# Xitsonga HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2022 Memo

> Grade 12 Xitsonga HL Paper 3 memorandum from the NSC May June 2022, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2022-mg/24bce466-5e99-4817-8dba-5a05ae822e49
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Xitsonga HL
- Grade: Grade 12
- Language: Xitsonga
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC May June
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Xitsonga HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/xitsonga-hl) › [Xitsonga HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2022-mg/24bce466-5e99-4817-8dba-5a05ae822e49)

## About this document

Xitsonga Hl · Grade 12 · NSC May June · 2022 · xitsonga. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Xitsonga HL P3 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2022/9b239467-2c7a-4ef8-993b-d5630c7c2acc) — QP · 2022 · Xitsonga

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                          XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)

                               PAPILA RA VUNHARHU (P3)

                                              2022

                              XILETELO XA MAKOREKETELO

                                                                            TIMARAKA: 100

                       Xiletelo xa makoreketelo lexi xi na tipheji ta 11.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                       Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   2                         DBE/2022
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

MAAVELO YA TIMARAKA

XIYENGE XA A: SWITSHURIWA SWA XITSALWANA: TIMARAKA TA                                       50

VUNDZENI NA MAKUNGUHATELO                                                     VM =          30
RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                                  RXV =          15
XIVUMBEKO                                                                      X=           05
NTSENGO                                                                                     50

XIYENGE XA B: SWITSHURIWA SWA XITSALWAMBIKO:
TIMARAKA TA                                                                 2 x 25 =        50

VUNDZENI, MAKUNGUHATELO NA XIVUMBEKO                                         VMX =          15
RIRIMI, XITAYILI NA VUHLERI                                                  RXV =          10
NTSENGO                                                                                     25

MIFUNGHO LEYI NGA TIRHISIWAKA EKA MAKOREKETELO

MFUNGHO          NHLAMUSELO
_                Ehansi ka xihoxo xin'wana na xin'wana xa mapeletelo na mahikahatelo.
II               Etlhelo ra xinene eka swivulwa leswi nga twisisekiki.
=                Etlhelo ra xinene loko mukamberiwa a nga avangi xitshuriwa xa yena hi
                 tindzimana.
m                Etlhelo ra xinene loko ku ri na mbuyelelo wa timhaka kumbe marito.
/                Loko a hlanganisile marito.
                 Loko a hambanisile marito.

←                A a fanele a sungurile ekusunguleni ka ntila eximatsini.

→                A nga fikangi emakumu ka xinene.

↑                A a fanele a sungurile eka mintila leyi a nga yi tlula.

↓                A nga fikangi emakumu ka pheji.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                       Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   3                   DBE/2022
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XIYENGE XA A: XITSALWANA

XIVUTISO XA 1

1.1       Ndzi swi kotile!

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
             Mbangu.
             Lava a a ri na vona.
             Ku tikeriwa loku a hlanganeke na kona.
             Leswi a swi koteke.
             Tindlela leti a ti tirhiseke.
             Lava n'wi pfuneke.
             Leswi a vuyeriweke hi swona.
             Dyondzo leyi a yi kumeke.
             Switsundzuxo eka van'wana.                                               [50]

1.2       Lexi nga heriki xa hlola.

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
             Mbangu.
             Leswi humeleleke.
             Ku tikeriwa loku veke kona.
             Matshalatshala lama endliweke.
             Xitshunxo lexi veke kona.
             Dyondzo leyi kumekeke.
             Switsundzuxo eka van'wana.                                               [50]

1.3       Ku ala ku tsundzuxiwa swi ndzi dlayisile.

          Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
             Mbangu.
             Leswi humeleleke.
             Switsundzuxo leswi ariweke.
             Vatsundzuxi.
             Xivangelo xo ala ku tsundzuxiwa.
             Switandzhaku leswi veke kona.
             Dyondzo leyi kumekeke.
             Switsundzuxo eka van'wana.                                               [50]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   4                    DBE/2022
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

1.4      Vana lava kurisiwaka hi mfanelo va tala ku humelela evuton'wini. Pfumela
         kumbe u kaneta.

         Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

         Ku pfumela.

            Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
            Va titshemba.
            Ku tinyiketela eka mintirho ya vona.
            Va tinyika nkarhi eka leswi va swi endlaka.
            Ku kota ku hlawula vanghana lavanene.
            Va xixima swinene.
            Ku va na xivono lexinene evuton'wini.
            A va nyenyeli.
            Mali yi tirhisiwa hi mfanelo.
            Ku kota ku pfuna van'wana.

         Ku kaneta.

            Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
            A va titshembi.
            A va tinyiketeli eka mintirho ya vona.
            Va hlawula vanghana lava nga na mahanyelo yo biha.
            A va tali ku xixima vanhu van'wana.
            Vo tala va vona va loloha ngopfu.
            Van'wana va hava swivono swa kahle swa vutomi.
            A va swi koti ku tirhisa mali hi mfanelo.
            Va kucetela van'wana ku endla leswo homboloka.                               [50]

1.5      Vunene na vubihi byo va vadyondzi va ya exikolweni hi ku siyerisana.

         Mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

         Vunene.

              Manghenelo lama kombisaka ku twisisa nhlokomhaka.
              Xivangelo xo siyerisana.
              Vadyondzi na vadyondzisi va hlayiseka.
              Ku hlayiseka ka vaakatiko.
              Nhlayo ya vadyondzi ya lawuleka.
              Nhundzu ya xikolo ya hlayiseka.
              Xikolo xa basa.                                                            [50]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                     Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   5                            DBE/2022
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

         Vubihi.

              Nkarhi wo dyondza a wu ringanelangi.
              Vadyondzi a va ha wu voni nkoka wa dyondzo.
              Vadyondzi a va ha tsali mintirho.
              Minkunguhato yo dyondzisa a yi heli.
              Vadyondzi va tikeriwa hi ku pasa loko va fika eka Giredi ya 12.
              Vadyondzisi na vadyondzi a va wu kumi nkarhi wo tivana no pfunana.
              Vadyondzi vo tala va pasa va nga fikelelangi swilaveko.
              Tiyunivhesithi ti amukela machudeni yo ka ya nga vupfangi.                       [50]

1.6      Eka swivutiso swa 1.6.1–1.6.3 mukamberiwa u ta xiyaxiya swifaniso leswi a
         nyikiweke swona kutani a tsala xitsalwana hi xin'we xa swona, a aneka mhaka
         leyi xi n'wi tiselaka yona emiehleketweni. U ta nyika xitsalwana xa yena
         nhlokomhaka leyi faneleke.                                                             [50]

                                                                NTSENGO WA XIYENGE XA A:        50

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                           Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   6                        DBE/2022
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XIYENGE XA B: XITSHURIWA XA XITSALWAMBIKO

XIVUTISO XA 2

LEMUKA LESWI: EKA TINHLAMULO TA SWITSALWAMBIKO HINKWASWO,
LOKO NHLOKOMHAKA YI TSARIWILE HI MALETERE LAMATSONGO YA
KHWATIHATIWA, LOKO YI TSARIWILE HI LAMAKULU A YI KHWATIHATIWI.

2.1       PAPILA RA XIKAYA

          Eka papila ra yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Adirese ya mutsari leyi sikuhatiweke evokweni ra xinene. (A ku funghiwi
              endzhaku ka ku sikuhatiwa.)
             Ku tlula ntila laha swi faneleke.
             Xiloso. (A ku funghiwi.)
             Vundzeni. (Manghenelo, miri na mahetelelo. Vuxokoxoko lebyi hlamulaka
              xivutiso byi fanele ku humelerisiwa.)
             Nsariso. (A ku tsariwi xivongo, a ku funghiwi naswona a ku sayiniwi.)       [25]

2.2       AJENDA NA MAKANELWA

          Eka ajenda na makanelwa ya yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi
          landzelaka:

             Nhlokomhaka.
             Nongonoko wa timhaka ta ajenda.
             Ku pfula nhlengeletano.
             Ku amukela.
             Nongonoko wa mavito ya lava a va ri kona na lava tsandzekeke.
             Ku hlayiwa ka makanelwa ya nhlengeletano leyi hundzeke.
             Ku nyika swirho nkarhi wa ku amukela makanelwa.
             Vuxokoxoko bya timhaka leti humaka eka makanelwa lawa ya hlayiweke
              na swiboho leswi tekiweke.
             Timhaka ta siku na ku teka swiboho.
             Switiviso.
             Ku pfala nhlengeletano.
             Nsayino wa matsalana na mutshamaxitulu.
             Ku sikuhata.                                                                [25]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                     Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   7                     DBE/2022
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

