# Xitsonga HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2014 Memo

> Grade 12 Xitsonga HL Paper 3 memorandum from the Feb March 2014, 19 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2014-memo/ed12dbb9-f564-440e-b475-817d42172cbe
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Xitsonga HL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2014
- Exam period: Feb March
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 19

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-hl) › [Xitsonga HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2014-memo/ed12dbb9-f564-440e-b475-817d42172cbe)

## About this document

Xitsonga Hl · Grade 12 · Feb March · 2014 · xitsonga. Memorandum, 19 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga HL P3 Feb March 2014](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2014/ef757a70-47fe-4af0-a7e6-5ae5df0c461a) — QP · 2014 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                        GIREDI YA 12

                         XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)

                                       PAPILA RA 3 (P3)

                        NYENYANYANA/NYENYANKULU 2014

                                       MEMORANDAMU

TIMARAKA: 100

                             Memorandamu leri ri na tipheji ta 19.

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso   Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   2                    DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                   NSC – Memorandamu

MAAVELO YA TIMARAKA

XIYENGE XA A: SWITSHURIWA SWA XITSALWANA: TIMARAKA TA 50

VUNDZENI NA NKUNGUHATO                                                                 (VN):         30
RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                                           (RXV):         15
XIVUMBEKO                                                                                (X):        05
NTSENGO                                                                                              50

XIYENGE XA B: SWITSHURIWA SWA XITSALWAMBIKO XO LEHA:
TIMARAKA TA 30

VUNDZENI, NKUNGUHATO NA XIVUMBEKO                                                     (VNX):         18
RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                                           (RXV):         12
NTSENGO                                                                                              30

XIYENGE XA C: SWITSHURIWA SWA XITSALWAMBIKO XO KOMA:
TIMARAKA TA 20

VUNDZENI, NKUNGUHATO NA XIVUMBEKO                                                     (VNX):         12
RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                                           (RXV):         08
NTSENGO                                                                                              20

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   3                    DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                   NSC – Memorandamu

XIYENGE XA A: SWITSHURIWA SWA XITSALWANA: TIMARAKA TA 50

XIVUTISO XA 1

1.1       Wena na varhangeri van'wana va xipano xa n'wina a mi endzerile xipano
          xin'wana xa ndhuma xa laha tikweni ku ya kuma vuleteri. Rungula hi ta
          mafambelo ya n'wina.

          Mukamberiwa u tsala xitsalwana xa ndzungulo a rungula hi ta rendzo leri va
          veke na rona ku ya kuma vuleteri.

          A nga ha katsa leswi landzelaka:

           •     Vito ra xipano na ntlangu lowu va wu tlangaka.
           •     Siku na lembe leri va veke na rendzo leri.
           •     Xipano lexi va xi endzeleke.
           •     Leswi a va ya leteriwa eka swona.
           •     Valeteri va kona.
           •     Vuleteri lebyi va byi kumeke.
           •     Swa kahle leswi va swi kumeke.
           •     Leswi va vuyiseke xiswona.                                                          [50]

1.2       Siku leri ri ta tshama ri ri emiehleketweni ya mina.

          Mukamberiwa u tsala xitsalwana xa nhlamuselo a hlamusela hi ta siku leri a
          humeleriweke hi swo tsakisa ngopfu kumbe swo vava swinene.

          A nga ha katsa na swin'wana swa leswi landzelaka:

           •     Siku, ndhawu na nkarhi wa kona.
           •     Mhaka leyi humeleleke.
           •     Leswi a titwiseke xiswona.
           •     Leswi mhaka leyi yi heriseke xiswona.
           •     Ku katsa marito lawa: 'Siku leri ri ta tshama ri ri emiehleketweni ya
                 mina'.                                                                              [50]

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   4                    DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                   NSC – Memorandamu

1.3       Ndza tinyungubyisa swinene hi ririmi ra mina.

          Mukamberiwa u tsala xitsalwana xa nhlamuselo a hlamusela leswi endlaka
          leswaku a tinyungubyisa hi ririmi ra yena.

          A nga ha katsa na leswi landzelaka:

           •     Hi rona masungulo yo kota ku tiva tindzimi tin'wana.
           •     Ku ri tirhisa ku hundzuluxela tibuku kumbe switsariwa ku suka eka
                 Xitsonga ku ya eka ririmi rin'wana kumbe ku suka eka ririmi rin'wana ku
                 ya eka Xitsonga.
           •     Ri nga n'wi pfuneta ku kuma ntirho hi ku olova tanihileswi vanhu vo tala
                 va nga ha ri tekeriki enhlokweni.
           •     Ku kota ku tihlanganisa na maxaka.
           •     Ku rhandza na ku hlayisa ririmi tanihi ndzhaka/mfuwo wa yena.
           •     Ri n'wi endla a titwa a ri na laha a welaka kona.
           •     Ri endla leswaku a rhandza ndhavuko na ku tiphina hi wona.                          [50]

1.4       Leswi faneleke ku endliwa ku herisa madzolonga na ku chaviselana hi nkarhi
          wa switereka.

          Mukamberiwa u tsala xitsalwana xa mpaluxo a hlamusela leswi faneleke ku
          endliwa ku herisa madzolonga na ku chaviselana hi nkarhi wa switereka laha
          tikweni.

