# Xitsonga HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2011 Question Paper

> Grade 12 Xitsonga HL Paper 2 question paper from the Feb March 2011, 21 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-feb-march-2011/25e1c300-fc32-4628-9772-3929a04cacf8
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga HL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Question paper
- Year: 2011
- Exam period: Feb March
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-hl) › [Xitsonga HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2011 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-feb-march-2011/25e1c300-fc32-4628-9772-3929a04cacf8)

## About this document

Xitsonga Hl · Grade 12 · Feb March · 2011 · xitsonga. Question paper, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga HL P2 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-feb-march-2011-memo/c857bac2-63c8-4c07-988e-e543bfe2fcf8) — Memo · 2011 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                              GRADE 12

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                          GIREDI YA 12

                          XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)

                                         PAPILA RA 2 (P2)

                          NYENYANYANA/NYENYANKULU 2011

TIMARAKA: 80

NKARHI: tiawara ti2½

                                   Papila leri ri na 21 wa tipheji.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  2                      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

SWILETELO

1.         Rhanga u hlaya swiletelo u nga si sungula ku hlamula swivutiso.

2.         U nga ringeti ku hlaya phepha hinkwaro. Xiya tafula ra nongonoko wa
           vundzeni leri nga eka pheji ya 4 u ri karhi u fungha nhlayo ya swivutiso leswi
           vutisiweke eka matsalwa lama u ma dyondzeke lembe leri. Endzhaku ka
           sweswo hlaya swivutiso u ri karhi u hlawula leswi u nga ta swi hlamula.

3.         Papila leri ri na SWIYENGE SWINHARHU:

           XIYENGE XA A:              Vutlhokovetseri           (30)
           XIYENGE XA B:              Novhele                   (25)
           XIYENGE XA C:              Ntlangu                   (25)

4.         Hlamula NTLHANU wa swivutiso ntsena, SWINHARHU eka XIYENGE XA A,
           XIN'WE eka XIYENGE XA B, XIN'WE eka XIYENGE XA C hi ndlela leyi:

           XIYENGE XA A: VUTLHOKOVETSERI
           A1: SWITLHOKOVETSELO SWA NDZAWULELO: Hlamula swivutiso
               SWIMBIRHI
           A2: SWITLHOKOVETSELO SWO KA SWI NGA RI SWA NDZAWULELO:
               Hlamula xivutiso XIN'WE

           XIYENGE XA B: Hlamula xivutiso XIN'WE

           XIYENGE XA C: Hlamula xivutiso XIN'WE

5.         MAHLAWULELO YA SWIVUTISO EKA SWIYENGE SWA B (NOVHELE) NA
           C (NTLANGU).

           •    Hlamula NTSENA swivutiso swa novhele na ntlangu lowu u wu
                dyondzeke.
           •    Hlamula XIVUTISO XIN'WE XA XITSALWANA na XIVUTISO XIN'WE XA
                XIKAMBELANTWISISO. Loko u hlamula xivutiso xa xitsalwana eka
                XIYENGE XA B, u fanele ku hlamula xivutiso xa xikambelantwisiso eka
                XIYENGE XA C. Loko u hlamula xivutiso xa xikambelantwisiso eka
                XIYENGE XA B, u fanele ku hlamula xivutiso xa xitsalwana eka XIYENGE
                XA C. Tirhisa tafula ra nongonoko wo tikamba leri nga eka pheji ya 5 ku
                vona loko u hlawurile swivutiso hi mfanelo.

6.         VULEHI BYA TINHLAMULO

           •    Swivutiso swa xitsalwana eka vutlhokovetseri swi fanele swi hlamuriwa hi
                marito ya 250 – 300.
           •    Swivutiso swa xitsalwana eka swiyenge swa novhele na ntlangu swi
                fanele swi hlamuriwa hi marito ya 400 – 450.
           •    Vulehi bya tinhlamulo eka swivutiso swa xikambelantwisiso byi ta lawuriwa
                hi ntsengo wa timaraka. Vakamberiwa va fanele ku hlamula hi ku
                kongoma na nkhaqato.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  3                      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

7.         Landzelela swiletelo leswi nga eku sunguleni ka xiyenge xin'wana na
           xin'wana.

8.         Nombora tinhlamulo ta wena ku ya hilaha swivutiso swi nomboriweke hakona
           eka phepha ra swivutiso.

9.         Sungula xiyenge xin'wana na xin'wana eka pheji YINTSHWA.

10.        Tsala hi vurhon'wana, swi saseka no vonaka, u ri karhi u landzelela milawu ya
           mapeletelo, mahikahatelo na mavumbelo ya swivulwa.

11.        Mpimanyeto wa matirhiselo ya nkarhi.

           XIYENGE XA A:              Kwalomu ka 40 wa timinete
           XIYENGE XA B:              Kwalomu ka 55 wa timinete
           XIYENGE XA C:              Kwalomu ka 55 wa timinete

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  4                      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

TAFULA RA NONGONOKO WA VUNDZENI

Nongonoko lowu wu ta pfuna wena mukamberiwa ku hlawula swivutiso leswi u lavaka
ku hlamula swona handle ko hlaya phepha ra swivutiso hinkwaro.

