# Xitsonga HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

> Grade 12 Xitsonga HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2023, 11 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2023/ecbaf706-c6c1-4230-9387-99eceaac9012
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga HL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-hl) › [Xitsonga HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2023/ecbaf706-c6c1-4230-9387-99eceaac9012)

## About this document

Xitsonga Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · xitsonga. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)

                                    PAPILA RO SUNGULA (P1)

                                                  2023

                                                                                  TIMARAKA: 70

                                                                              NKARHI: Tiawara ti2

                              Papila leri ra swivutiso ri na tipheji ta 11.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1         2                                  DBE/2023
                                         SC/NSC

SWITSUNDZUXO NA VUXOKOXOKO:

1.        Papila leri ra swivutiso ri avanyisiwile hi swiyenge SWINHARHU:

          XIYENGE XA A: Xikambelantwisiso                               (30)
          XIYENGE XA B: Nkomiso/Nkatsakanyo wa ndzima                   (10)
          XIYENGE XA C: Swiaki na milawu ya matirhiselo ya ririmi       (30)

2.        Hlaya switsundzuxo HINKWASWO hi vukheta.

3.        Hlamula swivutiso HINKWASWO.

4.        Sungula xiyenge XIN'WANA na XIN'WANA eka pheji YINTSHWA.

5.        Khwatihata emakumu ka xiyenge xin'wana na xin'wana.

6.        Nombora tinhlamulo himfanelo tanihilaha ti nomboriweke hakona eka papila
          leri ra swivutiso.

7.        Tlula ntila endzhaku ka nhlamulo yin'wana na yin'wana.

8.        Tekela enhlokweni mapeletelo na mavumbelo ya swivulwa.

9.        Ndzinganyeto wa maavelo ya nkarhi:

          XIYENGE XA A: Timinete ta 50
          XIYENGE XA B: Timinete ta 30
          XIYENGE XA C: Timinete ta 40

10.       Tsala swi basa no vonaka.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                     Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1          3                                    DBE/2023
                                          SC/NSC

XIYENGE XA A: XIKAMBELANTWISISO

XIVUTISO XA 1

Hlaya XITSHURIWA xa A, u langutisa na xa B kutani u hlamula swivutiso leswi nga
ehansi ka swona.

XITSHURIWA XA A

                 HANGALAKANI A FAMBA NA XIKHIGELO XA YENA

1      Hangalakani a a ri wanuna loyi a fuwile swinene. Masimu ya yena a ya tlula
       na dzundze ra hosi. Ku hava na un'we loyi a a nga swi tivi leswaku
       nkulukumba Hangalakani i mani. Hambi munhu o vutisa xihlangi, a xi nga
       kanakani ku lerisa ndlela. Kambe ndhuma ya yena a yi tlula ya tihosi na
       tin'anga. A a ri na muti lowukulu. Vasati va yena a va tlula khume, vana a va ri 5
       kwalomu ka makumenharhu. Hi siku a ku wa masaka mambirhi. Lexi nga
       kona vasati va yena a vo dlawa hi tshuri na musi.

2      Rifuwo leri a a nga lo dya ndzhaka, u lo ri julukela nyuku. Siku rin'wana u
       sukile na majahakulobye, va ku vusiku sala endlwini, va ya folela. Nkateko wa
       kona, mulungu loyi a a thola u fikile a hlawula Hangalakani. Hangalakani a 10
       nga kalangi a vutisa leswaku a a ya tirha ntirho muni, ntsena loko va n'wi
       holela.

3      Loko Hangalakani a fika ekaya, u fikile a vikela tata wa yena Yingwani. Hi xa
       mundzuku, Yingwani u te vusiku sala endlwini a ya eka Maringa, ku ya
       khomakhomisa jaha ra yena leswaku tindlela ti ta basa. Sikunene ri lo na fika, 15
       Hangalakani o khoma ndlela. Siku ro sungula u rhendzelekile na tihofisi a ri
       karhi a lulamisa mapapila ya ntirho. Siku leri tlhandlamaka u lo na fika
       entirhweni, vo n'wi hoxa hi hovhorolo na mabutsu, va n'wi nyika na xihuku xa
       nsimbhi, ivi va ku 'madlilavhu' ndee, kutani va n'wi komba laha a faneleke ku
       ya tirha kona ntirho wo hisa tinsimbhi. U hlanganisiwile hi mbhawula wa 20
       mesilani. Kova loko a wu tlhavile.

