ab12-6fa6e0d2d3f5) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/4464866c-f985-4bf0-91c5-40e9f76b4ed1) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