 XIYENGE XA A: VUTLHOKOVETSERI

 A1: SWITLHOKOVETSELO SWA NDZAWULELO:
     Hlawula switlhokovetselo swin'wana na swin'wana SWIMBIRHI
       NOMBORO YA XIVUTISO                 MUXAKA WA XIVUTISO                              TIMARAKA

 1. Hi le rendzweni – KJ Ngobeni             Xitsalwana                                         10
 2. Dzovo ra mhisi – MM Marhanele            Xikambelantwisiso                                  10
 3. Ndzhaka i ya mina – M Mathebula          Xikambelantwisiso                                  10
 4. Kumbe a ndzo lorha – JM Magaisa          Xikambelantwisiso                                  10
 A2: SWITLHOKOVETSELO SWO KA SWI NGA RI SWA NDZAWULELO:
       Hlawula xivutiso xin'wana na xin'wana XIN'WE
 5. N'wina lavatsongo – NJ Maluleke          Xitsalwana                                         10
 6. N'wina lavatsongo – NJ Maluleke          Xikambelantwisiso                                  10

 XIYENGE XA B: NOVHELE

 Hlamula xivutiso XIN'WE*
 7. Mulunguntima – TH Khosa                           Xitsalwana                                25
 8. Mulunguntima– TH Khosa                            Xikambelantwisiso                         25
 9. Mibya ya nyekanyeka –                             Xitsalwana                                25
    BKM Mtombeni
 10. Mibya ya nyekanyeka –                            Xikambelantwisiso                         25
     BKM Mtombeni

 XIYENGE XA C: NTLANGU

 Hlamula xivutiso XIN'WE*
 11. Hlamba vunwa nandzuwe –                          Xitsalwana                                25
     AD Mahatlane
 12. Hlamba vunwa nandzuwe –                          Xikambelantwisiso                         25
     AD Mahatlane
 13. Vukosi i mberha – P Ndlovu                       Xitsalwana                                25
 14. Vukosi i mberha– P Ndlovu                        Xikambelantwisiso                         25
 15. Xivoni xa vutomi – IS Shabangu                   Xitsalwana                                25
 16. Xivoni xa vutomi– IS Shabangu                    Xikambelantwisiso                         25

*Tsundzuka leswi: Eka xiyenge xa B na xa C u fanele ku hlamula xivutiso xin'we xa
xitsalwana na xin'we xa swivutiso swa xikambelantwisiso. Loko u hlamula xa
xitsalwana eka B, hlamula xa xikambelantwisiso eka C. Loko u hlamula xa
xikambelantwiso eka B, hlamula xa xitsalwana eka C.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  5                      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

TAFULA RA NONGONOKO WO TIKAMBA LOKO SWIVUTISO SWI HLAWURIWILE
HI MFANELO.

Tatisa mavangwa lama pfulekeke hi ku tirhisa mfungho wa nghwaju ku kombisa
leswaku u hlawurile nhlayo leyi lavekaka ya swivutiso.

TAFULA RA NONGONOKO WO TIKAMBA
                  XIYENGE                        NOMBORO             NHLAYO YA           MFUNGHO WA
                                                YA XIVUTISO          SWIVUTISO            NGHWAJU
                                                                       LESWI                 (√)
                                                                    FANELEKE KU
                                                                     HLAMURIWA
A. VUTLHOKOVETSERI                                  1–4                  2
(a) Switlhokovetselo swa ndzawulelo

(b) Switlhokovetselo swo ka swi nga ri swa          5–6                       1
ndzawulelo

B. NOVHELE                                     7 – 10                 1
Xitsalwana kumbe swivutiso swa
xikambelantwisiso
C. NTLANGU                                    11 – 16                 1
Xitsalwana kumbe swivutiso swa
xikambelantwisiso
Tsundzuka: Eka xiyenge xa B na xa C u fanele ku hlamula xivutiso xin'we xa xitsalwana na xin'we xa
xikambelantwisiso.

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  6                      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIYENGE XA A: VUTLHOKOVETSERI

A1: SWITLHOKOVETSELO SWA NDZAWULELO

SWILETELO

•       Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana SWIMBIRHI exikarhi ka swivutiso
        swa 1 – 4.
•       Nhlamulo ya xivutiso xa xitsalwana xa 1, a yi ve exikarhi ka marito ya 250 – 300.

XIVUTISO XA 1: XITSALWANA

Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka kutani u hlamula xivutiso lexi nga ta xi landzela.

Hi le rendzweni – KJ Ngobeni

1          Hi le rendzweni laha misaveni,
2          Hi le rendzweni ra le kaya tilweni,
3          Hi le rendzweni ra vutomi byo bola,
4          Hi le rendzweni ro tsokombela.

5          Vutomi u hi khomele yini?
6          Rihanyu u hi khomele yini?
7          Misava u bihise hi yini?
8          Rendzo ri lehise hi yini?

9          Ha famba hinkwerhu,
10         Ha tiphina hinkwerhu,
11         Ha xanisiwa hinkwerhu,
12         Ha tsaka hinkwerhu.

13         Rendzo ri lehile,
14         Vo tala a hi nge boxi,
15         Dyambu ri ta pela rendzo ra ha lehile,
16         Ha tsaka hinkwerhu.

17         Rendzo leri i rheyisisi,
18         Rendzo leri i xisiyamani,
19         Rendzo leri i xipinyapinya,
20         Rendzo leri i ndhasundhasu.

Kombisa hilaha mutlhokovetseri a tirhiseke hakona ririmi ku humelerisa hungu ra
xitlhokovetselo eka mitila ya 1, 3, 5, 9 na 14.                                                            [10]

                                                   KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  7                      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIVUTISO XA 2: XIKAMBELANTWISISO

Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
xona.

