# Xitsonga HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2017 Question Paper

> Grade 12 Xitsonga HL Paper 1 question paper from the Feb March 2017, 11 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-feb-march-2017/e9fb8551-c002-4f23-9f8b-3478cdf87df4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga HL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: Feb March
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-hl) › [Xitsonga HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-feb-march-2017/e9fb8551-c002-4f23-9f8b-3478cdf87df4)

## About this document

Xitsonga Hl · Grade 12 · Feb March · 2017 · xitsonga. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-feb-march-2017-memo/94a61b9a-6ee4-4c26-a9d3-69b7563d0b87) — Memo · 2017 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                              GRADE 12

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                          GIREDI YA 12

                          XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)

                                  PAPILA RO SUNGULA (P1)

                         NYENYANYANA/NYENYANKULU 2017

TIMARAKA: 70

NKARHI: Tiawara ti2

                                    Papila leri ri na 11 wa tipheji.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  2               DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

PHEJI RA SWITSUNDZUXO NA VUXOKOXOKO:

1.        Papila leri ri avanyisiwile hi SWIYENGE SWINHARHU:

          XIYENGE XA A: Xikambelantwisiso                                          (30)
          XIYENGE XA B: Nkomiso/Nkatsakanyo wa ndzima                              (10)
          XIYENGE XA C: Ntivoririmi na matirhiselo ya ririmi                       (30)

2.        Hlamula swivutiso HINKWASWO.

3.        Sungula XIYENGE XIN'WANA na XIN'WANA eka pheji YINTSHWA.

4.        Khwatihata emakumu ka XIYENGE XIN'WANA na XIN'WANA.

5.        Nombora tinhlamulo ta wena ku ya hilaha swivutiso swi nomboriweke hakona
          eka papila ra swivutiso.

6.        Tlula ntila endzhaku ka nhlamulo YIN'WANA na YIN'WANA.

7.        Landzelela milawu leyi faneleke ya mapeletelo na mavumbelo ya swivulwa.

8.        Ndzinganyeto wa maavelo ya nkarhi:

          XIYENGE XA A: Timinete ta 50
          XIYENGE XA B: Timinete ta 30
          XIYENGE XA C: Timinete ta 40

9.        Tsala swi saseka no vonaka.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                        Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  3               DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

XIYENGE XA A: XIKAMBELANTWISISO

XIVUTISO XA 1

Hlaya XITSHURIWA xa A, u languta na xa B kutani u hlamula swivutiso leswi nga
ehansi ka swona.

XITSHURIWA XA A

                              KU TIKARHATA SWA VUYERISA

1         Nhlalala Masinge a a tshama emugangeni wa Tirhelani. Vatswari va yena
          Jimu na Jamela a va kalangi va wu nuhwa nyangwa wa xikolo,
          hikokwalaho, a va hanya evusiwanini. Tata wa yena u bohekile ku ya tirha
          epurasini ra ka Mabihana, Mulungu loyi a thyiweke vito leri hi vatirhi va le
          purasini ra yena hileswi a a tshamela ku va vitana hi rona loko a 5
          hlundzukile. Muholo wa Jimu a wu nga nyawuli, hikokwalaho a a fikelela ku
          kuma mali ya mpfuno yo huma eka mfumo. Loko a ku nga ri mali leyi,
          Nhlalala, n'wana wa vona wa tuva, xikolo a xi ta va xi tsandzile.
          Hambiswiritano, Jimu na ndyangu a va kalangi va etlela va hlaya tinyeleti na
          siku na rin'we.                                                              10

2         Xikandza xa mana wa Nhlalala a xi khwanyanile nhlonge hikokwalaho ka
          timbanga to hisiwa hi ndzilo. Mhaka leyi a yi dya Nhlalala kufikela laha a
          vutiseke mana wa yena hi ta xivangelo xa ku khwanyana ka nhlonge ya
          xikandza xa yena. Mana wa yena a nga pfumelangi ku n'wi nyika nhlamulo,
          u lo vula ntsena leswaku Nhlalala wa ha ri ntsongo swinene, a nga si 15
          ringanela ku tiva xivangelo xa kona. A a chava leswaku loko o xi tiva, a nga
          kavanyeteka etidyondzweni ta yena.