2.3       NHLUTO

          Eka nhluto wa yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Nhlokomhaka.
             Mbangu.
             Mavito ya vacati.
             Mufambisi wa ntirho na mufundhisi.
             Maambalelo ya vacati, tinxangwana na varhambiwa.
             Ndhawu na masasekiselo ya kona.
             Swivulavuri swa siku.
             Madyelo na vuhungasi.
             Swifambo leswi a swi ri kona.
             Swibumabumelo na swisolo.
             Vito ra muhluti.
             Nsayino.
             Ku sikuhata.                                                             [25]

2.4       XIVIKO

          Eka xiviko xa yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Nhlokomhaka.
             Loyi xiviko xi kongomisiweke eka yena.
             Ndzavisiso lowu endliweke.
             Leswi kumekeke eka ndzavisiso lowu.
             Swibumabumelo.
             Vito ra mutsari.
             Nsayino.
             Ku sikuhata.                                                             [25]

2.5       N'WANGULANO

          Eka n'wangulano wa yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Nhlokomhaka.
             Mbangu.
             Ku thya swimunhuhatwa mavito lama tsariweke hi maletere lamakulu
              evokweni ra ximatsi ya landzeriwa hi hikombirhi.
             Ku xewetana.
             Mbhurisano lowu kongomisiweke eka nhlokomhaka.
             Swiendlo swa swimunhuhatwa endzeni ka swiangi.
             Ku gimeta na ku lelana.                                                  [25]

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                  Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3                   8                            DBE/2022
                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

2.6       MBULAVULO

          Eka mbulavulo wa yena mukamberiwa a nga ha katsa leswi landzelaka:

             Nhlokomhaka.
             Ku xeweta nhlengeletano hi ku ya hi swiyimo swa varhambiwa.
             Ku khensa ku nyikiwa nkarhi wo vulavula.
             Ku nghena emhakeni.
             Ku khensa vamakwavo eka leswi va n'wi endleleke swona.
             Ku angula eka swivulavuri.
             Ku khensa ku yingiseriwa na ku gimeta mbulavulo.                                [25]

                                                                NTSENGO WA XIYENGE XA B:      50
                                                                   NTSENGO WA TIMARAKA:       100

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                         Phendla

### Page 9

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                                     Downloaded from hlayiso.com                    9                                                                                   DBE/2022
                                                                                      SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XITANDZHAKU XA A: RHUBIRIKI YA MAKAMBELELO YA XITSALWANA – RIRIMI RA LE KAYA (TIMARAKA TA 50)
XIYA:

        Tirhisa rhubiriki minkarhi hinkwayo loko u koreketa xitsalwana xa vutumbuluxi (Papila ra vu3, XIYENGE XA A).
        Timaraka to sukela eka 0 kufikela eka 50 ti avanyisiwile hi tinhlamuselo ta nkoka ta vuswikoti ta NTLHANU.
        Eka swilaveko swa Vundzeni, Ririmi na Xitayili, nhlamuselo yin'wana na yin'wana ya vuswikoti eka leta ntlhanu yi avanyisiwile hi swiyimo swimbirhi: xa le
         henhla na xa le hansi xikan'we na maavelo ya timaraka lawa ya tirhisiwaka.
        Xivumbeko a xi khumbeki hi ku aviwa ka xiyimo xa le henhla na xa le hansi.

    Swilaveko                                      Vuswikoti byo hlawuleka         Vuswikoti bya le henhla        Vuswikoti byo              Vuswikoti bya madyondza            Vuswikoti byo ka byi
                                                                                                                  amukeleka                                                        nga fikelelangi
    VUNDZENI &                                                 28–30                          22–24                         16–18                       10–12                            4–6
    MAKUNGUHATELO                                  -Mahlamulelo yo                 -Mahlamulelo lama              -Mahlamulelo lama          -Mahlamulelo ma na               -Mahlamulelo yo huhula.
                                                   hlawuleka/lama tlhontlhaka      vumbiweke kahle swinene.       amukelekaka.               nkhulukelano kun'wana.           -Miehleketo yo