Dzovo ra mhisi – MM Marhanele

1          Mi nga twi ku xewee!
2          Loko dyambu ri ku hlwaa!
3          Lawa i mano ya nhlomi,
4          Wa ha fukamela vukati,
5          Loko a ta ku teka u swi twa!
6          U ta ku komba na n'wehla wa huku.
7          Mikarhi hinkwayo loko vurhonga byi huma,
8          Marito ya yena ma tsokombela bya sindzu wa swiluva,
9          Swiluva swa xidengani na swa chochelamandleni,
10         Kambe loko ri ya ku ri ntlhaa!
11         U hundzuka mukhandziyi wa timhisi,
12         U koka no posa tibomo ta vuloyi a nga wisi,
13         Hi nkarhi wolowo Buku ya Ntima yi n'wi hlambisa timbilu,
14         Na vukorhoki bya yena laha mutini byi vungurile.

2.1        Nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi hi mitila leyi nga tluliki MUNE.                            (2)

2.2        Nyika nhlamuselo ya masiku hinkwawo ya rito ''vungurile'' eka ntila wa 14.                      (2)

2.3        Eka mitila ya 11 na 12 ku na mbuyelelo wa xitwananisi ''U''. Xana nkoka wa
           mbuyelelo hi wihi?                                                                              (2)

2.4        Ntila wa 6 wu ku tisela miehleketo muni?                                                        (2)

2.5        Tshaha ntila lowu kombisaka leswaku nhlomi yi nyenyetsiwa hi timhaka ta
           Xikwembu.                                                                                       (2)
                                                                                                           [10]

                                                   KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  8                      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIVUTISO XA 3: XIKAMBELANTWISISO

Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
xona:

Ndzhaka i ya mina – M Mathebula

1          Ina, ndzhaka i ya mina,
2          I ya mina, i ya mina ndzhaka,
3          Ndzi tswaleriwe yona,
4          Yi ba wa mina mombo,
5          Ina, swo ntswi, i ya mina.

6          Kasi we manana u swendlise ku yini?
7          U yi avele yini ndzhaka yanga eka switaswifamba?
8          U endlise ku yini manana wo saseka swonghasi?
9          Ku ava ndzhaka yanga ndzi lo honoo!
10         U ndzi tlurisa ndzheko wanga wa mikateko?

11         Kasi swona a wu hluphekela yini hi mina?
12         Kaye wa tin'hweti hinkwato leti u ndzi rhwele,
13         A wu nga endleli leswaku ndzi hlayisa rifuwo raku?
14         A wu nga endleli leswaku ndzi va khokholo ra wena?
15         Se ndza ku byela mina – u titlhave hi tlhari!

16         Namuntlha u ndzi hlongorile evukosini byaku,
17         Hikuva se u vehele nghohe yintshwa,
18         Leyi u khatiweke hi muhlovo wa yona,
19         Lowu nga riki wa mina hi ku tumbuluka,
20         Yoo, muhlovo wu ndzi tsonise swo tala!

21         Hambiloko ndzi ku rhandza hi rirhandzu ra nkava na rhumbu,
22         Swi tive leswaku a ndzi nge rivali nsele waku wa xiloyi,
23         Swi tive leswaku ndzi venga vahlwanyi va ndzhaka yanga,
24         Hambiloko u ndzi tsonile hinkwaswo,
25         Hambiloko u ndzi he ndzhaka ya vusiwana,
26         Swi tive leswaku ntiyiso wu ta tshama wu ri kona,
27         Swi tive leswaku misava hinkwayo yi ta tshama yi swi tiva,
28         Ndzhaka i ya mina!

3.1        Nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi hi mitila leyi nga tluliki MUNE.                            (2)

3.2        Xana munhu loyi a tlhokovetselaka laha u titwa njhani?                                          (2)

3.3        Xana mbuyelelo lowu wu nga eka mitila ya 1, 2 na 28 wu kombisa yini?                            (2)

3.4        Tshaha ntila lowu kombisaka leswaku munhu loyi u nyangatsiwa hi ku
           dyeriwa rifuwo ra yena hi ndlela ya tihanyi.                                                    (2)

3.5        Xana ndzhaka leyi munhu loyi a vilerisiwaka hi yona yi nyikiwile mani?                          (2)
                                                                                                           [10]

                                                   KUMBE
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  9                      DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIVUTISO XA 4: XIKAMBELANTWISISO

Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ta xi
landzela.

Kumbe a ndzo lorha – JM Magaisa

1          A byi ri vusiku bya nhlekanhi,
2          A ndzi etlele hi tihlo rin'we,
3          Ndzi vona misava yi andlariwa bya sangu,
4          Hinkwaswo swa vutomi swi hlangana,
5          A ndzi ri xirho xa swa vutomi.

6          Ndzi vona mifumo yi mbundzuka,
7          Yi hlanhleka swa tinyeleti to helela empfhukeni,
8          Miako ya tintshava yi n'oka,
9          Ku pfumaleka na un'we wo hoxa nomo,
10         A ndzi ri hava nomo na mina.

11         Ndzi yimile ndzi halahala hi ku chava,
12         Ndzi halahala ndzi languta manana Afrika,
13         Mihloti ya tingana yi lema mahlo bya xilemu,
14         Ndzi twa rito, rito ntsena;
15         ''Rhandza warikwenu ku kota loko u tirhandza.''

16         Ndzi halahala ku vona la byeriwa,
17         Ndzi tlherile ndzi languta manana Afrika,
18         Nhloko yakwe a yi tika hi tingana,
19         Swi ndzi vavisile ku vona tihosi ti kasa,
20         Rito a ri tswongile mongo wa matsolo ya tona.

