National Curriculum Statement (NCS)
SEPEDI MATHEMATICS
Curriculum and Assessment
Policy Statement
Foundation Phase
Grade R
Skip to contentCAPS document 
%20June%202022%20Question%20Paper_hlayiso.com_--1fcd90d5-8dba-4271-a9ed-137098dfc983/v1-69621ad902f71c4fc496/card.webp)
View all
CAPS MATHS SEPEDI GR R FS
Maths CAPS document (Sepedi), 276 pages. Read online or get the free PDF download.
Subject: MathsMultiple grades276 pages
Maths · Sepedi. CAPS document, 276 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Maths
- Grade
- Multiple grades
- Language
- Sepedi
- Document type
- CAPS document
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 276
- File size
- 6.0 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 276
Document textSearch extracted text and jump to a page.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA R
MMETSE
CAPS
MMETSE MPHATO WA R
DISCLAIMER
In view of the stringent time requirements encountered by the Department of Basic Education to effect the necessary editorial changes and layout
to the Curriculum and Assessment Policy Statements and the supplementary policy documents, possible errors may occur in the said documents
placed on the official departmental websites.
There may also be vernacular inconsistencies in the language documents at Home-, First and Second Additional Language levels which have
been translated in the various African Languages. Please note that the content of the documents translated and versioned in the African Lan-
guages are correct as they are based on the English generic language documents at all three language levels to be implemented in all four school
phases.
If any editorial, layout or vernacular inconsistencies are detected, the user is kindly requested to bring this to the attention of the Department of
Basic Education.
E-mail: capslangcomments@dbe.gov.za or fax (012) 328 9828
Department of Basic Education
222 Struben Street
Private Bag X895
Pretoria 0001
South Africa
Tel: +27 12 357 3000
Fax: +27 12 323 0601
120 Plein Street Private Bag X9023
Cape Town 8000
South Africa
Tel: +27 21 465 1701
Fax: +27 21 461 8110
Website: http://www.education.gov.za
© 2011 Department of Basic Education
Isbn: 978-1-4315-0436-7
Design and Layout by: Ndabase Printing Solution
Printed by: Government Printing Works
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
FOREWORD by the minister
Our national curriculum is the culmination of our efforts over a period of seventeen
years to transform the curriculum bequeathed to us by apartheid. From the start of
democracy we have built our curriculum on the values that inspired our Constitution
(Act 108 of 1996). The Preamble to the Constitution states that the aims of the
Constitution are to:
• heal the divisions of the past and establish a society based on democratic
values, social justice and fundamental human rights;
• improve the quality of life of all citizens and free the potential of each person;
• lay the foundations for a democratic and open society in which government is
based on the will of the people and every citizen is equally protected by law;
and
• build a united and democratic South Africa able to take its rightful place as a sovereign state in the family of
nations.
Education and the curriculum have an important role to play in realising these aims.
In 1997 we introduced outcomes-based education to overcome the curricular divisions of the past, but the experience
of implementation prompted a review in 2000. This led to the first curriculum revision: the Revised National Curriculum
Statement Grades R-9 and the National Curriculum Statement Grades 10-12 (2002).
Ongoing implementation challenges resulted in another review in 2009 and we revised the Revised National
Curriculum Statement (2002) and the National Curriculum Statement Grades 10-12 to produce this document.
From 2012 the two National Curriculum Statements, for Grades R-9 and Grades 10-12 respectively, are combined
in a single document and will simply be known as the National Curriculum Statement Grades R-12. The National
Curriculum Statement for Grades R-12 builds on the previous curriculum but also updates it and aims to provide
clearer specification of what is to be taught and learnt on a term-by-term basis.
The National Curriculum Statement Grades R-12 represents a policy statement for learning and teaching in South
African schools and comprises of the following:
(a) Curriculum and Assessment Policy Statements (CAPS) for all approved subjects listed in this document;
(b) National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum Statement
Grades R-12; and
(c) National Protocol for Assessment Grades R-12.
MRS ANGIE MOTSHEKGA, MP
MINISTER OF BASIC EDUCATION
CAPS
MMETSE MPHATO WA R
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
DITENG
KAROLO YA 1: MATSENO LE BOITHEKGO............................................................................................ 3
1.1 Boithekgo. ........................................................................................................................................................ 3
1.2 Kakaretšo.......................................................................................................................................................... 3
1.3 Maikemišetšokakaretšo a Lenaneothuto la Afrika Borwa............................................................................ 4
1.4 Kabo ya Nako................................................................................................................................................... 6
1.4.1 Sehlopha sa Motheo................................................................................................................................ 6
1.4.2 Sehlopha sa Gare.................................................................................................................................... 6
1.4.3 Sehlopha sa Godimo............................................................................................................................... 7
1.4.4 Mephato 10-12......................................................................................................................................... 7
KAROLO YA 2: TLHALOŠO, MAIKEMIŠETŠO, MABOKGONI LE DITENG. .......................................... 8
2.1 Matseno. ........................................................................................................................................................... 8
2.2 Mmetse ke eng?............................................................................................................................................... 8
2.3 Maikemišetšo ao a itšego................................................................................................................................ 8
2.4 Mabokgoni a a itšego. ..................................................................................................................................... 9
2.5 Nepišo go Diarea tša Diteng........................................................................................................................... 9
2.6 Tekanyetšo ya boima bja Diarea tša Diteng. ............................................................................................... 11
2.7 Mmetse ka go Sehlopha sa Motheo............................................................................................................. 11
2.7.1 Ditšhupatsela tše di šišintšwego tša taolo ya ka phapošing.................................................................. 11
2.7.2 Barutwana ba go ba le mapheko a go ithuta Mmetse. .......................................................................... 13
2.7.3 Mmetse wa hlogo................................................................................................................................... 13
2.8 Mphato wa R................................................................................................................................................... 14
2.9 Methopo ye e šišintšwego ya Phapoši ya Mmetse ya Sehlopha sa Motheo............................................ 17
KAROLO YA 3: TŠHUPETŠO LE TLHATHOLLO YA DITENG............................................................... 18
3.1 Matseno. ......................................................................................................................................................... 18
3.2 Tšhupetšo ya Diteng go Bontšha Tšwelopele. ........................................................................................... 18
• Dinomoro, diophareisene le ditswalano................................................................................................. 18
• Dipatrone, Difankšene le altšebra.......................................................................................................... 26
CAPS 1
MMETSE MPHATO WA R
• Sekgoba le sebopego (tšeometri).......................................................................................................... 27
• Kelo........................................................................................................................................................ 30
• Tšhomišo ya data. ................................................................................................................................. 35
3.3 Tlhathollo ya Diteng....................................................................................................................................... 37
3.4 Tatelano le Tshepedišo ya kgato ka kgato ya diteng.................................................................................. 38
3.5 Dintlha tša go hlatholla tša go ba le ditšhupatsela. ................................................................................... 60
KGAOLO 4: KELO. ................................................................................................................................ 262
4.1. Matseno. ....................................................................................................................................................... 262
4.2. Kelo ye e sego ya semmušo goba ya letšatši ka letšatši......................................................................... 262
4.3 Kelo ya semmušo. ....................................................................................................................................... 262
4.4 Lenaneo la kelo ya semmušo..................................................................................................................... 263
4.5. Go rekhota le go bega................................................................................................................................. 263
4.6. Kakaretšo...................................................................................................................................................... 264
4.7. Mehlala ya Mešomo ya Kelo ya Mephato ya 1 go fihla go 3........................................................................ 264
2 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
KAROLO 1: Setatamente sa Pholisi sa Lenaneothuto le
Kelo
1.1 Boithekgo
Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba Mephato ya R-12 (SKS) se laetša pholisi ya lenaneothuto le kelo dikolong.
Go kaonafatša phethagatšo, Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba se ile sa fetošwa, gomme diphetogo tšeo di
tla phethagatšwa ka Pherekgong 2012. Tokomane e tee ya botlalo ya Pholisi ya Lenaneothuto le Kelo, e hlametšwe
thuto ye nngwe le ye nngwe go tšea sebaka sa Ditatamente tša Thuto, Ditšhupatsela tša Lenaneo la go ithuta le
Ditšhupatsela tša Kelo ya Thuto ka go Mephato ya R-12.
1.2 Kakaretšo
(a) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 (January 2012) se emela setatamente sa
pholisi ya go ithuta le go ruta dikolong tša Afrika Borwa gomme se hlamilwe ka tše di latelago:
(i) Ditatamente tša Pholisi ya Lenaneothuto le Kelo tša thuto ye nngwe le ye nngwe ye e dumeletšwego;
(ii) Tokomane ya pholisi, National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the
National Curriculum Statement sa Mephato ya R-12 le
(iii) Tokomane ya pholisi, National Protocol for Assessment Grades R-12 (January 2012).
(b) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 (January 2012) se tšea sebaka sa ditatamente
tše pedi tša Kharikhulamo ya Setšhaba tšeo di šomišwago ga bjale, e lego:
(i) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba se se Boeleditšwego sa Mephato ya R-9, Government
Gazette No. 23406 of 31 May 2002, le
(ii) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba Mephato ya 10-12, Government Gazettes, No. 25545 of 6
October 2003 and No. 27594 of 17 May 2005
(c) Ditatamente tša lenaneothuto la setšhaba tše di akantšwego go temanatlaleletšo (b) (i) le (ii), di hlangwa ke
ditokomane tša pholisi tše di latelago, tšeo di tla forohlwago ka tatelano ke Setatamente sa Kharikhulamo ya
Setšhaba sa Mephato ya R-12 (January 2012) mo lebakeng la 2012-2014:
(i) Lekala la go ithuta/Ditatamente tša Thuto, Ditšhupatsela tša Lenaneo la go ithuta le Ditšhupatsela tša
Kelo ya Thuto tša Mephato ya R-9 le Mephato ya 10-12;
(ii) Tokomane ya pholisi, National Policy on assessment and qualifications for schools in the General
Education and Training Band, ye e kwalakwaditšwego ka go Government Notice No. 124 go Government
Gazette No. 29626 of of 12 February 2007;
(iii) Tokomane ya pholisi, the National Senior Certificate: A qualification at Level 4 on the National
Qualifications Framework (NQF), ye e kwalakwaditšwego ka go Government Gazette No.27819 of 20
July 2005;
CAPS 3
MMETSE MPHATO WA R
(iv) Tokomane ya Pholisi, Phetošo ya tokomane ya pholisi, National Senior Certificate: A qualification at Level
4 on the National Qualifications Framework (NQF), mabapi le barutwana ba ditlhoko tše di kgethegilego,
tše di phatlaladitšwego ka go Government Gazette,No.29466 of 11 December 2006, e akareditšwe ka
gare ga tokomane ya pholisi, pholisi ya Setšhaba ye e bolelago ka lenaneo le dinyakwa tša tlhatlošo tša
Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12; le
(v) Tokomane ya Pholisi, Phetošo ya tokomane ya pholisi, National Senior Certificate: A qualification at
Level 4 on the National Qualifications Framework (NQF), mabapi le the National Protocol for Assessment
(Mephato ya R-12), ye e kwalakwaditšwego ka go Government Notice No.1267 go Government Gazette
No. 29467 of 11 December 2006.
(d) Tokomane ya pholisi, National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National
Curriculum Statement Grades R -12, le dikarolo tša Pholisi ya Lenaneothuto le Kelo bjalo ka ge di lemogwa
ka Dikgaolong tša 2, 3 le 4 tša tokomane ye, di bopa ditlwaelo le maemo a godimo a Setatamente sa
Kharikhulamo ya Setšhaba ya Mephato ya R-12; Ka fao, mabapi le karolo ya 6A ya South African Schools Act,
1996 (Act No. 84 of 1996,) e tla hlamela Tona ya Kgoro ya Thuto ya Motheo, motheo go laetša bonyane bja
dipoelo le maemo, gammogo le ditshepetšo le ditsela tša go ela bokgoni bja morutwana tše di tla swanelago
dikolo tša mmušo le tša go ikema ka botšona.
1.3 Maikemišetšokakaretšo a Lenaneothuto la Afrika Borwa
(a) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se fa tlhalošo ya tsebo, mabokgoni le meetlo
yeo e swanetšego go rutwa mo dikolong tša Afrika Borwa. Lenaneothuto le, le ikemišeditše go netefatša go re
barutwana ba humana le go šomiša tsebo le mabokgoni ka tsela yeo e kwešišegago mo maphelong a bona.
Ka go realo, lenaneothuto le hlatloša tsebo ka dikamano tša tikologo ya selegae, mola le šeditše kamego ya
ditaelo tša boditšhaba.
(b) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se ikemišeditše go tšweletša merero ya:
• go hlama barutwana, go sa šetšwe maemo a ekonomi malapeng a gabobona, morafe, bong, go itakanela
mmeleng goba go itekanela bokgoni, ka tsebo, mabokgoni le meetlo ya go tšweletša boitshepo le go tšea
karolo ga maleba mo setšhabeng bjalo ka badudi ba naga ye e lokologilego;
• go bula menyako ya thuto ya maemo a godimo;
• go kgonagatša diphethogo tša barutwana go tšwa go dihlongwa tša thuto go ya go lefase la mešomo; le
• go fa bengmešomo profaele ye e lekanego ya bokgoni bja morutwana.
(c) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se theilwe godimo ga metheo ye e latelago:
• Phetošo ya leago: go netefatša gore go se lekalekane ga maemo a thuto ya maloba go a lokišwa, le gore
makala ka moka a badudi a hwetša dibaka tša go lekana tša go ithuta;
• Go ithuta ka mafolofolo le ka tsinkelo: go hlohleletša go ithuta ka mafolofolo le ka tsinkelo, go phala go
ithuta ka go swara ka hlogo le go dira dithumo ntle le kwešišo goba bonnete;
• Tsebo ya maemo a godimo le mabokgoni a maemo a godimo: tsebo le mabokgoni a bonyane bja go
lekanela ao a swanetšego go fihlelelwa mphatong wo mongwe le wo mongwe, a laeditšwe le go thewa
godimo, maemo a fihlellegago dithutong ka moka;
4 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
• Kgatelopele: diteng le dikamano tša mphato wo mongwe le wo mongwe di laetša kgatelopele go tloga go
tše bonolo go ya go tša go raragana/bothata;
• Ditokelo tša botho, boakaretši, toka ya tikologo le leago: go tsentšha ditheo le ditšhomišo tša toka ya leago
le ya tikologo le ditokelo tša botho bjalo ka ge di hlalošitšwe ka go Molaotheo wa Repabliki ya Afrika Borwa.
Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya 10-12 se šetša ditaba tša go fapana go swana
le bodiidi, go se lekalekane, morafe, bong, leleme, bogolo, go se itekanele le mabaka a mangwe;
• Go bona mohola wa dithulaganyo tša tsebo ya setšo: go amogela le go dumela gore naga ye e na le histori
ye e humilego le bohwa tšeo e lego diabi tše bohlokwa kgodišong ya meetlo ye e tšwelelago go molaotheo;
le
• Kamogelego, boleng le bokgoni: go aba thuto ye e bapetšegago le ya dinaga tše dingwe, go ya ka boleng,
bophara le botebo.
(d) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se ikemišeditše go tšweletša barutwana ba
go kgona go:
• lemoga le go rarolla mathata le go tšea diphetho ka go nagana ka tsinkelo le boitlhamelo bjo bo tseneletšego;
• šoma ka bokgwari ba le noši gammogo le ba bangwe bjalo ka maloko a sehlopha;
• rulaganya le go kgona go itaola mešongwaneng ya bona ka maikarabelo le ka bokgwari;
• kgoboketša, sekaseka, rulaganya le go lekola tshedimošo ka tsinkelo;
• kgokagana ka bokgwari le ba bangwe ka go diriša diswantšho tša go bonwa, dikai le/goba mabokgoni a
polelo mo mekgweng ya go fapafapana;
• diriša saense le theknolotši ka bokgwari le ka tsinkelo ba bontšha maikarabelo mabapi le tikologo le
maphelo a ba bangwe; le
• laetša kwešišo ya lefase bjalo ka sehlaga sa dithulaganyo tša go nyalelana ka go lemoga gore dikamano
tša tharollo ya mathata ga di tšwelele di le ka botšona fela.
(e) Boakaretši bo swanetše go ba kgwekgwe ya thulaganyo, peakanyo le go ruta ga sekolo se sengwe le se
sengwe. Se se ka phethagala ge fela barutiši ba na le kwešišo ya maleba ya go lemoga le go fediša mapheko
a go ithuta, le go beakanyetša go se swane.
Senotlelo sa go laola boakaretši ke go netefatša gore mapheko a a lemogwa le go elwa šedi ke mafapha ka
moka a maleba a thekgo tikologong ya sekolo; go akaretša barutiši, Dihlopha tša Thekgo tša Selete, Dihlopha
tša thekgo ya Dihlongwa; batswadi le Dikolo tše di Kgethegilego bjalo ka Disenthara tša Methopo. Go fediša
mapheko a go ithuta ka phapošing, barutiši ba swanetše go šomiša mekgwanakgwana ye e fapanego ya
mananeothuto bjalo ka yeo e akareditšwego ka go Department of Basic Education’s Guidelines for inclusive
Teaching and Learning (2010)
CAPS 5
MMETSE MPHATO WA R
1.4 Kabo ya Nako
1.4.1 Sehlopha sa Motheo
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Sehlopha sa Motheo ke ye e latelago:
MPHATO WA R MEPHATO YA 1-2 MPHATO WA 3
THUTO
(DIIRI) (DIIRI) (DIIRI)
Leleme la Gae 10 7/8 7/8
Lelemetlaleletšo la Pele 2/3 3/4
Mmetse 7 7 7
Mabokgoni a Bophelo 6 6 7
• Tsebo ya go Thoma
(1) (1) (2)
• Bokgabo bja Boitlhamelo
(2) (2) (2)
• Thutatšhidullammele
• Thutaphelo (2) (2) (2)
(1) (1) (1)
PALOMOKA 23 23 25
(c) Taetšo ya nako ya go ruta ya Mephato ya R, 1 le 2 ke diiri tše 23, go Mphato wa 3 ke diiri tše 25.
(d) Nako ye e abetšwego thuto ya Maleme go Mephato ya R-2 ke diiri tše 10 mola Mphato wa 3 o abetšwe diiri
tše 11. Leleme la Gae le abetšwe bontši bja diiri tše 8 le bonyane bja diiri tše 7, mola Lelemetlaleletšo le
abetšwe bonyane bja diiri tše 2 le bontši bja diiri tše 3 go Mephato ya 1-2. Go Mphato wa 3 bontši bja diiri tše
8 le bonyane bja diiri tše 7 bo abetšwe Leleme la Gae gomme bonyane bja diiri tše 3 bontši bja diiri tše 4 bo
abetšwe Lelemetlaleletšo la Pele.
(e) Go thuto ya Mabokgoni a Bophelo, Tsebo ya go Thoma e abetšwe iri ye 1 ka go Mephato ya R-2 le diiri tše 2
go ya le ka fao go laeditšwego ka diiri ka mašakaneng go Mphato wa 3.
1.4.2 Sehlopha sa Gare
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Sehlopha sa Gare ke ye e latelago:
THUTO DIIRI
Leleme la Gae 6
Lelemetlaleletšo la Pele 5
Mmetse 6
Saense le Theknolotši 3,5
Disaense tša Leago 3
Mabokgoni a Bophelo 4
• Bokgabo bja Boitlhamelo
(1,5)
• Thutatšhidullammele
(1)
• Thutaphelo
(1,5)
PALOMOKA 27,5
6 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
1.4.3 Sehlopha sa Godimo
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Sehlopha sa Godimo ke ye e latelago
THUTO DIIRI
Leleme la Gae 5
Lelemetlaleletšo la Pele 4
Mmetse 4,5
Saense 3
Disaense tša Leago 3
Theknolotši 2
Disaense tša Ekonomi le Taolo 2
Tsebišo ya Bophelo 2
Bokgabo bja Boitlhamelo 2
PALOMOKA 27,5
1.4.4 Mephato ya 10-12
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Mephato ya 10-12 ke ye e latelago:
THUTO KABO YA NAKO KA BEKE (DIIRI)
Leleme la Gae 4.5
Lelemetlaleletšo la Pele 4.5
Mmetse 4.5
Tsebišo ya Bophelo 2
Bonyane bja dithuto tše dingwe le tše dingwe tše tharo bjo 12 (diiri tše 3x4)
bo kgethilwego go tšwa go Sehlopha sa B Semamatletšwa
B, Dinkatlapana B1-B8 tša tokomane ya pholisi, National
policy pertaining to the programme and promotion
requirements of the National Curriculum Statement Grades
R-12, go ya le ka tšweletšo ye e laeditšwego go temana ya
28 ya tokomane ya pholisi yeo.
PALOMOKA 27,5
Nako ye e abilwego ka beke e ka dirišetšwa fela bonyane dinyakwa tša dithuto tša SKS bjalo ka ge di
laeditšwe ka godimo, gomme e se šomišetšwe dithuto tše dingwe tšeo di ka tlaleletšwago go tšeo di filwego.
Ge morutwana a rata go ingwadišetša dithuto tše dingwe, nako ya go ruta dithuto tšeo e swanetše go oketšwa.
CAPS 7
MMETSE MPHATO WA R
KAROLO YA 2: TLHALOŠO, MAIKEMIŠETŠO, MABOKGONI LE DITENG
2.1 Matseno
Mo go Karolo ya 2, Mmetse wa Sehlopha sa Motheo wa Setatamente sa Pholisi sa Lenaneothuto le Kelo o fa barutiši
tlhalošo ya mmetse, maikemišetšo a itšego, mabokgoni a itšego, nepo ya diarea tša diteng, boima bja diarea tša
diteng, methopo ye e šišintšwego ya dithutišo tša Mmetse tša Sehlopha sa Motheo, ditšhupatsela tše šišintšwego
tša go thekga barutwana ba ba nago le mapheko a go ithuta – Mmetse, Mmetse wa hlogo le go godiša go ruta
mabokgoni a dipalo tša mathomo Mphatong wa R.
2.2 Mmetse ke eng?
Mmetse ke polelo yeo e dirišago dika le mongwalopalo go hlaloša dipalo, tšeometri le tswalano ya dithalwa. Ke
mošomongwana wa motho wo o akaretšago go hlokomela, go emela le go nyakišiša dipatrone, ditswalano tša
khwalithetifi mo go diponagalo tša leago le popego le magareng ga dilo tša mmetse ka botšona. O thuša go tšwetša
pele ditshepedišo tša monagano tšeo di godišago go nagana ka tlhaologanyo ya maleba le go nagana ka tsinkelo,
ka nepagalo le go rarolla mathata ao a tla bago le seabe go tšeeng diphetho.
2.3 Maikemišetšo ao a itšego
Go ruta le go ithuta Mmetse go dirwa ka maikemišetšo a go hlabolla tše di latelago morutwaneng:
• temogo ya go tsenelela ya ka fao ditswalano tša mmetse di dirišwago ka gona go tša leago, tikologo, setšo
le tša ekonomi;
• boitshepo le bokgoni bja go swaragana le seemo sefe goba sefe sa mmetse ntle le go thibelwa ke go boifa
Mmetse;
• moya wa go nyaka go tseba le lerato la Mmetse;
• kgahlego ya bo botse le bothakga bja Mmetse;
• go lemoga gore Mmetse ke karolo ya mošomo wa go itlhamela wa motho;
• kwešišo ye e tseneletšego ya dikgopolo go dira gore Mmetse o kwešišege; le
• go hwetša tsebo ye e itšego le mabokgoni ao a lego bohlokwa go:
-- tirišo ya Mmetse go popego, tša leago, le mathata a Mmetse;
-- thuto mabapi le dithuto tše di nyalelanago le wona(mohlala. dithuto tše dingwe) le
-- dithuto tša go tšwela pele ka Mmetse.
8 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
2.4 Mabokgoni a a itšego
Go hlabolla mabokgoni a bohlokwa a Mmetse morutwana o swanetše go:
• hlabolla tšhomišo ya maleba polelo ya Mmetse;
• hlabolla tlotlontšu ya dinomoro, temogopalo, palelo le mabokgoni a go diragatša;
• ithuta go theeletša, kgokagana, nagana, gopodišiša ka tlhaologanyo le go diriša tsebo yeo a e hweditšego
ya Mmetse;
• ithuta go nyakišiša, sekaseka, emela le go hlatholla tshedimošo;
• ithuta go hlagiša le go rarolla mathata; le
• bopa temogo ya tema ye bohlokwa ye e kgathwago ke Mmetse mabakeng a nnete bophelong, go akaretšwa
le go tšwetšopele ya mong ya morutwana.
2.5 Nepišo go Diarea tša Diteng
Mmetse mo go Sehlopha sa Motheo o akaretša diarea tša diteng tše hlano. Area ya diteng ye nngwe le ye nngwe, e
na le seabe go hwetšeng mabokgoni a a itšego.Tafola ye e latelago ya ka tlase e laetša nepo ya kakaretšo ya diarea
tša diteng gotee le nepo ye e itšego ya diarea tša diteng tša Sehlopha sa Motheo.
Tafola ya 2.1 Nepo ya Diteng tša Mmetse Sehlopheng sa Motheo
TSEBO YA DITENG TŠA MMETSE
Area ya Diteng Nepo ya Diteng ka kakaretšo Nepo ya Diteng tše itšego tša Sehlopha sa Motheo
Tšwelopele ya kwešišo ya Tlhatlamano ya dinomoro tše di fapafapanego ye
dinomoro yeo e akaretšago: tšweleditšwego mafelelong a Mphato wa3 ye e akaretšago
dinomoro ka moka bonnyane 1000 le dikatišane tšohle.
• Tlhalošo ya mehuta ye e
Sehlopheng se, temogopalo ya barutwana e tšwetšwa
fapanego ya dinomoro;
pele ka go diriša dilo tša go swarega, le go bala dilo tše di
• Tswalano magareng ga mehuta kgobokeditšwego, kgaoganya le go kopanya dielwa, go bala
ye e fapanego ya dinomoro; ka go taboga ka ditsela tše di fapanego, rarolla mathata go
ya ka diteng, (mathata a mantšu), go bopa le go ripaganya
• go fapana ga dinomoro go ya ka
dinomoro.
bogolo;
• Go bala go kgontšha barutwana go hlabolla temogopalo,
• Kemelo ya dinomoro ka ditsela
mmetse wa hlogo, go akanya, mabokgoni a palelo, le
tše di fapanego; le
temogo ya dipatrone.
• Dipoelo tša go šoma ka
• Tlhabollo ya temogopalo e thuša barutwana go ithuta
dinomoro.
Dinomoro, ka dipharologantšho tša dinomoro le go hlabolla
Diophareišene, le mekgwanakgwana ye e ka dira gore palelo e be bonolo.
Ditswalano • Go rarolla marara mo go kamano, go kgontšha barutwana
go bolela seo ba ikgopolelago sona ka bomolomo le ka go
ngwala ka dithalwa le dika.
• Barutwana ba bopa kwešišo ya motheo ya tšhomišo ya go
hlakantšha, go ntšha, go atiša le go arola.
• Barutwana ba tlhabolla kgopolo ya palophatlo ka go
rarolla marara ao a akaretšago go abelana dielwa tša go
swarega le ka go diriša dithalo. Marara le ona a swanetše
go akaretša ditharollo tše dipoelo e bago mašaledi a e
lego palotlalo goba palophatlo.Go abagana go se dirwe
fela go hwetša dikarolwana tša palotlalo, eupša le go
hwetša diripa tša dilo tše di kgobokeditšwego. Sehlopheng
se, ga se gwa letelwa gore barutwana ba bale goba ba
ngwale dika tša palophatlo.
CAPS 9
MMETSE MPHATO WA R
TSEBO YA DITENG TŠA MMETSE
Area ya Diteng Nepo ya Diteng ka kakaretšo Nepo ya Diteng tše itšego tša Sehlopha sa Motheo
Altšebra ke polelo ya go nyakišiša Sehlopheng se, barutwana ba šoma bobedi ka
le go kgokaganya bogolo bja
• dipatrone tša dinomoro (mohlala. go bala ka go tshela); le
Mmetse e bile e ka otlollwa go
iša go thuto ya difankišene le • dipatrone tša tšeometri (mohlala. diswantšho).
ditswalano tše dingwe magareng
Barutwana ba swanetše go diriša dilo tša go swarega,
ga dilo tša go fapana. Karolo ye
dithalwa, le dikai go kopolla, go katološa, hlaloša le go
bohlokwahlokwa ya diteng tša
hlama dipatrone.
thutwana ke gore barutwana ba
fihlelele mabokgoni a godimodimo Go kopolla dipatrone go thuša barutwana go kgona go ba le
a mabokgoni a go hlalefetša ka go tlhaologanyo ya ka fao dipatrone di dirwago ka gona.
diriša altšebra: Yona e nepišitše
gape: Go katološa dipatrone go thuša barutwana go lekola ge e
Dipatrone, le gore ba kwešišitše gabotse tlhaologanyo ya patrone. e
Difankšene le • Tlhalošo ya dipatrone le tšwelelago ka gona.
Altšebra ditswalano ka tšhomišo ya
ditlhagišo tša sekai, dikerafo le Go hlaloša patrone go thuša barutwana go hlabolla
ditafola; le mabokgoni a bona a polelo.
• Tlhaolo le tshekaseko ya tšeo Go nepiša tlhaologanyo ya dipatrone ke motheo wa go
di tlwaelegilego le phetogo ya tšwetša pele mabokgoni a altšebra a go gopola.
dipatrone, ditswalano tše di Dipatrone tša dinomoro di tlhabolla temogopalo le tirišo ya
kgontšhago barutwana go dira tšona Dinomorong, Diophareišene le Ditswalano.
dikakanyo le go rarolla mathata.
Dipatrone tša tšeometri di akaretša tatelano ya methalo,
dibopego, dilo eupša le dipatrone lefaseng. Mo go Dipatrone
tša tšeometri barutwana ba diriša tsebo ya bona ya sekgoba
le sebopego.
Thuto ya Sekgoba le Sebopego e Mo sehlopheng se barutwana ba nepiša go dilo tša
kaonafatša kwešišo le kgahlego ya dibopego tša mahlakoretharo, mahlakorepedi, maemo le
patrone, go ba maleba, pihlelelo ditšhupetšo.
le botse bja dibopego tša tlhago le
• Barutwana ba utolla dipharoloantšho tša dilo tša
setšo.E nepišitše mo go:
mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi ka go
• dipharologantšho, ditswalano; hlaola, hlopha, hlaloša, le go di fa maina.
Sekgoba le
Sebopego • ditsebišo, boemo; le • Barutwana ba thala dibopego le go aga ka dilo.
(Tšeometri) • diphetogo tša dibopego tša • Barutwana ba lemoga le go hlaloša dibopego le dilo mo
mahlakorepedi le dilo tša tikologo ya tšona yeo e swanago le dilo le dibopego tša
mahlakoretharo. mmetse.
• Barutwana ba hlaloša maemo a dilo, bona le ba bangwe
ka go šomiša tlotlontšu ya maleba.
• Barutwana ba latela le go fa di ditšhupetšo.
Kelo e nepišago mo go kgetho le • Sehlopheng se, kgopolo ya morutwana ya kelo e
tšhomišo ya diyuniti tša maleba, hlobolotšwe ka go šoma ka tirišo ka dilo le dibopego tša
ditlabakelo le difomula go ela go swarega, le go ithuta ka dipharologantšho tša botelele,
dipharologantšho tša ditiragalo, mothamo, boima, area le nako.
dibopego, dilo le tikologo.E amana
• Barutwana ba ela dipharologantšho tša sebopego le
thwii le lefasana la morutwana la
dilo ka go diriša diyuniti tše e sego tša semmušo mo go
saense, theknolotši le ekonomi, e
swanetšego, bjalo ka matsogo, dikgato, ditšhelo bj.bj.
kgontšha morutwana go:
• Barutwana ba bapetša dielwa tše di fapanego ka
• dira dikakanyo tša go kwagala, le
Kelo go šomiša mantšu a go bapetša bjalo ka teletšana /
• go phafogela, go amogelega ga kopananyana/; boimanyana/bofefšana,bj.bj.
dikelo le dipoelo ya gona.
• Barutwana ba tsebatšwa ka diyuniti tša go lekanetšwa
tše bjalo ka dikramo, kilogramo: dimilimetara, dilitara;
sentimetara, dimetara.
Mešongwana ye e amanago le nako e swanetše go
beakanywa ka temogo ya gore kwešišo ya barutwana ya
go feta ga nako e swanetše go hlabolla pele ba ka bala ka
nako.
10 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
TSEBO YA DITENG TŠA MMETSE
Area ya Diteng Nepo ya Diteng ka kakaretšo Nepo ya Diteng tše itšego tša Sehlopha sa Motheo
Ka go ithuta tšhomišo ya data, Nepišo mo go ruta le mo go ithuta ka tšhomišo ya data go
morutwana o ba le mabokgoni a go: Sehlopha sa Motheo e mo go hlaola dilo le data ka mekgwa
ye fapanego, yeo e theilwego go diponagalo tša go fapana
• kgobkatološa;
tša dilo goba data
Tšhomišo ya Data • rulaganya;
• Barutwana ba letetšwe gore ba hlatholle le go hlama
• bontšha; le diswantšhokerafo le kerafo ya bara ka kwano ya tee ka
tee go ya ka data ye e filwego
• sekaseka le go hlatholla data ye
e filwego.
2.6 Tekanyetšo ya boima bja Diarea tša Diteng
Tekanyetšo ya boima bja diarea tša diteng tša mmetse e phethagatša merero ye mebedi ye megolo: la mathomo,
tekanyetšo ya boima e fa tlhahlo mabapi le bogolo bja nako ye e nyakegago go phethagatša diteng ka mo go
kgotsofatšago; sa bobedi, tekanyetšo ya diteng tša thuto, e fa tlhahlo mabapi le go phatlalala ga diteng ge go dirwa
kelo.Tekanyetšo ya diteng e fapana go ya ka mephato Sehlopheng sa Motheo.
Lenaneo la 2.2 Tekanyetšo ya boima bja Diarea tša Diteng tša Sehlopha sa Motheo
Tekanyetšo ya boima bja Diarea tša Diteng
Diarea tša Diteng Mphato wa1 Mphato wa2 Mphato wa3
Dinomoro, Diophareišenele Ditswalano* 65% 60% 58%
Dipatrone, Difankšene le Altšebra 10% 10% 10%
Sekgoba le Sebopego (tšeometri) 11% 13% 13%
Kelo 9% 12% 14%
Tšhomišo ya Data 5% 5% 5%
100% 100% 100%
*Mephatong ya R-3 go bohlokwa gore area ya Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano e be yona nepišokgolo ya Mmetse. Barutwana ba
swanetše go tšwa go Sehlopha sa Motheo ka kwešišo ya dinomoro ye e bolokegilego le thelelo ya tirišo. Maikemišetšo ke gore barutwana ba
be le bokgoni le boitshepo ka dinomoro le dipalelo. Ka lebaka leo, nako ya semmušo ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano*
e okeditšwe. Mošomo wo montši wa dipatrone o swanetše go nepiša dipatronepalo e le go tiišetša go ya pele bokgoni bja dinomoro bja
barutwana.
2.7 Mmetse ka go Sehlopha sa Motheo
Mmetse wa Sehlopha sa Motheo o tšweletša tswalano magareng ga bophelo bja ngwana pele ga go tla sekolong
le bophelo bja gagwe ka ntle ga sekolo mola ka lehlakoreng le lengwe go na le Mmetse wa boikgopolelo wo o lego
mephatong ye e latelago. Mephatong ya mathomo/ pele bana ba swanetše go fahlošwa ka maitemogelo a mmetse
ao a ba fago dibaka tše dintši ‘tša go dira, go bolela, le go rekhota” dikgopolo tša bona tša semmetse.
Tekano ya Nako ye e tšewago go ruteng Mmetse, e na le seabe se segolo go tšwetšeng pele dikgopolo le mabokgoni
a mmetse morutwaneng.Mešongwana yeo barutwana ba e dirago, ga se ya swanela go no ba ya gore “ba dire se
sengwe “ empa e swanetše go tloga e nepišitše mmetse bjalo ka ge o tšweleditšwe ka gare ga kharikhulamo.
2.7.1 Ditšhupatsela tše di šišintšwego tša taolo ya ka phapošing
Nako ka moka yeo e abetšwego thutwana ya Mmetse ya tšatši le tee, e swanetše go tšewa go ba pakana ye tee.
Nakong ya pakana ya Mmetse tše di latelago di swanetše go dirwa ka mehla:
CAPS 11
MMETSE MPHATO WA R
• Mošongwana wa phapoši ka moka
-- Mmetse wa hlogo
-- Teefatšo/Tiišetšo ya dikgopolo
-- Taolo ya phapoši (kabo ya mešongwana ya go ikemela bj.bj)
• Go ruta sehlophana
-- Go bala
-- Go tšwetša temogopalo (mešongwana ya bomolomo le ya tirišo)
-- Tharollo ya palorara (mešongwana ya bomolomo le ya tirišo)
-- Go rekhota ga go ngwalwa
-- Go tšwetšapele mekgwankgwana ya go bala(mešongwana ya bomolomo le ya tirišo)
-- Dipatrone
-- Sekgoba le Sebopego(tšeometri)
-- Kelo
-- Tšhomišo ya Data
• Mošomo wa go ikemela
Barutwana ba itlwaetša le go tiišetša dikgopolo tšeo tšweleditšwego nakong ya ge go rutwa phapoši ka moka le ge
go rutwa sehlophana.
Mošongwana wa phapoši ka moka: ke moo nepo e tlo bago gona mo go mmetse wa hlogo, teefatšo ya dikgopolo
le kabo ya mešongwana ya go ikemela ye e ka tšeago metsotswana ye 20 ka letšatši mathomong a thutwana ya
Mmetse. Nakong ye, morutiši o tla šoma le phapoši ka moka go laetša le go rekhota (mo go nepagetšego) leina la
letšatši, letšatšikgwedi, palo ya barutwana bao ba lego gona le bao ba sego gona le boemo bja tša boso. Mmetse
wa hlogo, o tlo akaretša ditlhogohli tša ka pejana tša monagano tše bjalo ka “nomoro ya ka morago/pele ga 8
ke; 2 go feta /nnyane go 8 ke; 4+2;5+2; 6+2” bj.bj. Yona nakong ye, morutiši a ka tiišetša mareo tšeo di nago le
ditlhotlo gannyane.Se sengwe se bohlokwa ke gore morutiši a fe phapoši mošongwana wa bona wa kakaretšo wa
ka phapošing gotee le mešongwana wa go ikemela yeo ba e dirago ka bobona,mola yena a tšwela pele ka ditulelo
tše di nepišitšego sehlophana.
Dithutwana tše di nepišitšego sehlophana: tšona di na le maatla kudu, ge morutiši a kgetha sehlophana sa barutwana
(8- 12) bao ba nago le bokgoni bja go swana le bja gagwe bao ba lego lebatong goba ditafoleng mola phapoši ka
moka e swaragane le mešongwana ya go ikemela. Morutiši o šoma le barutwana ka bomolomo le tirišo ka go ba
diriša mešongwana ya go bala, go akanya, tšwelopele ya temogopalo le mešongwana ya tharollo ya palorara gotee
le mešongwana ya go ama patrone, sekgoba le sebopego, kelo le tšhomišo ya data gomme tše di swanetše go
beakantšwa ka tlhokomelo.
Go tiišetša go ithuta, mošomo wa go ngwalwa (puku ya go šomela, mehlala ya letlakala la mošomo, dikarata tša
mošomo,bj.bj). e swanetše go bopa karolo ya tulelo ya sehlopha ge go kgonagala.Barutwana ba swanetše go ba le
dimatheriale tša go ngwala (dipuku tša mošomo wa ka phapošing,bj.bj). tša mešongwana ya tharollo ya palorara.
Nakong ye ya go šoma ka dihlopha, go swanetše go be le go dirišana gomme le barutwana ba hlohleletšwe go “dira,
bolela, bolela, diragatša le go rekhota dikgopolo tša semmetse.
12 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
Barutiši ba swanetše go hlokomela gore ba se sediše bana ba go swarela kgole mahlo; le bona ba swanetše go fiwa
mešomo ya go hlotla megopolo ya bona.Go bonolo go bapetša maemo a bothata bja mošomo ge e le gore sehlopha
seo morutiši a šomago le sona se na le bokgoni bja go lekana thwii. Le ge go le bjalo, dihlopha tša mabokgoni a go
fapana, le tšona di ka dirišwa gabotse go bopeng, kelong le go direng dipatrone goba peakanyong ya mešongwana
goba dipapdi.
Mešongwana ya go ikemela: Ge morutiši a dutše a tšwela pele le thutwana ye e nepišitšwego ya sehlophana,
barutwana ba bangwe ka phapošing ba swanetše go dira mešongwana ye e fapanego ya mmetse ye e nepišitšego
go tiišetša dikgopolo le mabokgoni ao a šetšego a rutilwe nakong ya thutwana ye e nepišitšwego ya sehlophana.
Mešongwana ye ya go ikemela, e swanetše go fapafapana gore e akaretše barutwana ka moka go ya ka bokgoni bja
bona. Mešongwana ya go ikemela e akaretša:
• mešongwana ya puku ya mešomo;
• matlakala a mošomo /dikarata tša mošomo tša go bala, go diriša ka bokgoni dinomoro, marara a bonolo ka
go kamano (mararantšu), bj.bj
• dipapadi tša mmetse, Ludo, dominoese, mararane, le
• mešomo ye e akaretšago go aga/bopa, hlopha, go beakanya ka dipatrone, goba kelo
Pakana ya thutwana ya Mmetse e swanetše go fa barutwana bao ba nago le mapheko a go ithuta thekgo, bao ba
kgonago ba fiwe mešongwana ya go godiša tsebo, mešongwana ya kelo.
Bobedi mešongwana ya go ikemela le thutwana ye e nepišitšwego ya sehlophana e swanetše go hlokomelwa
(bomolomo le tirišo), e swaiwe le go lekolwa (ye e rekhotilwego) ke morutiši bjalo ka karolo ya mešongwana ya
semmušo le ye e sego ya semmušo.
Go latišiša go iphetolela ga barutwana (bomolomo, tirišo, direkhoto tša go ngwalwa) ka go go ruta le go ithuta, go
kgontšha morutiši go dira kelo ya go tšwelela, lekola tšwelopele ya barutwana le go fa thekgo ka maleba barutwana
bao ba nago le mapheko a go ithuta.
2.7.2 Barutwana ba go ba le mapheko a go ithuta Mmetse
Go bohlokwa gore barutwana bao ba kopanago le mapheko a go ithuta Mmetse, thuto ya bona e be yeo e theilwego
godimo ga mešongwana. Ka go šomiša dilo tša go swarega gotee le mešongwana ya tirišo, mehlala ya tirišo e
swanetše go šomišwa lebaka le letelele, go fetiša barutwana ba bangwe ka ge go ya go mošomo wa go gopolwa go
ka tliša hlakahlakano le go nyama. Barutwana ba, ba ka hloka ebile ba swanetše go fiwa nako ye ntši ya go:
• fetša mešongwana le mešomo;
• hwetše mabokgoni a go gopola (mekgwanakgwana ya bona)
Palo ya mešongwana yeo e swanetšego go phethwa e swanetše go amanywa le morutwana ntle le go hlokomologa
dikgopolo le mabokgoni ao a rutwago.
2.7.3 Mmetse wa hlogo
Mmetse wa hlogo o kgatha tema ye bohlokwa kharikhulamong. Pofantšho ya dinomoro le tafola ya dintlha ya katišo
tšeo barutwana ba swanetšego go di tseba goba go di gopola ka pelapela di tšweleditšwe mphatong wo mongwe
le wo mongwe. Go tlaleletša se, mmetse wa hlogo o dirišwa ka go tsenelela go nyakurela tlhatlamano ya dinomoro
tša godimo ka go bala ka go tshela le go dira mešongwana ye bjalo ka “go ya godimo le fase llereng la dinomoro”
mohlala, Morutiši wa Mphato wa3 a ka botšiša dipotšišo tše di latelago go bontšha tlemagano: Thoma ka 796. Oketša
CAPS 13
MMETSE MPHATO WA R
ka 7. Ee ke 803. Fokotšo ka 5. Ee ke 798. Oketša gape ka 10..... 2...., 90... fokotša ka 5....bj.bj. Mešongwana ye e
thuša barutwana go bopa mothalopalo wa hlogo.
Ka gona mmetse wa hlogo o tšwelela kudu mo go tšwetšopele ya go bala dinomoro le temogopalo ka dikarolong
tše di tswalanago le direrwa Nomoro le Dipatrone, ebile di ka tšwelela mešongwana ya Kelo le Tšhomišo ya Data.
Ge o dira mmetse wa hlogo, morutiši ga se a swanela go gapeletša barutwana go dira dipalelo tša hlogo tšeo ba ka
se di kgoneng- dimatheriele le/goba dibaledi di swanetše go ba gona go thuša bana bao ba ka di nyakago.
2.8 Mphato wa R
Mokgwa wa go ruta Mmetse o swanetše go thewa godimo ga metheo ya togaganyo le go ithuta ka dipapadi. Morutiši o
swanetše go ba yena yo etago pele, moemedi sebakeng sa goba monolofatši. Moemedi ke yena a tšweletšago dibaka
tša go ithuta tše di tšwelelago le go tšwelela ka botšona nakong ya mešongwana ye eitshamilego godimo ga ngwana
bjalo ka go ipapalela sekhutlong sa boikgopolelo goba mo go agilwego diploko, lešabašabeng, le mešongwana ya
go raloka ka meetse gotee le mešongwana ye e tlhatlilwego ke morutiši yeo e nepišitšego dikgopolo tša mmetse tše
bjalo ka go bala, tšwetšopele ya temogopalo, sekgoba le sebopego, dipatrone, nako le mešongwana ya mmetse ye
e tšwelelago. Mmala ka boona ga se kgopolo ya mmetse empa o ka dirišwa go phagamiša le go hwetša dikgopolo
mešongwaneng ya mmetse bjalo ka go hlaola, beakanya le go hlopha.
Makaleng ka moka a Mphato waR go akaretšwa le tikologo ya ka phapošing le tlwaetšo ya go ruta le go ithuta,
di swanetše go phagamiša kgolo ka moka ya ngwana.Tšwelopele ye e e lego karolo ye bohlokwa ya tsebotlhaka
ye e tšwelelago e akaretša go gola ga monagano (tharollo ya palorara, go nagana le go gopodišiša ka tshwanelo,
tšwelopele ya polelo (polelo ya mmetse) le temogo ya mosepelo gotee le tšwelopele ya maikutlo le tša leago. Dintlha
tše ka moka di ka tšwetšwapele ka dikanegelo, dikoša, diretokašana tša morumokwano, dithaloko tša menwana,
papadi ya meetse, dithoye tša thuto go akaretšwa dithaloko tša boto, mešongwana ya tlhohlomišo (boima, nako,
bogolo, kelo bj.bj)papadi ya mogopolo, papadi ya ka ntle, “dipapadi tša mabaleng”.Bontši bja dipapadi le dithaloko bo
akaretša dintlha tša tsebotlhaka, mohlala, go ela nakong ya go apea goba go bala nakong ya go reka.
Ka mantšu a mangwe, go hwetšwa ga mmetse wo o tšwelelago gammogo le dikgopolo tše di amanago le mmetse
go swanetše, go swana le go ruta go go botse, go latela metheo ye e latelago mo bana ba sepelago go ya ka dikgato
tše tharo tša go ithuta bjalo ka:
• legato la khaenasthetiki (itemogela dikgopolo ka mmele le dikwi);
• legato la dilo tšeo di swaregago (mahlakoretharo, 3-D ka go šomiša dilo tše di fapanego tše bjalo ka diploko,
ditswalelo tša mabotlelo, mahlare le dilo tše dingwe go tšwa tikologong); le
• kemedi ya pampiri le phensele (dikemedi tša dilo tša go se swarege ka go šomiša dithalwa, dikarata tša go
nyalantšha bj.bj)
Mo go Mphato wa R, tšhupadipaka ya ngwaga e bitšwa lenaneo la tšatši ka tšatši (lebelela sethalwa sa 1) gomme
le hlamilwe ka dikarolo tše tharo tše kgolo, e lego:
• mešongwana ye e hlahlilwego ke morutiši;
• mešongwana ya setlwaedi; le
• mešongwana ye e thongwago ke ngwana goba thaloko ya tokologo.
14 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
SETHALWA 1: LENANEO LA KA MEHLA LA MPHATO WA R
(Go tloga ka ±7:30 – 13:00)
GO FIHLA LE THALOKO YA TOKOLOGO MMETSE
• Mešongwana ya go
TUMEDIŠO MATŠATŠI A MATSWALO akanyetša go tšwa go CAPS
BOINGWADIŠO DITABA Mmetse Maleme (mmetse)
METSOT- TŠHATE YA BOSO • Mešongwana ya dikoša le
Mabokgoni a Bophelo
SO mmino
36 MOŠOMO WO O HLAHLILWEGO KE
• Mešongwana ya temogo
MORUTIŠI • Merumokwano ya go bala
Mmetse; Maleme; Mabokgoni a Bophelo • Dikahlaahlo tša morero
• Maitekelo a saense
• Thaloko ya
MOŠONGWANA WA • Thaloko ya tokologo
boikgopolelo
METSOT- BOKGABO(ka mehla:1 wo • Mešongwana ya setlwaedi
mogolo +2/3 mešongwana ya • Go bapala karolo ya yo
SO 50 mongwe
go thekga)
• Thaloko ya go bopa MALEME
THALOKO YA KA GARE YA
TOKOLOGO • Diploko • Mešongwana ya go
HLWEKIŠA KA GARE • Dithoye tša thuto akanyetšwa go tšwa go
CAPS(leleme la gae)
• Dipapadi tša temogo
• Dikanegelo
MOŠOMO WO O HLAHLILWEGO KE • Mararane
Metsotso • Go diragatša/tiragatšo
MORUTIŠI • Sekhutlopuku
30 • Dipuku/diswantšho
Mmetse; Leleme; Mabokgoni a Bophelo • Nako ya go homola
• Go bala diswantšho
• Tikologo ye e
GO TLWAETŠA BOITHUMELO homotšego • Dikahlaahlo tša diswantšho
Metsotso
• Mešongwana ya temogo
10 Leleme, Mmetse, Mabokgoni a Bophelo
• Phoustara ya motswadi
• Lengwalo la motswadi
Metsotso DILAPOLOŠI
• Ditaba
20 Leleme, Mmetse, Mabokgoni a Bophelo • Direto/ diretokošana tša
• Thaloko ya meetse morumokwano
• Thaloko ya lešabašaba • Mmino/dikoša/ diretokošana
tša merumokwano
Thaloko ya • Go bapala karolo ya yo
Metsotso mongwe • Digatiši
60 tokologo ya ka ntle • Dikahlaahlo tša morero
• Dikgwele
le go hlwekiša • Go hwidinya • Mešongwana ya tshepetšo
ya botho
• Dibapadišane tša
leotwana • Mešongwana ya setlwaedi
• Dipapadišane tša thuto • Thaloko ya tokologo
Metsotso GO TLWAETŠA BOITHUMELO
• Jankelejimi
10 Mmetse; Leleme; Mabokgoni a Bophelo MABOKGONI A BOPHELO
• Dithaere
MOŠOMO WO O HLAHLILWEGO KE • Thutatšhidullammele • Mešongwana ya go
Metsotso MORUTIŠI • Dithaloko akanyetšwa go tšwa go
30 CAPS (Mabokgoni a
Mmetse; Leleme; Mabokgoni a Bophelo Bophelo)
• Mešongwana ya tshepetšo
Metsotso ya botho
30
KANEGELO ka mehla
• Dikoša le mmino
• Direto le diretokošana tša
Nako ya go khutša/homola le go tloga morumokwano
• Dikahlaahlo tša morero
• Matšatši a matswalo
• Mešomgwana ya setwaedi
• Thaloko tokologo
CAPS 15
MMETSE MPHATO WA R
Mo gohle, kgatelelo e swanetše go ba godimo ga go šomišeng makala a lenaneo la tšatši ka tšatši go phagamiša
go hwetšwa ga tsebotlhaka ye e tšwelelago ka go kamano ya boithabišo le go no itlela fela. Mohlala, dibaka tša go
ithuta tsebotlhaka ya go hlahlwa ke morutiši, di rutwa nakong ya go dira sediko. Bontši bja didiko bo ka fiwa nepišo ya
mmetse. Sediko sa mesong ge bana ba dumedišwa le go bitšwa go ya maina a bona go fa sebaka sa go bapala ka
dinomoro, mohlala, go bala. Didiko tše dingwe tše bjalo ka sediko sa Mmetse, mosepelo, didiko tša mmino le saense
le tšona di ka fiwa nepišo ya Mmetse.
Mešongwana ya bokgabo ya boitlhamelo le yona e ka tšweletša kgatelelo ya semmetse, go fa mohlala, ka go diriša
dibopego tša tšeometri tše bjalo ka sediko, khutlonnethwii go bopa seswantšho ka dilwanalwana goba go hlama
patrone, go freimela seswantšho.Tšhate ya boso, tšhupamabaka le didiko tša letšatši la matswalo le tšona di fa
mabaka a go hlohlomiša dikgopolo tša mmetse. Ke tsebo ya morutiši le matsapa a gagwe tšeo di ka phagamišago
kgonego ya go ithuta.
• Mešongwana ya setlwaedi, moo bana ba kgathago tema ka mafolofolo bjalo ka nako ya go ja, go goroga, nako
ya go ya gae, setlwaedi sa go ya ntlwaneng le tšona di ka di ka fiwa nepišo ya Mmetse. Go fa mohlala, Bana
bao ba aperego bohubedu ke bona ba ba yago ntlwaneng pele(mmala le palosešupatatelano), ngwana yo
mongwe le yo mongwe o fiwa poleiti ya go jela le sangwetši (kwano ya tee go tee), Thandi o tla rata sangwetši
ya bobedi, David yena ga a sa nyaka selo. Se se diregago mo ke go hlatha le go šomiša nako ya maleba ya
go ruta, ka mantšu a mangwe go ba moemedi wa go ithuta.
• Nakong ya go ipapalela fela, morutiši a ka godiša Mmetse wo o tšwelelago ka go diriša peakanyo ya maleba
ya lefelo la go ipapalela fela. Dipapdi tša ka ntle tša go ipapalela fela tše bjalo ka go namela freime ya legong
ya go namelwa, goba go namela paesekela le tšona di ka tšwetša pele go hwetša tlotlontšu ya motheo ya
mmetse bjalo ka fase/godimo, bofase/bogodimo, ka pela / ka go nanya/ phagamego/fase bj bj. Thaloko ya
lešabašaba le meetse di tla godiša kwešišo ya mareo a bjalo ka boima, bolumu le mothamo. Mešongwana
ye ka moka le yona e tlo thuša go tšwetša pele mabokgoni a motheo a go lebelela/lemoga tšeo di tlogo bopa
karolo ya ka gare ye e lego bohlokwa go ikhweletša tsebo ya tsebotlhaka le tsebopalo. Mehlala ya mabokgoni
a ke go:
-- tšwetša pele kwešišo ya maemo a gago sekgobeng mohlala, morago, ka pele, ka fase, kgauswi le selo (se
se ka tswalanywa le lefelo ka mmetseng); le
-- tšhupetšo le lehlakore (se se ka tswalanywa le nomoro le popego ya tlhaka le go bala go tloga go la nngele
go ya go la go ja).
Tlwaetšo ye e tšweleditšwego ka godimo, ke taetšo ya mokgwa wo o ka dirišwago go Mphato waR wo o hlohleletšago
tharollo ya palorara, go nagana le go fahlela ka tshwanelo ga ešita le thuto ya badudi ka lebaka la nepišo ya go diriša
mokgwa wa go šoma mmogo le go boledišana. Ka go diriša dibaka tša dinako tša go kgonega go ruta, morutiši a ka
hlohleletša bana go lebeledišiša diphetho tša bona le go akanya dikgonagalo, mohlala, ge e le gore ba nagana gore
setšhelo seo ba ralokago ka sona se swara mee tse a mantši go feta tše dingwe.
Ka go dira ditšhišinyo tša mohola le go dira gore ngwana a gopole ka maemo a a fapanego le mekgwa ye e fapanego
ya tharollo ya palorara, morutiši a ka hlohleletša bana go nagana ka go tsenelela mabapi le taba e itšego gomme
a hwetša mabaka a mabotse a go dira dikgetho tše a di ratago/ di swanetšego.Ka tsela yeo re tlo ba re sa rarolle
mathata a mmetse fela, eupša le go thekga tšwelopele ka moka ya ngwana le gore mabaka a bohlokwahlokwa a
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO a tla be a dirišwa.
Mešongwana ya Kelo mo go Mphato wa R e swanetše go ba ye e sego ya semmušo ebile ngwana ga se a swanela go
bewa maemong a go bontšha gore o a lekwa. Ka lebaka le, mešongwana ya Kelo ga e gona mo go SETATAMENTE
SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO sa Mphato wa R. Mošongwana o mongwe le o mongwe wo o dirišwago
go ela o swanetše go beakanywa ka tlhoko le makgethe gore o logaganye mabokgoni a a fapafapanego.
16 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
Mo go Mphato wa R, bontši bja Kelo bo dirwa ka go lebelela, moo morutiši a rekhotago dipoelo tša kelo ya gagwe
ka go diriša lenaneotshwaiwa. Se se ra gore ge ngwaga o dutše o tšwela pele, seswantšho sa ngwana yo mongwe
le yo mongwe, se se feleletšego ka ditlhotlo le mabokgoni, se kgona go agega gannyanegannyane. Se se dira gore
ditlhotlo di šalwe morago mola makgone a gagwe a godišwa/ tšwetšwa pele/ thekgwa.
Lenaneo la go ithuta ka phapošing la setlwaedi le semmušo, la melao ya go se fetolwe le swanetše go tlogelwa, bjalo
ka ge le sa hlohleletše khwetšo ya tsebopalo ka mo go kgotsofatšago morutwaneng wa Mphato wa R. Mphato wa R
o se ke wa fetošwa go ba Mphato wa1.Wona o na le dipharologantšho tša wona tša moswananoši tšeo di theilwego
godimo ga gore bana ba mengwaga ye ba kwešiša lefasana la bona le go hwetša tsebo, mabokgoni, mehola le
maitshwaro tšeo di tlogo ba dumelela go godiša ka botlalo dibaka tše ba tlo di fiwago mengwageng ye e latelago ya
go ithuta.
2.9 Methopo ye e šišintšwego ya Phapoši ya Mmetse ya Sehlopha sa Motheo
• Dibaledi
• Letaese le legolo
• Foreimi e kgolo ya go bala
• Tšhate ya bogodimo
• Diphoustara tše kgolo tša dinomoro tša kriti go tloga go 1 – 100 le 101 - 200 (ditšhate tša 100)
• Methalopalo ya go fapana (tsepamego le rapamego)
• Sete ya dikarata tša difolate (dikarata tša go katološa)
• Tšhelete ya go bapadiša — dikhoine le pampiritšhelete
• Tšhupamabaka ya ngwaga woo.
• Sešupanako sa manakana sa leboto se segolo
• Sekala sa go lekanetša
• Diploko tša go aga
• Letsopa la go bopa
• Mehutahuta ya mapokisi a go fapana ka dibopego le bogolo ao ba tlilego le ona go tšwa gae.
• Mehutahuta ya mabotlelo a polastiki le ditšhelo go hlaloša le go bapetša methamo
• Mehlala ye mobotse ya nkgokolo (kgwele), khutlonnethwii ya prisima (lepokisi), khupu, khounu, phiramiti le
silintere. Morutiši a ka kgona go itirela.
• Dikwere tša polastiki goba tša khatepoto tše mmalwa, dikhutlonnethwii tša go fapana, didiko, dikhutlotharo
tša go fapana ka bogolo.
• Dithaloko tša Mmetse, mohlala, Ludo, Thaloko ya Dinoga le Manamelelo, Mararane a ditšikiso, diDominiose,
Ditankeramo, bj.bj.
• Tšeo di lego bohlokwa Mphatong wa R le 1:
-- Ditikologo tša boralokelo bja lešabašaba le meetse
-- Ditlabakelo tša bonamelo, tekanyetšo, bokadielo le go tshela.
-- Lebenkele la boralokelo la go ba le diaethemo tša go rekwa ka tšhelete ya go raloka.
-- Mehutahuta ya dithaloko tša maleba go swana le ‘go na le eng ka sekwereng’?
-- Diploko
CAPS 17
MMETSE MPHATO WA R
KAROLO YA 3: TŠHUPETŠO LE TLHATHOLLO YA DITENG
3.1 Matseno
Sehlopheng sa Lefapha la Kakaretšo le Thuto le Tlhahlo go na le dikagare tša diarea tše tlhano go Mmetse:
• Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano
• Dipatrone, Difankšene le Altšebra
• Sekgoba le Sebopego (Tšeometri)
• Kelo
• Tšhomišo ya Data
Area ye nngwe le ye nngwe ya diteng e arogantšhitšwe ka direrwa tša semmetse, mohlala; Sehlopheng sa Motheo,
go Sekgoba le Sebopego sererwa se tee ke dibopego tša mahlakorepedi. Dikgopolo le mabokgoni di šupeditšwe
ka go sererwa se sengwe le se sengwe. Diteng tša Mmetse tšeo di nyakegago di laeditšwe le go hlathollwa mo go
karolong ya 3 ya Sehlopha sa Motheo sa Mmetse go SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO.
3.2 Tšhupetšo ya Diteng go Bontšha Tšwelopele
Tšhupetšo ya dikgopolo le mabokgoni le tšwelopele go tloga Mphatong wa R-3 di bontšhitšwe lenaneong la kakaretšo
ya sehlopha. Tšwelopele ya dikgopolo le mabokgoni e bontšhitšwe lenaneong la kakaretšo la mphato go kgabaganya
dikotara tša ngwaga tše nne.
Le ge go le bjalo, direrweng tše dingwe dikgopolo le bokgoni di a swana mephatong ye mebedi goba ye meraro
yeo e latelanago. Tlhathollo ya diteng e tla fa ditšhupatsela tša ka moo tšwelopele e swanetšego go ba ka gona mo
mabakeng a.Tšhupetšo ya diteng e swanetše go balwa gotee le tlhathollo ya diteng.
Kakaretšo ya Sehlopha sa Motheo e bontšha tšwelopele ya diarea tša diteng tša Dinomoro, Diophareišene le
Ditswalano, Dipatrone, Difankšene le Altšebra, Sekgoba le Sebopego (Tšeometri) Kelo le Tšhomišo ya data go
kgabaganya Mephato ya R – 3 ka mokgwa woo go hlalošitšwego lenaneong la ka fase:
18 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
1. DINOMORO, DiophareiŠene LE DITSWALANO
CAPS Tšwelopele ka go Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano
• Tšwetšopele ye kgolo ya Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano e tšweletšwa ka ditsela tše tharo:
-- Tlhatlamano ya dinomoro e a oketšega.
-- Mehutahuta ya go fapana ya dinomoro e a tsebišwa
-- Mekgwanakgwana ya palelo e a fetoga
• Ge lenaneo la dinomoro la go dira dipalelo le oketšega go fihla go Mphato wa3, barutwana ba swanetše go godiša mekgwanakgwana ye mentši yeo e kgonegago.
• Marara a kamano a swanetše go hlokomela tlhatlamano ya dinomoro ya mphato gotee le bokgoni bja palelo bja barutwana.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Go bala ka dipalotlalo
1.1 Bala dilo tša go swarega Bala dilo tša go swarega Bala dilo tša go swarega Bala dilo tša go swarega
Bala dilo Akanya le go bala bonnyane dilo tša Akanya le go bala bonnyane dilo tša Akanya le go bala bonnyane dilo tša Akanya le go bala bonnyane dilo tša
letšatši le lengwe le le lengwe go fihla letšatši le lengwe le le lengwe go fihla letšatši le lengwe le le lengwe go fihla letšatši le lengwe le le lengwe go fihla
go 10 ka boitshepo. go 50 ka boitshepo. Go bala ka go go 200 ka boitshepo. Go bala ka go go 1000 ka boitshepo. Go bala ka go
hlopha go a hlohleletšwa. hlopha go a hlohleletšwa. hlopha go a hlohleletšwa.
1.2 Bala go ya pele le morago ka botee Bala go ya pele le morago ka botee Bala go ya pele le morago ka: Bala go ya pele le morago ka:
go tloga go 1 go fihla go 10; go tloga go nomoro ye nngwe le ye • Bo1 go tšwa go nomoro ye nngwe
Bala go ya pele nngwe magareng ga 0 le 100. • Bo1go tšwa go nomoro ye nngwe le
le morago Šomiša diretokošana tša ye nngwe magareng ga 0 le 200 le ye nngwe magareng ga 0 le 1000
morumokwano tša dinomoro le dikoša Go bala go ya pele ka: • Bo l0 go tšwa go palokatišanetšwa
• Bo l0 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 10
• Bo l0 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 10 magareng ga 0 le 1000
ye nngwe le ye nngwe ya 10 magareng ga 0 le 200 • Bo 5 go tšwa go palokatišanetšwa
magareng ga 0 le 100 ye nngwe le ye nngwe ya 5
• Bo5 go tšwa go palokatišanetšwa
• Bo 5 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 5 magareng ga 0 le 1000
ye nngwe le ye nngwe ya 5 magareng ga 0 le 200 • Bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa
magareng ga 0 le 100 ye nngwe le ye nngwe ya 2
• Bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa magareng ga 0 le 1000
• Bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 2 • Bo 3 go tloga go palokatišanetšwa
ye nngwe le ye nngwe ya 2 magareng ga 0 le 200 ye nngwe le ye nngwe ya 3
magareng ga 0 le 100 magareng ga 0 le 1000
• Bo 3 go tloga go palokatišanetšwa
ye nngwe le ye nngwe ya 3 • Bo 4 go tloga go palokatišanetšwa
magareng ga 0 le 200 yenngwe le ye nngwe ya 4
magareng ga 0 le 1000
• Bo 4go tloga go palokatišanetšwa
ye nngwe le ye nngwe ya 4 • Ka bo 20, 25,50, 100 bonnyane go
magareng ga 0 le 200 fihla go 1000
19 MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Emela dipalotlalo
20
Bolela le go šomiša mainapalo ka go
kamano ye e tlwaelegilego
1.3 Lemoga, hlatha le go bala Lemoga, hlatha le go bala Lemoga, hlatha le go bala Lemoga, hlatha le go bala
dinomoro dinomoro dinomoro dinomoro
Dikapalo le
mainapalo • Lemoga, hlatha le go bala dikapalo • Lemoga, hlatha le go bala dikapalo • Lemoga, hlatha le go bala dikapalo • Lemoga, hlatha le go bala dikapalo
go tloga go 1 go fihla go 10 go tloga go 1 go fihla go 100 go tloga go 0 go fihla go 200 go tloga go 0 go fihla go 1000
• Lemoga, hlatha le go bala • Ngwala dikapalo go tloga go 1 go • Ngwala dikapalo go tloga go 0 go • Ngwala dikapalo go tloga go 0 go
mainapalo go tloga go 1 go fihla go fihla go 20 fihla go 200 fihla go 1000
10
• Lemoga, hlatha le go bala • Lemoga, hlatha le go bala • Lemoga, hlatha le go bala
MMETSE MPHATO WA R
mainapalo go tloga go 1 go fihla go mainapalo go tloga go 0 go fihla go mainapalo go tloga go 0 go fihla go
10 100 1000
• Ngwala mainapalo go tloga go 1 go • Ngwala mainapalo go tloga go 0 go • Ngwala mainapalo go tloga go 0 go
fihla go10 fihla go 100 fihla go 1000
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Hlaloša, bapetša le go beakanya dipalotlalo
1.4 Hlaloša, bapetša le go beakanya Hlaloša, bapetša le go beakanya
dilo tše kgobokeditšwego go fihla dilo go fihla go 20
Hlaloša, bapetša
go 10.
le go beakanya • Hlaloša le go bapetša dilo tše
dinomoro • Hlaloša dipalotlalo go fihla go 10. di kgobokantšhitšwego go ya ka
bontši, bonnyane, go swana le
• Bapetša gore dilong tše di
kgobokantšhitšwego tše pedi ke • Hlaloša le go beakanya dilo tše di
efe ye e lego ye kgolo, nnyane, kgobokantšhitšwego go tloga go
nnyane go, kgolo go, e feta, lekana bontši go ya go bonnyane le go
le, bontši,bonnyane, nnyane go fihla tloga go bonnyane go ya go bontši
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
go 10.