          A nga ha katsa leswi landzelaka:

           •     Ku dyondzisa vanhu hi timfanelo ta vona.
           •     Ku va vanhu va dyondzisiwa ku xixima timfanelo ta vanhu van'wana.
           •     Ku tirhisa tindlela letinene to ololoxa swiphiqo tanihi ku vulavurisana.
           •     Ku ka ku nga pfumeleriwi vanhu lava nga riki eka ntlawa wa vatereki
                 volavo ku va va nghenelela xitereka.
           •     Ku alela vanhu ku tereka va hlomile matlhari, hambi ya ri ya ndhavuko.
           •     Ku va vanhu lava nga terekangiki va fambela ekule na lava nga tereka.
           •     Ku va maphorisa va yimela kusuhi na lava nga tereka va veka tihlo eka
                 leswi humelelaka.
           •     Ku va vanhu va dyondzisiwa ku xixima nhundzu ya mfumo na ya vanhu
                 van'wana.                                                                           [50]

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   5                    DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                   NSC – Memorandamu

1.5       Kanela hi vunene na vubihi bya ku va vadyondzi va etlela eswikolweni hi
          minkarhi ya swikambelo leswaku va ta kota ku hlaya tibuku

          Mukamberiwa u tsala xitsalwana xa nkanelo a kombisa vunene na vubihi bya
          ku va vadyondzi va etlela eswikolweni hi minkarhi ya swikambelo leswaku va
          ta kota ku hlaya tibuku.

          A nga ha katsa na leswi landzelaka:

          Vunene

           •     Va kota ku pfunana eka tidyondzo ta vona.
           •     A va na nkarhi wo tlanga ku fana na loko va ri emakaya ya vona.
           •     Va kuma nkarhi wo tala wo hlaya tibuku ta tidyondzo to
                 hambanahambana handle ka ku rhumarhumiwa hi lava va tshamaka na
                 vona emakaya.
           •     Vadyondzi lava pfumalaka gezi na ndhawu yo hlayela eka yona va
                 kuma nkateko loko xikolo xi ri na gezi.
           •     Exikolweni i ndhawu leyinene yo hlayela eka yona hikuva a ku na huwa.
           •     Vadyondzi lava yaka eku hlayeni exikolweni a va tali ku kavanyetana.
           •     A va yengiwi hi swo fana na tithelevhixini.

          Vubihi

           •     A va kumi nkarhi wo wisa.
           •     Va nga ha yengana loko ku nga ri na mudyondzisi loyi a va langutaka.
           •     Van'wana vadyondzi vo yela ku ya kavanyeta van'wana.
           •     Timhaka ta rihanyu a ti landzeleriwi tanihileswi mahlambelo ya
                 vadyondzi ya nga riki lamo hetiseka.
           •     Van'wana vadyondzi va nga tirhisa nkarhi lowu ku endla swilo swo
                 huma endleleni.                                                                     [50]
           •     A swi nge olovi ku va xikolo xi nyika vadyondzi nsirhelelo lowu lavekaka.

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   6                    DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                   NSC – Memorandamu

1.6       Ku pfumaleka ka mintirho laha tikweni swi vanga ku tlakuka ka nhlayo ya
          vugevenga. Pfumela kumbe u kaneta:
          Mukamberiwa u tsala xitsalwana xa mavonelo a nyika vonelo ra yena. U ta
          komba ku va a yima na mhaka ya leswaku ku pfumaleka ka mintirho laha
          tikweni swi vangaka ku tlakuka ka nhlayo ya vugevenga kumbe a kanetana
          na swona.
          Mukamberiwa u kaneta kumbe a pfumela. A nga katsa na swin'wana swa
          leswi landzelaka:
          Ku pfumela
           •     Vanhu vo tala lava endlaka vugevenga hi lava nga tirhiki.
           •     Ndlala leyi hlaselaka mindyangu yi bohelela vana ku tinghenisa eka ta
                 vugevenga.
           •     Va yivela ku ta swi xavisa va ta kota ku kuma mali yo tihanyisa.
           •     Ku yiviwa ka tintambhu ta gezi na ta tiqingho ku endlela ku ya ti pimisa
                 leswaku va ta kota ku kuma mali yo tihanyisa.
           •     Ku bomiwa ka michini yo teka mali.
           •     Vanhu va nghenelela eka ku xavisa swidzidziharisi hi ku lava ku kuma
                 mali yo tihanyisa.
          Ku kaneta
           •     Va kona vanhu lava tirhaka lava endlaka vugevenga.
           •     Van'wana va dlaya vanhu hi xikongomelo xo tiyisa mabindzu.
           •     Van'wana va yiva mali ku engetela mali ya muholo ya vona.
           •     Van'wana va xavisa mbangi ku engetela muholo ya vona.
           •     Eka van'wana va swi endla hi ndlela ya nsele eka lava va humeleleke.
           •     Van'wana va endla vugevenga hikwalaho ko kuceteriwa hi vanghana.                    [50]

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   7                    DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                   NSC – Memorandamu

1.7.1     Mukamberiwa u xiya xifaniso kutani a tsala xitsalwana a aneka mhaka leyi xi
          n'wi tiselaka yona emiehleketweni.

          Mukamberiwa u tsala xitsalwana xo anakanya hi xifaniso xa vatlangi va
          basiketebolo ya vatsoniwa lava tirhisaka switulu swa mavhilwa.

          Mukamberiwa u nyika xitsalwana xa yena nhlokomhaka leyi faneleke.
          Xikombiso: Vatsoniwa na vona va na vuswikoti loko swi ta eka mintlangu.

          A nga ha katsa na leswi landzelaka eka xitsalwana xa yena:

          •      Vuswikoti bya ku tlanga ntlangu lowu.
          •      Tinghwazi leti nga kona eka ntlangu lowu.
          •      Nkoka wa ntlangu lowu eka vatsoniwa.
          •      Ku nghenela mphikizano wa khapu ya misava na ya tiOlimpiki.
          •      Vuswikoti lebyi va nga na byona.
          •      Ku vuyeriwa ka mutlangi wa ntlangu lowu.                                            [50]

1.7.2     Mukamberiwa u xiya xifaniso xa khathuni kutani a tsala xitsalwana a aneka
          mhaka leyi xi n'wi tiselaka yona emiehleketweni.

          Mukamberiwa u tsala xitsalwana xo anakanya hi xifaniso xa khathuni.

          Mukamberiwa u nyika xitsalwana xa yena nhlokomhaka leyi faneleke.
          Xikombiso: Loko u nga ngheni xikolo u ta tirha ntirho wo tika.

