# Xitsonga HL Grade 12 Paper 1 November 2019 Memo

> Grade 12 Xitsonga HL Paper 1 memorandum from the November 2019, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2019-memo/28c3ca7b-6c1d-4514-908a-73fda215164f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga HL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: November
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-hl) › [Xitsonga HL Grade 12 Paper 1 November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2019-memo/28c3ca7b-6c1d-4514-908a-73fda215164f)

## About this document

Xitsonga Hl · Grade 12 · November · 2019 · xitsonga. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2019/5a718dad-9501-492f-ab10-56cc22bc108d) — QP · 2019 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          GRADE 12

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                      GIREDI YA 12

                          XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)

                                PAPILA RO SUNGULA (P1)

                                        HUKURI 2019

                              XILETELO XA MAKOREKETELO

TIMARAKA: 70

                        Xiletelo xa makoreketelo lexi xi na tipheji ta 7.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                 Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  2                       DBE/Hukuri 2019
                                      NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA A: XIKAMBELANTWISISO
XIVUTISO XA 1
Makoreketelo ya Xikambelantwisiso
     Tanihileswi ntshikelelo wu nga eka matwisiselo, swihoxo swa mapeletelo na ririmi
      a swi fanelangi swi xupuriwa, handle ka loko swihoxo swa kona swi cinca
      nhlamuselo/matwisiselo. (Hambiswiritano, swihoxo swa ha fanele swi kombisiwa.)
     Loko mukamberiwa a tirhisa marito mambe eka ririmi leri a kamberiwaka hi rona, u
      nga ma tekeli enhlokweni marito wolawo, naswona loko nhlamulo yi twala, u nga
      xupuli mukamberiwa. Loko ku tirhisiwile rito rimbe eka xitshuriwa kutani ri laveka
      eka nhlamulo, ri amukele.
     Ku hava maraka leyi nga ta nyikiwa eka swivutiso swa mavonelo eka nhlamulo ya
      INA/E-E kumbe NDZA PFUMELA/A NDZI PFUMELI. Ku seketela hi kona ku nga ta
      nyikiwa maraka.
     A ku na timaraka leti nga ta nyikiwa eka nhlamulo ya HI SWONA/A HI SWONA
      kumbe MHAKA/VONELO. Ku seketela hi kona ku nga ta nyikiwa timaraka.
     Laha ku lavekaka tinhlamulo ta rito rin'we kutani mukamberiwa a nyika xivulwa
      hinkwaxo, koreketa hi mfanelo loko rito leri lavekaka ri khwatihatiwile/tikisiwile.
     Loko ku laveka timhaka/minkutlunya yimbirhi/yinharhu kutani mukamberiwa a
      nyika yo tala, koreketa yo sungula yimbirhi/yinharhu ntsena.
     Amukela marin'wana yo hambanahambana.
     Eka swivutiso swa nhlawulonyingi, amukela HISWIMBIRHI, letere leri xaxameleke
      na nhlamulo leyi nga yona NA/KUMBE nhlamulo leyi tsariweke hi ku hetiseka.
TINHLAMULO: XITSHURIWA XA A
1.1       U va tsundzuxa leswaku va fanele va tshika ku tirhisa tiselulafoni kwalomu ka
          awara va nga si etlela.√                                                             (1)
1.2       tolovelekile./A.√                                                                    (1)
1.3       I nkucetelo wa vutihlanganisi bya xithekinoloji lowu humelerisaka swifaniso
          swa vanhu vo saseka no yimeka kutani va navela ku tikuma va fana na
          vona.√√                                                                              (2)
1.4       Nhlokomhaka yi ri: 'Xana matirhiselo ya selulafoni ya nga va na switandzhaku
          swo biha evuton'wini bya munhu?' leswi yelanaka na hungu ra xitshuriwa leri
          vulavulaka hi switandzhaku leswi nga vangiwaka hi matirhiselo yo biha ya
          selulafoni.√√                                                                        (2)
1.5       Ku rhumela mahungu hi xihatla./Ku kota ku tihlanganisa na maxaka na
          vanghana./Ku kuma ku pfuneka eka timhaka ta dyondzo./Ku kuma
          mahungu.√
          (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twisisekaka.)                                   (1)
1.6       I ku koka rinoko ra vahlayi./I ku endlela leswaku vahlayi va va na ku navela ku
          hlaya xitshuriwa lexi va ta twa leswi xi vulavulaka hi swona.√                       (1)
1.7       1.7.1        Loyi a nga tshinyaka/lemukisaka/tsundzuxaka vantshwa eka
                       matirhiselo yo biha ya tiselulafoni.√√                                  (2)