• Beakanya dilo tše di
kgobokantšhitšwego tša go feta tše
pedi go tloga go ye nnyanenyane
go ya go ye kgolokgolo go fihla
go10.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
1.4 Hlaloša, bapetša le go beakanya Hlaloša, bapetša le go beakanya Hlaloša, bapetša le go beakanya
dinomoro go fihla go 20 dinomoro go fihla go 99 dinomoro go fihla go 999
CAPS Hlaloša, bapetša
le go beakanya • Hlaloša le go bapetša dipalotlalo go • Hlaloša le go bapetša dipalotlalo • Hlaloša le go bapetša palotlalo go
dinomoro ya ka e nnyane go, e kgolo go le e go fihla go 99 ka go šomiša fihla go 999 ka go šomiša nnyane
feta, e fetwa ke, e lekana le nnyennyane go, kgolwane go,e feta, go, kgolwane go, go feta, ka tlase
nnyane go le e lekana le ga le e lekana le
• Hlaloša le go latelanya dinomoro
go tloga go tše nyennyane go • Hlaloša le go latelanya palotlalo • Hlaloša le go beakanya palopatlogo
ya go tše kgolokgolo le go tloga go fihla go 99 go tloga go fihla go 999 go tloga go tše
go tše kgololokgolo go ya go tše tše nnyennyane go ya go tše nnyenyane go ya go tše kgolwane,
nnyennyane kgolokgolo, le go tloga go le go tloga go tše kgolwane go ya
tše kgolokgolo go ya go tše go tše nyenyane
nnyennyane
Šomiša palosešupatatelano go Šomiša palosešupatatelano go Šomiša palosešupatatelano go Šomiša palosešupatatelano go
bontšha tatelano, lefelo goba bontšha tatelano, lefelo goba bontšha tatelano, lefelo goba bontšha tatelano lefelo goba
maemo maemo maemo maemo
Tšwetša pele temogo ya Beakanya dilo go ya ka maemo a Beakanya dilo go ya ka maemo Šomiša, bala le go ngwala
palosešupatatelano, mohlala, ya tšona mothalong, go tloga go ya a tšona mothalong, go tloga dipalosešupatatelano, go akaretša
mathomo, ya bobedi, ya boraro go mathomo go ya go ya bolesome goba go ya mathomo go ya go ya le sebopego sa khutsofatšo (ya
fihla go ya botshelela le ya mafelelo ya mathomo go ya go ya mafelelo, bomasomepedi goba ya mathomo mathomo, ya bobedi, ya boraro go
mohlala, ya mathomo, ya bobedi, ya go ya go ya mafelelo, mohlala, ya fihla go ya masometharotee)
boraro...ya bolesome mathomo, ya bobedi, ya boraro,... ya
bomasomepedi
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Kemapalo
1.5 Thoma go lemoga kemapalo ya Thoma go lemoga kemapalo ya Thoma go lemoga kemapalo ya
bonnyane palotee ya dinomoro tše bonnyane palotee ya dinomoro tše bonnyane palotee ya dinomoro tše
Kemapalo
2 go fihla go 20 2 go fihla go 99 3 go fihla go 999
• Hlopholla palotee ya dinomoro tše 2 • Hlopholla palotee ya dinomoro tše 2 • Hlopholla palotee ya dinomoro tše 3
go palokatišanetšwa ya 10 le botee/ go fihla go 99 go palokatišanetšwa go fihla go 999 go palokatišanetšwa
metšo ya 10 le botee/metšo ya 100, palokatišanetšwa ya 10 le
botee/metšo
• Šupa le go bolela boleng bja • Šupa le go bolela boleng bja
palotee ye nngwe le ye nngwe palotee ye nngwe le ye nngwe
21 MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
RAROLLA MARARA GO YA KA KAMANO
22
1.6 Šomiša dithekniki tše di latelago go Šomiša dithekniki tše di latelago Šomiša dithekniki tše dilatelago Šomiša dithekniki tše dilatelago
fihla go 10: go rarolla dipalorara le go hlaloša go rarolla dipalorara le go hlaloša go rarolla dipalorara le go hlaloša
Dithekniki tša go
ditharollo tša dipalorara: ditharollo tša dipalorara: ditharollo tša dipalorara:
rarolla dipalorara
• Ditlabakelo tša go swarega, • Ditlabakelo tša go swarega, • Dithalwa goba ditlabakelo tša go • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
mohlala, dibaledi mohlala, dibaledi swarega, mohlala, dibaledi
• Pedifatša le go ripagare
• Llere la dinomoro tša go swarega • Diswantšho tša go thala palomoka • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Methalopalo
ya kanegelo
• Pedifatša le go ripagare
• Go batametša dinomoro go ya go
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Methalopalo lesome
• Pedifatša le go ripa gare
MMETSE MPHATO WA R
• Methalopalo ye e thekgilwego ke
ditlabakelo
1.7 Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo
tša kanegelo) go ya ka kamano le go tša kanegelo) go ya ka kamano le go tša kanegelo) go ya ka kamano le go tša kanegelo) go ya ka kamano le go
Go hlakantšha le
hlaloša tharollo ya gago go dipalorara hlaloša tharollo ya gago go dipalorara hlaloša tharollo ya gago go dipalorara hlaloša tharollo ya gago go dipalorara
go ntšha
tša go akaretšago hlakantšha le go tša go akaretša go hlakantšha le go tša go akaretša go hlakantšha le go tša go akaretša go hlakantšha le go
ntšha ka dikarabo tša go fihla go 10. ntšha ka dikarabo tša go fihla go 20. ntšha ka dikarabo tša go fihla go 99. ntšha ka dikarabo tša go fihla go 999.
1.8 Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo
tša kanegelo) go ya ka diteng le go tša kanegelo) go ya ka diteng le tša kanegelo) go ya ka diteng le
Tlhakantšho-
hlaloša tharollo go dipalorara ao a go hlaloša tharollo go dipalorara o go hlaloša tharollo go dipalorara o
poeletšo go iša
akaretšagogo tlhakantšhopoeletšo ka šomiša go tlhakantšhopoeletšo le šomiša katišo le dikarabo tša go fihla
go go atiša
dikarabo tša go fihla go 20. katišo ka dikarabo tša go fihla go 50. go 100.
1.9 Rarolla le go hlaloša ditharollo Rarolla le go hlaloša ditharollo tša Rarolla le go hlaloša ditharollo tša Rarolla le go hlaloša ditharollo tša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tša palontšu/mararantšu go ya ka dipalorara tšeo di kgonago go direga dipalorara tšeo di kgonago go direga dipalorara tšeo di kgonago go direga
Go hlophale go
kamano (dipalo tša kanegelo) tšeo ka go abaganya ka go lekana le go ka go abaganya ka go lekana le go ka go abaganya ka go lekana le go
abaganya go iša
di akaretšago go abaganya ka go hlopha ka palotlalo go fihla go 20 le hlopha ka palotlalo go fihla go 50 le hlopha ka palotlalo go fihla go 100 le
go go arola
lekana, go hlopha ka di palotlalo dikarabo tšeo di akaretšago mašaledi. dikarabo tšeo di akaretšago mašaledi. dikarabo tšeo di akaretšago mašaledi.
go fihla go 10 le dikarabo tšeo di
akaretšago mašaledi
1.10 Rarolla le go hlaloša ditharollo tša Rarolla le go hlaloša ditharollo tša
dipalorara tšeo di kgonago go direga dipalorara tšeo di kgonago go direga
Go abaganya go
ka go abaganya ka go lekana go ka go abaganya ka go lekana go
iša go palophatlo
iša go ditharollo tšeo di akaretšago iša go ditharollo tšeo di akaretšago
dipalophatlo tša palotee ka godimo. dipalophatlo tša palotee ka godimo le
tšeo e sego tša palotee.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
1.11 Tšweletša temogo ya dikhoine le • Lemoga le go šupa dikhoine tša • Lemoga le go šupa dikhoine tša • Lemoga le go šupa ditšhelete ka
tšhelete ya dipampiri ya Afrika Borwa. Afrika Borwa (5s, 10s, 20s, 50s, R1, Afrika Borwa (5s, 10s, 20s, 50s, R1, moka tša dikhoine le tša dipampiri
CAPS Tšhelete
R2, R5) le tšhelete ya dipampiri R10 R2, R5) le ya dipampiri R10, R20 tša Afrika Borwa
le R20 le R50
• Rarolla dipalorara tša tšhelete go • Rarolla dipalorara tša tšhelete go • Rarolla dipalorara tša tšhelete go
akaretša palotlalo le tšhentšhi go akaretša palotlalo le tšhentšhi go akaretša palotlalo le tšhentšhi ya
fihla go R20 le disente go fihla go fihla go R99 le disente go fihla go diranta le disente.
20c 99c
• Go fetola ditšhelete magareng ga
diranta le disente.
PALELO YA GO HLOKA KAMANO
1.12 Ge o dira dipalelo, šomiša dithekniki Ge o dira dipalelo, šomiša dithekniki Ge o dira dipalelo, šomiša dithekniki
tše di latelago: tše dilatelago: tše dilatelago:
Ditekhniki
• dithalwa didirišwa tša go swarega, • dithalwa goba didirišwa tša go
(Mekgwa goba
mohlala, dibaledi swarega, mohlala, dibaledi
Mekgwana-
kgwana) • go agantšha le go hlahlamolla • go agantšha le go hlahlamolla • go agantšha le go hlahlamolla
dinomoro dinomoro dinomoro
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare
• methalopalo ye e thekgilwego ke • methalopalo • methalopalo
ditlabakelo
• go batametša dinomoro go ya go
lesome
1.13 • Rarolla ka go bolela ka molomo • Hlakantšha go fihla go 20 • Hlakantšha go fihla go 99 • Hlakantšha go fihla go 999
dipalorara tše filwego tša go
Go hlakantšha le • Ntšha go thoma ka 20 • Ntšha go thoma ka 99 • Ntšha go thoma ka 999
hlakantšha le go ntšha ka ditharollo
go ntšha
tša go fihla go 10 • Šomiša maswao a a swanetšego • Šomiša maswao a a swanetšego • Šomiša maswao a a swanetšego
(+, –, =, ) (+, –, =, ) (+, –, =, )
• Itlwaetše pofantšho ya dinomoro go • Itlwaetše pofantšho ya dinomoro go • Itlwaetše pofantšho ya dinomoro go
fihla go 10 fihla go 20 fihla go 30
1.14 • Hlakantšha nomoro e tee leboelela • Atiša dinomoro tše: 1 go fihla go 10 • Atiša nomoro ye nngwe le ye nngwe
go fihla go 20 ka 2, 5, 3 le 4 go fihla go palomoka ka 2, 3, 4, 5, 10 go iša go palomoka
Go hlakantšha
ya 50 ya 100
leboelela go iša
go go atiša • Šomiša maswao a swanetšego • Šomiša maswao a a swanetšego • Šomiša maswao a a swanetšego
(+, =, ) (+, x, =, ) (x,=, )
1.15 • Arola dinomoro go fihla go 100 ka 2,
3, 4, 5, 10
23 Go arola
• Šomiša maswao a a swanetšego
(÷, =, )
MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
1.16 Temogopalo: Tlhatlamano ya 10 Temogopalo:Tlhatlamano ya 20 Temogopalo: Tlhatlamano 99 Temogopalo:Tlhatlamano ya 1000
24 • Mošongwana o mongwe le o
Mmetse wa • Efa maina a dinomoro tša ka pele Latelanya sete ya dinomoro tšeo o di • Latelanya sete ya dinomoro tšeo o
mongwe o thoma Mmetse wa hlogo ga goba tša ka morago ga nomoro kgethilwego. di kgethilwego.
Hlogo
• Bala dilo tša tšatši ka tšatši yeo e filwego.
Bapetša dinomoro go fihla go 99 be o • Bapetša dinomoro go fihla go 1000
• Go bala go ya pele le morago • Latelanya sete ya dinomoro tšeo di laetše gore ke efe yeo e lego ye kgolo o be o laetše gore ke eng yeo e
• Go bala palokatišanetšwa kgethilwego. goba ye nnyane ka 1, 2, 3, 4 5 le ka lego ye kgolo goba ye nnyane ka 1,
• Phaphatha diatla gantši/go se nene 10 2, 3, 4 5 le ka 10
• Bapetša dinomoro go fihla go 20 be
• Ke nomoro efe ye e tlago pele/ o laetše gore ke efe yeo e lego e
morago/magareng kgolo ka 1 goba ye nnyane ka 2
Kgopolo ya ka bonako / ka pela: Kgopolo ya ka bonako / ka pela: Kgopolo ya ka bonako / ka pela:
• Dintlha tša go hlakantšha le go • Dintlha tša go hlakantšha le go • Gopola dintlha tša go hlakantšha le
MMETSE MPHATO WA R
ntšha go iša go 10 ntšha go iša go 20 go ntšha go iša go 20
• Hlakantšha le go ntšha • Hlakantšha le go ntšha
dipalokatišanetšwa tša 10 go tloga dipalokatišanetšwa tša 10 go tloga
go 0 go fihla go 100. go 0 go fihla go 100.
• Dintlha tša go atiša go:
-- Ditafola tša katišo ya 2 ka
dikarabo tša go fihla go 20
-- Ditafola tša katišo ya 10 ka
dikarabo tša go fihla go 100
• Dintlha tša go arola dinomoro:
-- Go fihla go 20 arola ka 2
-- Go fihla go 100 arola ka 10
Mekgwanakgwana ya go bala Mekgwanakgwana ya go bala Mekgwanakgwana ya go bala
Šomiša mekgwanakgwana ya go Šomiša mekgwanakgwana ya go Šomiša mekgwanakgwana ya go bala
bala go hlakantšha le go ntšha ka go bala go hlakantšha le go ntšha ka go ye e latelago:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
phethagala: phethagala:
• Beakanya ka go thoma ka nomoro • Beakanya ka go thoma ka nomoro • Beakanya ka go thoma ka nomoro
e kgolo pele gore o kgone go bala e kgolo pele gore o kgone go bala e kgolo pele gore o kgone go bala
o eya pele goba go bala go ya o eya pele goba go bala go ya o eya pele goba go bala go ya
morago. morago. morago.
• Mothalopalo • Mothalopalo • Mothalopalo
• Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Šomiša tswalano magareng ga go • Šomiša tswalano magareng ga go
hlakantšha le go ntšha. hlakantšha le go ntšha.
• Šomiša tswalano magareng ga go
atiša le go arogantšha.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
1.17 • Šomiša le go fa maina go • Šomiša le go fa maina go
dipalophatlo tša palotee yeo e dipalophatlo tša palotee yeo e
Dipalophatlo
CAPS lego ya dikamano tša setlwaedi go lego ya dikamano tša setlwaedi
akaretša le diripagare, dikotara, go akaretšale diripagare, dikota
diteetharong le diteehlanong. ra,diteeseswaing,diteetharong,
diteetsheleng, diteehlanong.
• Lemoga dipalophatlo ka sebopego • Lemoga dipalophatlo ka sebopego
sa sethalwa. sa sethalwa
• Lemoga gore diripagare tše pedi di
dira selo se tee le gore dikotara tše
pedi di a lekana
• Ngwala dipalophatlo bjalo ka • Ngwala dipalophatlo bjalo ka
seripagare se 1. seripagare se 1, peditharong.
25 MMETSE MPHATO WA R
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
2. DIPATRONE, Difankšene LE ALGEBRA
26
Tšwelopele go Dipatrone, Difankšene le Altšebra
• Go Dipatrone, Difankšene le Altšebra, re fa barutwana dibaka tša go:
-- Feleletša le go katološa dipatrone tša dibopego tša go fapana; le
-- Šupa le go hlaloša dipatrone.
• Go hlaloša dipatrone go thuša barutwana go ba le motheo Sehlopheng sa Gare wa go hlaloša melao ya dipatrone. Motheo wo e tlo ba mošomo wa semmušo wa thuto ya altšebra
Sehlopheng sa Godimo.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
MMETSE MPHATO WA R
2.1 Kopolla le go katološa tša go Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša
swarega Kopolla, katološa le go hlaloša ka Kopolla, katološa le go hlaloša ka Kopolla, katološa le go hlaloša ka
Dipatrone tša
tšeometri Kopolla le go katološa dipatrone tše mantšu: mantšu: mantšu:
bonolo o šomiša dilo tša go swarega • Dipatrone tše bonolo tšeo di • dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka • dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka
le dithalwa.(mohlala:šomiša mebala le dirilwego ka dilo tša go swarega. dilo tša go swarega. dilo tša go swarega.
dibopego) • Dipatrone tše bonolo tšeo di • dipatrone tše di raraganego b tša go • dipatrone tše di raraganego tša go
dirilwego ka dithalwa tša methalo, dirwa ka methaladi, dibopego goba dirwa ka methalo, dibopego goba
dibopego goba dilo. dilo. dilo.
Hlama dipatrone tša gagwe Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša
Hlama dipatrone tša gagwe tša gagwe gagwe
tšeometri • ka dilo tša go swarega Hlama dipatrone tša gago tša
• ka dilo tša go swarega • ka go thala methalo, dibopego goba tšeometri
• ka go thala methalo, dibopego goba dilo • ka dilo tša go swarega
dilo • ka go thala methalo, dibopego goba
dilo
Dipatrone tšeo di re dikaneditšego Dipatrone tšeo di re dikaneditšego
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Dipatrone tšeo di re dikaneditšego
Šupa, hlaloša ka mantšu a gago le go Šupa, hlaloša ka mantšu a gago le go Šupa, hlaloša ka mantšu a gago le go
kopolla dipatrone tša tšeometri kopolla dipatrone tša tšeometri kopolla dipatrone tša tšeometri
• tša hlago, • tša hlago, • tša tlhago,
• go tšwa bophelong bja sebjale bja • go tšwa bophelong ba sebjale bja • go tšwa bophelong bja sebjale bja
ka mehla, ka mehla, ka mehla,
• go tšwa bohweng bja rena bja setšo • go tšwa bohweng bja rena bja setšo • go tšwa bohweng bja rena bja setšo
2.2 Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša
Dipatronepalo Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša
tatelano ya dinomoro e bonolo tatelano ya dinomoro e bonolo tatelano ya dinomoro e bonolo
bonnyane go fihla go 100 bonnyane go fihla go 200 bonnyane go fihla go 999
Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša
gagwe gagwe gagwe
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
CAPS
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
Tšwelopele go Sekgoba le Sebopego
Tšwetšopele ye kgolo ya Sekgoba le Sebopego e hlagišwa ka:
• go nepiša go ditšhupetšo le diponagalo tše mpsha tša dibopego le dilo mphatong wo mongwe le wo mongwe; le
• go tloga mo go ithuteng polelo ya maemo le go tswalanya dikakanyo tša go fapafapana tša dilo tša go swana go ya go go bala le go latela ditaetšo mmepeng wo e sego wa
semmušo.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
3.1 Polelo ya boemo Polelo ya boemo Polelo ya boemo
Boemo, tsebišo Hlaloša seemo sa selo se tee o se Hlaloša seemo sa selo se tee o se Hlaloša seemo sa selo se tee o se
le dipono tswalantšha le se sengwe, mohlala: tswalantšha le se sengwe, mohlala, tswalantšha le se sengwe, mohlala,
godimo ga, pele ga, morago, go la godimo ga, pele ga, morago, go la godimo ga, pele ga, morago, go la
nngele, go la go ja, godimo, fase, nngele, go la go ja, godimo, fase, nngele, go la go ja, godimo, fase,
hleng ga/kgauswi le hleng ga/kgauswi le hleng ga/kgauswi le
Boemo le dipono Boemo le dipono Boemo le dipono
• Lemoga le go tswalantšha dipono • Lemoga le go tswalantšha dipono • Lemoga le go tswalantšha dipono
tša go fapana tša selo se tee sa tša go fapana tša selo se tee sa tša go fapana tša selo se tee sa
tšatši ka tšatši. tšatši ka tšatši. tšatši ka tšatši.
• Go fa selo sa tšatši ka tšatši
leina ge a bontšhwa seo a sa se
tlwaelago.
• Bala, hlatholla le go thalathala
mebepe yeo e sego ya semmušo,
goba dipono tša godimo tša dilo
tšeo di kgobokantšhitšwego.
• Nyaka dilo mo mmepeng
Boemo le ditšhupetšo Boemo le ditšhupetšo Boemo le ditšhupetšo Boemo le ditšhupetšo
• Latela ditšhupetšo tša go morago o • Latela ditšhupetšo tša go • Latela ditšhupetšo tša go morago o • Latela ditšhupetšo tša go morago o
sepelasepela ka gare ga phapoši. sepelasepela ka gare ga phapoši. sepelasepela ka gare ga phapoši. sepelasepela ka gare ga phapoši.
• Šala ditšhupetšo tša go morago • Efa ditaelo tša go sepelasepela ka
gore o kgone go bea dilo ka gare ga phapoši le sekolong.
go ditswalantšha, mohlala: bea
• Šala ditšhupetšo tša go morago go
27 phensele ka morago ga lepokisi.
tloga lefelong le lengwe go ya go
le lengwe mmepeng wo e sego wa
semmušo.
MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
3.2 Tatelano ya dilo Tatelano ya dilo Tatelano ya dilo Tatelano ya dilo
28
Dilo tša Lemoga le go reela dilo tša Lemoga le go reela dilo tša Lemoga le go reela dilo tša Lemoga le go reela dilo tša
mahlakoretharo mahlakoretharo maina ka phapošing mahlakoretharo maina ka phapošing mahlakoretharo maina ka phapošing mahlakoretharo maina ka phapošing
le diswantšhong le diswantšhong le diswantšhong
• dibopego tša dikgwele,
• dibopego tša dikgwele, (kgokolo) • dibopego tša dikgwele, (dikgokolo) • dibopego tša dikgwele, (dikgokolo)
• dibopego tša mapokisi
• dibopego tša mapokisi (diprisima) • dibopego tša mapokisi (diprisima) • dibopego tša mapokisi (diprisima)
• disilintara • disilintara
• diphiramiti
• dikhoune
MMETSE MPHATO WA R
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
Hlaloša, beakanya le go bapetša dilo Hlaloša, beakanya le go bapetša dilo Hlaloša, beakanya le go bapetša dilo Hlaloša, beakanya le go bapetša dilo
tša mahlakoretharo go ya ka: tša mahlakoretharo go ya ka: tša mahlakoretharo go ya ka: tša mahlakoretharo go ya ka:
• bogolo • bogolo • bogolo • sebopego sa mahlakorepedi seo se
dirago dibopego tša mahlakoretharo
• mmala • mmala • dilo tša go kgokologa
• lebato la phaphathi goba go
• dilo tša go kgokologa • dilo tša go kgokologa • dilo tša go relela
kgopama
• dilo tša go thedimoga • dilo tša go thedimoga
Mešongwana ye e nepišitšwego Mešongwana ye e nepišitšwego Mešongwana ye e nepišitšwego Mešongwana ye e nepišitšwego
• Šomiša dilo tša mahlakoretharo • Lemoga le go aga dilo tše di filwego • Lemoga le go aga dilo tše di filwego • Lemoga le go aga dilo tše di filwego
tše bjalo ka diploko tša go aga, tša dibopego tša mahlakoretharo go tša dibopego tša mahlakoretharo tša dibopego tša mahlakoretharo
metheriale wa go dirišwa gape, dirišwa matheriale wa go swarega go dirišwa matheriale wa go go dirišwa matheriale wa go
bj.bj. go bopa dilo, mohlala:di bjalo ka: diploko tša go aga, swarega bjalo ka: dibopego tša swarega bjalo ka: dibopego tša
sehloa/ditora, maporogo, bj.bj. matheriale wa go dirišwa gape. mahlakorepedi tša go segwa, mahlakorepedi tša go segwa,
diploko tša go aga, matheriale wa diploko tša go aga, matheriale
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
go dirišwa gape, ditlabakelo tša wa godirišwa gape, ditlabakelo
go aga le dilo tša tšeometri tša tša go aga, dilo tša tšeometri tša
mahlakoretharo. mahlakoretharo le letsopa
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
3.3 Lemoga, hlaola o be o bolele Tatelano ya dibopego Tatelano ya dibopego Tatelano ya dibopego
maina a dilo tše pedi tša dibopego
CAPS Dibopego tša Lemoga le go reela maina dibopego Lemoga le go reela maina dibopego Lemoga le go reela maina dibopego
tša mahlakorepedi ka phapošing
mahlakorepedi tša mahlakorepedi tša mahlakorepedi tša mahlakorepedi
gammogo le diswantšhong,
akaretša: • Didiko • Didiko • Didiko
• Sešupo/seka sa go emela • Dikhutlotharo • Dikhutlotharo • Dikhutlotharo
barutwana
• Dikhutlonnethwii • Dikkhutlonnethwii • Dikhutlonnethwii
• Leina la phapoši
• Dikhutlonne • Dikhutlonne
Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego
Hlaloša, beakanya le go bapetša Hlaloša, beakanya le go bapetša Hlaloša, beakanya le go bapetša
dibopego tša ditekanyopedi go ya ka: dibopego tša mahlakorepedi go ya ka: dibopego tša ditekanyopedi go ya ka:
• bogolo • bogolo • sebopego
• mmala • sebopego • mahlakore ao a lego thwii
• mahlakore ao a lego thwii • mahlakore ao a lego thwii • mahlakore a sediko
• mahlakore a sediko • mahlakore a sediko
Thala dibopego
• didiko
• dikhutlotharo
• dikhutlonnethwii
• dikhutlonne
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana
Go ripagare ka • Lemoga go ripagare ka go swana • Lemoga Go ripagare ka go swana • Lemoga le go thala methalo ya go • Lemoga le go thala methalo ya go
go swana ya mmele wa gagwe ya mmele wa gagwe ripagare ka go swana ya dibopego ripagare ka go swana ya dibopego
tša mahlakorepedi tša tšeometri le tša mahlakorepedi tša tšeometri le
• Lemoga le go thala methalo ya go
tšeo e sego tša tšeometri tšeo e sego tša tšeometri
ripagare ka go swana ya dibopego
tša mahlakorepedi tša tšeometri le • Mena dipampiri le go ba le bošupi
tšeo e sego tša tšeometri go laetša mothalo wa go ripagare
ka go swana.
29 MMETSE MPHATO WA R
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
4.KELO
30
Tšwelopele ya Kelo
• Tšwetšopele ye kgolo ya kelo go kgabaganya mephato ka moka e fihlelelwa ka tsebišo ya:
-- Mehuta ye meswa ya kelo;
-- Didirišwa tše mpsha tša go ela, go thoma ka didirišwa tšeo e sego tša semmušo go ya go tša kelo ya semmušo Mephatong ya 2 le 3;
-- Diyuniti tše mpsha tša kelo, kudu Mephatong ya 2 le 3.
• Palelo le tharollo ya mathata ka kelo di swanetše go šetša nomoro ya mošomo wo o setšego o dirilwe.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
MMETSE MPHATO WA R
4.1 Go sepela ga nako Go sepela nako
Nako Bolela ka go sepela ga nako Bolela ka go sepela ga nako
• Bolela ka dilo tšeo di diregago mo • Latelanya ditiragalo tša tlwaelo
letšatšing le tše di diregago bošego. maphelong a bona
• Barutwana ba lokologanya • Bapetša botelele bja
ditiragalo tšeo di ba hlagetšego mo nako ka go šomiša polelo
letšatšing /mosegare mohlala:teletšana,kopana,ka
lebelwana,ka go nanya
• Latelanya ditiragalo tša tlwaelo
maphelong a bona • Bea ditiragalo ka tatelano a šomiša
polelo bjk, maabane, lehono,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO gosasa
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Go bolela nako
CAPS Nako • Hlaloša ge se sengwe se hlaga go • Efa maina a matšatši a beke le • Bala matšatšikgwedi go
dirišwa polelo: mohlala:mesong dikgwedi tša ngwaga ka tatelano ya ditšhupamabaka.
mathapama,bošego, ka pela, tšona.
• Bea matšatši a matswalo,
morago ga nako.
• Bea matšatši a matswalo, meketeko ya sedumedi, matšatši a
• Efa maina a matšatši a beke le meketeko ya sedumedi, matšatši a bosetšhaba a go ikhutša, ditiragalo
dikgwedi tša ngwaga ka tatelano ya bosetšhaba a go ikhutša, ditiragalo tša histori, ditiragalo tša sekolo go
tšona. tša histori, ditiragalo tša sekolo go tšhupamabaka.
tšhupamabaka.
• Bea matšatši a matswalo go • Bolela nako ya diiri tše lesomepedi
tšhupamabaka. • Bolela nako ya diiri tše lesomepedi, (12H 00) ka
ka seripa sa iri, kotara ya iri.
-- diiri
-- diripa tša iri
-- dikotara tša iri
-- metsotso
mo go sešupanako sa manakana
le sešupanakopanyapanya le
didirišwa tše dingwe tša go ba le
sešupanakopanyapanya, mohlala,
sellathekeng
Bala botelele bja nako le go feta ga
nako Bala botelele bja nako le go feta ga
nako
• Šomiša tšhupamabaka go bala le
go hlaloša botelele bja nako: • Šomiša tšhupamabaka go bala le
go hlaloša botelele bja nako:
-- ka matšatši,
-- Ka matšatši,
-- ka dibeke
-- Ka dibeke
-- Ka dikgwedi
• Šomiša sešupanako go bala
botelele bja nako: • Go fetolela go tloga go matšatši go
ya go dibeke
-- Ka diiri
• Go fetolela go tloga go dibeke go ya
-- Ka seripagare sa diiri
go dikgwedi
• Šomiša sešupanako go bala
botelele bja nako:
-- Ka diiri
31
-- Ka seripagare sa diiri
-- Ka kotara ya diiri.
MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
4.2 Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo
32
Botelele • Bapetša le go bea ka tatelano • Bapetša le go bea ka tatelano
botelele, bogodimo goba bophara botelele, bogodimo goba bophara
bja dilo tše pedi goba go feta di bja dilo tše pedi goba go feta di
beilwe kgauswi le kgauswi.Šomiša beilwe kgauswi le kgauswi. Šomiša
polelo go bolela ka papišo, mohlala: polelo go bolela ka papišo, mohlala:
teletšana, kopana, pharana, teletšana, kopana, pharana,
bophara. bophara.
• Akanya,ela,bapetša,beakanya o be
o rekhote botelele o šomiša kelo
yeo e sego ya mehleng,mohlala:, go
ela ka seatla, dikgato, botelele bja • Akanya,ela,bapetša,beakanya o be • Akanya,ela,bapetša,beakanya o be
MMETSE MPHATO WA R
phensele, dibaledi. o rekhote botelele o šomiša kelo o rekhote botelele o šomiša kelo
• Hlaloša botelele bja dilo ka go bala yeo e sego ya mehleng,mohlala:, go yeo e sego ya mehleng mohlala:, go
le go bolela botelele ka diyuniti tšeo ela ka seatla, dikgato, botelele bja ela ka seatla, dikgato, botelele bja
e sego tša semmušo. phensele, dibaledi phensele, dibaledi
• Hlaloša botelele bja dilo ka go bala • Hlaloša botelele bja dilo ka go bala
le go bolela botelele ka diyuniti tšeo le go bolela gore di na le botelele
e se go tša semmušo. bja diyuniti tše kae tše e sego tša
semmušo
Go tsebiša kelo ya semmušo Go tsebiša kelo ya semmušo
• Akanya,ela,bapetša,beakanya o be • Akanya,ela,bapetša,beakanya o be
o rekhote botelele o šomiša dimitara o rekhote botelele o šomiša dimitara
(e ka bap hate ya go lekana botelel (e ka bap hate ya go lekana botelel
bja mitara goba thapo ya botelele bja mitara goba thapo ya botelele
bja mitara) bjalo ka yuniti ya bja mitara) bjalo ka yuniti ya
semmušo ya go ela botelele semmušo ya go ela botelele
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Akanya le go ela botelele ka
disentimitara a diriša rula(go go
diphetolelo tšeo di nyakegago
magareng ga disentimitara le
dimitara)
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
4.3 Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo
CAPS Boima • Bapetša le go bea ka tatelano ya • Akanya, ela, bapetša, beakanya le • Akanya, ela, bapetša, beakanya le • Akanya, ela, bapetša, beakanya le
boima bja dilo tše pedi goba go go rekhota boima o šomiša sekala go rekhota boima o šomiša sekala go rekhota boima o šomiša sekala
feta ka go di swara goba go šomiša sa go lekalekanya le kelo yeo e se sa go lekalekanya le kelo yeo e se sa go lekalekanya le kelo yeo e se
sekala sa go lekalekanya. go ya semmušo, mohlala,diploko, go ya semmušo, mohlala,diploko, go ya semmušo, mohlala,diploko,
ditena. ditena. ditena.
• Hlaloša boima bja dilo ka go bala le • Hlaloša boima bja dilo ka go bala le • Hlaloša boima bja dilo ka go bala le
go bolela boima ka diyuniti tšeo e go bolela boima ka diyuniti tšeo e go bolela boima ka diyuniti tšeo e
se go tša semmušo. se go tša semmušo. se go tša semmušo.
• Diriša polelo go bolela ka papišo, • Diriša polelo go bolela ka papišo, • Diriša polelo go bolela ka papišo, • Diriša polelo go bolela ka papišo,
mohlala,bofefo, boima, bofefšana, mohlala,bofefo, boima, bofefšana, mohlala,bofefo, boima, bofefšana, mohlala,bofefo, boima, bofefšana,
boimana boimana boimana boimana
Go tsebiša kelo ya semmušo Go tsebiša kelo ya semmušo
• Bapetša, latelanya le go rekhota • Bapetša, latelanya le go rekhota
boima bja dilo tša go bapatšwa tša boima bja dilo tša go bapatšwa tša
boima bja go tšweletšwa fela ka boima bja go tšweletšwa fela ka
dikhilokramo, mohlala; dikhilokramo dikhilokramo,
tše 2 tša raese le kilogramo e tee -- Dikhilokramo, mohlala:
ya fluoru dikhilokramo tše 2 tša raese le
• Ela boima bja bona beng ka go khilokramo e tee ya flouru
šomiša sekala sa ka phapošing ya -- Dikramo, mohlala: letswai la
bohlapelo. dikramo tše 500
• Ela boima bja bona beng ka go
šomiša sekala sa ka phapošing ya
bohlapelo
(Ga se gwa swanela go ba le go
fetolela dikramo go khilokramo goba
dikhilokramo go dikramo).
4.4 Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo
Mothamo / • Bapetša le go beakanya kelo • Bapetša le go beakanya kelo
Bolumu ya seela (bolumu) ka gare ga ya seela (bolumu) ka gare ga
ditšhelo tšeo di beilwego kgauswi ditšhelo tšeo di beilwego kgauswi
le kgauswi. Barutwana ba lekola ka le kgauswi. Barutwana ba lekola ka
go tšhela ka gare ga setšhelo sa go tšhela ka gare ga setšhelo sa
boraro ge go hlokega. boraro ge go hlokega.
• Bapetša le go beakanya kelo ya • Bapetša le go beakanya kelo ya
seela seo ditšhelo tše pedi di kago seela seo ditšhelo tše pedi di kago
go se swara ge di tletše (mothamo). go se swara ge di tletše (mothamo).
• Diriša polelo go bolela ka papišo, • Diriša polelo go bolela ka papišo,
mohlala: e ntši go, e nnyane go, mohlala: e ntši go, e nnyane go,
33 tletše, ye e se nago selo. tletše, ye se nago selo. MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
4.4 • Akanya, ela, bapetša, beakanya le • Akanya, ela, bapetša, latelanya le • Akanya, ela, bapetša, latelanya le
34 go rekhota mothamo bja ditšhelo go rekhota mothamo wa ditšhelo go rekhota mothamo wa ditšhelo
Mothamo / ka go šomiša kelo yeo e sego ya (k.g.r: ke bokaakang bjoo setšhelo (k.g.r: ke bokaakang bjoo setšhelo
Bolumu mehleng,mohlala: malepola le se ka bo rwalago ge se tletše) ka go se ka bo rwalago ge se tletše) ka go
dikomiki diriša kelo ye e se go ya semmušo: diriša kelo ye e se go ya semmušo:
mohlala: malepola le dikomiki. mohlala: malepola le dikomiki
• Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go
bala le go bolela gore ke diyuniti tše • Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go • Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go
kae tše e sego tša semmušo tše di bala le go bolela gore ke diyuniti tše bala le go bolela gore ke diyuniti tše
tlatšago setšhelo mohlala: lebotlelo kae tše e sego tša semmušo tše di kae tše e sego tša semmušo tše di
le na le mothamo wa dikomiki tše tlatšago setšhelo mohlala: lebotlelo tlatšago setšhelo mohlala: lebotlelo
nne. le na le mothamo wa dikomiki tše le na le mothamo wa dikomiki tše
nne. nne.
Go tsebiša kelo ya semmušo Go tsebiša kelo ya semmušo
MMETSE MPHATO WA R
• Akanya, ela, bapetša, latelanya le • Akanya, ela, bapetša, latelanya le
go rekhota mothamo wa dilo ka go go rekhota mothamo wa dilo ka go
ela ka dilitara ela ka dilitara, diripagare tša dilitara
• Bapetša, latelanya le go rekhota le dikotara tša litara.
mothamo wa dilo tša papatšo • Bapetša, latelanya le go rekhota
tšeomothamo wa tšona wo mothamo wa dilo tša papatšo
tšweleditšwego ka dilitara, mohlala: tšeo mothamo wa tšona o
dilitara tše 2 tša lebese, litara e 1 ya tšweleditšwego ka dilitara. mohlala:
senwamaphodi, dilitara tše tlhano dilitara tše 2 tša lebese, litara e 1 ya
tša pente. senwamaphodi, dilitara tše tlhano
tša pente.goba ge di tšweleditšwe
ka dimilimitara mohlala:dimilimitara
tše 500 tša lebese,dimilimitara tše
340 tša senotšididi,dimilimitara tše
750 tša oli
• Tseba gore komiki yeo e lego ya
motheo e rwala dimililitara tše 250
• Tseba gore lehwana leo le lego la
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
motheo le rwala dimililitara tše 5
(Ga se gwa swanela go ba le
phetolelo ya dilitara go dimililitara le
dilitara go dimililitara).
4.5 Perimitara
Perimitara le Nyakišiša monabo wa dilo tša
sekgoba mahlakorepedi le mahlakoretharo go
šomišwa papišothwii goba diyuniti
tšeo e sego tša tlwaelo.
Sekgoba
Nyakišiša sekgoba sa dithaele
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
5. TŠHOMIŠO YA DATA
CAPS Tšwelopele ya Tšhomišo ya Data
• Tšwetšopele ye kgolo ya Tšhomišo ya data go kgabaganya mephato ka moka e fihlelelwa ka:
-- Go tloga go šomeng ka dilo go ya go šomemg ka data le
-- Go šoma ka mekgwa ye meswa ya go emela data.
• Barutwana ba swanetše go šomana le data ye e feleletšego gatee ka ngwaga –se se ama go kgoboketša le go beakanya data, go emela data, go sekaseka, go hlatholla le go bega
data.
• Tše dingwe tša dintlha tša ka godimo tša tšhomišo ya data di ka dirišwa bjalo ka mešomongwana ya ka thoko.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
5.1 Go kgoboketša le go hlaola dilo Go kgoboketša le go beakanya dilo
Go kgoboketša Go kgoboketša le go hlaola dilo tša ka Go kgoboketša le go hlaola dilo tša ka
le go hlaola dilo mehla tša go swarega mehla tša go swarega
5.2 Emela kgoboketša ya dilo tšeo di Emela kgoboketša ya dilo tšeo di
hlaotšwego hlaotšwego
Emela
kgoboketšo Thala seswantšho sa dilo tšeo di Thala seswantšho sa dilo tšeo di
ya dilo tšeo di hlaotšwego hlaotšwego
hlaotšwego
5.3 Hlaloša le go bega ka kgoboketša Hlaloša le go bega ka kgoboketša
ya dilo tšeo di hlaotšwego ya dilo tšeo di hlaotšwego
Hlaloša le
go bega ka Araba dipotšišo ka: • Efa mabaka a ka fao kgoboketšo e
kgoboketšo hlaotšwego
• Mokgwa woo dikgobokantšhwa di
ya dilo tšeo di
hlaotšwego ka wona • Araba dipotšišo ka:
beakantšwego
• Go thalwa ga dikgobokantšhwa -- Ka mo kgoboketšo e dirilwe gona
(tshepidišo)
-- Dilo tšeo di hlaotšwego di
lebelelega bjang (setšweletšwa)
• Laodiša ka kgoboketšo le dithalwa
• Hlaloša gore di beakantšwe bjang
35 MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
5.4 Go kgoboketša le go rulaganya Go kgoboketša le go rulaganya Go kgoboketša le go rulaganya
36 data data data
Go kgoboketša
le go rulaganya • Kgobokantšha data ka ga phapoši • Kgobokantšha data ka ga phapoši • Kgobokantšha data ka ga phapoši
data goba sekolo ge o araba dipotšišo goba sekolo ge o araba dipotšišo goba sekolo ge o araba dipotšišo
tša morutiši. tša morutiši. tša morutiši.
• Kgobokantšha data yeo e tlilego le
morutiši goba ya ka gare ga puku
ya mošomo/puku ya kgakollo
• Beakanya data go ya ka:
-- Tatelano
MMETSE MPHATO WA R
-- Palotekantšhi
-- Mananeo
5.5 Go emela data Go emela data Go emela data
Go emela data • Kemelo ya data ka • Tšweletša data ka • Tšweletša tshedimošo ka:
diswantšhothalwa. diswantšhothalwa
-- Diswantšhothalwa tša go swana
• Diswantšhothalwa tša go swana • Diswantšhothalwa tšago swana swaniswani fela
swaniswani fela swaniswani fela.
-- Dikrafo tša para
5.6 Fetleka le go hlatholla data Fetleka le go hlathola data Fetleka le go hlathola data
Fetleka le go Araba dipotšišo ka ga data yeo e le go Araba dipotšišo ka ga data yeo e le go Araba dipotšišo ka ga data yeo e le go
Hlathola data go diswantšhothalwa go diswantšhothalwa go diswantšhothalwa:
• Diswantšhothalwa tšeo di swanago • Diswantshothalwa tšeo di swanago • Go diswantšhothalwa tšeo di
swaniswani fela. swaniswani fela swanago swaniswani
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Dikrafo tša para
MMETSE MPHATO WA R
3.3 Tlhathollo ya Diteng
Ka tlhathollo ye ya diteng, barutiši ba fiwa:
• kakaretšo ya Mephato ya R - 3;
• tatelano ya direrwa tše di šišintšwego ka dikotara: ga se dikokwane ka moka tša direrwa tšeo di rutwago
kotareng ye nngwe le ye nngwe; dikokwane tše dingwe tša direrwa di swanetše go rutwa pele ga tše dingwe
tša direrwa tšeo.
• dikgato tša direrwa tšeo di šišintšwego mo ngwageng; bjale ka ge tše dingwe tša diarea tša diteng di hloka
nako ye ntši go feta tše dingwe, seo se ra gore direrwa tše dingwe di hloka nako ye ntši go feta tše dingwe;
le
• dintlha tša go hlathollo le ditšhupatsela tša go ruta le mehlala mo go nyakegago
Diteng tša thuto ye nngwe le ye nngwe di arogantšwe ka direrwa. Diteng tša thuto ka moka di swanetše go rutwa
kotareng ye nngwe le ye nngwe. Go bea direrwa ka tatelano kotara ka kotara, go fa kgopolo ya gore di ka phatlalatšwa
le go boeletšwa bjang ngwaga ka moka.Ga go bohlokwa go ruta direrwa ka moka go Sekgoba le Sebopego, Kelo le
Tšhomišo ya Data kotareng ye nngwe le ye nngwe. Le ge go le bjalo, direrwa ka moka di swanetše go rutwa gare
ga ngwaga.
Karolong ya 2 (temana ya 2.6) kelo ya boima bja diteng tša thuto e filwe. Ge se se kopantšhwa le diiri tšeo di le go
gona mo ngwageng, motho a ka kgona go bala diiri tša diteng tša thuto ye nngwe le nngwe.
Barutiši ba ka kgetha go latelanya (go beakanya) diteng ka kgato ya go fapana le ye e šišintšwego karolong ye.
Barutiši ba ka fetola gape gannyane bokaalo bja nako yeo e šišintšwego ya go abelwa direrwa. Le ge go le bjalo, go
swanetše go elwa hloko boima le diiri tša semmušo tša diteng tša Mmetse wa Sehlopha sa Motheo.
• Mmetse wa Mphato wa R o tšea sebopego sa Mmetse wo o tšwelelago, ka go rialo ga se wa swanela
go ripaganywa go ya ka nako yeo e beeetšwego dithutwana. Morutiši wa Mphato wa R o swanetše go
logaganya Mmetse le mešongwana ya barutwana ya letšatši ka letšatši, le ge e le gore morutiši o swanetše
go beela nako ka thoko mo letšatšing ge a nepiša go ruta mošongwana wa Mmetse, go sego bjalo,
barutwana ba ka se be le temogo le tsošološo ya kgahlego ya dikgopolo le mabokgoni a Mmetse.
• Nako ya mephato ya 1-3, e abilwe ka tsela ye e latelago:
-- Diiri tše šupa ke tša Mmetse ka beke (beke tše 10 x dikotara tše 4 x diiri tše 7 = diiri tše 280 ka ngwaga)
-- Thuto ye nngwe le ye nngwe ya Mmetse e swanetše go tšea iri e tee(1) le metsotso ye masomepedi-
nne(24) ka letšatši go Mphato wa1 - 3.
-- Seo se ra gore, go na le dikotara tše nne (4) tša dibeke tše lesome (10) ka dithutwana tše tlhano (5) tšatši
ka tšatši mo bekeng (Mošupologo go fihla Labohlano).
-- Dumelela gore go be le beke ya go tlwaetša le go tiišetša mathomong a kotara ye nngwe le ye nngwe. Se
se dirwa ka lebaka la gore bana ba na le go lebala diteng kudu nakong tša maikhutšo. Moya wa sekolo
o a ba tšwa ka fao dira gore go be le beke e tee mafelelong a kotara go tiišetša dintlhakgolo tša tšeo ba
ithutilego tšona.
CAPS 37
MMETSE MPHATO WA R
3.4 Tatelano le Tshepedišo ya kgato ka kgato ya diteng
Mphato wo mongwe le wo mongwe go tloga go 1 – 3, o diretšwe tafola ya go swana le ya ka fase:
• Tshepedišo ya kgato ka kgato ya direrwa ngwaga ka moka (e bontšha kabelo ya direrwa ka kotareng ye
nngwe le ye nngwe gape e eletša nako yeo e swanetšego go šomišwa sererweng se sengwe le se sengwe
sa Area ya Diteng)
• Tatelano ya direrwa mo ngwageng(e bontšha kabelo ya direrwa ka dikotara le tšwelopele ya diteng le
mabokgoni go kgabaganya/putlaganya dikotara)
• Dintlha tša go hlatholla tše bohlokwa go ya ka sererwa – ditafola di tšweletša tlhathollo ya diteng le
ditšhupatsela tša go ruta sererwa se sengwe le se sengwe go ya ka tatelano ya tšona go kgabaganya
dikotara.
Peakanyo ya thutwana – Kabo ya Direrwa go ya ka kotara
Nomoro ke sererwa se bohlokwa Mmetseng wa Sehlopha sa Motheo. Nako ye ntši bekeng ye nngwe le ye nngwe,
ka kotareng le ka ngwageng e nepišitše go Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano. Bonnyane go swanetše go
dirwe dithuto tše tharo goba go feta bekeng ye nngwe le ye nngwe tšeo di nepišitšwego Dinomoro, Diophareišene le
Ditswalano. Nako yeo e šalago e tla arogantšhwa magareng ga diarea tša diteng tše dingwe.
Sekgoba le Sebopego le Kelo di hloka nako ye ntši le šedi go feta Tšhomišo ya Data le Dipatrone, Difankšene le
Altšebra. Ditafola tša ka fase di bontšha gore re abagantšhe dithuto tše kae go area ya diteng le sererwa mphatong
wo mongwe le wo mongwe go Dipatrone, Difankšene le Altšebra, Sekgoba le Sebopego, Kelo le Tšhomišo ya Data:
• Kabaganyo ya diarea tša diteng tša dithuto le direrwa dithutong tša Mphato wa R
Bjalo ka ge Mmetse wa Mphato wa R o le ka sebopego sa Mmetse wo o tšwelelago, nako yeo e šišintšwego ya kabo
ya nako e diretšwe go nepiša dikgaolo tša Mmetse le togagano ya mešongwana yeo e sego ya semmušo.Se se
dirwa ka maikemišetšo a go kgonthišiša go fetšwa ga diteng ka botlalo. Mešongwana ya Mmetse wo o tšwelelago e
ka ba go bala palo ya dipoleiti tše ba jelago ka go tšona, bala dipapadi tšeo ba di bapetšego ka ntle, tša ka gare tše
bjalo ka: didominose, mararane (jikiso phasele). Morutiši o swanetše go rulaganya mešongwana go ya ka dinyakwa
tša barutwana le ditlabakelo tša ka phapošing ya gagwe.
Sekgoba le Sebopego ke karolo ye bohlokwa ya kgodišo le tlhabollo ya Mmetse barutwaneng, ka fao di swanetše
go phatlalatšwa bekeng ka moka, mola dikgaolo tše dingwe tšeo di nepišitšwego di le ka tlase ga tlhahlo ya morutiši
le gore go be le dibaka tša go bopa gammogo le dipapadi tša lešabašaba ka barutwana.
Kelo e swanetše go hlakantšhwa le mešongwana ya go bala, mohlala: go akanya le go bala ge re ela botelele ka
diatla, dinao/maoto le dikgato.
Retšistara ya boingwadišo le tšhate ya boso di fa dibaka tša go šoma ka Tšhomišo ya Data
38 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
Tafola 3.1 Kabo ya nako go ya ka area ya diteng ka beke
DITENG TŠA THUTO DIRERWA NAKO YE E
ŠIŠINTŠWEGO
Dinomoro, Diophareišene le Go bala Metsotso ye 120
Ditswalano
Temogo ya nomoro
Šupa le go hlaloša dipalotlalo
Kwešišo ya dinomoro
Tharollo ya dipalorara
Dipatrone, Difankšene le Kopolla, katološa le go bopa dipatrone tša gagwe Metsotso ye 80
Altšebra
Sekgoba le Sebopego (tšeometri) Lemoga, šupa le go reela dibopego/diswantšho tša Metsotso ye 80
mahlakorepedi maina
Dibopego tša tšeometri
Šomiša didirišwa tša go swarega go bopa/aga dilo tša
mahlakoretharo
Ditswalano tša sekgoba
Ditšhepetšo
Kelo Nako Metsotso ye 80
Botelele
Boima
Mothamo/Bolumu
Tšhomišo ya Data Kgoboketša, hlaola, thala, bala le go emela data Metsotso ye 60
Metsotso ye 420
PALOMOKA
(Diiri tše 7 ka beke)
• Kabaganyo ya diarea tša diteng le direrwa/hlogo dithutwaneng tša Mphato wa 1 - 3
Mo go Mephato ya 1 3, bonnyane go swanetšwe go rutwe dithutwana tše tharo (k.g.r magareng ga diiri tše 4 le 4 ¼)
ka beke go Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano. Dithutwana tše pedi tšeo di šetšego (magareng ga diiri tše 2 ½
le 3) di abaganywa magareng ga direrwa le diarea tša diteng tše dingwe ka tsela yeo e šišintšwego ka fase.
Tafola 3.2. Palo ye e šišintšwego ya dithutwana (dilesene) go ya ka area ya diteng, ka kotara mo mphatong wa 1
Palo ya Dithutwana
AREA YA DITENG DIRERWA Kotara Kotara Kotara Kotara
Palomoka
ya 1 ya 2 ya 3 ya 4
Dinomoro, Diophareišene Direrwa ka moka tša Dinomoro,
22 30 28 25 105
le Ditswalano Diophareišene le Ditswalano
Dipatrone, Difankšene le Dipatronepalo 3 3 3 3 12
Altšebra Dipatrone tša Tšeometri 1 1 1 1 4
Sebopego sa mahlakorepedi (2-D) 3 3 6
Sekgoba le Sebopego Dilo tša mahlakoretharo (3-D) 3 2 1 6
(Tšeometri) Boemo, tšebišo le dipono 2 1 3
Go ripagare ka go swana 1 1 2
Nako 2 2
Botelele 2 2 4
Kelo
Boima 2 2 4
Mothamo/Bolumu 1 2 1 4
Go kgoboketša, hlaola, go emela le go
2 1 3
fetleka dilo
Tšhomišo ya Data
Data ye e feleletšego 3 3
Dikarolo tša data ye e feleletšego 2 2
Palomoka ya Dithutwana 40 40 40 40 160
CAPS 39
MMETSE MPHATO WA R
Tafola ya 3.3. Palo ye e šišintšwego ya dithutwana(dilesene) go ya ka diteng, kotara mo mphatong wa 2
Palo ya dithutwana
DITENG TŠA THUTO DIRERWA Kotara Kotara Kotara Kotara
Palomoka
ya 1 ya 2 ya 3 ya 4
Dinomoro, Diophareišene Direrwa ka moka tša Dinomoro,
24 25 24 26 99
le Ditswalano Diophareišene le Ditswalano
Dipatrone, Difankšene le Dipatronepalo 3 3 3 3 12
Altšebra Dipatrone tša Tšeometri 1 1 1 1 4
Sebopego sa mahlakorepedi (2-D) 3 3 6
Sekgoba le Sebopego Dilo tša mahlakoretharo (3-D) 3 2 1 6
(Tšeometri) Boemo, tšebišo le dipono 2 1 3
Go ripagare ka go swana 1 1 2
Nako 3 1 3 1 8
Botelele 3 1 4
Kelo
Boima 3 1 4
Mothamo/Bolumu 3 1 4
Kgoboketša, hlaola, go emela le go
Tšhomišo ya Data fetleka dilo 3 3 6
Data ye e feleletšego 1 1 2
Dikarolo
tša data
Palomoka ya Dithutwana 40 40 40 160
ye e
feleletšego
Tafola ya 3.4. Palo ye e šišintšwego ya dithutwana(dilesene) go ya ka diteng, kotara mo mphatong wa 3
Palomoka ya Dithutwana
DITENG TŠA THUTO DIRERWA Kotara Kotara Kotara Kotara
Palomoka
ya 1 ya 2 ya 3 ya 4
Dinomoro, Diophareišene Direrwa ka moka tša Dinomoro,
26 22 19 27 94
le Ditswalano Diophareišene le Ditswalano
Dipatrone, Difankšene le Dipatronepalo 3 3 3 3 12
Altšebra Dipatrone tša Tšeometri 1 1 1 1 4
Sebopego sa mahlakorepedi (2-D) 2 2 4
Sekgoba le Sebopego Dilo tša mahlakoretharo (3-D) 3 3 1 7
(Tšeometri) Boemo, tšebišo le dipono 2 3 5
Go ripagare ka go swana 2 1 3
Nako 3 2 3 2 10
Botelele 2 2 4
Boima 2 1 3
Kelo
Mothamo/Bolumu 2 1 3
Modikologo 1 1
Sekgoba 2 2
Sediko sa tshedimošo ka moka 3 3 6
Tšhomišo ya Data
Data ye e feletšego 1 1 2
Palomoka ya Dithutwana 40 40 40 40 160
40 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KAKARETŠO YA MPHATO WA R
1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
CAPS GO BALA
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.1 Tlhahlamano ya dinomoro: 1-5 Tlhahlamano ya dinomoro: 1-7 Tlhahlamano ya dinomoro: 1-10 Tlhahlamano ya dinomoro: 0-10
Bala dilo • Kwano mabapa ya tee go tee • Kwano mabapa ya tee go tee • Kwano mabapa ya tee go tee • Kwano mabapa ya tee go tee
(Akanya le Tsebiša Tšhate ya Mothuši le Tiišetša Tšhate ya Mothuši tšatši ka Tlaleletša Tšhate ya Mothuši tšatši ka Tlaleletša Tšhate ya Mothuši tšatši
go bala dilo tatelano yeo dilapološi di abiwago ka tšatši tšatši ka tšatši
go godiša gona
temogopalo)
Bala ka botee
Bala ka botee Bala ka botee Bala ka botee
• Didirišwa tša go swarega
• Didirišwa tša go swarega • Didirišwa tša go swarega • Didirišwa tša go swarega
-- Ditho tša mmele
-- Ditho tša mmele -- Ditho tša mmele -- Ditho tša mmele
-- Go phaphatha diatla
-- Go phaphatha diatla -- Go phaphatha diatla -- Go phaphatha diatla
-- Go gataka ka maoto
-- Go gataka ka maoto -- Go gataka ka maoto -- Go gataka ka maoto
-- Go namela magato/stepisi
-- Go namela magato/stepisi -- Go namela magato/stepisi -- Go namela magato/stepisi
• Go bala ka hlogo
• Go bala ka go swara ka hlogo • Go bala ka go swara ka hlogo • Go bala ka go swara ka hlogo
• diretokošana tša morumokwana tša
diretokošana tša morumokwana tša diretokošana tša morumokwana tša diretokošana tša morumokwana tša
dinomoro le dikoša
dinomoro le dikoša dinomoro le dikoša dinomoro le dikoša
• Phaphatha gantši/gannyane • Phaphatha ga ntši/gannyane: • Phaphatha ga ntši/gannyane:
• Ke palo efe ya mephapato ye e lego • Ke palo efe ya mephapato ye e lego
ye mentši/nnyane, bontši nyenyane ye mentši/nnyane, bontši nyenyane
1.2 Tlhahlamano ya dinomoro: 1 Tlhahlamano ya dinomoro: 1 - 4 Tlhahlamano ya dinomoro: 1 - 7 Tlhahlamano ya dinomoro: 0 - 10
Bala go ya pele Go bala ka sewelo ka tšhomišo Go bala ka sewelo ka tšhomišo Go bala ka sewelo ka tšhomišo Go bala ka sewelo ka tšhomišo
le go ya morago ya diretokošana tša dinomoro le ya diretokošana tša dinomoro le ya diretokošana tša dinomoro le ya diretokošana tša dinomoro le
dikoša, dibaledi, dibopego tša dikoša, dibaledi, dibopego tša dikoša, dibaledi, dibopego tša dikoša, dibaledi, dibopego tša
mahlakoretharo, go bala ka mesepelo mahlakoretharo, go bala ka mesepelo mahlakoretharo, go bala ka mesepelo mahlakoretharo, go bala ka mesepelo
ya mmele. ya mmele. ya mmele le lelere la dinomoro. ya mmele le lelere la dinomoro.
Bala ka: Bala ka: Bala ka: Bala ka:
• botee • botee • botee • botee
• bopedi
41 MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.3 Tlhahlamano ya dinomoro Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro:
42
Dikapalo le • Dikapalo: 1 • Dikapalo: 2 - 4 • Dikapalo: 5 - 7 • Dikapalo: 0 - 10
mainapalo
• Mainapalo: tee • Mainapalo: pedi, tharo, nne. • Mainapalo: hlano, tshela, šupa. • Mainapalo: lefeela (noto), seswai,
(Lemoga le go sennyane, lesome.
-- Khaenastetiki (Go itemogela ka -- Khaenastetiki (Go itemogela ka -- Khaenastetiki (Go itemogela ka
šupetša dikapalo
ditho tša mmele ditho tša mmele ditho tša mmele -- Khaenastetiki (Go itemogela ka
le go lemoga
ditho tša mmele
mainapalo) -- Dilo tša go swarega tša sebopego -- Dilo tša go swarega tša -- Dilo tša go swarega tša sebopego
sa mahlakoretharo tšeo di sebopego sa mahlakoretharo sa mahlakoretharo tšeo di -- Dilo tša go swarega tša sebopego
akaretšago nomoro ya 1. tšeo di akaretšago dinomoro tše akaretšago dinomoro tše di sa mahlakoretharo tšeo di
dilatelago, 2, 3 le 4.. latelago, 5, 6 le 7 akaretšago dinomoro tše 0, 8, 9
-- Tša go bonwa fela di sa
le 10
swarege tša go ba le dikarata -- Tša go bonwa fela di sa -- Tša go bonwa fela di sa
MMETSE MPHATO WA R
tša diswantšho tša go akaretša swarege tša go ba le dikarata swarege tša go ba le dikarata -- Tša go bonwa fela di sa
dinomoro ya 1 tša diswantšho tša go akaretša tša diswantšho tša go akaretša swarege tša go ba le dikarata
dinomoro 2, 3 le 4 dinomoro 5, 6 le 7. tša diswantšho tša go akaretša
-- Tša go bonwa fela di sa swarege
dinomoro 0, 8, 9 le 10.
tša go ba le dikarata tša dikhutlo -- Tša go bonwa fela di sa swarege -- Tša go bonwa fela di sa swarege
tša go akaretša nomoro ya 1 tša go ba le dikarata tša dikhutlo tša go ba le dikarata tša dikhutlo -- Tša go bonwa fela di sa swarege
tša go akaretša dinomoro 2, 3 le 4 tša go akaretša dinomoro 5, 6 le tša go ba le dikarata tša dikhutlo
• Tiišetša tsebo ye e hweditšwego ya
7. tša go akaretša dinomoro 0, 8, 9
go akaretšago nomoro ya 1. • Tiišetša tsebo ye e hweditšwego ya
le 10.
go akaretšago dinomoro go tloga go • Tiišetša tsebo ye e hweditšwego ya
1 go fihla go 4. go akaretšago dinomoro go tloga go • Tiišetša tsebo ye e hweditšwego ya
1 go fihla go 7. go akaretšago dinomoro go tloga go
0 go fihla go 10.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
TEMOGO YA DINOMORO
CAPS 1.4 Šomiša dinomoro dikamanong tše Šomiša dinomoro dikamanong tše Šomiša dinomoro dikamanong tše Šomiša dinomoro dikamanong tše
di tlwaelegilego di tlwaelegilego di tlwaelegilego di tlwaelegilego
Hlatholla,
bapetša le • Morutwana o swanetše go tseba • Morutwana o swanetše go tseba • Morutwana o swanetše go tseba • Tiišetša tsebo ya mengwaga,
go beakanya mengwaga ya gagwe nomoro ya ntlo le atrese ya gabo nomoro ya motato wa ka gabo le/ nomoro ya ntlo, atrese, nomoro ya
dinomoro goba sellathekeng (nomoro ya go motato ya ka gae /sellathekeng.
ikgokaganya le motswadi). (nomoro ya go ikgokaganya)
(Šomiša
dinomoro • Tiišetša tšhomišo ya dinomoro ka • Tiišetša tšhomišo ya dinomoro ka
dikamanong tše • Go tlatša retšistara ya boingwadišo • Tiišetša tšhomišo ya dinomoro ka go tlatša retšistara ya boingwadišo go tlatša retšistara ya boingwadišo
di tlwaelegilego) tšatši ka tšatši. Šomiša ditsela tša go tlatša retšistara ya boingwadišo tšatši ka tšatši go swana le mo go tšatši ka tšatši go swana le mo
mehutahuta go tlatša retšistara tšatši ka tšatši go swana le mo go kotara ya mathomo, mohlala, naa, go kotara ya mathomo, mohlala,
ya boingwadišo ya tšatši ka tšatši, kotara ya mathomo, mohlala, o gona lehono morutwana yo a Ke barutwana ba bakae bao ba
mohlala, ketekago matswalo a gagwe ka di sego gona lehono? Re ka tseba
16 Hlakola? bj.bj. bjang? Barutwana ba ahlaahla se
-- Naa, go na le morutwana yo a -- Naa, go na le morutwana yo a
magareng ga bona.
nago le leswao/seswantšho sa dulago ntlong ya nomorong ya
aesekhirimi mo lehono? 123 lehono mo ? -- Kakanyo;
-- Naa go na le morutwana yo leina -- Naa, go na le morutwana yo -- Bala dilokhara tšeo di senago
la gaggwe e lego Sipho lehono a dulago mmileng wa Wendy selo;
mo? nomorong ya 123 lehono mo ?
-- Bala ditulo tšeo di senago motho.
-- Naa, o gona morutwana yo leina -- Naa, go na le morutwana yo bj.bj.
la gagwe e lego Sipho Alexander nomoro ya gagwe ya mogala/
le sefane sa Matlhola lehono mo? sellathekeng e lego 0821234567
lehono mo ?
• Šupetša dinomoro diswantšhong le • Šupetša dinomoro diswantšhong le • Šupetša dinomoro diswantšhong le • Šupetša dinomoro diswantšhong le
dikarateng tša dikhutlo. dikarateng tša dikhutlo dikarateng tša dikhutlo dikarateng tša dikhutlo
• Bapala dithaloko tša dikarata tša • Bapala dithaloko tša dikarata tša • Bapala dithaloko tša dikarata tša • Bapala dithaloko tša dikarata tša
dinomoro dinomoro dinomoro dinomoro
• Šupetša dinomoro dipapatšong/ • Šupetša dinomoro dipapatšong/ • Šupetša dinomoro dipapatšong/
maphephetsebiši, dikarata tša kgale maphephetsebiši, dikarata tša kgale maphephetsebiši, dikarata tša kgale
tša matswalo, bj.bj. tša matswalo, bj.bj. tša matswalo, bj.bj.
• Šupetša dinomoro ka gare ga
dikgatišobaka.
43 MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
KWEŠIŠO YA DINOMORO (DITSWALANO)
44
1.4 Tlhatlamano ya dinomoro: 1 Tlhatlamano ya dinomoro: 1 go Tlhatlamano ya dinomoro: 1 go Tlhatlamano ya dinomoro: 0 go
fihla go 5 fihla go 7 fihla go 10
Hlatholla, Laetša le go hlatholla dipalotlalo go
bapetša le fihla go 1. • Laetša le go hlatholla dipalotlalo • Laetša le go hlatholla dipalotlalo • Laetša le go hlatholla dipalotlalo
go beakanya go fihla go 2, 3 le 4 go fihla go 5, 6 le 7 go fihla go 8, 9 le 10 le 0
dinomoro
• Tiišetša dinomoro go tloga go 1 go • Tiišetša dinomoro go tloga go 1 go • Tiišetša dinomoro go tloga go 0 go
fihla go 4 fihla go 7 fihla go 10
(Laetša le Bapetša gore ke efe ya dilo tše pedi
go hlatholla tše di kgobokan-tšhitšwego tše di
dipalotlalo) lego:
MMETSE MPHATO WA R
Bapetša gore • Ye kgolo le ye nnyane
ke efe ya dilo
tše pedi tše • Ye kgolwane le ye nnyanenyana
di kgobokan- • Ye nnyanennyane le ye kgolokgolo
tšhitšwego tše di (Tsebiša kgopolo)
lego:
• Beakanya ka tatelano dilo tše di
a) Ye kgolo le ye kgobokeditšwego tša go feta tše
nnyane pedi go tloga go tše nnyanennyane
b) Ye kgolwane go fihla go tše kgolokgolo le
le ye tše kgolokgolo go fihla go tše
nnyanenyana nnyanennyane
c) Ye • E feta, e fetwa ke, lekana le • E feta, e fetwa ke, lekana le • E feta, e fetwa ke, lekana le
nnyanennyane • Ntši le nnyane, mohlala go • Ntši le nnyane, mohlala go • Ntši le nnyane, mohlala phaphatha • Ntši le nnyane, mohlala go
le ye kgolokgolo phaphata ka sewelo phaphata ka sewelo ka sewelo. Botšiša dipotšišo tša phaphata ka sewelo. Botšiša
Bapetša gore gore ke efe ya bontši/bonnyane dipotšišo tša gore ke efe ya bontši/
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ke efe ya dilo bonnyane
tše pedi tše
di kgobokan-
tšhitšwego tše di
lego:
a) E feta
b) E fetwa ke
c) E lekana le (e
swana le)
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
Dipalošupata- Ka sewelo, godiša temogo ya Ka sewelo, godiša temogo ya Ka sewelo, godiša temogo ya Ka sewelo, godiša temogo ya
CAPS telano dipalošupatatelano, mohlala, ya dipalošupatatelano, mohlala, ya dipalosešupatatelano, mohlala, ya dipalosešupatatelano, mohlala, ya
mathomo, ya bobedi, ya boraro, ya mathomo, ya bobedi, ya boraro, ya mathomo, ya bobedi, ya boraro,ya mathomo, ya bobedi, ya boraro, ya
mafelelo, ye latelago. bone, ya mafelelo, ye latelago. bone, ya bohlano,ya mafelelo, ye bone, ya bohlano, ya botshelela, ya
latelago. mafelelo, ye latelago.