          A nga ha katsa na leswi landzelaka eka xitsalwana xa yena:

           •     Mintirho yo tika leyi tirhiwaka hi lava nga dyondzangiki.
           •     Miholo ya le hansi leyi va yi kumaka.
           •     Tiawara to tala leti va ti tirhaka.
           •     Ku kombisa mintirho yo olova leyi tirhiwaka hi lava dyondzeke.
           •     Miholo ya le henhla leyi va yi kumaka.
           •     Tiawara ta le hansi leti va ti tirhaka.
           •     Lavo dyondza hakanyingi va va tiforomani ta lava nga dyondzangiki.
           •     Amukela ni miehleketo yin'wana yo hambana na leyi.                                  [50]

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 8

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                       Downloaded from hlayiso.com                      8                                          DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                                                     NSC – Rhubiriki

XITANDZHAKU XA A: RHUBIRIKI YO KOREKETA RIRIMI RA LE KAYA

XIYENGE XA A: RHUBIRIKI YO KOREKETA RIRIMI RA LE KAYA (50 WA TIMARAKA)
                      Khodi ya 7          Khodi ya 6          Khodi ya 5          Khodi ya 4            Khodi ya 3           Khodi ya 2           Khodi ya 1
                     Vuswikoti byo      Vuswikoti bya le    Vuswikoti bya le    Vuswikoti bya le       Vuswikoti byo        Vuswikoti byo      Vuswikoti byo ka
                      hlawuleka             henhla           henhlanyana          xikarhi byo             enela            enelanyana/bya      byi nga enelangi
                                                                                  amukeleka                                  madyondza
                                                                                                                                                    0 – 29%
                       80 – 100%           70 – 79%            60 – 69%             50 – 59%             40 – 49%             30 – 39%

VUNDZENI NA             24 – 30            21 – 23½            18 – 20½             15 – 17½             12 – 14½              9 – 11½              0 – 8½
NKUNGUHATO
                   -Vundzeni i byo     -Vundzeni i bya     -Vundzeni bya        -Vundzeni byi        -Vundzeni hi lebyo   -A hi minkarhi       -Vundzeni bya
Khodi: VN          hlawuleka, bya      xiyimo xa le        twisiseka            fambelana na         enela, byo           hinkwayo laha        huhula swinene
                   vutitumbuluxeri     henhla, bya         naswona byi na       nhlokomhaka          andlariwa hi         vundzeni byi         naswona byi
30 WA              bya xiyimo xa le    vutitumbuluxeri.    nkhulukelano wa      naswona byi na       ndlela ya            twakalaka            pfumala
TIMARAKA           henhla.                                 le henhlanyana.      nkhulukelano lowu    ntolovelo            naswona byi          nkhulukelano.
                                                                                amukelekaka.         naswona              pfumala
                                                                                                     nkhulukelano wa      nkhulukelano.
                                                                                                     timhaka a wu
                                                                                                     hetisekangi.

                   -Mahungu ya na      -Mahungu ya koka    -Mahungu ya          -Mahungu ya          -Mahungu ya tala     -Mahungu lama        -Mahungu lama
                   ntlhontlho          rinoko naswona      tsakisa naswona      tsakisa naswona i    ku fambelana na      boxiwaka a ma        boxiwaka a ma
                   naswona ya          ya tsakisa.         ya khorwisa.         ya vutitumbuluxeri   nhlokomhaka          talangi naswona      tsakisi naswona
                   hlutekile.                                                   lebyi                kambe ya kayivela    ku na mbuyelelo      ku na mbuyelelo
                                                                                amukelekaka.         vutitumbuluxeri.     wa timhaka.          wa timhaka.

                   -Nkunguhato/        -Nkunguhato/        -Nkunguhato/         -Nkunguhato/         -Nkunguhato/         -Hambileswi          -Nkunguhato/
                   mpfapfarhuto wu     mpfapfarhuto wu     mpfapfarhuto wu      mpfapfarhuto wu      mpfapfarhuto wu      nkunguhato/          mpfapfarhuto a
                   tirhisiwile ku      tirhisiwile ku      tirhisiwile ku       tirhisiwile ku       tirhisiwile ku       mpfapfarhuto wu      wu andlariwangi hi
                   tumbuluxa           tumbuluxa           tumbuluxa            tumbuluxa            tumbuluxa            nga endliwa,         ndlela ya kahle
                   xitsalwana lexi     xitsalwana lexi     xitsalwana lexi xi   xitsalwana lexi      xitsalwana xo        xitsalwana a xi      naswona
                   hlantswekeke no     kombisaka           nga kahle            enerisaka            enela lexi nga na    andlariwangi         maandlalelo ya
                   amukeleka.          vutshila no         swinene naswona      naswona xa           nkhulukelano lowu    kahle naswona a      xitsalwana i ya
                                       amukeleka.          xa amukeleka.        amukeleka.           twisisekaka hi ku    xi ringanelangi ku   xiyimo xa le hansi.
                                                                                                     olova naswona xa     va xa Ririmi ra le
                                                                                                     amukeleka.           Kaya.

Vundzeni bya rhubiriki leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso.                                                                                        Phendla

### Page 9

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                           Downloaded from hlayiso.com                             9                                              DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                                                                NSC – Rhubiriki

RIRIMI, XITAYILI        12 – 15              10½ – 11½                9 – 10                7½ – 8½                     6–7                    4½ – 5½                 0–4
& KU HLELA
                   -Lemuka nkoka         -Lemuka nkoka          -Vumbhoni byo         - Kota ku               -Malemukelo ya               -Malemukelo ya        -Malemukelo ya
Khodi: RXH         wa matirhiselo ya     wa matirhiselo ya      kota ku lemuka        lemukanyana             matirhiselo ya ririmi hi     matirhiselo ya        matirhiselo ya
                   ririmi hi ndlela ya   ririmi hi ndlela ya    matirhiselo ya        nkoka wa                lamo enela.                  ririmi i ya           ririmi i ya xiyimo
15 WA              vukheta.              vukheta.               ririmi hi ndlela ya   matirhiselo ya                                       madyondza.            xa le hansi
TIMARAKA                                                        vukheta bya           ririmi.                                                                    swinene.
                                                                tikomba.