          1.7.2        Ku va vanhu va tilulamiserile ku yingisela/twa mhaka yo karhi.√√        (2)

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                          Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  3                       DBE/Hukuri 2019
                                      NSC – Xiletelo xa makoreketelo

1.8       Swi na nkucetelo wa leswaku vahlayi va teka timhaka leti ku vulavuriwaka hi
          tona eka xitshuriwa lexi ku ri ntiyiso.√√                                            (2)

1.9       Mukamberiwa u ta nyika dyondzo leyi a yi kumeke. Xikombiso: Xi ndzi
          dyondzisa leswaku loko tiselulafoni ti nga tirhisiwi hi mfanelo swi nga va na
          khombo ro kavanyeteka ka maetlelelo, ku pfumaleka ka vutitshembi na ku
          xaniseka hikokwalaho ka tona.√√
          (Amukela na man'wana maveketelelo lama twisisekaka.)                                 (2)

1.10      Hileswi eka vutihlanganisi bya mani na mani ku kumekaka vuxokoxoko na
          mahungu yo hambanahambana.√√
          (Amukela na man'wana maveketelelo lama twisisekaka.)                                 (2)

1.11      Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: Ndzi vona yi nga ri
          mhaka ya kahle hikuva swi nga endla leswaku munhu a tsema vuxaka lebyi a
          nga na byona na maxaka na vanghana va yena hikokwalaho ka ku pfumala
          nkarhi wo tshama na vona va bula.√√
          (Timaraka i to seketela ntsena. Amukela na man'wana maveketelelo lama
          twisisekaka.)                                                                        (2)

TINHLAMULO: XITSHURIWA XA B

1.12      Hungunkulu ra xitshuriwa lexi i ku va ku humelerisiwile switirhisiwa swo
          hambanahambana swa vutihlanganisi bya xithekinoloji leswi tsakisaka vini va
          swona./Hungunkulu ra xitshuriwa lexi i ku va ku humelerisiwile tiselulafoni,
          thebulete na leputhopo leswi tsakisaka vini va swona.√√                              (2)

1.13      Swi tsakile hikuva swi le ku n'wayiteleni/hlekeleleni, leswi kombisaka ku va
          swi tiphina hi leswi swi nga eku swi endleni./Swi tsakile hikuva swi le ku
          n'wayiteleni/hlekeleleni.√√
          (Timaraka i to seketela ntsena.)                                                     (2)

1.14      Hiswinharhu swi ambarile swiambalo swo vevuka/koma./Hi swinharhu swi na
          swigqhoko.√ I maambalelo ya nguva ya ximumu.√                                        (2)

TINHLAMULO: XITSHURIWA XA A NA XA B

1.15      Eka xitshuriwa xa A ku vulavuriwa hi ku tirhisiwa ka tiselulafoni, leswi
          yelanaka na leswi humelerisiweke hi xitshuriwa xa B laha na kona ku
          kombisiweke tona.√√                                                                  (2)

1.16       Eka xitshuriwa xa A ku vulavuriwa hi switandzhaku leswi nga vangiwaka hi ku
           tirhisiwa ka selulafoni hi ndlela yo hoxeka kasi eka xitshuriwa xa B a ku
           humelerisiwangi switandzhaku leswi nga vaka kona hi switirhisiwa leswi
           khomiweke hi swimunhuhatwa./Eka xitshuriwa xa A ku vulavuriwa hi
           tiselulafoni ntsena kasi eka xitshuriwa xa B ku na switirhisiwa swo
           hambanahambana swa xithekinoloji.√√                                                 (2)

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA A:         30

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  4                              DBE/Hukuri 2019
                                      NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA B: NKOMISO WA NDZIMA