Ka nako ya setlwaedi ya
• Ruta dipalošupatatelano- ya
• Dilapoliši/ Dijonyana le go ya go
mathomo, ya bobedi, ya boraro, go
ntlwana ya boithomelo ruta –ya
fihla go ya boselela
mathomo, ya bobedi, ya mafelelo le
ye e latelago • Ka sewelo, tiišetša • Ka sewelo, tiišetša • Ka sewelo, tiišetša
palosešupatatelano ka nako ya palosešupatatelano ka nako ya palosešupatatelano ka nako ya
setlwaedi ya go ya go ntlwana ya setlwaedi ya go ya go ntlwana ya setlwaedi ya go ya go ntlwana ya
boithomelo boithomelo boithomelo
• Di dire ka nako ya mešongwana ya • Di dire ka nako ya mešongwana • Di dire ka nako ya mešongwana ya
Hlabollo ya Sebele go Mabokgoni a Hlabollo ya Sebele go Mabokgoni a Hlabollo ya Sebele go Mabokgoni a
Bophelo Bophelo Bophelo
• Le ka nako ya mešongwana ya
Boitlhamelo bja Bokgabo
(moo go le go gwa maleba)
RAROLLA MARARA MO GO KAMANO KA GO ŠOMIŠA DITHEKNIKI TŠE DI LATELAGO:
1.6 Šomiša dithekniki tše di latelago: Šomiša dithekniki tše di latelago: Šomiša dithekniki tše di latelago Šomiša dithekniki tše di latelago
Dithekniki tša • didirišwa tša go swarega, mohlala, • didirišwa tša go swarega, mohlala, • didirišwa tša go swarega, mohlala, • Didirišwa tša go swarega, mohlala,
tharollo ya ma- dibaledi dibaledi dibaledi dibaledi
rara
• llere la dinomoro tša go swarega • llere la dinomoro tša go swarega
(Šomiša dithek-
niki le mekgwa-
nakgwana ye e
latelago)
45 MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.7 • Šomiša dibaledi gomme ka • Šomiša dibaledi gomme ka • Šomiša dibaledi gomme ka
46 bomolomo a rarolla marara a a bomolomo a rarolla marara a a bomolomo a rarolla marara a a
Go hlakantšha le
akaretšago dinomoro 2, 3 le 4. akaretšago dinomoro 5, 6 le 7. akaretšago dinomoro 8, 9le 10 le 0.
go ntšha
• Tiišetša tharollo ya marara a a • Tiišetša tharollo ya marara a a • Tiišetša tharollo ya marara a a
(Ka bomolomo
akaretšago dinomoro go tloga go 1 akaretšago dinomoro go tloga go 1 akaretšago dinomoro go tloga go 1
rarolla dipalontšu
go fihla go 4 go fihla go 7 go fihla go 10
[Dikanegelo
dipalo] le go
hlaloša ditharollo
tša mararantšu
tša gagwe tše di
akaretšago:
MMETSE MPHATO WA R
a) Go hlakantšha
le go ntšha ka
karabo tša go fihla
go 10)
1.9
Go hlopha le go
abelana go go
išago go karolo
Go abelana ka
go lekana le go
hlopha dipalotlalo
go fihla go 10
ka dikarabo tšeo
di akaretšago
mašaledi
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.11 Tšhelete Tšhelete Tšhelete
CAPS Tšhelete • Godiša tsebo ya dikhoine tša Afrika • Godiša tsebo ya dikhoine tša Afrika
Borwa Borwa.
• 20c, 50c, R1, R2, R5 • R10, R20, R50, R100, R200,
• Šupetša mmala le phoofolo yeo e • Šupetša dilo tša go swana le tša go
elego go khoine ye nngwe le ye fapana magareng ga ditšhelete tša
nngwe. pampiri, mohlala, hlaola tšhelete go
ya ka mebala le bogolo
• Šupetša dilo tša go swana le tša go
fapana magareng ga ditšhelete tša
tšhipi, mohlala, hlaola tšhelete go
ya ka mebala le bogolo
• Bea tšhelete ya go raloka • Bea tšhelete ya go raloka • Bea tšhelete ya go bapala
sekhutlong sa ka phapošing sekhutlong sa ka phapošing. sekhutlong sa ka phapošing
Bala KA GO ŠOMIŠA:
1.13 Ka bomolomo rarolla marara a go Ka bomolomo rarolla marara a go Ka bomolomo rarolla marara a go
hlakantšha le go ntšha ka dikarabo hlakantšha le go ntšha ka dikarabo hlakantšha le go ntšha ka dikarabo
Go hlakantšha le
tša go fihla go 4. tša go fihla go 7. tša go fihla go 10.
go ntšha
(Ka bomolomo
rarolla marara a
go hlakantšha
le go ntšha ao a
laeditšwego ka
ditharollo tša go
fihla go 10)
47 MMETSE MPHATO WA R
MMETSE MPHATO WA R
• Mehuta ya mararantšu go Mphato wa R
Marara ao a hlagišwago go Mphato wa R di a swanetše go akaretša dilo tšeo di lego ka phapošing, mohlala, dibaledi,
bana, dieta, e sego, malekere, mebutla, matšoba, bj.bj. Ga se bana ba banyane ka moka bao ba ka dirago o ka
re dibaledi goba menwana ke mebutla – ba nyaka ge go e ba le dilo tša nnete ka botšona. Morutiši o swanetše go
šomiša diswantšho ka kotara ya boraro ya ngwaga. Dilo tša go swarega di swanetše go bolokwa/beiwa – diswantšho
ke tša go oketša e sego tša go ema lebakeng la dilo tša go swarega. Makalana a ka šomišwa ge morutiši a se na
methopo.
Marara ao a latelago a laetša mehuta ya marara, gomme a swanetše go lokišwa ke morutiši go lekanela kwešišo ya
barutwana.
Go hlopha
Dikuku tše 8 šedi. (Morutiši o phutha dibaledi tše 8 goba o ba bontšha seswantšho sa dikuku tše 8). Pule o hwetša
dikuku tše 2 letšatši le lengwe le le lengwe. A ka hwetša dikuku matšatši a makae?
Go abelana
Go na le dikuku tše 6. (Morutiši o phutha dibaledi tše 6, goba o ba bontšha seswantšho sa dikuku tše 6). Mepopi e 3
e abelana palo ya go lekana ya dikuku ka go lekana. O tee o tla hwetša dikuku tše kae?
Go hlakantšha, go ntšha, tlhakantšhopoeletšo
Barutwana ba ba 2 ba na le mahlo a makae?
Barutwana ba 4 ba na le ditsebe tše kae?
Go na le menwana e mekae seatleng se setee?
Go na le menwana e mekae diatleng tše 2?
Linda o na le dibaledi tše 6. O fa Ben dibaledi tše 2. Bjale o šetše ka dibaledi tše kae?
Barutiši ba swanetše go kopantšha mehuta ya marara tšatši ka tšatši. Ba swanetše le go oketša bogolo bja dinomoro
tšeo ba di šomišago go marara, ba se naganele gore barutwana ba ka se kgone dinomoro tše kgolokgolo.
48 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KAKARETŠO YA MPHATO WA R KA KOTARA
2. DIPATRONE, DIFANKIŠENE LE ALGEBRA
CAPS DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
2.1 • Laetša dipatrone mo diaparong, • Kopiša, katološa le go hlama • Kopolla, katološa le go hlama
dilong le tikologong. dipatrone tša gagwe dipatrone tša gagwe tša go kwa
Dipatrone tša
tšeometri • Kopolla le go feleletša dipatrone. • Kopolla patrone ye e filwego ka go • Kopolla, katološa le go hlama • Kopolla patrone ya lešata
šomiša dikhoine dipatrone tša gagwe ka
(Kopolla le go • Kopolla dipatrone ka go šomiša • Bapala thaloko ya patrone ya
katološa dipatrone modumo wo o tšweletšwago ke • diswantšho “tampelele”
tše bonolo tša mmele
go boeletšwa ka
• Kopolla, feleletša le go hlama
tšhomišo ya dilo
dipatrone tša gagwe.
tša go swarega le
dithalwa)
(Hlama dipatrone
tša leboeletša tša
gagwe)
49 MMETSE MPHATO WA R
KAKARETŠO YA MPHATO WA R
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
50
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.1 Ditswalano tša Sekgoba Ditswalano tša Sekgoba Ditswalano tša Sekgoba
Boemo, tsebišo Boemo bja dilo tše pedi goba go Boemo bja dilo tše pedi goba go Boemo bja dilo tše pedi goba Boemo bja dilo tše pedi goba go
le dipono feta ka tswalano le morutwana feta ka tswalano le morutwana go feta ka tswalano ya tšona le feta ka tswalano le morutwana
magareng ga tšona
Hlaloša selo sa • Pele ga le morago • Godimo le ka tlase
mahlakoretharo • Pele ga le morago
• Godimo, godimo ga, fase ga le • Pele ga le morago
se tee ka
tlase. • Godimo, godimo ga, fase, bofase
tswalano le se • Godimo ga le fase
le tlase.
sengwe (mohlala, • Ka gare le ka ntle
• Kgauswi le, magareng le gare ga.
ka pele le morago • Kgauswi le
MMETSE MPHATO WA R
• Godimo le fase
ga) • La nngele le la go ja
• Gare
• Kgauswi le magareng
• La nngele le la go ja
• Mošomo wa phekeporoto
Papalo ya ka ntle e bohlokwa. Hlaloša dilo go tšwa go Boemo bja dilo tše pedi goba go
Jankelejimi e ka šomišwa go mahlakoreng a go fapana, mohlala, feta ka tswalano magareng ga
tiišetša, mohlala: mpopi, ka pele ga ntlo, ka morago, tšona.
ka mathoko go ya ka moo o emego
• Dikgopolo tša Mmetse • Mošomo wa phekeporoto
ka gona.
• Bokgabo bja Boitlhamelo • Pele ga le morago
• Hlabollo ya sebele • Godimo ga, fase, tlase
• Godimo le botlase
• Kgauswi le, magareng le gare
• La nngele le la go ja
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Latela ditšhupetšo • Ditšupetšo – Bopele le bomorago • Pele/morago • Pele le morago
(o le nnoši le/goba
• Dithaloko tša go swana le go ba • Tšhate ya mosebe • Godimo le fase
le yo mongwe
mohlaleng wa setimela
wa sehlopha) go • Godimo le fase
šutha/go ipea • Ditšhitiši tša boyo– go latela
• La nngele le la go ja
sekgobeng se se ditšupetšo morago
itšego (ditšupetšo) • Naa, modumo o tšwa kae?
• Thutatšhidullammele le
mešongwana ya mmino
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.2
CAPS Dilo tša
mahlakoretharo
(Lemoga,
laetša le go fa
maina a dilo tša
mahlakorethare
ka phapošing:
a) dikgwele
• dikgwele: tsebiša le go nyakišiša
ka dikgwele
b) mapokisi
• mapokisi: tsebiša le go nyakišiša
ka mapokisi
3.2 • Tsebiša Tšhate ya Go hlwekiša • Hlopha go ya ka ditshwano le
(go hlaola dibapadišwa) diphapano
Dilo tša
mahlakoretharo • Bogolo: hlaola dilo tša • Bogolo: hlaola dilo tša • Bogolo: hlaola dilo tša • Bogolo: hlaola dilo tša
mahlakoretharo go ya ka bogolo mahlakoretharo go ya ka bogolo mahlakoretharo go ya ka bogolo mahlakoretharo go ya ka bogolo
Hlatholla,
hlopha le go • Mmala: hlaola dilo tša • Mmala: Laetša le go hlaola dibaledi • Mmala: hlaola dilo tša • Mmala: hlaola dilo tša
bapetša dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša go ya ka mebala ye mehubedu/ mahlakoretharo le dibopego tša mahlakoretharo le dibopego tša
mahlakoretharo mahlakorepedi go ya ka mebala ya khwibidu, talaleratadima, serolane mahlakorepedi go ya ka mebala mahlakorepedi go ya ka mebala
le dibopego tša motheo le talamorogo
• Sebopego: go hlaola dilo tša • Sebopego: go hlaola dilo tša
mahlakorepedi go
• Sebopego: go hlaola dilo tša • Sebopego: go hlaola dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakoretharo le dibopego tša
ya ka:
mahlakoretharo le dibopego tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi go ya ka dibopego mahlakorepedi go ya ka dibopego
a) Bogolo (kgolo/ mahlakorepedi go ya ka dibopego mahlakorepedi go ya ka dibopego
nnyane)
• Dilo tšeo di kgokologago
b) Mmala
-- Laetša le go nyakišiša dilo tša go
(khubedu,
kgokologa
talaleratadima,
serolane/sehla, -- Tiišetša dilo tšeo di kgokologago
talamorogo.
• Dilo tše di thedimogago
c) Sebopego
-- Laetša le go nyakišiša dilo tša go
(sediko,
kgokologa
khutlotharo,
sekwere, -- Lemoga le go nyakišiša dilo tša
khutlonnethwii) go thedimoga le go kgokologa
d) Dilo tšeo di
kgokologago
51 e) Dilo tšeo di
thedimogago
MMETSE MPHATO WA R
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
Aga dilo tša Tšwelopele Tšwelopele Tšwelopele Tšwelopele
52 mahlakoretharo
• Efa diploko tša go aga le didirišwa • Efa diploko tša go aga le didirišwa • Efa diploko tša go aga le didirišwa • Efa diploko tša go aga le didirišwa
ka go šomiša
tša go bopa ka nako ya thaloko ya tša go bopa ka nako ya thaloko ya tša go bopa ka nako ya thaloko ya tša go bopa ka nako ya thaloko ya
didirišwa tša go
tokologo ya ka gare tšatši ka tšatši tokologo ya ka gare tšatši ka tšatši tokologo ya ka gare tšatši ka tšatši tokologo ya ka gare tšatši ka tšatši
swarega (mohlala,
diploko tša go • Nyakišiša ka diploko tša go aga • Nyakišiša ka diploko tša go aga • Laela barutwana go aga moago wa • Tšwetšapele ka nako ya thaloko ya
aga) bona ka go kopolla mongwe wo o tokologo ya ka gare.
drilwego.
• Kopolla moago wo gape go tšwa
go moakanyetšo goba karata ya
seswantšho.
• Tiišetša go kopolla moago wo gape
MMETSE MPHATO WA R
go tšwa go moakanyetšo goba
karata ya seswantšho.
3.3 • Dumelela morutwana yo mongwe Bontšha ka sešupo/seswantšho le Bontšha ka leina la morutwana fela Bontšha ka leina la morutwana fela
Dibopego tša le yo mongwe go kgetha karata leina la morutwana dikgweding tše godimo ga sešupo dikgweding tše godimo ga sešupo dikgweding tše
mahlakorepedi ya seka sa gagwe letšatši la tharo tše dilatelago. tshela tša ngwaga tša mafelelo. tshela tša ngwaga tša mafelelo.
mathomo
(Lemoga, laetša
le go fa maina • Kgabiša ka seka/seswantšho sa
Tšwelapele Tšwelapele Tšwelapele
a dibopego tša morutwana dikgweding tša pele tše
mahlakorepedi tharo tša ngwaga
ka phapošing le
• Tsebiša leina la phapoši, mohlala,
diswantšhong, go
ka go šomiša seswantšho –
akaretša:
“Phapoši ya Mapogo”.
a) Dika tša
Barutwana • Sešupo sa leina la morutiši
monyakong wa phapoši
b) Leina la
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
phapoši • Sešupo seo se bontšhago Mphato
Mokgwa wa go wa R.
Mararane (Tšwelapele) Mararane (Tšwelapele) Mararane (Tšwelapele)
aga mararane. Mararane
Botlalonyane: • Efa mehutahuta ya mararane ka • Efa mehutahuta ya mararane ka • Efa mehutahuta ya mararane ka
• Tsebiša mararane o be o fe hlahlo nako ya thaloko ya tokologo ya ka nako ya thaloko ya tokologo ya ka nako ya thaloko ya tokologo ya ka
a) (Kotara ya 1: ya ka moo di agago ka gona gare matšatši ka moka gare matšatši ka moka gare matšatši ka moka
diripa tše 6)
• Ahlaahla diswantšho tša mararane • Barutwana ba swanetše go ba ba • Barutwana ba swanetše go ba ba • Barutwana ba swanetše go ba ba
b) (Kotara ya 2:
le beile šedi go mmala, batho/ kgona go fetša bonnyane mararane kgona go fetša bonnyane mararane kgona go fetša bonnyane mararane
diripa tše 12)
diphoofolo, dilo, maemo a batho/ a diripa tše 12 mafelelong a kotara a diripa tše 18 mafelelong a kotara a diripa tše 24 mafelelong a kotara
c) (Kotara ya 3: diphoofolo le dilo ya 2. ya 3. ya 4.
diripa tše 18)
• Barutwana ba swanetše go ba ba • Dira le go feleletša mararane a • Dira le go feleletša mararane a
d) (Kotara ya 4:
diripa tše 24)
kgona go fetša bonnyane mararane gagwe a diripa tše 4. gagwe a diripa tše 5.
a diripa tše 6 mafelong a kotara
ya 1.
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.3 • Tsebiša temogo ya go hlaola selo • Tiišetša temogo ya go hlaola • Tiišetša temogo ya go hlaola • Tiišetša temogo ya go hlaola
CAPS Dibopego tša gare ga tše dingwe (Figure - ground selo gare ga tše dingwe (Figure - selo gare ga tše dingwe (Figure - selo gare ga tše dingwe (Figure -
mahlakorepedi perception) ground perception) ka go hlopholla ground perception) ka go hlopholla ground perception) ka go hlopholla
mešongwana, nyalantšha le hlopha mešongwana, nyalantšha le hlopha mešongwana, nyalantšha le hlopha
(laetša dilo- “Ke hlola ka leihlonyana
Temogo ya go mešongwana le setlwaedi sa go mešongwana le setlwaedi sa go mešongwana le setlwaedi sa go
la ka”)
hlaola selo gare phutha. phutha. phutha.
ga tše dingwe • Tiišetša sediko
• Tiišetša khutlotharo • Tiišetša sekwere • Tiišetša sediko, khutlotharo,
Dibopego tša • Tsebiša sediko sekwere le khutlonnethwii
Tšeometri • Polokego ya dibopego (sebopego • Polokego ya dibopego (mohuta wa
• Tsebiša khutlotharo se se sa fetogego sa khutlotharo) dibopego wo a ithutilego go fihla ga • Tsebiša khutlonnethwii
a) sediko bjale)
• Tsebiša sekwere • Polokego ya dibopego (mohuta wa
b) khutlotharo dibopego wo a ithutilego go fihla ga
c) sekwere bjale)
d) khutlonnethwii
e) polokego
ya dibopego
(sebopego se
se sa fetogego)
3.4 • Lemoga ditho tša mmele (go go • Go kgabola mothalogare – ka go • Go kgabola mothalogare– • Godiša temogo ya gore go na le go
bala) diragatša ditiro mešongwana ya letlapeng ripagare ka go swana mo go dilo
Go ripagare ka
swana • Hlogo, mahlo, nko, molomo, seledu, • Ka nako ya Mabokgoni a Bophelo, • Ka nako ya Mabokgoni a Bophelo, • Ka nako ya Mabokgoni a Bophelo,
molala, magetla, letsogo, seatla, o diriše barutwana go tshela o diriše barutwana go tshela o diriše barutwana go tshela
(Lemoga mothalo
menwana, kgara, leoto, khuru/ mothalogare. (Hlabollo ya Sebele) mothalogare (Hlabollo ya Sebele) mothalogare. (Hlabollo ya Sebele)
wa go ripagare
letolo, kgato, menwana ya maoto
ka swana mo go • Ka go šomiša diretokošana tša
yena le tikologo • Mmele wa motho o na le mahlakore morumokwano le dikoša
ya gagwe). a mabedi
• Mešongwana ya Bokgabo bja
• Tiišetša temogo ya gore mmele Boitlhamelo
wa motho o na le mahlakorepedi,
mohlala,”lehlakore le” le “lehlakore
le lengwe” go iša go “la nngele le la
go ja”
• Go kgabaganya mothalogare, go
akaretša le go bala
(Tša ka godimo di tla dirwa nakong ya
hlabollo ya sebele)
• Ka go šomiša diretokošana tša
53 morumokwano le dikoša
• Ka nako ya Bokgabo bja
MMETSE MPHATO WA R
Boitlhamelo
KAKARETŠO YA MPHATO WA R
4. KELO
54
DITENG KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.1 • Tsebiša dikgopolo “ mosegare le
bošego”, “lesedi le leswiswi”
Nako
• Mesong, ka meriti, mantšibua-go
Hlaloša dinako
ithuta ka sewelo nakong ya lenaneo
tša letšatši ka
la letšatši le tšhate ya boso
mosegare goba
bošego. • Tsebiša lenaneo la tšatši ka tšatši • Lenaneo la tšatši ka tšatši (tšwela • Lenaneo la tšatši ka tšatši (tšwela • Lenaneo la tšatši ka tšatši (tšwela
Latelantšha pele) pele) pele)
-- Barutwana ba lemoga tatelano ya
ditiragalo tša ka ditiragalo tša letšatši -- Tiišetša tatelantšho ya ditiragalo -- Tiišetša tatelantšho ya ditiragalo -- Tiišetša tatelantšho ya ditiragalo
MMETSE MPHATO WA R
mehla tša bophelo tša ka mehla ka letšatši le tee ka tša ka mehla ka letšatši le tee ka tša ka mehla ka letšatši le tee ka
bja gagwe bja -- Diswantšho di bontšhwa go tloga
Lenaneo la tšatši ka tšatši Lenaneo la tšatši ka tšatši Lenaneo la tšatši ka tšatši
tšatši ka ka tšatši go la nngele go ya go la go ja go
godiša go bala tšhupetšo
a) Lenaneo la
tšatši ka tšatši -- Moetapele wa letšatši o tla
šutiša leswao la mosebe bjalo
b)Tšhate boso mešongwana mo go tšwetšopele
ya lenaneo la tšatši ka tšatši
• Tsebiša Tšhate ya Boso (ya tšatši • Tšhate ya Boso (ya tšatši ka tšatši) • Tšhate ya Boso (ya tšatši ka tšatši) • Tšhate ya Boso (ya tšatši ka tšatši)
ka tšatši)
-- Morutiši o tla hlahla barutwana -- Barutwana ba laetša leina la -- Barutwana ba laetša leina la
-- Morutiši o hlahla barutwana go bolela leina la letšatši, le letšatši, le letšatšikgwedi le letšatši, le letšatšikgwedi le
go laetša leina la letšatši, letšatšikgwedi le kgwedi ka kgwedi ka dipapetlakgadima kgwedi ka dipapetlakgadima
letšatšikgwedi le kgwedi ka dikoša le diretokošana tša ba bontšha dišupo le dika mo ba bontšha dišupo le dika mo
dikoša le diretokošana tša morumokwano, dipapetlakgadima tšhupamabakeng ya beke. tšhupamabakeng ya beke.
morumokwano, dipapetlakgadima ba laetša sešupo le dika mo
gomme a bontšha dišupo le dika tšhupamabakeng ya beke.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
mo tšhupamabakeng go emela
beke.
-- Godiša temogo ya kgopolo ya
nako
-- Laetša matšatši a matswalo, a go
intšha, a bohlokwa, a maikhutšo
gare ga beke.
-- Latelantšha dikgwedi tša ngwaga
ka koša
DITENG KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.1 • Matšatši a beke • Matšatši a beke • Matšatši a beke (tšwela pele) • Matšatši a beke (tšwelapele)
CAPS Nako -- Morutiši o ruta bana koša goba -- Morutiši o ruta bana koša goba
diretokošana tša morumokwano, diretokošana tša morumokwano
Hlaloša dinako
ka matšatši a beke. Boeletša ka matšatši a beke. Boeletša
tša letšatši ka
ka mehla ge tšhate ya boso e ka mehla ge tšhate ya boso e
mosegare goba
ahlaahlwa. ahlaahlwa.
bošego.
-- Go latelantšha matšatši a beke ka
c) Matšatši a beke
go šomiša koša
• Tšhate ya dihla tša ngwaga • Tšhate ya dihla tša ngwaga
d) Tšhate ya dihla
• Tšhate ya dihla tša ngwaga • Tšhate ya dihla tša ngwaga
tša ngwaga -- Leswao la mosebe leo le laetšago -- Leswao la mosebe leo le laetšago
-- Tsebiša tšhate ya go laetša dihla -- Leswao la mosebe leo le laetšago sehla sa bjale le a šutišwa ge sehla sa bjale le a šutišwa ge
tše nne tša ngwaga: sehla sa bjale le a šutišwa ge dihla di fetoga dihla di fetoga
o Selemo dihla di fetoga
-- Letšatši la mathomo la go bulwa -- Letšatšing la mathomo la go
o Lehalabula -- Letšatši la mathomo la go bulwa ga dikolo morutiši o swanetše bulwa ga dikolo morutiši o
ga dikolo morutiši o swanetše go botšiša barutwana seo ba se swanetše go botšiša barutwana
o Marega go botšiša barutwana seo ba se dirilego nakong ya maikhutšo a seo ba se dirilego nakong ya
o Seruthwane dirilego nakong ya maikhutšo a dikolo maikhutšo a dikolo
dikolo
-- Godiša temogo ya seo
morutwana a se dirago go tloga
nakong yeo a tsogago ka yona go
fihlela a eya sekolong.
-- Godiša temogo ya seo se
diregago magareng ga nako ya
go ja dilalelo le nako ya go robala
Tsebiša Tšhate • Tsebiša Tšhate ya Matšatši a • Tšwelapele nako le nako ge e le • Tšwelapele nako le nako ge e le • Tšwelapele nako le nako ge e le
ya Matšatši a Matswalo matswalo a morutwana matswalo a morutwana matswalo a morutwana
Matswalo
• Barutwana ba swanetše go tseba • Tšwelapele • Tšwelapele • Tšwelapele
mengwaga ya bona
• Godiša temogo ya go bala
ditšupetšo
• Barutwana ba swanetše go tseba
matšatši a bona a matswalo
(letšatši le kgwedi)
55 MMETSE MPHATO WA R
DITENG KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.2 Botelele Botelele Botelele Botelele
56
Botelele • Botelele le bokopana, telele, • Boteleletelele le bokopanakopana, • Akanya botelele bja dilo tša go • Ela botelele bja barutwana ka theipi
teletšana, teleletelele (tša go boteletšana le bo bokopananyana fapana (šomiša theipi bakeng sa go ela
Šoma ka dilo tša
bonwa) (nyakišiša botelele) ka diatla)
go swarega go • Akanya o be o ele botelele bja dilo
bapetša le go • Tsebiša kgopolo ya botelele • Tiišetša kgopolo ya botelele tša go fapana ka go šomiša maoto,
beakanya dilo matsogo, thatswana, kotana, bj.bj
• Tšhate ya go ela botelele ka • Barutwana ba utolla gore ba godile
ka go šomiša
matsogo /maoto naa go tloga kotarang ya mafelelo.
tlotlontšu ya
maleba go hlaloša (Barutwana ba ka bapetša botelele
botelele: bja bona ka se sengwe sa mo
phapošing mohlala, khapoto ya
• Tsebiša Tšhate
MMETSE MPHATO WA R
morutiši)
Botelele
-- Ela ka
diatla(tša go
bogelwa le ka
sewelo)
-- Ela ka
mehlala ya
maoto (tša go
bonwa le ka
sewelo
-- Ela ka theipi
(tša go bonwa
le ka sewelo)
-- botelele,
bokopana,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- boteletšana,
bokopanan-
yana
-- teletšana /
teleletelele
(tša go
bonwa)
-- akanya
DITENG KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.3 Boima
CAPS Boima • Tsebiša kgopolo ya boima ka go
Šoma ka dilo tša bapetša boima bja dilo tše fapaneng
go swarega go mohlala:
bapetša le go -- bofefo/boima
beakanya dilo
ka go šomiša -- bofefšana/ boimaima
tlotlontšu ya
maleba go hlaloša • Tiišetša boima (bofefšanafšana/
tše di latelago: boimaima)
a) Bofefo, boima
b) Bofefšana
Boimaima
c) Tšwela pele
nakong ya
thaloko ya
meetse le ya
mohlaba
4.4 Mothamo/Bolumu
Mothamo/ • Tsebiša kgopolo ya go ela mothamo
Bolumu ka go bapetša gore ditšhelo tša
Šoma ka dilo tša bogolo bjo bo fapanego di swara ga
go swarega go kaakang, mohlala:
bapetša le go -- “Ga gona selo, tletše”
beakanya dilo
ka go šomiša -- “e feta/go fetwa ke ”
tlotlontšu ya
maleba go hlaloša -- Ntši, nnyane
tše di latelago: • Tšwela pele nakong ya thaloko ya
a) Tletše, ga gona meetse le ya mohlaba
selo
b) Ntši, nnyane,
c) E fetwa ke, e
feta
d) Tšwela pele
nakong ya
thaloko ya
meetse le ya
57 mohlaba MMETSE MPHATO WA R
58 KAKARETŠO YA MPHATO WA R
5. TŠHOMIŠO YA DATA
SERERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
5.1 • Tsebiša kgopolo ya tšhomišo ya • Kgoboketša dilo (makalana a • Botšiša potšišo: “A naa maina a • Šomiša Tšhate ya Matswalo go
data ka go kgoboketša palo ya bogolo bjo bo fapanego) maletere a 6 ke ao a tlwaelegilego?” laetša go re ke bo mang bao ba
Kgoboketša le basetsana le ya bašemane ka belegwago ka kgwedi yeo
go hlaola dilo phapošing • Kgoboketša data go araba potšišo
ye ka go šomiša dikarata tša maina • Kgoketša data go tšwa go
Kgoboketša dilo a bana. barutwana go laetša mmala wa
tša go swarega letsopa la go bapala la beke ye e
tša go swana (a latelago: mohlala, talaleratadima,
le nnoši goba serolane, talamorago
MMETSE MPHATO WA R
le sehlopha)
mohlala, • Kgoboketša data (ke mohuta ofe
matlakala a wa senamelwa woo barutwana ba o
lesome, dibopego šomišago ge ba etla sekolong)
tše lesome
• Hlopha dikarata tša maina go ya ka • Hlopha data go ya ka dikgwedi tša
Hlopha data • Hlopha data ka go dumelela • Hlopha dilo tšeo di palo ya maletere leineng le lengwe maleba tša matswalo a morutwana
barutwana gore ba eme ka methalo kgobokeditšwego (makalana a le lengwe yo mongwe le yo mongwe
Hlopha dilo tša go
swarega go ya ka ya bašemane fela le basetsana fela bogolo bjo bo fapanego) • Ngwana yo mongwe le yo mongwe
pharologantšho o kgetha ploko yeo e emelago
e tee, mohlala: mmala wa kgetho ya letsopa la go
bogolo bja bapala la gagwe la beke
matlakala
• Hlopha data yeo e kgobokeditšwego
(go sepela, ka koloi ya motswadi,
thekisi goba pese)
5.2 • Dira kerafo ya kemelo ya data ka go • Thala kerafo ya dilo tše di • Thala kerafo ka go kgomaretša • Thala kerafo ya go emela matšatši
diriša diploko goba dibopego kgobokeditšwego (makalana a karata ya leina ka fase ga kholomo a matswalo a barutwana mo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Kemelo ya bogolo bjo bo fapanego) ya maleba kgweding ye nngwe le ye nngwe.
kgoboketšo
ya dilo tše di • Šomiša dilo tša nnete go dira kerafo
hlaotšwego bjalo ka diploko, dikhupu tša go
hlatlagana, Lego goba diploko tša
(Thala dikerafo Duplo tšeo di emelago mebala ya
go bontšha data. letsopa leo o ikemišeditšego go
Thala seswantšho le dira, mohlala: talaleratadima,
bjalo ka rekhoto serolane, le talamorogo
ya dilo tšeo di
kgobokeditšwego) • Thala ditshwantšhothalwa
(phiktokrafo) tšeo di emelago
barutwana bago sepela ka maoto,
bago sepela ka thekisi, bago sepela
ka sefatanaga sa batswadi le bago
fihla ka pese
SERERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
5.3 • Bala le go hlatholla data ka go • Bala le go hlatholla dikerafo ka go • Bala le go hlatholla data ka go • Bala le go hlatholla dikerafo ka go
šomiša letsopa la go bapala go dira šomiša dipotšišo bala dikarata tša dinomoro ka šomiša dipotšišo go laetša gore ke
CAPS Ahlaahla le go
kemelo ya palo ya bašemane le kholomong ye nngwe le ye nngwe kgwedi efe yeo e nago le matšatši a
bega kgoboketšo
basetsana ba ka phapošing go fihla phethong. mantši a matswalo
ya dilo tše di
hlaotšwego • Go ya kgetho ya barutwana mmala
wa letsopa la go bapala la beke, go
Bala le go
fa mohlala le ka ba le le serolane
hlatholla kerafo
• Bala o be o hlatholle dikerafo (ke ba
Araba dipotšišo
ba kae bao ba sepelago ka maoto,
tšeo di theilwego
le ba ba kae bao ba tlago ka thekisi,
godimo ga
le bao ba namelago pese bj.bj.)
diswantšho
tša gagwe
goba godimo
ga dilo tšeo a
itlhophetšego
tšona (mohlala:
“Ke matlakala a
makae a magolo
ao o a thadilego?
Ke afe ao e lego a
mantši, matlakala
a magolo goba a
mannyane?)
59 MMETSE MPHATO WA R
3.5 Dintlha tša go hlatholla DITENG tša go ba le ditšhupatsela
60 MPHATO WA R KOTARA YA 1
Beke ya 1 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.1 Latelantšha ditiragalo tša ka mehla tša bophelo bja gagwe bja tšatši ka ka tšatši Lenaneo la tšatši ka tšatši le le Tšatši ka tšatši,
• Tsebiša lenaneo la tšatši ka tšatši laeditšwego ka tlhamego ya seswantšho morago ga go
Nako
tsebišwa
-- Godiša tatelantšho ya ditiragalo ka letšatši le tee.
-- Diswantšho di bontšhwa go tloga go la nngele go ya go la go ja.
MMETSE MPHATO WA R
-- Moetapele wa letšatši o šutiša mosebe wa go šutišega go tloga go la nngele go ya go
la go ja ge mešongwana ya lenaneo la tšatši ka tšatši e tšwelapele.
-- Barutwana ba lemoga tatelantšho ya ditiragalo mo letšatšing.
LENANEO LA TŠATŠI KA TSATŠI LE LE AKANTŠWEGO
Retšistara, matšatši Mošongwana wa ka phapošing wa go Setlwaedi sa go
Mošongwana wa ka phapošing wa go
Go fihla a matswalo, boso, hlahlwa ke morutiši, Bokgabo bja go Go hlwekiša ya go ntlwana
hlahlwa ke morutiši
ditaba Bonwa le Thaloko ya tokologo ya ka gare ya boithomelo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mošongwana wa ka
Thaloko ya tokologo Setlwaedi sa go
phapošing wa go
Nako ya dilapološi ya ka ntle le Go ya go ntlwana Go khutša Go tloga
hlahlwa ke morutiši le
hlwekiša ya boithomelo
Kanegelo
Beke ya 1 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Dintlha tše bohlokwa
• Tlhagišo ya diteng e laolwa ke nako ya Lenaneo la tšatši ka tšatši.
• Lenaneo la tšatši ka tšatši le a fetogafetoga, mohlala, Setlwaedi sa go ya go Ntlwana ya Boithomelo se ka šutišetšwa go nako ye e fapanego go ya ka mabaka a kamano a sekolo
• Bontšha ditšhate ka moka tša setlwaedi ka morago ga ge di tsebaditšwe.
• Tlhathollo ya kholomo ya dintlha tše bohlokwa ga se e ngwalwe ka peakanyo ya tatelano ka letšatši, fela go ya ka area ya diteng. Ka fao o swanetše go tšea sephetho sa go re
mošongwana wo o itšego o ka dirwa ka letšatši lefe.
• Mo dibekeng tše dingwe go na le mešongwana ya go feta ye mehlano. Se e be e le go netefatša go re o na le mešongwana ye mentši ye o ka kgethago go yona, gomme ga go re go
re o swanetše go dira mešongwana ka moka ye e akareditšwego
1.4 • Tsebiša Setlwaedi sa go ya go ntlwana ya boithomelo (šomiša palosešupatatelano go Morago ga ge
bontšha peakanyo, lefelo goba boemo) setlwaedi sa go
Hlaloša, bapetša Sesepe, mašela a sefahlego
ya go ntlwana
le go beakanya -- Godiša temogo ya tatelano/peakanyo ya setlwaedi sa go ya go ntlwana ya boithomelo
Ntlwana ya boithomelo ya boithomelo
dinomoro mohlala, palosešupatatelano (thoma ka go šomiša ntlwana ya boithomelo, hlapa
se tsebišitšwe,
matsogo, tswalela pompi gomme phumula diatla bj.bj). Meetse a go elela
mošongwana wo o
-- Godiša temogo ya palosešupatatelano mohlala. Keitumetše ke wa mathomo, phethagatšwa letšatši
Kamogelo ke wa bobedi bj.bj. le lengwe le lengwe.
61 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 1 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
62
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 • Tsebiša Tšhate ya Go hlwekiša Tšhate ya Go hlwekiša Morago ga ge
setlwaedi sa
Dilo tša -- Hlama dihlopha tše nnyane tša go šoma. Hlatswa go hlwekiša
mahlakoretharo ditshwaro
-- Hlatloša peakanyo le tlhaolo ya didirišwa se tsebišitšwe,
tša pente le mošongwana wo
Arola nomoro ya barutwana ka phapošing ya gago ka mafelo a seswai a go hlwekiša. diporaše o phethagatšwa
Sehlopha se sengwe le se sengwe se swanetše go tšea maikarabelo a go hlwekiša lefelo letšatši le lengwe le
ka go šielana, beke ye nngwe le ye nngwe. Hlwekiša
sekhutlo sa lengwe.
Hlaloša, hlaola le go bapetša dilo tša mahlakoretharo go ya:
MMETSE MPHATO WA R
dipuku
• Bogolo Phutha diploko
• Mmala
• Dilo tše di kgokologago Swiela lebato
• Dilo tše di thedimogago
Hlwekiša
sekhutlo sa
phapoši
Phutha
mararane
Phutha ditafola
tša bokgabo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Phumula
ditafola
Beke ya 1 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tsebiša Tšhate ya Mothuši le tatelano ye dilapološi di tla abjago ka gona Tšhate ya Mothuši Morago ga ge
Akanya le go bala dilo go tšwetšapele kgopolopalo ka go: Tšhate ya Mothuši
Bala dilo
-- Ka go šomiša Tšhate ya Mothuši go laetša mothuši wa letšatši yo a tla lebelelago tafola Tšhate ya Mothuši e tsebišitšwe,
ka nako ya dilapološi. dilapološi di abja ka
tsela ye letšatši le
-- Didiko tše 5 tša Tšhate ya Moithuši di emela dihlopha tše hlano tše o hlophilwego
lengwe le lengwe.
barutwana ba gago ka tšona, mohlala, sehlopha se sehubedu, se setala, se se
serolane, se se talamorogo le sa mmala wa namune. O ka diriša gape dienywa/
diphoofolo/dinamelwa bj.bj. tša go fapana
.
-- Sešupo sa morutwana wo mongwe le wo mongwe se bewa ka gare ga sediko sa
sehlopha seo morutwana a welago go sona.
-- Go dikološa mosebe wo o kgomareditšwego mo bogare bja sediko se sengwe le se
sengwe go šupetša moetapele wa sehlopha. Moetapele wa sehlopha o fetošwa letšatši
le lengwe le le lengwe go netefatša go re morutwana yo mongwe le yo mongwe o
hwetša sebaka sa go ba moetapele.
-- Moetapele wa sehlopha o bala palo ya barutwana le dipoleiti go ya le ka palo ya
barutwana ba ba lego gona mo sehlopheng sa gagwe ka letšatši leo (kwano mabapa
ya tee go tee).
3.3 Lemoga, laetša le go fa maina a dibopego tša mahlakorepedi le/goba diswantšho ka Dikarata tša go ba le sešupo sa Ge barutwana ba
phapošing morutwana a le tee fihla ka letšatši la
Dibopego tša
- Sešupo sa morutwana Dira dikarata tša go ripša go tšwa go mathomo
mahlakorepedi
• Dumelela morutwana yo mongwe le yo mongwe a ikgethele karata ya gagwe ya diswantšho tša sešupo.
sešupo
Dilokhara, mapokisi goba dihuku mo
-- Beakanya pontšho ya diploko tša bokgabo bja boitlhamelo ka sešupo sa morutwana yo lebotong leo le swailwego ka dišupo.
mongwe le yo mongwe (seswantšho goba senepe).
-- Kgomaretša sešupo go lokhara ya morutwana yo mongwe le yo mongwe
-- Dumelela barutwana go laetša dilokhara tša bona tšeo di nyalelanago le dišupo tša bona.
-- Kgokelela sešupo sa leina mo diaparong tša morutwana.
-- Barutwana ba laetša dišupo tša bagwera ba bona ka go bapala dipapadi go hlohleletša
barutwana go laetša dikarata tša dišupo tša go fapana, mohlala, barutwana ba dula
ka sediko le morutiši ba laetša dišupo ka moka gomme o laele barutwana go šupetša
dišupo tša bona.
Sešupo sa Mphato wa R
-- Dinepe tše dinyane tša barutwana di ka šomišwa bjalo ka dikarata tša dišupo, ge di le
gona. Seswantšho sa leina la phapoši sa lebati
-- Leina la phapoši Sešupo sa ka leina le sefane sa morutiši
• Hlatloša kgopolo ya go re barutwana ba wela mo sehlopheng se se tee se segolo
63 ka go tsebiša leina la phapoši, mohlala, ka go šomiša seswantšho – phapoši ya
“Mapogo”.
Barutwana ba swanetše go tseba leina la morutiši wa bona.
MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 1 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
64
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Ela hloko:
• Bontšha fela sešupo/senepe sa morutwana sa mo dikgweding tše tharo tša mathomo a ngwaga.
• Bontšha sešupo/senepe sa morutwana le leina la gagwe mo dikgweding tše tharo tše di latelago.
• Bontšha fela leina la morutwana mo go sešupo mo dikgweding tše 6 tša mafelelo a ngwaga
• Bea mo lebating ngwaga ka moka.
• Sešupo sa leina la morutiši
MMETSE MPHATO WA R
• Sešupo sa go laetša phapoši ya Mphato wa R
Beke ya 2 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Akanya le go bala dilo tša letšatši le lengwe le le lengwe ka go se fetoge Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša Tšatši ka tšatši
morumokwano
Bala dilo Go bala tšatši ka tšatši
• Go bala ka hlogo/go bala ka mošito go tloga go 1 go ya go 5
• Opela dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Le ge e le go re barutwana ga ba na kgopolo ya dinomoro ge ba etla go Mphato wa ya R,
ba swanetše go hlohleletšwa go opela diretokošana tša morumokwano tša dinomoro le
dikošana le go bala ka hlogo mo letšatšing le lengwe le le lengwe.
Beke ya 2 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 Bapetša go re ke efe ya dilo tše pedi tše di filwego e lego Letšatši le 1
Hlaloša, bapetša ye kgolo le ye nnyane
le go beakanya
Tsebiša kgopolo ya “kgolo” le “nnyane”
dinomoro
Khaenasthetiki
-- Barutwana ba itemogela kgopolo ya kgolo le ya nnyane ka go tata mebele ya bona go Barutwana
dira mebele ya bona e menyane ka mokgwa wo go ka kgonegago gomme ba taolla
mebele ya bona go e dira ye megolo ka mokgwa wo go ka kgonegago.
-- Laela barutwana ba nyalanya matsogo a bona le a bagwera ba bona go bona go re ke
la mang le e lego le legolo goba le lenyane.
-- Bapetša seatla sa morutiši le sa morutwana.
-- Bapetša letsogo la morutiši le la morutwana.
Hlaloša, bapetša le go beakanya dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša
mahlakorepedi go ya le ka bogolo
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
-- Dira dikgwele tše kgolo le tše nnyane ka tege ya go bapala.
Tege/hlama ya go bapala
-- Hwetša dilo tše kgolo le tše nnyane ka phapošing. Swaya dilo tše kgolo ka
Dilo tša kgolo le tše nnyane
dikgomaretši tše hubedu gomme tše nyane ka dikgomaretši tše serolane. Bolela ka ga
bogolo bja dilo tša go fapana.
-- Hlopha dilo tše nyane le tše kgolo go ya le ka bogolo.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Šomiša kgopolo ya kgolo le nnyane ka nako ya mešongwana ya bokgabo ka go:
-- Lebelelang diswantšho tša dilo tše kgolo le tše nyane gomme le diripe.
Dikgatišobaka, dikuranta, dipapatšo,
-- Laela barutwana go gatiša diatla tša bona le go ripa dikgatišo tše. Ba bee diatla tše ka dikero
go di nametšana. Lebelelang go re ke diatla dife tše e lego tše dikgolo le go re ke dife
tše di lego tše nnyane.
-- Arola pampiri ka dikarolo tše 2. Pampiri tša A3, dikhrayone
-- Kgomaretša dilo ka moka tše nnyane mo lehlakoreng le tee la letlakala gomme dilo ka
65 moka tše kgolo di kgomaretšwe mo lehlakoreng le lengwe. MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 2 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
66
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Hlaloša boemo bja dilo tše pedi goba go feta tša mahlakoretharo tse di tswalanago le Letšatši le 1
morutwana: ka gare le ka ntle
Boemo, tsebišo le
dipono Khaenasthetiki
-- Efa ngwana yo mongwe le yo mongwe “hupu”. (Morutiši o laetša barutwana se ka go
Dihupu
dira mošongwana le bona mme a bolela mantšu: “ka gare le ka ntle”). Ba swanetše ba
fofele ka gare le ka ntle ga hupu ka ditaelo tša morutiši.
-- Ema ka leoto le tee ka gare ga hupu mola leoto le lengwe le le ka ntle ga hupu.
MMETSE MPHATO WA R
-- Tšea lepokisi gomme o laele barutwana go re ba fofele ka gare le ka ntle gomme
barutwana ba ahlaahle ge e ba morutwana o ka ntle goba ka gare
-- Fofela ka gare le ka ntle ga leotwana bjalo ka karolo ya tšwetšopele ya sebele
-- Fofela ka gare le ka ntle ga hupu ka mahlo ao a tswaletšwego.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Laela barutwana go:
-- Bea mpopi (ngwana) ka gare ga khotho o be o ntšhetše mpopi ka ntle ga khotho
-- Fošetša kgwele/mokotlanawa ka gare ga hupu/leotwana
-- Šomiša letsopa gomme o le kgokološetše ka gare ga kgwele gomme o le katelele go re
le be mphaphathi (sehlaga sa dinonyane); bopa dikgwele tša go feta e tee ye nnyane
(mae) gomme o di bee ka gare/ka ntle ga sehlaga ka taelo ya morutiši.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
swarege
Laela barutwana go:
-- Lebelela diswantšho go bona ge eba ba ka humana dilo tše di šupetšago kgopolo ya
ka gare le ka ntle.
-- Ithala ba le ka gare le ka ntle ga hupu/pafo, bj.bj.
Beke ya 2 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 Aga dilo tša mahlakoretharo ka go šomiša didirišwa tša go bonwa le go swarega Diploko di swanetše go pakwa mo Letšatši le tee
dirakeng, ka kalo ya diploko tše di gomme o boeletše
Dilo tša • Utolla dikgonagalo tše ntši tša go aga ploko ka nako ya thaloko ya tokologo ya ka
fapanego mo morago ga raka. nakong ya thaloko
mahlakoretharo gare
ya tokologo tšatši ka
-- Karolo ya morutiši ke go ba motsenagare go thalokwana ye. tšatši
Setlabakelo se okeditšwego go swana
-- Utolla dikgonagalo tše dintši tša ploko tša go aga ka go hlahla barutwana go aga ka go
le dibopego tše di nyane (diswantšho/
rapama (phaphathi), le ka tsepamo (tora), meago ya godimo le ya fase
difahlego tše di kgomareditšwego go
-- Hlopha le go beakanya diploko tše di fapanago ka go nyalantšha dibopego tša go diphekse tša diaparo) dikoloi tša dithoye,
swana diphoofolo tša polaseng, maswao a
therafiki bj.bj. di swanetše go ba gona.
-- Hlopha le go beakanya dibopego tše di fapanago ka go di nyalantšha go ya le ka
bogolo bja go swana.
-- Hlopha diploko go ya le ka kgolo goba nnyane.
-- Morutwana yo mongwe le yo mongwe o humana diploko tše tharo tša khutlonnethwii
gomme a di beakanya ka ditsela tše ntši ka mo go kgonegago, mohlala, ba di emiša ka
mothalo, di beakanya ka mekgobo ka ditsela tša go fapana. Barutwana ba ka bapetša
le go kopišana le go abelana diploko ka bobedi go dira go re ba lemoge boemo.
-- Hlatloša go phuthwa ga diploko tša go aga go ya le ka kalo ye e filwego morago ga
raka ka go di nyalantšha go ya le ka kalo ya go swana
67 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 2 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
68
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 Hlaloša, hlopha le go bapetša dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi Dilo tša mehutahuta tša mahlakoretharo Letšatši le 1
go ya le ka mebala ya motheo, talaleratadima, hubedu le serolane le dibopego/diswantšho tša
Dilo tša
mahlakorepedi ka phapošing, mohlala,
mahlakoretharo Laetša mmala o tee fela ka nako. O se ke wa tswalanya mmala o tee go sebopego se tee
dikhurumelo tša mabotlelo, diploko tša
Arola barutwana ka dihlopha tše 5. Lego, dibopego tša mebala tša Logi bj.bj.
Efa sehlopha se sengwe le se sengwe mokgobo wa dilo tša mebala tša mahlakoretharo le Dikarata tša mmala wo motalaleratadima,
dibopego tša mahlakorepedi. mohubedu, serolane
-- Morutiši o tsebiša mmala o mongwe le o mongwe ka go swarela godimo karata ya
MMETSE MPHATO WA R
mmala wo a nyakago barutwana ba o tseba, mohlala, leratadima. Boeletša ka mmala
wo mongwe le wo mongwe.
Mehutahuta ya dibopego tša
-- Laela barutwana go hlopha dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi go
mahlakorepedi le dilo tša mahlakoretharo
ya ka karata ye e fapanego ye e laeditšwego.
Khaenasthetiki
Didiko tše di ripilwego go khatebote tše
-- Kgokelela go kgara ya ngwana yo mongwe le yo mongwe didiko tša mebala ya go
hubedu, serolane le tše talaleratadima tše
fapana (hubedu, serolane, leratadima) tše di ripilwego go khatepote
di beakantšwego ke morutiši.
-- Laela barutwana go ipeakanya go ya le ka mebala ya go fapana.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Mehutahuta ya dilo tša mahlakoretharo
-- Morutiši o biletša barutwana ba bahlano pele, gomme a fa yo mongwe le yo mongwe tše di kgobokeditšwego pele ga nako
selo sa go fapana sa mahlakoretharo go re ba se sware ka gare ga seatla sa bona. gomme tša bewa mo gare ga sehlopha
se semgwe le se sengwe.
-- Phapoši ka moka e tšwela pele go dula fase ka dihlopha tša bona ka mekgobo ya dilo
tša mahlakoretharo mo gare ga ditafola tša bona.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Morutwana wa mathomo mo pele o swarela selo sa gagwe sa mahlakoretharo godimo
mohlala, ploko ye talaleratadima ya unifiksi goba sediko se se serolane sebopego sa
Logi goba mararane, bj.bj.
Motswako wa pente ya monwana:
-- Barutwana mo tafoleng ba hlopha dilo tša mahlakoretharo tša go fapana go ya le ka
seo morutwana a se swaretšego godimo. Komiki e 1 ya flouru
3.3 Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Komiki e 1 ya swikiri
swarege
Dibopego tša Marothodi a 3 a dikhala tša dijo/lerole la
mahlakorepedi -- Morutiši o beakanya pente ya monwana pele ga nako. pente
-- Barutwana ba thala dibopego mo penteng ba šomiša menwana. Dikomiki tše 5 tša meetse a go bela
(huduba meetse gabotsana)
-- Gatiša dibopego tša mahlakorepedi gomme o di khalare ka gare.
Beke ya 2 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.1 Latelantšha ditiragalo tša ka mehla tša bophelo bja gagwe bja tšatši ka ka tšatši
Nako -- Dikgwedi tša ngwaga
-- Nako
Tsebiša Tšhate ya Matswalo
-- Hlama Tšhate ya Matswalo ya mebalabala, mohlala, setimela ka matorokisi a 12 (mo kgweding ye nngwe le ye nngwe) – dikgwedi di latelantšhwa go tšwa
go la nngele go ya go la go ja mo matorokisi. Bea maina le sešupo/dinepe tša morutwana wo mongwe wo mongwe mo kgweding ya maleba.
-- Godiša temogo ya kgopolo ya nako mohlala. dikgwedi tša ngwaga ka go opela maina a dikgwedi mola ba di šupa.
-- Godiša temogo ya go bala ditšhupetšo mohlala. bontšha leibolo ya kgwedi ye nngwe le ye nngwe ya ngwaga ka mothaladi go tšwa go la nngele go ya go la
go ja.
-- Laela barutwana go šupetša dika/dinepe tša bona le go swara ka hlogo matšatši a bona matswalo.
-- Ba hlohleletše go tseba mengwaga ya bona.
-- Boeletša mošongwana wo ka go tšwela pele.
Tšhate ya Matswalo ka dikgwedi tše 12 tša ngwaga tše di bontšhitšwego go tšwa go la nngele go ya go la go ja.
Seswantšho sa kgare goba sa khekhe ya matswalo se laetša go feta ga matswalo a barutwana ba bangwe. Matswalo a a sa tlago, ga a na kgare goba khekhe
ya matswalo.
Koša:Itlhamele molodi wa gago wa koša
“Pherekgong, Dibokwane, Hlakola.
Moranangl, Mopitlo, Mosegamanye, Phupu.
Phato, Lewedi, Diphalane, Manthole.
January
Pherekgong February
Dibokwana
Ngwaga ka moka ge go na le letšatši la matswalo.
Ela hloko:
• Matswalo a morutwana ke lebaka le le kgethegilego gomme a swanetše go beelwa nako ka thoko yeo go yona go dirwago sediko sa matswalo, mo barutwana ka moka ka phapošing
ba opela “O gole gole” gomme ba phaphatha diatla makga a mmalwa go laetša mengwaga ya mong matswalo.
• Morutwana wo mongwe le wo mongwe ka mo phapošing o swanetše go thala seswantšho gomme morutiši o swanetše go hlakanya diswantšho ka moka ka gare puku ya letšatši la
matswalo ya ngwana yo a ketekago matswalo a gagwe.
69 • Morutiši a ka no dira kgare ya letšatši la matswalo a mošemane/ngwanenyana gomme barutwana ba ka e kgabiša ka metheriale wa kholatše.
• Mošongwana wo o ka boeletšwa ngwaga ka moka ge go na le letšatši la matswalo
MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 3 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
70
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Akanya le go bala dilo tša letšatši le lengwe le le lengwe ka go se fetoge Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša Tšatši ka tšatši
• Go bala ka bomolomo tšatši ka tšatši morumokwano
Bala dilo
-- Go bala ka hlogo/go bala ka mošito go tloga go 1 go fihla go 5
-- Opela dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano
Le ge e le go re barutwana ga ba na kgopolo ya dinomoro ge ba etla go Mphato wa ya R,
ba swanetše go hlohleletšwa go opela diretokošana tša morumokwano le dikošana le go
bala ka hlogo mo letšatšing le lengwe le le lengwe.
MMETSE MPHATO WA R
Laetša le go bala ditho tša go fapana tša mmele (Seswantšho sa mmele) Koša ya tiragatšo/ diretokošana tša Letšatši le 1
Go bala ka hlogo tšatši ka tšatši ka bomolomo go tloga go 1-5 morumokwano
Khaenasthetiki (Logaganya le Mabokgoni a Bophelo le Thutaphelo)
-- Godiša temogo ya nomoro ya ditho tša mmele tša go fapana ka go bala ditho tša
mmele.
Mararane/dithaloko tše di emelago batho
-- Mpotšhe nko ya gago gomme o e bale. Na o na le dinko tše kae? ba ba fapanago le dibopego tša mebele
-- Mpotšhe ditsebe tša gago gomme o di bale. O na le tše kae? Na ke e tee goba go Dikarata tša dithaloko
feta? A re di baleng.
-- Mpotšhe diatla tša gago. O na le tše kae? A re di baleng. Ke eng se sengwe se o ka se
bonago mo diatleng tša gago? Mengwana! Na o ka di bala? A re baleng menwana ya Barutwana
seatla se tee: 1, 2,3,4,5.
-- O na le mahlo a makae? Bala ditsebe le mahlo a gago. Kgoma ditsebe le mahlo a gago
ge o bala, thoma ka ditsebe tša gago.
-- Dula go lebana le mogwera gomme o bale ditho tša gagwe tša mmele, thoma pele
ka go di kgoma gomme o di bale. Morutiši o tla hlahla tshepetšo ye mohlala. kgoma
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tsebe e tee ya mogwera wa gago, kgoma tsebe ye nngwe gomme o di bale: 1, 2. Na di
swana le tša gago? Tšwelapele ka mošomo wo.
-- Laetša ditho tša mmele tše motho a nago le se se tee, mohlala. nko e tee, molomo o
tee, seledu se tee bj.bj.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Laela barutwana go:
-- Lebelela seiponeng gomme ba ikgatiša/ithala.
-- Thala bokantle bja mebele ya bona mo kuranteng gomme ba e kgabiše ka nepagalo. Seipone sa go tlala
Thala mothalo go tšwa go mothalogare.
Pampiri ya A4, dikhrayone
-- Ripa diswantšho tša ditho tša mmele tša go fapana go tšwa go kgatišobaka goba
papatšo gomme o feleletše sefahlego. Dikgatišobaka, Dipapatšo,
Maphephetsebiši, dikero
-- Ripa sefahlego go tšwa go kgatišobaka gomme o thale ditho tše dingwe tša mmele.
Beke ya 3 Nako ya go ruta ye e šišintšwego
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.4 Lemoga mothalo wa go ripagare ka go swana go yena Barutwana Letšatši le 1
Go ripagare ka go Godiša temogo ya go re mmele wa motho o na le mahlakore a mabedi
swana
Khaenasthetiki
Gatelela kgopolo ya “lehlakore le tee/lehlakore le lengwe”
Morutiši o bolela le barutwana ka ga bokapele bja mmele le bokamorago bja mmele
gammogo le bogodimo le bokafase bja mmele.
Laela barutwana go:
-- Itebelela ka gare ga seipone mo ba tla kgonago go bona mebele ya bona ka moka.
-- Laetša go re ke ditho dife tša mebele ya bona tše di lego mo lehlakoreng le tee le go re
ke dife tše di lego mo lehlakoreng le lengwe la mebele ya bona.
-- Kgoma ditho tša mmele ka mokgwa go nyakegago, mohlala, “kgoma menwana ya
gago ya maoto, kgoma maoto a gago, kgoma dikgato tša gago ” Barutwana ba ka dira Seipone se setelele
mošomo wo ba tswaletše mahlo.
Morutiši a ka dira sebopego sa go
-- Kgoma setho se sengwe sa mmele wa gagwe ka setho sa sengwe, mohlala, “kgoma pharolwa ka diphini go tšwa go khatebote
khuru ya gago ka nko bj.bj. ” (mošongwana gape wa go kgabaganya mothalogare) ya bothata
3.2 Lemoga, laetša le go bolela maina a dikgwele Dilo tše di nago le sebopego sa nkgokolo, Letšatši le 1
mohlala dinamune, diapole, dikgwele,
Dilo tša -- Barutwana ba bapala ka dikgwele gomme ba laetša le go fa maina a dilo ka moka tše
maleke ao a se nago le selo a nkgokolo.
mahlakoretharo ba ka di dirago ka kgwele. Morutiši o hlahla dikaahlahlo ka dipotšišo.
(dira dikgwele go tšwa go pampiritahlwa,
-- Laetša dilo ka moka tše di ka kgokologago mohlala. laetša diploko gomme o botšiše mohlala. dikgwele tša dikuranta tše di
dipotšišo: “Na o gopola go re ploko e ka kgokologa? A re bone”. loketšwego ka gare ga lekuša la kgale)
-- Kgokološa dilo ka moka gomme o lemoge ka tsela ye di kgokologago, mohlala, maleke Dilo tšeo di lego sekwere ka sebopego,
a kgokologa fela ka lehlakore le tee. mohlala, diploko.
-- Šomiša letsopa/tege go bopa dikgwele tše di ka kgokologa ka nako ya mešongwana ya Motswako wa tege ya go bapala:
boitlhamelo (thaloko ya tokologo ya ka gare).
komiki e 1 ya flouru
-- Ka nako ya mosepelo barutwana ba ka leka go dira go re mebele ya bona e kgokologe
½ ya komiki ya letswai
ka go kgokologa mola ba patlame goba ba dira mebele ya bona go swana le dikgwele
gomme ba kgokologa. komiki e 1 ya meetse Hlakantšha
Malepola a tee a 2 a makhura a go apea ditswaki ka
moka
71 Marothi a mmalwa a dilo tša go khalara
dijo
MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 3 Nako ya go ruta ye e šišintšwego
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
72
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, laetša le go fa leina dibopego tša mahlakorepedi ka phapošing le mo Koša, “Here we go around the Mulbery Letšatši le 1
diswantšhong bush”
Dibopego tša
mahlakorepedi -- sediko
• Tsebiša sediko thaloko, “letapola la go fiša, le fetiše”.
Ge go tsebiša sediko la mathomo, dilo tše di šomišwago di swanetše go swana swani-
swani. (bogolo bja go lekana, mmala wa go swana, phopholego ya go swana)
Khaenasthetiki
MMETSE MPHATO WA R
Morutiši o thala sediko mo lebatong/lebaleng. Laela barutwana go sepela mo mothalong
wa ka ntle godimo ga sediko ba bolela, “ke sepela go bapa le sediko....go dikologa le go
dikologa”.
Laela barutwana go:
-- Swarana ka matsogo le go bopa sediko.
-- Bopa sediko ka mebele ya bona.
-- Go sepela go dikologa sediko ba opela koša” ‘’Mulberry bush”.
-- Ba dula fase ka sediko gomme ba fetišetša selo go tšwa yo mongwe go ya go yo
mongwe “letapola la go fiša le fetiše”. Morutwana yo a sa swerego selo ge koša e fela o
swanetše go yo dula ka gare ga sediko.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega Hupu Letšatši le 1
Morutiši o bontšha morutwana hupu gomme a hlaloša go re sebopego se se bitšwa sediko.
Sediko ga se na dikhutlo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Laela barutwana go:
-- Go swara hupu ya mahlakoretharo ge ba kitimiša menwana ya bona go dikološa
Mehutahuta ya dilo tša mahlakoretharo
sediko.
go swana le dithenisi, dimabole le
-- Hwetša dilo tša mahlakoretharo ka phapošing tše di nago le sebopego sa go swana le dipaluni bj.bj.
sediko.
Dibopego tša mahlakorepedi go swana le
Hlopha le go bapetša dilo tša mahlakoretharo go ya le ka bogolo le mmala didiko tša polastiki tše di ripilwego
Morutiši o fa bana mehutahuta ya dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi
tša bogolo bja go fapana (kgolo le nyane) le mebala (hubedu, serolane le talaleratadima) go
swana le dikgwele tša thenisi, dimabole, dipaluni, bj.bj.
Laela barutwana go:
-- Hlopha dilo ka ‘bogolo le bonyane’.
-- Hlopha dilo ka mebala ya go fapana.
Beke ya 3 Nako ya go ruta ye e šišintšwego
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.1 • Tsebiša Tšhate ya Boso le Tšhupamabaka Tšhate ya Boso e swanetše go emela Morago ga ge
beke mohlala, matšatši a beke a a tšhate ya boso
Nako a) Nako
beakantšwego go tšwa go la nngele e tsebišitšwe,
b) Matšatši a beke go ya go la go ja mo dikgweding tša mošongwana wo
mathomo tše 6 gomme tša šetšwa dirwa letšatši le
c) Tatelano ya ditiragalo lengwe le le lengwe.
letšatši le lengwe le le lengwe
d) Go bala
Dipapetlakgadima tša:
-- Boso bo emela beke (matšatši a 5) ka go šomiša dikarata tša dišupo mohlala, matšatši
-- Matšatši a šupa a beke
a 5 a beke a beakantšwe go tšwa go la nngele go ya go la go ja ka go šomišwa dika
tša boso. (Lebelela mehlala ka fase) -- Dinomoro 1-31
-- Boso bo swanetše go re bo šetšwe ka mehla. -- Maina a dikgwedi tše 12
-- Morutiši o hlahla barutwana go laetša maina a letšatši, letšatšikgwedi, le dikgwedi ka -- Ngwaga, mohlala, 2012
papetlakgadima go swana le mo go taekramo (ka morago barutwana ba ka laetša le go
-- Dikarata ka boemo bja boso,
bontšha dipapetlakgadima ka bobona).
mohlala,
-- Moetapele wa letšatši o lemoga boso ka ntle gomme a abelana ka tše a di hweditšego
le sehlopha ka moka, mohlala, letšatši la pula, la maru le letšatši la go fiša,
-- Morutiši o bontšha tše a di hweditšego ka dipapetlakgadima go swana le mo go
taekramo (ka morago barutwana ba ka no bontšha dikarata ka bobona).
moya Ruta barutwana
-- Ka go dira se, barutwana ba ithuta ka ga matšatši a gare ga beke le a mafelelo a beke. koša ya matšatši
a beke yeo ba tla
-- Ba ithuta ka lehono, maabane, gosasa bj.bj. ka sewelo.
letšatši swarago ka hlogo
-- Barutwana ba fiwa dibaka tše dintši tša go bala go fihla go 5. Go bala matšatši a go
fiša, matšatši a go tonya, matšatši go ba le moya bj.bj.
-- Bontšha sešupo sa morutwana ge go na le matšatši a matswalo mo bekeng yona yeo. pula
-- Bontšha mešongwana ye mengwe le ye mengwe ye e tšeago karolo mo bekeng yeo
mohlala, go ya serapeng sa diphoofolo (e emelwa ka seswantšho sa phoofolo) maru
73 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 3 Nako ya go ruta ye e šišintšwego
Tsebišo Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
74
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Tšhate ya Boso
Mohlala wa Tšhate ya Boso
Mosegamanye 2012
LaMorena Mošupologo Labobedi Laboraro Labone Labohlano Mokibelo
12 13 14 15 16 17 18
MMETSE MPHATO WA R
4.1 Latelantšha ditiragalo tša ka mehla tša bophelo bja mong bja tšatši ka ka tšatši.
Nako • Matšatši a beke Koša: Matšatši a beke, goba hlama koša
ya gagwe ya matšatši a beke
Morutiši o ruta barutwana koša goba diretokošana tša morumokwano ka ga matšatši a
beke. Boeletša letšatši le lengwe le le lengwe ge go ahlaahlwa tšhate ya boso.
Koša:
“Go na le matšatši a šupa, go na le matšatši a šupa, go na le matšatši a šupa mo bekeng.
“LaMorena, Mošupologo, Labobedi, Laboraro, Labone, Labohlano, Mokibelo.” (X2)
• Tsebiša tšhate o bontšha dihla tše nne di laetšwago ka mosebe wo o laetšago: Dikarata tše nne ka seswantšho tša sehla Beakanya ge dihla
se tee godimo ga tšona. di fetoga
-- Ke sehla sefe se re lego mo go sona bjale.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Ke sehla sefe se se fetilego le Sehla
-- Ke sehla sefe se se latelago?
-- Bontšha seswantšho sa sehla se re lego go sona se tswalanywa le dikgwedi tša
maleba mohlala. go tšwa go Pherekgong go ya go Hlakola o ka bontšha seswantšho sa
selemo.
Selemo Lehlabula Seruthwane Marega
Ela hloko:
Dikgopolo ka moka tše diswa di swanetše go hlagiša go ya ka magato a.
• Legato la khaenesthetiki (itemogele dikgopolo ka mmele le dikwi)
• Legato la tša go bonwa le go swarega(šomiša dilo tša mahlakoretharo)
• Legato la tša go bonwa fela di sa swarege (kemelo ya dilo tša mahlakoretharo mo pampiring, mohlala, dithalwa, diswantšho tša go nyalana, dikarata tša dipapadi, letlakalatšhomelo,
bj.bj). Dibopego ka moka tše “phaphathi” di tšewa bjalo ka mahlakorepedi.
Beke 4 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Thoma ka go Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse
CAPS tsebiša dinomoro ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Laetša le go hlaloša dipalotlalo Letšatši le 1
Go bala dilo Tsebiša tlhalošo ya nomoro 1
Go bala ka hlogo ka bomolomo tšatši ka tšatši go tloga go 1 go fihla go 5 Dikoša tša nomoro le diretokošana tša
morumokwano
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
Barutwana
-- Laetša ditho tša mmele, mohlala, nko e tee.
-- Dumela gatee ka hlogo, go beta ka boleta mo lebatong gatee, fofa gatee bj.bj
-- Swarela monwana o 1 godimo, letsogo le 1, leoto le1 bj.bj.
-- Ba bopa nomoro e 1 ka mebele ya bona.
-- Ngwala nomoro ya 1 mo moyeng/mo fase.
-- Phaphatha diatla gatee fela
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Laela barutwana go:
-- Laetša selo se sengwe le se sengwe se se tee se se tšwelelago ka mo phapošing Dilo ka mo phapošing le mo tikologong
mohlala, mohlala, ploko ya go aga e tee.
-- Hlama nomoro 1 ka letsopa/tege ya go bapala
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege Seswantšho sa
selo se 1
Laela barutwana go:
-- Laetša seswantšho sa selo se tee go dipapetlakgadima tša go fapana.