4      Leswi a a tiyimiserile ku tirha, vini va ntirho va sungurile ku n'wi rhandza. Hi
       Mugqivela na Sonto a a hungasa hi swikero. A a ri na voko hikuva vo tala a
       va vula leswaku loko u kerewile hi yena nhloko a yi nga pandzi; hambi swi ri
       swirhumbana a swi humi. Le ntirhweni na kona, hi ku vona mintirho ya yena, 25
       va n'wi tlakusile. U lo na vona leswaku u hlengeletile mali na swifuwo swo
       ringana, a tshika ntirho a ya ekaya.

5      Hambileswi a a ri na swa yena, manyunyu do! U seketerile tiko hi tlhelo ra
       dyondzo na kereke. Hambileswi a a ri na tshengwe, Sonto rin'wana na
       rin'wana a a khayima ntlhambi wa vasati na vana, va ya ekerekeni. Loko a 30
       khutaza vana va yena ku nghena xikolo, a a va byela leswaku va nga tixisi va
       ehleketa leswaku rifuwo leri i ra vona. Vunyingi bya vana va yena byi yile
       exikolweni kambe van'wana a va kalangi va tikarhata ku ya exikolweni, a va
       vula leswaku swa tata wa vona i swa vona. Ku kwetlembetana exikarhi ka
       vasati va yena a ku ri kona.                                                 35

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                        Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                4                                          DBE/2023
                                                SC/NSC

6      Munhu a hi nsimbhi, lembe rin'wana u khomiwile hi xitlhavi. U ringetile ku ya
       exibedhlele swi kumeka leswaku mavabyi ya tikile swinene. Se a swi tikomba
       leswaku va ka vona va n'wi vitana. Siku rin'wana ku tile nhloko ya xikolo,
       nkulukumba Masiya, ku ta n'wi pfuxela; a kuma leswaku a swa ha tivikani. U
       tsundzuxile Hangalakani leswaku u fanele ku gogojela a ya eka khomixinara 40
       ku ya tsarisa ndzhaka leswaku loko Xikwembu xo tshuka xi n'wi tekile, swi ta
       tiveka leswaku rifuwo leri ri fanele ku aviwa hindlela yihi. Hi ku vona nkoka wa
       mhaka leyi, Hangalakani a nga ha veketelangi. Siku leri tlhandlamaka u
       tikokile a ya eka khomixinara ku ya lulamisa mapapila hinkwawo. Khombo ra
       kona, Hangalakani a nga byelangi munhu leswi a swi tsaleke. U tekile 45
       mapapila lawa a nga nyikiwa hi khomixinara a ya nghenisa exikhigelweni. Na
       Masiya a nga byeriwangi nchumu, hi ku chava leswaku a nga tshuka a ve na
       mahahu.

7      Kusuka siku leri, Hangalakani a a rhandza ngopfu xikhigelo xa yena, a a nga
       rhandzi leswaku xi khomiwa hi munhu. Siku rin'wana ku biwile mhalamhala yo 50
       vika leswaku Hangalakani a nga ha ri kona. Mhaka leyi yi tsemile vanhu
       mihlana. Siku ro n'wi heleketa ekaya ra yena ro hetelela ri ve ri fika. Nkarhi
       lowu vakhandlivanhlonge va hetaka ku rhelelisa bokisi ra mufi, un'wana wa
       vanghana va mufi u tsundzuxile vandyangu ku lahla mufi na xikhigelo lexiya a
       a xi rhandza ngopfu.                                                           55