                   -Ririmi na            -Ririmi na             - Ririmi na           - Matirhiselo ya        -Matirhiselo ya ririmi ya    -Matirhiselo ya       -Matirhiselo ya
                   mahikahatelo swi      mahikahatelo swi       mahikahatelo          ririmi i ya ntolovelo   kayivela naswona             ririmi ya tsanile     ririmi ya tsanile
                   tirhisiwile hi        tirhisiwile hi         swi tala ku va        naswona                 minkarhi yin'wana            naswona               naswona
                   nkhaqato.             mfanelo.               swi tirhisiwa hi      mahikahatelo i ya       mahikahatelo ya na           mahikahatelo ya       mahikahatelo ya
                                                                mfanelo.              le xikarhi.             swihoxo.                     na swihoxo.           na swihoxo swo
                                                                                                                                                                 tala.
                   -Kota ku tirhisa      -Kota ku tirhisa       -Kota ku tirhisa      -Kota ku tirhisa        -Kota ku tirhisa ririmi ro   -Wa tikeriwa ku       -Wa tikeriwa ku
                   ririmi ro gega hi     ririmi ro gega hi      ririmi ro gega hi     ririmi ro gega hi       gega hi ndlela ya le         kota ku tirhisa       kota ku tirhisa
                   nkhaqato              ndlela ya le henhla    ndlela ya le          ndlela ya le            xikarhi.                     ririmi ro gega hi     ririmi ro gega hi
                   swinene.              swinene.               henhla.               henhlanyana.                                         mfanelo.              mfanelo.

                   -Mahlawulelo ya       -Tirhisa tindlela to   - Mahlawulelo ya      - Mahlawulelo ya        -Mahlawulelo ya marito       -Mahlawulelo ya       -Mahlawulelo ya
                   marito lama           hambanahambana         marito lama           marito ya le xikarhi.   i yo enela.                  marito i ya           marito a ya
                   tirhisiwaka ya        ta mahlawulelo ya      tirhisiwaka ya                                                             madyondza.            tirhisiwangi hi
                   hlutekile             marito hi ndlela ya    fambelana na                                                                                     mfanelo.
                   naswona i ya          vutshila.              nhlokomhaka.
                   xiyimo xa le
                   henhla.

                   -Xitayili, thoni na   -Xitayili, thoni na    -Xitayili, thoni na   -Xitayili, thoni na     Xitayili, thoni na           -Xitayili, thoni na   -Xitayili, thoni na
                   rhejisitara swi       rhejisitara swi        rhejisitara swi       rhejisitara swi tala    rhejisitara swi kayivela     rhejisitara a swi     rhejisitara a swi
                   fambelana na          fambelana              fambelana na          ku fambelana na         nkhulukelano.                tirhisiwangi hi       tirhisiwangi hi
                   nhlokomhaka hi        swinene na             nhlokomhaka.          nhlokomhaka.                                         mfanelo.              mfanelo eka
                   ndlela yo             nhlokomhaka.                                                                                                            xitshuriwa
                   hlawuleka.                                                                                                                                    hinkwaxo.

                   -Xitsalwana a xi      -Xitsalwana a xi       -Xitsalwana a xi      - Hambileswi            -Hambileswi xitsalwana       -Hambiloko            -Hambiloko
                   na swihoxo hi ku      tali ku va na          talangi swihoxo       xitsalwana xi nga       xi nga xopaxopiwa no         xitsalwana xi         xitsalwana xi
                   va xi                 swihoxo hi ku va xi    hi ku va xi           xopaxopiwa no           hleriwa xi pfa xi va na      xopaxopiwile no       xopaxopiwile no
                   xopaxopiwile no       xopaxopiwile no        xopaxopiwile no       hleriwa xi pfa xi va    swihoxo leswi nga            hleriwa, xa ha ri     hleriwa, xa ha ri
                   hleriwa.              hleriwa.               hleriwa.              na swihoxo.             erivaleni.                   na swihoxo swo        na swihoxo swo
                                                                                                                                           tala.                 tala naswona a
                                                                                                                                                                 xi twisiseki.

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                                         Phendla

### Page 10

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                        Downloaded from hlayiso.com                      10                                      DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                                                      NSC – Rhubiriki

XIVUMBEKO              4–5                    3½                 3                  2½                        2                   1½                0–1

Khodi: X         -Ku na               -Ku na             -Malukelo ya       -Malukelo ya           -Malukelo ya timhaka    -Malukelo ya       -Malukelo ya
                 nkhulukelano         nkhulukelano eka   timhaka to tala    timhaka ya             tin'wana ya fambelana   timhaka tin'wana   timhaka eka
5 WA             eka malukelo ya      malukelo ya        ya fambelana na    fambelana na           na nhlokomhaka.         a ya fambelani     xitsalwana
TIMARAKA         nhlokomhaka.         nhlokomhaka.       nhlokomhaka.       nhlokomhaka.                                   na nhlokomhaka.    hinkwaxo a ya
                                                                                                                                              fambelani na
                                                                                                                                              nhlokomhaka.