3         Ku vula ntiyiso, Nhlalala a a ri na nhloko yo olova. Tintangha ta yena ta
          vamatlhari na vaswirhundzu a ti nga wu voni ntlangu etidyondzweni. U
          pasile tidyondzo ta yena hinkwato ta nkombo eka Giredi ya 12 hi nyeleti. 20
          Hikokwalaho, va ka ESKOM va le hofisinkulu ya Xifundzankulu xa
          Mpumalanga va n'wi nyikile basari leswaku a ya dyondzela digiri ya
          Electrical Engineering eYunivhesithi ya Wits. Loko a ri kwale, a a tikarhata
          swinene etidyondzweni ta yena, ngopfungopfu hileswi lava n'wi nyikeke
          basari va n'wi tiviseke leswaku va ta n'wi tekela yona loko o hluleka ku pasa 25
          tidyondzo hinkwato hi tiphesente ta makumetsevu ku ya ehenhla. Handle ka
          sweswo, a a tibyerile leswaku u lava ku heta tidyondzo ta yena a ta hluvula
          vatswari va yena vusiwana.

4         Mhaka yo biha hileswi a a vuya ntsena ekaya loko lembe ri herile. U
          mamisile vanhu na vatswari va yena tintiho a vula leswaku ekuheleni ka 30
          kotara yin'wana na yin'wana hi nkarhi wo wisa yena u le ku hlayeni ka
          tibuku hikuva u lava ku fikelela swipimelo swa lava n'wi nyikeke basari. Loko
          va ri vatswari va Nhlalala vona a va tshemba marito ya yena hikuva
          mbuyelo wa yena wa hafu ya lembe a wu tsakisa. Ntiyiso wa kona
          hileswaku a a papalata ku ya ekaya hileswi a a twa a poyileka tanihileswi 35
          muti wa ka vona a wu ri wa xiyimo xa le hansi, tlhandlakambirhi mana wa
          yena a a nga languteki exikandzeni.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                        Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  4               DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

5         Hi minkarhi yo wisa eku heleni ka kotara yin'wana na yin'wana, Nhlalala a a
          endzela vanghana va yena lava humaka emindyangwini leyi nyukaka.
          Minkarhi hinkwayo loko vanghana va yena va kombela ku n'wi vhakela 40
          ekaya ka vona, a a tirhisa ndlela ya vutlhari yo va alela. A a va tshembisa
          leswaku ri ta ta siku leri a nga ta vona swi fanerile ku famba na vona, wo
          lava ku va hlamarisa kunene.

6         Kunene siku rin'wana hi Ravuntlhanu nandzhenga, Nhlalala u fambile na
          munghana wa yena Basambilu loyi a a ri na riendzo ro ya eKruger National 45
          Park. Va fambile hi movha wa Basambilu. Loko va fika eTirhelani, a ku ri
          khalenyana dyambu se ri perile. Va lo pfuniwa hi dyambu ra vusiku leri nga
          va voningela. Nhlalala u komberile Basambilu leswaku leswi a ha faneleke
          ku famba mpfhuka wo leha, a nga ngheni ekaya ka vona, kambe a n'wi
          chicha egedeni leyi a nga ta tlhela a n'wi teka eka yona loko va tlhelela 50
          eYunivhesithi hi Sonto. Basambilu a nga nonohwangi, ntsena u lo n'wi
          hoyozela loko a vona yindlu ya manyunyu leyi akiweke emutini lowu a a n'wi
          siya eka wona, mbuyangwana leswaku i ya malume wa Nhlalala a yo na yi
          xa.