8      Leswi a va lahla kwala mahosi, un'wana u tsutsumile a ya xi teka kutani va xi
       nghenisa esirheni leswaku n'wini a famba na xona a ta ya xi tirhisa kwalomu a
       yaka kona. A ku vangi na un'we loyi a nga lava ku tiva leswi a swi ri endzeni
       ka xikhigelo lexo. Va lo na heta ku n'wi lahla, un'wana na un'wana a khoma
       ndlela a kongoma ekaya. Rifuwo hi leri, kambe i mani loyi a nga ta dya 60
       ndzhaka? Nandzu wu na mani, Hangalakani kumbe wanuna loyi a nga va
       tsundzuxa ku n'wi lahla na xikhigelo ke?

                 [Xitshuriwa lexi xi adaputiwile xi huma eka tsalwa ra Tihakata, hi CM Phephenyana]

                                                NA

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                     Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                 5                                          DBE/2023
                                                 SC/NSC

XITSHURIWA XA B

                                      [Xitshuriwa lexi xi huma eka webusayiti ya www.sickmanpillow.org]

SWIVUTISO: XITSHURIWA XA A

1.1       Xana Hangalakani a a tirha ntirho muni?                                                          (1)

1.2       Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Xivulwa lexi nge:

          'Vusiku sala endlwini' xi hlamusela ku …

          A       hubuta.
          B       xelwa.
          C       xwela.
          D       hlwela.                                                                                  (1)

1.3       Boxa xivangelo XIN'WE lexi nga endla leswaku Hangalakani a tiviwa swinene
          hi munhu un'wana na un'wana eka ndhawu leyi a a tshama eka yona.                                 (2)

1.4       Nyika ku yelana loku nga kona eka nhlokomhaka na hungunkulu ra xitshuriwa
          lexi.                                                                                            (2)

1.5       Hlamusela leswi landzelaka hi marito ya wena n'wini:

          1.5.1        Mhaka leyi yi va tsemile mihlana.                                                   (2)

          1.5.2        Se swi tikomba leswaku va ka vona va n'wi vitana.                                   (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                      Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1            6                                 DBE/2023
                                            SC/NSC

1.6       Hi yihi dyondzo leyi u yi kumeke eka marito lama nge:

          'Rifuwo leri a a nga lo dya ndzhaka, u lo ri julukela nyuku'?                      (2)

1.7       Ku va Hangalakani a lahliwile na mapapila lawa a nga ma kuma eka
          khomixinara swi ku tisela yini emiehleketweni?                                     (2)

1.8       Hikokwalaho ka yini munhu a fanele ku tsala papila ra ndzhaka/rifa?                (2)

1.9       U nga vula yini hi vana lava tshikaka ku dyondza xikolo hi ku tshemba ku dya
          ndzhaka/rifa ra vatswari va vona?                                                  (2)

1.10      U nga va tsundzuxa yini vanhu lava nga tsaliki papila ra ndzhaka/rifa ku ri hi
          ku va fumile?                                                                      (2)

SWIVUTISO: XITSHURIWA XA B

1.11      Hlamusela leswi humelelaka eka xitshuriwa xa B.                                    (2)

1.12      Etlelelo ra wanuna loyi a nga eka xitshuriwa xa B ri kombisa yini?                 (2)

1.13      U titwa njhani hi leswi humelelaka eka xitshuriwa xa B? Seketela nhlamulo ya
          wena.                                                                              (2)

SWIVUTISO: XITSHURIWA XA A NA XA B

1.14      Kombisa ku yelana loku nga kona ku ya hi hungu ra xitshuriwa xa A na xa B.         (2)

1.15      Hi kwihi ku hambana loku nga kona ku ya hi hungu ra xitshuriwa xa A
          na xa B?                                                                           (2)

                                                         NTSENGO WA XIYENGE XA A:            30

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                        Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                 7                                          DBE/2023
                                                 SC/NSC

XIYENGE XA B: NKOMISO/NKATSAKANYO WA NDZIMA

XIVUTISO XA 2: KU KOMISA/KATSAKANYA HI MARITO YA WENA N'WINI

Hlaya XITSHURIWA xa C kutani u tsala nkomiso hi marito lama nga hundziki 90 u
kombisa tindlela to sivela ku xanisiwa ka vadyondzi hi vadyondzikulobye
eswikolweni. Nkomiso wa wena wu fanele wu va hi xivumbeko xa ndzimana wu tlhela
wu katsa timhakankulu ta nkombo (7).