                 -Vuxokoxoko byi      -Vuxokoxoko byi    -Vuxokoxoko byi    -Vuxokoxoko            -Ku na                  -Minkarhi          -Vuxokoxoko
                 andlariwile hi       andlariwile hi     andlariwile hi     byin'wana byi          vuxokoxokonyana lebyi   yin'wana           lebyi
                 ndlela yo            ndlela yo          ndlela leyi        andlariwile ku ya hi   andlariweke hi ndlela   vuxokoxoko bya     andlariweke bya
                 kongoma yo           kongoma swinene.   faneleke.          swilaveko swa          leyi twisisekaka.       huhula kambe       huhula.
                 hlawuleka                                                  nhlokomhaka.                                   hungu leri a ri
                 swinene.                                                                                                  vulaka ra
                                                                                                                           twisiseka.
                 -Swivulwa na         -Swivulwa na       -Swivulwa na       -Swivulwa na           -Swivulwa na                               -Swivulwa na
                 tindzimana swi       tindzimana swi     tindzimana swi     tindzimana swi na      tindzimana swi na       -Swivulwa na       tindzimana swi
                 andlariwile hi       andlariwile hi     andlariwile hi     swihoxo kambe          swihoxo kambe           tindzimana i swa   pfuvapfuvanile
                 ndlela ya vutlhari   mfanelo swinene.   mfanelo.           xitsalwana xa          xitsalwana xa           madyondza.         naswona a swi
                 swinene.                                                   twisiseka.             twisiseka.                                 na
                                                                                                                                              nandzelelano.

                 -Vulehi byi          -Vulehi hi lebyi   -Vulehi hi lebyi   -Vulehi byi tala ku    -Xitsalwana xi          -Xitsalwana xi     -Xitsalwana xi
                 fambelana na         faneleke.          faneleke.          va lebyi faneleke.     lehile/komile ngopfu.   lehile/komile      lehile/komile ku
                 swilaveko swa                                                                                             ngopfu.            tlula mpimo
                 xitsalwana.                                                                                                                  swinene.

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                   Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   11                   DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                   NSC – Memorandamu

XIYENGE XA B:               SWITSHURIWA          SWA       XITSALWAMBIKO           XO    LEHA:
TIMARAKA TA 30

XIVUTISO XA 2

2.1       PAPILA RA XIKOMBELO XA NTIRHO NA TSALWAVUTITIVISI

          Eka xitsalwambiko xa mukamberiwa xi nga ha katsa leswi landzelaka:

          PAPILA

           •     Tiadirese timbirhi.
           •     Xiloso.
           •     Nhlokomhaka.
           •     Vito ra phephahungu.
           •     Xivandla xa ntirho lowu a kombelaka wona.
           •     Nghimeto.
           •     Vito na nsayino.

          TSALWAVUTITIVISI (CV)

           •     Vuxokoxoko bya vun'wini.
           •     Tidyondzo leti a nga na tona.
           •     Ntokoto wa ntirho.
           •     Mintolovelo yo hungata.
           •     Timbhoni.                                                                           [30]

2.2       XIVIKO

          Mukamberiwa a nga ha boxa swin'wana swa leswi landzelaka eka xiviko xa
          yena:

           •     Nhlokomhaka.
           •     Loyi xi tsaleriwaka yena.
           •     Ndhawu, siku na nkarhi.
           •     Mhaka leyi kaneriweke.
           •     Swibumabumelo swo suka eka vaaki.
           •     Nsayino.
           •     Siku.                                                                               [30]

2.3       INTHAVHIYU

          Mukamberiwa a nga ha katsa na tin'wana ta leti landzelaka:

           •     Siku, nkarhi na ndhawu.
           •     Marito yo amukela na ku xewetana.
           •     Mbhurisano lowu veke kona.
           •     Ku lelana.                                                                          [30]

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   12                   DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                   NSC – Memorandamu

2.4       MATIMU YA MUFI

          Eka matimu ya mufi mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

           •     Mavito ya mufi.
           •     Siku, n'hweti na lembe ro velekiwa.
           •     Ndhawu laha a tswariweke kona.
           •     Vatswari va mufi.
           •     Vuxokoxoko bya swikolo na tidyondzo loko a dyondzile xikolo.
           •     Vuxokoxoko bya ntirho wa yena.
           •     Xivangelo xa rifu.
           •     Siku ro hundza emisaveni.
           •     Lava a va siyeke.                                                                  [30]

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso            Phendla

### Page 13

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                       Downloaded from hlayiso.com                    13                                           DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                                                   NSC – Rhubiriki

XIYENGE XA B: RHUBIRIKI YO KOREKETA SWITSALWAMBIKO SWO LEHA (30 WA TIMARAKA)
                                 Khodi ya 7        Khodi ya 6         Khodi ya 5          Khodi ya 4              Khodi ya 3               Khodi ya 2          Khodi ya 1
                                Vuswikoti byo     Vuswikoti bya     Vuswikoti bya le    Vuswikoti bya le       Vuswikoti byo enela        Vuswikoti byo     Vuswikoti byo ka
                                 hlawuleka          le henhla        henhlanyana          xikarhi byo                                    enelanyana/bya     byi nga enelangi
                                                                                          amukeleka                                        madyondza
                                                                                                                                                                0 – 29%
                                 80 – 100%          70 – 79%           60 – 69%             50 – 59%                 40 – 49%               30 – 39%
           VUNDZENI,              14½ – 18           13 – 14           11 – 12½              9 – 10½                 7½ – 8½                 5½ – 7               0–5
           NKUNGUHATO
                              -Ku na vutivi byo   -Ku na vutivi    -Ku na vutivi bya   -Ku na vutivi bya le   -Ku na vutivi byo enela   -Vutivi lebyi nga   -Ku pfumaleka
           NA XIVUMBEKO
                              ndlandlamuka        bya kahle        kahle byo           xikarhi byo kombisa    byo kombisa ku twisisa    kona i bya          vutivi bya
                              byo hlawuleka       swinene byo      kombisa ku          ku twisisa swilaveko   swilaveko swa             madyondza ku ya     matsalelo ya
           Khodi: VNX
                              byo kombisa ku      kombisa ku       twisisa swilaveko   swa xitsalwambiko.     xitsalwambiko.            hi swilaveko swa    xitsalwambiko.
                              twisisa swilaveko   twisisa          swa                                                                  xitsalwambiko.
           18 WA
                              swa                 swilaveko swa    xitsalwambiko.
           TIMARAKA
                              xitsalwambiko.      xitsalwambiko.