                             Xiyimo xa le henhla
                                                   miehleketo na ku hundzisa       -Miehleketo leyi faneleke no   -Miehleketo leyi nga na    -Miehleketo a yi twisiseki       hlanganahlangana yo ka
                                                   eka leswi languteriweke.        tsakisa naswona yi kombisa     nkhulukelano na ku         naswona a yi kombisi             yi nga kongomisi mhaka.
                                                   -Miehleketo ya vutlhari, leyi   vumbhoni byo va yi vupfile.    khorwisa.                  vutitumbuluxeri.                 -Mahungu yo huhula no
                                                   tlhontlhaka miehleketo          -Mahungu ya veketeriwile       -Mahungu ya veketeriwile   -Ku na vumbhoni byitsongo        vuyeleriwa.
                                                   naswona leyi vupfeke.           kahle swinene naswona ku       kahle naswona ku na        bya maveketelelo na              -Mahungu a ya
                                                   -Mahungu ya veketeriwile        na nkhulukelano (nhlangano)    nkhulukelano               nkhulukelano wa mahungu.         veketeriwangi kahle
                                                   hindlela yo hlawuleka           eka manghenelo, miri na        (nhlangano) eka                                             naswona ya hava
    (Mahlamulelo na                                naswona ku na                   masongelo/mahetelelo.          manghenelo, miri na                                         nkhulukelano.
    miehleketo)                                    nkhulukelano (nhlangano)                                       masongelo/mahetelelo.
    Maveketelelo ya                                ku katsa manghenelo, miri
    miehleketo eka                                 na masongelo/mahetelelo.
    makunguhatelo;                                             25–27                          19–21                         13–15                        7–9                             0–3
    Ndzemuko wa                                    -Mahlamulelo ya xiyimo xa       -Mahlamulelo lama              -Mahlamulelo lama          -Mahlamulelo hakanyingi a hi     -A ku kalangi ku ringetiwa
    xikongomelo, vaamukeri                         le henhla kambe lama nga        vumbiweke kahle.               amukelekaka kambe          lama kongomaka.                  ku angula ku ya hi
                                                   riki na swihlawulekisi swa      -Miehleketo leyi faneleke no   hungu a ri                 -Miehleketo yi tala ku va leyi   nhlokomhaka.
    va mahungu na mbangu.

                             Xiyimo xa le hansi
                                                   xitsalwana xo hlawuleka no      tsakisa.                       hlamuseriwangi ri          nga hlanganangiki na ku          -Miehleketo hi leyi nga
                                                   tlhontlha miehleketo.           -Mahungu ya veketeriwile       twisiseka swinene.         hlanganahlangana.                fanelangiki naswona a yi
    TIMARAKA TA 30                                 -Miehleketo ya vutlhari no      kahle naswona ku na            -Miehleketo yi na          -Ku hava vumbhoni lebyi          fambelani nakatsongo na
                                                   vupfa.                          nkhulukelano (nhlangano)       nkhulukelano lowu          kombisaka maveketelelo           nhlokomhaka.
                                                   -Mahungu ya veketeriwile        eka manghenelo, miri na        amukelekaka na ku          lamanene na nkhulukelano         -A yi na nkongomo
                                                   hindlela ya vutshila            masongelo/mahetelelo.          khorwisa.                  wa mahungu.                      naswona yi
                                                   naswona ku na                                                  -Mahungu ya veketeriwile                                    pfuvapfuvekile.
                                                   nkhulukelano (nhlangano)                                       kahlenyana naswona ku
                                                   eka manghenelo, miri na                                        na nkhulukelanonyana
                                                   masongelo/mahetelelo.                                          (nhlanganonyana) eka
                                                                                                                  manghenelo, miri na
                                                                                                                  masongelo/mahetelelo.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                                                Phendla

### Page 10

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                                     Downloaded from hlayiso.com                10                                                                                    DBE/2022
                                                                                   SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

RHUBIRIKI YA MAKAMBELELO YA XITSALWANA – RIRIMI RA LE KAYA (TIMARAKA TA 50) (ku yisa emahlweni)