LEMUKA: U languteriwa ku endla leswi landzelaka:

1. Tirhisa swivulwa leswi heleleke swa wena n'wini kambe u nga onhi mongo wa
   xitshuriwa.
2. A wu FANELANGI ku tsala nhlokomhaka eka nkomiso/nkatsakanyo wa wena.
3. Kombisa nhlayo ya marito emakumu ka nkomiso/nkatsakanyo wa wena.

XITSHURIWA XA C

                TINDLELA TO SIVELA KU XANISIWA KA VADYONDZI HI                                             .
                       VADYONDZIKULOBYE ESWIKOLWENI

Ku sivela vadyondzi leswaku va nga xanisiwi eswikolweni i ku va va tiva leswi va
faneleke ku endla swona. Vadyondzi va fanele ku papalata ku xanisiwa hi ku endla
onge a va swi voni leswaku leswi va endliwaka swona a swi kahle. Vaxanisi va
rhandza ku xanisa vadyondzi lava hlundzukaka hi ku olova hi ku tiva leswaku va ta
ringeta ku tisirhelela hi ku lwa na vona kutani va kota ku kuma ndlela yo va xanisa hi
yona. Vaxanisi va tala ku hlawula vana lava swi nga ta va olovela ku va xanisa.
Vadyondzi va nga kombisa ku titshemba hi ku byela vaxanisi ku tshika ku va xanisa.
Loko muxanisi a tiva leswaku muxanisiwa wa tivulavulela, a nga talangi ku ya
emahlweni a n'wi xanisa.

Loko mudyondzi a vona leswaku u hlanganile na muxanisi wo karhi, swi kahle ku swi
endla mhaka ya mafenya ku endlela ku n'wi heta matimba. Muxanisi u hela matimba
lawa a a ri na wona loko a hlekiwa, leswi nga endlaka leswaku a nga ha yi emahlweni
no xanisa muxanisiwa. Swi kahle ku va munhu a papalata tindhawu leti vaxanisi va
tshamaka kumbe ku hungasa eka tona. Tindhawu leti ti katsa lomu ku tumbeleke ko
fana na le swihambukelweni na le titlilasini leti lotleriwaka. Vaxanisiwa va fanele ku
tirhisa tindlela to hambanahambana loko va ya exikolweni na loko va tlhelela emakaya.

Lava rhandzaka ku va voxe va tala ku wela ekhombyeni ro xanisiwa. Vadyondzi va
fanele va swi tiva leswaku i swa nkoka ku famba na vanghana minkarhi hinkwayo
leswaku va kota ku sirhelelana. Vatswari va fanele ku bula na vana va vona hi tindlela
to tisirhelela leswaku va nga xanisiwi hi vana van'wana. Ndlela ya kahle yo papalata ku
xanisiwa i ku va vadyondzi va byela vadyondzisi na vatswari hi ta ku xanisiwa loku va
hlanganaka na kona exikolweni leswaku va ta kota ku hlayiseka. Loko leswi
hinkwaswo swo endliwa, ku xanisiwa na ku dlayiwa ka vadyondzi eswikolweni swi ta
hunguteka. Leswi swi nga endla leswaku moya wo dyondza no dyondzisa wu vuya
eswikolweni.
                 [Xitshuriwa lexi xi hundzuluxeriwile xi huma eka webusayiti ya www.verywellfamily.com]

                                                               NTSENGO WA XIYENGE XA B:                    10

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                      Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1             8                                         DBE/2023
                                             SC/NSC

XIYENGE XA C: SWIAKI NA MILAWU YA MATIRHISELO YA RIRIMI

XIVUTISO XA 3: XINAVETISO

Hlaya xinavetiso lexi nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi
ka xona.