-- Nyalantšha diswantšho tša go ba le selo se tee go tšona le dikarata tša go ba le khutlo
go tšona. Sebaledi se 1 sa morutwana yo mongwe
le yo mongwe
-- Ka mehla tswalanya dikarata tša diswantšho le dikarata tša dikhutlo go nomoro ya go
swana ya dibaledi, mohlala, paka nomoro ya go swana ya dibaledi go khutlo ye nngwe Mehutahuta ya dipapetlakgadima tša
le ye nngwe. diswantšho
-- Morago ga go tsebiša nomoro ya 1 morutiši o bontšha dipapetlakgadima mo lebotong Dipapetlakgadima tša khutlo
75 go re barutwana ba kgone go di bona letšatši le lengwe le le lengwe.
MMETSE MPHATO WA R
Beke 4 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Thoma ka go Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse
76 tsebiša dinomoro ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
2.1 • Laetša dipatrone mo tikologong le mo diaparong tša barutwana Letšatši le 1
Dipatrone tša Laela barutwana go:
tšeometri
-- Bolela ka dipatrone tše ba di lemogilego mo tikologong le go diaparo tša bona:
-- Ke patrone efe ye e nago le methalo, diploko?
-- Na dipatrone ka moka di a swana, diphapano le ditshwano ke dife?
MMETSE MPHATO WA R
-- Ke eng se se dirago patrone?
-- Patrone e a boeletšega– methalo /diploko/dibopego
Kopolla le go katološa patrone
Khaenasthetiki
Morutiši o bofa ripone e hubedu le e talaleratadima go matsogo a mane a bana. O hlama
patrone ka go bea morutwana wa ripone e hubedu mo pele ka mo phapošing, gomme gwa Diripone tše hubedu le tše talaleratadima
latela morutwana wa ripone e talaleratadima, gwa latela morutwana wa ripone e hubedu.
Laela barutwana go feleletša patrone.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
-- Morutiši o hlama patrone ya dikhurumelo tša mabotlelo tše 3 talaleratadima le tše 3 tše Dikhurumelo tša mabotlelo tše hubedu
khubedu. le tše talaleratadima tša morutwana wo
mongwe le wo mongwe
-- Laela barutwana go kopola patrone ya morutiši.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Beke 4 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Thoma ka go Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse
CAPS tsebiša dinomoro ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 Lemoga, laetša le go bolela maina a dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša Mehutahuta ya dilo ka phapošing le mo Letšatši le 1
mahlakorepedi ka phapošing le mo diswantšhong tikologong
Dilo tša
mahlakoretharo le Godiša bokgoni bja go fapantšha gare ga dilo tše di lego ka “bokapele le
bokamorago”
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
3.2
Morutiši o bea dilo tša go fapana ka phapošing le ka ntle mo lepatlelong.
Dibopego tša
mahlakorepedi Laela barutwana go:
-- Laetša dilo tša go fapana ka mo phapošing, mohlala. dilo tša legong, dilo tše khubedu,
dilo tša polastiki bj.bj.
-- Lebelela dilo tše itšeng ka mo phapošing ka taelo ya morutiši, mohlala, kgwele go
setšhelo sa diploko tša Lego, koloi ya thoye ka gare ga raka, phensele ka gare ga
boleke bj .bj.
-- Nyaka dilo tše di swanago, mohlala, dikonopi tša nkgokolo ka gare ga tša sekwere,
mabolo o mohubedu ka gare ga ya mebalabala bj.bj.
-- Hlopha dilo go ya le ka mehuta ya tšona, bogolo, mebala, phopholego goba sebopego.
-- Bapala thaloko, “ke bona ka mahlo a ka a manyane, se sengwe se se lego
nkgokolo.....”
-- Nyaka dilo tše itšego mo tikologong ka taelo ya morutiši, mohlala, nonyana mo
mohlareng, ripone mo mohlareng, letšoba le le botse, lenyonyo le sepela godimo ga
letlakala bj.bj.
-- Ka gae morutwana o swanetše go hlohleletšwa go ntša malepola goba dithipa, goba
diforoko ka moka, ka laiking.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Seswantšho se sengwe le se sengwe se
swarege se golo (phoustara)
Laetša barutwana seswantšho gomme a botšiša dipotšišo mabapi le seswantšho. Mararane
Mehlala:
-- “Na mosetsanyana o swere eng ka letsogong la gagwe?”
-- “Na ke batho ba bakae bao ba lego ka gare ga seketswana?” bj.bj.
77
-- Go aga MARARANE le go bapala seswantšho sa dominose di lokile go hlabolla
tebelelo ya sebopego-fase
MMETSE MPHATO WA R
Beke 4 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Thoma ka go Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse
78 tsebiša dinomoro ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 Lemoga, šupetša le go bolela maina dilo tša mahlakoretharo ka go utolla dibopego le Letšatši le 1
bogolo bja mapokisi
Dilo tša
mahlakoretharo Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Fofela ka gare le ka ntle ga lepokisi la khatepote le legolo. Mehutahuta ya mapokisi a magolo le
-- Utolla bokagare bja lepokisi ka go botšiša se ba se bonago ka gare ga lepokisi mohlala. a manyane (mapokisi a ditšidifatši le a
MMETSE MPHATO WA R
lepokisi le na le bofase, mahlakore a mane/maboto le sekhurumelo ditofo ao a se nago selo)
-- Phutha mapokisi a go bulega go leemo la sebopego
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
-- Šomiša mapokisi go aga dibopego, mohlala, ntlo, keratšhe (šomiša ka nako ya
Bokgabo bja Boitlhamelo go aga meago ka mapokisi a bogolo bja go fapana)
-- Efa barutwana dilo tša go fapana tša go swana le dikonopi, diploko tša unifiksi,
dikhurumelo tša mabotlelo, ditswalela marotho tša dipolastiki.
Diploko tša unifiksi, dikhurumelo tša
Laela barutwana go:
mabotlelo, ditswalelaborotho tša polastiki
-- Hlopha dilo ka dihlopha tša mohuta o tee (barutwana ba ka tla le tšona go tšwa
gae)
-- Utolla go re phapano ke efe gare ga dilo
-- Utolla go re ke dilo dife tše di nago le sebopego sa sekwere le go re ke dife tše di lego
nkgokolo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Hlopha dilo go ya le ka mmala wa go swana
Beke 4 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Thoma ka go Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse
CAPS tsebiša dinomoro ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, šupetša le go bolela maina dibopego tša mahlakorepedi ka mo phapošing le Dikarata tša dithaloko tše di godišago Letšatši le 1
mo diswantšhong temogo ya dibopego.
Dibopego tša
mahlakorepedi -- khutlotharo
Tsebiša khutlotharo
Ge o tsebiša khutlotharo la mathomo dilo tše di šomišwago di swanetše go swana
swani-swani (bogolo bja go swana, mmala wa go swana, le phopholego ya go swana).
Wulu goba tege ya go bapala.
Khutlotharo e bopilwe ka mathokothwii a mararo. Se se bitšwa khutlotharo.
Khaenasthetiki
“mokotlaphopholego” (mokotla wa lešela
Laela barutwana go:
wa go ba le rekere mo godimo) wa
-- Dira/hlama dibopego ka mebele ya bona, mohlala. barutwana ba bararo ba hlama dibopego tša go fapana tša tšeometri.
khutlotharo ka mebele ya bona.
-- Ba hlama khutlotharo ka menwana ya bona.
-- Dira/hlama khutlotharo ka diripana tša wulu goba tege ya go bapala.
Go nyalanya sete ya dikarata le dibopego
-- Sepela mo go magomo a sebopego sa khutlonne. Ge ba sepela ba bolela ba re ‘ke tše di thadilwe go tšona.
sepela go bapa le khutlotharo, lehlakore le tee, mahlakore a mabedi, a mararo goba
dikhutlo tše tee, pedi, tharo.
-- Phopholetša dibopego. Šomiša sebopego se segolo goba bea dibopego tša go
fapana go “mokotla wa phopholego” Barutwana ba “phopholetša” sebopego ka gare Pampiri ya A4 le khrayone
ga mokotla gomme ba e nyalanya le sete ya dikarata (dikarata ka dibopego tše di
thadilwego go tšona).
-- Thala sebopego sa khutlotharo mo moyeng, mo fase/lebatong (tšhoko) le mo
pampiring.
Hlaloša, hlopha le go bapetša dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi Dibopego tša Logi
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Laela barutwana go: Dilo ka phapošing le mo tikologong
-- Hlopha dibopego tša Logi go ya ka sebopego (didiko le dikhutlotharo), bogolo (kgolo le
nyane) le mmala (khubedu, serolane, talaleratadima)
-- Lebelela dibopego tša khutlotharo ka mo phapošing le mo tikologo.
79 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 5 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
80
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Hlaloša le go šupetša palotlalo Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša Letšatši le 1
morumokwano tša
Bala dilo Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego mo bekeng ya 4 ye e akaretšago nomoro ya 1
Bomolomo: go bala ka hlogo go tšwa go 1 go ya go 5 Seswantšho
Khaenasthetiki sa selo se
tee 1 tee
Laela barutwana:
-- Dira modumo ka mmele, mohlala, phaphatha diatla gatee.
MMETSE MPHATO WA R
-- Morutiši o laetša papetlakgadima ya go emela nomoro 1 gomme barutwana ba
emišetša monwana o 1, leoto le 1, seatla godimo bj.bj..
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Laela barutwana go: Selo se tee
-- Hwetša selo se tee ka phapošing Sebaledi se tee
-- Bala sebaledi se tee.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Mehutahuta ya dipapetlakgadima tša go
swarege ba le seswantšho se tee le khutlo e tee
go tšona.
-- Nyalanya mehutahuta ya seswantšho se tee, le papetlakgadima ya khutlo e tee.
-- Nyalanya diswantšho tša go fapana le dipapetlakgadima tša khutlo le sekapalo sa 1.
-- Nyalana dipapetlakgadima tša sekapalo le leinapalo.
dipapetlakgadima tša sekapalo le
-- Dira mararane a dinomoro gomme o dumelele barutwana go a nyalanya, mohlala.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
leinapalo
Seswantšho
sa selo se
1 1 tee 1 tee
tee
Beke ya 5 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.4 Tiišetša temogo ya go re mmele wa motho o na le mahlakore a mabedi, mohlala. Letšatši le 1
“lehlakore le tee” le “lehlakore le lengwe” ao a lebišago go “la nngele le la go ja”
Go ripagare ka go
swana Khaenasthetiki
Morutiši o hlaloša mahlakore a mabedi a mmele wa motho.
Laela barutwana go:
-- Ema ka leoto le tee, gomme o eme ka le lengwe.
Ditšhikinyi di ka dirwa gae – setšhelo
-- Go sepela ka mošito go modumo wa ditšhikinyi mo lehlakoreng le tee la phapoši. Ge sa sekhurumelo, se se tladitšwego ka
setšhikinyi se ema, morutwana o sepelela go lehlakore le lengwe la phapoši. maswikana a manyane.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Morutwana yo mongwe le yo mongwe o fiwa mokotlanawa.
Laela barutwana go:
-- Bea mokotlanawa mo lebatong kgauswi le bona.
-- Šutišetša mokotlanawa ka thoko yengwe ya mebele ya bona ba šomiša menwana ya
bona ya maoto, diatla tša bona bj.bj.
-- Bea mokotlanawa mo lebatong mo lehlakoreng le lengwe la mebele ya bona gomme o
Mokotlanawa wa morutwana wo mongwe
o šutišetše go lehlakore le lengwe.
le wo mongwe
-- Tiišetša kgopolo ye ka go e logaganya le bokgabo bja go bonwa ka go dira go re
barutwana ba dire diswantšho tša dirurubele
(Phutha pampiri ka seripa; tšhela marothi a pente ye e fapanego mo mothalong wo o
phuthilwego; e phuthe ka bogare gomme o phatlalatše pente ka go gohlantšha seswantšho;
bula letlakala leo o lebelele seswantšho sa serurubele; ripa mo go mothalorumo –
serurubele se na le mathoko a mabedi ao a swanago)
3.2 Lemoga, šupetša le go bolela maina a dilo tša mahlakoretharo “Mokotlaphopholego” (mokotla wa lešela Letšatši le 1
ka rekere mo godimo)
Dilo tša Tsebiša le go utolla dilo tše di kgokologa
mahlakoretharo Ka gare ga mokotla go nale:
-- Ahlaahla “bokgokolo” bja dilo. Bea dilo tše mmalwa tša nkgokolo ka gare go
“mokotlaphopholego” (mokotla wa lešela). Barutwana ba tšea selo go tšwa go mokotla Dikgwele tša bogolo bja go fapana,
gomme ba hlaloša bokgokolo bja sona. dimabole, disilintara, malekana a
dinotšhididi, dibopego tša nkgokolo tša
-- Barutwana ba laetša ka tsela ye dilo tša go fapana di kgokologelago fase go motheoga
polastiki goba dikhurumelo tša mabotlelo
ka gona ba emišitše tafola ka ditena tše pedi.
81 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 5 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
82
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Boemo bja dilo tše pedi goba go feta ka tswalano le morutwana Ditulo Letšatši le 1
Boemo, tsebišo le -- Ka pele/morago Barutwana
dipono
Khaenasthetiki
Morutiši o kgetha barutwana ba babedi ba morumopadi: Dipapetlakgadima tša ditiro tša ka pele ga
le tša ka morago
-- Bea ditulo tše pedi pele ga phapoši.
-- Barutwana ba babedi ba laetša dikgopolo tša ka pele le morago ka taelo ya morutiši,
MMETSE MPHATO WA R
mohlala,
o Sipho o eme ka pele ga setulo
o Carl o ema godimo ga setulo
-- Ge se se fihleletšwe, morutiši o swarela godimo papetlakgadima gomme barutwana ba
laetša tiro ba šomiša ditulo tša bona.
-- ”Se se ka laetšwa gape ka go šomiša barutwana ba ba bararo.
o Amy o eme ka morago ga Sipho, fela Carl o eme ka pele ga Amy.
-- Morutiši o fa barutwana letaese le legolo ka diswantšho tša go fapana tše di bontšhago
“ka pele ga le ka morago ga” tše di ngwadilwego ka mathoko, mohlala, ema godimo ga
yo mongwe wa meriri ye metelele; ema ka morago ga motho yo a aperego borokgo;
dulang ka go latelana bj.bj
-- Laela barutwana go bapala thaloko ka dihlopha ka go fošetša letaese le go diragatša
tiro yeo le wago ka yona.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Beke ya 5 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 Bapetša go re ke selo sefe sa tše pedi seo se lego: Letšatši le 1
Dilo tša Se segolwane le se senyenyane
mahlakoretharo
• Tiišetša kgopolo ya kgolwane le nyenyane
Khaenasthetiki
Laela barutwana go: Seswantšho sa legotlo le mpša (netefatša
go re seswantšho sa mpša ke se segolo
-- Ba dira mebele ya bona ye megolo ka go taollela matsogo a bona godimo ga dihlogo
go feta seswantšho sa legotlo)
tša bona.
-- Ba dira mebele ye menyane ka go kobega le go itata.
-- Laetša ge e ba mpša ke ye kgolo go feta legotlo
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Dilo ka phapošing go swana le diploko,
Ka mehla hlagiša dilo tše pedi go dira papetšo.
dikgwele, dipoleiti, dikonopi, dipheta,
-- Bapetša bogolo bja go fapana bja mohuta o tee wa ploko, dikgwele, dipoleiti, dikonopi, dikotana, diphekse, lepokisana la
tafola, setulo, bj.bj. gomme o bolele go re ke dilo dife tšeo di lego tše “kgolo/nyane, mankgwari, maleke, maswikana,
kgolwane/nyanenyane” le” kgolokgolo/nyenyane”. diporopo, dikgapetla, dikhurumelo tša
mabotlelo.
-- Aga moago ka diploko tša go aga gomme barutwana ba bapetša go re ke moago wa
mang wo e lego wo mogologolo le go re ke wa mang wo o lego wo monyenyane.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
-- Bapetša diswantšho tše di laetšago dikgopolo tša kgolo/nyane le kgolwane/
nyanenyane.
Diswantšho tša go laetša kgolo/nyane
-- Šomiša kgopolo ya ‘kgolo/nyane” ka nako ya bokgabo bja boitlhamelo.
83 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 5 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
84
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 Bapetša go re ke efe ya dilo tše pedi ye e lego: Letšatši le 1
Dilo tša -- Kgolo le nyane Didiko tše dikgolo le tše dinyane tše
mahlakoretharo di thadilwego mo mohlabeng/le mo
-- Kgolwane le nyenyane
lebatong/ le mo fase
-- Kgolokgolo le nyanenyane
Khaenasthetiki
Morutiši o thala sediko se senyane mo santeng, mo fase/lebatong.
MMETSE MPHATO WA R
-- Barutwana ba sepela mo morumong wa sediko se senyane
Morutiši o thala sediko se segolo go bokantle bja sediko
-- Barutwana ba sepela go morumo wa sediko se segolo
-- Morutiši o botšiša:
o Ke sediko sefe se e lego se senyanenyane?”
o “Ke sediko sefe se e lego se segologolo ”
o “Sepela godimo ga sediko senyane”
o Sepela godimo ga sediko se segolo
Morutiši o thala sediko se segolwane go bokantle bja sediko.
-- Barutwana le bona ba sepela go morumo wa sediko se segologolo
-- Morutiši o botšiša dipotšišo tša go swana le:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
o Ke didiko dife tše e lego tše kgolokgolo?”
o “Ke didiko dife tše e lego tše nyanenyane?
Beke ya 5 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Barutwana ba hlopha le go bapetša dilo tša go fapana go ya le ka bogolo (kgolokgolo, Diploko tša go aga le dikgwele tša bogolo
nyanenyane) mohlala, bja go fapana
-- Dikonopi tše kgolo go tše nnyane
-- Malepola a magolo go a manyane
-- Mapokisi a magolo go a manyane Dikonopi, malepola, mapokisi a dihlare,
mapokisi a dieta, dikhathune tša go se be
Mošongwana wo o ka katološetšwa go thaloko ya ka ntle (thaloko ya mohlaba le ya
le selo tša maswi, ditshelo tša dihlare tše
meetse) moo barutwana ba ka bapetšago dilo le go bolela go re ke sefe se se lego
di se nago le selo bj.bj.
senyenyane/se segolwane, kgolokgolo le nyanenyane
E ka logaganywa le bokgabo bja go bonwa- dira kholatše o šomiša dilo tše kgolo/nyane.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Laela barutwana go:
-- Bapala dikarata tša dipapadi le go šupetša nyane/kgolo/kgolokgolo go tšwa go
diswantšho.
-- Botšiša dipotšišo tša go swana le: “Ke hlapi efe ye e lego ya mathomo, goba ke efe ye
e lego ya mafelelo?” “Ke hlapi efe yeo e lego mo gare?”
-- Tšwelapele go ditlhaka go re barutwana ba lemoge gore diswantšho di emela mantšu.
Barutwana ga se ba swanele go bala ditlhaka.
85 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 6 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
86
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Ditlabakelo tše di šišintšwego
akantšwego
1.1 Akanya le go bala dilo tša ka mehla ka go se fetoge Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša Letšatši le lengwe le
morumokwano lengwe
Bala dilo Go bala ka mehla
-- Bomolomo: go bala ka hlogo/go bala ka mošito go tšwa go 1- 5
-- Opela dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano
2.1 Kopolla le go katološa patrone ka go šomiša medumo ye e tšwago mmeleng Barutwana Letšatši le 1
Dipatrone tša Khaenasthetiki:
MMETSE MPHATO WA R
Tšeometri
-- Morutiši o diragatša patrone ya mošito wa mmele gomme barutwana ba swanetše go
kopolla patrone yeo.
mohlala, go phaphatha-phaphatha, go gataka; go phaphatha-phaphatha, go gataka;
….thwantšha, betha, thwantšha, betha
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Kopolla patrone ya dilo, mohlala: Dibopego tša Logi
-- Šomiša mehuta ya go fapana ya matlakala a mehlare Poto ya diphekse
-- Šomiša dibopego, mohlala. sediko, sediko, khutlotharo, sediko,.......
-- Šomiša dilo, mohlala, phekse ye hubedu, phekse ye talaleratadima, phekse ye Efa barutwana dikarata tša diswantšho
serolane, phekse ye hubedu,...........
-- Dilo goba diswantšho tša mahlakorepedi tše nyakilego go swarega
Dikarata tša mebala
Laela barutwana go:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Hlama dipatrone tša bona ka dikarata tša diswantšho, mohlala, leloba, letlakala
Morutiši a ka ripa dibopego go tšwa go
letlakala, leloba....
dipontšhe
-- Hlama dipatrone tša bona ka dikarata tša mebala mohlala, hubedu, talaleratadima,
hubedu, talaleratadima, hubedu......
-- Ka nako ya bokgabo bja boitlhamelo laela barutwana go gatiša dipatrone ba šomiša
diripšwa tša sebopego sa sepontšhe.
Beke ya 6 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, laetša le go bolela leina la sekwere Letšatši le 1
Dibopego tša Tsebiša sekwere
mahlakorepedi Ge o ruta sekwere la mathomo, dilo tše o di šomišago di swanetše go swana swaniswani Barutwana
ka mathoko ohle (bogolo bja go lekana, mmala wa go swana, le phopholego ya go swana).
Thapo
Sekwere se na le mathoko a mane. Se se bitšwa sekwere.
Khaenasthetiki
-- Phapoši ka moka e bopa sekwere.
-- Laela barutwana go sepela godimo ga sekwere sa go dirwa ka thapo mo khaphetheng
gomme ba bolele ba re,” ke sepela go hlehla le sekwere lehlakore le tee, mahlakore a
mabedi, mahlakore a mararo, mahlakore a mane- na mahlakore ka moka a a lekana?”
-- Laela dihlopha tša barutwana go hlama dikwere tše nnyane.
Sekhurumelo sa boleke
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Thaele ya sekwere
-- Morutiši o laetša phapano gare ga sediko le sekwere ka go swarela sekhurumelo sa
boleke godimo le thaele ya sekwere. Mehutahuta ya dikhurumelo tša nkgokolo
le dilo tše di bopegilego bjalo ka sekwere
-- Sekhurumelo se kwagala se le nkgokolo gomme thaele e na le merumo le dikhutlo.
Dikgatišo tša kuranta
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege Dikhrayone
-- Morutiši o thala go dikologa sekhurumelo le thaele.
-- Sekhurumelo se emela sediko gomme thaele e emela sekwere.
-- Laela barutwana go gatiša go dikologa sekhurumelo le thaele ba šomiša dikhrayone.
Beakanya dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi Dikarata tša dibopego
Arola barutwana ka dihlopha. Dilo tša Mahlakoretharo go swana le
diploko, diploko tša Lego
Laela barutwana go:
Dibopego tša Mahlakorepedi go swana
-- Hlopha dilo tša go fapafapana tša mahlakoretharo le tša mahlakorepedi tše morutiši a le dithaloko tše di tiišetšago dibopego
ba filego go ya ka bogolo le ka mebala go swana le “Na go na le eng ka gare ga
-- Gatelela dibopego ka go bapala dipapadi le dipapadi tša dikarata ka nako ya go bapala sekwere”
thaloko ya ka phapoši ya tokologo.
87 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 6 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
88
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 Lemoga, šupetša le go bolela maina dilo tša mahlakoretharo(3-D) tše di thelelago Diploko
Dilo tša • Ruta ka dilo tša go thelela Dikgwele
mahlakoretharo Efa barutwana mehutahuta ya dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi go
Mapokisi
swana le diploko, mapokisi, dikgwele, bj.bj.
-- Dumelela barutwana go itemogela ka papadi ka go bona go re ke dilo dife tše di ka Thelela/Tafola ya diploko
thelelago le go re ke dife tše di ka kgokologago.
-- Barutwana ba ka šomiša setheledi mo lepatlelong la dipapadi goba morutiši a ka
šomiša tafola go dira motheoga ka go bea diploko tše pedi ka fase ga yona.
MMETSE MPHATO WA R
-- Na selo se sengwe sa dilo tšeo se ka thelelela godimo?
-- Ke dilo dife tšeo di thelelelago fase?
-- Ke ka lebaka la eng dilo tše di kgona go thelela?
3.1 Hlatholla selo sa mahlakoretharo ka go se tswalanya le se sengwe
Boemo, tsebišo le • Tšwetšapele kgopolo ya godimo/tlase ga, ka fase ga/ka godimo ga
dipono Khaenasthetiki
-- Morutwana wo mongwe le wo mongwe o dula godimo ga setulo.
-- Barutwana ba theeletša ditaelo tša barutiši gomme ba di latela ge ba diragatša ditiro,
mohlala, dula godimo ga setulo, patlama ka fase ga setulo. Setulo sa morutwana yo mongwe le yo
-- Ema godimo ga setulo sa gago. Robala ka fase ga tafola. mongwe
-- Bea diatla godimo ga hlogo ya gago.
-- Bea diatla ka fase ga maoto a gago. godimo ga tafola
-- Lokela mokotlanawa ka fase ga lehwafa la gago.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Dula godimo ga mokotlanawa.
-- Swarela hupu ka fase ga dikhuru tša gago.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
-- Laela barutwana ba babedi go swara kgati gomme barutwana ka moka ba phapoši ba
khukhumela ka fase ga yona. tlase ga/ka fase
-- Nyaka selo ka fase ga khaphethe/tafola/lepokisi bj.bj.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
-- Morutiši o neela barutwana diswantšho tša go fapanafapana mo kgopolo ya godimo,
ka fase le godimo ga di laeditšwego, mohlala, motho a dutše godimo ga pere, ngwana
a robetše ka fase ga kobo bj.bj.
Laela barutwana go:
-- Šupetša dikgopolo ka ‘fase’ le ‘godimo’ le ‘godimo ga’ go tšwa diswantšhong.
Beke ya 6 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (± mešongwana e 5 ya Mmetse ka beke)
CAPS Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.1 Hlaloša nako ya letšatši go ya ka ‘letšatši le bošego’/go ‘lesedi le leswiswi’ Ditulo le dikobo
Nako • Tsebiša dikgopolo “letšatši /bošego” le ” lesedi le leswiswi’
Logagantšha dikgopolo tše le direrwa tša Mathomo a Tsebo go Mabokgoni a Bophelo
Khaenasthetiki
-- Itemogele leswiswi ka go dula ka fase ga tafola le ditulo tše di khupeditšwego ka kobo.
-- Fifatša phapoši ka go tswalela digareteini gomme o time lebone.
-- Barutwana ba bolela ka maitemogelo a bona ge phapoši e be e le monyama le ge e be Thotšhe
e na le lesedi. Phoustara ya mosegare le bošego
-- Ba fe thotšhe ya go tšhuma ka gare ga kobo. Diswantšho tša nako ya mosegare le
-- Bolela ka mešongwana ye e tšweletšwago mosegare le bošego. mešongwana ya bošego
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
-- Morutiši o beakanya phoustara ya letšatši le ngwedi gomme a laetša diswantšho tše di
bontšhago se se diregilego mosegare le se se diregilego bošego.
-- Barutwana ba swanetše go bea diswantšho tša bona ka fase ga letšatši le/goba
ngwedi.
89 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 7 Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
90 Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, laetša le go bolela maina dilo tša mahlakorepedi ka phapošing Mehutahuta ya mararane-bonnyane
diripa tše 6
Dibopego tša • Tsebitša mararane le go fa tlhahlo ya ka mo di agwago ka gona
mahlakorepedi
-- Ahlaahla mararane a seswantšho ka tlhokomelo ye e itšego go dintlha tše bjalo ka
mmala, batho/diphoofolo, dilo, maemo a batho/diphoofolo le dilo
-- Laetša, lemoga le go nyalantšha diripa tša mehuta ya go fapana ya mararane, mohlala,
MMETSE MPHATO WA R
o diripa tša khutlo.
o Diripa tša go ba le lehlakorethwi le tee
o diripa tša go hloka mahlokorethwii
o go bala diripa tša mararane.
Mokgwa wa go aga mararane:
-- Paka diripa ka moka tša mararane”di lebelele godimo” ’.
-- Go hlatha diripa tša khutlo le nyalantšha mebala, dilo, bj.bj. le dikutlo tša mararane
-- Aga mahlakore ka moka (freime) ka go šomiša diripa ka moka tša go ba le
lehlakorethwii le tee.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Ge barutwana ba katana le mararane, ba ka aga mararane godimo ga seswantšho se
se filwego.
-- Mararane a swanetše go fetšwa pele a ka bewa.
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 7 Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Hlaloša selo se tee sa mahlakoretharo ge a tswalanywa le morutwana
Boemo, tsebišo le • Boemo bja dilo tše pedi goba go feta ge bo tswalanywa le morutwana
pono
-- ka gare /ka ntle
Khaenasthetiki
-- Morutiši o šomiša theipi ya go khupetša goba kgati go dira methalo ye mebedi mo Dithaloko: ka gare ga noka (magareng ga
lebatong. methalo e mebedi), ka ntle ga noka (ka
ntle ga methalo ye mebedi)
-- Barutwana ka moka ba ema ka thoko e tee gomme morutiši a goeletša “ka gare ga
noka (barutwana ka moka ba swanetše go fofa magareng ga methalo ye mebedi,
gomme a goeletša, ka ntle ga noka’’. Barutwana ka moka ba swanetše go fofela
Dikgathi tše 2
thokong ye nngwe le ye nngwe ya methalo ye mebedi.
-- Barutwana bao ba sa latelego ditaelo ga se ba swanela ke go tšwelapele go bapala
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege:
Laela barutwana go:
Kgamelo goba Seroto
-- Ema dikgato tše mmalwa go tšwa go seroto/kgamelo
-- Lahlela mekotlananawa ka gare ga seroto
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
Pampiri le Dikhrayone
swarege
-- Barutwana ba thala diswantšho ba laetša dikgopolo ‘ka gare ga’ le ka ‘ntle’.
91 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 7 Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
92 Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 • Maemo a dilo tša mahlakoretharo tše pedi goba go feta ge a tswalanywa le Letšatši le 1
morutwana: Godimo ga/tlase ga /fase
Boemo, ditsebišo
le dipono Khaenasthetiki
Diploko tša go aga
Laela barutwana go latela ditaelo tše bjalo ka:
/ Diploko tša Unifikisi
-- Bea ploko ye khubedu godimo ga hlogo ya mogwera wa gago
MMETSE MPHATO WA R
-- Bea ploko ye serolwane ka fase/ ka fase ga tafola
-- Bea ploko godimo ga hlogo ya gago gomme o namele tafola
-- Abula ka fase ga tafola ka mahlo a gago ao a tšwaletšwego.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Laela barutwana go:
-- Paka dikutlotharo ka go hlatlagana
Dibopego tša Logi
-- Paka dikwere tše talaleratadima ka go hlatlagana.
-- Bea didiko tše khubedu ka fase ga sekwere se se serolwane
Diswantšho tša go fapana
-- Bea didiko tše serolwane le tše khubedu ka tlase/ ka fase ga sekwere se se
talaleratadima
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Morutiši o lokiša dikarata tša go ba le diswantšho mo go tšona tša yo mongwe le yo Dikarata tša sebopego
mongwe gotee le dikarata tša go ba le dibopego mo go tšona
-- Barutwana ba bea dibopego ‘godimo ga /ka fase ga/fase ga seswantšho bjalo ka ge
morutiši a laetše
mohlala, Bea sekwere se se talaleratadima godimo ga seroto sa dienywa
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 7 Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.4 • Tiišetša temogo ya go ripagare ka go swana mo go yena (mmele wa mong) Letšatši le 1
Go ripagare ka go Khaenasthetiki
swana Laela barutwa go:
-- Bolela ditho tša bona tša mmele.
-- Opela koša ya ditiragatšo ye nngwe le ye nngwe ka ga mmele.
Koša: “Hlogo, magetla, sehuba, letheka,
Morutiši o šupetša barutwana kgopolo ya go ripagare ka go swana ka go lekeletša thapo mangwele le menwana ”
mo pele ga morutwana.
-- Barutwana ba swanetše go akanya gore mebele ya bona e arotšwe ka mahlakore a
mabedi.
Thapo e tee go šupetša mebele ya
barutwana
Morutiši o hlaloša gore mmele o arogantšwe ka dikarolo tše pedi tše di bitšwago
mothalogare.
-- Se sengwe le se sengwe se motho a nago le sona sa tše pedi, di hwetšwa ka
mahlakoreng ka moka a mebele, mohlala: mahlo, ditsebe, matsogo, maoto, bj.bj.
-- Se sengwe le se sengwe se se tee se motho a nago le sona se mo go mothalogare,
mohlala, nko, molomo, mokhubo.
Go laola go ripagare ka go swana, laela barutwana go:
-- Go gwanta, ba phagamišetša dikhuru godimo
-- Go gwanta ka kgwagwaletšo” ‘mašole a maleke ’
Diswantšho tše di sa felelago
-- Go putlantšha matsogo, putlantšha maoto ge ba gwanta
Logaganya ditiro tše le Bokgabo bja go Diragatša ka go Mabokgoni a Bophelo
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
93
-- Thala diswantšho tše di sa felelago mo pampiring gomme o laele barutwana go
feleletša seswantšho.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 7 Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
94 Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 • Boemo bja dilo tše pedi goba go feta ge bo tswalanywa le morutwana Letšatši le 1
Boemo, tsebišo le -- godimo le fase
pono
Khaenastheiki
Laela barutwana go:
-- Šupetša “godimo” le “fase” ka go sepetša mebele ya bona go ya godimo le fase ka Opela koša ya go ruta dikgopolo tša fase
MMETSE MPHATO WA R
taelo ya morutiši. le godimo
-- Namela dikgato tše pedi go ya godimo mola a bala nomoro ya dikgato. Šomiša ditepisi tša ka sekolong
-- Theoga dikgato tše pedi go ya fase mola ba bala. Tšhankele tšimi (setlabakelo sa go
namela)
-- Namela “godimo” le “fase” godimo ga setlabakelo ka ntle.
Llere la thapo la go namela
-- Namela “godimo” le “fase” Llere la thapo la go namela ge sekolo se na le lona.
Diswantšho tše di bontšhago godimo le
-- Lebelela godimo le fase
fase, mohlala, ditepisi
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
-- Morutiši o fa barutwana diswantšho tša mehutahuta mo kgopolo ya godimo le fase e
bontšhitšwego
o Mohlala, motho a namela thaba, palone ya moya e ya godimo moyeng gomme e
boa fase, yo mongwe a sepela mo ditepising, bj.bj.
Laela barutwana go:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Laetša dikgopolo tša ‘godimo le fase’ go tšwa diswantšhong.
Nako ya go ruta ye e šišintšwego :
Beke ya 8
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.4 • Go putla mothalogare wo o akaretšago go bala Letšatši le 1
Go ripagare ka go Khaenasthetiki
swana Laela barutwana go:
-- Itshopha le go fofa ka morethetho ge a bala
Barutwana
-- Emang le lebelelane gomme le phaphathe ka go fapantšha diatla (seatla sa nngele go
lebana le seatla sa morutwana yo a bapelanego le yena) ba opela koša ya dinomoro/ Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
dipalokošana morumokwano
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo
Laela barutwana go:
-- Fošetša mogwera kgwele ge a ntše a bala.
-- Sepela mo thapong ye e dikelelago a opela koša mohlala.:“Tlou ye nnyane e tee e
lekanetša ”
-- Ba ragelana kgwele.
Mošongwana wo wa ka godimo o ka logaganywa le Mabokgoni a Bophelo
Kgwele, thapo
2.1 • Itlhamela dipatrone Dibopego tša polastiki tše khubedu le tše Letšatši le 1
talaleratadima
Dipatrone tša Khaenasthetiki
Tšeometri
Laela barutwa go hlama dipatrone ka go šomiša:
-- Mebele ya bona mohlala: mosetsana o tee ka roko, bašemane ba babedi ka marokgo
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo Ka go šomiša dikhurumelo tša mabotlelo
le pente e khubedu le e talaleratadima
-- Šomiša dibopego tše khubedu le tše talaletaradima, mohlala, dikwere tše 2 tše
talaletaradima, dikhutlotharo tše khubedu tše 2, dikwere tše 2 tše talaletara …
-- Šomiša patrone nakong ya mešongwana ya bokgabo ka go šomiša pente ye khubedu
le ye talaleratadima ka dikhurumelo tša mabotlelo.
khubedu talaleratadima
Šomiša dibopego tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa swarege ka go šomiša
mebala ya sekontari
Pamipri ya A4
Laela barutwana go:
Pente ye talamorogo le ya mmala wa
-- Šomiša megogorupa go gatiša mollwane wa mmala ka pente, mohlala, talamorogo, namune goba mmala wo mongwe le wo
95 namune, talamorogo......... go bapa le morumo wa godimo wa dipampiri tša bona. mogwe wo o nago le wona.
(Mošongwana o ka dirwa nakong ya Bokgabo bja go bogwa)
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 8
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
96 Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 Lemoga, tsebiša le go fa maina dilo tša mahlakoretharo Letšatši le 1
Dilo tša • Tiišetša dilo tše di kgokologago
hlakoretharo
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo
Laela barutwana go:
-- Bapala ka mabotlelo a polastiki, maleke, dikgwele,namune,bj.bj. le go hlotletša Mabotlelo a dipolastiki
dikgonagalo tša gore di ka kgokologa.
MMETSE MPHATO WA R
Morutiši o botšiša:
-- Ke diploko dife mo plokong tše di ka kgonago go kgokologa?
-- Diploko di ka se kgone go kgokologa ka lebaka la gore di na le mathokothwii.
Diploko. diploko tša Lego,
-- Kgokološa dilo tša go fapana o lebelele gore ke dife tše di ka kgokologago le tše di ka
Maleke, dikomiki tša polastiki,pampiri
se kgokologego
ya ka ntlwaneng, dikerese, namune,
-- Barutwana ba swanetše go lemoga gore dilo tše di lego nkgokolo di ka kgokologa. dikgwele bj.bj
3.1 • Godiša kwešišo ya tšhupetšo ka go tsebatša bobedi dikgopolo “ka pele/ka morago Letšatši le 1
le go ya ka pele / go ya morago”
Boemo, ditsebišo
le dipono Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
Latela ditšhupetšo tša morutiši (a le tee/ bjalo ka leloko la sehlopha) le go sepela goba go
ipea ka bobona ka phapošing.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mohlala:
-- Ema “ka pele” ka phapošing. (akanya bopele bja phapoši go ba mo monyako o lego
gona) Barutwana
-- Ema “ ka morago” ka phapošing.
-- Sepelela pele le morago
-- Abulela pele le morago
-- Fofela pele le morago
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 8
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Morutiši o thala patrone mo lebatong ka tšhoko goba mo fase, mohlala,
Boemo, tsebišo le Thadiwe mo fase.
dipono
goba
Laela barutwana go:
-- Sepela le/goba abula mo methalong ya patrone
-- Bea seripa sa pampiri ye khubedu mo dikhutlong go emela roboto. Ge barutwana
ba fihla mo dikhutlong ba swanetše go retološa mebele ya bona ka moka go hwetša Pampiri ye khubedu.
maikutlo a tšhupetšo.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo
Laela barutwana go:
-- Hlama tsela ka diploko tša go aga.
-- Kgoromeletša thoye ya koloi go ya pele le go ya morago mo tseleng ya diploko tša go Diploko tša go aga
aga.
-- Kgoromeletša thoye ya koloi ka go retološa ka thokong e tee le go retološa go thoko ye
nngwe ya ” tsela” ya diploko tša go aga.
97 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 8
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
98 Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
5.1 • Tsebatša lereo la Tšhomišo ya Data (ka go šomiša mebele ya bona) ka go Letšatši le 1
kgoboketša dilo ka phapošing goba tikologong go ya ka diponagalo tše di
Kgoboketša le go
tšweleditšwego, mohlala:
hlaola dilo
Khaenasthetiki:
Arola barutwana ka dihlopha
-- Sehlopheng se sengwe le se sengwe laela bašemane go ema ka mothalo gomme o
MMETSE MPHATO WA R
5.2
laele basetsana go go ema ka mothalo kgauswi le bašemane Barutwana ba eme la mela ye mebedi
Kemelo ya
-- Laela barutwana go bala palo ya bašemane le palo ya basetsana sehlopheng se
dikgoboketšwa tše
sengwe le se sengwe.
di hlaotšwego tša
dilo -- Ka se o ka feleletša kerafo ya mebele ya bašemane goba basetsana sehlopheng se
sengwe le se sengwe.
Thala kerafo go bontšha data
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo
5.5
-- Barutwana ba ka šomiša tshedimošo ye e tšweleditšwego ka godimo go tšwetšapele
Kemelo ya data
kerafo ya selo sa mahlakoretharo ka go šomiša diploko/dibopego, bj.bj. go emela
Basetsana Bašemane
morutwana yo mongwe le yo mongwe.
□
Bala le go emela kerafo
□ □
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa □ □
swarege
2 3
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Barutwana ba dira kerafo ka go šomiša tege go dira dikgweletše nnyane go emela
ditlhathollo tša bona tša mošongwana wo o fetilego.
-- Efa barutwana pampiri ye e nago le seswantšho sa mosetsana le mošemane godimo
ga pampiri ya morutwana yo mongwe le yo mongwe. Tege
-- Laela barutwana go kgokološa dikgwele go emela palo ya basetsana le bašemane ka Pampiri ya A4
sehlopheng sa bona.
-- Barutwana ba bea nomoro ya dikgwele ka fase ga seswantšho sa maleba
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 9
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 • Lemoga le go hlohlomiša dilo tše di ka thedimogago le go kgokologa Letšatši le 1
Morutiši o swara kgwele gomme a e bethabethiša mo fase mo lebatong. O e tlogela gore e
kgokologe mo lebatong.
Kgwele
Morutiši o tšea lepokisi gomme a dira seo gape.
Morutiši o botšiša barutwana:
-- Ke selo sefe se se ka kgokologago?
-- Ke ka lebaka la eng lepokisi le sa kgokologe?
-- Ke selo sefe seo se ka thedimogago ? Lepokisi
Morutiši o bontšha barutwana gore lepokisi le na le mahlakore a mane (dikhutlo) ka gona le
ka se kgone go kgokologa eupša kgwele ga e na dikhutlo gomme e ka kgona go kgokologa.
-- Hlohleletša barutwana go hwetša dilo tše di ka kgokologago le go thedimoga ka
phapošing.
-- Botšiša barutwana ge eba ba ka hwetša dilo tše di ka kgokologago goba tše di ka
thedimogago.
99 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 9
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
100 Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, hlatha le go fa maina dibopego tša mahlakorepedi ka phapošing le Letšatši le 1
diswantšhong
Dibopego tša
mahlakorepedi -- sediko
Laela barutwana go:
-- Dira sediko ka go šomiša menwana.
Barutwana
-- Dira sediko ka go šomiša diatla tše pedi.
MMETSE MPHATO WA R
-- Dula mo khapeteng, ba dira sediko ba swarane ka matsogo.
Lenti
-- Sepela mo go sediko se segolo,seo se dirilwego ka lenti mo khapeteng.
-- Bapala thaloko mo barutwana ba dulago sediko gomme ba opela koša.
o Moithuti yo mongwe o ema ka ntle ga sediko gomme a kitima go se dikologa a
swere kgwele ka matsogong a gagwe.
o Morutwana o kgetha go bea kgwele ka morago ga morutwana yo mongwe le yo
mongwe yo a dutšego mo sedikong.
o Morutwana yo a kgethilwego o swanetše go topa kgwele a leke go foša morutwana
yo ka kgwele, ge a kitima go dikologa sediko gape go ya go dula sekgobeng seo
se se nago selo.
o Ge kgwele e ka kgoma morutwana yo a tšhabago, o swanetše go yo dula ka gare
ga sediko gomme thaloko e tšwelapele.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Laela barutwana go:
Kgwele ya maoto, Kgwele ya thenise,
-- Go hwetša dilo tša sediko/nkgokolo ka phapošing. Kgwele ya kolofo, Apola, Namune,
-- Hwetša dibopego tše di emelago sediko. Dihupu, bj.bj
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege namune, apola, tafola, kgwele, mabole,
-- Morutiši o fa maina a dilo gomme barutwana ba swanetše go hlatha gore ke dilo dife puku, lepokisi
tše di lego nkgokolo, mohlala: namune, apola, tafola, kgwele, mmabole, puku, lepokisi,
bj.bj.
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 9
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Maemo a selo se tee goba tše pedi ge di tswalanya Letšatši le 1
Boemo, tsebišo le • Dikgopolo kgauswi le/ magareng ga ao a tsentšhitšwego mmala
dipono
Khaenasthetiki
Morutiši o bitša barutwana ba bararo
O hlaloša dikgopolo ‘kgauswi le le magareng ga’ ka go beakanya barutwana ka peakanyo
ya go fapana:
-- Craig o eme kgauswi le Steve.
-- Mel o eme magareng ga Graig le Steve.
Mošongwana wo o ka boeletšwa le barutwana ba bangwe.
Morutiši o fa barutwana diploko tša go aga tša mebala ya go fapana gomme o ba fa ditaelo
tša go swana le:
-- Bea ploko ye khubedu kgauswi le ye serolwane
Diploko tša mebalabala
-- Bea ploko ye talaleratadima magareng ga ploko ye khubedu le ye serolwane.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo
Ka go šomiša mekotlananawa ka mebala ya go fapana (khubedu, talaleratadima, serolane,
talamorogo) e fa barutwana ditaelo tša go:
-- Bea mokotlananawa wo mo talaleratadima kgauswi le mokotlanawa wo serolane.
-- Bea mokotlananawa wo mohubedu magareng ga mokotlananawa wo serolwane le wo
motalaleratadima.
Mekotlananawa ya mebalabala
Mošongwana wo o ka tsenywa ka gare ga Mabokgoni a Bophelo.
101 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 9
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
102 Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 • Beakanya dilo tše di kgobokeditšwego tše di filwego tša go feta tše pedi go tloga Letšatši le 1
go nnyanennyane go ya go kgolokgolo
Dilo tša
mahlakoretharo Khaenasthetiki:
Efa barutwana tege gomme o ba laele go dira dikgwele ka tege.
Tege ya go bapala
-- Mo dihlopheng ba swanetše go beakanya dikgwele tša tege go tloga go nnyanennyane
go ya go ye kgolokgolo le go tloga go ye kgolokgolo go ya go nnyanennyane.
MMETSE MPHATO WA R
Šomiša dilo tša go swarega tša mahlokoretharo
-- Leloko la sehlopha se sengwe le se sengwe le swanetše go hwetša selo ka phapošing.
Selo se sengwe le se sengwe ka
-- Laela barutwana go beakanya dilo tše ba di hweditšego go tloga go nnyanenyane go
phapošing
fihla go kgolokgolo mo dihlopheng tša bona.
Morutiši o fa sehlopha se sengwe le se sengwe ditšhupetša megala tša kgale
Laela barutwana go:
-- Kgeila pampiri go tšwa go tšhupetšo gomme o šošobantšhe pampiri go bopa dikgwele
mo dihlopheng tša bona.
-- Barutwana ba swanetše go bapetša gore ke kgwele efe ye kgolokgolo gomme ke efe
ye nnyanennyane.
Ditšhupetša megala tša kgale
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Pampiri ya A4 ya go ba le diswantšho
-- Efa barutwana pampiri ya diswantšho tša dilo tše kgolo le tše nnyane.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Barutwana ba ka khalara dilo tše kgolo gomme ba thala sediko mo go tše nnyane.
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 9
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.2 Bapetša dilo tša go bonwa le go swarega le go šomiša tlotlontšu ya maleba go Letšatši le 1
hlaloša botelele
Botelele
-- Teleletelele/kopanakopana
-- Teleletelele/kopanakopana
Khaenasthetiki
-- Morutiši o bitša barutwana ba ba 4 gomme o laela phapoši go mo thuša go beakanya
go tloga go yo motelele go ya go yo mokopana.
-- Barutwana ba ipeakanya mo dihlopheng tša bona go tloga go teleletelele go ya go
kopanakopana
-- Morutwana o tee o ema ka mokokotlo wa gagwe maleba le le leboto mola maloko a
mangwe a sehlopha sa gagwe ba ela botelele bja gagwe ka go šomiša diatla tša bona.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo Dirula, Dikrayone, diphensele, Diraba,
bj.bj.
Morutiši o bea dilo tša mehutahuta mo tafoleng ya sehlopha se sengwe le se sengwe tša go
swana le dirula, diphesele, dikhrayone, diraba, bj.bj. Tšhate ya
botelele
-- Hlopha dilo tše telele mmogo le dilo tše kopana mmogo.
-- Barutwana ba swanetše go beakanya dilo go tloga go ye teleletelele go ya go ye
kopanakopana.
Tšhate ya botelele
-- Morutiši o na le tšhate ya botelele ye e lego mo lebotong go ngwala botelele bja
morutwana yo mongwe le yo mongwe.
-- Šomiša dikarata tša dika tša barutwana go bontšha botelele bja morutwana yo mongwe
le yo mongwe mo go tšhate ya botelele.
-- Ga mmogo le barutwana morutiši o tšea sephetho sa gore Sipho ke yo motelele ka
diatla tše 6 go feta Abby yo a le go fela diatla tše 5, ka gore ke kgopana.
103 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 10 Šomiša Beke ya 10 go hlokomela mafokodi a dikgopolo le/goba mapheko a a lemogilwego a go ithuta
Area ya Diteng Sererwa Kherateria ya go kelo
104 Dinomoro, 1.1 Akanya le go bala ka hlogo go fihla go 5 (dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano di
Diophareišene le akareditšwe go godiša temogopalo)
bala dilo
Ditswalano Lemoga dinomoro mo dikamanong tše di tlwaelegilego, mohlala, bogolo, retšistara
Kwešiša palosešupatatelano (mohlala,nakong ya go ya ntlwaneng)
Kwešišo ya kwano mabapa ya tee gotee (Tšhate ya Mothuši nakong ya dilapološi)
Hlatha diswantšho tša dinomoro le dikarata tša dikhutlo tše di akaretšago nomoro ya 1
Tseba sekapalo 1
Lemoga leinapalo 1
1.6 Šomiša didirišwa tša go swarega
MMETSE MPHATO WA R
Dithekniki tša go rarolla palorara Hlaloša dikgopolo tša mong ka mantšu le ka dithalwa goba dilo tša go swarega
Dipatrone, 2.1 Hlatha dipatrone mo tikologong
Difankšene le Kopolla katološa le go itlhamela dipatrone
DIPATRONE tša Tšeometri
Altšebra
Sekgoba le 3.1 Tseba ka pele le ka morago
Sebopego Tseba godimo ga, godimo, fase le ka fase ga
Boemo, tsebišo le dipono
(Tšeometri)
Tseba ka gare le ka ntle
Tseba godimo le fase
Kwešiša dikgopolo tša: pele, morago
3.2 Hlatha, lemoga le go fa maina a dikgwele
Dilo tša mahlakoretharo Hlatha, lemoga le go fa maina a mapokisi
3.3 Hlatha, lemoga le go fa leina le seka sa gagwe, seka sa dithaka tša gagwe le leina la phapoši
Aga mararane a bonyane diripa tše 6
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
le dibopego tša mahlakorepedi
Bontšha bokgoni bja go fapantšha magareng ga dilo tše di lego “ka pele le ka morago”
Hlatha le go lemoga sediko
Hlatha le go lemoga khutlotharo
Hlatha le go lemoga sekwere
Bapetša gore ke dife tša dilo tše pedi tša dikgoboketšo tše di lego kgolwane, nnyane, kgolokgolo,
nnyanenyane
Hlopha dilo ka bogolo,-kgolo le nnyane
Mebala ya matheo (khubedu, serolane, talaleratadima)
Sebopego-sediko, khutlotharo, le sekwere
Dilo tša go kgokologa
Dilo tša go thelela/thedimoga
Beke ya 10 Šomiša Beke ya 10 go hlokomela mafokodi a dikgopolo le/goba mapheko a a lemogilwego a go ithuta
Area ya Diteng Sererwa Kherateria ya go kelo
CAPS Sekgoba le 3.4 Lemoga mothalo wa go ripagare ka go swana mo mmeleng wa gagwe
Sebopego
Go ripagare ka go swana
(Tšeometri)
Kelo 4.1 Šomiša mantšu a go swana le mosegare, bošego,lesedi, leswiswi, mesong, mathapama, bošego bja
lehono go hlaloša nako ya letšatši
Nako
Beakanya ditiragalo tša go tšwelapele mo bophelong bja letšatši ka letšatši bja gagwe Lenaneo la tšatši
ka tšatši)
Laetša le go lemoša matšatši a beke, dihla le boso
Tseba letšatši la matswalo a gagwe
4.2 Fapantšha magareng ga telele,teletšana, teletele, kopana,kopananyana, kopanakopana(Tšhate ya
botelele)
Botelele
Tšhomišo ya Data 5.1 Kgona go kgoboketša, hlaola, thala, bala le go emela (sekaseka) dilo go ya le ka pharologantšho e tee
Go kgoboketša le go hlaola dilo
5.2
Emela kgoboketšo ya dilo tšeo di hlaotšwego
5.3
Hlaloša le go bega ka kgoboketšo ya dilo tšeo di
beakantšwego
105 MMETSE MPHATO WA R
KOTARA YA 2 MMETSE MPHATO R
Beke ya 11 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
106
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tsebiša tlhalošo ya nomoro ya 2 Diswantšho tše pedi tša dinonyana tša Letšatši le 1
koša ya go bala
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša letšatši le lengwe le le lengwe go fihla ka 2
“Nonyana tše pedi ”
Bala go ya pele le morago go fihla ka 2.
Go bala ka hlogo 1-7
Tiišetša dikgopolo a “ntši ” le “nnyane ”
MMETSE MPHATO WA R
Phapatha diatla tša gago gantši…EMA.
Phapatha diatla tša gago ga nnyane. Morutiši o phaphatha go fihla ka nomoro ya 2
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Biletša barutwana ba 2 pele. Ba bale
-- Bala ditulo tše 2, ditafola, bj.bj
-- Hlatha diphere tša ditho tša mmele bjalo ka mahlo, ditsebe, diatla, maoto, dinao,
dikhuru, magetla bj.bj.
-- Dira modumo ka mmele, mohlala, phaphatha diatla gabedi, ba dumela ka hlogo gabedi,
Mebele ya barutwana
ba kokota mo lebatong gabedi goba go fofa gabedi.
-- Emiša menwana ye 2, diatla tše 2, maoto a 2
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Beke ya 11 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši
CAPS Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo
Bala dilo Laela barutwana go:
-- Hlatha dilo tša go swana ka phapošing, mohlala: dieta tše pedi, dikhrayone tše pedi,
bj.bj.
-- Tlhabolla temogo ya ploko ya dinomoro ka go dira gore barutwana ba pake dibaledi tše
pedi goba dilo tše dingwe le tše dingwe ka ditsela tša go fapana,mohlala:
goba goba
Ge o bala, palo ya dilo ga e angwe ke bogolo,goba boemo, goba ke mohuta wa go swana. Dibaledi tše 2 le dilo tše 2 tša morutwana
Mohlala: yo mongwe le yo mongwe
-- Beakanya dikonopi tše 2, diphensele tše 2, dihupu tše 2, barutwana ba 2, bj.bj.
-- Ba bale ka peakanyo ya go fapana. Mohlala, ba bale ba phatlaletše, ba batamelane,
mo mothalong goba ba ka mokgobo.
107 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 11 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši
108
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3 • Tseba sekapalo le go lemoga leinapalo tše di akaretšago nomoro ya 2 Letšatši le 1
Sekapalo le Šomiša dibopego tše di nyakilego go swarega tša mahlakorepedi
leinapalo
Laela barutwana go: Dikaratakgadima tša dinomoro tša go ba
le dilo tše pedi.
-- Nyalantša dikarata tša seswantšho tša go ba le diswantšho tše 2 mo go tšona le
dikarata tša go ba le dikhutlo tše pedi mo go tšona.
-- Bontšha dipapetlakgadima tša go ba le seswantšho sa palo ya dilo tše di kgethilwego
mo go tšona, mohlala, Phere ya dieta, dikhrayone tše pedi,bj.bj.
MMETSE MPHATO WA R
Dilo ka phapošing le tikologong.
-- Laela barutwana go lebelela nomoro ya go swana ya dilo ka phapošing.
-- Hlatha dipapetlakgadima tša go ba le diswantšho tša dinomoro tša go fapana.
-- Lemoga dipapetlakgadima tša go ba le sekapalo 2. Seswantšho
-- Lemoga dipapetlakgadima tša go ba le leinapalo. sa dilo tše 2
-- Kgokagantšha sekapalo 2 le nomoro ya dilo le nomoro ya dikhutlo.
-- Kgokagantšha leinapalo le karata ya sekapalo, palo ya diswantšho le dikarata tša palo
ya dikhutlo.
-- Oketša nomoro 1 ya dipapetlakgadima gomme o laele barutwana go laetša dinomoro 1
Dipapetlakgadima tša go ba le
le 2.
diswantšho tše pedi, dikhutlo, sekapalo le
-- Dira mararane ya dinomoro gomme o dumelele barutwana go di nyalantšha, mohlala: leinapalo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Seswantšho
2 pedi sa dilo tše
2 tše 2 pedi
Beke ya 11 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši
CAPS Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.2 • Hlatholla, hlopha, le go bapetša dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša
mahlakorepedi go ya ka ditshwano le diphapano
Dilo tša
mahlakoretharo Khaenasthetiki
-- Kgetha basetsana ba babedi ka go šomiša seretokošana sa morumokwano sa go bala.
-- Barutwana ba bangwe ba hlatha tsela yeo basetsana ba babedi ba swanago ka yona?
-- Kgetha mošemane le mosetsana ka go šomiša seretokošana sa morumokwano sa go
bala.
-- Barutwana ba bangwe ba hlatha gore mošemane le mosetsana fapana ka tsela efe.
-- Mo diphereng morutwana yo mongwe o “ipontšha” ka tsela ye e itšego gomme yo
mongwe o swanetše go kopiša “pontšho” ka nepagalo, mohlala,
-- Morutwana o tee ema ka leoto le tee a swere hlogo ka matsogo a gagwe. Yongwe o
kopiša “boemo” bjoo.
-- Hlopha barutwana go ya ka bong, bao ba aperego dieta, bao ba aperego
boramphašane, le bao ba sa aparago dieta.
-- Biletša barutwana ba ba latelago mo pele.
o Basetsana le bašemane ba ba aperego marokgo, mosetsana yo a aperego roko.
o Bana ka moka ba ba aperego dieta, yo tee yo a sa aparago dieta.
-- Botšiša dipotšišo tše bjalo ka: “Ke morutwana ofe yo a sa nyalanego le ba bangwe? “
ke morutwana ofe yo a fapanago le ba bangwe.
109 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 11 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši
110
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo Dira karata ya dithaloko tša go nyalantšha Letšatši le 1
go swana le mohlala wa ka fase
Tša mahlakorepedi -- Barutwana ba babedi ba bethabethiša dikgwele mo fase: kgwele ye kgolo le kgwele ye
nnyane
-- Barutwana ba bangwe ba hlatha gore dikgwele di swana le go fapana ka tsela efe.
-- Morutwana o kgokološa namune, yo mongwe o kgokološa kgwele.
-- Barutwana ba bangwe ba hlatha gore kgwele le namune di swana le go fapana ka tsela
efe.
MMETSE MPHATO WA R
-- Barutwana ba šetša dieta tša bašemane le boramphašane ba basetsana
-- Barutwana ba bangwe ba hlatha gore dieta di swana le go fapana ka tsela efe.
-- Barutwana ba hwetša dilo tše di swanago ka phapošing.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša go bonwa fela di sa swarege tša
mahlakorepedi
-- Efa karata ya dithaloko ya go nyalantšha go godiša ditshwano le diphapano, mohlala,
Karata ya dithaloko tša go nyalantšha
-- Tšwelapela go dikarata tše bothata mo ngwageng. Barutwana ba ka no se bale
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ditlhaka, mohlala:
Beke ya 11 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši
CAPS Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 • Beakanya le go bapetša kgoboketšo ya dilo ka go šomiša “e lekana le ” goba “e Letšatši le 1
swana le ”
Hlatholla, bapetša
le go beakanya Khaenasthetiki
dinomoro
Laela barutwana go:
-- Go tšwetša pele dikgopolo tša , swana le go fapana.
-- Bapetša menwana ya diatla le menwana ya maoto. Le ge e le gore e swana ka palo
fela e a fapana.
-- Bapetša menwana ya diatla, menwana ya maoto le mahlo. Di a fapana. Re na le
nomoro ye e swanago ya menwana le menwana ya maoto e lego 10 fela re na le mahlo
a mabedi.
-- Bapetša ditsebe, matsogo, maoto le dinao. Di lebelelega di fapana fela di swana ka
nomoro ye e bitšwago tše pedi yengwe le yengwe.
-- Morutiši o thala didiko tše pedi mo fase goba o bopa didiko tše pedi ka lenti mo fase.
Laela barutwana go ikarola gore go be le palo ye e lekanago ya barutwana mo
sedikong se sengwe le se sengwe. Bala palo ya barutwana. Šupetša gore dihlopha di a
lekana le go swana.
111 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 11 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši
112
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo Letšatši le 1
Hlatholla, bapetša -- Ruta dikopolo tša ‘swana’ le ‘fapana’.
le go beakanya
-- Bea sehlopha sa dika tša morutwana mo gare ga khaphete.
dinomoro
-- Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe karata ya sešupo sa gagwe. Barutwana ba
leka go nyalantšha dišupo tša bona tše di swanago le tše di lego mo khapeteng.
-- Bea sehlopha sa dilo mo tafoleng gomme o di arole ka dihlopha tša go lekana. (e tee
ya gago, e tee ya ka).
MMETSE MPHATO WA R
Mehlala:
1. Bea dilo tše pedi tša mohuta wa go swana, mohlala: Dikhrayone, ka mothalo mo
tafoleng. Botša morutwana o tee go nyalantšha dikhrayone tše dingwe le tše dingwe
tša morutiši le tša gagwe. (Barutwana ba swanetše go tšea dikhrayone tše pedi go
di nyalantšha le nomoro ya dikhrayone tša morutiši, “Bjale ka moka ga rena re na le
dikhrayone tša go swana /go lekana.”
2. Boeletša mošomo wa go swana le wa ka godimo ka dilo tše 4 le 6 gore barutwana ba
kwešiše lereo la “swana/lekana.”
3. Morutiši o bea diploko tše 2 ka mothalo mo tafoleng. Yo mongwe le yo mongwe wa
barutwana ba 2 o fiwa ploko. Laela barutwana go nyalantšha ploko ye nngwe le ye
nngwe ya bona le ploko ya gagwe. (Morutwana yo mongwe le yo mongwe o swanetše
go tšea ploko ye nngwe go e nyalantšha le diploko tše pedi tša morutiši).
“Bjale yo mongwe le yo mongwe o na le diploko tše 2. Re na le palo ya go swana ya
diploko.”
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Diploko tša morutiši
Šomiša dibopego goba diswantšho tša go bonwa fela di sa swarege tša
mahlakorepedi
-- Laela barutwana go bapetša diswantšho le dipapetlakgadima tša khutlo.Hlatha dikarata
tše di swanago.
Diploko
-- Efa dikaratathaloko tša go nyalantšha nakong ya go bapala ya ka gare ya tokologo mo
barutwana ba ka fapantšhago magareng ga ditshwano le diphapano.
Beke ya 11 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši
CAPS Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 • Beakanya le go bapetša kgoboketšo ya dilo ka go šomiša “e feta ke” Letšatši le 1
Hlatholla, bapetša Bomolomo: Bala dilo tša letšatši le lengwe le le lengwe go fihla go nomoro ya 2
le go beakanya
Tiišetša dikgopolo tša “ntši ” le “nnyane ”
dinomoro
Phapatha diatla tša gago gantši…EMA
Phapatha diatla tša gago gannyane. Morutiši o phaphatha go fihla ka nomoro ya 2.
Khaenasthetiki
Barutwana ba bolela gore ke efe ya dilo tše di kgobokeditšego tše pedi tše di filwe e lego:
“e feta ke ”
Laela barutwana go:
-- Bala mahlo le menwana ya bona ya diatla. Botšiša potšišo: “ Ke dife tše ba nago tša
tšona tše ntši”?
-- Bontšha menwana ye mebedi mo seatleng se sengwe gomme o bontšhe monwana o
tee seatleng se sengwe. “Ke seatla sefe sa go ba le menwana ya go feta ye mengwe?”
-- Kgetha barutwana ba ba 3 ka go šomiša diretokošana tša morumokwano tša go bala.
Ba hlophe ka dihlopha tša 2 le 1
-- Bala gore ke barutwana ba bakae ka sehlopheng se sengwe le se sengwe. Bapetša
dihlopha tše pedi gomme o botšiše dipotšišo tša go swana le: “Ke sehlopha sefe se se
nago le barutwana ba go feta ba bangwe?” “Ke sehlopha sefe se se fetago ka tee?”
113 MMETSE MPHATO WA R
Beke ya 11 Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši
114
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Hlatholla, bapetša -- Bea dikero tše 2, dibaledi tše 3 le dikhrayone 4 mo tafoleng. Bala dilo tša sehlopha se Selo se sengwe le se sengwe ka
le go beakanya sengwe le se sengwe. phapošing
dinomoro
MMETSE MPHATO WA R
-- Botšiša dipotšišo bjalo ka: “Ke sehlopha sefe seo se nago le dilo tša go feta. Ke
sehlopha se fe se se nago le dilo tše ntši”. “ke sehlopha se nago le dikero tše ntši? Ke
sehlopha sefe se se nago le tša go feta tše tharo?”
-- Bea mehutahuta ya dilo tša go swarega (dikgapetla, maswika, diporopo, bj.bj). mo
tafoleng. Di hlope ka dihlopha (diporopo mmogo), o bala bokaalo sehlopheng se
sengwe le se sengwe gomme o bontšha gore ke sehlopha sefe se ‘se fetago, se
senyane le se se lekanago’. Ba fe sebaka sa go šoma ka dibaledi tša bona. Thoma ka
dinomoro tše nnyane.
-- Togaganyo: Ditšhelo di swanetše go fiwa nakong ya thaloko ya meetse le thaloko ya
lešabašaba go ba fa sebaka sa go itekela ka dikgopolo tša bjalo ka ‘e feta’, ‘nnyane go’
le ‘e lekana le’.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša go bonwa fela di sa swarege tša
mahlakorepedi
-- Laela barutwana go bapetša seswantšho gomme ba dire dikhutlo mo go
Diswantšho le dipapetlakgadima tša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
dipapetlakgadima. Hlatha dikarata tše di fetago nomoro ye e filwego ke morutiši.
dikhutlo
Mohlala:
Dibaledi
-- Morutiši o re: Humana karata ye e nago le diswantšho tša go feta tše pedi tša dikhutlo?
-- Nyalantšha dikarata le nomoro ya go swana ya dilo goba dibaledi. (bea sebaledi mo go
khutlo ye nngwe le ye nngwe goba seswantšho).
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
CAPS Beke ya 12
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Lemoga le go laetša sekapalo le leinapalo le le akaretšago nomoro ya 2 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša letšatši le lengwe le le lengwe go fihla go nomoro ya 2.
Bala pele le morago go fihla go 2.
Go bala ka hlogo 1- 7. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša dikgopolo tša “ntši ” le “nnyane”.
Phapatha diatla tša gago gantši…EMA.
Phapatha diatla tša gago ga nnyane. Morutiši o phaphatha go fihla go 2.
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Bethabethiša kgwele mo fase gatee, ka mantšu a mangwe ga 1 Dikgwele
-- Bethabethiša kgwele mo fase gabedi ka mantšu a mangwe ga 2 Tege ya go bapala
-- Thala nomoro ya pedi mo fase gomme o laele barutwana go sepela ka go ekišetša
nomoro ya 2.
-- Thala seka sa pedi mo mohlabeng, mo moyeng, mo khapeteng bj.bj.
-- Dira nomoro ya 2 ka tege ya go bapala.
-- Hwetša bagwera ba ba 2 bao ba aperego dieta.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo Dibaledi
Laela barutwana go:
-- Topa sebaledi se se tee.
-- Topa dibaledi tše pedi.
115 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 12
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya Mmetse ye ± 5 ka beke)
116
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Šomiša dibopego goba diswantšho tša go bonwa fela di sa swarege tša Dipapetlakgadima tša go ba le
mahlakorepedi diswantšho tše pedi,dikhutlo, dikapalo le
Bala dilo
leinapalo
Laela barutwana go:
-- Hlatha dipapetlakgadima tša diswantšho gomme o di nyalanye le palo ya go swana ya
dilo. Seswantšho sa
dilo tše pedi
-- Hlatha dipapetlakgadima tše di swailwego ka dikhutlo tše pedi gomme o di nyalanye le 2 pedi
palo ya go swana ya dilo.
MMETSE MPHATO WA R
-- Hlatha dipapetlakgadima tša sekapalo le leinapalo gomme o di nyalanye le palo ya go
swana ya dibaledi.
Dibaledi
-- Hlatha sekapalo 2 mo diswantšhong tšeo di filwego ke morutiši
Diswantšho tše nomoro ya 2 e tšwelelago
-- Ke mo kae gape ka phapošing mo o ka kgonago bona nomoro ya 2 go tšona
-- Arola phapoši ka dihlopha. Ba fe sebaka sa go bapala ka dihlopha dinomoro tša
dominoese.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 12
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya Mmetse ye ± 5 ka beke)
CAPS Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.7 • Rarolla le go hlaloša dipalontšu (dipalokanegelo) tše di akaretšago nomoro ya 2 ka Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša Letšatši le 1
bomolomo morumokwano
Go hlakantšha le
go ntšha Khaenasthetiki
Mehlala:
1. Morutši o biletša morutwana o tee pele. Barutwana ba a mmala. Morutiši o bitša
yo mongwe o tee gomme a botšiša: Ke barutwana ba bakae ka moka. 1 le 1 → 2.