21         Ndzi vona vatshunxeki va nyama va bohiwa hi moya,
22         Ndzi vona vabohiwa va nyama va tshunxiwa hi moya,
23         Timpecana ta milenge na mavoko ti vulula,
24         Timpecana ta byongo ti tsemeka va tshunxeka,
25         Ndzi va vona va tlalamba hi ntlalambo wa vumunhu.

26         Ndzi langutile ndzi vona nkwangulatilo,
27         A ndzi hatlangi ku twisisa nhlamuselo ya wona,
28         Ndzi tlhele ndzi twa rito, rito ntsena,
29         ''Lowu i mujeko wa nhlangano wa vumunhu''
30         Ndzi te embilwini wu tlula mijeko ya misava.

4.1        Nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi hi mitila leyi nga tluliki MUNE.                            (2)

4.2        Mutlhokovetseri u vula yini eka ntila wa 1 loko a ku ''A byi ri vusiku bya
           nhlekanhi''?                                                                                    (2)

4.3        Xana ''miako ya tintshava'' eka ntila wa 8 yi yimela yini eka xitlhokovetselo
           lexi?                                                                                           (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  10                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

4.4        Xana mhaka leyi mutlhokovetseri a vulavulaka hi yona eka xitlhokovetselo lexi
           ya n'wi tsakisa kumbe ya n'wi khunguvanyisa ke? Tshaha ntila wun'we eka
           xitlhokovetselo ku seketela nhlamulo ya wena.                                                   (2)

4.5        Xana mhaka leyi nga eka xitlhokovetselo lexi yi kongomisiwe eka tikonkulu
           rihi?                                                                                           (2)
                                                                                                           [10]

                                                      NA

A2:     SWITLHOKOVETSELO SWO KA SWI NGA RI SWA NDZAWULELO (SWA
        BOHA LESWAKU U HLAMULA XIN'WE)

•      Hlamula XIVUTISO XA 5 KUMBE 6.
•      Nhlamulo ya xivutiso xa 5 a yi ve exikarhi ka marito ya 250 – 300.

XIVUTISO XA 5: XITSALWANA

Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka kutani u hlamula xivutiso lexi nga ehansi ka xona.

N'wina lavatsongo – NJ Maluleke

1          N'wina lavatsongo,
2          Mi nga languti hi ku monya,
3          Mi monya mananga ya vukhale,
4          Mananga ya mpandhla na timpfi,
5          Lama nga lo mbuku, emahlweni.

6          Na wona ma na masiku,
7          Masiku yo nyuka mafurha,
8          Mafurha ya vuntshwa, ya bombo.

9          Na le ka n'wina mbewu yi kona,
10         Mbewu ya mananga,
11         Mbewu ya tinhloko to basa,
12         Mi rhendzeleka na yona,
13         Tanihi nyoka,
14         Yi rhendzeleka na vuxungu, swidlayi,
15         Leswi nga yi dlayaka na yona.

Kombisa hilaha mutsari a tirhiseke hakona ririmi ku humelerisa hungu ra
xitlhokovetselo eka mitila ya 2, 3, 5, 7 na 9.                                                             [10]

                                                   KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  11                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIVUTISO XA 6: XIKAMBELANTWISISO

Tlhela u hlaya xitlhokovetselo lexi nga eka XIVUTISO XA 5 kutani u hlamula swivutiso
leswi swi nga laha hansi.

6.1        Nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi hi mitila leyi nga tluliki MUNE.                            (2)

6.2        Nyika nkongomelo wa xitlhokovetselo lexi.                                                       (2)

6.3        Xana rito ''vuxungu'' eka ntila wa 14 lowu nge: ''Yi rhendzeleka na vuxungu,
           swidlayi,'' ri vula yini ku ya hi mavulavulelo ya masiku hinkwawo?                              (2)

6.4        Hlawula nhlamulo YIN'WE leyi faneleke eka tinhlamulo leti nyikiweke laha
           hansi. Tlhela u tshaha ntila eka ndzimana ya 1 ku seketela nhlamulo ya wena.

           Eka xitlhokovetselo lexi mutsari o tshinya/ o hlekula/ o lerisa.                                (2)

6.5        Xitlhokovetselo lexi xi kongomise eka vanhu vahi?                                               (2)
                                                                                                           [10]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA A:                  30

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  12                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIYENGE XA B: NOVHELE

SWILETELO

•     Hlamula xivutiso xa xitsalwana kumbe xa xikambelantwisiso.
•     Nhlamulo ya xivutiso xa xitsalwana a yi ve kwalomu ka 400 – 450 wa marito.
•     Tsundzuka: Loko u hlamula xivutiso xa XITSALWANA eka XIYENGE XA B,
                   hlamula xa XIKAMBELANTWISISO eka XIYENGE XA C.

XIVUTISO XA 7: XITSALWANA

MULUNGUNTIMA – TH Khosa

Xiya marito lama nga laha hansi kutani u hlamula xivutiso lexi nga ta landzela.

Ku tiyisela swa pfuna.

Kombisa ntiyiso wa marito lama nga laha henhla u kongomisa eka leswi swi
humeleleke Chavalala eka tsalwa.                                                                           [25]

                                                   KUMBE

XIVUTISO XA 8: XIKAMBELANTWISISO

MULUNGUNTIMA – TH Khosa

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
wona.