XITSHURIWA XA D

                                      Xifaniso lexi xi huma eka webusayiti ya www.photocopier.com]

3.1       Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ku va munavetisi a
          tsarile tindlela to tihlanganisa na yena ha tona eka xinavetiso lexi i ku endlela
          leswaku ... va kota ku fikelela bindzu ra yena hi ku olova.

          A       vayivi
          B       vativi
          C       varisi
          D       vaxavi                                                                              (1)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                 Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                9                                        DBE/2023
                                                SC/NSC

3.2       Xana xinavetiso lexi xi kongomisiwile eka vamani?                                            (1)

3.3       Kombisa mboyamelatlhelorin'we lowu humelerisiwaka hi xinavetiso lexi.                        (2)

3.4       Marito lama nge:

          'Xava muchini wun'we u kuma inki yin'we mahala' ma na nkucetelo muni eka
          vaamukeri va hungu?                                                                          (2)

3.5       Hi xihi xivangelo xo va munavetisi a tsarile marito lama nga emakumu ka
          xinavetiso lexi hi fonto leyitsongo?                                                         (2)

3.6       Hi wihi ntirho wa xiaki lexi tikisiweke eka xivulwa lexi nga laha hansi?

          Hi hina ntsena hi nga na michini yo olova no tirhiseka emisaveni hinkwayo.                   (2)
                                                                                                       [10]

XIVUTISO XA 4: KHATHUNI

Xiyisisa khathuni leyi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka yona.

XITSHURIWA XA E

                         [Khathuni leyi yi huma eka webusayiti ya www.weaponsofmathdestruction.com]

4.1       Boxa mbangu lowu swimunhuhatwa leswi nga eka khatuni leyi nga laha
          henhla swi vulavulaka swi ri eka wona.                                                       (1)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                  Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                 10                                            DBE/2023
                                                  SC/NSC

4.2       Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nga laha hansi. Ntirho wa nsayino
          lowu nga eka khathuni wu komba ...

          A       vunene.
          B       vun'wini.
          C       vuxaka.
          D       vutivi.                                                                                     (1)

4.3       Boxa leswi humelelaka eka khathuni leyi nga laha henhla.                                            (2)

4.4       Ku va ximunhuhatwa xa nomboro ya 1 xi ku: 'Ee, ndzi hakela njhani ku ri hi ku
          i xikolo xa mani na mani?' swi nga va swi kombisa yini?                                             (2)

4.5       Loko a ku ri wena ximunhuhatwa xa nomboro ya 2 a wu ta titwa njhani hi
          marito lama ximunhuhatwa xa nomboro ya 1 xi ma byeleke ximunhuhatwa xa
          nomboro ya 3? Seketela nhlamulo ya wena.                                                            (2)

4.6       Yisa xivulwa lexi nga laha hansi eka vun'we.

          Hi swona, na n'wina vatswari ma boheka ku hakela.                                                   (2)
                                                                                                              [10]

XIVUTISO XA 5: PROSI

Hlaya xitshuriwa lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka xona.

XITSHURIWA XA F

                              SIKU RERO NDZI NGE RI RIVALI!

A va nga hembi loko va ku: 'Loko siku ra wena ri nga si fika u pona swi nga fanelangi'.
A ku tele maphorisa lawa a ya lava xigevenga lexi nga dlaya munhu. Mavarivari ya
vurile leswaku xigevenga lexi xi khomile xibalesa, mukwana na sawula kambe loyi
a nga xi vona a nga tiviwi hi munhu. Hina vanhu a ho walawala, endzhaku ka
maphorisa lawa a ya tiyimiserile ku khoma na ku balesela xigevenga lexi loko xo 5
tshuka xi va hlaserile.