XIVUTISO XA 2

XITSHURIWA XA C

MAHLAMULELO YA XIVUMBEKO XA NDZIMANA

NKOKA WA MAHUNGU: NKOMISO WU FANELE KU KATSA TIMHAKA LETI
LANDZELAKA:

Switepisi na switirhisiwa swa le xirhapeni swi fanele ku vekiwa laha ku nga hlayiseka.√
Nhundzu ya nkoka na swingwavila swi fanele ku hlayisiwa eswisefeni.√ Makhiya ma
fanele ku vekiwa laha swi nga ta ka swi nga olovi leswaku munhu un'wana a ma
kuma.√ Hi nga vekela mfungho wa mbyana egedeni hambiloko hi nga ri na yona.√ Ku
vona leswaku majarata na tindlu ta hina ta voningela.√ Hi nga vekela timboni leti
kotaka ku titima hi toxe loko ri xa.√ Hi fanele ku vekela tikhamera na laha ti nga ta kota
ku voniwa hi vanhu hinkwavo.√

                                                                       [Ntsengo wa marito = 89]

   Nkoka wa mahungu (N) = √√√√√√√ (07)
   Matirhiselo ya ririmi (R) = √√√ (03)
[Avela timaraka eka timhakankulu ta nkombo ntsena.]

MAHLAMULELO YA XIVUMBEKO XO XAXAMETA TIMHAKANKULU

NKOKA WA MAHUNGU: NKOMISO WU FANELE KU KATSA TIMHAKA LETI
LANDZELAKA

      MINTSHAHO                                          MINKUTLUNYA
1.    'Hi nga si teka rendzo hi fanele ku          1.    Switepisi na switirhisiwa swa le
      tiyisisa leswaku hi nga siyi switepisi             xirhapeni swi fanele ku vekiwa laha
      na switirhisiwa swa le xirhapeni swi               ku nga hlayiseka.√
      hangalakile na jarata.'
2.    'A hi hlayiseni nhundzu ya hina ya           2.    Nhundzu ya nkoka na swingwavila
      nkoka kun'we na swingwavila                        swi fanele ku hlayisiwa eswisefeni.√
      eswisefeni.'
3.    'Hi fanele ku ma veka endhawini leyi         3.    Makhiya ma fanele ku vekiwa laha
      swi nga ta ka swi nga olovi leswaku                swi nga ta ka swi nga olovi leswaku
      ya ma kuma kumbe hi ma siya na                     munhu un'wana a ma kuma.√
      munghana kumbe muakelani wa
      hina loyi hi nga n'wi tshemba.'
4.    'A hi vekeleni mfungho wa ku                 4.    Hi nga vekela mfungho wa mbyana
      kombisa leswaku ku na mbyana                       egedeni hambiloko hi nga ri na
      egedeni hambiloko yi nga ri kona                   yona.√
      ejarateni.'
5.    'A hi ngheniseni timboni leswaku             5.    Ku vona leswaku majarata na tindlu
      majarata na tindlu ta hina ti vonikela.'           ta hina ta vonikela.√

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  5                              DBE/Hukuri 2019
                                      NSC – Xiletelo xa makoreketelo

6.    'Hi nga ha engetela hi ku vekela 6.                Ku va hi vekela timboni leti lumekaka
      timboni leti kotaka ku lumeka hi toxe              loko ku fambafamba xo karhi.
      loko ku ri na nchumu lowu
      fambafambaka.'

7.    'Swi antswa ngopfu ku nghenisa        7.           Hi nga vekela timboni leti kotaka ku
      timboni leti kotaka ku titima hi toxe              titima hi toxe loko ri xa.√
      loko ri xa.'
8.    'Loko hi vekela tikhamera etindlwini 8.            Hi fanele ku vekela tikhamera na laha
      ta hina a hi tiyisiseni leswaku hi                 ti nga ta kota ku voniwa hi vanhu
      vekela na laha ti nga ta kota ku                   hinkwavo.√
      voniwa hi mani na mani.'