(Morutiši o re: 1 le 1 di dira 2)
2. Morutiši o pakolla setulo se 1. A oketša ka se sengwe se 1. Bjale ke ditulo tše kae tše
di lego gona? 1 le 1 → 2.
3. Morutiši o emišetša menwana ye 2 godimo. Gomme a re: “Balang menwana ya ka” Ge
nka khutiša monwana o tee, o ka bona menwana e mekae? 2 tloša 1 → 1.
4. Morutiši o emišetša menwana ye 2 godimo. Gomme a re: “Balang menwana ya ka”. Ge
nka se tloše ye mengwe ya menwana, o ka bona menwana e mekae?
2 tloša 0 → 2.
5. Go na le ngwana o tee ka gae. Yo mongwe gape a tla go bapala. Na ke bana ba bakae
bjale bao ba le gona?
6. Bana ba babedi ba dutše tafoleng. Ngwana yo mongwe le yo mongwe o nyaka setulo
sa gagwe. Na go nyakega ditulo tše kae?
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo
Mehlala (Šomiša dibaledi)
1. Ge o na le kuku e tee gomme mma a go fa ye nngwe, na o tla ba le dikuku tše kae?
2. Morutiši o na le dibaledi tše pedi ka seatleng se tee gomme ka seatleng se sengwe ga
go na sebaledi. O na le dibaledi tše kae ka moka ka palo? Dibaledi (ge o se na dikuku))
3. Lesego o na le dikgwele tše 2 gomme kgwele e 1 e kgokologela kgole. Na Lesego o Dibaledi
setše ka dikgwele tše kae?
Dikgwele
4. G e o na le diploko tše 2 gomme wa fa mogwera ploko e 1, Na yo mongwe le yo
mongwe wa lena o tla ba le diploko tše kae? Diploko
117 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 12
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya Mmetse ye ± 5 ka beke)
118
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4. • Beakanya le go bapetša kgoboketšo ya dilo ka go šomiša” “e fetwa ke”
Hlatholla, bapetša Bomolomo: Bala dilo tša letšatši le lengwe le le lengwe go fihla go nomoro ya 2 Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
le go beakanya morumokwano
Tiišeletša dikgopolo tša “ntši ” le “nnyane ”
dinomoro
Phaphatha diatla tša gago makga a mantši…EMA
Phaphatha diatla tša gago makga a mannyane. Morutiši o phaphatha go fihla ka 2
MMETSE MPHATO WA R
Khaenasthetiki (Logaganya le Bokgabo bja go diragatša ka go Mabokgoni a Bophelo-
motantsho)
-- Opela koša: “hlogo, magetla, sehuba, letheka, mangwele le menwana “ go opelwa ka
mantšu ka moka la mathomo.
-- La bobedi o opela ka go tlogela lentšu le tee, mohlala, “hlogo, magetla, sehuba,
letheka, mangwele le.........”
-- Opela koša ka go tlogela lentšu le lengwe le tee mohlala, “hlogo, magetla, sehuba,
letheka,.......le.........”
-- Morutiši o ba šupetša gore nako ye nngwe le ye nngwe ba opela ka go tlogela lentšu le
tee ka le tee go fihla ge go se sa opelwa mantšu ka moka.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo
Morutiši o dira manti a mane a dipheta.
Tsenya dipheta tše 3 mo lenting la mathomo, tše 2 mo lenting la bobedi, pheta e tee mo
lenting la boraro gomme dipheta tše tharo mo go lenti la bone.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Manti a mane a go ba le dipheta tša palo
ya go fapana.
Laela barutwana go hlatha:
-- Ke lenti lefe le le nago le dipheta tše nnyane?
-- Ke lenti la dipheta lefe le le nago le e tee go feta lenti la dipheta tše 2?
-- Ke lenti la dipheta lefe le le lego le le nnyane ka tee go lenti la dipheta tše 3?
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 12
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya Mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
CAPS
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 Šomiša dibopego goba diswantšho tša go bonwa fela di sa swarege tša
mahlakorepedi
Hlatholla, bapetša Dira seswantšho sa gago le dihlopha tša
le go beakanya -- Laela barutwana go bapetša diswantšho le dikaratapapetla khutlo.Hlatha dikarata tše di karata khutlo.
dinomoro lego” e feta” le tše nnyane go palo ye e filwego ke morutiši, mohlala, ke karata efe ye e
fetago 2?
-- Ke karata efe ye e lego ye nnyane go 4?
• Tiišetša papetšo ya dilo tše pedi tše di filwego ka go šomiša: Letšatši le 1
-- e feta,
-- e fetwa (nnyane go)
Bomolomo: Bala dilo tša letšatši le lengwe le le lengwe go fihla go nomoro ya 2 Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Go bala ka hlogo 1 - 7
Tiišetša dikgoplo tša “ntši ” le “nnyane ”
Phapatha diatla tša gago gantši…EMA
Phapatha diatla tša gago makga a mannyane. Morutiši o phaphatha go fihla ka nomoro ya 2
Morutiši o dira manti a mabedi a dipheta. Tsenya dipheta tše 3 mo go lenti la mathomo, tše Manti a mabedi a go ba le nomoro ya go
2 mo go lenti la bobedi. fapana ya dipheta
Laela barutwana go hlatha:
-- ke lenti lefe leo le nago le palo ya dipheta tše nnyane?
-- ke lenti lefe leo le nago palo ya dipheta tše ntši?
-- Ke lenti lefe le le nago le dipheta tša go feta tše 2?
-- Ke lenti lefe le le nago le palo ya dipheta tše nyane go tše 3?
Logaganya le Bokgabo bja go bonwa mo gatago lehlaka, ditšhipisi tša polistrine, ripa
dibopego tše di nago le mašoba mo gare, matlakala, bj.bj.
119 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 12
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya Mmetse ye ± 5 ka beke)
120
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 Šomiša dibopego goba diswantšho tša go bonwa fela di sa swarege tša Manti a mabedi a go ba le nomoro ya go Letšatši le 1
mahlakorepedi fapana ya dipheta
Hlatholla, bapetša
le go beakanya Bea sehlopha sa dilo mo tafoleng gomme o di arole ka:
dinomoro
-- Dihlopha tša go lekana (e tee ya gago, e tee ya ka)
-- Dihlopha tša go lekane (bapetša go bona gore ke sehlopha sefe se se nago le bontši/
bonnyane goba ke dife tše di swanago)
-- Ge go na le dihlopha tše di sa swanego, ke eng se re swanetše go se dira gore di
MMETSE MPHATO WA R
lekane/swane?
3.2 • Hlaloša, hlopha le go bapetša dilo tša dibopegotharo le dibopego tša Letšatši le 1
mahlakorepedi
Dilo tša
mahlakoretharo Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlokoretharo
Laela barutwana go:
3.3 -- Hlopha dilo tša mehutahuta go ya ka bogolo bja tšona
Mehutahuta ya dilo tše kgolo le tše
Dibopego tša -- Hlopha le go bapetša diploko tša go aga go ya ka bogolo (ye kgolo le ye nnyane) nnyane ka phapošing, mohlala, kgwele,
mahlakorepedi mpopi, koloi ya go bapadiša, diploko tša
-- Beakanya diploko go ya ka dibopego tša go swana
Lego, bj.bj
Šomiša dibopego goba diswantšho tša go bonwa fela di sa swarege tša
mahlakorepedi
Diploko tša go aga le dikgwele tša bogolo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Arola barutwana ka dihlopha tše hlano.Efa sehlopha se sengwe le se sengwe mehutahuta
bja go fapana
ya go fapana ya dibopego.
-- Laela barutwana go hlopha dibopego go ya ka:
o Mmala
o Dibopego (le ge barutwana ba sa tsebe dibopego). Dibopego tša Logi goba dibopego tša
mmala wa go taga ge di le gona
o Bogolo
-- Šomiša dikarata tša dithaloko tšeo di hlatlošago mmala, bogolo le dibopego
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 13
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tsebiša tlhalošo ya nomoro ya 3 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 3 tšatši le lengwe le le lengwe.
Bala pele le morago go fihla ka 3. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Bala ka hlogo 1-7
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 3.
Khaenasthetiki Barutwana ka bobona.
-- Morutši o letša moropa goba mmino. Ge mmino o ema, barutwana ba bopa dihlopha Dibaledi
tša batho ba 3.
-- Botšiša barutwana gore na ke mang yo lapa la gabo le nago le maloko a mararo.
-- Barutwana ba ema ka go dira mothaladi, morutiši o a botšiša ‘’ke mang yo alego wa
boraro mo mothalading?’’
-- Arola barutwana ka dihlopha tše ±5
-- Laela barutwana go:
Dipuku tša kgale ya difouno
-- Kgeile matlakala a mararo go tšwa ka pukung ya kgale ya difounu.
-- Šoga matlakala ao a mararo go bopa dikgwele tše tharo ka go tiilela go go swanetšego.
Go tiišeletša lehlakore šomiša letsogo le maatla. Morutwana a ka dula godimo ga
seatla se sengwe seo se se nago maatla.
-- Bula dikgwele le go di šogašoga gape.
-- Bala dikgwele morago ga gore ka boraro bja tšona di šogwe.
-- Ge o bala lahlela dikgwele tšeo tše tharo sešegong seo se lego mo gare ga sehlopha.
Mošongwana wo o ka hlakantšhwa le Thuto ya Tšhidullammele ka go Mabokgoni a
Bophelo.
121 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 13
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
122 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.1 Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega:
Bala dilo Laela barutwana go:
-- Hlaola dilo tše 3 ka mo phapošing.
-- Emišetša menwana ye 3 godimo.
-- Bea dilo tše 3 mo tafoleng. Morutwana yo mongwe le yo mongwe o tla mo tafoleng
le go bala selo se sengwe le se sengwe. Morutwana o swara selo se sengwe le se
MMETSE MPHATO WA R
sengwe ge a bala. Bušeletša ka dilo tše dingwe.
-- Godiša temogo ya go boloka dinomoro ka go dumelela barutwana go hlopha dibaledi
tše tharo goba dilo ka mekgwa ya go fapana, mohlala,
Dibaledi goba dilo
Ge o bala, nomoro ya dilo ga e ame ke bogolo, boemo a selo goba gore ke tša mohuta o
tee. Mohlala:
-- Beakanya dikonupi tše 3, phensele tše 3, dihupuse tše 3, barutwana ba ba 3 bj. bj.
-- Di bale ka tatelano ye fapanego, mohlala, di bale di phatlaletše, di le kgauswi le
kgauswi, di le ka mothalading goba di namelane godimo.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Diswantšho papetlakgadima
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
swarege
Dikarata papetlakgadima tša dikhutlo
-- Bontšha seswatšho sa pitša ya maotwana a mararo.
Dibaledi
-- Bala maotwana.
-- Dumelela barutwana go gopola ka dilo tše dingwe tša go ba le maotwana a mararo.
Seswantšho sa
-- Bontšha seswantšho sa karata sa dilo tše tharo. Barutwana ba bala palo ya dipadi yeo dilo tše 3
e sepelelanago le nomoro ya 3.
-- Dira ka mokgwa wo le ka dikaratakhutlo.
-- Barutwana ba nyalantšha dikaratakhutlo le dikarata tša diswantšho.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 13
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.3 • Tseba dikapalo le go lemoga mainapalo a go akaretša nomoro ya 3 Dikhupu tša yunifiks Letšatši le 1
Dikapalo le Bomolomo: Bala dilo go fihla ka go tše 3 letšatši le lengwe le le lengwe. Karata ya dinomoro ya go ba le dinomoro
mainapalo 1 go fihla ka 3
Bala go ya pele le morago go fihla ka 3.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Seswantšho
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA. sa dilo tše 3
3 tharo
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o mpahaphatha diatla makga a 3.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
-- Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe khupu ya yunifiks
-- Morutiši o laetša khutlo, seswantšho, leswao, karata ya leinapalo yeo e akaretšgo
dinomoro 1 go fihla ka 3.
-- Barutwana ba bala nomoro ye itšeng le go bea palo ya go swana ya dikhupu tša
diyunifiks mo menwaneng.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Dikarata papetlakgadima tša go fapana
swarege. ka palo ya go fapana ya diswantšho mo
go ye nngwe le ye nngwe.
Laela barutwana go:
Dikarata papetlakgadima tša sekapalo
-- Šupetša dikaratakgadima tša go ba le palo ya go fapana ya diswantšho go tšona.
Dikarata papetlakgadima tša dikhutlo
-- Šupetša dikaratakgadima tša ya go ba le sekapalo 3.
tša 3
-- Nyalantšha sekapalo 3 le palo ya dilo le nomoro ya dikhutlo.
-- Nyalantšha sekapalo le leinapalo le karatakhutlo. Seswantšho
-- Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe karata ya nomoro yeo e nago le nomoro 1 sa dilo tše 3
3 tharo
go fihla ka 3. Morutiši o emiša karatakhutlo goba seswantšho. Barutwana ba emišetša
godimo karata yeo e nyalelanago.
123 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 13
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
124 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.7 • Rarolla ka bomolomo marara a go tlhakantšha le go ntšha (dikanegelopalo) ka Dipalokošana le diretokošana tša Letšatši le 1
tharollo go fihla ka 3 morumokwano
Go hlakantšha le
go ntšha Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 3 letšatši le lengwe le le lengwe.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 3.
Khaenasthetiki
MMETSE MPHATO WA R
Mehlala:
1. Morutiši o biletša barutwana ba 2 mo pele. Barutwana ba a ba bala. Morutiši o bitša
yo mongwe gape le go botšiša: ‘’Na ke barutwana ba ba kae ka moka?” 2 le 1 → 3.
(Morutiši o re: 2 le 1 di dira 3)
Ditulo
2. Morutši o beakanya ditulo tše 3. Ga a hlakantšhe le tše dingwe gape. Na ke ditulo tše
kae tše di leng mo go na bjale? 3 le 0 → 3.
3. Morutiši o biletša barutwana ba 3 mo pele. Ba balwe. O romela ba babedi morago. Na
ke barutwana ba ba kae bao ba šetšego? 3 o tloša 2 → 1.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swaregao
Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe dibaledi tše 3. Ge morutiši a ‘anega kanegelo’
barutwana ba beakanya dibaledi.
Mehlala:
1. Anne o na le dinamune tše 2, Peter o mo fa ye nngwe ye 1. Na Anne o na le dinamune
tše kae bjale? 2 le 1 → 3 (morutiši o re: 2 le 1 di go fa 3).
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
2. Go na le kala ye 1 mo mohlareng, gwa mela dikala tše 2 gape. Na ke dikala tše kae mo
mohlareng bjale? 1 le 2→3.
Mehlala:
Dibaledi tše 3 go morutwana yo mongwe
1. Kgabo e na le dipanana tše tharo 3, ya ja ye 1. Na e tlogetše dipanana tše kae? 3 tloša le yo mongwe
tše 1→2.
2. Go na le diapola tše bose tše 2 mo mohlareng wa moapola. Apola ye 1 ya wa. Na go
šetše diapola tše kae mo mehlareng? 2 tloša ye 1 ke →1.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 13
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
2.1 • Hlama patrone ya gagwe yeo e ipušeletšago o šomiša dibopego tša mahlakorepedi
DIPATRONE tša Khaenasthetiki
Tšeometri
Barutwana ba dula ka sediko. Ba opela ka go tšweletša medumo go ipoeletša.
Mohlala:
Letšatši kgwedi, Letšatši kgwedi
Apolo panana, apolo panana, apolo panana
Lesiba Lesetša, Lesiba Lesetša, Lesiba Lesetša
Khubedu, talaleratadima, talaleratadima, khubedu, talaleratadima, talaleratadima bj. bj.
Waka, waka, ee,ee, waka, waka, ee, ee
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swaregao
Laela barutwana go:
-- Kgoboketše dilo tše 3 tša go swana ka phapošing, Mohlala: Khrayone tše 3. Dikhrayone
-- Kgoboketše dilo tše dingwe tše 3 tša go swana ka phapošing, diploko tša lego tše 3. Tša go kgomaretša
-- Barutwana ba hlama dipatrone tša bona ba šomiša dilo tše pedi, mohlala: Dilo tše dingwe
-- khrayone ye tee, ploko ye tee ya Lego, khrayone ye tee.........
-- khrayone tše pedi, ploko ye tee ya Lego, khrayone tše pedi, ploko ye tee ya Lego..........
-- Dumelela barutwana go hlama dipatrone tša bona tša go fapafapana.
-- A ba “tšhentšhane” dilo tša bona le bagwera ba bona le go boeletša tiragalo ye.
125 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 13
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
126 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, hlatha le go fa maina dibopego tša mahlakorepedi ka phapošing gammogo Letšatši le 1
le diswantšho
Dibopego tša
mahlakorepedi -- Khutlotharo
Letsopa goba hlama/tege ya go bapala
• Tiišetša tsebo yeo a ithutilego yona bekeng ya 4 ya go lemoga, hlatha le go fa
khutlotharo leina.
Dilo tša khutlotharo tša ka phapošing le
Khaenasthetiki
tikologong
MMETSE MPHATO WA R
Thala, goba o šomiše thapo go laetša bokantle bja sebopego sa khutlotharo e kgolo
Laela barutwana go:
Itlhamela dikarata tša gagwe tše hlano
-- Sepelasepala ka go dikologa sebopego ba lebelela le go lekola khutlatharo. Ge ntše ba tša didiko, dikhutlotharo, dikwere mo go
sepela, laela barutwana ba re: “Ke dikologa khutlotharo. Tee, pedi, tharo ya mahlakore tšona.
goba tee, pedi, tharo ya dikhutlo
-- Morutiši o laetša gore khutlotharo e na le dikhutlo tše 3 le mahlakore a mararo.
-- Thalang khutlotharo moyeng, goba/le mabung
-- Bopa khutlotharo ka letsopa.
Tšhomišo ya dilo tša go swarega tša dibopego tša mahlakoretharo.
Laela barutwana go:
-- Lemoga le go hlatha dilo tša ka phapošing tša sebopego sa khutlotharo.
-- Lemoga le go hlatha dilo tša tlhago tša go ba le sebopego sa khutlotharo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Bea mehuta ye e fapanego ya bogolo bja didiko le dikhutlotharo ka
mokatlanaphopholego. Hlaola khutlotharo magareng ga mehuta ya dibopego.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 13
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
3.3 Beakanya dilo tša “mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi”
Dibopego tša -- Beakanya dilo tša go fapafapana go ya ka sebopego le mmala.
mahlakorepedi
Tšhomišo ya dilo tše di nyakilego go swarega tša dibopego goba diswantšho tša 2-D.
Laela barutwana go: Diswantšho tšeo khutlotharo e ka
bonwago go tšona
-- Hlaola sebopego sa khutlotharo mo se swantšhong.
-- Thala khutlotharo mo pampiring.
Dithaloko tša dikarata tše di tšweletšago
-- Kopolla khutlotharo go tšwa mo karateng yeo e filwego.
dibopego bjalo ka “ Sekwere ke eng?”
-- Thala lešakana go dikelela le sediko mo pampiring ya go šomela
Dibopego tša Logi, bj.bj
-- Dira seswantšho ka go šomiša khutlotharo ka nako ya bokgabo bja go bonwa.
-- Bapala thaloko ya dikarata go tiišeletša tsebo ya dibopego.
127 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 14
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
128 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišeletša tsebo yeo e hweditšwego ya go ba le nomoro 3 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 3 letšatši le lengwe le le lengwe.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 3.
Bala ka hlogo go tloga go 1-7
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”. Dipalokošana le diretokošana tša
morumokwano
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 3.
Tšhomišo dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega.
Laela barutwana ba:
-- Hwetše dilo tše 3 tša mmala wo mohubedu ka mo phapošing. Dilo tše khubedu.
-- Bopa nomoro 3 ka letsopa. Letsopa
-- Phuthela dikgwele tše 3 tše kgolo ka letsopa.
-- Phuthela dikgwele tše 3 tše nnyane ka letsopa.
-- Hwetša barutwana ba 3 ka mo phapošing ba ba aperego mmala wa go swana.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 14
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.7 • Ka bomolomo rarolla le go hlaloša ditharollo tša dipalontšu (dikanegelopalo) tša go Letšatši le 1
akaretša nomoro ya 3
Go hlakantšha le
Go ntšha Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 3 letšatši le lengwe le le lengwe.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 3.
Khaenasthetiki
Mehlala:
1. Morutiši o biletša barutwana ba 2 mo khapeteng, morago a bitša yo mongwe o 1. Na
Barutwana
ke barutwana ba ba kae bao morutši a ba bileditšego mo khapeteng? Morutiši o re: 2 le
1 di dira 3)
2. Go na le bana ba 3. Ngwana yo mongwe le yo mongwe o nyaka khrayone ya gagwe.
Na re nyaka dikhrayone tše kae?
3. Bana ba bararo ba eme gotee. Yo mongwe o tšwa mo phapošing. Na ke bana ba ba
kae ba ba šetšego?
Tšhomišo dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Mohlala:
1. Morutiši o bea dibaledi tše 3 mo tafoleng. O tloša dibaledi tše 2. Na go šetše dibaledi
tše kae mo tafoleng? Morutiši o re 3 tloša ye 1 go šala 2. Dibaledi
2. Pat o na le dikatse tše 2, o hwetša ye nngwe ye 1 go tšwa go Busi. Na Pat o na le
dikatse tše kae kamoka? 1 le 2→3. Morutiši o re : 1 le 2 di go fa 3.
3. Ge katse ye 1 e na le mosela o 1. Na ke mesela ye mekae yeo dikatse tše tharo di
nago le yona ka moka? 1 le 1 le 1→3.
129 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 14
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
130 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
2.1 • Feleletša dipatrone tšeo di filwego tša dilo tše 2 Letšatši le 1
DIPATRONE tša Khaenasthetiki
Tšeometri
-- Laela barutwana go kopolla patrone ya ditiragalo, mohlala: fofa, fofa, tshela, tshela,
fofa, fofa, tshela.......,
-- Barutwana ba feleletša patrone ba šomiša mebele ya bona, mohlala, ba ema kgauswi
le kgauswi, diatla di šielana ka go bewa godimo ga hlogo, diatla dinokeng, diatla
MMETSE MPHATO WA R
godimo ga hlogo........
Tšhomišo dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
-- Laela barutwana ba kopolle patrone ya selo, mohlala: pheta, pheta, kotana, pheta, Selo se sengwe le se sengwe
pheta, kotana..........
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege.
-- Morutiši o fa barutwana diswantšho tša go fapana tše di ripetšwego sa ruri tša selo
Diswantšho go tšwa dipapatšong tša
setee. (Ripa diswantšho ka nako ya thuto ya Bokgabo bja go bonwa).
kgwebo.
-- Morutiši o thoma patrone gomme barutwana ba a e kopolla, mohlala: seswantšho sa
tee, kofi, tee, kofi, tee …..
-- Laela barutwana go feleletša patrone ka go thala:
-- Matšoba, mahlare, matšoba....
Pampiri ya A4 le dikhrayone
-- Didiko tše talaleratadima, didiko tše khubedu, didiko tše talaleratadima, didiko tše
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
khubedu....... bj.bj
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 14
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
3.2 • Hlada le go bapetša dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi go ya Dilo bjalo ka: Letšatši le 1
ka diponagalo tše itšeng.
Dilo tša Diaparo tša go fapana
mahlakoretharo Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Dikenywa tša go fapana
Arola barutwana ka dihlopha tše 5.
Diphoofolo tša gae tša go fapana tša go
-- Morutiši o kgoboketša dilo tše di lekanego gore sehlopha se sengwe le se sengwe se dirwa ka polastiki
kgone go di beakanya go ya ka bonnyane bja diponagalo tše pedi (e ka ba tša go feta).
Dibopego tša tšiometri tša go fapana
-- Efa sehlopha se sengwe le se sengwe dilo tša go ba le diponagalo tše pedi gore ba di
Diploko tša go aga tša go fapana
beakanye.
Diploko tša Lego tša go fapana
Laela barutwana go:
Dilo tša go fapana go tšwa go
-- Beakanya dilo go ya ka diponagalo tšeo di nago le tšona tša go swana le tša go se
tlhago, bjalo ka matlakala a mehlare,
swane.
mahlokwana, matlapana, bj. bj.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
Dikunopi tša go fapana
swarege
Dikhurumelo tša mabotlelo tša go fapana
Tlogela barutwana dihlopheng tša bona.
ka mmala
-- Bapetša le go hlaola diswantšho tša go fapana tšeo di kgobokeditšwego ke morutiši,
Dikhrayone tša go fapana
mohlala: diswantšho tša diaparo tša go fapana, dijo, diphahlo, dinamelwa, bj. bj.
Kgoboketša diswantšho go tšwa go
-- Laela barutwana go feleletša pampiri ya go šomela ka go nyalantšha diswantšho tše
kgatišobaka le maphephetsebisi. Di ripe o
pedi, mohlala: sesepe sa go hlapa meno le poraše, lešela la go hlapa mahlo le sesepe.
dikgorametše mo dikarateng.
131 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 14
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
132 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
3.1 • Boemo bja dilo tše pedi goba go feta mahlakoretharo go ya ka tswalano le lBarutwana
morutwana
Boemo, tsebišo le Lepokisi
dipono -- Tiišetša kgopolo ya godimo ga, ka fase ga, ka godimo ga
Khaenasthetiki
-- Morutwana yo mongwe le yo mongwe o dula setulong.
-- Barutwana šupetša ka ‘godimo ga’ le ka’fase ga’ ka go latela ditaelo tša morutiši,
MMETSE MPHATO WA R
mohlala: dula godimo ga lepokisi, patlama ka fase ga lepokisi goba tafola.
-- Dula ka fase ga tafola. Itire yo monnyane ka mo o ka kgonago ka gona ka fase ga godimo ga fase ga
tafola.
-- Ema godimo ga setulo le go totompela go ya godimo ka mo o ka kgonago.
-- Namela tafola le go dikološetša matsogo ka didiko tše kgolo goba tše nnyane. Godiša
ka go šomiša kgolokgolo/nnyanenyane.
-- Rwala ploko mo hlogong o namele tafola.
-- Kgetha barutwana ka go šomiša seretokošana sa morumokwano sa nomoro
-- Laela barutwana ka go ba sebela:
o Dula o išitše matsogo ka fase ga maoto.
o Dula o itshwere dinoka ka matsogo.
o Dula o išitše matsogo ka morago.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
o Bea matsogo magetleng.
o Ema o putlantšhitše matsogo mo pele.
Barutwana ba ema mo pele mola ba bangwe ka moka ba dutše fase mo khapeteng.
Botšiša barutwana:
-- Na morutwana wa mathomo o dirang? (O dutše)
-- Matsogo a gagwe a kae? (Matsogo a gagwe a ka fase)
-- Bušeletša le barutwana ba bangwe o šomiša bobedi, boraro, bone le la bofelo.
-- Kgetha sehlopha se seswa go diragatša ditaelo tšona tšela.
-- Iša barutwana ka ntle, ba laele gore ba diragatše dikgopolo tša godimo, ka fase, ka
godimo ga, ba bontšha ka go ithomela.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 15
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišeletša tsebo yeo e hweditšwego ya go ba le dinomoro 1, 2 le 3 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 3 letšatši le lengwe le le lengwe.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 3. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Bala ka hlogo 1-7
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 3.
Khaenasthetiki Mebele ya barutwana.
Hlohloletša barutwana go utolla: Go opela le go diragatša koša, mohlala: e
be e le ba bararo mo mpeteng le ……
-- Setho se 1 sa mmele se se ka kgonago go ya godimo le fase, go ya ka lehlakoreng le
goba lehlakore le ka mo, mohlala, leleme Bala morumopadi ‘’dinonyane tše pedi’’.
-- Ditho tše 2 tša mmele tšeo di šomišwago go fofa, mohlala, maoto
Šomišo dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega Diploko
Laela barutwana go godiša tsebo ya dinomoro ka: Dilo dikhubedu/hwibidu
-- Go šomiša diploko tše 3 go aga tora.
-- Hwetša dilo tše 3 tše dikhubedu ka mo phapošing.
Šomiša dilo tša go bonwa le go tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo.
-- Morutiši o thala seswantšho se bonolo
-- Morutiši o botšiša dipotšišo mabapi le palo ya diswantšho, mohlala, O bona mafasetere
a makae? bj. bj.
1.2 • Šomiša dinomoro 1, 2 le 3 maemong a tlwaelegilego Letšatši le 1
Bala go ya pele le Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 3.
morago Bala go ya pele le morago go fihla ka 3. Dipalokošana le diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
133 Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 3.
MMETSE MPHATO WA R
-- Hlohloletša barutwana go tseba nomoro ya ntlo le ya mmileng wa bona.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 15
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
134 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.2 Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Dikgatišobaka, dipapatšo
Bala go ya pele le
swarege. Dikarata tša dipapetlakgadima tša
morago Laela barutwana go: dikhutlo
-- Lebelele diswantšho tša go ba le dinomoro 1, 2 le 3 go tšwa ka gare ga dikgatišobaka
le gore ba di kgorametše mo di pampiring. (Logaganya le Bokgabo bja go bonwa).
-- Nyalantšha palo ya dilo le ya dikhutlo go tšwa go dipapetlakgadima.
-- Bontšha karatakhutlo. Barutwana ba lahlela palo ye e lekanego ya mekotlananawa ka
MMETSE MPHATO WA R
Mokotlananawa
gare ga lepokisi.
“Noga le lleri’’ papadi ya poroto
-- Bapala papadi ya poroto ya ‘’Noga le Lleri’’ Bapala didominose. Didomino
Dintlha:
Dinomoro di mo tikologong ya rena:
-- Ntlo ye nngwe le ye nngwe e na le nomoro
-- Ka moka ga rena re na le dinomoro tša megala.
-- Re bona dinomoro mo mafasetereng a mabenkele.
-- Re bona dinomoro mo go ditšweletšwa ge go rekwa.
-- Re bona dinomoro mo difatanageng.
1.4 • Beakanya, bapetša kgoketšo ya dilo tša sehlopha ka go šomiša, ‘e fetwa ke’, ‘e feta Letšatši le 1
ke’, ‘ e lekana le, go fihla ka 3.
Hlaola, bapetša,
le go beakanya Khaenasthetiki
dinomoro
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Biletša barutwana ba bararo mo pele. E re ba dule ka sediko.
-- E re ba babedi ba eme. Na ke barutwana ba ba kae ba ba dutšego fase? Ba bale. Na
ke ba ba kae ba ba emego? Na ke nomoro efe yeo e lego ye kgolo? Ke nomoro efe ye
e lego ye nnyane?
-- E re barutwana ba ba 3 ba eme. Ba bale. Ke nomoro efe ye kgolo/nnyane? E re yo
mongwe a eme. Ba baleng. Na bana ba ba dutšego ba feta ba ba emego?
-- Boeletša ka dinomoro 1 go fihla ka 3.
-- Bala basetsana. Bala bašemane. Na go na le bašemane ba ba ntši go feta basetsana?
Šomišo dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Arola barutwana ka dihlopha tše 5.
E fa sehlopha se se ngwe le se se ngwe seripa sa lenti/wulu le dilo tše go fetwa goba go
feta ke 5.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 15
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
Barutwana ba dira sehlaga ka wulu. Lenti
-- Morutiši o sebela sehlopha se sengwe le se sengwe gore ba dire sehlopha sa dilo tše 3 Dilo tše 5 ka sehlopha
goba 2 ka mo ‘dihlageng’ tša bona.
-- Barutwana ba swanetše go hlaola gore ke sehlopha sefe se se nago le dilo tša go feta se 1
-- Ke sehlopha sefe se se nago le dilo tše 3?
-- Ke sehlopha sefe se se nago le dilo tša go lekana ka palo?
2.1 • Kopolla le go feleletša patrone yeo o e filwego go ya ka mebala: Letšatši le 1
Dipatrone tša Khubedu, talaleratadima, serolane
Tšeometri Khaenasthetiki
-- Morutiši o diragatša patrone. O a e bušeletša le go swara mošito, mohlala:
o Phaphatha, thwantšha (menwana), phaphatha, thwantšha
o Thwantšha, phaphatha, gataka, thwantha, phaphatha, gataka
o Phaphatha, thwantšha, thwantšha, phaphatha, thwantšha, thwantšha.
Šomišo dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Morutiši o fa morutwana yo mongwe le yo mongwe dibaledi goba dikhurumelo tše khubedu
Morutwana yo mongwe le yo mongwe
tše tharo tše khubedu, tše talaleratadima, le tše serolana.
o hwetša dibaledi / dikhurumelo
Laela barutwana go: tša mabotlelo tše khubedu tše 3,
-- Kopolla patrone ba lebeletše ya morutiši, mohlala, khubedu, khubedu, talaleratadima, talaleratadima tše 3, serolana tše 3
serolana, serolana (bušeletša makga a mmalwa ka patrone tša go fapana)
-- Feleletša patrone yeo o e filwego, mohlala: talaleratadima, serolana, khubedu........
(bušeletša makga a mmalwa ka patrone tša go fapana)
-- E re barutwana ba beakanye dibaledi go ya ka mebala ye meraro ya go fapana.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo. Pampiri ya A4 go morutwana yo mongwe
le yo mongwe.
-- Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe seripa sa pampiri.
-- Laela barutwana ba feleletše patrone ya mahlakorepedi bjalo ka mellwane. Khrayone
-- Feleletša seswantšho ka nako ya bokgabo bja go bonwa ka go thala seswantšho mo
gare.
Karabo Siya
135 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 15
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
136 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
4.2 Bapetša le go beakanya dilo ka go šomiša tlotlontšu go hlaloša botelele Letšatši le 1
Botelele -- Telele, kopana
-- Teletšana, kopananyana
-- Teleletelele, kopanakopana Diploko tša go aga
Khaenasthetiki
MMETSE MPHATO WA R
-- Yo mongwe a patlame mo fase mola barutwana ba bangwe ka moka ba bea diploko go
thetha le mmele wa gagwe.
-- Morutiši o botšiša barutwana ka moka/sehlopha go aga selo se sengwe se sekopana
go fetwa ke sa mogwera wa bona le se setelele go feta sa mogwera wa bona.
E re barutwana ba laetše:
-- Ke moago ofe wo moteleletelele?
-- Ke moago ofe wo motelele?
-- Ke moago ofe wo mokopanakopana?
-- Ke moago ofe wo mokopana?
Laela barutwana ba beakanye mašela a go fapafapana: Lenti
-- Go tloga ka le leteletele go ya go le le kopanakopana Thapo
-- Go tloga ka le le kopanakopana go ya go le leteletele Ntsekana ya lešela
-- Laela barutwana go bapetša botelele bja dilo tša go fapana Dikhrayone tša go fapana ka botelele
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Morutiši o fa barutwana seripana sa wulu goba lenti. Hlohloletša barutwana go akanya pele
ba ela.
E re barutwana ba ele:
-- Dihlogo tša mongwe le mongwe.
-- Maoto a mongwe le mongwe.
-- Dikgokgoilane tša bona. Wulu goba lenti
-- Manakaila a bona. Barutwana
-- Laela barutwana ba bapetše botelele bja go fapana ka go lebelela gore ke lenti lefe le
letelele goba le le kopana, mohlala, lenti la go ela go dikologa le hlogo ya ka ke le le
telele go feta la go ela go dikologa lenakaila la ka.
-- Laela barutwana ba laetše gore dikakanyo tša bona di be di nepagetše.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 16
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tsebiša tlhalošo ya nomoro 4 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 4 tšatši le lengwe le le lengwe.
Bala pele le morago go fihla ka 4. Dinomorokošana le diretokošana tša
morumokwano
Bala ka hlogo 1 - 7
Mebele ya barutwana
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 4.
Khaenasthetiki
Laela barutwana ba:
-- Ba dumele ka hlogo makga a 4.
-- Bopa nomoro 4 ka go šomiša mebele ya bona. Barutwana ba laetša gore ba hloka
bana ba ba kae.
-- Barutwana ba tswalela mahlo. Morutiši o kokota tafola makga a mane. Ba bula mahlo,
ba bolela gore ba kwele go kokota makga a ma kae. Boeletša ka di nomoro 1 go fihla
ka 4.
137 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 16
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
138 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.1 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Tege ya go bapala Letšatši le 1
Bala dilo Laela barutwana: Dilo tša nkgokolo
-- Bopa nomoro 4 ka tege ya go bapala. Dira dikarata tša makgwakgwa ka go
sega dinomoro go tšwa pampiring ya go
-- Hwetša bagwera ba 4 ba ba aperego dieta
gohla le go di kgorametša mo godimo ga
-- Hwetša dilo tše 4 tša nkgokolo. diripana tša poroto. Ge o ka di lamineita
barutwana ba ka kgona go di šomiša ka
MMETSE MPHATO WA R
-- Khupetša barutwana mahlo, o ba laele gore ba hlaole dinomoro 1 go fihla ka 4 ka go di go bopa dinomoro tša letsopa godimo ga
phophola/kwa karata ya dinomoro tša makgwakgwa tšona.
-- Godiša tsebo ya go boloka dinomoro ka go laela barutwana gore ba pake dibaledi tše Dibaledi tše 4 goba dilo tše 4 go
nne goba dilo ka go fapana, mohlala, morutwana yo mongwe le yo mongwe.
Dikgatišobaka, maphephetsebiši, Papatšo
Pampiri A4 le sekgomaretši
Seswantšho
sa dilo
Ge go balwa, nomoro ya dilo ga e angwe ke bogolo bja tšona, goba boemo, goba go swana tše 4
ga tšona. Mohlala:
-- Rulaganya dikunopi tše 4, diphensele tše 4, dihupu tše 4, barutwana ba 4, bj, bj.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Di bale ka tatelano ye fapanego, di bale di phatlaletše, di kgobokane, di latelana goba
di namelane
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Laela barutwana go:
-- Lebelela diswantšho tše 4 o di kgorametše godimo ga pampiri
-- Nyalantšha palo ya dilo le palo ya dikhutlo mo karateng ya papetlakgadima.
-- Hlaola papetlakgadima ya go ba le dikhutlo tše nne.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 16
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.4 • Šomiša dinomoro 4 maemong a tlwaelegilego Letšatši le 1
Hlaola, bapetša, -- Na nomoro ya bone e dira gore o gopole ka ga eng?
le go beakanya
Sefatanaga - maotwana a mane Ditšhupabodulo tša magae a barutwana
dinomoro
Setulo - maoto a mane
Mpša - mašoo a mane
Tafola - maoto a mane Barutwana
-- Go godiša mogopolo, hlohloletša barutwana go tseba dinomoro tša dintlo tša bona le
ditšhupabodulo.
4
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Efa sebaka sa go bapala papadi ya dikarata tša di nomoro mo phapošing
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
Ye ngwe le ye ngwe ya thaloko ya
swarege.
dikarata tša dinomoro
-- Bontšha sekapalo sa karata ya 4
Bapala dithaloko tša go swana le:
Seswantšho
-- Ge nomoro ya ntlo ya gago e na le 4 go yona, phaphatha makga a mane. sa dilo
-- Hwetša mogwera yo a nago le nomoro ya ntlo ya go swana le ya gago. (Barutwana ba tše 4
botšišana dinomoro tša dintlo)
-- Ke nomoro e fe ya ntlo yeo e fetago 4? Dipapetlakgadima tša diswantšho tše 4 le
dikhutlo tše 4
-- Bontšha barutwana karata ya papetlakgadima ya dikhutlo tše nne
-- Hlaola papetlakgadima ya diswantšho tše 4 go yona.
139 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 16
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
140 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
3.2 • Utolla kgonagalo ya diploko tša go aga Letšatši le 1
Dilo tša Laela barutwana go: Diploko tša go aga, mohlala:
mahlakoretharo
-- Šomiša diploko tše nne go aga moago. Kgetha
mošongwana o tee
-- Aga moago wa diploko tše 3 go ya godimo le tše 5 go ya ka bophara.
wa khaenasthetiki,
-- Šomiša diploko tše ntši ka mokgwa wo o kgonegago go aga setimela. wa go swarega le
wa diswantšho
MMETSE MPHATO WA R
-- Hlaola yo a agilego setimela se setelele.
-- Aga tora ya go phagama ya godimodimo (Tsepama).
-- Aga moago wo mopepetla. Mohlala: tsela goba ntlo (rapama).
-- Hlaola gore ke mang yo a agilego tora ya go ya godimodimo.
-- Efa diploko tša go aga ka nako ya go bapala ka gare gore barutwana ba tšwele pele go
utolla diploko tša go aga.
3.3 • Godiša bokgoni bja go fapantšha magareng ga dibopego mo tikologong ya rena, Letšatši le 1
go sa lebelelwe bogolo le bogolo bja dikhutlo.
Dibopego tša
mahlakorepedi -- Polokego ya dibopego (sebopego sa go se fetoge)
Khaenasthetiki
Kgetha fela e tee
Laela barutwana go ba ka dihlopha tše 3: ye e sepelelanago
le dilo tša mmele
-- Patlamang fase le dire khutlotharo ka mebele ya lena. Šupetša barutwana gore le ge
tša go swarega le
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
sebopego sa khutlotharo sa bona se sa swane, sebopego e sa le sa khutlotharo.
tše di nyakilego go
-- Morutiši o thala dikhutlotharo mo fase. swarega go dira
Barutwana mošongwana.
-- Barutwana ba sepela go hlehla le mahlakore a dibopego le go itemogela dikhutlo ka
mebele ya bona.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Šomiša makalana a 7 o a bea ka mothaladi o letlilego.
Makalana a 7 go morutwana yo mongwe
le yo mongwe.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 16
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
3.3 -- Šomiša makalana go dira mothaladi wa go kgopamakgopama.
Dibopego tša
mahlakorepedi
-- Šomiša makalana go dira mothaladi wa manyokenyoke.
-- Šomiša makalana go dira khutlotharo.
-- Šupa gore khutlotharo ya morutwana yo mongwe le yo mongwe ga di swane fela ka
sebopego e sa le dikhutlotharo.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Dikarata tša go ba le didiko, dikhutlotharo
swarege. le dikwere tše 5 tša go fapafapana.
Morutiši o thala didiko, dikhutlotharo le dikwere tša go fapana tše 5 mo go papetlakgadima
Mohlala:
Morutiši o arola barutwana ka dihlopha.
Laela barutwana go:
-- Lemoga khutlotharo go tšwa dibopegong tše dingwe mo go papetlakgadima.
141 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 16
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
142 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
4.2 Bapetša le go beakanya dilo ka go šomiša tlotlontšu ya go hlaloša botelele Phensele, thapo, Letšatši le 1
Botelele -- Telele, kopana lenti, diphekse, bj. bj.
-- Teleletelelele, kopanakopana Go ela ka diatla
-- Teleleteleletelele, kopanakopanakopana Karata yabotelele
-- Kopana, kopanakopana, kopanakopanakopana
MMETSE MPHATO WA R
Khaenasthetiki
Laela barutwana go: Matsogo 6 a Abby
-- Utolla botelele ka go bapetša dilo tša botelele bja go fapana. Matsogo 6 a Sipho
-- Hlaola gore ke selo sefe seo e lego se setelele le gore ke sefe seo e lego se sekopana.
Tšhate
Height botelele
ya Chart
-- Bapetša botelele bja barutwana le go hlaola gore ke ofe o mokopana le o motelele. kotara
Term 1 1 kotara
Term 2 2
-- Bapetša botelele bja barutwana ba go feta ba babedi le go botšiša potšišo tša go
swana le ‘’ ke mang yo mo kopana, ke mang yo motelele.
-- Morutiši o ela barutwana gape a šomiša tšhate ya botelele go tšwa kotareng ya
mathomo.
-- Morutši o fa barutwana rekhoto ya mathomong a ngwaga gore ba bapetše kelo tše tše
pedi.
-- Barutwana ba utolla gore na ba godile na go tloga kotareng ya mathomo.
-- Ke mang yo a sa golago?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Ke mang yo a godilego kudukudu e sa le go tloga ka kotara ya mathomo. Mohlala:
o Sipho o godile bogolo bja seatla.
o Botelele bja Abby bo sa no swana.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 17
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e hweditšwego go tlhalošo ya nomoro 4 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 4 letšatši le lengwe le le lengwe.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 4.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”. Dikoša tša dinomoro diretokošana tša
morumokwano
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 4.
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Ngwala 4 mo lefaufaung ka menwana.
-- Opela koša, mohlala: ‘Nonyane tše nne godimo ga mohlare. Ye nngwe ya re bonang
mola! Ye nngwe ya re monna ka sethunya, ye nngwe ya re ga re tšhabeng, ye nngwe
ya re ga re mo tšhabe rena....’
-- Dikologa makga a 4.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Trei ya phaphathi ya go paka/lepokisi la
mohlaba
Laela barutwana go godiša tsebo ya dinomoro ka go:
dilo tša mahlakoretharo tše di ka
-- Thala nomoro 4 mo mohlabeng.
kgokologago
-- Hwetša dilo tše 4 tša mahlakoretharo tše di ka kgonago go kgokologa.
Diripa tše 4 tša mararane
-- Diphasele tša go aga tša diripana tše 4.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege.
-- Morutiši o kgetha dipapetlakgadima tša maina a 4. Morutiši o bekenya karata go
bontšha leina le seswantšho sa sebapadišwa goba phoofolo.
-- Morutwana yo leina la gagwe le bekentšwego o fetola ka go dira lešata le le dirwago ke Karata ka seswantšho sa sebapadišwa
sebapadišwa.
Karata ya seswantšho sa phoofolo
-- Boeletša go fihlela maina a mane a bekentšhwa.
143 -- Botšiša gore ke maina a barutwana ba ba kae ao a bekentšwego? Ke diswantšho tša
dibapadišwa/diphoofolo tše kae o di bonego?
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 17
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
144 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.3 • Tseba sekapalo le go lemoga leinapalo tša nomoro 4 Letšatši le 1
Tseba sekapalo le Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 4 letšatši le lengwe le le lengwe.
leinapalo
Bala go ya pele le morago go fihla ka 4. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 4.
Khaenasthetiki
-- Ngwala nomoro ya bone mo moyeng, mo fase, mo mokokotlong wa mogwerago.
-- Iša menwana ye 4 godimo.
-- Morutiši o letša moropa. Ge moropa o ema, barutwana ba bopa dihlopha tša maloko a
mane.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Dipapetlakgadima tša sekapalo
swarege.
Dipapetlakgadima tša leinapalo 4 tša dilo
-- Bontšha barutwana papetlakgadima ya sekapalo 4. tša mahlakoretharo
-- Hlaola leinapalo mo go papetlakgadima
4 nne
-- Nyalantšha leinapalo go nomoro ya dilo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 17
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.7 • Ka bomolomo rarolla le go hlaloša ditharollo tša dipalontšu(dipalo kanegelo) tše di Letšatši le 1
nago le 4.
Go tlhakantšha le
Go ntšha Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Mehlala:
1. Morutiši o go fa diploko tše 2, o be o ntše o na le diploko tše pedi. Na o na le tše kae
ka moka?
2. Ge o na le didiko tše 2 tše talaleratadima le didiko tše pedi tše khubedu. Na o na le
didiko tše kae ka moka?
3. Sipho o na le dikhrayone tše 4 le Joy o na le ye tee. Ke mang yo a nago le dikhrayone
tše ntši?
4. Ge Jody a na le mepopi ye 4, a timetša o 1, O tla be a šetše ka e mekae? Diploko
Arola barutwana ka dihlopha. Dikhrayone
-- Efa sehlopha se sengwe le se sengwe mokgobo wa dilo, mohlala: diphensele, Didiko tše talaleratadima le tše khubedu
dikhrayone, dikomiki, dibopego. Laela barutwana go abelana dilo tše ba di hweditšego, Mepopi
yo mongwe le yo mongwe wa leloko la sehlopha (kwano ya tee ka tee).
Dilo tše di lekanego (e tee ya ngwana
-- Botšiša dipotšišo tše bjalo ka: Go na le dilo tše di šetšego? yo mongwe le yo mongwe) bjalo ka
-- (Morutiši o swanetše go netefatša gore go na le dilo tše ntši go feta maloko a diphensele, dikhrayone, dikomiki,
barutwana mo dihlopheng. Tloša dilo go laetša go abelana ka go lekana). dibopego.
145 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 17
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
146 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
1.4 • Beakanya le go bapetša dilo tše di kgobokeditšwego seboka ka go šomiša ‘’e feta”, Letšatši 1
“e fetwa ke”, e lekana le’’, go fihla ka 4
Hlatholla, bapetša
le go beakanya Arola barutwana ka dihlopha
dinomoro
-- Morutiši o fa sehlopha se sengwe le se sengwe dibaledi le diripa tše pedi tša wulu.
Laela dihlopha:
Wulu /lenti
-- Hlama didiko tše pedi ka wulu.
MMETSE MPHATO WA R
Dibaledi tše 4
-- Ka taelo ya morutiši ba bea dibaledi ka sete ye nngwe le ye nngwe.
-- Dihlopha di hlaola sete yeo e nago le dibaledi tše ntši ga feta tše dingwe.
-- Ke sediko sefe se se nago le dibaledi tše nnyane go fetwa ke ye nngwe? (e fetwa ke)
-- Ke sediko sefe se se nago le dibaledi tša go lekana bjalo ka tše dingwe? (e lekana le)
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege.
Beakanya sete ya dikarata tša diswantšho ka tatelano ya maleba, mohlala:
Seswantšho Seswantšho Seswantšho Seswantšho
sa selo 1 sa dilo 2 sa dilo 3 sa dilo 4
Beakanya sete ya dikarata tša khutlo ka tatelano ye e nepagetšego, mohlala:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Botšiša dipotšišo bjalo ka: Na ke karata efe yeo e nago le dilo/khutlo tše ntši?
-- Ke nomoro efe ye e fetago 2, bj. bj?
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 17
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye šišintšwego
akantšwego
5.1 • Godiša tshepetšo ya tšhomišo ya data. Letšatši le 1
Kgoboketša le Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
hlopha dilo
-- Laela barutwana go kgoboketša dikala na tše 9.
-- Hlopha dikala go ya ka bonnyane le bogolo. Barutwana ba ikgobokeletša dikala.
5.2
Thala kerafo go bontšha data
Kemelo ya
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
dikgoboketšwa tše
swarege.
di hlophilwego tša
dilo -- Dira kerafo ya diswantšho ka dikalana.
-- Barutwana ba paka dikalana mo go kerafong ya diswantšho go ya ka bogolo: mohlala:
ye nnyane le ye kgolo.
Small twigs
nyane Large twigs
kgolo
Lephephe tšhomelo la kerafo ya
diswantšho. Morutiši o hlama pampiri A4
ka dikholomo tše maleba go morutwana
yo mongwe le yo mongwe.
5.3
Ahlaahla le 5 3
go bega ka
kgoboketšo ya dilo
tše di hlophilwego -- Bolela ka dipoelo ka go botšiša dipotšišo, mohlala: Ke dikalana tše kae tše di leng go
na? Ke kalana tše kae tše kgolo? Ke tše dif e tšeo elego tše dintši/nnyane?
147 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 18
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
148 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo yeo a ithutilego yona yeo e akaretšago dinomoro 1, 2, 3 le 4. Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla ka 4.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 4 Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Go bala ka hlogo 1-7
Tiišetša dikgopolo tše “ntši” le “nnyane”
Phaphatha diatla makga a mantši…… EMA.
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha go fihla ka makga a 4.
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Ngwala ka go gatišetša nomoro1 moyeng ka ka monwana.
Trei/lepokisi la mohlaba/santa
-- Kgoma dihlogo tša bona gabedi
-- Dumedišanang ka diatla le barutwana ba 4 bao ba fapanego.
-- Bofa barutwana mahlo o be o ba laela go hlaola dinomoro 1 go fihla ka 4 ka go
diphopholetša/gatiša dikarata tša dinomoro tša makgwakgwana. Sete ya dikarata nomoro tša
makgwakgwana
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Laela barutwana go:
-- Thala nomoro 1 mohlabeng/santeng.
Dilo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Humana tše 3 tša dilo tšeo di swanago.
Barutwana
-- Fofafofa ga 2 o eme felo gotee. (gabedi)
Mararane a diripana tše 4
-- Bopa mararane a diripana tše 4 goba tša go feta.
1.11 • Lemoga le go hlaola dikhoine tša Afrika Borwa Letšatši le 1
Tšhelete Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Dira go re barutwana ba lemoge diswantšho tša diphoofolo le dibjalo tše di fapanego tše Dikhoine 5c, 10c, 20c, 50c, R1,00, R2,00
di lego khoineng ye nngwe le ye nngwe le R5,00 (tšhelete ya go bapadišwa goba
tšhelete ya nnete)
-- Tšhomišo ye ya tšhelete e ka šomišwa sekhutlwaneng sa thutong ya Mabokgoni
a Bophelo moo barutwana ba ka bapalago tša kgwebo ya lebekeleng. Ka papadi
barutwana ba rutwa mehutahuta ya dikhoine.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 18
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
mmetse ye ± 5 ka beke)
CAPS
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.7 Rarolla marara ka bomolomo o bolela ka go hlakantšha le go ntšha go fihla go Letšatši le 1
ditharollo tša 4
Go hlakantšha le
Go ntšha Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla ka 4.
Dipalokošana le diretokošana tša
Bala pele le morago go fihla ka 4. morumokwano
Go bala ka hlogo 1-7
Tiišetša dikgopolo tše “ntši” le “nnyane”
Phaphatha diatla makga a mantši…… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha go fihla ka makga a 4.
Khaenasthetiki Barutwana
Mehlala: Dibaledi
-- Morutiši o bitša morutwana go tla pele ga phaphoši. A bitše gape barutwana ba 3. Na ke Diphensele
barutwana ba bakae ka moka?
-- Morutiši o paka dibaledi tše 3. A hlakantšha le ye ngwe gape. Na ke dibaledi tše kae
O šomiša mehuta ye ya didirišwa go
tafoleng?
fa dintlha tša mekgwakgwana yeo e
-- Barutwana ba ema ka pele ga phapoši. Morutiši o kgopela morutwana o tee go dula fapanego.
fase. Na ke barutwana ba bakae bao be lego pele ga phapoši bjale?
-- Busi o na le diphensele tše 4. O fa Jonase diphensele tše 2.Na Busi o šetše ka
diphensele tše kae?
149 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 18
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
150 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 • Beakanya le go bapetša dikgoboketšwa tša dilo o šomiša ‘’e feta”, e” fetwa ke”, le Letšatši le 1
e” lekana le” go fihla ka 4
Hlatholla, Bapetša
le go Beakanya Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
dinomoro
-- Morutiši o fa morutwana yo mongwe le yo mongwe sehlopheng palo ye itšego ya
dikhrayone.
-- Maloko a sehlopha a swanetše go lemoga gore ke mang yo a nago le dikhrayone tše
ntši go feta bangwe.
MMETSE MPHATO WA R
-- Ke morutwana ofe yo a nago le tše nnyane tša go fetwa ke tša bohle? Dikhrayone
-- Ke bomang bao ba nago le dikhrayone tša palo ya go swana?
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege.
-- Beakanya dinomoro karata tšeo diakaretšago dinomoro go tloga go 1 go fihla go 5 ka
tatelano ye e nepagetšego
-- Mohlala:
Dikhutlo le dinomoro karata tša dikapalo
1 2 3 4 5
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Botšiša dipotšišo tša go swana le “ke dikarata dife tšeo di na go le dilo/dikhutlo?
-- Ke nomoro efe ye e fetago 2? bj.bj.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 18
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
mmetse ye ± 5 ka beke)
CAPS
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
2.1 • Kopiša le go feleletša patrone ye o e filwego ka dikhoine Tšhelete ya go bapadiša le tšhelete ya Letšatši le 1
nnete (5c,10c,20c)
Dopatrone tša Kopiša patrone ye o e filwego
Tšeometri
-- Morutiši o thoma patrone a šomiša “tšhelete ya go bapala ” Mohlala: 5c, 5c, 5c, 10c,
10c, 10c, 20c, 20c, 20c
Laela barutwana ba:
-- Kopolla dipatrone tše nnyane tše di hlamilwego ke morutiši.
Feleletša patrone yeo e filwego
Laela barutwana go:
-- Kopolla dipatrone tše nnyane tše di hlamilwego ke morutiši.
-- Mohlala:
5c, 5c, 10c, 10c,…………
5c, 10c,………
10c, 20c……….bj. bj.
151 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 19
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
152 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo yeo a ithutilego yona yeo e akaretšago dinomoro 1, 2, 3 le 4. Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla ka 4.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 4. Go bala ka hlogo 1-7
Tiišetša dikgopolo tše “ntši” le “nnyane” Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Phaphatha diatla makga a mantši…… EMA.
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha go fihla ka makga a 4.
Dikarata sekapalo tše di akaretšago
Khaenasthetiki
dinomoro 1- 4
Morutiši o emiša karata ya nomoro yeo e nago le sekapalo 3 a be a re go barutwana:
-- Ke nyaka bašemane ba ba kaa.
Mohlala:
-- A emišitše nomoro 2 a be a re ke nyaka basetsana ba palo ye.
-- Hlamang dihlopha(a laetša ka nomoro 2).
3
-- Bušeletša mošongwana wo ka dikarata go akaretša dinomoro go tloga go 1-4
1.6 Mmetse wa hlogo
Mmetse wa hlogo Morutiši o emiša karata ya nomoro yeo e nago le sekapalo 3 a be a botšiša barutwana go
re:
-- Ke nomoro mang ye?
-- Ke nomoro efe yeo e tlago pele ga 3?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Ke nomoro efe yeo e tlago morago ga 3?
-- Boeletša ka dinomoro 1 - 4
Sehlophana sa diswantšho le dikarata
-- O ka mpontšha seswantšho karata se se nago le nomoro ya go swana /lekana le khutlo tša go akaretša dinomoro 1 - 4
nomoro ya dikhutlo karateng ye?
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 19
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.6 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Mmetse wa hlogo -- Morutiši o phaphatha ka mošitwana wo o itšego le ka go nanya a emela nomoro.
Barutwana ba swanetše ke go tšea dipheta tša palo ye itšego a ba laetša, mohlala:
Morutwana yo mongwe le yo mongwe o
dipheta tše 4.
na le dipheta tše 4
-- E re barutwana ba bee 1, 2, 3 goba 4 ya dipheta ka pele ga bona.
-- Botšiša barutwana go laetša go re ba na le dipheta tše kae ka go nyalantšha palo ya
dipheta le nomoro yeo e lego mo go papetlakgadima.
-- Ba laele go humana morutwana yo a nago le nomoro ye e lekanago ya dipheta.
Dipapetlakgadima tša dinomoro 1,2,3 le 4
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege. Dipapetlakgadima tša dinomoro
Morutiši o emiša karata ya nomoro yeo e nago le sekapalo 2 a be a botšiša barutwana go
re:
1 2
-- Ke dikhutlo tše kae karateng ye?
-- Ke nomoro efe ye e emelago ke dikhutlo tše?
-- Ke nomoro efe ye e tlago morago ga ye? 3 4
-- Ba thale nomoro ye e swanago ya dikhutlo dipampiring
153 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 19
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
154 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.7 • Rarolla marara a go hlakantšha le go ntšha (dikanegelopalo) ka bomolomo go fihla Letšatši le 1
ka 4
Go hlakantšha le
go ntšha Khaenasthetiki
-- Laela barutwana ba 3 go tla ka pele. Ba bale
-- Bitša morutwana yo mongwe yo 1 gape.’ Ke barutwana ba ba kae ka moka ? 3 le1→4
(Tharo le tee di re fa 4)
MMETSE MPHATO WA R
-- Romela barutwana ba 3 go re ba dule khapheteng. Na ke barutwana ba ba kae bjale?
4 ntšha 3→1
Arola barutwana ka dihlopha.
Botšiša dipotšišo tša go swana le:
-- Na o bona dinko tše kae sehlopheng sa gago? Dibaledi
-- Ke melomo ye mekae?
-- Ke mebele ye mekae? Šomiša mehuta ya didirišwa go humana
dintlha ka mokgwa wo o ka šomišago
-- Magareng ga barutwana ba babedi, go na le mahlo a makae?
mekgwanakgwana ye e fapanego
-- Magareng ga barutwana ba babedi, go na le maoto a makae?
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Mehlala:
1. Tatago Lindiwe o na le koloi. Na koloi ya gagwe e na le maotwana a makae?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Dibaledi
2. Ge leotwana le tee le tšwile moya la ntšhwa koloing, na go šetše maotwana a makae?
3. Kgogo e na le matsuane a 4. Matsuane a mabedi a timela. Na kgogo e šetše ka
matsuane a makae?
4. Kgogo ya humana matsuane a yona a mabedi ao a bego a timetše. E na le matsuane
a makae bjale?
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 19
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 • Beakanya le go nyalanya dikgoboketšwa tša dilo o šomiša ‘’e feta ke”, e” fetwa ke”, Letšatši le 1
le e” lekana le” go fihla ka 4
Hlatholla, bapetša
le go beakanya Khaenasthetiki
dinomoro
-- Morutiši o ala dilo tše di fapanego tafoleng mohlala: dikhrayone tše 2, diploko tše 4 tša
go swana, malekana a, 3, dipuku tše 2.
Dikhrayone, diploko, malekana, dipuku.
Laela barutwana go:
-- Bala nomoro ya dikhrayone le malekana. Go na le dikhrayone tše ntši goba malekana
a mantši?
-- Bala nomoro ya diploko le dipuku. Go na le diploko tše nnyane go feta dipuku?
-- Bala dipuku le dikhrayone. Na di a lekana goba aowa?
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Dibaledi
-- Laela barutwana go dula khapheteng le go fa morutwana yo mongwe le yo mongwe
palo ya dibaledi.
Morutiši o fa morutwana yo mongwe le yo
-- Barutwana ba tla ba le palo ye e fapanego ya dibaledi. mongwe nomoro ye e fapanego go fihla
ka 4
-- Laela barutwana go bea dibaledi pele ga bona. Morutiši a botšiša barutwana:
o Ke mang yo a na go le dibaledi tše ntši?
o Ke mang yo a nago le dibaledi tša palo ya fase?
o Ke barutwana ba fe bao ba nago le palo ya go lekana ya dibaledi?
3.3 Lemoga, laetša le go fa maina a dibopego tša mahlakorepedi ka phapošing le Dithalwa tša barutwana Letšatši le 1
diswantšhong
Dibopego tša
hlakorepedi • Bopa le go feleletša mararane a gagwe a diripana tše 4
(logagantšha le Bokgabo bja go Bonwa)
Laela barutwana go:
-- Thala seswantšho pampiring ya bogolo bja A4.
-- Morutiši o thala methalo ka morago ga dithalwa tša barutwana.
-- Sega seswantšho methalong yeo a e filwego.
155
-- Feleletša / o ipopela mararane gagwe.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 19
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
156 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.1 • Tšweletša temošo ya seo se ka diregago magareng ga nako ya dilalelo le nako ya Diswantšho tše di laetšago tše di Letšatši le 1
go robala diregago go tloga ka nako ya dilalelo go
Nako
fihlela ge go robalwa
(Lologagana le direrwa tša Tsebo ya Mathomo go Mabokgoni a Bophelo)
Laela barutwana go:
-- Bolela ka seo ba se dirago ka morago ga go ja dilalelo.
-- Bolela ka seo se dirwago gae ka morago ga nako ya dilalelo.
MMETSE MPHATO WA R
Morutiši o botšiša:
-- ‘’Le tla sekolong mesong goba mantšibua?”
-- Ge Piti a fihala sekolong morago ge ge tšhipi e letše, o fihlile ka pela go ba o latetšwe
sekolong?
-- Letšatši le ba kae bošego?”
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Pampiri le dikhrayone
swarege
-- Barutwana ba thala diswantšho go laetša ditiragalo tša ka morago ga dilalelo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO -- Efa mararane ao a laetšago tatelano ya ditiragalo le /goba mešongwana.
Beke 20 Šomiša beke ya bo 20 go rarolla mareo a mafokodi le/goba go hlatha mapheko a go ithuta.
Area ya Diteng Sererwa Kherateria ya go kelo
Akanya le go bala ka hlogo go fihla ka 7 (dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano di
CAPS Dinomoro, 1.1
diophareišeni le akareditšwe go tšweletša dinomoro kgopolo)
Bala dilo
Ditswalano
Bala go ya pele le morago (1-4)
Kwešiša mareo a “bontši/ e feta ke le go fetwa ke” (go phaphatha)
Lemoga dinomoro mabakeng a tlwaelegilego- mohlala: nomoro ya ngwako/ntlo, regisitara ya atrese
Lemoga diswantšho tša dinomoro le dikarata tša dikhutlo
Tseba dikapalo 1, 2, 3,4
Lemoga maina a dinomoro pedi, tharo, le nne
Kwešiša kwano mabapa ya tee-go -tee (Bathuši ba boledišana nakong ya dijo)
Fapantšha magareng ga e fetwa ke, e fetwa ke, e lekana le, bontši le bonnyane go fihla ka 4
Lemoga mehuta ya dikhoine tša Afrika Borwa
1.6 Šomiša didirišwa tša go swarega
Mabokgoni a go rarolla marara Hlaloša dikgopolo tša gagwe ka mantšu le ka dithalwa goba dilo tša go swarega
1.7/1.13 Ka bomolomo rarolla marara a go hlakantšha le go ntšha go fihla go 4
Go hlakantšha le go ntšha
Dipatrone le 2.1 Kopiša, godiša le go ihlamela patrone (dilo, dibopego le dikhoine)
Difankšene
Dipatrone tša Tšeometri
157 MMETSE MPHATO WA R
Beke 20 Šomiša beke ya bo 20 go rarolla mareo a mafokodi le/goba go hlatha mapheko a go ithuta.
Area ya Diteng Sererwa Kherateria ya go kelo
158
Sekgoba le 3.1 Kwešisa boemo bja dilo tše 2 go ba go feta go ya ka boemo bja morutwana
Sebopego
Boemo, tsebišo le dipono
(tšeometri)
3.2 Bopa bonnyane mararane/diphasele tša diripana tše 12
Dibopego tša mahlakorepedi Laetša bokgoni bja go fapantšha dilo ka “boka pele le boka morago” (ela gape)
Lemoga, hlaloša, le go fa maina khutlotharo
Kwešiša sebopego se se sa fetogego (tlhokomelo ya sebopego)
3.2 Bapetša gore ke efe ya dilo tše pedi tše di kgobokeditšwego ye telele, teletšana; kopana/
MMETSE MPHATO WA R
kopanakopana
Dilo tša mahlakoretharo
Hlaola dilo ka
Bogolo – botelele le bokopana
Mebala - (hubedu, serolane, talaleratadima, le talamorogo)
Dibopego
3.4 Ithute ka go šomiša diploko tša go aga
Go ripagare ka go swana Lemoga mothalo wa go ripagare ka go swana go yena mong le go tikologo ya gagwe
Kelo 4.1 Go kwešiša matšatši a beke, dihla le ditšhate tša boso (dikoša le diretokošana- lekola/ela gape)
Nako Tseba tšatši la matswalo la gagwe (lekola/ela gape)
4.2 Fapantšha magareng ga boteleletelele, kopanakopana, botelele, bokopana(Tšhate ya Botelele)
Botelele
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Tšhomišo ya Data 5.1 O kgona go kgoboketša, go hlaola, go thala, go bala le go emela (sekaseka) dilo go ya ka
pharologantšho ye tee
Kgoboketša le go hlaola dilo
5.2
Kemelo ya kgoboketšo ya dilo tše di hlaotšwego
5.3
Ahlaahla le go bega kgoboketšo ya dilo tše di
hlaotšwego
KOTARA YA 3 MMETSE MPHATO YA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 21
CAPS Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tsebiša tlhalošo ya nomoro 5
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla ka 5. Dikošanapalo le diretokošana
Bala pele le morago go fihla ka 5. Diretokošana tša go bala le dikoša
mohlala: “Nonyane tše pedi godimo ga
Go bala ka hlogo 1-10
mohlare”
Tiišetša go bala dipalosešupatatelano:
Morutiši o paka dilo tše 3 ka go latelana. Šupa selo sengwe le sengwe ge o bala sa
Dilo tše 3
mathomo,sa bobedi, sa boraro.
Tiišetša lereo la “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA
Phaphatha diatla gannyane. Morutiši o phaphatha go fihla ka hlano.
Botšiša potšišo go re ke mophaphatho ofe wo o bilego le nomoro e kgolo/nnyane.
Khaenasthetiki
Hlohloletša barutwana go re ba ikhumanele nomoro ya 5 ka go:
-- Phaphatha diatla tša bona ga 5.
-- Humana go re ke barutwana ba ba kae bao ba setšego ba na le mengwaga ye 5.
159 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 21
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
160 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.16 Mmetse wa hlogo Letšatši le 1
Mmetse wa hlogo -- Morutiši o phaphatha diatla ka mošitwana wo o itšego ka go nanya go emela nomoro, Dibaledi ka gare ga setšhelo
mohlala: 5. Barutwana ba tla swanelwa ke go ntšha nomoro ye e swanago le ya
dibaledi (5) a ba laetše.