Makhati ma nga ri mangani, ndzi tivonile ndzi dyile misava hi nomo na leswaku swi
endlisile ku yini a ndzi swi tivi na namuntlha. Lexi ndzi xi ehleketaka hi loko ndzi vona
ri ku mphi, ku pfuka ka mina evurongweni lebyitsongo a ndzi ri exikarhi ka malakani
yo basa.                                                                                  10

Manana na vamakwerhu a va rhendzerile mubedo exibedhlele kasi manana a a
mpfikutela kunene. 'N'wananga xigevenga lexiya xi lavile ku ku peta nhloko kambe
hakelo ya xona xi yi kumile, va xi baleserile na xona xi kwala xibedhlele. Loko xi hola xi
ya ejele hikuva xi dlayile munhu no lava ku dlaya wena.' A ku ri kona ndzi sungulaka
ku swi vona leswaku ndzi pone ri ahlamile.                                                 15

              [Xitshuriwa lexi xi adaputiwile xi huma eka tsalwa ra Xitsonga xa vagingiriki, Ntangha 10 hi
                                                                                     CTD Marivate et al.]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                         Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1           11                                        DBE/2023
                                            SC/NSC

5.1       Siva risivintalo leri tikisiweke eka xivulwa lexi nga laha hansi hi risivintalo ra
          munhu wa vunharhu.

          Manana na vamakwerhu a va rhendzerile mubedo exibedhlele.                                (1)

5.2       Lulamisa swihoxo swa mapeletelo eka xivulwa lexi nga laha hansi.

          Ku pfuka ka mina evurongweni lebyitsongo, a ndzi ri exikarhi ka malakani yo
          basa.                                                                                    (1)

5.3       Sungula xivulwa lexi nga laha hansi hi rihlanganisi leri tikisiweke.

          Maphorisa a ya tiyimiserile ku xi khoma na ku xi balesela loko xigevenga lexi
          xo tshuka xi va hlaserile.                                                               (2)

5.4       Nyika ntirho wa riengeteri leri tikisiweke eka xivulwa lexi nga laha hansi.

          Leswaku swi endlisile ku yini a ndzi swi tivi na namuntlha.                              (2)

5.5       Yisa xivulwa lexi nga laha hansi eka tlhelo ra nandzulo.

          Mavarivari ya vurile leswaku xigevenga lexi xi khomile xibalesa.                         (2)

5.6       Ku ya hi xitshuriwa xa F, xivulavulelo lexi nga laha hansi xi nga tirhisiwa loko
          ku humelerile yini?

          Ndzi pone ri ahlamile.                                                                   (2)
                                                                                                   [10]

                                                         NTSENGO WA XIYENGE XA C:                  30
                                                              NTSENGO HINKWAWO:                    70

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-may-june-2023/33bc8e30-6881-4232-9646-7b4b6ea1aa3e) — Xitsonga HL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2023/325b59d9-2568-4038-a3b0-0c62770dbab0) — Xitsonga HL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2023/e62d661b-50ca-4e5e-a151-cc1db4640224) — Xitsonga HL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-nov-2023/6a304a00-9d52-4734-a612-007456dc5b4a) — Xitsonga HL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2023/921e33cf-61e9-486c-a663-7c12f507e20d) — Xitsonga HL · QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2022/07a52401-131a-4df3-a802-dcfca70ab873) — Xitsonga HL · QP · 2022 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga HL

- [Xitsonga NSC HL P1 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p1-memo-nov-2022/a9efe269-22c7-4405-8ebd-0491bbdc3c35) — Memo · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/d3c1ba76-ca5e-4b80-84f0-d9f479417f49) — Memo · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/494f98ae-df18-4d00-b977-26284cae7a18) — Memo · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/c034ee37-9d85-40fd-ba34-027078e728aa) — QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P3 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p3-qp-nov-2022/08292a7c-62cd-4270-bd6d-3023166f1300) — QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-may-june-2022/c90cd372-da61-40e4-aea0-79bf21d93448) — QP · 2022 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