                                                                       [Ntsengo wa marito = 89]

Makoreketelo ya nkomiso:

Makoreketelo ma fanele ma kongomisiwa eka timhakankulu na ku papalatiwa ka
timhaka leti nga pfuniki nchumu.

Nkomiso wu fanele ku koreketiwa hi ndlela leyi landzelaka:

     Maavelo ya timaraka:

      o Timaraka ta 7 i ta minkutlunya ya 7            N = (07) (Maraka yin'we hi nkutlunya.)
      o Timaraka ti3 i ta ririmi:                      R = (03)
      o Ntsengo wa timaraka:                               10

     Maavelo ya timaraka eka ririmi loko mukamberiwa a nga tshahangi:

      o Minkutlunya ya 1-3 leyi nga yona: Nyika maraka yin'we ya ririmi.
      o Minkutlunya ya 4-5 leyi nga yona: Nyika timaraka timbirhi ta ririmi.
      o Minkutlunya ya 6-7 leyi nga yona: Nyika timaraka tinharhu ta ririmi.

     Maavelo ya timaraka ta ririmi loko mukamberiwa a tshahile kunene:

      o Mintshaho ya 6-7: U nga nyiki maraka ya ririmi.
      o Mintshaho ya 1-5: Nyika maraka yin'we ya ririmi.
LEMUKA:

     Ntsengo wa marito:

      o    Vakoreketi va languteriwa ku kambisisa ntsengo wa marito lama tirhisiweke.
      o    Ku nga susiwi timaraka loko mukamberiwa a nga kombisangi ntsengo wa
           marito lama tirhisiweke, kumbe ya kombisiwile hi ndlela yo hoxeka. Loko
           ntsengo wa marito wu hundzisiwile, hlaya ku fika emakumu ka xivulwa lexi
           hetisaka ntsengo lowu vekiweke wa marito kutani u tshika lama nga ta
           landzela eka nkomiso.

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA B:                10

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  6                      DBE/Hukuri 2019
                                      NSC – Xiletelo xa makoreketelo

XIYENGE XA C: SWIAKI NA MILAWU YA MATIRHISELO YA RIRIMI

XIVUTISO XA 3: XINAVETISO

XITSHURIWA XA D

3.1       'Kaya ra vutiphini.'√                                                               (1)

3.2       I ntsengo wa le hansi swinene./D.√                                                  (1)

3.3       Eka xifaniso lexi nga eka xinavetiso ku vonaka tinyeleti kasi na vito ra
          ndhawu leyi navetisiwaka i Tinyeleti./Vito ra ndhawu leyi i Tinyeleti kaya ra
          vutiphini, leri yelanaka na xifaniso lexi kombisaka vanhu lava tikombaka va ri
          eku tiphineni.√√                                                                    (2)

3.4       Swivandzana a swi talangi.√√                                                        (2)

3.5       Xivulwa lexi xi humelerisa mhaka ya leswaku i ntiyiso leswaku loko u humesa
          vandyangu wa wena mi ta tiphina hi ku hlalela ntumbuluko kambe a hi ntiyiso
          leswaku mi ta hlaleriwa hi ntumbuluko tanihileswi munavetisi a tirhiseke
          vumunhuhati.√√                                                                      (2)

3.6       Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: I ku endlela leswaku
          vaendzi va loloha ku hlaya leswi tsariweke, leswi nga ta endla leswaku loko
          vo tshuka va humeleriwile hi khombo eka ndhawu leyi vini va yona va nga
          rhwexiwi vutihlamuleri.√√
          (Amukela na man'wana maveketelelo lama twisisekaka.)                                (2)
                                                                                              [10]

XIVUTISO XA 4: KHATHUNI

XITSHURIWA XA E

4.1       Swi le hofisini/ntirhweni.√ Matshamelo ya swilo ya kombisa leswaku swi le ku
          tirheni./Ku vonaka matafula lama nga na maphepha na xichelathyaka ku
          kombisa leswaku swi le ku tirheni.√                                                 (2)

4.2       Swi nga va swi kombisa leswaku ximunhuhatwa lexi xi tsalatsarile ko tala
          papila xi ri karhi xi cinca miehleketo se xi hoxa maphepha eka xichelathyaka
          xi kala xi tala.√                                                                   (1)