 Swilaveko                                       Vuswikoti byo hlawuleka          Vuswikoti bya le henhla              Vuswikoti byo                 Vuswikoti bya              Vuswikoti byo ka
                                                                                                                           amukeleka                    madyondza              byi nga fikelelangi
 RIRIMI, XITAYILI &                                           14–15                           11–12                            8–9                          5–6                          0–3
 VUHLERI                                       -Thoni, rhejisitara, xitayili na   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara,          -Thoni, rhejisitara,          -Thoni, rhejisitara,
                                               ntivomarito swa fambelana          na ntivomarito swi              xitayili na ntivomarito       xitayili na ntivomarito       xitayili na ntivomarito
 Thoni, rhejisitara,                           swinene na xikongomelo,            fambelana kahle na              swa fambelana na              swi fambelana katsongo        a swi fambelani na

                         Xiyimo xa le henhla
 xitayili na                                   vaamukeri va mahungu na            xikongomelo, vaamukeri          xikongomelo, vaamukeri        na xikongomelo,               xikongomelo,
 ntivomarito swa                               mbangu.                            va mahungu na mbangu.           va mahungu na                 vaamukeri va mahungu          vaamukeri va
 fambelana na                                  -Vutitshembi eka ku tirhisa        -Ririmi hi leri faneleke        mbangu.                       na mbangu.                    mahungu na
 xikongomelo/                                  ririmi naswona hindlela yo         naswona thoni leyi              -Ririmi ri tirhisiwile        -Matirhiselo ya ririmi i ya   mbangu.
 nkucetelo,                                    hlawuleka no tsakisa.              tirhisiweke hi leyi fanaka      hindlela yo amukeleka         xiyimo xa madyondza           -Ririmi a ri twisiseki.
 vundzeni;                                     -Xi koka rinoko naswona xi na      minkarhi hinkwayo.              ku hlamusela mahungu.         swinene.                      -Nkayivelo wa
 Mahlawulelo ya                                thoni leyinene no tlhavula.        -Swihoxo swa ntivoririmi        -Thoni hi leyi faneleke.      -Thoni na dikixini a swi      ntivomarito wu endla
 marito;                                       -Swihoxo swa ntivoririmi na        na mapeletelo a swi             -Ku tirhisiwile ririmi leri   fambelani.                    leswaku mahungu ya
 Matirhiselo ya ririmi                         mapeletelo a swi kona.             talangi.                        amukelekaka ku tiyisisa       -Ntivomarito lowutsongo       nga twisiseki.
 na swiaki na                                  -Xi vumbiwile hindlela ya          -Xi vumbiwile hindlela ya       vundzeni bya hungu.           swinene.
 milawu ya rona;                               vutshila swinene.                  vutshila.
 mahikahatelo,                                                  13                              10                              7                            4
 ntivoririmi na                                -Ririmi i ra xiyimo xa le henhla   -Ririmi ro fanela naswona       -Matirhiselo lamanene         -Ku hava matirhiselo

                          Xiyimoxa le hansi
 mapeletelo.                                   naswona ri na thoni leyi           hakanyingi ra vuyerisa.         ya ririmi eka minkarhi        lamanene ya ririmi.
                                               faneleke no tlhavula.              -Thoni hi leyi faneleke na      yin'wana.                     -Ku tirhisiwile swivulwa
 TIMARAKA TA 15                                -Swihoxo swa ntivoririmi na        ku vuyerisa.                    -Hakanyingi thoni hi leyi     swo fana kumbe
                                               mapeletelo a swi kona.             -Swihoxo swa ntivoririmi        faneleke kambe ku na          switsongo leswi
                                               -Xi vumbiwile hindlela ya          na mapeletelo i                 nkayivelo wo tirhisiwa ka     hambaneke.
                                               vutshila.                          switsongo.                      ririmi leri amukelekaka.      -Ku na nkayivelo
                                                                                  -Xi vumbiwile hindlela ya                                     lowukulu wa ntivomarito.
                                                                                  vutshila.
 XIVUMBEKO                                                    5                                  4                           3                             2                            0–1
                                               -Mavumbelo ya nhlokomhaka i        -Vuxokoxoko byi                 -Ku vumbiwile                 -Ku na timhakanyana to        -Ku pfumaleka
 Swihlawulekisi swa                            ya xiyimo xa le henhla             vumbiwile hindlela yo           vuxokoxoko lebyi              khomeka.                      timhaka leti
 xitshuriwa;                                   swinene.                           twisiseka.                      faneleke.                     -Swivulwa na                  lavekaka.
 Mavumbelo ya                                  -Vuxokoxoko lebyi                  -Ku na nkhulukelano.            -Swivulwa na                  tindzimana swi hoxekile.      -Swivulwa na
 tindzimana na                                 hlawulekeke.                       -Swivulwa na tindzimana         tindzimana swi                -Xitsalwana xa ha             tindzimana swi
 swivulwa.                                     -Swivulwa na tindzimana swi        swa twisiseka naswona i         vumbiwile hindlela            twisisekanyana.               hoxekile.
                                               vumbiwile hindlela ya xiyimo       swo hambanahambana.             leyinene.                                                   -Xitsalwana a xi
 TIMARAKA TA 5                                 xa le henhla swinene.                                              -Xitsalwana xa ha                                           twisiseki.
                                                                                                                  twisiseka.