7         Siku rin'wana mana wa Nhlalala u endzerile eYunivhesithi ku ya pfuxela 55
          ntombi ya yena ka! Nhlalala u vuyile a byeriwa leswaku mana wa yena u
          lava ku n'wi vona. Vanghana va yena va yile na yena ehofisini ya un'wana
          wa valeteri laha Jamela a a rhurheriwile kona. Loko va nghena hi nyangwa,
          Jamela u tsutsumerile Nhlalala ku ya n'wi vukarha, hiloko Nhlalala xi n'wi
          susumeta xi tlhela xi n'wi landzula, xi vula leswaku xona a xi na mhani wo 60
          khwanyana xikandza. Kwalaho Jamela a khanisa timhunti a ri karhi a ku:
          'Hakunene ku veleka i ku huma moya.' U khongoteriwile hi malume wa
          Nhlalala loyi a n'wi heleketeke kwale Yunivhesithi. Endzhakunyana Nhlalala
          u vitaneriwile etlhelo hi malume wakwe a n'wi hlamusela leswi endleke
          leswaku xikandza xa Jamela xi khwanyana nhlonge. U vurile leswaku loko 65
          Nhlalala a ha ri na malembe mambirhi, Jamela u tsutsumerile endlwini leyi a
          yi ri eku tshweni a fika a tsavula Nhlalala. Ku na twa sweswo, Nhlalala o
          sungula ku rila hi xihluku, a ala na ku khongoteriwa.

                                                                        [Xitshuriwa i xa vutitumbuluxeri]

                                                    NA

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                   Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  5               DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

XITSHURIWA XA B

                          [Xifaniso xi huma eka webusayiti ya www.123rf.comck.com]

SWIVUTISO: XITSHURIWA XA A

1.1       Hlamusela leswaku a swi sukela kwihi ku kala Mulungu wa Jimu a thyiwa vito
          ra Mabihana?                                                                                  (1)

1.2       I yini lexi nga endla leswaku ndyangu wa Jimu wu nyikiwa mali ya mpfuno hi
          mfumo?                                                                                        (1)

1.3       Hikokwalaho ka yini va ka Eskom va nyikile Nhlalala basari yo yisa tidyondzo
          ta yena emahlweni eYunivhesithi?                                                              (2)

1.4       Boxa mhaka YIN'WE leyi endleke leswaku Nhlalala a tikarhata swinene
          etidyondzweni ta yena eYunivhesithi?                                                          (2)

1.5       Xana Nhlalala a a chava yini ku nyika vanghana va yena siku leri a va fanele
          ku n'wi endzela hi rona ekaya ka vona?                                                        (2)

1.6       Hlawula nhlamulo yin'we eka leti landzelaka: Xana mutsari u vula yini loko a
          ku Nhlalala u mamisile vanhu na vatswari va yena tintiho?

          A        U va nantswisile tintiho.
          B        U va byerile vunwa.
          C        U va byerile ntiyiso.
          D        U va hlambisile tintiho.                                                             (1)

1.7       Dyambu ra vusiku leri voningeleke Nhlalala na Basambilu ku vuriwa yini?                       (1)
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                        Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  6               DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

1.8       Hikokwalaho ka yini Nhlalala a vutisile mana wa yena hi ta xivangelo xa ku
          khwanyana ka nhlonge ya xikandza xa yena?                                                     (2)

1.9       Nyika tinhlamuselo ta leswi landzelaka ku ya hilaha swi tirhisiweke hakona
          eka xitshuriwa lexi.

          1.9.1        A va kalangi va etlela va hlaya tinyeleti na siku na rin'we.                     (2)

          1.9.2        A va kalangi va wu nuhwa nyangwa wa xikolo.                                      (2)

1.10      Xana u vona onge i yini lexi endleke leswaku Nhlalala a rila hi xihluku
          endzhaku ka loko malume wa yena a n'wi hlamuserile leswi endleke Jamela a
          khwanyana nhlonge ya xikandza?                                                                (2)

1.11      U nga n'wi tsundzuxa yini Nhlalala mayelana na swiendlo swa yena swa ku
          landzula mana wa yena?                                                                        (2)

SWIVUTISO: XITSHURIWA XA B

1.12      Hi swihi switandzhaku leswi nga vaka kona eka ku va manana loyi a nga
          exifanisweni a mamisa n'wana loyi dami?                                                       (2)

1.13      Hi xihi xifaniso xa le miehleketweni lexi u tiseriwaka xona hi xifaniso lexi?                 (2)

1.14      Hi ku vona ka wena vanhu lava va nga exifanisweni va nga va va titwa
          njhani? Seketela nhlamulo ya wena.                                                            (2)

SWIVUTISO: XITSHURIWA XA A NA XA B

1.15      Nyika mhaka YIN'WE leyi xitshuriwa xa A xi yelanaka hi yona na xitshuriwa
          xa B.                                                                                         (2)