''He Nkanyani,'' ku vitana Ngobeni a ri karhi a basisa muchini a nga si sungula ku wu
tirhisa. ''U xi vonile Nyeleti, xi vuyile entirhweni?''
''Nyeleti!'' ku hlamula Nkanyani.
''Tinhlolo se ti ba mitsatsu nandzuwe,'' ku hlamula Ngoveni.
''Ku huma mhiri ku nghena mamba. Nyeleti xi vuyile ku nghena Maceke.''
''I mhaka liya phela,'' ku vula Nkanyani. ''Mhaka liya ya Boso ya ku yiva cheke. A swa
ha fambisi leswi a ku ehleketisiwe xiswona ...''
Gabaa! N'watimhaka Nsatimuni! Mpfhuka a nga tumbela exikamaranini lexiya va
vekaka kona mikukulu. U le ku tweni hinkwato. U chava na ku humela ehandle hikuva
vafana lava va ta miyela.

8.1        Mhaka leyi ya le mixanatsini leyi a yi khumba timhaka ta cheke a yi fanele yi
           famba hi ndlela yihi?                                                                           (2)

8.2        Nkanyani na Ngoveni va vulavula mhaka leyi va ri kwihi?                                         (1)

8.3        Va ri: ''Mhaka leyi a ya ha fambisi xiswona leswi a yi fanele yi fambisa
           xiswona.'' Mhaka leyi a yi fanele yi famba njhani? Hlamusela.                                   (3)

8.4        Boxa mavito ya van'wana VAMBIRHI lava a va ri kona le mixanatsini loko ku
           buriwa timhaka leti ta cheke.                                                                   (2)
Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  13                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

8.5        Hi mitila leyi nga tluliki MINHARHU hlamusela vumunhu bya Mkhari. Seketela
           hi timhaka leti kumekaka etsalweni.                                                             (3)

8.6        I mani boso leyi ku vulavuriwaka hi yona eka ntshaho lowu naswona a a ri
           xirho muni laha femeni ya PPE eGiyani?                                                          (2)

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
wona.

Ku ku whii! Va langutana hi mahlo. Milomu ya Mathebula yi ri karhi yi tshavatana bya
mimpfindlopfu. Rhoda, wanhwana loyi a nga le ku amukeriwaka kona vayeni a vitana
phorisa ra vuhlayiseki, roleri ri tirhaka kwala hodela a ri byela leswaku ri pfa ri tlhava
tihlo hikuva ku nga va na ku gwabana ka tinkuzi.

''Mina a ndzi vona onge ndhawu leyi hi nga eka yona a yi na xihundla,'' ku vula
Hlongwane. ''A swi antswi hi ya kun'wana laha hi nga ta va hi ri exihundleni?''
''Xihundla xa yini?'' A vulavula hi milomu yo tshavatana bya khwiri ra homu loko yi
yevuriwa. ''Xihundla xa yini? I want to kill you in public!'' A ba tafula. ''Phela sweswi
ndzi huma emaphoriseni.''

8.7        Xana Mathebula a a hlundzukisiwa hi yini ku kala milomu ya yena yi
           tshavatana?                                                                                     (2)

8.8        Mathebula u vula leswaku u huma emaphoriseni. Xana a a ya endla yini?                           (2)

8.9        Navela a a ri munhu wa matlotlo. Seketela mhaka leyi hi ku paluxa swendlo
           swa yena leswi humelelaka etsalweni.                                                            (2)

8.10       U dyondza yini hi matikhomelo ya Hlongwane entirhweni?                                          (2)

8.11       Loko Hlongwane a a ri munghana wa wena a wu ta n'wi tsundzuxa yini
           naswona hikokwalaho ka yini a wu ta n'wi nyika xitsundzuxo xolexo?                              (3)

8.12       I mani loyi a nga tirhisiwa ku fojara misayino ya Chavalala na Brooks eka
           cheke leyi ku vulavuriwaka hi yona?                                                             (1)
                                                                                                           [25]

                                                   KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  14                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIVUTISO XA 9: XITSALWANA

SWILETELO

•   Hlamula xivutiso xa xitsalwana kumbe xa xikambelantwisiso.
•   Nhlamulo ya xivutiso xa xitsalwana a yi ve kwalomu ka 400 – 450 wa marito.
•   Tsundzuka: Loko u hlamula xivutiso xa xitsalwana eka XIYENGE XA B, hlamula xa
                xikambelantwisiso eka XIYENGE XA C.

MIBYA YA NYEKANYEKA – BKM Mtombeni

Xiya marito lama nga laha hansi, kutani u hlamula xivutiso lexi nga ta landzela.

Mufundhisi Tlhomandloti u lava ku hetiseka eka vana vakwe ivi a nga ku kumi kutani a
fa hi mbitsi.

Kombisa ntiyiso wa marito lama u ri karhi u kongomisa eka leswi humelelaka
etsalweni.                                                                                                 [25]

                                                   KUMBE

XIVUTISO XA 10: XIKAMBELANTWISISO

MIBYA YA NYEKANYEKA – BKM Mtombeni

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
wona.

''Madambi, xana a wu swi tsakeli loko hi tshamile hi bula hi Xitsonga, hi ri vatukulu va
Machangana, ku nga ri na rimitsu rimbe exikarhi ka hina? U tsakela leswaku xihlovo
lexi tengeke hi mati ya Vutsonga xi vindlusiwa hi tihlo ra Madambi wa ka Tlhomandloti,
n'wana wa Mufundhisi loyi a chaviwaka matlhelo hinkwawo, loyi marito ya yena ya
tshembiweke hi wansati na wanuna, xiputsa na xikhalabyana?''