Mfanelo yo kopa yi pimiwile                                                                                                                                                              Phendla

### Page 11

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3
                                            Downloaded from hlayiso.com              11                                                                                      DBE/2022
                                                                              SC/NSC – Xiletelo Xa Makoreketelo

XITANDZHAKU XA B: RHUBIRIKI YA MAKAMBELELO YA XITSALWAMBIKO XO LEHA – RIRIMI RA LE KAYA (TIMARAKA TA 25)

 Swilaveko                             Vuswikoti byo             Vuswikoti bya le henhla               Vuswikoti byo                    Vuswikoti bya             Vuswikoti byo ka byi nga
                                          hlawuleka                                                      amukeleka                       madyondza                         fikelelangi
 VUNDZENI,                                  13–15                          10–12                             7–9                              4–6                              0–3
 MAKUNGUHATELO &                 -Mahlamulelo yo                 -Mahlamulelo lamanene           -Mahlamulelo yo                 -Mahlamulelo ya                 -Mahlamulelo a ya kombisi
 XIVUMBEKO                       hlawuleka na ku hundzisa        lama kombisaka vutivi           ringanela lama                  madyondza lama                  vutivi bya swihlawulekisi swa
                                 leswi a swi languteriwile.      lebyinene bya                   kombisaka vutivi bya            kombisaka vutivinyana           muxaka wa xitshuriwa.
 Mahlamulelo na                  -Miehleketo ya vutlhari         swihlawulekisi swa              swihlawulekisi swa              bya swihlawulekisi swa          -Nhlamuselo a yi le rivaleni
 miehleketo;                     leyi vupfeke.                   muxaka wa xitshuriwa.           muxaka wa xitshuriwa.           muxaka wa xitshuriwa.           naswona yi humile swinene
 Maveketelelo ya                 -Vutivi byo enta bya            -Ku na ku kongoma               -Mhaka a yi kongomiwi hi        -Ku na ku                       emhakeni.
 miehleketo eka
                                 swihlawulekisi swa              mhaka, a ku na ku huma          ku hetiseka, ku na ku           kongomanyana kambe              -Vundzeni na miehleketo a
 makunguhatelo;
                                 muxaka wa xitshuriwa.           emhakeni.                       humanyana emhakeni.             matsalelo ya huhula.            swi vumbanangi.
 Xikongomelo, vaamukeri          -Matsalelo lama nga             -Vundzeni na miehleketo         -Vundzeni na miehleketo         -A hi minkarhi hinkwayo         -Ku na vuxokoxoko
 va hungu,                       humiki emhakeni.                swi vumbanile, swi              swi vumbanile hindlela          vundzeni na miehleketo          byitsongo swinene lebyi
 swihlawulekisi/swiaki           -Vundzeni na miehleketo         hlamuseriwile kahle hi          leyi amukelekaka.               swi vumbanaka.                  seketelaka nhlokomhaka.
 swa ririmi na mbangu.           swi vumbanile.                  vuxokoxoko byo seketela         -Ku na vuxokoxoko               -Ku na vuxokoxoko               -A ku tirhisiwangi milawu ya
                                 -Nhlamuselo ya vuenti           nhlokomhaka.                    byin'wana lebyi                 byitsongo lebyi                 xivumbeko leyi faneleke.
                                 swinene naswona                 -Xivumbeko lexi faneleke        seketelaka nhlokomhaka.         seketelaka nhlokomhaka.
                                 vuxokoxoko hinkwabyo            lexi nga na swihoxo             -Hi ku angarhela,               -Milawu ya xivumbeko yi
                                 byi seketela                    switsongo leswi onhaka          xivumbeko hi lexi               tirhisiwile hindlela yo ka yi
                                 nhlokomhaka.                    nkhaqato.                       faneleke kambe xi ri na         nga twisiseki.
                                 -Xivumbeko lexi faneleke                                        swihoxo switsongo.              -Ku na swihoxo swo tala.
 TIMARAKA TA 15                  no va na nkhaqato.
 RIRIMI, XITAYILI &                          9–10                           7–8                              5–6                              3–4                              0–2
 VUHLERI                         -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili   -Thoni, rhejisitara, xitayili na
                                 na ntivomarito swi              na ntivomarito swi              na ntivomarito swi              na ntivomarito swa              ntivomarito a swi fambelani
 Thoni, rhejisitara, xitayili,
                                 fambelana swinene na            fambelana kahle na              fambelana na                    fambelananyana na               na xikongomelo, vaamukeri
 xikongomelo/nkucetelo,
                                 xikongomelo, vaamukeri          xikongomelo, vaamukeri          xikongomelo, vaamukeri          xikongomelo, vaamukeri          va hungu na mbangu.
 vaamukeri va hungu na
                                 va hungu na mbangu.             va hungu na mbangu.             va hungu na mbangu.             va hungu na mbangu.             -Swihoxo swi tele naswona
 mbangu;
                                 -Ku na nkhaqato wa              -Hi ku angarhela, ku na         -Ku na swihoxonyana             -Ntivoririmi wo pfumala         ku na ku pfuvapfuvana ka
 Matirhiselo ya ririmi,
                                 ntivoririmi naswona wu          nkhaqato wa ntivoririmi         swa ririmi.                     nkhaqato wu tlhela wu va        timhaka.
 swiaki na milawu ya
                                 vumbiwile hi mfanelo.           naswona wu vumbiwile hi         -Ku na ntivomarito wo           na swihoxo swo tala.            -Ntivomarito a wu fambelani
 rona;
                                 -Swihoxo a swi kona.            mfanelo.                        ringanela.                      -Ntivomarito wo kayivela.       na xikongomelo.
 Mahlawulelo ya marito;
                                                                 -Ntivomarito wa kahle           -Swihoxo a swi onhi             -Nhlamuselo a yi le             -Nhlamuselo a yi twisiseki
 Mahikahatelo na
                                                                 swinene.                        nhlamuselo.                     rivaleni.                       nakatsongo.
 mapeletelo.
                                                                 -Swihoxo a swi talangi.
 TIMARAKA TA 10