1.16      Nyika mhaka YIN'WE leyi xitshuriwa xa A xi hambanaka hi yona na xitshuriwa
          xa B.                                                                                         (2)

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA A:               30

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                        Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  7               DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

XIYENGE XA B: NKOMISO/NKATSAKANYO WA NDZIMA
XIVUTISO XA 2: KU KOMISA HI MARITO YA WENA N'WINI

Hlaya xitshuriwa lexi landzelaka lexi nge: 'Ku pfuxelana i swa nkoka evuton'wini' kutani
u tsala nkomiso/nkatsakanyo wa xona.
LEMUKA: U languteriwa ku endla leswi landzelaka:

•   Komisa hungu ra xitshuriwa hi marito lama nga hundziki 90.
•   Tirhisa swivulwa leswi heleleke swa wena n'wini kambe u nga onhi mongo wa
    xitshuriwa.
•   U languteriwa ku tsala nkomiso/nkatsakanyo wa wena hi ndlela ya ndzimana
    kambe u katsa timhakankulu ta nkombo (7).
•   A wu fanelangi ku tsala nhlokomhaka eka nkomiso/nkatsakanyo wa wena.
•   Kombisa nhlayo ya marito emakumu ka nkomiso/nkatsakanyo wa wena.
XITSHURIWA XA C

                      KU PFUXELANA I SWA NKOKA EVUTON'WINI

Ku pfuxelana swi endla leswaku ndhavuko wa hina wu hlayiseka. Vanhu a va pfuxelani
hikokwalaho ko lava ku nyikiwa swin'wana, kambe hi ku va swi fanerile ku endla tano.
Swi khomisa tingana loko vanhu va tivana kambe va nga pfuxelani. Swa vava loko u
pfuxela munhu loyi mi tivanaka kambe a nga ku hlamuli, ngopfungopfu loko u ri na
ntiyiso wa leswaku u ku twile, naswona u nga tivi xivangelo xa kona. Vanhu va
pfuxelana nkarhi wun'wana na wun'wana lowu va hlanganaka hi wona. Loko va nga si
vulavurisana, swa fanela leswaku va rhanga hi ku pfuxelana. Ku vulavula vanhu va
nga pfuxelanangi swi komba ku nga rhandzani na ku tekelana ehansi.

Munhu u fanele a sungula hi ku pfuxela van'wana loko a nga si vulavula na vona
leswaku a ta tekeriwa enhlokweni. Munhu loyi a ku pfuxelaka a tlhela a ku phata wa
tikomba leswaku wa ku tiva naswona u ku tisela ntsako embilwini. Ku pfuxeriwa swi
endla leswaku moya wa munhu wu phyuphya. A swi hlayeriwi leswaku vanhu va
pfuxelanile kangani hi siku hikuva ku pfuxelana a swi heli. Loko u hluleka ku pfuxela
munhu loyi a nga ekule na wena hi ku chava ku n'wi huwelela, u nga ha n'wi yimisela
voko kunene. Munhu i munhu hi van'wana vanhu, hikokwalaho loko u pfuxela
van'wana swi kombisa kahle leswaku u na vumunhu.

Vanhu va nga pfuxelana hi ku khomana hi mavoko kumbe ku vukarhana. Loko munhu
a pfuxela un'wana u kombisa leswaku wa xixima evuton'wini naswona swa tikomba
leswaku u kurisiwile hi mfanelo. Ku pfuxelana swi pfuna leswaku vanhu va hanyisana
hi ku rhula, ku nga vi na pho, wa nhonga. Hakanyingi loko munhu a nga pfuxeli vanhu
van'wana, vanhu va chava ku n'wi tshinelela. Leswi swi endla leswaku va hluleka na ku
n'wi seketela loko a ri eka nkarhi wo tika. Loko hi pfuxelana, swa hi olovela ku tiva loko
loyi hi n'wi pfuxelaka a hanyile kahle kumbe a vabya kutani hi n'wi pfuna laha swi
kotekaka. Minkarhi yo tala loko munhu loyi a vabyaka a pfuxeriwa, wa tivika eka lava
n'wi pfuxelaka loko a nga hanyangi kahle.
                                                                            [Xitshuriwa i xa vutitumbuluxeri]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA B:                        10