-- Barutwana ba tla paka dibaledi tše 5 ka mothalo, ba be ba di bale.
-- Morutiši o a botšiša:
-- Ke nomoro efe yeo e tlago pele ga 5?
MMETSE MPHATO WA R
-- Ke nomoro efe yeo e tlago morago ga 4?
-- Ge o na le diapolo tše 5 o be o fa mongwe tše 2. O tla šala ka diapolo tše kae?
-- Mpontšhe menwana ye 5.
-- O na le menwana ye mekae leotong le tee?
-- O ka mpontšha seswantšhokarata se se nago le nomoro ya go swana /lekana le
nomoro ya dikhutlo karateng ye
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Barutwana ba tšweletša kwešišo ya dinomoro ka go:
-- Bopa nomoro 5 ka letsopa.
-- Topa matlakala a mehlare a 5.
-- Bala dilo o be o di nyalantšha le dibaledi.
-- Tšweletša temošo ya ploko ya dinomoro ka go dumelela barutwana go
-- Paka dibaledi tše hlano goba dilo tše dingwe le tše dingwe ka mekgwa ye e fapanego
mohlala:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Letsopa goba tege ya go bapala
Matlakala
.
Ge o bala, palo ya dilo tšeo di balwago ga e amege ka bogolo, goba boemo, goba di ka be
di lekana.
-- Beakanya dikonopi tše 5, diphensele tše 5, dihupu tše 5, barutwana ba ba 5 bj.bj.
-- Di bale ka tatelano ye fapanego, mohlala: di bale di phatlaladitšwe, di kgobokeditšwe,
go latela methaladi goba di le mokgobo.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 21
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 • Tšwetša pele dikgopolo le go hlohloletša barutwana go gopola dinomoro tša dintlo Letšatši le 1
tša bona, tšhupabodulo le dinomoro tša mogala.
Hlatholla, bapetša Nomoro ya mogala e swanetše go ba
le go beakanya Bapala dithaloko bjalo ka: mogala wa motswadi goba mohlokomedi
dinomoro gomme e ka ba gape nomoro ya sella
-- Morutiši o bolela nomoro ya ntlo, tšhupabodulo goba nomoro ya mogala. Morutwana
thekeng/selefounu
wo mongwe le yo mongwe yoo tšhupabodulo yeo e biditšwego e le go ya gagwe o
swanetše go araba.
-- Ge morutiši a tlatša retšistara ya ka phapošing, morutiši o swanetše go botšiša go re: A Retšistara ya ka phapošing
na morutwana wa nomoro ya mogala wo 435-6256 o gona lehono?” “Na morutwana yo
Dipapetlakgadima tša dikapalo goba
a dulago Mandela Drive 123 o gona lehono?”
dikanomoro tšeo di bopilwego ka
-- Barutwana ba šomiša dipapetlakgadima tša sekapalo go paka dinomoro tša dintlo tša mapokisi.
bona goba nomoro ya mogala ka tatelano le ge e se ya atlega.
-- Dira papadi ya poledišano mogaleng wa go bapadiša. Barutwana ba founela motho yo
Mogala wa go bapadiša
a kgethegilego.
Logagantšha le Bokgabo bja Tiragatšo go Mabokgoni a Bophelo
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Dikarata tša matswalo
swarege
Dikaranta, dikgatišobaka
Morutiši o laetša barutwana:
Dipapetlakgadima tša dikhutlo tše 5
-- Mehuta ye e fapanego ya mediya moo a ka humanago nomoro 5 mohlala: dikarata tša
Dipapetlakgadima tša diswantšho tše 5
matswalo, dikuranta, dikgatišobaka, maphephetsebiši, bj. bj.
Dilo
-- Dipapetlakgadima tša dikhutlo tše 5 le dikaratakgadima tša diswantšho tše 5.
Dibaledi
-- Laela barutwana go nyalantšha dipapetlakgadima tša diswantšho le dikarata tša
dikhutlo le tša dinomoro tša go swana/lekana ka dibaledi goba dilo.
-- Dira mararane a dinomoro tšeo di akaretšago nomoro 5 mohlala:
Picture
of 5
objects
5
161 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 21
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
162 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3 • Tseba sekapalo le go lemoga leina la nomoro ye e nago le nomoro ya 5 Letšatši le 1
Sekapalo le Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla ka 5.
leinapalo
Bala go ya pele le morago go fihla ka 5.
Go bala ka hlogo 1-10 Dipalokošana le diretokošana tša
morumokwano
Khaenasthetiki
MMETSE MPHATO WA R
-- Laela barutwana ka moka go dula ka sediko.
-- Efa barutwana dinomoro go ya ka patrone ya 1, 2, 3, 4, 5. 1, 2, 3, 4, 5. 1, 2, 3, 4, 5.
-- Botšiša dipotšišo tše bjalo ka; “Ke mang yo a tlago go ba nomoro ye e latelago 5? “Ke
mang yo a tla bago nomoro ye e latelago 4?
-- Na o rarollotše marara a bjang?
-- (Barutwana ba rarolla marara ka mokgwa wa tsela ya tiragatšo ba akanya nomoro ye e
latelago ka go bala go ya pele)
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Šomiša dikarata tša dinomoro tša makgwakgwana tšeo di akaretšago dinomoro1-5 Dikaratanomoro tša makgwakgwana tša
nomoro 5
-- Barutwana ba tswalela mahlo ba phophola nomoro 5 ba šomiša menwana ya bona
magareng ga dinomoro tše dingwe.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Efa barutwana dibaledi tše 5 yo mongwe le yo mongwe le dikomiki tše pedi tša dipolasitiki
goba diswara mae tše mabedi.
-- Botšiša barutwana: “o ka šomiša mekgwa ye mekae ya go beakanya dibaledi tše 5
dirotong tše pedi? Seswantšho
sa dilo tše 5
goba bj.bj.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 21
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Dipapetlakgadima tša diswantšho,
swarege dikhutlo, sekapalo, le leinapalo
Laela barutwana go: Dibaledi tše 5
-- Hlaola dipapetlakgadima tša diswantšho tše 5 go yona. Seswantšho
-- Hlaola dipapetlakgadima tša dikhutlo tše 5 go yona. sa dilo tše 5 Hlano
-- Hlaola sekapalo sa 5 kae le kae ka phapošing.
-- Hlaola sekapalo papetlakgadimeng.
-- Lemoga leina la nomoro papetlakgadimeng.
-- Nyalantšha nomoro ya dibaledi le sekapalo ka go paka dibaledi seswantšhong se
sengwe le se sengwe le karatengkhutlo.
3.4 • Tiišetša mothalotekanyetšo ka mmele wa gago ka go dira ditirigalo tše Letšatši le 1
hlohloletšago go tshela ga mothalogare
Go ripagare ka go
lekana Khaenasthetiki
Ka morago ga fao e
Laela barutwana go: tšwela pele nakong
ya papadi ya
-- Bapala ‘latela, latela moetapele’ mo barutwana ba kopollago boemo mo tšhateng.
tokologo le tšhidullo
-- Bapala ‘latela, latela moetapele ’ mo morutiši diragatšago boemo le barutwana ba mo ya mmele
kopiše. (Akaretša ditiragatšo mo barutwana ba tshelago mothalogare mohlala: kgoma
khuru ya letsogong le letshadi ka letsogo la nngele)
-- Bapala “latela, latela moetapele” mo morutwana a diragatšago boemo le barutwana ka
moka ba mo kopiše
-- Morutiši o diragatša “go fofa boka naledi” gomme barutwana ba hlohloletša go
diragatša tiro ye e swanago.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Laela barutwana go:
-- Go bea mokotlanawa letsogong la nngele, la go ja, pele ga, morago ga mmele wa
gagwe.
-- Šomiša letsogo la nngele go bea mokotlanawa lehlakoreng la gagwe la go ja.
-- Otlologa go kgabaganya mothalogare
163 -- Boeletša tiragalo yeo ka letsogo la go ja.
Logagantšha le thuto ya Tšhidullammele go Mabokgoni a Bophelo
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 21
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
164 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.2 • Akanya, ela botelele bja dilo tše di telele a šomiša dikgato, diatla, manti, dikotana, Letšatši le 1
bj.bj.
Botelele
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Bapetša botelele bja dikgato tša bona le bja diatla.
-- Akanya go re ke selo se feng se setelele, e bile ke selo sefe se sekopana ka go ela ka
MMETSE MPHATO WA R
Dilo tša botelele bjo bo fapanego tšeo di
dikgato goba diatla tša bona, mohlala: tafola goba seripana sa hosphaephe go tšwa
elwago ka seatla goba dikgato mohlala:
gae.
Rula, tafola, mola wa ditena, pala e tee ya
-- Akanya go re ke selo sefe se setelele goba se sekopana mohlala: tselana ya maoto kgwele ya dinao, phapoši, bokgobapuku,
goba mola wa ditena. bj.bj
-- Phopholetša go re ke efe ye e tla bago ye teletšana mohlala: Phapošiborutelo goba
phapoši ya barutiši?
-- Botšiša potšišo bjalo ka: “Ke eng se se teleletšana/seteleletelele, phensele goba
seripana sa lenti?” bj.bj.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 22
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Tlhalošo ya dintlha Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego ye e akaretšago nomoro ya 5 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 5.
Bala go ya pele le morago go fihla go 5. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Go bala ka hlogo 1-10
Tiišetša dikgopolo “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Mohlala, morumopadi le dikoša, mohlala,
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 5.
“1,2,3,4,5 nkile ka swara hlapi e phela”
Botšiša potšišo: Ke mophaphatho ofe wo o bilego le nomoro ye ntši/nnyane?
Khaenasthetiki
Hlohleletša barutwana go lemoga nomoro 5 ka go:
-- Emišetša menwana ye 5 godimo.
-- Humana dilo tše di lego 5 tše hubedu, talaleratadima, serolane, talamorogo.
Dibaledi
-- Humana dilo tše 5 tše di swanago le sediko, sekwere, khutlotharo.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Laela barutwana go tšwetšapele kwešišo ya dinomoro ka go:
Dipuku
-- Tšea dipuku tše 5 go tšwa go bokgobapuku bja ka phapošing.
Diploko tša go aga goba dikhupu tša
-- Aga tora ka dikhupu tša yunifikisi tše 5 goba ka diploko tša go aga.
yunifikisi
165 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 22
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
166 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Tlhalošo ya dintlha Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.7 • Rarolla ka bomolomo mararantšu (dikanegelo tša dipalo) gomme o hlaloše Letšatši le 1
dikarabo tša mararantšu tše di akaretšago nomoro ya 5
Go hlakantšha le
go ntšha Khaenasthetiki:
-- Biletša barutwana ba 5 mo pele. Ba abele ditulo tše 5 ka go lekana gare ga bohlano bja
bona.
-- Tloša setulo se tee. Bjale aba ditulo tše di šetšego gare ga barutwana ba bahlano.
MMETSE MPHATO WA R
Morutwana o tee o šala a se na setulo.
-- Thoma go 5. Bala o eya morago. Thoma go 3. Bala go fihla go 5. Thoma go 1. Bala go
fihla go 4, bj.bj.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Mehlala:
1. Laetša monwana o 1 seatleng se tee le menwana ye 4 seatleng se sengwe. Na ke
menwana ye mekae ka moka ge e hlakane?
2. Lesedi o na le dipisikiti tše 4. Mpho a mo fa e 1 gape. Na Lesedi o na le dipisikiti tše
kae ka moka ge di hlakane?
3. Katse e tee e na le ditsebe tše pedi. Na dikatse tše pedi di na le ditsebe tše kae?
4. Phetolo o na le maswikana a 5. O fa Mia maswikana ka moka. Na Mia o na le Dibaledi
maswikana a makae?
Dimabole
5. Tokollo o na le dimabole tše 5 o timelelwa ke tše 2. O šetše ka dimabole tše kae?
Koša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
6. Koša, “Mmathedilatsela, ngwana mararela tsela, khurumula o bee fase (laetša go re
menwana e a fokotšega).
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 22
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Tlhalošo ya dintlha Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 • Bapetša gore ke efe ya dilo tše pedi tše di kgobokeditšwego ye e fetago, ye e Letšatši le 1
fetwago ke, ye e lekanago le, e fihlago go nomoro ya 5.
Hlatholla, bapetša
le go beakanya Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 5.
dinomoro Bala go ya pele le morago go fihla go 5.
Go bala ka hlogo 1-10
Tiišetša dikgopolo “ntši le nnyane”. Dikoša tša dinomoro tše le diretokošana
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA. morumokwano
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla ga 5.
Botšiša potšišo: “Ke mophaphatho ofe wo o bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki
-- Morutiši o bea dilo tša go fapana godimo ga tafola, mohlala, dikomiki tše 2, diploko tše
5 tša go swana, malekana a 4, dipuku tše 2.
Laela barutwana go:
-- Bala palo ya dikomiki le malekana. Na go na le dikomiki tše ntši goba malekana a
mantši?
-- Bala palo ya diploko le ya dipuku. Na go na le diploko tše nnyane go fetwa ke dipuku?
Dikomiki tše 2, diploko tša go swana tše
Na go na le diploko tše ntši go feta dipuku?
5, malekana a 4, dipuku tše 2.
-- Bala dipuku le dikomiki. Na go na le palo ye e lekanago ya dilo goba aowa?
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Diripana tše pedi tša wulu tša morutwana
-- Barutwana ba dula godimo ga khaphete ba dira “dihlaga” tše pedi ka wulu yo mongwe le yo mongwe
-- Morutiši o fa barutwana ditaelo, mohlala: barutwana ba bea dibaledi tše 2 sehlageng se Dibaleldi tše 6 tša morutwana yo mongwe
tee le tše 3 sehlageng se sengwe. Ke sehlaga sefe seo se nago le tše ntši? Ke sehlaga le yo mongwe
sefe seo se nago le tše nnyane?
-- Morutiši o biletša barutwana ba 5 go tla pele. O bea palo ya dipheta ye e fapanego
seatleng sa morutwana yo mongwe le yo mongwe.
-- Ke seatla sefe se se nago le dipheta tše ntši?
-- Ke seatla sefe se se nago le dipheta tše nnyane?
Dipheta
Šomiša dibopego goba diswantšho tša dilo tša go bonwa fela di sa swarege tša
mahlakorepedi
-- Morutiši o laetša dikarata tše pedi tša palo ya dikhutlo tše di fapanego tše di nago le Dikarata tša diswantšho le dikarata tša
167 diswantšho. dikhutlo tšeo di akaretšago dinomoro tša
-- Laela barutwana go bapetša dikarata tša go ba le diswantšho le dikhutlo gomme ba 1-5
hlathe dikgopolo tša “e feta, e fetwa ke/nnyane go” le e lekana le.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 22
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
168 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Tlhalošo ya dintlha Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
2.1 • Tiišetša go kopollwa ga patrone ye e filwego Letšatši le 1
Dipatrone tša Khaenasthetiki ya go bonwa le go swarega
tšeometri
-- Šoma ka dihlopha go kopolla patrone ye e filwego, mohlala, morutwana, setulo, Barutwana
morutwana, setulo.
Ditulo
-- Barutwana ba babedi, ka setulo se tee, barutwana ba babedi, ka setulo se tee.
-- Gata ka leoto le tee, gata ka le lengwe, fofela pele, fofela morago.
MMETSE MPHATO WA R
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Dibaledi
-- Morutiši o hlama patrone/patrone a šomiša dibaledi le dikhurumelo tša mabotlelo,
Dikhurumelo tša mabotlelo
mohlala, sebaledi, sebaledi, sekhurumelo sa lebotlelo, sebaledi, sebaledi, sekhurumelo
sa lebotlelo. Barutwana ba kopolla patrone.
-- Sepela ka go nanya, ka go nanya, ka lebelo, ka lebelo. (Morutiši o bolela a ntše a
sepela). Barutwana ba kopiša dipatrone
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
-- Arola barutwana ka dihlopha tše 5. Efa sehlopha sengwe le sengwe diswantšho go re
ba hlame patrone ya bona.
-- Barutwana ba hlama patrone ya bona ba šomiša diswantšho tšeo ba di filwego,
mohlala:
Diswantšho tše dingwe le tše dingwe tše
o Namune, apolo, apolo, namune di lego gona mohlala, dipapatšo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
o Serurubele, serurubele, nose, nose. Pedifatša diswantšho go netefatša go re
Mošongwana wo o ka logagantšhwa le Bokgabo bja go Bonwa go Mabokgoni a Bophelo o na le tše di lekanego.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 22
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Tlhalošo ya dintlha Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, laetša le go fa maina dibopego tša mahlakorepedi ka phapošing le mo Sekwere lebatong/fase Letšatši le 1
diswantšhong
Dibopego tša
mahlakorepedi • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego ka dibeke tše 6 ye e akaretšago sekwere
Logaganya le Thutatšhidullammele go Mabokgoni a Bophelo
Khaenasthetiki
-- Thala sekwere lepatlelong gomme o laele barutwana go tshela ka moka go hlehla
le sekwere. E re barutwana ba re:’ ke tshela go hlehla le sekwere-lehlakore le tee,
mahlakore a mabedi, mahlakore a mararo, mahlakore a mane-mahlakore ka moka go
swana”
-- Laela barutwana go bopa sekwere se segolo ka go robala mo bjanyeng/ lebatong,
khaphetheng yo mongwe a hloma hlogo ya gagwe go maoto a yo mongwe bj. bj..
-- Laela dihlopha tša barutwana go robala fase mo khapheteng go bopa dikwere tše
nnyane.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Papadi: Morutiši o thala kriti mo lepatlelong la go bapala.
-- Bea dibopego tša nnete mohlala, dibopego tša Logi, goba diswantšho tša sebopego ka
gare ga ploko y e nngwe le ye nngwe.
-- Morutiši o bitša sebopego.
-- Barutwana ba foša mokotlanawa ka gare ga ploko yeo e sepelelango le sebopego seo
se biditšwego.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege Mokotlanawa
Barutwana ba swanetše go fapantšha gare mebala le bogolo bja go fapana bja dikwere
tšeo morutiši a di beakantšhitšego. Dikhatepoto tše dikgolo tše 2 e tee ye
Laela barutwana go: talaleratadima le ye tee ye talamorogo
-- Laetša dikwere go ya ka bogolo bja go fapana ka go laetša go re ke dkwere tše dife tše Dikhatepoto tše 2 tše di nyakilego go
di lego tše kgolokgolo, le go re ke dife tše e lego tše nyanenyane gomme ke dife tša ba tše nnyane tša dikwere e tee ye
bogolo bja magareng. talaleratadima le ye tee ye talamorogo
-- Laetša mebala ya dikwere tše di fapanego. (ya magareng)
Hlaola dilo go ya ka sebopego, bogolo le mmala Dikhatepoto tše 2 tša dikwere tše
169 nnyanenyane ye tee ye talaleratadima, le
-- Hlaola dilo tše di fapanego go ya ka mmala le ka dibopego.
ye tee ye talamorogo
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 23
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
170 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego ye e akaretšago dinomoro 1 - 5 Letšatši le 1
Go bala Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 5.
Bala go ya pele le morago go fihla go 5.
Go bala ka hlogo 1-10 Dikoša tša dinomoro tša le diretokošana Kgetha
morumokwano mešongwana ye
Tiišetša dikgopolo “ntši le nnyane”.
menyane fela
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 5.
Botšiša potšišo: Ke mophaphatho ofe wo o bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki
A re bapaleng papadi:
-- Morutiši o bapala seletšwa, mohlala, moropa.
-- Barutwana ba sepelasepela ka go dikologa.
Moropa
-- Ge moropa o emiša go lla, morutiši o bitša nomoro ya gare ga 1-5.
-- Barutwana ba a ipeakanya ka dihlophana tše nnyane, mohlala, ge morutiši a bitša 3
barutwana ba ipopa ka dihlophana tša 3.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Morutiši o bea dilo ka mokgobo tafoleng. O laela barutwana go akanya go re go na dilo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tše kae gare ga mokgobo woo.
-- Ba di bala ka morago.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 23
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.6 A re bapaleng thaloko:
Dithekniki tša Morutiši o hlama llere la dinomoro mo lebatong goba mo fase. Palo ye e lego go llere e
tharollo ya marara emela palo ya ntlo yeo morutwana a dulago go yona.
Morutiši o kgetha barutwana a šomiša morumopadi gomme a fa ditaelo tše bjalo ka: 0 1 2 3 4 5
-- Ka mehla ema go lefeela (0) goba o thome go lefeela (0). Laetša go re lefeela la ra go
re ‘ga go selo’ le gore ge re bala, gabotse re thoma go 1.
-- Ka mehla bala ge o sepela.
-- Morutiši o re go morutwana: ”Ke wena ntlo ya nomoro ya 2, ke ntlo efe ye e tlago
morago ga 2?”
-- Ditaelo tše dingwe e ka ba: “Sepelela go ya ntlong ya nomoro ya 3. Boela morago go Morumopadi:
nomoro ya ntlo ya 2. Sepelela pele go ya go ntlo ya nomoro ya 4”.
1, 2, 3, 4, 5,
-- Morutiši o re: “ke mo ntlong ya nomoro ya 3, ke ntlong efe ye e tlago ka morago ga ya
ka?” Nkile ka swara hlapi e phela
-- Sepelela go ya ntlong ya nomoro ya 4. Sepela nomoro e 1 go ya pele. Sepela 6, 7, 8, 9, 10
dinomoro tše 2 go boela morago. Gomme ka e tlogela e sepela
-- Ema gare ga ntlo ya nomoro ya 3 le ya 5.
1.4 • Šomiša nomoro ya 5 mabakeng ao a tlwaelegilego Letšatši le 1
Hlatholla, bapetša Go re o kgone go tšwetšapele kgopolo, hlohleletša barutwana go:
le go beakanya
-- Swara ka hlogo dinomoro tša mogala tša mmagwe le tša tatagwe. Dinomoro tša mogala tša mma goba tša
dinomoro
tate le aterese ya gae/tšhupabodulo
-- Go swara ka hlogo tšhupabodulo tša bona.
-- Dinomoro tša megala/sellathekeng di swanetše go boeletšwa ka nako ya go swaya
retšistara ya letšatši.
3.2 • Bopa dilo tša mahlakoretharo o šomiša dilo tše di swaregago Letšatši le 1
Dilo tša -- E re barutwana ba age mehlaleng ya morutiši. O fa ditaelo tše di latelago:
mahlakoretharo
-- Aga tora ya botelele bja go lekana la bja ka. Diploko tša go aga/ diploko tša Lego Ka go tšwelapele
-- Aga tora ya ka fasenyana go ya ka. Ditlabakelo tše dingwe tša go aga.
171 -- Aga tora ya go feta ya ka ka botelele.
-- Laela barutwana ba ikagele ka go kopolla mohlala wa go hlama moago.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 23
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
172 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Latela ditšhupetšo tša go sepela goba go ipea mo sekgobeng goba sebakeng se Letšatši le 1
itšego (tšhupetšo)
Boemo, tsebišo le
Dipono • Godiša kwešišo ya tšhupetšo ka go tsebiša bobedi dikgopolo tša “go ya pele le go
ya morago”
Khaenasthetiki
-- Bjale ka thuto ya matsenyagae, tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego go beke ya 8.
MMETSE MPHATO WA R
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Thala dibopego tše kgolo tša sediko, khutlotharo, goba sekwere mo pampiring gomme
o e bee mo lebatong/khapheteng.
Dibopego tše kgolo tše di thadilwego
-- Laela barutwana go: godimo ga pampiri
-- Kgarametša koloyana ya go bapadiša go hlehla le methalo o laele barutwana go bolela Koloyana ya go bapadiša
gore na koloi e sepelela ka thoko efe (e ya pele le morago, go la go ja le la nngele o
šomiša letsogo go laetša la go ja le la nngele)
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Diswantšho tše di laetšago ditšhupetšo
swarege gabotse, mohlala: tšhupetšo ya tsela yeo
koloi e sepetšego ka gona, tšhupetšo ya
-- Laela barutwana go lemoga kgopolo ya go ya pele/le go ya morago ka go laetša
tsela yeo e motho a sepelago ka yona.
tšhupetšo go diswantšho, mohlala, tšhupetšo ya lehlakore leo koloi e sepelelago go
lona, tšhupetšo ya lehlakore leo motho a lebilego go lona.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 23
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.2 Bapetša dilo ka mokgwa wa go bonwa le wa go swarega le go di beakanya a šomiša matšatši a 2
tlotlontšu ya maleba go hlatholla botelele
Botelele Goba
• Akanya botelele bja dlo tše di fapanago
Khaenasthetiki
Kgetha fela
-- Barutwana ba a ipeakanya go tloga go yo mokopanakopana go ya go yo moteleletelele. mešongwana ye
Ba bapetša botelele bja bona le botelele bja bagwera ba bona. mmalwa
-- Ba bapala papadi ya “Latela moetapele”. Yo motelele o laetša ka ditiro mola ba bangwe
ka morago ga gagwe ba ekišetša se a se dirago. Laela mola wa barutwana go re
retologa, yo mokopana a be ka pele e be yena moetapele.
-- Laela barutwana go bapetša diatla tša bona le dikgato go bona go re ke dikgato tša
mang tše e lego tše teleletelele/kopanakopana.
Dilo tša botelele bja go fapana bjalo ka:
Akanya gomme o ele:
Diphensele, dikhrayone tša makhura,
-- Barutwana ba akanya go re ke selo sefe se se lego se setelele le se e e lego se
diripana tša lenti/thapo (se sengwe sa
sekopana mohlala, botelele bja tafola, goba seripa sa thapo/lenti.
tšona se tatagantšhitšwe), tafola, dipuku,
-- Akanya go re ke selo sefe se se lego se seteleletelele goba se se kopanakopana, mahlakana a go nwa senotšhididi,
mohlala, phensele goba khrayone ya makhura. diswariša pampiri (di phuthilwe, di
butšwe, di tshophantšwe) bj.bj.
-- Laela barutwana go phopholetša go re ke dilo dife tše di ka ba go tše teletšana,
mohlala, dithupana tše pedi tše di robaditšwego ka dintlhana (ntlhana –ntlhana) goba
diswariša pampiri tše tharo tše di robaditšwego ntlha ka ntlha.
-- Botšiša dipotšišo bjalo ka: ke efe ye e lego e teleletšana/teleletelele, phensele goba
seripana sa thapo/lenti” bj.bj.
-- Ke setulo sefe se se lego kgole le tafola ya morutiši?
-- Ke diphensele tše kae tše ka lekanago thwi mo lehlakoreng le letelele la tafola ya
morutiši?
-- Na o swanetše go sepela dikgato tše kae pele o fihla lebating?
-- Ke mapokisana a mankgwari a makae ao a tladitšwego ka santa/mohlaba, ao a ka
tlatšago lepokisi le?
-- Na ke dikopi tše kae tša mae tša go tlala meetse tše di tlatšago galase ye?
173 -- Mo ke barutwana ba bane le ditulo tše tharo.
-- Na go nyakega ditulo tše dingwe gape tše kae?
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 24
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
174 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tšebiša tlhalošo ya nomoro ya 6 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6.
Bala go ya pele le morago go fihla go 6. Dikoša tša dinomoro tša le diretokošana
morumokwano
Go bala ka hlogo 1-10
Tiišetša palelo ya palosešupatateleno: Barutiši ba paka dilo tše 3 ka mothalo. Ba šupa
MMETSE MPHATO WA R
selo se sengwe le se sengwe ge ba bala ya mathomo, ya bobedi, ya boraro
Tiišetša dikgopolo “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 5.
Botšiša potšišo: Ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego le nomoro ye ntšintši/
nnyanenyane?
Khaenasthetiki Itirele sehlopha sa dikapalo tše kgolo,
tšeo bana ba ka kgonago go di swara. Ba
Laela barutwana go:
ka ithuta mengwaga ya bona, nomoro ya
-- Bala go fihla ka tshela ge ba namelela ditepisi. folete/ntlo ya mo ba dulago, dinomoro tša
megala/diselefouno tša batswadi le tše
-- Bala morago ge ba fologela fase. dingwe tše ntši.
-- Thala nomoro 6 santeng/mohlabeng gomme ba sepele /ba tshele/ ba fofe ka leoto le
tee go rarela le yona.
Sona sehlopha seo sa dinomoro se ka
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Phaphatha diatla makga a 6. šomišwa go lemoga dinomoro le go
-- Lemoga dinomoro 1-6 ka sehlopha sa dikapalo tše kgolo. beakanya ka tatelano ya maleba.
-- Paka nomoro ya gagwe ya ntlo goba ya nomoro ya mogala ka dikarata tša dikapalo tše
kgolo.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 24
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Bala dilo tša ka phapošing. Laela barutwana go:
Botšiša dipotšišo bjalo ka:
-- Ke nomoro efe ye e tlago ka morago ga tharo, ke nomoro efe ye e tlago ka morago ga Dilo tša ka phapošing le tša tikologong.
5? bj.bj
-- Morutiši o bea dilo ka mokgobo tafoleng. O laela barutwana go akanya gore ke dilo tše
Šomiša methopo ya go fapana go go fa
kae tše di lego mokgobong. Di bale ka morago ga fao.
dikakanyo tša go re o ka diragatša bjang
-- Tšwetšapele temogo ya polokego ya dinomoro ka go laela barutwana go paka dibaledi mekgwanakgwana ye e fapanego.
tše 6 goba dilo tše dingwe le tše dingwe ka mekgwa ye e fapanego
-- Mohlala:
Ge ba bala, nomoro ya dilo ga e angwe ke bogolo bja tšona, goba boemo, goba ke tša
mohuta o tee. Mohlala,
-- Beakanya dikonopi tše 6, diphensele tše 6, dihupu tše 6, barutwana ba 6 bj.bj.
-- Di bale ka peakanyo ya go fapana, mohlala, di bale di phatlaladitšwe, di
kgobokeditšwe, ka mothaladi, goba di hlahlantšhitšwe.
Arola barutwana ka dihlopha tše 6. Efa sehlopha se sengwe le se sengwe diploko tše 6.
Laela dihlopha go:
-- Bala diploko tša tšona Diploko tše 6 tša go aga morutwana yo
mongwe le yo mongwe
-- Aga tora ka diploko tša bona tša go aga tše 6. Hlohleletša barutwana go bala “ditena”
ge ba ntše ba aga tora.
-- Morutiši o sepelasepela le dihlopha gomme a fa ditora tša bona dišupo ka karatapalo.
Barutwana ba bala palo ya ditora. Ba boeletša se makga a mmalwa.
175 -- Kgetha morutwana go re a foše letaese. Netefatša go re barutwana ka moka ba kgona
go bona letaese. Barutwana ba bala palo ya dikhutlo gomme ba šupetša tora ye e
nyalelanago le yona.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 24
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
176 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3 • Tseba sekapalo le go lemoga leinapalo leo le akaretšago nomoro ya 6 Letšatši le 1
Dikapalo le Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6.
mainapalo
Bala go ya pele le morago go fihla go 6. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša dikgopolo “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 6.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le palo ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki
-- Thala nomoro 6 mo lebaleng/lebatong o be o laele barutwana go sepele go hlehla le
nomoro.
-- Thala nomoro ya 6 mo santeng/mohlabeng, moyeng
-- Bopa palo ya 6 ka letsopa.
-- Laela barutwana go akanya go re go tla nyakega barutwana ba bakae go hlama
nomoro 6 ka mebele ya bona. Hlama nomoro 6 ka mebele ya bona.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Dilo tše 6
-- Bea mokgoba wa dilo godimo ga tafola. Bapala ka dinomoro go tloga go 1-6
-- Laela barutwana go akanya go re go na le dilo tše kae.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Bala dilo tšeo.
Šomiša dibopego/diswantšho tša dilo tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Seswantšho le dipapetlakgadima tša
swarege dikhutlo tše di akaretšago nomoro ya 6,
mohlala:
-- Laetša go tšwa go dipapetlakgadima tše di tswakantšhitšwego tšeo di nago le
diswantšho tše 6 go tšona, gomme o di nyalanye le palo ya go swana ya dibaledi.
Seswan-
-- Laetša dipapetlakgadima tša diswantšho tše 6, gomme o di nyalanye le palo ya go tšho sa dilo
tše tše6
swana ya dikhutlo le dibaledi.
-- Laetša dipapetlakgadima tša dikhutlo tše 6, gomme o di nyalanye le sekapalo sa go
Dibaledi goba dilo tša mahlakoretharo
swana le palo ya go swana ya dibaledi.
-- Hlatha go tšwa go mehutahuta ya dipapetlakgadima tšeo din ago leinapalo tshela go Seswan-
tšho sa dilo tshela
tšona, gomme o di nyalanye le sekapalo le palo ya go swana ya dibaledi. tše tše6
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 24
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.13 • Rarolla ka bomolomo marara a go hlakantšha le go ntšha ka dikarabo tša go fihla
go 6.
Go hlakantšha le
go ntšha Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6.
Bala go ya pele le morago go fihla go 6.
Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
Go bala ka hlogo 1-10 morumokwano
Khaenasthetiki
Mehlala
1. Morutiši o biletša barutwana ba ba 3 mo pele. Barutwana ba a ba bala. Morutiši o bitša
ba bangwe ba 2, gomme a botšiša: “Ke barutwana ba ba kae ka moka ka palo?” 3 le 2
→ 5. (Morutiši o re: 3 le 2 di re fa 5)
2. Morutiši o paka ditulo tše 2. O tliša ditulo tše 2 gape. Na go na le ditulo tše kae ka
moka bjale? 2 le 2 → 4.
3. Morutiši o emiša seatla se tee. Gomme a re: “Balang menwana ya ka. Ge ke fihla
monwana wa mogogorupa, le bona menwana ye mekae? 5 ntšha 1 → 4.
4. Laela barutwana go bala menwana ya seatla sa bona se se tee. Fihla monwana wa
Barutwana
mogogorupa; Na o bona menwana e mekae? 5 ntšha 1 → 4
Ditulo
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Laela barutwana go pakolla dibaledi tše 6, le go dira tše di latelago: Dipheta goba dibaledi
-- Morutiši o fa morutwana yo mongwe le yo mongwe dibaledi tše 6.
-- Morutiši o fa barutwana ditaelo gomme barutwana ba a araba, mohlala: pakolla dibaledi
tše 2, oketša ka tše dingwe tše 3.
-- Ke tše kae ka moka? 2 le 3 → 5.
-- Bala dibaledi tše 4. Bala tše 2 gape go tloga go nne. Na o na le tše kae bjale? 4 le 2 →
6.
-- Bala dipheta tšohle tše o nago le tšona. Ge o khurumetša dipheta tše pedi ka seatla sa
gago, o bona dipheta tše kae? 6 ntšha 2 → 4.
177 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 24
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
178 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.13 • Rarolla ka bomolomo palorara ye e akaretšago nomoro ya 6 Letšatši le 1
Go hlakantšha le Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6.
go ntšha
Bala go ya pele le morago go fihla go 6.
Tiišetša dikgopolo “ntši le nnyane”. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 6.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Mohlala:
1. Mpho o na le dikuku tše 4. Piti o mo fa tše pedi gape. Na Mpho o na le dikuku tše kae Diabaledi
ka moka ka palo?
2. Sebotsana o na le mepopi ye 3, gomme Maria o na le mepopi ye 2. Ke mang yo a
Šomiša ditlabakelo tša go fapana go go
nago le mepopi ye mentši go feta yo mongwe? Na Sebotsana o na le mepopi ye
fa dikakanyo tša go re o ka diragatša
mekae go feta ya Maria?
bjang mekgwankgwana ye e fapanego.
3. Go na le dinonyane tše 5 godimo ga fense. Tše pedi tša fofela kua godimo. Go šetše
dinonyana tše kae ka moka?
4. Phati o na le dikoloyana tša go bapadiša tše 6. Tina o na le tše 4. Na Tina o na le
dikoloyana tše kae go fetwa ke tša Phati?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
5. Ngwana o tee o na le nko e tee. Bana ba bararo ba na le tše ……
6. Ngwana o tee o na le maoto a mabedi. Bana ba bararo ba na le a …….
7. Ngwana o tee o na le matsogo a mabedi. Bana ba babedi ba na le a…..
8. Ngwana o tee o na le molomo o tee. Bana ba bararo ba na le melomo ye …..
3.2 • Bopa meago ya mahlakoretharo o šomiša moakanyetšo goba karata ya seswantšho “Dibopego tša Logi” diploko tša
mabokgoni.
Dilo tša Laela barutwana go:
mahlakoretharo Ditlabakelo tše dingwe le tše dingwe tša
-- Aga moago go tšwa go moakanyetšo goba seswantšho.
go aga.
-- Barutwana ba tsentšha dipheta go ya ka tatelano ye e filwego mo seswantšhong.
Dipheta, marala a dieta
Mehuta ya dikarata tša go thalwa tša go
laetša tatelano ya dipheta.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 25
Mošongwana o tee wa ka phapošing wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya mmetse ye ± 5 ka beke) wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke
CAPS morutiši (sediko)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego mo bekeng ya 24 ye e akaretšago nomoro ya 6 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6.
Bala go ya pele le morago go fihla go 6.
Go bala ka hlogo 1-10 Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša dikgopolo “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga tshela.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki Sehlopha sa dikaratatšhupapalo tše kgolo
tša khatepote.
A re bapaleng thaloko:
Morutiši o bea dibopego tša dinomoro tša khatepote ye kgolo goba dikarata tše di
akaretšago dinomoro go tloga go 1 go fihla go 6 ka peakanyo ya tatelano mo lebatong. O ka no di penta mo diripeng tša polastiki
goba khatepote ye koto
Morutiši o fa bana taelo ya go swana le:
-- Dula godimo ga nomoro ya 6. 1 6
-- Bea menwana ya gago godimo ga nomoro ya 3.
3 2
-- Kitima go dikologa nomoro ya 2 makga a mararo. 4 5
-- Tshela nomoro ya 1.
-- Ka morago morutiši a ka phatlalatša dikarata tša dikapalo gomme a fa ditaelo tša go
swana le tša ka godimo.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Laela barutwana go:
-- Bala dilo ka phapošing tše di akaretšago dinomoro go tloga go 1 go fihla go 6.
-- Morutiši o bea mokgobo wa dilo godimo ga tafola. Laela barutwana go akanya gore ke
dilo tše kae tše di lego mo mokgobong. Di bale ka morago.
179 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 25
Mošongwana o tee wa ka phapošing wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya mmetse ye ± 5 ka beke) wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke
180 morutiši (sediko)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3 • Lemoga le go šupetša sekapalo le leinapalo tše di akaretšago nomoro ya 6 Letšatši le 1
Dikapalo le Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6.
mainapalo
Bala go ya pele le morago go fihla go 6.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 6.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege.
Dilo goba dibaledi
-- Bontšha barutwana papetlakgadima ya go ba le dikhutlo tše tshela gomme ba di
Papetlakgadima ya go ba le sekapalo le
nyalana le nomoro ya go swana le ya dibaledi.
leinapalo, mohlala,
-- Bapala dithaloko tša go šupetša sekapalo se se itšego magareng ga tše dingwe
gomme ba se nyalanya le palo ya go swana ya dibaledi.
-- Bapala thaloko go šupetša leinapalo le le itšego go a mangwe gomme ba le nyalanya
le palo ya go swana ya dibaledi.
Seswan-
tšho sa dilo Tshela
-- Bapala thaloko ka go nyalanya palo ya dibaledi le leinapalo, sekapalo le dikarata tša tše 6
diswantšho.
-- Gatiša nomoro ya 6 ka khrayone.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 25
Mošongwana o tee wa ka phapošing wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya mmetse ye ± 5 ka beke) wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke
CAPS morutiši (sediko)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 • Beakanya le go bapetša dilo tše di kgobokeditšwego ka go šomiša“kgolo go / Letšatši le 1
nnyane go ” le “lekana le ”go fihla go nomoro ya 6
Hlatholla, bapetša,
le go beakanya Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6
dinomoro
Bala go ya pele le morago go fihla go 6
Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša Kgetha
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”. morumokwano mešongwana ye
mmalwa fela
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga hlano.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki Dihupu tše 2
-- Morutiši o bea dihupu tše pedi mo lebatong.
-- O bitša barutwana ba 3 go ema mo go “sehlaga” se tee gomme barutwana ba 2 go
ema go “sehlaga” se sengwe.
-- Ke “sehlaga” sefe seo se nago le barutwana ba go feta ka go sona?
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Diripa tše 2 tša wulu tša morutwana yo
mongwe le yo mongwe
-- Barutwana ba dula godimo ga khaphethe gomme ba dira “dihlaga” tše pedi ka wulu.
Dibaledi
-- Morutiši o fa ditaelo, mohlala, barutwana ba lokela dibaledi tše 2 ka gare ga” sehlaga”
se tee gomme tše 4 ba di lokela ka gare ga sehlaga se sengwe. Ke “sehlaga” sefe
seo se nago le dibaledi tša go feta? Ke sehlaga sefe seo se nago le tše nnyane ?” “Ke
sehlaga sefe se se nago le tša go feta/bontši”?”
-- Boeletša ka go šomiša dinomoro go fihla go 6.
-- Morutiši o šomiša sekhurumelo sa setšhelo sa aesekhreme. O pheksa diphekese tša
diaparo tše 3 mo lehlakoreng la godimo la sekhurumelo gomme diphekese tša diaparo
tše 3 a dipheksago mo lehlakoreng la go ja la sekhurumelo. Ke palo efe ya diphekse ye
e fetago tše dingwe, goba di a lekana?
Clothes
Lid of a Diphekse tša
pegs
Barutwana ba ka phethagatša mošongwana wo ka dihlopha gomme yo mongwe le yo Sekhurumelo
diaparo
container
sa setšhelo
mongwe ka sekhurumelo le diphekse tša diaparo tša gagwe.
181 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 25
Mošongwana o tee wa ka phapošing wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya mmetse ye ± 5 ka beke) wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke
182 morutiši (sediko)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Seswantšho le dikarata tša dikhutlo
-- Morutiši o bontšha dikarata tša go ba le dinomoro tša go fapana tša dikhutlo le
diswantšho mo go tšona.
MMETSE MPHATO WA R
-- Laela barutwana go bapetša dikarata tša diswantšho le tša go ba le di khutlo mo go
tšona gomme ba šupetše dikgopolo tša “ e feta ”, “nnyane go ” le “lekana le ” Pampiri ya A4 le dikhrayone tša makhura
Barutwana ba thala dihlaga tše pedi mo seripeng sa pampiri. Ka taelo ba paka dibaledi Dibaledi
gomme ba tswalanya dibaledi ka go sehlaga se sengwe le se sengwe ka khrayone.
Tšwetšapele dikgopolo tša go swana le go abelana ka go lekana, mohlala,
Dira tlhopho ya dipalotlalo tše di nago le dikarabo tše di akaretšago gape le mašaledi,
mohlala,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
3.3 Lemoga, šupetša le go bolela maina a dibopego tša mahlakorepedi ka phapošing le Dikhrayone Letšatši le 1
mo diswantšhong.
Dibopego tša Pampiri ya A4
mahlakorepedi • Dira le go feleletša mararane a 5 a gagwe
Dikhrayone
Laela barutwana go:
Dikero
-- Thala seswantšho mo pampiring ya A4
Onfolopo goba mokotla wo maitirelo
-- Morutiši o thala methalo ka morago ga sethalwa sa morutwana. wa go lokela mararane ka gare (phutha
-- Morutwana o ripa seswantšho sa gagwe mo methalong ye e filwego. pampiri ya A4 gomme o e kgomaretše ka
mathoko)
-- Morutwana o feleletša mararane a gagwe.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 25
Mošongwana o tee wa ka phapošing wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya mmetse ye ± 5 ka beke) wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke
CAPS morutiši (sediko)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
5.1 • Palo ya ditlhaka mo maineng a barutwana
Kgoboketša le Tharollo ya marara: Efa barutwana marara:
hlaola
“Na maina a ditlhaka tše tshela a tlwaelegile kudu?
Re ka hwetša bjang? Ke tshedimošo efe ye re ka e kgoboketšago?”
Kgoboketša data
-- Barutwana ba bala palo ya ditlhaka mo maineng a bona go tšwa go sešupo seo
morutiši a se dirilego.
-- Morutiši o swarela godimo karata ya dinomoro tše di nyalelanago le palo ya ditlhaka tše
di lego mo maineng a barutwana gomme a botšiša: Morutiši o swarela karata ya dika
ya nomoro ya 4 godimo gomme a botšiša gore ke mang yo a nago le ditlhaka tše 4 mo
leineng la gagwe? Boeletša ka dinomoro ka moka.
5.2 Thala kerafo
Kemelo ya -- Morutiši o swarela dinomoro godimo gomme a thala tafola ye e latelago.
dilo tše di
kgobokeditšwego Ditlhaka tše 3 Ditlhaka tše 4 Ditlhaka tše 5 Ditlhaka tše 6
tšeo di hlaotšwego
Lea Mule Hlogi Lerato
Ati Kele Thabo Tetelo
Maja Sarah
Thato
Naila
2 3 5 2
5.3 Bala le go hlatholla tafola
Ahlaahla le -- Ke nomoro efe ye e tlwaelegilego ya ditlhaka mo maineng?
go bega ka
ga dilo tše di -- Ke maina a makae ao a nago le ditlhaka tša go feta tše 5?
kgobokeditšwego -- Ke maina a makae ao a nago le ditlhaka tše nnyane go 5?
tšeo di hlaotšwego
183 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 26
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
184 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego o akaretša dinomoro 1 go fihla ka 6 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6.
Bala go ya pele le morago go fihla go 6
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 6.
Botšiša potšišo: Ke palo ya mephaphatho efe ye e bilego le nomoro ye ntšintši/
nnyanenyane?
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Hlama dikapalo ka mebele ya bona. Disete tše pedi tša dibopego tša
dinomoro tša go dirwa ka khatepote ka
-- Emiša palo ya menwana go ya ka taelo ya morutiš.
gare ga “mokotlaphopholego”.
-- Hlama dikapalo ka diripa tša lenti/thapo goba tege ya go raloka
-- Phophola dibopego tša dinomoro tša go dirwa ka khatepokisi ka mokotleng gomme ba
hlathe nomoro ye nngwe le ye nngwe.
-- Ngwala dikapalo 1 go fihla go 6 mo fase goba moyeng bj.bj.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 26
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Šomišwa dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Bala dilo Laela barutwana go:
-- Bala dilo ka phapošing go akaretšwa dinomoro 1 go fihla go 6 Dilo ka phapošing
-- Bala dibaledi go fihla ka palo 6.
-- Bea dikhupu tša yunifikisi tše nnyane goba dibaledi tša mebala ka mothalo godimo ga
Dibaledi tša mebala goba dikhupu tsa
tafola.
yunifikisi
-- Barutwana ba nyalanya dikhupu ka mebala ba diriša dikhupo tša yunifikisi goba
dibaledi. Mohlala,
Hubedu Talaleratadima Talamorogo
Hlama dihlopha tša botelele bja go fapana. Barutwana ba di nyalanya go ya ka bontši
1.3 • Tseba dikapalo le go lemoga mainapalo a go akaretša dinomoro 1 go fihla go 6 Letšatši le 1
Dikapalo le Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6.
mainapalo Bala go ya pele le morago go fihla go 6.
Bokapele bja Bokamorago
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”. karata bja karata
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 6. Tshela 6
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Dikarata tša di akaretšago dinomoro
A re bapaleng thaloko: 1 go fihla go 6 tša go ba le leinapalo
-- Morutiši o ngwala leinapalo ka lehlakoreng le tee la karata gomme a ngwala sekapalo ka lehlakoreng le tee le sekapalo ka
ka lehlakoreng le lengwe la karata yona yeo a akaretša dinomoro 1 go fihla ka 6 (dira lehlakoreng le lengwe. (Dira disete tše
disete tše mmalwa). mmalwa gore morutwana yo mongwe le
185
-- Barutwana ba ”bala“ leinapalo gomme ba phopholetša sekapalo. yo mongwe a be le karata ya gagwe)
-- Ba retološa dikarata ba iphošolla.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 26
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
186 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.7 • Rarolla ka bomolomo palorara (dikanegelo tša dinomoro) ka kamano gomme a Letšatši le tee
hlaloša ditharollo tša marara tša gagwe go akaretšwa dinomoro 1 go fihla go 6.
Go hlakantšha le
go ntšha Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 6.
Bala pele le morago go fihla go 6
Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”. morumokwano
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
MMETSE MPHATO WA R
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga tshela.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le palo ye ntšintši/nnyanenyane?
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tše di bonwago e bile di swarega
1. Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe pampiri ya A4 ya go thalwa mothalo wa go
tsepama le dibaledi tše 6 mohlala,
Dibaledi tše 6 tša morutwana yo mongwe
le yo mongwe
2. Laela barutwana go fošetša dibaledi ka šedi godimo ga pampiri gomme ba hlaloše gore Pampiri ya A4 ya go ba le mothalo wa go
di wele bjang mehlala, tsepama mo gare
4 le 2→6(4 le 2 di re fa 6)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
3 le 3→6
3. Boeletša ka dinomoro 1 go fihla go 5.
5 le 1→6
4. Tharollo ya marara: Hlaloša ditharollo tša gaggwe tša marara
5. Dira se swanago ka marara a go ntšha
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 26
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.4 • Tšebiša la mathomo kgopolo ya go lekanetša mothamo ka go bapetša gore Letšatši la 1
ditšhelo tša go fapana di rwala bokae, mohlala,
Mothamo/Bolumo
-- “ga go selo/go tletše”
Kgetha fela
-- “E feta/e fetwa ke (nnyane go”) mošongwana o tee
goba ye mebedi
-- Ntši, nyane
Tšebiša barutwana mothamo ka go botšiša gore ke setšhelo sefe se se swarago seela se
Meetse (ka nako ya thaloko ya meetse)
sentši.
le mohlaba /santa (ka nako ya thaloko
Barutwana gantši ba dira papetšo ya bogodimo go feta ya mothamo. ya santa/mohlaba ka moleteng wa
mohlaba/santa) ke mafelo a maleba a go
Mohlala, ge go botšišwa gore ke sefe se se swarago seela se sentši, setšhelo se se telele
tšwetšapele kgopolo ya mothamo.
goba se sekopana, barutwana ba bantši ba tla kgetha setšhelo se setelele le ge e le gore
se sekopana ke sona se swarago seela se sentši go feta se se telele.
Khaenasthetiki
“Go feta /ka fase ga“
-- Šomiša setšhelo se tee bjalo ka motheo wa go lekanetša (kelo) mohlala: setšhelo sa Mehuta ya ditšhelo tša go fapana ka
yokate. Efa barutwana mehuta ya go fapana ya ditšhelo. dibopego le bogolo bja go fapana
-- Laela barutwana go:
-- Hwetša gore ke setšhelo sefe se se swarago “go feta “ le go re ke sefe se swarago ”ka
fase“ ga motheo wa go lekanetša (kelo) k.g.r.setšhelo sa yokate. “Ke setšhelo sefe se
Komiki ya yokate
lego se se ntši? Ke setšhelo sefe se se lego gannyane fela?
Efa barutwana lepola le pakete ya go ba le santa /mohlaba gore ba kge santa ka malepola
ba e tšhele ka komiking.
Laela barutwana go:
-- Bala gore ke malepola a makae a santa ao tlatšago komiki. Teko ye e ka thatafatšwa Pakete ya santa /mohlaba
ka go diriša setšhelo sa go feta se tee Mohlala, komiki, galase ya polasitiki, le moruswi
Mmaka
wo monyane.
Lepola
-- Boeletša mošongwana ka go šomiša dikomiki.
187 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 26
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
188 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Hlatholla selo se tee goba tše pedi tša mahlakoretharo go ya ka tswalano ya tšona Poroto ya go kgwagetša ya morutwana Letšatši le 1
yo mongwe le yo mongwe goba ba šoma
Boemo, tsebišo le • Boemo bja dilo tše pedi goba go feta go ya ka tswalano ya tšona ka moka le
ka dihlopha
dipono tswalano ya tšona ya tee go tee
Karata ye e thadilwego patrone/patrone
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
mo go yona.
Mošomo wa poroto ya go kgwagetša:
Laela morutwana go thoma ka go šomiša letsogo la go ja morago a šomiše la nngele,
MMETSE MPHATO WA R
morago ba šomiše matsogo ka moka go bea diphekse mo porotong .
-- Morutiši o botša barutwana gore ba bee diphekse mo kae mehlala,
Mothalong wa ka godimo
Mothalong wa ka fase
Ka go la nngele
Ka go la go ja
Mo gare
Laela barutwana go: Poroto ya go kgwagetša ya morutwana
yo mongwe le yo mongwe goba ba šoma
-- Dira dibopego mo porotong ya diphekse ka go diriša diphekse tša mebala ka dihlopha
-- Morutiši o hlama patrone ye bonolo ka diphekese mo porotong ya gagwe ya diphekese Karata ye e thadilwego patrone mo go
gomme morutwana o kopiša patrone godimo ga poroto ya gagwe ya diphekse. yona
-- Barutwana ba kopiša patrone go tšwa karateng ye e nago le patrone go yona.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 27
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
1.1 • Tšebiša la mathomo tlhalošo ya nomoro 7 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 7.
Bala go ya pele le morago go fihla go 7. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Go bala ka hlogo go thoma ka 1 go fihla go 10
Tiišetša go bala palosešupatatelano:
Morutiši o paka dilo tše 3 ka methalo. Šupa selo se sengwe le se sengwe ge ba ntše ba
bala botee, bobedi, boraro, bone.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 7.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki
-- Morutiši o arola barutwana ka dihlopha. O fa sehlopha se sengwe le se sengwe Dkgwele tša go dirwa ka kuranta
dikgwele tše 7 tša go dirwa ka dikuranta.
Mebanki
-- Laela barutwana go fošetša dikgwele ka gare ga seroto/manki. Barutwana ba bale ka
go hlaboša ge ba ntše ba fošetša dikgwele
-- Bala dinako tše morutiši a kokotilego tafola gomme ba mo ekiše.
-- Bala ka nako ya mošito wa go swana ge barutwana ba ntše ba fologa ditepisi, ba fofela
ka ntle le ka gare ga hupu
-- Ba kiba maoto ka nako go latela mošito wo o tlwaelegilego.
189 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 27
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
190 mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
1.1 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Bala dilo Morutiši o bea mokgobo wa diploko tša go aga mo gare ga lebato. O fa ditaelo tša go Diploko tša go aga goba diploko tša Lego
swana le:
-- Tšea diploko tše 3 go tšwa mokgobong.
-- Tšea diploko tše 4 go tšwa mokgobong gomme o bušetše tše pedi morago bj.bj.
-- Morutiši o bea dilo ka mokgobo mo tafoleng. O laela barutwana go akanya gore go na
MMETSE MPHATO WA R
le dilo tše kae mo mokgobong. Morago ga fao ba a di bala
-- Godiša temogo ya ploko ya dinomoro ka go dira barutwana go re ba pake dibaledi tše 7
goba dilo tše dingwe le tše dingwe ka ditsela tša go fapana mohlala,
Ge go balelwa, nomoro ya dilo ga e angwe ke bogolo bja tšona, goba boemo, goba ge e ba
ke tša mohuta wo o swanago, Mohlala:
-- Beakanya dikonopi tse 7, diphensele tše 7, dihupu tše 7, barutwana ba 7 bj,bj.
-- Di bale ka peakanyo ya go fapana mohlala, di bale di phatlaladitšwe, di batamelane, di
le ka mothalo goba di hlatlagane
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Disete tše malwa tša diswantšho, dikhutlo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
A re bapaleng thaloko le dikarata kgadima tša sekapalo tše di
-- Morutiši o thala goba o kgomaretša diswantšho ka lehlakoreng le akaretšago dinomoro 1 go fhla ka 7
-- tee la karata mme a thala nomoro ya go swana ya dikhutlo ka lehlakoreng le lengwe la
karata go akaretšwa dinomoro 1 go fihla ka 7 (o dira disete tše mmalwa).
-- O fa karata e tee ya sete go morutwana yo mongwe le yo mongwe.
-- Barutwana ba bala nomoro ya diswantšho mo karateng. Seswantšho sa
dikhutlo tše 7 7
-- Retološa karata ba bala nomoro ya dikhutlo.
-- Morutiši o emiša ye tee ya dikarata tša gagwe ya go ba le dikhutlo.
-- Barutwana ba nyalantšha dikarata tša bona le palo ya dikhutlo tša morutiši.
-- Morutiši o emiša sete ya dikarata tša go ba le dikapalo mo go tšona.
-- Barutwana ba nyalantšha dikarata tša bona le sekapalo sa morutiši.
-- Morutwana wa karata ye e nepagetšego a ka emelela a bala nomoro ya diswantšho ka
go hlaboša lentšu.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 27
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
1.13 • Rarolla ka bomolomo marara a go hlakantšha Letšatši le 1
Go hlakantšha le le go ntšha a a begilwego ao akaretšago nomoro 7
go Ntšha
Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 7
Bala go ya pele le morago go fihla go 7. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 7.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe yeo e bilego le nomoro ye ntši/nnyane?
1.6 Khaenasthetiki
0 1 2 3 4 5 6 7
Dithekniki tša -- Šomiša llere la dinomoro le le beilwego ka go rapama.
tharollo ya marara
-- Ka dinako tšohle thoma ka 0. Ka dinako tšohle bala ge o ntše o šutha
Morutiši o botšiša:
-- Ke nomoro efe ye e lego gare ga 4 le 6? Barutwana ba itemogela ka go diriša llere la
dinomoro.
-- Ke dinomoro dife tše di lego gare ga 2 le 5 ? Dipheta goba dibaledi
-- Šomiša dikgopolo tša gago go dira gore barutwana ba itemogele tlhalošo ya nomoro 7
ka mebele ya bona.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe dipheta goba dibaledi tše 7
Botšiša dipotšišo tša go swana le:
-- Šutišetša sebaledi se 1 ka lehlakoreng le tee (la nngele). Ge re oketša sebaledi se se
lego ka go la nngele ka sebaledi se tee re tla ba le dibaledi tše kae? Dibaledi
-- 1 le 1→2 (Morutiši o re:1 le 1 ke 2)
-- Šutišetša dibaledi tše 4 go la nngele. Ge re oketša ka dibaledi tše 2 gape go dibaledi
tše di lego go la nngele, re na le tše kae?
191 -- Le 2→6
-- O na le dibaledi tše 5 gomme o tšea tše pedi mo go tšona, go šetše tše kae?
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 27
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
192 mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
1.11 • Lemoga o hlathe pampiritšhelete ya Afrika Borwa Letšatši le 1
Tšhelete Šomiša pampiritšhelete mohlala, R10, R20, R50, R100, R200
-- Lemoša barutwana ka diswantšho tša diphoofolo tše fapanego tše di lego go Mehlala ya nnete ya pampiritšhelete ya
pampiritšhelete R10, R20 le R50 (goba šomiša tšhelete
ya go raloka)
-- Bapala papadi ya karolo ya go ekiša go sekhutlo sa ntlo.
MMETSE MPHATO WA R
1.9 • Rarolla ka bomolomo le go hlaloša ditharollo tša mararantšu go ya ka kamano Letšatši le 1
(dikanegelo tša dinomoro) tše di amago:
Go hlopha le go
abaganya go go -- Kabo ye e lekanago
lebišago go karolo
-- Go hlopha ka dipalotlalo le
Kgetha o tee goba
-- Ditharollo tša mašaledi a go fihla go 7 ye mebedi ya
mešongwana ya
Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 7
dilo tša go bonwa
Bala pele le morago go fihla go 7 le go swarega goba
tša go bonwa di
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”. sa swarege tša
Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA. morumokwano Khaenasthetiki.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 6.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 27
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
1.9 Khaenasthetiki
Go hlopha le go Hlama disete o šomiša barutwana:
abaganya go go
Mohlala: Šomiša methopo tša go fapana go go fa
lebišago go karolo
dikakanyo tša go re o ka diragatša bjang
1. Laela barutwana go hlama dihlopha tša 2,3,4, 5 le 6.Bala gore sehlopha se sengwe le
mekgwanakgwana ye e fapanego.
se sengwe se na le ba bakae.
2. Thala dibopego tše kgolo mo dilong tša go swarega goba mo santeng/mohlabeng.
Barutwana ba dira sehlopha mohlala, barutwana ba 4 ka gare ga sebopego. Ditlabakelo tša go namela goba ditafola
3. Ka nako ya tlwaelo ya boitapološo morutiši o re: Le ka tšwa ka dihlopha tša ba bane le ditulo.
go yo hlapa matsogo “sebakeng sa gore barutwana ba bane ba ka no ya go hlapa
matsogo.
4. Kgetha barutwana ba 7 ka go šomiša morumopadi.
5. Laela barutwana ba 7 go ikgakantšha bjalo ka dinonyane gomme ba dire “mohlare wa
go gakantšha” ka go šomiša ditlabakelo tša go namela ka ntle goba ditulo le ditafola ka
gare.
6. Morutiši o romela dinonyane tše pedi ”go mohlare wa go gakantšha” (barutwana ba
babedi ba namela ditlabakelo). Nonyane ye nngwe ye tee eya mohlareng nako le nako.
”Bjale go na le ‘dinonyane tše kae godimo ga mohlare, ke dinonyane tše kae tše di
lego mo fase ? ” Dibaledi
7. Boeletša go hlopha barutwana ka go diriša dinomoro 1 go fihla go 7. Pampiri le khrayone tša morutwana yo
mongwe le yo mongwe
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Dibaledi
Mehlala:
1. Morutiši o fa barutwana dibaledi. O laela barutwana go dira sete ya dibaledi tše nne.
Ba dira sete ye nngwe ya tše 3. ”Na o na le dibaledi tše kae ka seteng ye mpsha“?
2. Laela barutwana go thala didiko tše pedi mo pampiring. Ka taelo ya morutiši,
barutwana ba paka dibaledi ka disete tše pedi go sete ye nngwe ye e ka bago le tše
dintši go feta ye nngwe. Botšiša dipotšišo tša go swana le “ke sete efe ye e nago le
dibaledi tše ntšintši /tše nyanenyane ?
193 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 27
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
194 mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
4.4 Bapetša dilo tša go bonwa le go swarega le go šomiša tlotlontšu ya maleba go Meetse (ka nako ya thaloko ya meetse) le Matšatši a 2
hlaloša: santa /mohlaba (ka nako ya go raloka ka
Mothamo/Bolumo moleteng wa santa /mohlaba) ke mafelo a
a) mothamo
b) go se be le selo, go tlala, fetwa ke, feta, bontši, bonnyane maleba a go tšwetšapele mothamo. Goba kgetha fela
• Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego bekeng ya 26 go akaretšwa mothamo mešongwana ye
Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 7 Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša mebedi goba ye
Bala go ya pele le morago go fihla go 7. morumokwano meraro
MMETSE MPHATO WA R
Bala ka hlogo 1 -10
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA. Mehutahuta ya ditšhelo ka dibopego le
bogolo bja go fapana
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 6.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Beakanya ditšhedi tše pedi goba tše tharo peakanyo ya mothamo. Ka mantšu a
mangwe ke setšhelo sefe se se tla tšeago tše ntši goba tše nyane? Barutwana ba
lekola phopholetšo ya bona ka go tšhela dikomiki tša meetse ka gare ga ditšhelo tša Komiki
go hloka selo le go bala gore ke setšhelo sefe se se tšeago dikomiki tse dintši. Oketša
nomoro ya ditšhedi tša go hloka selo go dira gore se se be bothatana kudu.
Komiki
-- Barutwana ba ka šomiša komiki ya go swana bjalo ka selekanetši/kelo gomme ba
laetše gore ke dikomiki tše kae tša reisi, goba dinawa goba santa/mohlaba tše di ka Reisi
tlatšago setšhelo se se šomišitšwego ka godimo. Dinawa
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Beakanya mehuta ya go swana ya ditšhelo (mohlala: dipakete ka moleteng wa santa/ Bogolo bja go fapana bja dipakete tša go
mohlaba) go thoma go ye nyane go ya go ye kgolo. tšwa ka moleteng wa santa /mohlaba
-- Efa barutwana mehutahuta ya ditšhelo (tša bogolo le dibopego tša go fapana) gomme
o botšiše dipotšišo tša go swana le:
o “Ke sefe sa ditšhelo tše, se o gopolago gore se swara santa/meetse a mantši? Mehutahuta ya ditšhelo go ya ka
dibopego le bogolo bja go fapana
o Ge o tšhela meetse go tšwa setšhelong se sengwe go ya go se sengwe,
phopholetša gore o tla se tlatša na?” Meetse
-- Laela barutwana go utolla gore na go direga eng ge setšhelo se ase nyakilego go Santa /mohlaba
tlala ka meetse se lokelwa diaetheme tše nyane ka gare ga sona, mohlala, oketša ka Diaetheme tša go swana le maswikana a
maswikana a go hlweka, diploko tša Lego, diploko tša polastiki, mohlala, barutwana ba go hlweka, diploko tša Lego, diploko tša
thabišwa ke dithalokwana tša go phopholetša mo ba phopholetšago gore ke setšhelo polastiki
sefe se se swarago tše ntši, gomme ba lekola dipoelo go bona gore ke mang yo a
thopilego sefoka. (Morutiši o hlaloša gore diaetheme tše di phaphamalago ga di ame
bogodimo bja meetse).
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 28 Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego ya go amana le nomoro 7 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla tša go fihla go 7.
Bala go ya pele le morago go fihla go 7.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”. Diretokošana tša morumokwano tša
dinomoro le dikoša
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 7.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le nomoro ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki Dikarata tša sekapalo tše di akaretšago
dinomoro 1 go fihla go 7
-- Barutwana ba babedi ba biletšwa pele. Barutwana ba bangwe ba a ba bala. Barutwana
ba babedi ba ba lego pele ba emiša sekapalo se se nyalelanago le palo yeo.
-- Biletša morutwana yo mongwe o tee pele. Barutwana ba bangwe ba a ba bala.
Morutwana o tee mo pele o emiša sekapalo sa go nyalelana le 3.
-- Tšwela pele go fihla go eba le barutwana ba 7 mo pele.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Bea malekena a 7 ka mothalo mohlala:
Malekana a 7 a go ba le sekapalo se se
kgomareditšwego go ona
1 2 3 4 5 6 7
o Dipeu le maswikana
n
-- Laela barutwana go bea peu /leswikana le tee ka gare ga bolekana bja mathomo, dipeu
/maswikana a mabedi c ka gare ga bolekana bja bobedi, dipeu /maswikana a mararo ka
bolekaneng bja boraro, tšwela pele go fihla ge malekana a 7 a na le nomoro ya dipeu /
maswikana a go swana le ao a ngwetšwego go bokantle bja bolekana.
e Dikhrayone le dimmakai
-- Tšea dikhrayone tša go tlala seatla (tša gare ga 10 le 15) o di bee ka gare ga komiki.
t
Botšiša barutwana go phopholetša gore ke tše kae ka gare ga komiki. Ahlaahla
dikarabo tša bona. e
-- Laetša ka tsela yeo ba
u ka di balago ka go ntšha e tee ka nako ba di bea ka mothalo.
195
s
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 28 Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
196 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3 • Lemoga sekapalo le leinapalo le le akaretšago nomoro 7 Letšatši le 1
Dikapalo le Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
mainapalo swarege
A re bapale thaloko:
-- Barutwana ba dula ka didiko. Bea karata ya nomoro o e ribegile pele ga morutwana yo
mongwe le yo mongwe. (E ka ba sekapalo, leinapalo, karata ya khutlo goba karata ya Seswantšho
MMETSE MPHATO WA R
seswantšho ye e amago dinomoro 1 go fihla ka 7) sa dikhutlo Šupa
tše 7
-- Ruta barutwana go fetišetša karata go yo mongwe ka go e thelediša lebatong goba
khapheteng e ribegilwe.
-- Barutwana ba opela ka seboka: “Nomoro ya sephiri, nomoro ya sephiri, na e ka ba efe?
E re ke hlodiimele “
-- Barutwana ba hlodimela dikarata tša bona.
-- Morutiši o emiša godimo karata ya gagwe ya nomoro.
-- Barutwana ba dikarata tša go nyalelana le ya morutiši, ba di emišetša godimo ba re:”ke
tla emišetša karata ya ka godimo, gore e bonwe ke mang le mang“.
3.2 Šomiša metheriale ya go bonwa le ya go swarega go aga dilo tša mahlakoretharo “Dibopego tša Logi “diploko tša bokgoni Letšatši le 1 le go
tšwelapele
Dilo tša • Kopiša moago go tšwa go moakanyetšo goba karata ya seswantšho “Diploko tša bjoko “
mahlakoretharo
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Sedirišwa se sengwe le se sengwe sa go
aga
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Barutwana ba aga moago wo o swanago go tšwa go moakanyetšo goba seswantšho.
Boto ya go kgwagetša
-- Kopolla moakanyetšo wa go swana le wa seswantšho go šomišwa boto ya go
kgwagetša
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Katološetša mošongwana wo go bokgabo bja go bonwa.
-- Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe letlakala la pampiri la go ba le didiko,
Mehutta ya go fapana ya didiko tše kgolo
dikhutlotharo le dikwere tša go fapana ka bogolo le ka bonyane.
le tše nyane, dikhutlotharo le dikwere
Laela barutwana go: godimo ga letlakala la pampiri
-- Ripa dibopego gomme ba age moago wa mahlakorepedi godimo ga pampiri gomme ba Dikero, semamatletši
e mamatletše.
-- Kgabiša seswantšho ka dithalwa
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 28 Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.4 • Tšwetšapele bokgoni bja go putla mothalogare Lemoga mothalo wa
go ripagare ka go
Go ripagare ka go Khaenasthetiki
swana go wena le
swana
Laela barutwana go: go tikologo ya gago
-- Lebeledišiša tsebo ya morago ye e kgobokeditšwego: ba kgoma ditho tša go fapana Thaloko:” Moribula wa morihla o re: • Go putla
tša mmele go ya ka taelo. Raloka “Moribula wa morihla o re: kgoma …..ya gago “ kgoma …..ya gago “ mothalogare
-- O fa ditaelo tše dingwe mo barutwana ba swanetšego go putla mothalogare wa bona
go swana le;”Kgoma khuru ya gago ka nko. Kgoma legetla la gago ka tsebe. Kgoma
khuru ya gago ya nngele ka kgato ya gago ya go ja. Kgoma kgokgoilane ya gago ka ka
seatla sa gago se tee, bj.bj.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Barutwana ba thala mo letlapeng
Laela barutwana go:
-- Thala didiko tše kgolo mo letlapeng.
-- Thala methalothwii mo letlapeng. Kgonthišiša gore morutwana o putla mothalogare wa
gagwe.
-- Mo letlapeng thala mothalo go tloga khutlong ye nngwe go ya go ye nngwe ye e lego
kgole le yona.
-- Thala sebopego sa seswai sa go rapama mo letlapeng. Šomiša mesepelo ye megolo
go kgonthišiša gore morutwana o putla mothalogare wa gagwe.
(morutwana o šomiša bobedi letsogo la nngele le la go ja)
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Matlakala a mabedi a kuranta a
Logaganya le Bokgabo bja go Bonwa morutwana yo mongwe le yo mongwe.
Laela barutwana go: Pente le poraše
-- Penta go tloga go la nngele go ya go la go ja godimo ga matlakala a mabedi a kuranta
197 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 28 Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
198 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.3 Bapetša le go beakanya dilo tša go bonwa le go swarega ka go šomiša tlotlontšu ya Letšatši le 1
go hlatholla:
Boima
-- Boima, mohlala, bofefo, boima, bofefofefo, boimaima
• Tšebiša la mathomo kgopolo ya boima.
Go lekanetša/ela boima go hlaloša go hwetša go re selo se na le boima bja bo kakaang:
Kgetha
mešongwana ye
MMETSE MPHATO WA R
Khaenasthetiki
mebedi goba ye
Laela barutwana go phopholetša boima bja dilo:
Dilo tša mahlakoretharo tša boima le meraro fela
-- Swara dilo tše latelago, se tee ka letsogong le lengwe le le lengwe gore o kgone go bogolo bja go fapana, mohlala, diploko
phopholetša gore ke efe ye e lego boimaima goba bofefofefo, mehlala, tša Lego, dithoye, diploko tša go aga,
malekana, ditšhelo, bj.bj.
o Leswika le ploko ya go aga.
o Thoye ya koloyana ya polastiki le ya kolyana ya tšhipi
o Bolekana bja kofi le pampiri ya ka ntlwaneng
o Kgwele ye kgolo ya raba le kgwele ya khrikhete. Sekala sa go lekanetša
Barutwana gantši ba ahlola ka go tšea selo se segolo go ba sona sa boimaima ge ba O ka dira sekala se bonolo:
botšišitšwe go phopholetša boima bja dilo tše pedi. -- O tla hloka hangara ya polastiki.
-- Ruta ka ga sekala sa go lekanetša mehlala, ela/kala dilo go bona gore ke barutwana -- Ditšhedi tše pedi tše nyane tša
bafe ba ba nepilego. sereledi goba mabotlelo a coke le
-- Botšiša dipotšišo tša go swana le: ”ke selo sefe se se lego boimaima goba bofefofefo. lenti/thapo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Laela barutwana go hwetša selo ka phapošing se ba gopolago gore se boimaima / -- Phula mašoba a mabedi
bofefofefo go feta se ba se kadilego. mahlakoreng a go lebana go ditšhedi
-- Dira gore sekala sa go lekanetša se be gona ka nako ya papadi ya tokologo gore tša sereledi /mabotlelong a coke.
barutwana ba kgone go tšwela pele ka mošongwana wa go kala. -- Kgomantšha ditšhedi tša sereledi /
-- Bea sekala sa go lekanetša mo” khutlwaneng ya ntlo “gore barutwana ba kgone go mabotlelo le mafelelo a dihangara tše
bona gore ke diploko tše kae tša Lego tše di kalago go swana le mohlala, apola. pedi – o tla ba le sekala.
-- Kgwagetša hangara mo sepikiring
goba sekgwagetšing gomme
barutwana ba ka thoma go kala.
-- Bontšha barutwana gore hangara e
swanetše go lekanela nako ye nngwe
le ye nngwe pele ba ka thoma go
kala.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 29
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1. • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego ya go amana le nomoro ya 1 go fihla ka 7 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 7
Bala go ya pele le morago go fihla go 7.
Bala ka hlogo go tloga go 1 go fihla go 10 Diretokošana tša morumokwano tša
dinomoro le dikoša
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 7.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le palo ye ntšintši/nnyanenyane?
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Laela barutwana go:
-- Kgoboketša makalana. A bee ka phapošing gore o tle o a šomiše gape
-- Šomiša makalana a gago, mohlala: go ngwala seka sa nomoro 5. Makalana
goba goba bj.bj.
Laela barutwana go: Seswantšho le dipapetlakgadima tša
dikhutlo tša go akaretša dinomoro 1 go
-- Šomiša sete ya gago ya papetlakgadima ya go akaretša dinomoro 1 go fihla go 7.
fihla ka 7
-- Thala dinomoro tša dilo go ya ka taelo ya morutiši mohlala: thala didiko tše 2.
Sekapalo le dipapetlakgadima tša
-- Tšwetša pele go bala go thoma ka nomoro ye e filwego mohlala, morutiši o bolela dikhutlo tša go akaretša dinomoro 1 go
nomoro 3. Morutwana o tla bala pele ….nne, hlano, tshela. fihla ka 7
-- Ka nako ya boitapološo morutiši o tla botšiša: ”Ke barutwana ba ba kae bao ba
Seswantšho
nago le disangwetši tša borotho bjo bo tsothwa? Ke bana ba ba kae bao ba nago sa dikhutlo Šupa
le disangwetši tša borotho bjo bošweu? Na bana ba bantši ba na le disangwetši tša tše 7
borotho bjo bošweu? Ke bofe bjo e lego bjo bontši/bonyane?
Pampiri le khrayone
-- Morutiši o bea dilo ka mokgobo mo tafoleng. Laela barutwana go akanya gore ke dilo
tše kae mo mokgobong wo. Ka morago ga fao ba di bale.
199 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 29
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
200 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3. • Lemoga sekapalo le leinapalo la go akaretša dinomoro 1 go fihla ka 7 Letšatši le 1
Dikapalo le Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 7 Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
mainapalo Bala pele le morago go fihla go 7. morumokwano
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA. 3 5 2
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 7.
MMETSE MPHATO WA R
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le palo ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki Dikarata tše kgolo tša dikapalo
-- Bea dikarata tše kgolo tša dikapalo go dikologa phapoši goba mo lefelong la
bobapalelo.
Mephapahlogo ye e lekanego ya go dirwa
-- Bitša lefelo leo “ Naga ya Nomoro“ gomme barutwana ke” Dikgoši le/goba dikgošigadi
ka dikhatepote, ya go ngwalwa dinomoro
tša bontši. Bea mphapahlogo wa go dirwa ka khatepokisi godimo ga hlogo ya
go yona.
morutwana yo mongwe le yo mongwe ka dinomoro tše di ngwadilwego gabotse ka go
bonagala.
-- Efa barutwana ditaelo tša go swana le:
1 6
o Bana ka moka ba ba aperego mmala o mohubedu, tshelelang go 2. 4
o Bana ka moka ba meriri ye metelele sepelang ka dinanantlhana go fihla ka 6.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Pampiri le khrayone
Laela barutwana go:
-- Thala nomoro ya dikhutlo go ya ka taelo ya morutiši; mohlala: thala dikhutlo tše 2.
Boeletša ka dinomoro 1 go fihla ka 7.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Sete ya go feta e tee ya dikarata tša
-- E ba le disete tše ntši tša dikarata tša sekapalo le leinapalo. Efa morutwana yo dinomoro tša go akaretša dinomoro 1 go
mongwe le yo mongwe karata e tee. Morutiši o emišetša karata godimo gomme fihla ka 7, mohlala,
barutwana bao ba swerego dikarata tša go swana le yona ba emišetša tša bona
godimo.
-- Tšhišinyo: Akaretša barutwana ge go dirwa dikarata tša bona Seswantšho
sa dikhutlo Šupa
-- Bapala dithaloko tša go nyalelana le dipapetlakgadima tša sekapalo le leinapalo. tše 7
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 29
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.7. Rarolla ka bomolomo marara ao a begilwego a go hlakantšha le go ntšha ka dikarabo tša Letšatši le 1
go fihla go 7
Go hlakantšha le
go ntšha Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla tša go fihla go 7
Bala pele le morago go fihla ka 7.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
Phaphatha diatla makga a mantši ……. morumokwano
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla go fihla ga 7.
Botšiša potšišo: Ke mephaphatho efe ye e bilego le palo ye ntšintši/nnyanenyane?
Khaenasthetiki
-- Gopodišiša ka dibeke 24 le 27 go hwetša dikgopolo.
-- Šomiša dikgopolo tša gago go thuša barutwana go itemogela tlhalošo ya nomoro 7 ka
mokgwa wa khaenasthetiki ka mebele ya bona.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
-- Gopodišiša ka dibeke 24 le 7.
Dibaledi
-- Šomiša dikgopolo tša gago go thuša barutwana go itemogela tlhalošo ya nomoro 7 ba
šomisa dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo.
201 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 29
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
202 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Ba latela ditšhupetšo tša go itshepetša goba go ipea lefelong le le itšego (ya Letšatši le 1
tšhupetšo)
Boemo. tsebišo le
dipono • Godiša kgopolo ya tšhupetšo ka go šomiša papetlakgadima ya mosebe le tšhate ya
mosebe
Khaenasthetiki
Letlapa la go ngwalela
Laela barutwana go sepelela go ditšhupetšo tša go fapana:
MMETSE MPHATO WA R
-- Go ya lebating,
-- Go ya lefastereng,
-- Go ya sekhutlwaneng sa dipuku bj.bj.
Šomiša dilo tša mahlakoretharo tša go bonwa le go swarega
Laela barutwana go:
-- Thala sebopego sa go rapama sa seswai mo letlapeng. Kgonthišiša gore barutwana ba
putla mothalogare; mohlala:
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Papetlakgadima ya mosebe o tee
swarege fela. Retološetša papetlakgadima ka
mahlakoreng a go fapana.
Laela barutwana ka botee goba ka dihlophana go:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Go lebiša mahlo go papetlakgadima gomme ba sepedišetša matsogo a bona go
tšhupetšo yeo šupilego ke mosebe gomme ba bolela ge ba dira seo; mohlala: Ge Tšhate ya mosebe (phoustara ya mesebe
morutwana a ntšhetša letsogo ka ntle, o tla re “la go ja“. ya ditšhupetšo tša go fapana)
-- Go mesepelo ya go ya godimo le fase, morutwana a ka šomiša letsogo le lengwe le le
lengwe.
-- Laetša tšhupetšo mo tšhateng ya mosebe.
-- Kgomaretša mehlala ya maoto ao a lebeletšego lebating.
Mareo:
Godimo /fase; ka gare /ka ntle; ka godimo /ka fase; pele ga /morago; ka pele ga /ka morago
ga; ka godimo ga / ka fase ga;
Lehlakore le tee /lehlakore le lengwe; kgauswi le; la nngele la go ja
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 29
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.3 • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego go beke ya 28 ye e akaretšago boima: Letšatši le 1
Bofefofefo/boimaima
Boima
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
Malekana a go hloka selo a bogolo bja go
-- Bapetša boima bja ditšhelo tše tharo go iša go tše hlano tša go swana (mohlala: swana
malekana a go hloka selo a dikramo tše 400) tša go ba le bokalo bja go fapana bja
santa/mohlaba, gore boima bja tšona bo fapane.
-- Di bee ka tatelano ya go thoma ka bofefofefo go ya go boimaima ka go kwa boima
bja tšona. Morago ga fao sekala sa go lekanetša se ka šomišwa go netefatša ge
barutwana ba nepile goba ba fošitše.
-- Tšhišinyo:
Dira diteko tša go bona gore dihlatswi tša tshipi goba manala di ka lekanetšwa go ba
le boima bja go swana. Selo se sengwe le se sengwe se ka šomišwa.
Morutiši o bea dilo tša boima bja go fapana ka gare ga ditšhelo tša go swana tša go
tswalelwa. Sekala sa go lekanetša
Mohlala: ditšhelo tše pedi tša tšhese; se sengwe se swere ploko mola se sengwe se swere
kgwele ya thenese.
Dilo tša go swana le diploko tša Lego
Laela barutwana go:
Dilo tša boima bja go fapana go swana le
-- Kwa phapano gare ga boima bja dilo tše pedi gomme a phopholetše gore ke efe ye e dihlatswatšhipi goba dipikiri
lego bofefofefo goba boimaima.
Ditšhelo tša tšhese; se sengwe se swere
-- Šomiša sekala sa go lekanetša go fihlelela karabo ya nnete. ploko mola se sengwe se swere kgwele
ya thenese.
-- Hlohla barutwana gore ba hwetše dilo tša boima bja go swana ka phapošing.
Molete wa santa/mohlaba le bobapalelo bja meetse ke mafelo a bohlokwa ao a swanetšego
go šomišwa go tiišetša dikgopolo tša go swana le bofefo /boima /boimanyana go šomišwa
ditšhelo tša bogolo bja go fapana, sekala sa go lekanetša, santa/ mohlaba ya/wa go thapa
le ya/wa go oma.
Ela hloko: Dula le barutwana ge o bolela, o ahlaaha le go hlaloša. Molete wa santa/mohlaba
Sekotlelo sa thaloko ya meetse, setšhelo
goba mogopo
203 MMETSE MPHATO WA R
Beke 30 Šomiša beke ya bo 30 go šetša/rarolla mafokodi a dikgopolo le/goba go mapheko a go ithuta a a lemogilwego.
Area ya diteng Sererwa Khraetheria ya go kelo
204 Dinomoro, 1.1 Akanya le go bala ka hlogo go fihla go 7 (dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano di
Diophareišeni le akareditšwe go tšweletša temogopalo )
Bala dilo
Ditswalano Bala go ya pele le morago (1-7)
Tseba gore ke palo efe ya mephaphatho ye e lego ye “mentši/menyane
Lemoga dinomoro go mabaka a a tlwaelegilego- mohlala: nomoro ya ngwako/ntlo, retšistara ya atrese
Lemoga diswantšho tša dinomoro le dikarata tša dikhutlo go fihla go 7
Tseba dikapalo 5, 6, 7
Lemoga maina a dinomoro hlano, tshela, šupa
Bontšha phapano magareng ga ntši, ka fasana le e lekana le, bontši le bonnyane go fihla ka 7
MMETSE MPHATO WA R
Lemoga mehuta tšhelete ya pampiri ya Afrika Borwa ka mebala le mehuta ya diphoofolo tše di le go go
yona.
1.6 Šomiša didirišwa tša go swarega
Dithekniki tša tharollo ya marara Hlaloša dikgopolo tša gago ka mantšu le ka dithalwa goba dilo tša go swarega
1.7 le 1.13 Go hlakantšha le go ntšha Rarolla marara a go hlakantšha le go ntšha go fihla go 7 ka bomolomo
Dipatrone le 2.1 DIPATRONE tša tšeometri Kopolla, godiša le go tlhamela patrone ka go šomiša diswantšho
Difankišeni
Sekgoba le 3.1 Tseba boaemo ba dilo tše pedi goba go feta ge di bapetšwa bj.k ka pele, morago, godimo ga, ka fase,
Sebopego kgauswi le, gare/magareng, la go ja le la nngele
Boemo, tsebišo le dipono
(Tšeometri) Latela ditaelo go ya ka pegboroto
Lemoga ditaetšo godimo ga tšhate ya mosebe
3.2 Aga go tšwa go mohlala wo o filwego wa moago
Dilo tša mahlakoretharo Kopolla go tšwa go seswantšhwong se se itšego goba karata ya seswantšho
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
3.3 Bopa bonnyane mararane a diripana tše 18
Dibopego tša mahlakorepedi Lemoga, laetša le go fa sekwere leina
Kwešiša go tšea sebopego ga dibopego tšeo go ithutilwego tšona go fihla ga bjale
Kelo 4.2 Botelele Akanya le go ela botelele bja dilo tše di fapanego
4.3 Boima Kwešiša dikgopolo “bofefo, boima, bofefšana, boimana, bofefofefo, boimaima”.
4.4 Mothamo/ bolumo Kwešiša dikgopolo a “ga go na selo, tlala, e feta,, e fetwa ke”
Tšhomišo ya Data 5.1 Kgoboketša le go hlaola dilo Go kgona go kgoboketša, go hlaola, go thala le go emela (fetleka)go ya ka pharologantšho ye tee
5.2 Emela tlhaolo ya dilo tše di
kgobokeditšwego
5.3 Boledišana le go bega ka tlhaolo ya dilo tše
di kgobokeditšwego
KOTARA YA 4 MMETSE MPHATO R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 31
CAPS Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tsebiša tlhalošo ya nomoro e lego 8 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla ka 8.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 8.
Go bala ka hlogo 1-10 Dikoša tša dinomoro le direto košana
morumokwano.
Tsebagatša go bala ka bobedi o šomiša seretokošana sa dinomoro
Tiišetša go bala ka tatelano: Morutiši o hlopha dilo tše nne ka go latelana. O šupa selo se
tee ka se tee a bala sa mathomo, sa bobedi, sa boraro, sa bone Pedi, nne, tshela, seswai
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”. Monna o tee lesorong.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA. A re ke kgale, nako e ile;
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 8. Pedi, nne, tshela, seswai
Botšiša potšišo: Ke mophaphatho ofe wo o bilego gantši/gannyane?
Khaenastethiki
Laela barutwana go:
-- Bala dikgato tše seswai ba dutše ba sepelasepela ka phapošing.
0 1 2 3 4 5 6 7 8
-- Laetša menwana ye seswai.
-- Laela barutwana go:
Sehlopha sa dipapetlakgadima tša
-- Go šomiša llere la dinomoro le le robetšego ka go rapama. dikapalo
-- Netefatša go re barutwana ka mehla ba thome go lefeela (0). go tloga go 1 - 8.
-- Lemoga dikapalo ge ba dutše ba sepela mothalopalong.
-- Sepela mosehlong wo mongwe le wo mongwe ge a dutše o bala ka morethetho.
205 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 31
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
206 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3 • Lemoga dikapalo le mainapalo Letšatši le 1
Dikapalo le Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
mainapalo
Laela barutwana go: Sehlopha sa dilo tše 18 ka phapošing
-- Bala dilo tša ka phapošing tšeo di amago dinomoro go tloga go 1-8. Dilo goba dibaledi
-- Bala dibaledi go fihla ka 8.
MMETSE MPHATO WA R
1.4 -- Tšweletša temošo ya dinomoro ka go laela barutwana go paka dibaledi tše 8 goba dilo Dibaledi tše 8 le dilo tše 8
tše dingwe le tše dingwe ka mekgwa ye e fapanego, mohlala:
Hlaloša, bapetša
le go beakanya
dinomoro
Ge o bala, palo ya dilo ga e angwe ke selo sa go swana le bogolo, boemo, goba di a Dipapetlakgadima tša dikapalo le
swana/lekana. Mohlala: mainapalo, dikhutlo le diswantšho,
mohlala;
-- Beakanya dikonopi tše 8, diphensele tše 8, dihupusu tše 8, barutwana ba 8 bj.bj.
-- Di bale ka tatelano ye e fapanego. Mohlala, di ka balwa di phatlaladitšwe, di ka balwa Diswantšho
seswaii
tša dilo tše 8
di kgohlagantšwe felo go tee, di le mothalading goba di kgobokeditšwe.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Dikhrayone
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
swarege
Dibaledi
Laela barutwana go:
-- Go bapala papadi ka go nyalanya palo ya dibaledi le leinapalo, sekapalo, dikhutlo le
dikarata tša diswantšho tše di akaretšago nomoro ya 8.
-- Gatišetša nomoro 8 ka dikhrayone.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 31
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 • Šomiša nomoro ya 8 kamanong yeo e tlwaelegilego Letšatši le 1
Hlaloša, bapetša Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla ka 8.
le go beakanya
Bala go ya pele le morago go fihla ka 8. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
dinomoro
morumokwano.
Tiišetša go bala ka bobedi ka go šomiša diretokošana tša morumokwano tša
dinomoro
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 8.
Botšiša potšišo: Ke mophaphatho ofe wo o bilego gantši/gannyane?
Khaenastethiki
Laela barutwana go:
-- Hlama nomoro ya mono 8 ka menwana. Thapo/wulu goba tege ya go bapala..
-- Hlama nomoro ka diripa tša lenti goba tege ya go bapala. Therei ya go ba le santa
-- Ngwala dikapalo mo thereing ya go ba le santa.
-- Bea dikarata tša sekapalo se segolo ka tatelano mo lebatong go fihla ka 8. Sete ya dikarata tša dikapalo
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Dinawa tše 8 tša morutwana yo mongwe
le yo mongwe.
Morutiši o fa morutwana yo mongwe le yo mongwe dinawa tše 8 le papetlakgadima ya go
ba le dikhutlo tše 8. karatakgadima ya khutlo, karatakgadima
leina le dibaledi
Laela barutwana go:
-- Paka nawa mo khutlong ye nngwe le ye nngwe ya papetlakgadima.
seswai
-- Bala dinawa.
-- Tswalanya papetlakgadima ya dikhutlo le papetlakgadima ya leinapalo le dibaledi.
207 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 31
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
208 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, šupetša le go fa maina dibopego tša mahlakorepedi ka phapošing le mo Letšatši le 1
diswantšhong
Dilo tša
mahlakorepedi -- khutlonnethwii
Dipapadi tša dikarata tše di tšwetšago
• Tšebiša khutlonnethwii pele temogo ya dibopego.
Kaenasthestiki
Laela barutwana go:
MMETSE MPHATO WA R
-- Hlama dibopego ka mebele ya bona, mohlala, barutwana ba bararo ba hlama Wulu goba tege ya go bapala.
khutlonnethwii ka mebele ya bona (barutwana ba 6).
-- Hlama khutlonnethwii ba šomiša menwana.
-- Dira/hlama khutlonne thwii ka diripana tša wulu goba tege ya go bapala.
“mokotlaphopholego” ka dibopego tša
-- Sepela go bokantle bja sebopego sa khutlonnethwii. Ge ba sepela barutwana ba bolela tšeometri tše di fapanago.
ba re: “ke sepela go hlehla le khutlonnethwii – lehlakore le tee le letelele, lehlakore le
Sete ya dikarata ya go nyalana ka
lengwe le letelele, lehlakore le lengwe le le kopana.”
dibopego di thadilwe go yona.
-- Phophola dibopego. Šomiša dibopego tše kgolo goba dibopego tše di fapanago ka
go “mokotlaphopholego”. E ba le sete ya dikarata tša go nyalelana ye e thadilwego
dibopego go yona. Morutwana o “phopholetša” sebopego ka gare ka mokotla gomme a
se nyalanya le dikarata.
Pampiri ya A4 le khrayone.
-- Thala sebopego sa khutlonnethwii mo moyeng, mo fase/lebatong (tšhoko) le mo
pampiring.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Hlaola dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi go ya ka bogolo, Dilo tša khutlonnethwii tša ka phapošing
mmala le dibopego
Dibopego ka moka tše di ithulwego go
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo fihla mo lebakeng le:
Laela barutwana go nyaka dilo tša sebopego sa khutlonnethwii ka mo phapošing.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Mehutahuta ya diswantšho tša go ba le
swarege dibopego
-- Šupetša dibopego tša khutlonnethwii mo diswantšhong.
-- Šupetša dibopego ka moka tše di tsebišitšwego go fihla lebakeng le mo diswantšhong
Hlopha dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi go ya ka bogolo,
mmala le dibopego
-- Hlopha dilo tše di kgobokeditšwego go ya ka bogolo, mmala le dibopego
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 31
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
5.1 • Tiišetša kgopolo ya tšhomišo ya data ka go kgoboketša dilo ka mo phapošing Tšhate ya matšatši a matswalo
goba mo tikologong go ya le ka diponagalo tše di begilwego, mohlala, Matšatši a
Kgoboketša le go
barutwana a matswalo
hlaola dilo
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Kgoboketša le go hlopha data Pherekgong Dibokwana
-- Šomiša Tšhate ya Matswalo, laetša go re na ke matšatši a bomang a matswalo a a
lego mo dikgweding dife.
-- Barutwana ba thuša go dira kerafo go bona go re ke kgwedi efe ya ngwaga yeo
matšatši a mantši a matswalo a tšwelelago go yona.
-- Morutiši o thala kerafo ya dikgwedi tše 12 tša ngwaga.
-- Ka thušo ya morutiši, barutwana ba beakanya kerafo go ya le ka maemo a letšatši le
kgwedi ya matswalo a morutwana yo mongwe le yo mongwe.
Pherekgong Dibokwana Hlakola Moranang Mopitlo Mosegamanye Phupu
Sipho David Nelson Kabelo Selina Thabo
5.2 Martha Bongi Jacob Pat Liz Jane
Helen Claire Tim Thandi Titus
Emela kgoboketšo Karata ya go ba le maina a barutwana.
ya dilo ye e Dolly
hlaotšwego 4 3 0 3 3 3 2
-- Barutwana ba bala maina gomme ba ngwala palomoka ya matšatši a matswalo ka fase Thala dikholomo tše 12 godimo ga moseto wo mogolo
ga kgwedi ye nngwe le ye nngwe. wa pampiri. Laetša ka karata ya leina go re matswalo
-- Barutwana ba bapetša nomoro ya matswalo go dikgwedi tša go fapana. a barutwana a mo dikgweding dife. Šomiša ± 3
matlakala a pampiri ya A2 ya go thalwa dikholomo tše
Morutiši o botšiša dipotšišo tša go swana le:
12.
-- “Ke kgwedi efe yeo e nago le matšatši a matswalo a mantši?”
-- “Ke kgwedi efe yeo e nago le matšatši a matswalo a mannyane?
-- “Ke dikgwedi dife tše di nago le palo ya go swana ya matšatši a matswalo?
-- “Ke kgwedi efe yeo bašemane ba bantši ba ketekago matšatši a bona a matswalo”?
-- “Ke kgwedi efe yeo banenyana ba bantši ba ketekago matšatši a bona a matswalo?
5.3 Barutwana ba ahlaahla diphetho tše di latelago:
Hlaloša le go bega -- Pherekgong e na le matšatši a mantši a matswalo. Barutwana ba bane ba keteka
ka kgoboketšo ye matšatši a bona a matswalo ka Pherekgong.
e hlaotšwego ya -- Ga go na matšatši a matswalo a barutwana ka Hlakola. Ke kgwedi fela e tee moo
209 dilo barutwana ba se nago le matšatši a matswalo.
-- Dikgwedi tše dingwe di na le nomoro ya go lekana ya matšatši a matswalo bj.bj. Ke
dikgwedi dife tšeo?
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 32
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
210 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego go beke ya 31 ye e amago nomoro 8 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: bala dilo tša tšatši ka tšatši tša go fihla go 8.
Bala go ya pele le morago go fihla go 8. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Go bala ka hlogo 1-10
Tiišetša go bala ka bobedi ka go šomiša diretokošana tša morumokwano
MMETSE MPHATO WA R
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 8.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Khaenasthetiki
A re bapaleng thaloko:
-- Morutiši o bapala seletšwa mohlala, moropa. Moropa
-- Morutwana o a sepela sepela.
-- Ge moropa o ema, morutiši o bitša nomoro gare ga 1 le 8 gomme barutwana ba
ipeakanya ka dihlopha tše nnyane mohlala, morutiši o bitša 8 gomme barutwana ba
itlhopha ka dihlopha tša ba ba 8.
-- Bontšha menwana ye 8 mo diatleng tša gago tše pedi.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Hlama disete le barutwana. Thala didiko tše dikgolo mo santeng. Laela barutwana go
hlama dihlopha tša 8 ka gare ga didiko. Dihlopha tša barutwana ba 8 di ka diragatša
mešomo ye mengwe mmogo mo letšatšing mohlala, ba bapala mo sekhutlong sa
diploko, ba ya go lefelo la bokgabo bj.bj.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 32
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Bala dilo Laela barutwana go:
-- Šomiša dibaledi go lemoga go re ke nomoro efe ye e tlago pele ga 8 le ka morago ga Dibaledi
5? Ke nomoro efe ye e lego gare ga 6 le 8?
-- Bala dilo ka diphere (ka bobedi ka bobedi):
Phere ya dieta, masokisi, mangina
o Phere ya dieta,
o Phere ya masokisi
o Phere ya mahlo,
o Phere ya mangina
o Phere ya ditsebe
o Phere ya maoto
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Dikarata tša go ba le dinomoro tša
-- Ge morutiši a lekola retšistara o botšiša go re: “Na morutwana wa go dula nomorong ya megala le diaterese tša barutwana
ntlo goba atereseng ya …… o gona?” Morutwana o swanetše go araba ka go laetša go
re o “gona”.
-- Boeletša letšatši le le latelago ka dinomoro tša mogala goba tša sellathekeng/
selefouno.
211 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 32
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
212 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.7 • Go rarolla mararantšu (kanegelo ya dipalo) tše di amago nomoro ya 8 Letšatši le 1
Go hlakantšha le Kaenasthestiki
go ntšha
-- Morutiši o thuša barutwana go dira sehlopha sa barutwana ba 6 le sehlopha se sengwe Dihlopha tša barutwana
sa barutwana ba 2.
-- Hlakantšha dihlopha tše pedi go dira sehlopha se se tee.
-- Botšiša barutwana gore ke barutwana ba ba kae ba ba lego mo sehlopheng se se
MMETSE MPHATO WA R
kopantšwego? 6 le 2→8.(morutiši o re: 6 le 2 e re fa 8)
-- Hlopha barutwana ba 8 mmogo. Ntšha barutwana ba bararo go sehlophana se
sennyane. Na go šala barutwana ba bakae ka gare ga sehlopha se segolo? 8 ntšha
3→5.
Makalana
-- Kgetha barutwana ba babedi o šomiša morumopadi.
Marumopadi
-- Bea makalana a 4 ka diatleng tša morutwana o tee le makalana a 4 ka go diatla tša
morutwana yo mongwe. Na ke makalana a makae ka moka ge a hlakantšhwa?
4 le 4 →8. Makalana
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo seretokošana sa morumokwano: 1, 2, 3,
4, 5
Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe makalana a 8
Gatee nkile ka swara hlapi ya go phela 6,
-- Tshidi o na le makalana a 6 gomme mogwera wa gagwe o na le makalana a 2. Na ba
7, 8, 9, 10
na le makalana a makae ge a hlakane? 6 le 2→8.
Morago ka e tlogela gape gore e sepele
-- Monica o na le makalana a 8. O timeletšwe ke makalana a 2. Na Monica o šaletšwe ke
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
makalana a makae? 8 ntšha 2→8. Makalana
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Diswantšho tša poroto ya flanele/
swarege dibopego.
-- Morutiši o beile diswantšho tše 2 mo porotong ya flanele. O oketša ka diswantšho tše
dingwe 5. Na go na le diswantšho tše kae bjale? 2 le 5→7.
-- Bea dibopego tše 8 mo porotong ya flanele. Ntšha tše 5. Na go šetše tše kae. 8 ntšha
5→3.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 32
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
2.1 • Kopiša le go katološa patrone ya go kwega Letšatši le 1
Dipatrone tša Kaenasthestiki
tšeometri
Barutwana ba sepela le morethetho wa mmino ka mebele ya bona ka moka mohlala,
-- Legato, legato, tshela, tshela ........ Seraloka di-CD
-- Fofa leoto le tee, fofa leoto le tee, fofa maoto a mabedi, fofa maoto a mabedi... Ka mmino
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Logaganya le Bokgabo bja go Diragatša (mmino) go Mabokgoni a Bophelo
-- Barutwana ba sepela le morethetho wa mmino ka diatla tša bona fela gomme ba
kgoma dirope tša bona, mohlala,
-- Phaphatha, phaphatha, betha, betha (ba phaphatha diatla gomme ba betha dirope ka
Modumo wa go dirwa ke mmele
diatla
-- Morutiši o dira dikarata tša mošito gomme barutwana ba di ekisetša ka go phaphatha
mošito (ba šomiša diatla go phaphatha le maoto go kiba)
mohlala,
π π π π
-- Phaphatha, phaphatha, kiba, kiba ………
-- Phaphatha goeletša, phaphatha, goeletša…….
213 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 32
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
214 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, šupetša le go hlaloša dibopego tša mahlakorepedi ka mo phapošing Dithaloko tša dikarata tša go tšwetša pele Letšatši le 1
temogo ya dibopego.
Dibopego tša • Tiišetša tsebo ya khutlonnethwii
Mahlokwana a mankgwari
mahlakorepedi Khaenasthetiki
Wulu goba tege ya go bapala.
Laela barutwana go:
“mokotlaphopholego” wa go ba le
-- Dira/hlama dibopego ka mebele ya bona mohlala, barutwana ba 4 ba hlama
dibopego tša tšeometri tša go fapana.
khutlonnethwii ka mebele ya bona.
MMETSE MPHATO WA R
-- Hlama khutlonnethwii ba šomiša menwana ya bona.
-- Ba hlama khutlonnethwii ba šomiša mahlokwana a mankgwari a 6.
Tsenyeletša dibopego tše kgolo
le tše nnyane le dikhutlotharo tša
dikhutlo tša go fapana ka gare ga
-- Dira/hlama khotlonnethwii ka diripana tša leokodi goba tege ya go bapala. “mokotlaphopholego” mohlala,
-- Sepela go bokantle bja sebopego sa khutlonnethwii.
-- Phopholetša dibopego, bea dibopego tša go fapana ka gare ga “mokotlaphopholego”.
E ba le sete ya dikarata tše di nyalelanago tše di thadilwego dibopego go tšona.
Morutwana o “phopholetša” sebopego ka gare ga mokotla gomme a e tswalanya le
dikarata.
-- Thala sebopego sa khutlonnethwii moyeng, santeng, mo lebatong/lepatlelong le mo Nyalanya sete ya dikarata tša dibopego
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
pampiring. tše di thadilwego go tšona
Pampiri ya A4 le khrayone
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 32
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Dibopego tša -- Laela barutwana go lebelela dilo tša sebopego sa khutlonnethwii ka mo phapošing. Dilo tša sebopego sa khutlonnethwii ka
phapošing
mahlakorepedi Bapala thaloko: “Ke efe ye e sego gona?”
-- Bea palo ya dibopego tša mahlakorepedi (e sego dibopego tše di fetago 5) go seripana
sa pampiri mo gare ga khaphete mohlala, dibopego go tšwa go thaloko ya “Dibopego
tša Logi/Logi Shapes”.
Mehutahuta ya dibopego mohlala,
-- Ahlaahla sebopego se sengwe le se sengwe le barutwana. Dibopego tša Logi.
-- Efa barutwana sebaka sa go swara ka hlogo mehuta ya dibopego tše di lego mo
seripeng sa letlakala.
-- Barutwana ba tswalela mahlo a bona.
-- Morutiši o tloša se tee sa dibopego tšeo.
-- Barutwana ba swanetše go bula mahlo a bona gomme ba laetše go re ke sebopego
sefe se se sego gona.
-- Boeletša tshepetšo.
-- Hlatloša kgatelopele ya dibopego tša tšeometri ka go neelana ka mehutahuta ya
dikarata tša dithalokwana go swana le “Ke eng seo se lego ka gare ga sekwere?” goba
thaloko ye nngwe le ye nngwe ye e lego gona.
215 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 32
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
216 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Hlaloša boemo bja dilo tše pedi goba go feta tša mahlakoretharo tše di tswalanago Letšatši le 1
Boemo, tsebišo le Kaenasthestiki
dipono Laela barutwana:
-- Ema gare ga dilo tše pedi goba barutwana ba babedi.
-- Ema kgauswi le mosetsana wa go apara roko ye talaleratadima.
Ditulo tše 2
-- Ema kgauswi le mošemane wa go apara diramphašane tša mmala o motsotwa.
MMETSE MPHATO WA R
-- Sepela gare ga mapokisi.
-- Abula go dikologa le tafola.
-- Abula ka fase ga setulo.
-- Bea setulo mo pele ga gago.
-- Bea setulo ka morago ga gago.
-- Ema mo setulong sa gago.
-- Dula mo setulong.
-- Bea setulo mo godimo ga gago.
-- Bea setulo kgauswi le wena.
-- Bea setulo sa gago ka thoko ya letsogo la gago la nngele/la go ja.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Laela barutwana go feleletša phasele ya diswantšho tša batho goba diphoofolo. Mararane
-- Rokelela diphetha go ya le ka ditaelo tša morutiši mohlala, rokelela pheta ye khubedu, Dipheta tša go rokelewa
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
bea pheta e talamorogo kgauswi le ye khubedu bj.bj..
Poto ya phekse le phekese
-- Rokelela dipheta go ya ka tatelano ya seswantšho se se filwego.
Šoma ka dihlopha tše nnyane. Morutiši yo fa morutwana yo mongwe le o mongwe poto
ya phekse le diphekse tša go tlala seatla.
Efa ditaelo tše di latelago:
-- Bea diphekse tše khubedu tše pedi mo sekhutlong sa godimo sa nngele.
-- Bea phekse e talamorogo go la go ja ga phekse ye hubedu.
-- Bea phekse e talaleratadima ka fase ga phekse ye talamorogo bj.bj.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Letlakalatšhomelo la go ba le dithalwa
-- Thala batho goba diphoofolo tša go hloka matsogo goba maoto gomme o laele
barutwana go re ba feleletše dithalwa.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 33
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šisintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e hweditšwego go beke 31 le 32 ye e amago dinomoro 1 go ya go 8 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: bala dilo tša ka mehla go fihla go 8.
Bala go ya pele le morago go fihla go 8.
Go bala ka hlogo 1-10 Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
Tiišetša go bala ka bobedi ka bobedi go šomišwa diretokošana tša morumokwano morumokwano
Tiišetša go bala ka palosešupatatelano:
Morutiši o hlopha dilo tše 8 ka tatelano. O šupa selo se sengwe le se sengwe ge a dutše a
bala, mathomo, bobedi, boraro, bone, bohlano, botshelela.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši le nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši …… EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 8.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Kaenasthestiki
-- Barutwana ba šomiša mebele ya bona go hlama dikapalo. Dikapalo tše kgolo tša go dirwa ka
-- Morutiši o dira dinomoro go tšwa go metheriale wa go fapana wo barutwana ba ka o pampiri ya mogohlo
phopholago mohlala, pampiri ya mogohlo, letsopa/thapo.
-- Ba bolela diretokošana tša morumokwano/dikoša tša dinomoro.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Diploko le diphoofolo tša polastiki
-- Šomiša dilo tša go swarega go swana le diploko le diphoofolo tša polastiki.
-- Di bale, di hlaole, bea tše seswai ka mothalo, bj.bj.
Arola barutwana ka dihlopha.
Bea mokgobo wa diphoofolo tša naga tša polastiki mo bogareng bja sehlopha se sengwe le
Diphoofolo tša polase tša polastiki tše 9
se sengwe.
Laela barutwana go: Sete ya go balega ya dikarata tša
dikapalo.
-- Šoma ka bobedi ka gare ga dihlopha gomme ba phopholetše gore go na le diphoofolo
tše kae mo mokgobong.
-- Phere ye nngwe le nngwe tšea e karatanomoro ya yona go e nyalanya le phopholetšo
ya bona.
-- Bala nomoro ya nnete ya diphoofolo.
217 -- Diphere di bo ka amogetšwa naletšana ka e tee ka e tee godimo ga diphatla tša bona.
Dinaledi tša go putsa
-- Boeletša ka go bea nomoro ye nngwe ya diphoofolo mo bogare bja khaphete.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 33
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
218 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šisintšwego
akantšwego
1.3 Lemoga le go šupa dikapalo le mainapalo tšeo di amago dinomoro 1 go fihla go 8 Seswantšho le dipapetlakgadima tša
dikapalo
Dikapalo le Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
mainapalo swarege
-- Nyalanya dikapalo le diswantšho tša maleba. Dibaledi
-- Morutwana o swanetše go kwešiša gore sehlopha sa dilo se ka ba le palo ya go swana
ya dilo. Seswantšho
seswai
MMETSE MPHATO WA R
sa dilo tše 8
Sete ya dikaratanomoro tše di akaretšago
dinomoro 1 go fihla go 8
-- Barutwana ba swanetše go šupa selo se sengwe le se sengwe ge ba bala.
-- Barutwana ba swanetše go kgona go nyalanya dilo ka botšona mohlala, pelo e tee le
letšatši.
-- Nyalanya dipapetlakgadima tša diswantšho, dipapetlakgadima tša dikapalo le
mainapalo ka palo ya go swana ya dibaledi.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 33
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šisintšwego
akantšwego
1.4 Beakanya o bapetše kgoboketšo ya dilo o šomiša “go feta/go fetwa ke” le “e lekana le” go letšatši le 1
fihla ka nomoro ya 8
Hlaloša, bapetša
le go bekanya Bomolomo: bala dilo tša ka mehla go fihla ka 8.
dinomoro
Bala go ya pele le morago go fihla ka 8.
Tiišetša go bala ka bobedi ka bobedi go šomišwa diretokošana tša morumokwano
Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
tša dinomoro
morumokwano
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 8
Kaenasthestiki
-- Morutiši o bea diploko tše 8 godimo ga tafola. Ntle le go bala, barutwana ba swanetše Diploko
go akanya palo ya diploko.
-- Morutiši o botšiša:
o “Na go na le diploko tša go feta tše tharo?”
o Barutwana ba lekola dikarabo tša bona ka go bala diploko.”
o “Na go phopholetša ga gago go batametše gakaakang go karabo ya maleba?
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Dibaledi
-- Hlama sehlopha sa barutwana ba bane. Efa sehlopha se sengwe le se sengwe dibaledi
le letlakala la go ba le didiko tše pedi tše dikgolo tše di thadilwego go lona. Efa didiko
Letlakala la A4 la go thalwa “dihlaga” tše
tše maina a gore ke dihlaga.
pedi
-- Barutwana ba bea dibaledi ka gare ga sehlaga se sengwe le se sengwe ka taelo ya
morutiši gomme ba bolela go re ke tše kae.
-- Barutwana ba bapetša “dihlaga” gomme ba bolela go re ke sehlaga sefe se se nago le
palo ya dibaledi “tša go feta”, tše nyane”, le “tša go swana” goba“ tša go lekana”.
219 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 33
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
220 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šisintšwego
akantšwego
1.4 Arola barutwana ka dihlopha Dikhupu tša unifiksi
Hlaloša, bapetša -- Efa sehlopha se sengwe le se sengwe dikhupu tše ntši tša unifiksi le sete ya dikarata Dikarata tša dikapalo 1-8
le go beakanya tša dikapalo tše di akaretšago dinomoro 1 go fihla 8
dinomoro
-- Laela barutwana go aga ditora gomme ba leibole tora ye nngwe le ye nngwe ka
khutlo le dipapetlakgadima tša
nomoro ya dikhupu ye e šomišitšwego, mohlala,
diswantšho.
MMETSE MPHATO WA R
Diswantšho
tša dilo tše 8
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
-- Morutiši o bontšha dikarata tše pedi tša go ba le nomoro ya dikhutlo ya go fapana le
diswantšho godimo ga tšona..
-- Laela barutwana go bapetša dikarata le diswantšho le dikhutlo go tšona go šupetša
“go feta”, “e fetwa ke” le “e lekana le”.
1.13 • Rarolla ka bomolomo marara a go hlakantšha le go ntšha go go begilwego go fihla Letšatši la 1
ka 8
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Go hlakantšha le
go ntšha Bomolomo: Bala dilo tša tšatši ka tšatši tša go fihla go 8.
Bala go ya pele le morago go fihla go 8.
Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
Go bala ka hlogo 1-10 morumokwano
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutisi o phaphatha diatla makga a 8.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane..
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 33
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šisintšwego
akantšwego
1.13 Kaenasthestiki
Go hlakantšha le Mehlala:
go ntšha
1. Morutiši o biletša barutwana ba bararo pele. Barutwana ba bangwe ba a ba bala.
Morutiši o bitša ba bangwe ba 2 gomme a botšiša: Ke barutwana ba bakae ge ba
hlakane?” 3 le 2 → 5. (Morutiši o re: 3 le 2 di dira 5)
2. Morutiši o hlopha ditulo tše pedi. O oketša ka tše pedi gape. Na go na le ditulo tše kae?
2 le 2 → 4.
3. Morutiši o emišetša letsogo le tee godimo. Gomme a re: “bala menwana ya ka. Ge nka
khutiša monwana wa ka wa mogogorupa, na o bona menwana ye mekae?
5 ntšha 1 → 4.
4. Laela barutwana go bala menwana mo seatleng se tee sa matsogo a bona. Fihla
monwana wa gago wa mogogorupa; Na o bona menwana ye mekae? 5 ntšha 1 → 4.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Laela barutwana go paka dibaledi tse 6 gomme o dire tše di latelago:
-- Morutiši o fa morutwana yo mongwe le yo mongwe dibaledi tše 6. Morutiši o fa ditaelo
gomme barutwana ba a araba mohlala, pakolla dibaledi tše pedi, oketša ka tše 3. Ke
tše kae ge di feletše ka palo. 2 le 3 → 5.
-- Bala dibaledi tše 4. Bala tše 2 godimo ga tše 4 tše o nago le tšona. Na o na le dibaledi
tše kae bjale? 4 le 2 → 6. Dilo le/goba dibaledi
-- Bala dipheta ka moka tše o nago le tšona. Ge o khupetša dipheta tše 2 ka letsogo la
gago, na o na le dipheta tše kae ka seatleng sa gago, o bona dipheta tše kae? 6 ntšha
2 → 4.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Dira mararane a dinomoro gomme o dumelele barutwana go ikhweletša dikarabo.
6 Mararane a dinomoro
3 9 7
2
9
221 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 33
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
222 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šisintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, šupetša le go hlaloša mahlakorepedi diswantšhong Letšatši le 1
Dibopego tša • Go bona ka mogopolo
mahlakorepedi
Kaenasthestiki
Morutiši o hlaloša selo gomme a botšiša barutwana go re selo seo ke eng mohlala,
-- ‘Ke gopola ka selo se sengwe se se lego se sehubedu, se na le maotwana a mane,
sa mabati a mararo le mafastere ao a bulegago ka go dira modumo “vuumm”.
MMETSE MPHATO WA R
Mošongwana wo o ka dirwa le dihlopha gomme wa fetolelwa go diphadišano –
sehlopha se tee se swanetše go hlaloša, gomme sehlopha se sengwe se swanetše go
phopholetša gore selo seo ke eng.
Seswantšho se sengwe le se sengwe
-- Hlaloša motho gomme o laele barutwana go laetša/lemoga motho yoo.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
Diswantšho le dikarolo tše di ripilwego
swarege
-- Bontšha morutwana seswantšho gomme a se lebelele. Morago ga fao se tloše gomme
o laele morutwana go hlaloša dintlha ka botlalo tšeo a di gopolago. Sethalwa se se sa felelago
-- Tšea seswantšho ka se tee ka se tee gomme o ripe dikarolwana tša tšona. Bea
diswantšho le dikarolwana ka gare ga lepokisi gomme o laele barutwana go nyakana
le dikarolwana tše di sego gona tša seswantšho se sengwe le se sengwe seo ba se
topago.
-- Thala diswantšho tše di sego tša felela godimo ga pampiri gomme o laele barutwana
go feleletša seswantšho seo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 33
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šisintšwego
akantšwego
3.4 • Tšwetšapele temogo ya gore mmele wa motho o na le lehlakore la nngele le la go ja Letšatši le 1
ao le lengwe le le lengwe le ka kgonago go sepela ka bolona
Go ripagare ka go
swana Khaenastetiki
-- Apeša morutwana yo mongwe le yo mongwe lepanta la rekere go makailana a go ja.
Koša ya ditiro/diretokošana tša
-- Opela koša ya go laetša ditiro: “Ke lokela leoto la ka la nngele ka gare” morumokwano mohlala, “Ke lokela leoto
la ka la nngele ka gare”
Laela barutwana go:
-- Bea diatla tša bona mo dihlogong tša bona.
-- Kgoma dikhuru tša bona ka sejabana/kgokgoilane tša bona tša go ja.
-- Kgoma legetla la bona la go ja ka diatla tša bona tša nngele.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe ploko ya go aga Ploko ya morutwana yo mongwe le yo
mongwe
Laela barutwana go dula godimo ga khaphethe le go:
-- Bea ploko mo lehlakoreng la bona la go ja/ le la nngele
-- Godimo ga magetla a bona a nngele/go ja.
-- Godimo ga dikhuru tša bona tša la go ja/le la nngele.
-- Godimo ga maoto a bona a la go ja/le la nngele bj.bj
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Letlakala la pampiri
swarege
3.1 -- Morutwana yo mongwe le yo mongwe o amogela pampiri le khrayone.
Boemo, tsebišo le -- Laela barutwana go thala mothalo mo gare ga pampiri go tšwa godimo go ya fase,
dipono mothalo wo mongwe mo gare go tšwa go la nngele go ya go la go ja
-- Morutiši o fa ditaelo:
o Bea monwana wa gago bogareng bja sefapano.
o Thala sediko go bogodimo bja letsogo la nngele la ploko.
o Thala khutlotharo go bofase bja letsogo la go ja la ploko.
o Thala khutlonne go bogodimo bja letsogo la go ja la ploko.
223 o Thala khutlonnethwii go bofase bja la go ja bja ploko
-- Ahlaahla phoustara ya seswantšho. Barutwana ba araba dipotšišo tšeo di ba
kgontšhago go hlaloša (ntle le go bontšha) maemo a diaetheme mo seswantšhong.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 34
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
224 mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
1.1 • Tšebatša tlhalošo ya nomoro 9
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 9 tšatši le lengwe le le lengwe.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 9. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša go bala ka bobedi ka bobedi o šomiša diretokošana tša dinomoro
Tiišetša go bala ka palosešupatatelano:
MMETSE MPHATO WA R
Barutiši ba hlopha dilo tše 6 ka tatelano. Šupa selo se sengwe le se sengwe ge ba dutše
bala botee, bobedi, boraro, bone, bohlano, botshelela.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane. Morutiši o phaphatha diatla makga a 9.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Kaenasthestiki
Laela barutwana go:
-- Bala go fihla ka 9 ge o namela ditepisi. Sete ya dikapalo tše kgolo
-- Thala nomoro ya 9 mo santeng/lebaleng/fase gomme o sepele godimo ga yona.
-- Phaphatha diatla makga a 9.
-- Lemoga dinomoro 1 go fihla go 9 ka sete ya dikapalo tše kgolo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Šomiša dikgopolo go dira gore barutwana ba itemogele tlhalošo ya 9 ka mebele ya
bona.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 34
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
1.6 Šomiša dilo tša go swarega tša mahlakoretharo Lleri la dinomoro Matšatši a 2
Dithekniki tša Morutiši o hlama mothalopalo goba lleri mo lebaleng goba mo lebatong
tharollo ya marara
-- Morutiši o fa ditaelo tša go swana le:
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
-- Ka mehla ema go 0 goba thoma go 0.
-- Ka mehla bala ge o dutše o sepela.
-- Sepelela go nomoro ya 5. Sepelela morago go nomoro ya 2. Sepelela pele go nomoro
ya 8.
-- Eya go nomoro ya 8. Sepela nomoro e1 go ya pele. Sepelela magato a 2 go ya
morago.
-- Ke nomoro efe ye e tlago ka morago ga 3?
-- Ke efe ye e tlago pele ga 7?
-- Tšwetšapele temogo ya polokego ya dinomoro ka go dira gore barutwana ba hlophe
dibaledi tše 9 goba selo se sengwe le se sengwe ka ditsela tša go fapana, mohlala,
--
Ge o bala, palo ya dilo ga e angwe ke bogolo, goba boemo, goba ge e ba ke tša mohuta o
tee. Mohlala:
-- Beakanya dikonopi tše 9, diphensele tše 9, dihupu tše 9, barutwana ba 9 bj.bj
-- Di bale ka peakanyo ye e fapanego, mohlala, di bale o di phatlaladitše, di batamelane,
ka mothalo goba di hlophilwe
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Šomiša nomoro ya 9 mo kamanong tše di tlwaelegilego
Laela barutwana go:
225
Nyalanya papetlakgadima ya seswantšho le nomoro ya dikhutlo ya go swana. Hlopha
nomoro ya go swana ya dibaledi.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 34
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
226 mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
1.3 • Lemoga dikapalo le mainapalo
Dikapalo le Khaenasthestiki
mainapalo
-- Bea dilo tše 5 ka go lokologana. Dilo tše 5 (kgopolopono)
-- Laela barutwana go di lebelela gabotsebotse
-- Barutwana ba lebelela thoko gomme morutiši o tloša selo se tee. Dibaledi
MMETSE MPHATO WA R
-- Barutwana ba swanetše go bolela gore ke selo sefe se se tlošitšwego.
-- Tloša dilo o bee tše dingwe mo sebakeng sa tšona, boeletša makgetlo a mmalwa Seswantšho sa
dilo tše 9
gomme o tšwelepele go tloša dilo tše pedi goba go feta.
Laela barutwana go:
disete tše mmalwa tša dikarata tša
-- Kgetha nomoro ya 9 ya sekapalo le leinapalo ka gare ga dipapetlakgadima tše dingwe. dinomoro tše di amago nomoro ya 1 go
-- Bea dipapetlakgadima tša sekapalo mo lebatong ka tatelano ye e nepagetšego ya fihla go 9
dinomoro.
-- Bea dipapetlakgadima tša sekapalo ka peakanyo ya go phatlalala. senyane
Arola barutwana ka dihlopha tše dinnyane. Morutiši o fa sehlopha se sengwe le se sengwe
sete ya dikarata tša dikapalo.
dipapetlakgadima tša gp ba le dikapalo
Efa barutwana ditaelo, mohlala, le mainapalo, dikhutlo le diswantšho,
mohlala,
-- Kgoma palo ya 4, bea kgokgoilane ya gago go nomoro ya 8, dula go palo ya 3, kitima
go potologa nomoro ya 5 makga a mahlano bj.bj.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Seswantšho
senyane
-- Bapala dikarata ka go tswalanya dibaledi le leinapalo, sekapalo, dikhutlo le dikarata tša sa dilo tše 9
diswantšho.
-- Netefatša gore sekapalo le leinapalo di tswalantšwe ka mehla le palo ya go swana ya Dibaledi
dilo.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 34
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
3.1 Latela tšhupetšo go sepela goba go ipea mo sekgobeng se se itšego Letšatši le 1
Boemo, tsebišo le • Tšwetšapele kwešišo ya tšhupetšo
dipono
Kaenasthestiki
-- Thala khutlotharo ye kgolo, goba sekwere mo lebatong goba mo lebaleng.
-- Barutwana ba sepela ka thoko ga sebopego ba bolelela godimo ge eba ba tepogela go
la nngele goba go la go ja gomme ba laetša se ka diatla,
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Dibopego tše kgolo tša go thalwa godimo
Thala khutlotharo ye kgolo, goba sekwere go pampiring gomme o e bee godimo ga lebato. ga letlakala la pampiri
Laela barutwana go:
-- Go kgorametša koloi ya sebapadiši kgauswi le methalo. Koloi ya thoye
-- Barutwana ka moka ba phurullela diatla tša bona tša nngele goba tša la go ja mo
tšhupetšong ya go nyalana gomme ba bolela gore la go ja goba la nngele.
Laela barutwana go:
Mpopi
-- Hlaloša dilo go tšwa go mahlakore a go fapana mohlala, mpopi (ka pele/ka morago),
Ntlo ya nnete
ntlo (pele/morago), bokapele/bokamorago bja sekolo, (pele/morago) bja koloi go ya le
mo o emego gona. Koloi
-- Barutwana ba hlaloša seo ba se bonago, mohlala, ge go na le mohlare mo pele ga ntlo
ba hlaloša maemo a mohlare.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
Diswantšho tše di laetšago tšhupetšo
swarege
gabotse mohlala, tšhupetšo ye koloi e
-- E re barutwana ba itemogele kgopolo ya bopele/bomorago ka go laetša tšhupetšo mo yago go yona, tšhupetšo ye motho a
diswantšhong. sepelelago go yona.
227 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 34
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
228 mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
3.3 Lemoga, šupetša le go fa leina dibopego tša mahlakorepedi ka mo phapošing le mo Letšatši le 1
diswantšhong le go di hlaola
Dibopego tša
mahlakorepedi • Tiišetša tsebo ka ga sediko, khutlotharo, sekwere le khutlonnetwhii
Khaenasthetiki
Laela barutwana go ipopa dihlopha tša ba babedi, tša ba babedi
Dibopego tša go fapana
-- Thala sebopego mo mokokotlong wa mogwera ka monwana wa gagwe Barutwana ba
MMETSE MPHATO WA R
bangwe ba swanetše go šupetša sebopego.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Letlakala la pampiri le didiko,
Tšweletša dibopego tša tšeometri tša bogolo le bokoto bja go fapana.
dikhutlotharo le dikwere le
Laela barutwana go: dikhutlonnethwii mohlala,
-- Hlaola dibopego tša tšeometri go ya le ka mohlala, didiko, dikhutlotharo, dikwere le
dikhutlonnethwii.
-- Hlaola dibopego tša tšeometri go ya le ka bogolo.
-- Hlaola dibopego tša tšeometri go ya le ka mmala. Akaretša dibopego tše kgolo le tše nyane
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa le dikhutlonne tša dikhutlo tša go fapana
swarege mohlala,
Laela barutwana go:
-- Ripa dibopego tše di laeditšwego ka godimo go tšwa go pampiring. Akaretša dibopego
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tše kgolo le tše nyane le dikhutlotharo tša dikhutlo tša go fapana.
-- Hlaola dibopego tše di fapanago mmogo.
-- Beakanya seswantšho sa dibopego tše di ripilwego gomme ba di šomiša ka nako ya
mošongwana wa bokgabo.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 34
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Methopo ye e šišintšwego Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla
akantšwego
3.4 • Tšwetšapele temogo ya go re go na le go ripagare ka go swana dilong Letšatši le 1
Go ripagare ka go Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
swana
-- Lebelela dilo tša nnete tše di tla laetšago go ripagare ka go swana. (lehlakore le tee
le lebellega go swana le lehlakore le lengwe) mohlala, serurubele, letlakala la letšoba
bj.bj.
-- Morutiši le barutwana ba kgoboketša diswantšho tša moakanyetšo wa go ripagare
ka go swana, mohlala, moakanyetšo wo o pentilwego mo dintlong, moakanyetšo mo
dithaeleng, moakanyetšo wa diswaramaloba le dipharatšhute.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
-- Barutwana ba ripa sebopego sa pelo goba sebjana sa go swara matšoba go tšwa go
pampiri ye e phuthilwego ka seripagare gomme ba e kgabiša ka nako ya bokgabo bja
go bonwa.
Pampiri ye e phuthilwego ka seripagare
229 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 35
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
230 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego mo bekeng ya 34 ye e amago nomoro ya 9 Letšatši le1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 9 tšatši le lengwe le le lengwe.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 9. Diretokošana tša morumokwano tša
dinomoro le dikoša
Bala ka hlogo 1-10
Tiišetša go bala ka bobedi ka bobedi o šomiša diretokošana tša dinomoro tša
morumokwano
MMETSE MPHATO WA R
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutisi o phaphatha diatla makga a 9.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Khaenasthetiki Sete ya dikarata tša dikapalo tša go dirwa
ka khatepoto ye kgolo.
A re bapaleng thaloko:
o ka no di penta mo diripeng tša polastiki
Morutiši o bea dibopego tša dinomoro tša khatepote ye kgolo goba dikarata tše di
ye koto goba boto ye thata
akaretšago dinomoro 1 go fihla go 9 ka tatelano mo lebatong.
Morutiši o fa barutwana ditaelo tša go swana le:
7
1 8
-- Dula go nomoro ya 6.
6 3
-- Bea monwana wa gago wa leoto go nomoro ya 3. 4 5
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Kitima go potologa nomoro ya 2 gararo.
9 2
-- Tshela nomoro ya 1.
-- Morutiši a ka hlahlamolla ka morago dikarata tša sekapalo.
1.4 • Šomiša dinomoro go kamano ye e tlwaelegilego Letšatši le 1
Hlaloša, bapetša Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
le go beakanya
Laela barutwana go:
dinomoro
-- Bala dilo ka phapošing
-- Bala dibaledi Dibaledi
-- Morutiši o bea dilo ka mokgobo mo tafoleng. Laela barutwana go akanya gore ke dilo Dilo ka phapošing
tše kae mo mokgobong. Di bale ka morago.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 35
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Dipapetlakgadima ka sekapalo le
swarege leinapalo, dikhutlo le diswantšho,
mohlala,
Laela barutwana go:
Seswantšo
-- Bapala thaloko ka go tswalanya palo ya dibaledi le leinapalo, sekapalo, dikhutlo le sa
senyane
dikarata tša seswantšho. diswantšho
tše 9
-- Netefatša gore sekapalo le leinapalo di tswalanywa ka mehla le palo ya go swana ya
Dibaledi, Dikhrayone
dilo
-- Gatiša nomoro ya 9 ka khrayone.
1.7 • Rarolla marara ka bomolomo (dipalo kanegelo) ka kamano yeo e amago dinomoro Letšatši le 1
1 go fihla go 9
Go hlakantšha le
go ntšha Khaenasthetiki
Seswantšho sa mohlare wo mogolo
-- Anega kanegelo ka ga mohlare wo mogolo wa go ba le nonyana e tee go wona.
Nonyana ye nngwe e a tšwelela. Na go na le dinonyane tše kae bjale? Barutwana ba
diragatša kanegelo ka dithibasefahlego. 1 le 1 e re fa 2.
Boeletša kanegelo go fihla ge go e eba le dinonyana tše 9.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Mogwera o tee o na le dibaledi tše 8 mohlala, diphoofolo tša polastiki gomme mogwera Dibaledi 9
wa gagwe o na le ye 1 go feta. Na ba na le diphoofolo tša polastiki tše kae ka palo? 8
le 1 → 9
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Letlakatšhomelo la go ba le mohlare le
-- Efa morutwana yo mongwe yo mongwe letlakalatšhomelo la go ba le seswantšho sa dibaledi
mohlare mo go lona. Barutwana ba bea sebaledi se tee mo mohlareng. Tšwelapele go
hlakantšha sebaledi se tee ka nako go oketša mo mohlareng ka nako.
231 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 35
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
232 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 • Hlaloša dilo tše pedi tše di amanago mmogo Letšat le 1
Boemo, tsebišo le Khaenasthetiki
dipono
-- Morutwana o kgopela mogwera go ema gare ga dilo/barutwana ba babedi.
-- Morutwana o kgopela mogwera go ema kgauswi le ngwanenyana wa go apara roko ye
talaleratadima
-- Morutwana o kgopela mogwera go ema kgauswi le mošemane wa boramphašane ba
MMETSE MPHATO WA R
mmala o mosotho
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
• Anega thapo gare ga dilo tše pedi.
• Barutwana ba fega diaparo tša nnete go ya le ka taelo ye e itšego mohlala,
-- “Anega hempe mo lehlakoreng la nngele la terata ya diaparo”
-- “Anega roko go la go ja la hempe” “
Letlakala la pampiri
-- Anega sakatuku kgauswi le..... bj.bj.”
Khrayone
-- “Anega marokgo gare ga...bj.bj.”
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
• Thala seswantšho sa ntlo go ya le ka ditaelo, mohlala,
-- Thala marulelo mo godimo ga letlakala
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Thala leboto la ntlo go bokagare bja letlakala bj.bj.
-- Thala mpša mo lehlakoreng la letsogo la go ja la ntlo.
Letlakala la pampiri ga se le swanele go ba le legolo kudu go netefatša gore dibopego tše
di fapanago di a kgomana go hlama seswantšho sa ntlo.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 35
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.3 Lemoga, šupetša le go fa leina dibopego tša mahlakorepedi ka phapošing le mo Letšatši le 1
diswantšhong:
Dibopego tša
mahlakorepedi • Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego mabapi le khutlonnethwii
Goba kgetha fela
Polokego ya sebopego ke bokgoni bja go kgona go fapantšha gare ga dibopego mo mešongwana ye
tikologong ya rena, go sa šetšwe bogolo goba bogolo bja dikhutlo mengwe
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Sehlopha se sengwe le se sengwe
Arola barutwana ka dihlopha.
se amogela diploko tša dibopego tša
-- Efa sehlopha se sengwe le se sengwe diploko tše 9 tša go aga tša sebopego sa khutlonnethwii tše 9 tša bogolo bjo bo
khutlonnethwii sa bogolo bja go fapana. fapanago
Laela barutwana go:
-- Hlaola diploko tša go aga tša sebopego sa khutlonnethwii ka dihlopha tša bogolo bja
go lekana.
-- Bala nomoro ya diploko tša go aga.
Morutiši o fa ditaelo tše di latelago:
-- Bea diploko tša go aga tša sebopego sa khutlonnethwii ka mothalothwii.
Seripa sa wulu
-- Bea diploko tša go aga tša sebopego sa khutlonnethwii ka maemo a go ema thwii
-- Bea diploko tša go aga tša sebopego sa khutlonnethwii ka manyokenyoke
-- Morutiši o fa morutwana yo mongwe le yo mongwe seripa sa wulu. Barutwana ba
hlama sebopego sa khutlonnethwii ka wulu.
233
Morutiši o laetša gore khutlonnethwii ya morutwana yo mongwe le yo mongwe ga di swane,
fela sebopego ka moka ke sa dikhutlonnethwii.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 35
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
234 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Dikarata tša go ba le dipapetlakgadima
-- Morutiši o thala dipapetlakgadima tša go fapana tše 20, ye nngwe le ye nngwe e tša go fapana tše 20, ye nngwe le ye
na le ye tee ya tše hlano tše di fapanego, dikhutlotharo, dikwere, dikhutlonne le nngwe e na le ye tee, tše hlano tše di
dikhutlonnethwii, mohlala, fapanego, dikhutlotharo, didiko, dikwere
le dikhutlonnethwii godimo ga tšona.
MMETSE MPHATO WA R
Morutiši o arola barutwana ka dihlopha.
Laela baruwana go:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Kgetha dipapetlakgadima tša khutlonnethwii go tšwa go dibopego tše dingwe.
Laela barutwana go:
-- Kgetha diswantšho ka moka tša go ba le matšoba ka gare ga mehlare le matlakala
bj.bj.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 36
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Tiišetša tsebo ye e kgobokeditšwego ye e akaretšago dinomoro 1 go fihla go 9 Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša Letšatši le 1
morumokwano
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 9 tšatši le lengwe le le lengwe.
Bala pele le morago go fihla ka 9.
Bala ka hlogo 1-7
Tiišetša go bala ka bobedi ka bobedi o šomiša diretokošana tša morumokwano
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutiši o phaphatha diatla makga a 9.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Dilo ka phapošing
-- Bea dilo ka dihlopha tše di akaretšago dinomoro1 go fihla ka 9 le go bala dilo ka go Dominose tša dinomoro
hlaboša lentšu.
-- Bapala nomoro ya dominose
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Efa morutwana yo mongwe le yo mongwe seswantšho, khutlo, sekapalo goba karata ya
Disete tše di lekanego tša dikarata tše di
leinapalo.
akaretšago dinomoro 1 go fihla go 9 ya
-- Barutwana ba araba ditaelo tša barutiši morutwana yo mongwe le yo mongwe go
amogela dipapetlakgadima
-- Barutwana ba dula ka sehlopha.
-- Morutiši o bitša nomoro mohlala, 9. Barutwana ka seswantšho, khutlo, sekapalo le
karata ya leinapalo ye e emelago 9, ba sepela go dikologa sediko, ba re “ke na le
senyane”
-- Boeletša ka dinomoro tše dingwe.
-- Ge yo mongwe le yo mongwe a bile le karolo ya gagwe ya ‘go ba’ nomoro, bitša
dinomoro ka tatelano.
-- Barutwana ba ema ka maoto ba swarela dikarata mo moyeng ge nomoro ya bona e
bitšwa.
-- Hlokomela ge eba barutwana ba kgona go ipeakanya ka tatelano go tloga go 1 go fihla
235 go 9.