                              -Maandlalelo ya     -Maandlalelo     -Maandlalelo ya     -Maandlalelo ya        -Maangulelo ya            -Maangulelo ya      -Maangulelo ya
                              mahungu ya          ya mahungu       mahungu hi lamo     mahungu ya huma        xitsalwambiko ya          xitsalwambiko ya    xitsalwambiko ya
                              kombisa ku vupfa    ya kombisa ku    kongoma kambe       emhakeni kambe a       kombisa ku khuma ka       kombisa             kombisa
                              ka miehleketo,      vupfa ka         u pfa a             ya onhi mongo wa       miehleketo.               miehleketo ya       miehleketo ya
                              mahungu hi lamo     miehleketo,      humanyana           mhaka.                 Maandlalelo ya            madyondza.          madyondza.
                              kongoma             mahungu hi       emhakeni.                                  mahungu ya pfa ya         Maandlalelo ya      Maandlalelo ya
                              swinene eka         lamo kongoma                                                huma emhakeni             mahungu ya          mahungu ya
                              xitsalwambiko       naswona a                                                   naswona minkarhi          huma emhakeni       huma emhakeni
                              hinkwaxo            nga humi                                                    yin'wana mongo wa         naswona minkarhi    naswona
                              naswona a nga       emhakeni.                                                   mhaka a wu twali.         yin'wana mongo      minkarhi
                              humi emhakeni.                                                                                            wa mhaka a wu       yin'wana mongo
                                                                                                                                        twali.              wa mhaka a wu
                                                                                                                                                            twali.

                              -Vundzeni na        -Vundzeni na     -Vundzeni na        -Vundzeni na           -Vundzeni na timhaka      -Vundzeni na        -Maangulelo ya
                              timhaka swi na      timhaka swi na   timhaka swi tala    timhaka swi na         swi le ka xiyimo xo       timhaka a swi       xitsalwambiko ya
                              nkhulukelano hi     nkhulukelano     ku va na            nkhulukelano hi        enela naswona             talangi ku va na    kombisa
                              ku hetiseka         naswona          nkhulukelano        ndlela yo              vuxokoxoko byin'wana      nkhulukelano        miehleketo ya
                              naswona timhaka     timhaka ti       naswona             amukeleka              byi seketela              naswona ku na       madyondza,
                              ti andlariwile hi   andlariwile hi   vuxokoxoko lebyi    naswona                nhlokomhaka.              vuxokoxoko          mahungu ya
                              ndlela yo enerisa   ndlela ya        andlariweke byi     vuxokoxoko byo                                   byitsongo lebyi     huma emhakeni
                              swinene na          kahle, na        tala ku seketela    talanyana byi                                    seketelaka          naswona
                              vuxokoxoko          vuxokoxoko       nhlokomhaka.        seketela                                         nhlokomhaka.        minkarhi
                              hinkwabyo byi       hinkwabyo byi                        nhlokomhaka.                                                         yin'wana mongo
                              seketela            seketela                                                                                                  wa mhaka a wu
                              nhlokomhaka.        nhlokomhaka.                                                                                              twali.

Vundzeni bya rhubiriki leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                         Phendla

### Page 14

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                        Downloaded from hlayiso.com            14                                                         DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                                           NSC – Rhubiriki

                               -Vumbhoni bya        -Vumbhoni bya        -Vumbhoni bya        Vumbhoni bya           -Vumbhoni bya         -Hambileswi          -Makunguhatelo
                               nkunguhato/          nkunguhato/          nkunguhato/          nkunguhato/            nkunguhato/           nkunguhato/          na mpfapfarhuto
                               mpfapfarhuto byi     mpfapfarhuto byi     mpfapfarhuto byi     mpfapfarhuto byi       mpfapfarhuto byi      mpfapfarhuto wu      wu hoxekile
                               tikomba hi ku va     tikomba hi ku va     tikomba hi ku va     tikomba hi ku va       tikomba hi ku va      nga endliwa,         naswona
                               ku tumbuluxiwile     ku tumbuluxiwile     ku tumbuluxiwile     ku tumbuluxiwile       ku tumbuluxiwile      xitsalwambiko a xi   xitsalwambiko xi
                               xitsalwambiko lexi   xitsalwambiko lexi   xitsalwambiko xa     xitsalwana xa le       xitsalwambiko xo      ringanelangi ku va   andlariwile hi
                               hlantswekeke         andlariweke kahle    kahle no             xikarhi no             enela no              xa Ririmi ra le      ndlela ya xiyimo
                               swinene no           swinene no           amukeleka.           amukeleka.             amukeleka.            Kaya naswona         xa le hansi.
                               amukeleka.           amukeleka.                                                                             xitsalwambiko a xi
                                                                                                                                           andlariwangi
                                                                                                                                           kahle.
                               -Xivumbeko xi        -Xivumbeko xi        -Xivumbeko xi        -Xivumbeko xi          -Xivumbeko xi         -Xivumbeko a xi      -Xivumbeko a xi
                               andlariwile hi       andlariwile hi       andlariwile hi       andlariwile hi         andlariwile hi        andlariwangi hi      andlariwangi hi
                               ndlela ya            ndlela ya kahle      ndlela ya kahle ku   ndlela ya le xikarhi   ndlela yo enela ku    ndlela yo            ndlela yo
                               nkhaqato             swinene ku ya hi     ya hi milawu ya      ku ya hi milawu ya     ya hi milawu ya       landzelela milawu    landzelela milawu
                               swinene.             milawu ya            matsalelo.           matsalelo.             matsalelo, kambe      ya matsalelo,        ya matsalelo.
                                                    matsalelo.                                                       ku na swihoxo         naswona ku na
                                                                                                                     leswi kavanyetaka     swihoxo leswi
                                                                                                                     mongo.                kavanyetaka
                                                                                                                                           mongo.