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                  Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  8               DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

XIYENGE XA C: NTIVORIRIMI NA MATIRHISELO YA RIRIMI
XIVUTISO XA 3: XINAVETISO

Hlaya xinavetiso lexi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka xona.
XITSHURIWA XA D

Suka u yima! Tlharihela vutomi bya wena! Famba na minkarhi! Hi hina ntsena vaendli
va sofa ra manyunyu. Ntokoto wa malembe ya makumembirhi i ntangha ya mani? Va
ringetile van'wana ku endla masofa yo fana na ya hina kambe va tsandzekile.
Mavabyi ya nhlana nkwee, loko u ri tirhisa. U nge tisoli. Loko u xava sofa rin'we hi ku
bazela hi tinghilazi timbirhi to nwa namuneti.
                                       [Xifaniso lexi xi huma eka webusayiti ya www.riseandrecline.co.za]

3.1       Xana xinavetiso lexi xi kongomisiwile eka vamani?                                                 (1)
3.2       Tshaha ntila lowu munavetisi a wu tirhiseke ku onga vaxavi?                                       (1)
3.3       Kombisa mboyamelatlhelorin'we lowu humelerisiwaka hi xivulwa lexi nga laha
          hansi.
          'Hi hina ntsena vaendli va sofa ra manyunyu.'                                                     (2)
3.4       Aneka vutshila lebyi munavetisi a byi tirhiseke ku humelerisa khepixini ya
          xinavetiso lexi.                                                                                  (2)
3.5       Kombisa hilaha vito ra vhengele ra 'Ntofontofo' ri yelanaka hakona na sofa
          leri navetisiweke.                                                                                (2)
3.6       Hi ku vona ka wena, hi wihi nkoka wa ku va munavetisi a tsala xitsundzuxo hi
          maletere lama tsongahatiweke ngopfu?                                                              (2)
                                                                                                            [10]
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  9               DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

XIVUTISO XA 4:         KU TWISISA SWIPHEMU SWIN'WANA SWA VUHANGALASI
                       BYA MAHUNGU

Xiya khathuni leyi landzelaka hi vukheta kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi
ka yona.

XITSHURIWA XA E: KHATHUNI

                                             [Xifaniso lexi xi huma eka webusayiti ya www.cartoons.com]

4.1       Boxa xikongomelo xa nhlengeletano leyi khomiweke hi huvo ya vufambisi bya
          xikolo xa Ringetani.                                                                             (1)

4.2       Ku va huvo ya vufambisi bya xikolo yi tinyiketela ku pfuna vadyondzisi, swi
          nga va swi ku tisela miehleketo muni mayelana na vadyondzisi va xikolo lexi?                     (2)

4.3       Matshamelo ya munhu loyi a tlhandlekeke mavoko etafuleni loyi a nga
          etlhelweni ra xinene ra wanuna loyi a yimeke ya nga va ya ku tisela
          miehleketo muni?                                                                                 (1)

4.4       Xana munhu loyi ku vulavuriwaka hi yena eka 4.3 u nga n'wi tsundzuxa yini
          mayelana na matshamelo ya yena?                                                                  (2)

4.5       Xiyimo xa munhu loyi a nga na lepithopi xi nga va xi ri xihi eka nhlengeletano
          leyi naswona a nga va a endla yini hi lepithopi leyi?                                            (2)

4.6       Xana i ndhawu yihi ya xikolo leyi vanhu lava va khomeleke nhlengeletano eka
          yona? Seketela nhlamulo ya wena.                                                                 (2)
                                                                                                           [10]
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                            Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  10              DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

XIVUTISO XA 5

Hlaya xitshuriwa lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka xona.