10.1       I mani a vulaka marito lama nga laha ka ntshaho lowu?                                           (1)

10.2       A ku lo humelela yini ku kala ximunhuhatwa lexi xi vula marito lawa?
           Hlamusela.                                                                                      (3)

10.3       Loko va ri karhi va burisana na tata wa yena, Madambi u hele a vula yini?                       (2)

10.4       U nga vula yini hi mavulavulelo ya ximunhuhatwa lexi vulavulaka eka ntshaho
           lowu hi tlhelo ra mavonelo ya xona ya swilo evuton'wini?                                        (2)

10.5       I yini lexi xi kombisaka leswaku Madambi a a nga pfumeli hi mbilu ya yena
           hinkwayo ku tshika ku teka Soluka loko tata wa yena a n'wi tsundzuxa ku
           endla tano?                                                                                     (3)

10.6       Xana wena u dyondza yini hi vumunhu bya Mufundhisi Tlhomandloti?                                (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  15                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
wona.

N'wananga, u fanele ku chivirika, u dyondza hi matimba ya wena hinkwawo, hikuva ku
va rivoningo ra vanhu, ku va muleteri na muhleteri wa varikwenu swi lava ku kululeriwa
nyuku. U vona vanhu masiku hinkwawo va fika laha kaya va ta kombela ku layeriwa
vana, ku tsundzuxiwa hi swa milombyana ya swihlangi, timholovo ta mindyangu, va le
makhotsweni na leswi va faneleke ku fambisisa xiswona milandzu ya vona etihubyeni
ta Valungu,'' ku vula Mufundhisi hi mbilu yo hlomuka.

10.7       Xana marito lama a ya kongomisiwa eka mani?                                                     (1)

10.8       Xana munhu wa kona a a lo endla yini ku kala a byeriwa marito lawa?                             (2)

10.9       I yini lexi a xi endla leswaku munhu loyi a va xirhandzwa xa vatswari va yena?
           Boxa swilo SWIMBIRHI.                                                                           (2)

10.10      Mavulavulelo ya Mufundhisi ya kombisa yini ku ya hi ntshaho lowu? Seketela
           nhlamulo ya wena.                                                                               (3)

10.11      Boxa xivangelonkulu lexi endleke leswaku munhu loyi ku vulavuriwaka na
           yena a wela endzingweni.                                                                        (2)

10.12      Loko ximunhuhatwa lexi ku vulavuriwaka na xona a ku ri munghana wa wena
           a wu ta xi tsundzuxa yini naswona hikokwalaho ka yini a wu ta xi nyika
           xitsundzuxo xolexo?                                                                             (2)
                                                                                                           [25]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA B:                  25

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  16                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIYENGE XA C: NTLANGU

SWILETELO

•      Hlamula xivutiso xa xitsalwana kumbe xa xikambelantwisiso.
•      Nhlamulo ya xivutiso xa xitsalwana a yi ve kwalomu ka 400 – 450 wa marito.
•      Tsundzuka: Loko u hlamula xivutiso xa xitsalwana eka XIYENGE XA B, hlamula
                   xivutiso xa xikambelantwisiso eka XIYENGE XA C.

XIVUTISO XA 11: XITSALWANA

HLAMBA VUNWA NANDZUWE – AD Mahatlane

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula xivutiso lexi nga ehansi ka wona.

MAVHAVAZA: Mina ndzi wanuna a ndzi mufana: Xivongo ndzi Makhuvele. Ndzi
           mhuti ya mona. Swa mina a swi ndzi sasekelangi eku sunguleni. Ndzi
           huma eBileni Masia kambe se ndzi tekile mapasi ya haleno, kutani
           ndzi tilavela na ndhawu yo aka eka yona. Loko u swi twisisa leswaku
           ndzi ku teka, mina se ndzi tilulamisile. Ndzi ta ku endla nsati wa mina
           leswaku hina vambirhi hi hlayisana.

Hi ku leteriwa hi ntshaho lowu nga laha henhla, seketela marito lama nge: ''ku lehisa
mbilu evuton'wini swa pfuna'', u kongomisa eka leswi humeleleke Mavhavaza.                                 [25]

                                                   KUMBE

XIVUTISO XA 12: XIKAMBELANTWISISO

HLAMBA VUNWA NANDZUWE – AD Mahatlane

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
wona.

SOFIA:               I sona leso Machangana boy sa cinca bito la sona la Chauke.

MAVHAVAZA: Chauke se a hundzuka Chanki.

SOFIA:               Ja, ja, ja - I sona bito la sona i Livhiti Sheks Chanki.

12.1       Xana ''Livhiti Sheks Chanki'' swi vula yini hi Xitsonga?                                        (2)

12.2       Hikokwalaho ka yini Machangana a va rhandza ku cinca swivongo swa vona
           loko va ri emadorobeni?                                                                         (3)

12.3       Xana Sheks a a ri na vuxaka byihi na Sofia?                                                     (1)

12.4       Xana maendlelo ya Matanato ya kombisa yini hi hanyelo ra yena?                                  (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  17                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

12.5       Xana Mavhavaza i munghana wa njhani ke?                                                         (2)

12.6       Nyika switsundzuxo SWIMBIRHI leswi nyikiweke Matanato hi munghana wa
           yena.                                                                                           (2)

12.7       Xana Matanato u endlile yini ku komba ku amukela leswi a tsundzuxiweke
           swona hi Mavhavaza?                                                                             (1)

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
wona.