Vundzeni bya rhubiriki leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                               Phendla

### Page 15

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                        Downloaded from hlayiso.com               15                                                            DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                                              NSC – Rhubiriki

           RIRIMI, XITAYILI         10 – 12               8½ – 9½                7½ – 8                  6–7                    5 – 5½                 4 – 4½                0 – 3½
           NA KU HLELA
                               -Vulongoloxamari-     -Vulongoloxamari-     -Vulongoloxamari-      -Vulongoloxamari-       -Vulongoloxamari-      -Vulongoloxamari-     -Vulongoloxamari-
           Khodi: RXH          to byi endliwile hi   to byi endliwile hi   to byi kahle           to i bya le xikarhi.    to i byo enela         to i bya xiyimo xa    to i bya xiyimo xa
                               nkhaqato hi ndlela    ndlela ya kahle       naswona marito         Swihoxo a swi           naswona ku na          le hansi naswona      le hansi naswona
           12 WA               ya vutlhari           swinene.              ya twisiseka           onhi nkhuluko wa        swihoxo swo tala.      swa nonoha ku         swa nonoha ku
           TIMARAKA            swinene.                                    kahle.                 mongo.                                         landzelela mongo      landzelela mongo
                                                                                                                                                 wa mhaka.             wa mhaka.

                               -Ntivoririmi wu       -Ntivoririmi wu       -Ntivoririmi wu        -Ntivoririmi wu         -Ntivoririmi wa        -Ntivoririmi wa ha    -Ntivoririmi wu
                               tirhisiwile hi        tirhisiwile hi        tirhisiwile hi         tirhisiwile hi ndlela   kayivela naswona       lava ku               lava ku
                               nkhaqato hi           nkhaqato hi           nkhaqato ku ya hi      yo amukeleka ku         a wu enelangi ku       antswisiwa            antswisiwa
                               xiyimo xa le          xiyimo xa le          xikongomelo xa         ya hi xikongomelo       ya hi xikongomelo      naswona a wu          swinene naswona
                               henhla swinene        henhla ku ya hi       vaamukeri va           xa vaamukeri va         xa vaamukeri va        ringanelangi ku ya    a wu ringanelangi
                               ku ya hi              xikongomelo xa        mahungu na             mahungu na              mahungu na             hi xikongomelo xa     ku ya hi
                               xikongomelo xa        vaamukeri va          mbangu.                mbangu.                 mbangu.                vaamukeri va          xikongomelo xa
                               vaamukeri va          mahungu na                                                                                  mahungu na            vaamukeri va
                               mahungu na            mbangu.                                                                                     mbangu.               mahungu na
                               mbangu.                                                                                                                                 mbangu.

                               -Xitayili, thoni na   -Xitayili, thoni na   -Xitayili, thoni na    -Xitayili, thoni na     -Matirhiselo ya        -Xitayili, thoni na   -Xitayili, thoni na
                               rhejisitara swi       rhejisitara swi       rhejisitara swi tala   rhejisitara swi         xitayili, thoni na     rhejisitara a swi     rhejisitara a swi
                               tirhisiwile hi        tirhisiwile hi        ku fambelana na        tirhisiwile hi ndlela   rhejisitara swi pfa    tirhisiwangi hi       fambelani na
                               nkhaqato swinene      mfanelo ku ya hi      nhlokomhaka.           yo enela.               swi nga twisiseki.     mfanelo.              nhlokomhaka.
                               ku ya hi swilaveko    swilaveko swa
                               swa                   nhlokomhaka.
                               nhlokomhaka.

                               -Xitsalwambiko xi     -Xitsalwambiko a      -Xitsalwambiko xi      -Xitsalwambiko xi       -Hambiloko             -Hambiloko            -Hambiloko
                               hava na xihoxo na     xi taleriwangi hi     na swihoxonyana        na swihoxo swa le       xitsalwambiko xi       xitsalwambiko xi      xitsalwambiko xi
                               xin'we hi ku va xi    swihoxo hi ku va      hi ku va xi            xikarhi hi ku va xi     xopaxopiwile no        xopaxopiwile no       xopaxopiwile no
                               xopaxopiwile no       xi xopaxopiwile no    xopaxopiwile no        xopaxopiwile no         hleriwa, xa ha ri      hleriwa, xa ha ri     hleriwa, xa ha ri
                               hleriwa.              hleriwa.              hleriwa.               hleriwa.                na swihoxo.            na swihoxo swo        na swihoxo swo
                                                                                                                                                 tala.                 tala naswona xi
                                                                                                                                                                       hlanganisa
                                                                                                                                                                       nhloko.

                               -Xitsalwambiko xi     - Xitsalwambiko xi    - Xitsalwambiko xi     - Xitsalwambiko xi      - Xitsalwambiko xi     - Xitsalwambiko xi    - Xitsalwambiko xi
                               na vulehi lebyi       na vulehi lebyi       na vulehi lebyi        tala ku va na           komile/ lehile.        komile/ lehile        komile/ lehile
                               faneleke.             faneleke.             faneleke.              vulehi lebyi                                   swinene.              swinene.
                                                                                                  faneleke.

Vundzeni bya rhubiriki leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                                        Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   16                   DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                   NSC – Memorandamu

XIYENGE XA C:               SWITSHURIWA          SWA      XITSALWAMBIKO           XO    KOMA:
TIMARAKA TA 20

XIVUTISO XA 3

3.1       DAYARI

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka eka dayari ya yena:

          •      Masiku.
          •      Minkarhi yo endla leswi va swi endleke.
          •      Leswi va swi endleke.
          •      Tindhawu leti va tiendzeleke na leti va tihundzeke.
          •      Leswi va dyondzeke swona.
          •      Vana va nga dirowa na khalendara va kombisa masiku lawa va
                 vulavulaka hi wona.                                                                 [20]

3.2       PHOSITARA

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka eka phositara ya yena:

          •      Nhlokomhaka.
          •      Xikongomelo xa mphikizano.
          •      Ku tirhisa tifonto to hambana.
          •      Siku, ndhawu na nkarhi.
          •      Leswi nga ta endliwa.
          •      Tiqingho leti nga tirhisiwaka ku kuma vuxokoxoko.                                   [20]