XITSHURIWA XA F

                                  DYANDZA RA NAN'WAKA

Nan'waka dyandza ri hlaserile tiko. Se ku mbumburhekile swifuwo swa
ntsandzavahlayi. Mufuwi un'wana u lovile tshanga hinkwaro. Ku navela ka vona ka
leswaku tihomu ta xisati ti pona a ku humelelangi. Muganga hinkwawo wo mbvee!
Ku vula ntiyiso, dyandza leri a ri hlaselangi tsena vafuwi, kambe hinkwenu ka hina ri
hi vavisile. Handle ka swifuwo, mavele ya omile swinene naswona ku hava 5
ntshovelo lowu hi nga wu vonaka. Hi nga vula handle ko kanakana leswaku mhisi
yi tlakule tshuri. Mfumo wu ta kala wu nghenelela ku phalala varimi, swi nga ri tano
se hi ta hanya hi mugayo wo tshwuka. Loko mpfula yo ka yi nga ni eka mavhiki
manharhu lama landzelaka, vanhu lava tsaneke miri va ta hi siya. Swi lava leswaku
vapfumeri va ba xikhongelo xa matimba leswaku Mumbi a ta hi tsundzuka. 10
Van'wana va vula leswaku hi fanele ku tikamba leswaku hi lo dyoha yini emahlweni
ka Mumbi, kambe loko a ri mina yena do, ku hava lexi ndzi nga dyohela Mumbi
xona!

5.1        Hlawula nhlamuselo YIN'WE leyi yi nga yona ya xivuriso lexi landzelaka ku ya
           hilaha xi tirhisiweke hakona eka xitshuriwa lexi:

           Mhisi yi tlakule tshuri.

          A        Swi vula rifu.
          B        Khamba ri yivile.
          C        Ndlala yi fikile.
          D        Ku na ndzalo etikweni.                                                               (1)

5.2        Siva xivulwahava lexi tikisiweke eka xivulwa lexi landzelaka hi rito rin'we.

           Ku navela ka vona ka leswaku tihomu ta xisati ti pona a ku humelelangi.                      (1)

5.3        U twisisa yini hi xivulwa lexi landzelaka:

           Mufuwi un'wana u lovile tshanga hinkwaro.                                                    (2)

5.4        Lulamisa swihoxo swa matsalelo eka xivulwa lexi landzelaka:

           Ku vula ntiyiso, dyandza leri a ri hlaselangi tsena vafuwi, kambe hinkwenu ka
           hina ri hi vavisile.                                                                         (2)

5.5        Hi wihi nkoka wa ku tirhisiwa ka riencisi leri tikisiweke eka xivulwa lexi
           landzelaka?

           Muganga hinkwawo wo mbvee!                                                                   (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                        Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  11              DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2017
                                                    NSC

5.6        Hi wihi ntirho wa riengeteri leri tikisiweke eka xivulwa lexi landzelaka?

           Nan'waka dyandza ri hlaserile tiko.                                                          (1)

5.7        Endla xivulwa xa wena n'wini laha rito leri tikisiweke ri nga ta va na
           nhlamuselo yo hambana na leyi nga exivulweni.

           Handle ka swifuwo, mavele ya omile swinene.                                                  (1)
                                                                                                        [10]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA C:               30
                                                                    NTSENGO WA TIMARAKA:                70

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

## Related documents

- [Xitsonga HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-feb-march-2017/19418bd9-5ba1-4b4f-9aea-acb7a19626f4) — Xitsonga HL · QP · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2017/03a31b8c-609d-4390-95a5-109d96f2990c) — Xitsonga HL · QP · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2017/bb1ab8e1-a0e4-437c-8640-eafa3a284bc7) — Xitsonga HL · QP · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2017/f8b798bf-a62c-476a-997e-4198b2ccefc2) — Xitsonga HL · QP · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-feb-march-2018/8abdd5b6-b110-4754-8f5f-1246c2e17db5) — Xitsonga HL · QP · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-feb-march-2015/0636ce9c-455f-4842-8257-018860d7d5e6) — Xitsonga HL · QP · 2015 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga HL

- [Xitsonga HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2023/ecbaf706-c6c1-4230-9387-99eceaac9012) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-may-june-2023/33bc8e30-6881-4232-9646-7b4b6ea1aa3e) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2023/325b59d9-2568-4038-a3b0-0c62770dbab0) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2023/e62d661b-50ca-4e5e-a151-cc1db4640224) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-nov-2023/6a304a00-9d52-4734-a612-007456dc5b4a) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2023/921e33cf-61e9-486c-a663-7c12f507e20d) — QP · 2023 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