MATANATO:            Ndzo biwa ndzi sukumetiwa, se hiloko ndzi tsutsumela le xitokofeleni.
                     Loko ndzi nghena, vavasati vo bahasaa, va tsutsuma va ya tumbela.
                     Hiloko Rhoda a tsutsumela le ka makwavo wa yena a ya lomba buruku
                     na hembhe leswi ndzi nga ta ndzi ambele swona mixo lowu. Suti ya
                     mina leyo durha ni tintanghu va tekile vatsotsi.

MAVHAVAZA: Se le vukweni bya wena va te yini xana?

12.8       Hikokwalaho ka yini vavasati va tsutsumile loko va vona Matanato?                               (1)

12.9       Xana Matanato a a ri kwihi loko a ta hlangana na khombo ro khutuziwa?                           (1)

12.10      Xana Matanato u pfuniwile hi mani naswona hi ndlela yihi?                                       (2)

12.11      Xana mali leyi Matanato a a yi kumile exitokofeleni u yi tirhisile yini?                        (2)

12.12      Xana wena loko a wu ri Matanato endzhaku ka ku humelela hi mhangu leyi
           nga n'wi humelela a wu ta va wa ha tshamile elokhixini u ya emahlweni no
           nwa byalwa ke? Seketela nhlamulo ya wena.                                                       (3)

12.13      Wena u vona xitokofela xi ri na nkoka eka vanhu lava xi tlangaka ke?
           Seketela nhlamulo ya wena.                                                                      (3)
                                                                                                           [25]

                                                   KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  18                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIVUTISO XA 13: XITSALWANA

VUKOSI I MBERHA – P Ndlovu

Xiya xivuriso lexi xi nga laha hansi kutani u hlamula xivutiso lexi xi nga ta xi landzela.

Nhompfu a xi nuheti.

Nyika nhlamuselo ya xivuriso lexi, kutani u kombisa hilaha xivuriso lexi xi tipaluxaka
hakona eka tsalwa leri loko u xiya ku vitaniwa ka Boneka hi N'wa-Vusika leswaku a ta
n'wi pfuna ku hlayisa n'wana wa yena Fambeleni.                                                            [25]

                                                   KUMBE

XIVUTISO XA 14: XIKAMBELANTWISISO

VUKOSI I MBERHA – P Ndlovu

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
wona.

XIKWENI:                  (A vitana nsati wa yena lowa vumbirhi) N'wa-Vukwele!

N'WA-VUKWELE: (A ri karhi a monya a huma endlwini) Xewee!

XIKWENI:                  Wa n'wi vona n'wana luya N'wa-Vusika a nga kala a ku
                          hlevelanyana hi yena naa?

N'WA-VUKWELE: (A ri karhi a hangalasa mavoko) Mina a ndzi lavi ku tekeriwa nuna
              mina hi munhu loyi wo ka a nga nyawuli na tiphadi ta yena.

14.1       Xana i mani loyi Xikweni a n'wi tivisaka eka N'wa-Vukwele?                                      (1)

14.2       Xikongomelo xo ta ka munhu loyi a tivisiwaka eka N'wa-Vukwele a xi ri xihi?                     (2)

14.3       Nsati wa Xikweni lowo rhanga a a ri mani?                                                       (1)

14.4       N'wa-Vukwele a a ri na vana vangani?                                                            (1)

14.5       Hi ku vona ka wena, i yini lexi a xi endla leswaku N'wa-Vukwele a chava ku
           tekeriwa nuna hi munhu loyi, hambileswi a a vula leswaku munhu wa kona a
           nga nyawuli?                                                                                    (2)

14.6       Mikarhi yo tala leswi munhu a swi chavaka ngopfu evuton'wini u tala ku
           hlangana na swona. Kombisa ntiyiso wa mhaka leyi hi ku hlamusela hilaha
           N'wa-Vukwele a humeleriweke hi mhaka leyi a a chava yona eka n'wangulano
           lowu.                                                                                           (4)

14.7       Xana vito ra N'wa-Vukwele ri fambelana njhani na swiendlo swa yena?                             (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  19                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

Hlaya ntshaho lowu landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi swi nga ta landzela.

MABALANI: Mi pfuniwa hi yini?

BONEKA:           Ndzi tele ku ta xava yindlu kwala lokhixini ra Bush.

MABALANI: Mi lava ya tikamara tingani?

14.8       Xana nhlamulo ya Boneka eka xivutiso xa vumbirhi xa mabalani yi vile yihi?                      (2)

14.9       Xana yindlu leyi Boneka a a lava yona, a yi koxa mali muni?                                     (1)

14.10      Hikwalaho ka yini Boneka a tekile xiboho xo xava yindlu eBush?                                  (2)

14.11      Boneka u humesile mali muni eka siku leri?                                                      (1)

14.12      Mali leyi Boneka a xaveke hi yona yindlu a a yi kuma kwihi?                                     (1)

14.13      Boneka a a tiyimiserile ku tshama vutomi bya yena hinkwabyo eka yindlu leyi
           a yi xaveke eBush. Xana i yini lexi endleke leswaku a hluleka ku fikelela
           xikongomelo lexi?                                                                               (2)

14.14      Hlamula u ku ''hi swona'' kumbe ''a hi swona'', kutani u seketela nhlamulo ya
           wena. Boneka u byerile mabalani ntiyiso loko a n'wi vutisa leswaku nuna wa
           yena u kwihi?                                                                                   (3)
                                                                                                           [25]

                                                   KUMBE

XIVUTISO XA 15: XITSALWANA

XIVONI XA VUTOMI – IS Shabangu

NTLANGU: I MHANGU KU TILAVELA

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula xivutiso lexi nga ehansi ka wona.