3.3       SWILERISO

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka eka swileriso swa yena:

          •      Ku dya swakudya u nga si nwa maphilisi.
          •      Nhlayo ya maphilisi hi siku.
          •      Ku kucunga bodlhele ra murhi u nga si nwa murhi wa kona.
          •      Ku veka mirhi na maphilisi eka ndhawu leyi holeke.
          •      Ku veka mirhi na maphilisi laha vana va nga fikeleriki.
          •      Ku nwa mirhi na maphilisi swi kala swi hela.                                        [20]

Vundzeni bya memorandamu leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso             Phendla

### Page 17

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                        Downloaded from hlayiso.com          17                                                     DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2014
                                                                         NSC – Rhubiriki

XIYENGE XA C: RHUBIRIKI YO KOREKETA SWITSALWAMBIKO SWO KOMA (20 wa timaraka)

                              Khodi ya 7           Khodi ya 6           Khodi ya 5           Khodi ya 4             Khodi ya 3           Khodi ya 2           Khodi ya 1
                             Vuswikoti byo       Vuswikoti bya le     Vuswikoti bya le     Vuswikoti bya le        Vuswikoti byo        Vuswikoti byo      Vuswikoti byo ka
                              hlawuleka              henhla            henhlanyana           xikarhi byo              enela            enelanyana/bya      byi nga enelangi
                                                                                             amukeleka                                   madyondza

                                80 – 100%             70 – 79%            60 – 69%             50 – 59%               40 – 49%              30 – 39%             0 – 29%
                                  10 – 12             8½ – 9½              7½ – 8                6–7                   5 – 5½                4 – 4½               0 – 3½
        VUNDZENI,          -Ku na vutivi byo    -Ku na vutivi bya   -Ku na vutivi bya    -Ku na vutivi bya le   -Ku na vutivi byo     -Vutivi lebyi nga   -Ku pfumaleka
        NKUNGUHATO         ndlandlamuka byo     kahle swinene       kahle ku ya hi       xikarhi ku ya hi       enela ku ya hi        kona i bya          vutivi ku ya hi
        NA XIVUMBEKO       hlawuleka ku ya hi   naswona byi         swilaveko swa        swilaveko swa          swilaveko swa         madyondza ku ya     swilaveko swa
                           swilaveko swa        fambelana na        xitsalwambiko.       xitsalwambiko.         xitsalwambiko.        hi swilaveko swa    switsalwambiko.
        Khodi: VNX         xitsalwambiko.       swilaveko swa                                                                         xitsalwambiko.
                                                xitsalwambiko.
        12 WA
        TIMARAKA           -Kombisa ku          -Kombisa ku         -Kombisa ku          -Kombisa ku            -Kombisa ku           -Kombisa ku         -A nga na vutivi
                           lemuka mimbangu      lemuka mimbangu     lemuka mimbangu      lemuka mimbangu        lemuka mimbangu       lemuka mimbangu     byo kota ku lemuka
                           yo                   yo                  yo                   yo karhi eka           yo enela eka          hi ndlela ya        mimbangu yo
                           hambanahambana       hambanahambana      hambanahambana       timhaka to tsala.      timhaka to tsala.     madyondza eka       hambanahambana
                           hi vuenti swinene    hi vuenti eka       eka timhaka to                                                    timhaka to tsala.   eka timhaka to
                           eka timhaka to       timhaka to tsala.   tsala.                                                                                tsala.
                           tsala.

                           -Maandlalelo ya      -Maandlalelo ya     -Maandlalelo ya      -Maandlalelo ya        -Maandlalelo ya       -Maandlalelo ya     -Maandlalelo ya
                           mahungu ya           mahungu ya          mahungu hi lamo      mahungu ya huma        mahungu ya huma       mahungu ya huma     mahungu ya huma
                           kombisa ku vupfa     kombisa ku vupfa    kongoma kambe ku     emhakeni kambe a       emhakeni naswona      emhakeni naswona    emhakeni naswona
                           ka miehleketo, hi    ka miehleketo, hi   na swo huma          ya onhi mongo wa       minkarhi yin'wana     minkarhi yin'wana   minkarhi yin'wana
                           lamo kongoma         lamo kongoma        emhakeni.            mhaka.                 mongo wa mhaka a      mongo wa huhula.    mongo wa huhula.
                           swinene eka          swinene eka                                                     wu twali.
                           xitsalwambiko        xitsalwambiko
                           hinkwaxo naswona     hinkwaxo naswona
                           a nga humi           ku hava mahungu
                           emhakeni.            yo huhula.

Vundzeni bya rhubiriki leyi a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso                                                                                     Phendla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Xitsonga HL P2 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-feb-march-2014-memo/70e89ec5-e6c4-4173-b986-f7be1625a78c) — Xitsonga HL · Memo · 2014 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2014-memo/cdba8134-4566-45ec-8bfb-c9bc00a73598) — Xitsonga HL · Memo · 2014 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2018-memo/bcd6128f-d551-4e4a-a13d-2a6c8b06effe) — Xitsonga HL · Memo · 2018 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2017-memo/4a4d46b5-fee8-41e5-bdb0-f1199e97c400) — Xitsonga HL · Memo · 2017 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2015-memo/f5c00405-a854-4155-bc00-703dd8e6e1be) — Xitsonga HL · Memo · 2015 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-feb-march-2013-memo/a1cc843f-56b9-42bb-9862-62b8d092092e) — Xitsonga HL · Memo · 2013 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga HL

- [Xitsonga HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/575122f6-df3a-48f5-8bc8-a7ef754acbba) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2024/99484b16-1c35-4517-b161-c51b7d46a38b) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-nov-2024/17621c18-65b9-417d-926d-677cca0c0c07) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2024/b97708ef-e1b3-4d84-8f32-55fbcaa9b6c8) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/54c88c1e-dddd-4b44-ab12-6fa6e0d2d3f5) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/4464866c-f985-4bf0-91c5-40e9f76b4ed1) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