4.3       sindzisa./D.√                                                                       (1)

4.4       Hileswi ri humelerisaka swiendlo swo kombisa ku hlundzuka ka
          ximunhuhatwa lexi nga eka furemu ya 3 lexi hambileswi xi nga eku
          ehleketeni, mpfumawulo lowu wona wu humeleke ehandle.√√                             (2)

4.5       Ndzi nga vula leswaku a hi rinene hikuva xi tekile xiboho xo engetelela Sasi
          muholo kasi loyi a nga na xiphiqo mayelana na muholo i Jonas./Ndzi nga vula
          leswaku a ku ri ndlela yo khanya/khawurisa Jonas leswaku a nga ha tirhisi
          vukarhi loko a lava ku engeteleriwa muholo; kutani xi vona yi ri dyondzo eka
          yena ku va xi engetela muholo eka loyi a nga wu koxangiki.√√
          (Amukela na man'wana maveketelelo lama twisisekaka.)                                (2)
Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                        Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P1                  7                          DBE/Hukuri 2019
                                      NSC- Xiletelo xa makoreketelo

4.6       Ndzi nga xi tsundzuxa leswaku xi tirha hi matimba xi tsakisa boso ya xona
          loko xi lava ku engeteleriwa muholo, ku nga ri ku tsala papila xi wu koxa
          kunene.√√
          (Amukela na man'wana maveketelelo lama twisisekaka.)                                    (2)
                                                                                                  [10]

XIVUTISO XA 5: PROSI

XITSHURIWA XA F

5.1       Ndhawu hinkwayo ku ku huu,√ ku pfa ku baleka onge i ndlati kasi i huwa ya
          magandlati.                                                                             (1)

5.2       I ku yisa nsinya wa riendli 'fethela' eka rhavi ra xitwisiwo./I ku vumba rhavi ra
          xitwisiwo.√                                                                             (1)

5.3       Yona√ ya munakan'we yi jamile ku chuluka kona.√                                         (2)

5.4       Xikhwixi u vurile hi rito ro tlatlarhuka ro komba ku lerisa leswaku va pfuka
          hinkwavo va tamerile mimpfumelelo na mapasi ya vona hi swandla.√√                       (2)

5.5       Mukamberiwa u ta vumba xivulwa xa yena a tirhisa riviti 'mpama' leri vulaka
          nhwana wo saseka. Xikombiso:

          Khensani i mpama, hi swona leswi nga endla leswaka a hlula eka mphikizano
          wa van'wambhuri.√√
          (Amukela na man'wana maveketelelo lama twisisekaka.)                                    (2)

5.6       Xi nga tirhisiwa loko ku fanele ku humelela swo karhi hi xihatla.√√                     (2)
                                                                                                  [10]

                                                              NTSENGO WA XIYENGE XA C:            30
                                                                 NTSENGO WA TIMARAKA:             70

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga HL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-nov-2019-memo/919f80de-aed0-4a79-85e7-9b45a95c39bb) — Xitsonga HL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2019-memo/e3bf710e-fcf3-4717-a70d-9ef199705e96) — Xitsonga HL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2019-memo/6302a3a4-b41e-4e1c-8275-e7f3058721b4) — Xitsonga HL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2016-memo/6252024c-15c4-4b75-ba57-ea1d1fd4f6f5) — Xitsonga HL · Memo · 2016 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2014-memo/b56edf52-9c89-4b60-b960-94875100f83d) — Xitsonga HL · Memo · 2014 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2012-memo/048549be-906f-4709-aee9-41bcb739c55c) — Xitsonga HL · Memo · 2012 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga HL

- [Xitsonga HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/575122f6-df3a-48f5-8bc8-a7ef754acbba) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2024/99484b16-1c35-4517-b161-c51b7d46a38b) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-nov-2024/17621c18-65b9-417d-926d-677cca0c0c07) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2024/b97708ef-e1b3-4d84-8f32-55fbcaa9b6c8) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/54c88c1e-dddd-4b44-ab12-6fa6e0d2d3f5) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/4464866c-f985-4bf0-91c5-40e9f76b4ed1) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