Mfanelo yo kopa yi pimiwile

## Related documents

- [Xitsonga HL P3 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-may-june-2019-memo/f1520f82-ca27-476e-b650-641b4625d03e) — Xitsonga HL · Memo · 2019 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2022/07a52401-131a-4df3-a802-dcfca70ab873) — Xitsonga HL · QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-may-june-2022/c90cd372-da61-40e4-aea0-79bf21d93448) — Xitsonga HL · QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga NSC HL P3 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-nsc-hl-p3-qp-nov-2022/08292a7c-62cd-4270-bd6d-3023166f1300) — Xitsonga HL · QP · 2022 · Xitsonga
- [Xitsonga HL NSC P3 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-nsc-p3-may-june-2021/a5b981b7-153a-467d-b741-c2f5aee53e97) — Xitsonga HL · QP · 2021 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-may-june-2019-memo/6302a3a4-b41e-4e1c-8275-e7f3058721b4) — Xitsonga HL · Memo · 2019 · Xitsonga

## More from Grade 12 Xitsonga HL

- [Xitsonga HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-xitsonga/575122f6-df3a-48f5-8bc8-a7ef754acbba) — QP · 2025 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p1-nov-2024/99484b16-1c35-4517-b161-c51b7d46a38b) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p2-nov-2024/17621c18-65b9-417d-926d-677cca0c0c07) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/xitsonga-hl-p3-nov-2024/b97708ef-e1b3-4d84-8f32-55fbcaa9b6c8) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-xitsonga/54c88c1e-dddd-4b44-ab12-6fa6e0d2d3f5) — QP · 2024 · Xitsonga
- [Xitsonga HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-xitsonga-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-xitsonga/4464866c-f985-4bf0-91c5-40e9f76b4ed1) — QP · 2024 · Xitsonga

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