-- Hlokomela go re barutwana ba kgona go beakanya dikarata ka moka tše di emelago
MMETSE MPHATO WA R
dinomoro 1, 2, le 3 go fihla go 9 ka moka.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 36
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
236 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 • Bapetša go re ke efe ya dikgoboketšo tše pedi yeo e: Letšatši le 1
Hlaloša, bapetša -- fetago
le go beakanya
-- fetwago (nyenyane)
dinomoro
-- lekana le (go swana)
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
MMETSE MPHATO WA R
-- Morutiši o neelana ka dilo tša mehutahuta go swana le matlakala, maswika,
dikhurumelo tša mabotlelo, dikhrayone, diploko bj.bj.
Laela barutwana go:
-- Beakanya ka “dihlopha” mohlala, maswika ka moka mmogo.
-- Bala nomoro ya dilo mo “sehlopheng” se sengwe le se sengwe.
-- Laetša gore ke sehlopha sefe se se lego “go feta”, “go fetwa ke” le “lekana le”.
Disete tše di akaretšago dinomoro tša go fihla go 9:
-- Barutwana ba dula godimo ga khaphethe ba dira “dihlaga” tše pedi ka diwulu.
-- Morutiši o fa barutwana ba gagwe ditaelo tša go bea dibaledi tše 2 ka mo sehlageng se
Diripana tše pedi tša wulu tša morutwana
tee, tše 4 ka gare ga sehlaga se sengwe.
o mongwe le o mongwe
-- Botšiša dipotšišo tša go swana le: “Ke sehlaga sefe seo se nago le “go feta”, “go fetwa
Dibaledi tše 9 tša morutwana o mongwe
ke” le “swana le” nomoro ya dibaledi?” mohlala,“sehlaga” sa dibaledi tše 2 se fetwa
le o mongwe
ke”sehlaga” sa dibaledi tše 4.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Laela barutwana go hlama disete tša dinomoro tša go fihla go 9 ka “go feta, go fetwa
ke” le ‘lekana le”.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 36
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.13 • Rarolla marara a go hlakantšha le go ntšha go go begilwego ka bomolomo go go Letšatši le 1
akaretšago dinomoro 1 go fihla 9
Go hlakantšha le
go ntšha Bomolomo: Bala dilo go fihla ka tše 9 tšatši le lengwe le le lengwe
Koša ya dinomoro le diretokošana tša
Bala go ya pele le morago go fihla ka 9. morumokwano
Tiišetša go bala ka bobedi ka bobedi o šomiša diretokošana tša morumokwano
Tiišetša go bala ka palosešupatatelano:
Morutiši o hlopha dilo tše 6 ka tatelano. Šupa selo se sengwe le se sengwe ge o bala la
mathomo, bobedi, boraro, bone, bohlano, botshelela.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutisi o phaphatha diatla makga a 9.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Khaenasthetiki
-- Morutiši o biletša morutwana o tee pele.
-- Morutiši o bea nomoro ye e fapanego ya dipheta (go fihla go 9) ka gare ga letsogo Dipheta goba dibaledi
la morutwana yo mongwe le yo mongwe, mohlala, tše 4 ka letsogong le tee, tše 5 ka
letsogong le lengwe
-- Morutiši o beakanya barutwana ka dihlopha tša senyane.
-- Barutwana ba dula godimo ga lebato.
-- Morutiši o laela barutwana ba 2 go ema ka maoto.
-- Morutiši o a botšiša: “Ke barutwana ba bakae ba ba dutšego mo fase?”
237 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 36
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
238 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.13 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Go hlakantšha le -- Barutwana ba dula godimo ga khaphete. Loga leano ge o se na dikomiki le dipiring.
go ntšha
-- Morutwana yo mongwe le yo mongwe o amogela dipheta tše 8 tše di beilwego ka
komiking ya go ba le piring.
-- Tšea dipheta tše 6 go tšwa komiking o di bee ka godimo ga piring. Tšea dipheta tše
dingwe tše 3 o di oketše go dipheta ka gare ga piring. Go na le dipheta tše kae ka gare
MMETSE MPHATO WA R
ga komiki? 6 le 3→9.
-- Tšea dipheta tše 4 go tšwa komiking o di bee ka godimo ga piring. Tšea dipheta tše
dingwe tše 4 o di oketše go dipheta ka gare ga piring. Go na le dipheta tše kae ka gare
ga komiki ? 8 ntšha 4 ntšha 4→0.
-- Tšea dipheta tše 4 mo go piring o di lokele ka gare ga komiki. Go na le dipheta tše kae
ka godimo ga piringi? 8 ntšha 4 →4.
-- Tšea dipheta tše 5 mo go piringi o di lokele ka gare ga komiki. Go na le dipheta tše kae
ka godimo ga piringi ? 8 ntšha 5 → 3.
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Arola barutwana ka dihlopha. Efa sehlopha se sengwe le se sengwe sete ya dikarata
kgadima tša diswantšho.
-- Bala diswantšho tše 6 go papetlakgadima. Ge o ka oketša papetlakgadima ka
diswantšho tše 2 godimo ga yona, o tla ba le tše kae bjale? 6 le 2 →8.
Disete tše mmalwa tša seswantšho
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Bala dilo tše 8 mo go karata ya seswantšho. Ge o khupetša diswantšho tše 3, o tla dipapetlakgadima
bona diswantšho tše kae? 8 ntšha 3→ 5.
-- Hlopha nomoro ya go swana ya dibaledi.
2.1 • Kopiša patrone/patrone ya lešata Letšatši le 1
Dipatrone tša Khaenasthetiki
tšeometri
-- Morutiši o arola barutwana ka dihlopha tše tharo. Hebahebetša le go laetša ka
ditiragatšo sehlopha se sengwe le se sengwe gore ke modumo wa koloi efe wo ba tla o
Diswantšho tša dikoloi tše tharo tša go
emelago.
fapana goba metšhene.
-- Sehlopha se sengwe le se sengwe se dira modumo wa sona wo ba filwego wona ge
morutiši a ba šupa mohlala,
-- Woosh, brrrm, Woosh, brrrm.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke ya 36
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
5.1 • Tiišetša kgopolo ya tšhomišo ya data Letšatši le 1
Kgoboketša le go Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
hlaola dilo
A re bapaleng thaloko:
Beakanya le go hlopha kgetho ya mmala wa tege ya go bapala ya beke ye e latelago
mohlala,
-- Bothata bjo bo tla rarollwago ke bja go šupetša gore na tege e tla ba ka mmala ofe mo
bekeng ye e latelago.
Talaleratadima, serolane le talamorogo
Kgoboketša data le go hlaola
Lego-, Duplo- goba diploko tša unifiksi.
-- Šomiša dilo tša nnete go dira kerafo go swana le diploko, mokgobo wa dikhupu, (mohuta o tee fela o tla šomišwa)
Diploko tša Lego goba Duplo tše di emelago mebala ya tege ye o beakanyago go e
5.2 dira, mohlala, tala, sorolwane le talamorogo.
Emela kgoboketšo -- Morutwana yo mongwe le yo mongwe o kgetha ploko ye tee ye e emelago mmala wa
ya dilo tše di kgetho ya gagwe ya tege ya go bapala ya beke.
hlaotšwego
Thala kerafo
-- Diploko di kgobokantšwe go ya le ka mebala godimo ga phoustara.
Bala le go hlatholla kerafo
5.3
-- Go ya le ka kgetho ya barutwana mmala wa hlama/tege ya go bapala wa beke o tla ba
Ahlaahla o o mo serolane.
bege dilo tše
hlaotšwego tše di
Talaleratadima
Blue Serolane
Yellow Talamorogo
Green
hlophilwego
2 4 2
239 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 37
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
240 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tsebiša tlhalošo ya nomoro 0 (lefeela) Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 10 o thoma go lefeela.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 10 o thoma go lefeela. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša go bala ka bobedi ka bobedi o šomiša diretokošana tša dinomoro tša
morumokwano.
Tiišetša go bala ka palosešupatatelano:
MMETSE MPHATO WA R
Morutiši o paka dilo tše 6 ka mothaladi. Šupetša selo se sengwe le se sengwe ge o bala la
mathomo, bobedi, boraro, bone, bohlano, botshela.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutisi o phaphatha diatla makga a 10.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Morutiši o šupetša gore lefeela le ra gore “ga go na selo” le go re go bala go thoma botse
go 1.
Khaenasthetiki
-- Morutiši o laetša barutwana leinapalo lefeela.
-- E re barutwana ba šupetše go re ke setho sefe sa mmele se se ka hlamago lefeela,
mohlala,
o Molomo wa morutwana
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
o Menwana ya morutwana
1.1 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Letšatši le 1
Bala dilo -- Morutiši o bea sebaledi se tee ka letsogong le tee gomme ka letsogong le lengwe ga a
bee selo.
-- O bula seatla sa gagwe se tee a bontšha barutwana sebaledi se tee, morago ga fao a Dibaledi
bula seatla se sengwe a bontšha barutwana go re ga go na selo.
-- Mošongwana wo o ka dirwa go šomišwa le barutwana. 0
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
-- Morutiši o bontšha barutwana dipapetlakgadima tša go se be le diswantšho le sekapalo
0.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 37
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tsebitša tlhalošo ya nomoro 10 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Bala dilo tša ka mehla go fihla go 10.
Bala go ya pele le morago go fihla ka 10. Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša Kgetha
morumokwano mešongwana e
Go bala ka hlogo go tšwa go 0-10
menyane fela
Tiišetša go bala ka bobedi ka bobedi o šomiša diretokošana tša dinomoro tša
morumokwano
Tiišetša go bala ka palosešupatatelano:
Morutiši o hlopha dilo tše 6 ka mothaladi. Šupa selo se sengwe le se sengwe ge o bala la
mathomo, bobedi, boraro, bone, bohlano, botshela.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutisi o phaphatha diatla makga a 10.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Ba hlama nomoro 10 ka mebele ya bona ka diphere (barutwana ba 4). Ripa dinomoro tša khatepoto
-- Bala go fihla ka 10 ge ba sepela ka mošito wa moropa.
-- Iša godimo menwana ye 10.
-- Thala nomoro ya 10 mo mohlabeng/lebatong/lebaleng gomme o sepele godimo ga
yona.
-- Fofa ga 10.
-- Bea dinomoro tše di ripilwego tša khatepote ka gare ga ”mokotlaphopholego”.
Dipapetlakgadima tša dikapalo tše kgolo.
-- Eba le sete ya dipapetlakgadima tša diswantšho tše di emelago nomoro, mohlala,
dikgwele tše pedi mo karateng ya nomoro ya 2. Barutwana ba “phophola” dinomoro ka
gare ga mokotla gomme ba di nyalantšha le dikarata
241 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 37
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
242 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Laela barutwana go:
-- Go hlopholla dinomoro tša bona tša mogala ba šomiša dikarata tša dikapalo tše kgolo. Dikarata tša go ba le dinomoro tša
Ba dire go re ba lemoge gore lefeela leo le emelago nomoro ya 10. mogala tša morutwana
-- Tšwetšapele temogo ya polokego ya dinomoro ka go dira gore barutwana ba hlophe
dibaledi tše 5 goba selo se sengwe le se sengwe ka ditsela tša go fapana, mohlala.
MMETSE MPHATO WA R
1 7
8
0
4 3
5
6
9 2
Ge go balwa, palo ya dilo ga e ame ke bogolo bja tšona, boemo goba e kaba ke tša mohuta
o tee. Mohlala:
-- Beakanya dikonopi tše 10, diphensele tše 10, dihupu tše 10, barutwana ba 10 bj.bj.
-- Di bale ka peakanyo ya go fapana, mohlala: Di bale o di phatlaladitše, di le kgauswi le
kgauswi, ka mothalo goba di le ka mokgobo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 37
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Dira gore barutwana ka ditaelo tša barutiši ba:
Dilo ka phapošing
-- Ba bee dilo ka dihlopha tše di akaretšago dinomoro 1 go fihla go 10 gomme ba di bale
ka go hlaboša lentšu. Morutiši o arola barutwana ka dihlopha tše 5.
Laela barutwana go:
-- Beakanya le go nyalantšha dikarata tša diswantšho, dipapetlakgadima tša khutlo,
dikapalo le mainapalo ka taelano ya maleba go fihla go 10, mohlala:
Sete ya dikarata tša diswantšho go fihla
Seswantšho Seswantšho Seswantšho go nomoro ya 10.
sa selo se 1 sa dilo tše 2 sa dilo tše 3
tee pedi tharo 0
bj.bj.
Dibaledi
-- Hlopha dinomoro tša dibaledi go karata-khutlo ye nngwe le ye nngwe.
243 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 37
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
244 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
2.1 • Bapala thaloko ya dipatrone – Tampelele (Hopskotšhe) 1 day
Patrone ya Logaganya le Thutatšhidullammele go Mabokgoni a Bophelo
tšeometri
Khaenasthetiki
-- Sepela go dikologa kamora. Ka taetšwa, goba ge mmino o ema, morutiši o bitša leina Mohlala wa patrone ye e filwego ye
la sebopego. Barutwana ba hlama sebopego seo ka menwana ya bona. Ba ka hlama e thadilwego mo lebatong/lebaleng/
dihlopha gomme ba hlama sebopego ka mebele ya bona. beranteng
MMETSE MPHATO WA R
-- Thala patrone ye e lego ka fase mo lebatong/lebaleng goba mo beranteng go re
barutwana ba kgone go sepela ka tsela ye e rilego.
Ahlaahla dipatrone, mohlala:
-- Botšiša dipotšišo tše bjalo ka:
-- ”Ke sebopego sefe se se tlago ka morago ga khutlonnethwii ya pele?”
-- “Ke sebopego sefe se se tlago pele ga sediko sa pele?
Barutwana ba latela patrone ka tsela ye e latelago:
-- Morutiši o re: ”John, o fofa pele ga Melissa”, gomme Mary, o ka fofa ka morago ga
Kabelo”
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Fofa ka dinao tše pedi mo go khutlonnethwii.
-- Tshela ka leoto la nngele ka go khutlotharo.
-- Fofa ka leoto la go ja mo go sekwere.
-- Fofa ka maoto a mabedi mo go sediko gomme o retološa mmele wa gago mola o eme
ka gare ga sediko.
-- Feleletša patrone.
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 37
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
2.1 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Morutwana yo mongwe le yo mongwe o
hwetša dibopego tše di latelago:
Patrone ya -- Morutwana yo mongwe le yo mongwe o hwetša dibopego tše di latelago:
tšeometri
Morutiši o hlama patrone ka dibopego tša gagwe.
Laela barutwana go:
-- Kopolla patrone ya morutiši ka go šomiša dibopego tša ka godimo.
-- Tlhabolla dipatrone tša bona ka dibopego tše di filwego.
3.1 Latela ditšhupetšo gore o sepele goba go ipea mo sekgobeng se itšeng Ditaelo go tšwa go morutiši
Boemo, tsebišo le • Godiša kwešišo ya tšhupetšo ka go dira ditaelo go akaretša la nngele le la go ja Mareo:
dipono
Khaenasthetiki Godimo/fase
Laela barutwana go latela ditaelo tša morutiši Ka gare /ka ntle
-- Lebela godimo/lebelela fase /lebelela go ya godimo Godimo/tlase
-- Kobela fase/koba go ya fase. Ka pele/ka morago
-- Emiša leoto la nngele/emiša leoto la go ja. Ka pele ga / ka morago ga
-- Gabula go dikologa tafola. Godimo ga /ka godimo/tlase / ka fase
-- Sepela go ya pele/sepela go ya morago Lehlakore le tee/lehlakore le lengwe
-- Tsenya letsogo la gago ka gare/ka ntle Kgauswi le
-- Ema ka thoko ya la go ja la setulo/Ema ka thoko ya la nngele la setulo. Nngele/la go ja.
-- Ema pele ga setulo sa gago/ka morago ga setulo sa gago. magareng
-- Ema magareng ga ditulo tše pedi.
-- Lebelela go la go ja/lebelela go la nngele
245 -- Retologela go leoto la gago la nngele.Retologela go leoto la gago la go ja. MMETSE MPHATO WA R
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 37
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
246 mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Letlapa
Laela barutwana go dira tše di latelago mo letlapeng:
-- Thala didiko gomme o tšwelepele go potologa potologa
MMETSE MPHATO WA R
-- Thala methalo go tšwa go la nngele go ya go la go ja
-- Thala methalo ya godimo le fase.
-- Morutiši o thala dikhutlo tše pedi gomme morutwana o thala mothalo go di kopanya
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya thuto ye e šišintšwego:
Beke 37
Mošongwana o tee wa ka phapošing wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ± 30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS mmetse ye ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
5.1 • Tiišetša kgopolo ya tšhomišo ya data Letšatsi la 1
Kgoboketša le go Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
hlaola dilo
-- Morutiši o ahlaahla le go hwetša ka mo morutwana yo mongwe le yo mogwe a tlago
sekolong ka gona.
-- O rulaganya seswantšho se se emelago barutwana ba ba sepelago,ba go tla ka
thekisi,ka dikoli tša batswadi, le ba go fihla ka pese, mohlala:
5.2
Emela kgoboketšo
Dikgatišobaka tša thekisi, pese, koloi
ye dilo tše
le morutwana a sepela. Ge o se na
hlaotšwego
diswantšho
loga leano gomme o thale tša gago
5.3
Ahlaahla o 4 2 3 1
bege dilo tše
hlaotšwego tše di
hlophilwego
-- Sekaseka dipoelo go ya ka dipotšišo
247 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 38
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
248 Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tsebo ye e hweditšwego mo go beke ya 37 ye e akaretšago nomoro 0 go Letšatsi la 1
fihla go 10
Bala dilo
Bomolomo: Go bala dilo tša ka mehlago fihla 10.
Go go ya bala pele le morago go fihla go 10.
goba
Go bala ka hlogo 0-10
MMETSE MPHATO WA R
Tiišetša go bala ka bobedi ka go šomiša morumopalo
Kgetha fela ye
Tiišetša go bala ka palosešupatatelano: mengwe ya
mešongwana
Morutiši o hlopha dilo tše 6 ka mothalo. Šupa selo sengwe le se sengwe ge o bala la
mathomo, la bobedi, la boraro, la bone, la bohlano,la botshelela.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”. Merumopalo le dikoša
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutiši o phaphatha diatla makga a 10.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Khaenasthetiki
-- Morutiši o thala 11 (0 go fihla go 10)) didiko mo lepatlelong goba o šomiša dihupu.
Ngwala dinomoro 0 go fihla go 10 ka gare ga sediko se sengwe le se sengwe. Morutiši
Mekotlanawa ye 10
o bitša nomoro gomme morutwana o foša mokotlana ka go sediko se se biditšwego.
Thala didiko mo lešabašabeng/fase goba
-- Gopotša barutwana gore 0 e ra gore lefeela. Ge morutwana a fošetša mokotlanawa ka
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
mo lebatong goba šomiša dihupu
go sediko sa lefeela” o tla tšwa mo thalokong.
-- Morutwana a fošetša mokotlanawa ka go sediko se se kwanago le karata ya khutlo
goba seswantšho se se laeditšwego ke morutiši.
-- Morutwana foša mokotlanawa wa gagwe ka gare ga sediko se se bontšhitšwego mo go
karata ya sekapalo ye e bontšhitšwego ke morutiši.
-- Tšwelapele ka go šomiša dikarata tša leinapalo ka tsela ye e swanago
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 38
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3 Lemoga le go laetša dikapalo le mainapalo ao a nyakilego go swarega ka go šomiša Sete ya dikarata tša dinomoro tše di
dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi akaretšago nomoro ya 0-10
Dikapalo le
mainapalo A re bapale thaloko:
-- Morutiši o ngwala leinapalo mo lehlakoreng le tee la karata gomme a ngwala sekapalo Dikarata tše di akaretšago dinomoro
mo lehlakoreng le lengwe la karata go akaretša le dinomoro 1-10 ka leinapalo mo thokong e tee le
-- 0 go fihla go 10 (šomiša disete tše mmalwa). sekapalo ka thokong ye nngwe (Dira
-- Barutwana ba” bala” leinapalo gomme ba phopholetša sekapalo. disete tše mmalwa gore morutwana yo
mongwe le yo mongwe a be le karata ya
-- Ba retološa karata gomme ba iphošolla.
gagwe).
1.4 • Tsebatša dipalosešupatatelano – pele,bobedi, boraro, go fihla go botshelela..... Letsatši le 1
mafelelo
Hlatholla, bapetša
le go beakanya Kgopolo ye e godišwa bokaone ge nako e tšwelapele le ka tšhomišo ya go leipola mabaka
dinomoro a tlhago ge a tšwelela ka phapošing, mohlala: go ema ka mothalo gore ba ye ntle “Siya ke
wa pele, Helen ke wa bobedi.......”
Khaenasthetiki
-- Laela barutwana go kitima lebelo. Ke mang wa pele, ke mang wa bobedi, ke mang wa
mafelelo?
Bapala thaloko – “ke efe ye e lego yona”?
-- Laela barutwana go dula ka mothaladimo go ditulong tše hlano
-- Morutiši o re: “ke nagana ka yo mongwe wa barutwana ba.. Morutwana o apere jesi ye
khubedu.”
-- Go thoma ka morutwana yo a a dutšego ka pele, o sepela go bapa le mothaladi, a
kgoma morutwana yo mongwe le yo mongwe gomme a botšiša: “ke morutwana wa
pele, wa bobedi, wa boraro....?
Laela barutwana ba 5 go ema mo dikgatong ka ntle. Morutiši o bea sekapalo se se
nepagala ka fase ga ngwana yo mongwe le yo mo dikgatong.
-- Mpontšhe gore ke morutwana ofe yo a emego mo go:
Ditulo tše hlano
-- Kgato ya pele.
Sete ya dikarata tša dinomoro tše di
-- Kgato ya bobedi
akaretšago nomoro ya 1-10
-- Kgato ya boraro, bj.bj.
249 Morutwana mo go kgato ya pele o swara karata ya sekapalo ka morago ga ge karabo e
etšwa go barutwana ka yena. Tšwelapele go fihla go nomoro ya bo 6. Loga leano ge go se na dikgato
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 38
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
250 Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.7 • Ka bomolomo rarolla mararantšu (dipalokanegelo) tše di akaretšago nomoro ya 10 Letšatši le 1
Go hlakantšha le Bomolomo: Go bala dilo tša ka mehla go fihla 10.
go ntšha Bala go ya pele le morago go fihla go 10.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutisi o phaphatha diatla makga a 10.
MMETSE MPHATO WA R
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Mehlala:
1. Go na le basetsana ba 5 ka phapošing. Basetsana ba ba 5 gape ba tsene. Ke ba
bakae bjale ba ba lego gona? 5 le 5 → 10.
2. Bala dibaledi tše 7. Oketša ka tše pedi. Oketša ka e tee. Ke tše kae ka moka? 7 le 2 le
1 → 10.
3. Go be go nale dibaledi tše 10 mo tafoleng. Go šetše tše 4 fela. Ke tše kae tše di
tlošišwego? 10 tloša 6 → 4.
4. O na le di mabole tše 10. Tloša 3. Ke tše kae tše di šetšego? 10 tloša 3→7
5. O dirile dikhekhe tše 10. O rekišitše dikhekhe tše 2. O na le tše kae tše di šetšego?
6. Go be go nale dibaledi tše 10 mo tafoleng. Go šetše dibaledi tše 6. Ke tše kae tše di Dibaledi
sego gona?
3.1 • Latela ditšhupetšo tša go sepela goba go ipea ka phapošing Letšatši le 1
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Boemo, tsebišo le Khaenasthetiki
dipono -- Morutiši o laela morutwana go ema kua morago ga phapoši. (mo lebati le bulegago go
bontšha bokapele bja phapoši).
-- Morutiši o botša barutwana go ema ka thoko e tee/thoko ye nngwe ya phapoši.
-- Morutiši o laela morutwana go ema mo pele ga phapoši.
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo Tšhipi
Modumo o na le tlhalošo Nakana
Barutwana ba theeletša:
Setlabakelo se sengwe le se sengwe sa
-- Tšhipi mmino
-- Nakana
Diploko tša legong tše 2
-- Setlabakelo sa mmino.
-- Bethantšha diploko tše pedi.
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 38
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Barutwana ba tswalela mahlo a bona gomme ba hlatha modumo wa tšhipi, goba nakana
goba setlabakelo sa mmino.
Boemo, tsebišo le
-- Barutwana ba tswalela mahlo a bona gomme ba hlatha gore modumo o tšwa kae. Ba
dipono
ka thoma ka go fošetša mokotlanawa ka thokong ya lešata gomme ka morago a bega
moo lešata le lego gona, mohlala: ka pele ga phapoši, kgauswi le sekhutlo sa puku Tšhipi
bj.bj.
Nakana
-- Morutiši o laela barutwana ba ba 4 gore ba eme go bapa le mathoko a maboto a
phapoši. Barutwana ba bane mahlakoreng a mane a phapoši, yo mongwe le yo Setlabakelo se sengwe le se sengwe sa
mongwe ka setlabakelo sa go fapana le sa ba bangwe (tšhipi, nakana, setlabakelo sa mmino
mmino le diploko tše 2). Diploko tša legong tše 2
-- Morutiši o bontšha barutwana ka botee ka seatla sa gagwe go dira lešata ka
setlabakelo sa bona, mohlala: tšhipi fela.
-- Phapoši ka moka e bontšha moo modumo o tšwago gona ka go šupetša thoko ya
mohlala: Tšhipi.
-- Go tiišetša dikgapolo tša la nngele le la go ja, romela barutwana ba babedi bao ba
emego mo pele le ka morago ka phapošing morago sehlopheng.
-- Boeletša mošongwana wo o swanago o nepiša mo go medumo ye e tšwago ka
thokong ya la nngele le la go ja la phapoši.
-- Barutwana ba re “nngele ” ge modumo o tšwa seatleng sa nngele gomme la go ja ge
modumo o tšwa seatleng sa go ja
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Barutwana ba šomiša ploko, mohlala: šutiša ploko go amana le setulo
o Šutela morago/šutela pele.
Ploko le setulo
o Ema ka letsogong la go ja la setulo/ Ema ka letsogong la nngele la setulo.
-- Ema magareng ga ditulo tše pedi.
-- Hlaola dieta ka dieta tša la nngele le tša la go ja Phere ya dieta
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Letlakalatšhomelo le khrayone
swarege
Laela barutwana go feleletša letlakalatšhomelo ka go šomiša khrayone go thala mothalo
gare ga methalo, mohlala:
251 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 38
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko)wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
252 Mmetse ya ± 5 ka beke)
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
4.2 Ela botelele bja barutwana ka theipi ya go ela Theipi ya go ela
Botelele -- Lebelela kotara ya mathomo le ya boraro ge botelele bo be bo elwa ka go šomiša diatla Height
Tšhate Chart
ya botelele
mo go tšhate ya botelele.
-- Botelele bja barutwana bo elwa gape.
-- Morutwana o bea theipi kgauswi le diswantšho tša diatla mo go tšhate ya botelele.
-- Botelele bja barutwana bo elwa gape.
MMETSE MPHATO WA R
-- Lemoša barutwana gore re šomiša setlabakelo sa go ela se se lekaneditšwego gomme
se ke se mma a se šomiša ge a roka roko.
-- Bjale botelele bja bona ga se diatla tše 10 fela ke metara o tee le disentimetara tše
lesome.
-- Barutwana ba ka bapetša botelele bja bona. Ke mang yo motelele/mokopanakopana
ka phapošing?
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
-- Morutwana o patlama mo lebatong gomme ba bangwe ba bea diploko tša go aga
(bogolo bja go lekana) ka mothalo kgauswi le mmele wa morutwana.
-- Morutiši o fa ditaelo: “Aga se sengwe se se lego se setelele go feta/kopananyana go
fetwa ke mogwera wa gago” ”
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 39
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ya ± 5 ka beke))
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 • Tiišetša tlhalošo ya 10 Letšatši le 1
Bala dilo Bomolomo: Go bala dilo tša letšatši le lengwe le lengwe go fihla go10.
Bala go ya pele le morago go fihla go 10.
Go bala ka hlogo 0-10 Dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša go bala ka palosešupatatelano:
Morutiši o paka dilo ka mothalo.
Šupa selo sengwe le se sengwe ge o bala la mathomo, la bobedi, la boraro, la bone, la
bohlano, la botshelela.
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutisi o phaphatha diatla makga a 10.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Khaenasthetiki
Laela barutwana go:
-- Bolela morumopalo ka go šomiša menwana ye lesome
-- Bala nomoro ya makga ao morutiši a kokotago mo tafoleng gomme o mo ekiše
-- Phaphatha diatla makga a lesome.
-- Go bala go ya ka nako ya mošito wo o lekanetšego mola barutwana ba sepela ka
dikgato go ya fase, ba tshelatshelela ka gare le ka ntle ga dihupu.
-- Kiba ka maoto go ya ka nako go mošito wo o lekanetšego.
Mekotlanawa le seroto
-- Barutwana ba lesome ba ema ka sediko ka seroto mo gare yo mongwe le yo mongwe
ka mokotlanawa. Laela barutwana go lahlela mokotlanawa ka gare ga seroto gomme
ba tšwelepele go fihla go nomoro ya 10. Barutwana ba swanetše go bala godimo ge
ba foša. Boeletša mošongwana wo go fihlela morutwana yo mongwe le yo mongwe a
hweditše sebaka.
253 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 39
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
254 Mmetse ya ± 5 ka beke))
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.1 Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
Bala dilo
Arola barutwana ka dihlopha tše nnyenyane:
-- Morutiši o fa barutwana mararane a dinomoro.
-- Barutwana ba utolla le go nyakišiša dikgonagalo ka moka
Dira mararane a dinomoro tše di
-- Barutwana ba ka foša letaese go hwetša gore ba ka aga mararane afe a nomoro. akaretšago 1 go fihla go 10
MMETSE MPHATO WA R
Diswantšho pedi
tše 6
hlano dilo tše 5
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 39
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ya ± 5 ka beke))
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3 • Tiišetša go hlakantšha le go ntšha ka dikarabo go fihla go 10 Letšatši le 1
Go hlakantšha le Bomolomo: Go bala dilo tša ka mehla go fihla 10.
go ntšha Bala go ya pele le morago go fihla go 10. Dikoša tša dinomoro diretokošana tša
morumokwano
Tiišetša go bala ka bobedi ka go šomiša diretokošana tša morumokwano tša
dinomoro
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutisi o phaphatha diatla makga a 10.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
Khaenasthetiki
-- Morutiši o biletša barutwana ba bahlano pele gomme o tšwelepele go oketša ka o tee
go fihla go nomoro ya 10
-- Barutwana ba bala godimo.
5 le 1→6. (E re: Hlano le tee difa tshela)
6 le 1→7.
7 le 1→8.
8 le 1 →9.
9 le 1→10.
-- Morutiši o gomiša barutwana gomme barutwana ba bala go ya morago.
10 tloša 1→9
9 tloša 1→8
10 tloša 2→8
Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Barutwana ba dula mo khapeteng. Morutwana yo mongwe le yo mongwe o na le dibaledi Dibaledi tše 10 tša morutwana yo
tše 10 le sekhurumelo sa polastiki. mongwe le yo mongwe
Laela barutwana go latela ditaelo:
-- Hlopha dibaledi tše 4 mo sekhurumelong sa gago.Oketša ka tše 4. Ke tše kae ka Dikhurumelo tša polastiki, mohlala:
moka? 6 le 4 → 10 dikhurumelo tša ditshelo tša aesekhreme.
255
-- Paka dibaledi tše 10. Tloša tše 5. Go šetše tše kae? bj.bj.
MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 39
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
256 Mmetse ya ± 5 ka beke))
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.3 Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa Dipapetlakgadima tša diswantšho tše di
swarege akaretšago dinomoro 1 go fihla go 10
Go hlakantšha le
go ntšha -- Bala dilo tše 8 mo karateng ya seswantšho.Ge o oketša karata ya seswantšho ka dilo
tše pedi, o tlo ba le tše kae bjale?
Dibaledi
-- 8 le 2 →10. Paka dibaledi tša nomoro ya go swana
-- Bala dilo tše 10 mo go karata ya diswantšho. Ge o khupetša tše 3, o bona tše kae? 10
MMETSE MPHATO WA R
tlotša 3→ 7. Paka dibaledi tša nomoro ya go swana.
1.4 • Bapetša gore ke efe ya dilo tše di kgobokeditšwego tše di filwego tše di Letšatši le 1
Hlaloša, bapetša -- fetago
le go beakanya
-- nnyane go
dinomoro.
-- lekana le (swana)
Bala pele le morago go fihla go 10 ka go šomiša morumopalo le dikoša
Tiišetša go bala ka bobedi ka go šomiša diretokošana tša morumokwano tša
dinomoro
Tiišetša dikgopolo tša “ntši” le “nnyane”.
Phaphatha diatla makga a mantši……….EMA.
Phaphatha diatla makga a mannyane/ a se makae. Morutisi o phaphatha diatla makga a 10.
Botšiša gore ke palo efe ya mephaphatho ye e bilego ye ntšintši/nnyanennyane.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Dihupu tše 2
Khaenasthetiki
-- Morutiši o bea barutwana ba ba 6 mmogo ka go hupu le barutwana ba ba 4 ka go hupu
ye nngwe.
-- Morutiši oa a botšiša:“Na go na le barutwana ba go feta, barutwana ba banyane goba
nomoro ya go swana ya barutwana hupung ye nngwe le ye nngwe?
-- ” Barutwana ba hlatha gore ke hupu efe ye e nago le nomoro ya barutwana “go feta ”
”nnyane go ”, le “go swana”.
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 39
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ya ± 5 ka beke))
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
1.4 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Hlaloša, bapetša -- Bea dibaledi tše 10, dibaledi tše 6 le dibaledi tše 4 mo tafoleng. Dibaledi
le go beakanya
-- Ntle le go bala phopoletša nomoro ya dibaledi/ diploko mo tafoleng.
dinomoro.
-- Morutiši o a botšiša:”Naa go na le dibaledi tša go feta tše 7?” “Na di a swana, di feta,
nnyane go, nyennyane go, di lekane, ga se di lekane?”
-- Morutiši o re: “tšheka karabo ya gago ka go bala dibaledi.” “Phopholetšo ya gago e be
ele kgauswi bokaakang?”
Šomiša dibopego goba diswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege
-- Morutiši o bontšha dikarata tše pedi tša go ba le dinomoro tša dikhutlo tša go fapana
Dikarata tše pedi tša go ba le dinomoro le
goba diswantšho mo go tšona.
diswantšho tša go fapana go tšona
-- Barutwana ba bapetša dikarata le diswantšho gomme ba dira dikhutlo mo go tšona
gomme ba hlatha dikgopolo“e feta”, “nnyane go ” le “lekana le
257 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 39
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
258 Mmetse ya ± 5 ka beke))
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Hlaloša dilo tša mahlakoretharo tše pedi goba go feta tšeo di tswalanago Letšatši le 1
Boemo, tsebišo le • Tiišetša Nngele le La go ja Pampiri ya megatišo ye e swailwego
dipono “nngele ’ le “la go ja ”
Khaenasthetiki
-- Morutiši o bea dikgato tša la nngele le la go ja go dikologa phapoši ka moka. MMETSE MPHATO WA R
-- Barutwana ba abula ka letsogo la go swana le khuru ya go swana ba ba šuta
sammaletee.
-- Sepela ka tšona, tseleng ya bona ya go ya sekotlelong sa go hlatswetša.
--
--
--
Morutiši o bofelela seripa sa wulu mo magoswing a la go ja a barutwana.
Morutiši o fa ditaelo
-- Emiša leoto la gago.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Bea leoto la gago la go ja mo setulong.
-- Kgoma khuru ya gago ya nngele ka sejabana sa gago sa la go ja.
-- Goga tsebe ya gago ya nngele ka seatla sa gago sa la go ja
-- Bea seatla sa gago sa la go ja mo legetleng la gago la nngele le seatla sa gago mo go Seripa sa wulu ye khubedu
legetla la gago la go ja sammaletee.
-- Ikgokare (putla mothalogare).
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 39
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
CAPS Mmetse ya ± 5 ka beke))
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
3.1 Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
Boemo, tsebišo le -- Morutiši o bea maleke a 7 godimo ga tafola.
dipono
-- Barutwana ba bolela gore ke nomoro efe ye e lego go la nngele la 3, ke nomoro efe ye
e lego ka go la go ja la nomoro 6, ke nomoro efe ye e lego magareng ga 3 le 6
-- Ke nomoro efe ye e lego ya mathomo gomme ke nomoro efe ye e lego ya mafelelo.
Maleke ao a nomorilwego
1 2 3 4 5 6 7
o 1
n
-- Morutiši o bea mpopi/koloi tše tharo ka diaparo goba mebala ye e bonalago mo godimo
ga tafola. c
r
-- Botšiša dipotšišo tše bjalo ka:
e
o Ke mpopi /koloi tefe ye e lego ka go la nngele? Mepopi ye meraro goba dikoloi
o Ke mpopi /koloi efe
ye e lego ka go la go ja?
o efe ye e lego mo gare?Ke mpopi /koloi efe ya mafelelo
Ke mpopi /koloi u
Šomiša dibopego gobasdiswantšho tša mahlakorepedi tša go bonwa fela di sa
swarege i
-- Nakong ya bokgabo bja go bonwa barutwana ba dira dikgatišo tša pente ka go šomiša
diatla tša la nngele le la go ja.
-- Ripa gomme o kgomaretše mo pampiring o laetša leoto la nngele le la go ja.
2.1 • Itlhamela patrone/patrone Dibopego le dikarata tša di patrone Letšatši le 1
Dipatrone tša Šomiša dilo tša go bonwa le go swarega tša mahlakoretharo
tšeometri
-- Barutwana mathomong ba kopiša dipatrone go tšwa go dipatrone tše di filwego
-- Mafelelong barutwana ba itlhamela dipatrone le go hlaloša dipatrone tša bona.
259 MMETSE MPHATO WA R
Nako ya go ruta ye e šišintšwego:
Beke ya 39
Mošomongwana wa ka phapošing o tee wo o beakantšwego wa go hlahlwa ke morutiši (sediko) wa metsotso ye ±30 ka letšatši (mešongwana ya
260 Mmetse ya ± 5 ka beke))
Nako ye e
Sererwa Dintlha tša go hlatholla Methopo ye e šišintšwego
akantšwego
2.1 Mošomo wa boto ya go kgwaetša: Poroto ya go kgwaetša le diphekese
Dipatrone tša Laela morutwana go šomiša seatla sa gagwe sa la go ja gomme a šomiše sa nngele ka Dipatrone tšeo barutwana ba swanetšego
tšeometri morago a šomiše diatla ka moka go bea diphekse mo go boto ya go kgwaetša. go kopolla go tšwa go tšona.
-- Morutiši o botša barutwana mo ba beago diphekse, mohlala.
o Mothalong wa ka godimo.
o Mothalong wa ka fase.
MMETSE MPHATO WA R
o Ka go la nngele.
o Ka go la go ja.
o Mo gare.
Laela barutwana go:
-- Dira dibopego mo go boto ya go kgwaetša ka diphekse tša mebalabala.
-- Morutiši o hlama patrone ye bonolo ka diphekse mo go boto ya gagwe ya go kgwaetša
gomme barutwana ba kopolla patrone ya gagwe mo go di boto tša bona.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Beke ya 40 Šomiša Beke ya 40 go hlokomela mafokodi a dikgopolo le/goba go temogo ya mapheko a go ithuta
Area ya diteng Sererwa Khretheria ya Kelo
CAPS Nomoro le 1.1 Akanya le go bala ka hlogo go fihla go 10 (Dikoša le diretokošana tša morumokwano tša dinomoro di akareditšwe go
diophareišene tša godiša temogopalo)
Bala dilo
dinomoro Bala go ya pele le morago (0-10)
Bala ka bobedi ka bobedi (Dikoša tša dinomoro le diretošana tša morumokwano)
Kwešiša dikgopolo “ntši le nnyane” (phaphatha)
Kwešiša gore ke mephaphatho efe ye e lego ye “mentši/mennyane, mentšintši/menyanenyane
Laetša diswantšho tša dinomoro le dikarata tša dikhutlo go tloga go 0-10
Tseba dikapalo 8, 9, 10 le 0
Lemoga mainapalo seswai, senyane le lesome le lefeela
Feleletša tatelano ya dinomoro ye bonolo go tloga go nomoro ya 1-10
1.4 Lemoga le go hlatha dinomoro ka go kamano ye e tlwaelegilego-mohlala, bogolo, retšistara
Hlaloša, bapetša le go beakanya dinomoro Fapantšha gare ga go feta, go fetwa ke, e lekana le, bontšintši, bonnyanenyane go fihla go nomoro ya 10
Kwešiša dipalošupatatelano-mathomo, bobedi, boraro, bone, bohlano le botshelela
1.6 Šomiša ditlabakelo tša go swarega
Dithekniki tša tharollo ya marara Hlaloša dikgopolo tša mong ka mantšu le ka dithalwa goba dilo tša go swarega
1.7 le 1.13 Rarolla ka bomolomo marara a go hlakantšha le go ntšha ao a akaretšago dinomoro tša go fihla go 10
Go hlakantšha le go ntšha
Dipatrone le 2.1 Kopolla, katološa gomme o itlhamele dipatrone tša go kwewa
difankišene Kwešiša thaloko ya “tampelele”
Dipatrone tša tšeometri
Sekgoba le 3.1 Tseba dikgopolo kgauswi le, gare ga le bogare, la nngele le la go ja
Sebopego
Boemo, tsebišo le dipono Kwešiša dikgopolo: go ya pele, go ya morago, godimo le fase, bogodimo le bofase, la nngele le la go ja
(Tšeometri) 3.2. Kgona go aga mararane ya diripa tše 24
3 Dilo tša mahlakoretharo le dibopego tša Lemoga le go hlatha sediko, khutlotharo, sekwere le khutlonnethwii
mahlakorepedi.
3.4 Go ripagare ka go swana Lemoga mothalo wa go ripagare ka go swana go dilo
Kelo 4.2 Kwešiša gore dilo di ka elwa ka go šomiša theipi ya go ela
Botelele Kgona go dira mošomo wa boto ya go kgwaetšao tšweleditšwego pele.
Tšhomišo ya data 5.1 Kgoboketša le go hlaola dilo Kgona go kgoboketša, hlaola, thala, go bala le go emela (sekaseka) dilo go ya ka pharologantšho e tee
5.2 Emela data ye e hlaotšwego
261 5.3 Ahlaahla le go bega dilo tše di hlaotšwego
tše di kgobokeditšwego.
MMETSE MPHATO WA R
MMETSE MPHATO WA R
KGAOLO 4: KELO
4.1. Matseno
Kelo ke tshepetšo tšweledi ye e beakantšwego ya go hlaola, go kgoboketša le go hlatholla tshedimošo mabapi le
bokgoni bja baithuti, ka go šomiša mehuta ya kelo. E akaretša magato a mane:
• Go tšweletša le go kgoboketša bohlatse bja phihlelelo
• Go lekola bohlatse bjo;
• Go rekhota dikhwetšo le
• Go šomiša tshedimošo ye go kwešiša le go thuša tšwelopele ya barutwana mabapi le go kaonafatša
tshepetšo ya go ithuta le go ruta.
Kelo e swanetše go ba ye e sego ya semmušo (kelo ya go ruta) le kelo ya semmušo (kelo ya go ithuta). Go tšona
dikelo tše ka bobedi barutwana ba swanetše go hwetša pego ya dipoelo ya ka mehla go oketša maitemogelo a go
ithuta.
Mo go Sehlopha sa Motheo, dithekniki tše bohlokwa tša kelo ya semmušo le ye e sego ya semmušo ke temogo
ya morutiši, dipoledišano tša bomolomo, dišupetšo tša tlwaetšo le direkhoto tša go ngwalwa. Kelo ya Mphato wa R
e swanetše go ba ya bomolomo le ya tlwaetšo.
4.2. Kelo ye e sego ya semmušo goba ya letšatši ka letšatši
Kelo ya go ruta ke tšhepetšo tšweledi ya go kgoboketša tshedimošo ka ga phihlelelo ya morutwana. Kelo ye e
bitšwa kelo ye sego ya semmušo. Ke tebelelo ya tšwelopele ya morutwana tšatši ka tšatši. Se se dirwa ka ditemogo,
dipoledišano, dišupetšo tša tlwaetšo, tsenelelano ye e sego ya semmušo ya ka phapošing, bj, bj. Ga se ya swanelwa
go bonwa bjalo ka mešongwana yeo e sa amanego le mešongwana ya go ithuta ya ka phapošing. Kelo yeo e sego
ya semmušo e kgontšha morutiši go lebelela tšwelopele ya morutwana le go tšea diphetho mabapi le thuto ya
barutwana. Kelo yeo e sego ya semmušo e šomišwa:
• go fa barutwana pego ya dipoelo
• go hlahla peakanyo ya go ruta
Mabakeng a mangwe morutiši a ka ba le lenaneotshwaiwa goba šetule ya temogo bjalo ka tsela go rekhota tšwelopele
ya barutwana. Mabakeng a mangwe barutwana goba morutiši a ka swaya mošomo. Le ge go le bjale, kelo yeo e
sego ya semmušo ga e be karolo ya rekhoto ya semmušo ya barutwana. Dipoelo tša mešongwana ya kelo yeo e
sego ya semmušo ya letšatši ka letšatši ga di šomišetšwe morero wa go hlatloša le wa setifikeiti.
4.3. Kelo ya semmušo
Mešomo ka moka ya kelo yeo e bopago lenaneo la kelo ya semmušo la ngwaga le tšewa bjalo ka Kelo ya Semmušo.
Mešomo ya kelo ya semmušo e a swaiwa le go rekhota semmušo ke morutiši ka morero wa go hlatloša le wa
setifikeiti. Kelo ya semmušo e fa morutiši tsela ya peakanyo ya go lekola ka moo barutwana ba tšwelago pele mo
mphatong le mo thutong ye itšeng.
Morutiši a ka kgona go lekola barutwana ba lesome fela ka nako e tee, ka fao mešomo ya kelo ya semmušo e tla
direga ka dihlophana tše nnyane gape e ka tšea matšatši a mmalwa go ela phapoši ka moka. Ditlabakelo le didirišwa
ka moka tšeo barutwana ba di šomišago gantši di swanetše go ba gona bjalo ka mehleng (dibaledi, ditšhate tša
dinomoro bj.bj).
Dibopego tša kelo tšeo di šomišwago di swanetše go sepelelana le mengwaga le magato a kgolo. Kelo ya semmušo
e swanetše go akaretša mehutahuta ya magato a khoknitifi le bokgoni bja barutwana. Moakanyetšo wa mešomo ye
o swanetše go akaretša diteng tša thuto ka mekgwa ya go fapana.
262 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
Dibopego tša go fapana tša kelo (tebelelo, bomolomo, tlwaetšo le tša go ngwalwa) di swanetše go šomišetšwa go fa
morutwana yo mongwe le yo mongwe sebaka sa go diragatša seo a ka kgonago go se dira. Se ke ka lebaka la gore
barutwana ba bangwe ba kgona go bontšha seo ba se kgonago go feta mo go dibopego tse dingwe tša kelo. Mohlala,
• Barutwana ba bangwe ba ba hwetšago bothata bja go bala ba kgona Mmetse.
• Ba bangwe ba barutwana ba ka ba se na maemong a bokgoni bjo bo nyakegago mo polelong ya go ithuta le
go ruta.
Mešomo ya kelo mo Mmetse e nyaka gore e akaretše mešongwana le mešomo yeo e sego ya ithekga godimo ga
polelo, e sego go bala ka go thekgwa, go bontšhe bokgoni bja nnete bja barutwana..
Le ge go le bjale, šedi e swanetše go fiwa seo se elwago. Tsebo le mabokgoni a itšeng di ka lekolwa bokaone ka
sebopego se se itšego sa kelo. Mehuta ye e fapanego ya kelo ya maleba le mabokgoni le diteng di bohlokwa go
direrwa tša go fapana go le mengwaga ya sehlopha ya go fapana. Go na le mohola go šomiša lenaneotshwaiwa la
temogo go lekola go ela ga barutwana mo mephatong ya mathomo. Rubriki e ka šomišetšwa go lekola mabokgoni
a go rarolla marara a barutwana.
4.4. Lenaneo la kelo ya semmušo
Dinyakwa tša kelo ya semmušo tša Mmetse mo go Mephato ya 1-3 di laeditšwe mo go nkatlapana ya ka fase:
Barutiši ba hlohleletšwa go dira kelo ya motheo mo kotareng ya pele. Dipoelo tša kelo ya motheo ya barutwana
ga se tša swanela go šomišwa go šupetša bokgoni bja bona, fela go tšea sephetho sa ka moo go fihlelelwago
mešongwana ya mathomo le go lekola gore ke lehlakore lefe la mosomo le le nyakago tlhokomelo kudu. Barutwana
ba gola ka fapana. Barutwana ba bangwe ba na le mathomo a go nanya, fela ka morago ba ka tswelapele ka pela
ka go Mmetse.
Mešomo ya kelo ya semmušo ya Mmetse e akaretša sererwa sa go feta se tee ka go Mmetse. Mešomo ya kelo mo
ngwageng e swanetše go akaretše diteng ka moka tša thuto le direrwa, fela ga se dilo ka moka mo go lenaneothuto
tšeo di hlokago go elwa semmušo goba go begwa semmušo. Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano di dira 60%
mo go Mmetse ka go Mphato wa 1- 3. Se se hlaloša gore 60% ya kelo ya semmušo ya kotara ye nngwe le ye nngwe
le mo ngwageng ka moka e swanetše go nepiša Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano.
Mošomo o mongwe le o mongwe wa semmušo ga wa swanelwa go bonwa bjalo ka tiragalo goba moleko yo o emego
o nnoši. Dilekanyo tše dingwe di ka elwa ka nako ye tee fela tše dingwe di ka elwa ka dinako tša go fapana. Mohlala,
ge barutwana ba elwa mo go mabokgoni a go bala ka go fofa/taboga, bokgoni bja go dira tše di latelago bo ka elwa
mo go mo mošomong o tee goba tiragalo:
• Feleletša go bala ka tatelano
• Bala le go ngwala sekapalo
• Bala.
Le ge go le bjalo, ge mošongwana wa kelo o na le tharollo ya marara ka go dihlopha goba go abelana le go ela
bokgoni bja go ela mothamo; go na le kgonagalo ye ntši ya gore dikarolwana tše tša Mmetse di ka elwa ka dinako
tša go fapana le ka mekgwa ye e fapanego.
4.5. Go rekhota le go bega
Go rekhota ke tshepetšo yeo morutiši a laetšago maemo a bokgoni bja morutwana mo mošomomng wo itšego. E
šupa tšwelopele ya morutwana go phihlelelo ya tsebo bjalo ka ge e laeditšwe ka gare ga Setatamente sa Pholisi
ya Lenaneothuto le Kelo. Direkhoto tša bokgoni bja morutwana di swanetše go fa bohlatse bja kgolo ya tsebo ya
morutwana ka gare ga mphato le gore o itokišeditše go hlatlošetšwa mphatong wo o latelago. Direkhota tša bokgoni
bja barutwana di swanetše go šomišetšwa go kgonthišiša tšwelopele ye e dirilwego ke barutiši le barutwana ka mo
go tshepetšo ya go ruta le go ithuta.
CAPS 263
MMETSE MPHATO WA R
Go bega ke tshepetšo ya go tsebiša bokgoni bja morutwana go barutwana, batswadi, dikolo, le batšeakarolo
ba bangwe. Bokgoni bja morutwana bo ka begwa ka mekgwa ya go fapafapana. Se se akaretša dikarata tša go
bega, dikopano tša batswadi, matšatši a ketelo ya dikolo, dikhonferense tša motswadi-morutiši, go letša megala,
mangwalo, mangwalo a ditaba tša ka phapošing goba tša sekolong, bj. bj. Barutiši ba mephato ka moka ba bega
dithuto ka diphesente. Dikgato tša diphihlelelo tša go fapana le dipersente tša go swanelana le tšona di laeditšwe
mo nkatlapana ya ka fase.
Dikhoutu le diphesente tša rekhota le go bega
Khoutu ya tekanetšo Dihlaloši tša bokgoni Phesente
7 Bokgoni bjo bo botse kudukudu 80 – 100
6 Bokgoni bjo botse kudu 70 – 79
5 Bokgoni bjo bo kgotsofatšago 60 – 69
4 Bokgoni bjo bo lekanego 50 – 59
3 Bokgoni amogelega 40 – 49
2 Bokgoni bja go išega 30 – 39
1 Hlolegile 0 - 29
4.6. Kakaretšo
Tokomane ye e swanetše go balwa le tše di latelago:
4.6.1 National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum
Statement Grades R-12; and
4.6.2 National Protocol for Assessment Grades R-12.
4.7. Mehlala ya Mešomo ya Kelo ya Mephato ya 1 go fihla go 3
Mehlala ya kelo ya mananeotshwaiwa e filwe ka mo fase. Maikemišetšo ke go thuša barutiši go beakanya le go
phethagatša kelo ya semmušo ka mokgwa wo o tšwelago pele.
LENANEOTSHWAIWA LA MPHATO WAR
KOTARA YA 1
Ditshwaot-
Area ya diteng Diteng Selekanyo √ goba x
shwao
Dinomoro, Go Bala Akanya le go bala ka hlogo go fihla ka 5 (go akaretšwa
Diophareišene dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano go
le Ditswalano tšwetšapele temogopalo)
Temogo ya Lemoga dinomoro mo kamanong ye e tlwaelegilego,
dinomoro mohlala, bogolo, retšistara
Kwešiša palosešupatatelano (mohlala,ka nako ya go ya
ntlwaneng)
Kwešišo ya Kwešiša tswalano mabapa ya tee go tee
dinomoro
(Tšhate ya Mothuši nakong ya boithapološo)
Lemoga le go Hlaola diswantšhopalo le dikaratakhutlo tšeo di akaretšago
hlaloša dipalotlalo le palo ya tee.
Tseba sekapalo sa 1
Lemoga leinapalo la tee
Go rarolla marara Šomiša didirišwa tša go swarega
Hlaloša kgopolo tša gagwe ka mantšu le ka dithalo goba ka
dilo tša go swarega
264 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
LENANEOTSHWAIWA LA MPHATO WAR
KOTARA YA 1
Ditshwaot-
Area ya diteng Diteng Selekanyo √ goba x
shwao
Dipatrone, Kopolla, katološa Lemoga dipatrone mo tikologong
Difankšene le le go hlama Kopolla, katološa le go hlama dipatrone tša gagwe
Altšebra dipatrone tša
gagwe.
Sekgoba le Lemoga, šupetša Lemoga, šupetša le go bolela maina a dikgwele
Sebopego le go bolela Lemoga, šupetša le go bolela maina a mapokisi
(Tšeometri maina a dilo tša
mahlakoretharo
Lemoga, šupetša Lemoga, šupetša le go bolela leina la seka sa gagwe, dika
le go bolela maina tša dithaka le leina la phapoši
a dibopego/ Aga bonnyane bja diripa tše 6 tša mararane
diswantšho tša
mahlakorepedi Bontšha bokgoni bja go fapanatšha magareng ga dilo go
“bokapele le bokamorago”
Dibopego tša Šupetša le go lemoga sediko
tšeometri Šupetša le go lemoga khutlotharo
Šupetša le go lemoga sekwere
Hlaloša, hlaola le Bapetša gore ke efe ya dilo tše di kgobokeditšwego e lego
go bapetša dilo tša ye kgolwane, nyenyane, kgolokgolo, nyanenyane,
mahlakoretharo go Hlaola dilo ka:
ya ka:
Bogolo - kgolo le nnyane
Mmala- Mebala ya motheo (khubedu, serolane,
talaleratadima)
Sebopego- sediko, khutlotharo le sekwere
Dilo tše di kgokologago
Dilo tše di thedimogago
Lemoga mothalo Lemoga mothalo wa go ripagare ka go swana mo go yena
wa go ripagare ka
go swana go:
Ditswalano tša Tseba ka pele ga/ka morago,
sekgoba: Tseba ka godimo ga, mo, tlase ga, fase,
Maemo a dilo tše Tseba ka gare, ka ntle
pedi goba go feta
go tswalantšhwa le Tseba godimo, fase
morutwana
Tšhupetšo Kwešiša dikgopolo: pele, morago, ka pele le ka morago
Kelo Nako Šomiša mantšu bjalo ka mosegare, bošego, lesedi le
leswiswi, mesong mathapama, mantšiboa go hlaloša nako
ya letšatši
Beakanya ditiragalo tšeo di tšwelago pele bophelong bja
gagwe bja ka mehla (Lenaneo la tšatši ka tšatši)
Bontšha temogo ya matšatši a beke, dihla le seemo sa boso
Tseba tšaši la gagwe la matswalo
Botelele Fapantšha magareng ga telele,teletšana teleletelele,
kopana, kopananyana, kopanakopana (Tšhate ya botelele)
Tšhomišo ya Kgoboketša, Kgona go kgoboketša, hlaola, thala, bala, emela (sekaseka)
data hlaola, dilo go ya ka bohlaodi bjo tee
thala, bala le go
emela
data
TEKANYETŠO YA MAFELELO:
CAPS 265
MMETSE MPHATO WA R
LENANEOTSHWAIWA LA MPHATO WAR
KOTARA YA 2
Area ya Ditshwaot-
Diteng Selekanyo √ goba x
diteng shwao
Dinomoro, Go Bala Akanya le go bala ka hlogo go fihla ka 7 (go akaretšwa
Diophareišene dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano go
le Ditswalano tšwetšapele temogopalo)
Bala go ya morago le pele (1-4)
Kwešiša dikgopolo tša “ntši le nnyane” (phaphatha)
Temogo ya Lemoga dinomoro mo kamanong ye e tlwaelegilego,
dinomoro mohlala, nomoro ya ntlo, retšistara ya atrese
Lemoga le go Šupetša diswantšhopalo le dikaratakhutlo
hlaloša dipalotlalo
Tseba dikapalo tša 1, 2, 3, 4
Lemoga mainapalo pedi, tharo le nne
Kwešišo ya Kwešiša kwano mabapa ya tee go tee
dinomoro
(Tšhate ya Mothuši nakong ya boithapološo)
Fapantšha magareng ga go feta, nnyane le lekana le, ntši,
nnyane go fihla ka 4.
Lemoga dikhoine tša go fapana tša Afrika Borwa
Go rarolla marara Šomiša ditlabakelo tša go swarega
Hlaloša kgopolo tša gagwe ka mantšu le ka dithalo goba ka
dilo tša go swarega
Rarolla marara a go hlakantšha le a go ntšha ka bomolomo
go fihla ka 4
Dipatrone, Kopolla, katološa Kopolla, katološa le go hlama dipatrone tša gagwe. (dilo,
Difankšene le le go hlama dibopego, dikhoine)
Altšebra dipatrone tša
gagwe
Sekgoba le Lemoga, šupetša Aga bonnyane bja diripa tše 12 tša mararane
Sebopego le go bolela maina
(Tšeometri) a dibopego tša Bontšha bokgoni bja go fapanatšha magareng ga dilo go
mahlakorepedi “bokapele le bokamorago” (ela gape)
Dibopego tša Lemoga, šupetša le go bolela leina la khutlotharo
tšeometri
Kwešiša go se fetoge ga sebopego sa khutlotharo
(Sebopego le polokego ya Sebopego)
Hlaloša, hlaola le Bapetša gore ke efe ya dilo tše di kgobokeditšwego e lego
bapetša dilo tša ye -telele, teleletšana, kopana, kopanakopana
mahlakoretharo
go ya ka: Hlaola dilo ka
Bogolo --- telele le kopana
Mebala – (khubedu,serolane, talaleratadima le talamorogo)
Dibopego
Aga dilo tša Go utolla ka diploko tša go aga
mahlakoretharo
ka go šomiša
ditlabakelo tša go
swarega
266 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
LENANEOTSHWAIWA LA MPHATO WAR
KOTARA YA 2
Area ya Ditshwaot-
Diteng Selekanyo √ goba x
diteng shwao
Lemoga mothalo Lemoga mothalo wa go ripagare ka go swana mo go yena
wa go ripagare ka le mo tikologong ya gagwe
go swana go:
Kgona go kgabaganya mothaladi wa mo gare
Ditswalano tša Kwešiša boemo bja dilo tše pedi goba go feta go
Sekgoba tswalantshwa le morutwana
-Godimo ga, tlase
Kelo Nako Kwešiša matšaši a beke, dihla le tšhate ya boso (Dikoša le
diretokošana tša morumokwano-ela gape)
Tseba tšatši la matswalo a gagwe (ela gape)
Botelele Fapantšha magareng ga teleletelele, kopanakopana,
teletšana le kopananyana (Tšhate ya botelele)
Tšhomišo ya Kgoboketša, Kgona go kgoboketša, hlaola, thala, bala, emela
data hlaola, (sekaseka) dilo go ya ka bohlaodi bjo tee
thala, bala le go
emela data
TEKANYETŠO YA MAFELELO:
LENANEOTSHWAIWA LA MPHATO WA R
KOTARA YA 3
Diteng tša Ditshwaotsh-
Diteng Selekanyo √ goba x
thuto wao
Dinomoro, Go Bala Akanya le go bala ka hlogo go fihla ka 7 (go akaretšwa
Diophareišene dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano go
le Ditswalano tšwetšapele temogopalo)
Bala go ya morago le pele (1-7)
Tseba gore ke nomoro efe ya mophaphato ye e bilego ya
go feta/ nnyane
Temogo ya Lemoga dinomoro mo kamanong ye e tlwaelegilego,
dinomoro mohlala: bogolo, retšistara(ela gape)
Lemoga le go Hlaola diswantšhopalo le dikaratakhutlo go fihla go 7
hlaloša dipalotlalo
Tseba dikapalo ya 5, 6, 7
Lemoga mainapalo hlano, tshela, šupa
Kwešišo ya Fapantšha magareng ga go feta, nnyane le
dinomoro
lekana le, ntši, nnyane go fihla ka 7
Lemoga mmala gammogo le diphoofolo tša go fapana mo
go pampiritšhelete ya Afrika Borwa
Go rarolla marara Šomiša didirišwa tša go swarega
Hlaloša kgopolo tša gagwe ka mantšu le ka dithalo goba ka
dilo tša go swarega
Rarolla marara a go hlakantšha le a go ntšha ka bomolomo
go fihla go 7
CAPS 267
MMETSE MPHATO WA R
LENANEOTSHWAIWA LA MPHATO WA R
KOTARA YA 3
Diteng tša Ditshwaotsh-
Diteng Selekanyo √ goba x
thuto wao
Dipatrone, Kopolla, katološa Kopolla, katološa le go hlama dipatrone tša gagwe ka go
Difankšene le le go hlama šomiša diswantšho
Altšebra dipatrone tša
gagwe
Sekgoba le Lemoga, šupetša Aga bonnyane bja diripa tše 18 tša mararane
Sebopego le go bolela maina
(Tšeometri) a dibopego/
diswantšho tša
mahlakorepedi
Dibopego tša Lemoga, šupetša le go bolela leina la sekwere
tšeometri
Kwešiša go se fetoge ga sebopego sa dibopego tše di
ithutilwego go fihla ga bjale (Sebopego le polokego ya
Sebopego)
Aga dilo tša Aga go tšwa go mohlala wa moago wo o filwego
mahlakore tharo
ka go šomiša Kopolla moago go tšwa moakanyetšong goba karateng ya
ditlabakelo tša go seswantšho
swarega
Ditswalano tša Tseba boemo bja dilo tše pedi goba go feta tšeo di
Sekgoba tswalanago
Ka pele ga, morago, godimo ga, godimo, tlase ga, fase,
bofase, kgauswi le, bogare, la nngele le la go ja
Go phethagatša ditaelo mo go boto ya go kgwaetša
(phekboto)
Tšhupetšo Tseba ditšhupetšo mo tšhateng ya mosebe
Kelo Botelele Akanya le go ela botelele bja dilo tša go fapana
Boima Kwešiša dikgopolo tša “bofefo, boima, bofefšana,
boimanyana, bofefofefo le boimaima”
Mothamo Kwešiša kgopolo ya se se se nago selo, go tlala, go feta,
nnyane go
Tšhomišo ya Kgoboketša, Kgona go kgoboketša, hlaola, thala, bala, emela
data hlaola, (sekaseka) dilo go ya ka bohlaodi bjo tee
thala, bala le go
emela data
TEKANYETŠO YA MAFELELO:
268 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA R
LENANEOTSHWAIWA LA MPHATO WA R
KOTARA YA 4
Diteng tša Ditshwaot-
Diteng Selekanyo √ goba x
thuto shwao
Dinomoro, Go Bala Akanya le go bala ka hlogo go fihla ka 10 (go akaretšwa
Diophareišene dikoša tša dinomoro le diretokošana tša morumokwano go
le Ditswalano tšwetšapele temogopalo)
Bala go ya morago le pele (0-10)
Bala ka bobedi (dikoša tša dinomoro le diretokošana tša
morumokwano)
Kwešiša dikgopolo tša “ntši le nnyane” (phaphatha)
Kwešiša gore ke nomoro efe ya mophaphatoye e bilego ya
go feta/ nnyane, bontši/nyane
Temogo ya Lemoga dinomoro mo kamanong ye e tlwaelegilego,
dinomoro mohlala: bogolo, retšistara
Lemoga le go Šupetša diswantšhopalo le dikaratakhutlo go tloga go 0-10
hlaloša dipalotlalo Tseba dikapalo tša 8, 9, 10 le 0 le
Lemoga mainapalo seswai, senyane, lesome le lefeela
Feleletša ditatelanopalo tše bonolo go tloga go 1-10
Kwešišo ya Bona phapano magareng ga go feta, nnyane, lekana le,
dinomoro bontši, nnyane go fihla ka l0
Kwešiša palosešupatatelano- ya mathomo, bobedi, boraro,
bone, bohlano le botshelela
Go rarolla marara Šomiša ditlabakelo tša go swarega
Hlaloša kgopolo tša gagwe ka mantšu le ka dithalo goba ka
dilo tša go swarega
Rarolla marara a go hlakantšha le a go ntšha ka bomolomo
ao a akaretšago dinomoro go fihla ka nomoro ya 10
Dipatrone, Kopolla, katološa le Kopolla, katološa le go hlama dipatrone tša go kwewa tša
Difankšene le go hlama dipatrone gagwe
Altšebra tša gagwe Kwišiša papadi “tampelele”
Sekgoba le Lemoga, šupetša Kgona go aga bonnyane bja diripa tša marara tše a
Sebopego le go bolela maina masomepedinne
(Tšeometri) a dibopego tša
mahlakorepedi
Dibopego tša Lemoga le go šupetša sediko, khutlotharo le sekwere le
tšeometri khutlonnethwii
Lemoga mothalo Lemoga mothalo wa go ripagare ka go swana mo dilong
wa go ripagare ka
go swana go:
Ditswalano tša Tseba dikgopolo tša kgauswi le, magareng ga, bogare,
Sekgoba nngele le la go ja
Kgona go dira mešomo yeo e phagamego ya boto ya go
kgwaetša (phekboto)
Tšhupetšo Kwešiša dikgopolo tša: pele, morago, godimo le fase, go ya
godimo le go ya fase, nngele le la go ja
Kelo Botelele Kwešiša gore dilo di ka elwa ka go šomiša leintitekanyo
Tšhomišo ya Kgoboketša, hlaola, Kgona go kgoboketša, hlaola, thala, bala, emela (sekaseka)
data dilo go ya ka bohlaodi bjo tee
thala, bala le go
emela
data
TEKANYETŠO YA MAFELELO:
CAPS 269
MMETSE MPHATO WA R
270 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Study this subject
Notes, quizzes and topic questions for this subject.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.
Question paper and memo
Mathematics Grade 10 Paper 1 KZN November 2025 Paper & Memo
Question paper and memo
Mathematics Grade 11 Paper 2 KZN November 2025 Paper & Memo
Memorandum
Mathematics Grade 11 Paper 2 Eastern Cape November 2024 Memo
Question paper
Mathematics Grade 12 Paper 2 KZN Prelim 2024 Question Paper
Memorandum
Mathematics Grade 12 Paper 2 Limpopo June 2024 Memo
Question paper
Mathematics Grade 12 Paper 1 Limpopo Prelim 2024 Question Paper
Related documents
Question paper
Mathematics Grade 12 Paper 1 Mpumalanga June 2024 Question Paper
Question paper
Mathematics Grade 12 P1 Mpumalanga Prelim 2024 Question Paper
Memorandum
Mathematics Grade 9 Free State March Test 2024 Memo
Question paper
Mathematics Grade 9 NSC March Test 2024 Question Paper
Question paper
Mathematics Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Question Paper
Question paper
Mathematics Grade 11 Paper 2 Gauteng June 2022 Question Paper
More from Maths
Question paper and memo
Mathematics Grade 11 September Test 2022 Paper & Memo
Addendum
Mathematics Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2022 Addendum
Memorandum
Mathematics Grade 12 EC March 2021 Memo
Question paper
Mathematics Grade 12 P1 Mpumalanga November 2021 Question Paper
Question paper
Mathematics Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Question Paper
Question paper