TRYPHINA: (A ri karhi a rila) Yoo, ndzi tidlele minoo! Yoo, vana va mina vo fa na
          mafurha ya vonoo! Yoo, hambi a ndzi ku ndzi endla yini minoo! ...

Ku titoloveta ku kuma rifumo hi ndlela yo ka yi nga fanelangi mikarhi yin'wana swi nga
ku nghenisa ekhombyeni. Hi ku leteriwa hi ntshaho lowu nga laha henhla, kombisa
hilaha Tryphina a weleke ekhombyeni hakona.                                                                [25]

                                                   KUMBE

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  20                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

XIVUTISO XA 16: XIKAMBELANTWISISO

XIVONI XA VUTOMI – IS Shabangu

NTLANGU: VA TSHIKA XO KOMA HI VOKO

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
wona.

ALBERT:         Swi lo yini kasi ka mama? U nga ndzi ...

BIHAMIRI: Swi ri Xichangana a wa ha xi tivi na vona. Ndza nga pfanga no hambana
          na wena ndzi tiyela lahaya eBendstore hi njinjinji ya mina ya 4x4 ndzi ya
          bela hi moya.

16.1       Boxa ndhawu leyi mhaka leyi yi humelelaka eka yona.                                             (1)

16.2       Xana vuxaka bya swimunhuhatwa leswi hi byihi?                                                   (1)

16.3       Ku ya hi ntshaho lowu nga laha henhla, wena u vona ongeti swimunhuhatwa
           leswi a swi hanyisana njhani? Seketela nhlamulo ya wena.                                        (3)

16.4       Kun'wana kwala ka ntlangu lowu hi twa Bihamiri a ku:

           ''... Phela na loko va tsala external, loko ndzi vona leswaku phepha ra kona ra
           tika ndzi endla tipulani to va byela loko ndzi ri ni nkateko wo ku ri mina ndzi
           tsarisaka siku ra kona.''

           Xana mhaka leyi yi hi paluxela yini hi matirhelo ya Bihamiri? Seketela
           nhlamulo ya wena.                                                                               (3)

16.5       Hi ku vona ka wena, hikwalaho ka yini mutsari a thyile ntlangu lowu
           nhlokomhaka ya ''Va tshika xo khoma hi voko''?                                                  (2)

16.6       Boxa dyondzo leyi u yi kumaka eka xihungwana lexi.                                              (2)

NTLANGU: I MHANGU KU TILAVELA

Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka
wona.

ELLA:      U tiendlisela yini? U vula ku a wu n'wi tivi Soviet loyi wa xigangu xa mina xa
           phorisa loyi a nga endla ku mina na Derick hi hambana? Futhi songa rigogo
           ra ha tsakama Peter hikuva Soviet a nga yi twi nsimbi, loko o fika a ku kuma
           la ku ta nun'hwa! Huma, huma, huma kunene, (a n'wi susumeta) huma mani
           hwe, Peter wa kona! Huma!

16.7       Xana xivuriso xa ''Songa rigogo ra ha tsakama'' xi vula yini?                                   (2)

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                             Phendla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2                  21                     DBE/Nyenyanyana – Nyenyankulu 2011
                                                    NSC

16.8      Ximunhuhatwa lexi xi vulavulaka laha ka ntshaho lowu i mukwana wa xinyayi.
          Kombisa mhaka leyi hi ku paluxa mona lowu xi nga endlela Peter wona.                             (4)

16.9      Mhaka ya Peter na Valerie yi ahluriwe njhani?                                                    (2)

16.10     Xana xikongomelo xa ntlangu lowu hi xihi?                                                        (2)

16.11     Peter a a ri yini entirhweni?                                                                    (1)

16.12     Boxa nkongomelo wa ntlangu lowu.                                                                 (2)
                                                                                                           [25]

                                                                 NTSENGO WA XIYENGE XA C:                  25
                                                                    NTSENGO WA TIMARAKA:                   80

Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso

## Related documents

- [Xitsonga HL P3 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2011/fa7818c8-e715-4bd8-9ea1-cd37d6835775) — Xitsonga HL · QP · 2011 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Nov 2011](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-nov-2011/042f334d-11e9-4638-ba9e-a745e32cd9bf) — Xitsonga HL · QP · 2011 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-feb-march-2018/519365e7-6cae-4986-b03a-888384010ac2) — Xitsonga HL · QP · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-feb-march-2017/19418bd9-5ba1-4b4f-9aea-acb7a19626f4) — Xitsonga HL · QP · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-feb-march-2016/9e824a6f-f676-4367-af6c-fc129ffb8001) — Xitsonga HL · QP · 2016 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-feb-march-2015/81bcedbc-7d29-43b5-951b-ec3477c5116c) — Xitsonga HL · QP · 2015 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga HL

- [Xitsonga HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2023/ecbaf706-c6c1-4230-9387-99eceaac9012) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-may-june-2023/33bc8e30-6881-4232-9646-7b4b6ea1aa3e) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2023/325b59d9-2568-4038-a3b0-0c62770dbab0) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2023/e62d661b-50ca-4e5e-a151-cc1db4640224) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2023/921e33cf-61e9-486c-a663-7c12f507e20d) — QP · 2023 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P1 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p1-memo-nov-2022/a9efe269-22c7-4405-8ebd-0491bbdc3c35) — Memo · 2022 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
