Siswati Hl Grade 12 P3 NSC November 2025 QP (Setswana)

NATIONAL SENIOR CERTIFICATE MOPHATO 12 SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) NGWANAITSEELE 2025 KAEDI YA GO TSHWAYA MADUO: 100 Kaedi e ya go tshwaya e na le ditsebe di le 16. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 2 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE [50 MADUO] ELA TLHOKO: • Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3 KAROLO YA A). • Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso. • Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso. • Kagego ga e na karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a kwa -Tsibogelo e e tlhamilweng -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e sa -Tsibogelo e e seng godimo go gaisa a a ka matsetseleko itumedisang tlhomamang maleba gotlhelele Maemo a a kwa godimo (Tsibogelo le tlwaelegileng -Dikakanyo tse di maleba -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di dikakanyo) -Dikakanyo tse di botlhale, tse tota gape di kgatlhisa e bile mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng, di -Thulaganyo di tlhaloganyegang, tse di di supa go gamoga, bile go kgotsofatsa boitlhamedi, fela tlhamo tlhoka tsepamo, di ya dikakanyo gwetlhang mogopolo le dintlha dikakanyo di lomagane -E rulagane le go e santse e na le go gasagane le go tsa ipaakanyo tse di gamogileng -E rulagantswe bontle thata lomagana mo go tlhaloganyega go go boelediwa, tlhamo e -Temogo ya -E rulagantswe le go lomagana le go lomagana go tlhaloganyegang go rileng. tlhaela go maitlhomo, ka maemo a dinaledi go tsenyeletsa matseno, tsenyeletsa matseno, -Bosupi jo bonnye jwa tlhaloganyega. baamogedi le tsenyeletsa matseno, mmele le mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo thulaganyo le tomagano -Ga e a rulagana e bokao bokhutlo -Ipaakanyo e e lolameng -Ipaakanyo e e lekaneng e e bokoa ya matseno, bile ga e a lomagana -Ipaakanyo e e manontlhotlho mme e na le mmele le bokhutlo gotlhelele 30 MADUO diphosonyana -Ipaakanyo e e tlhaelang -Ipaakanyo e e seng maleba 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Tsibogelo e e manontlhotlho, -Tsibogelo e e tlhamilweng -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo ga -Ga go na maiteko a mme e tlhaela ditlhokego tse di ka matsetseleko itumedisang, mme e bo maleba go tsibogela setlhogo Maemo a a kwa tlase tsibosang tsa tlhamo ya maemo -Dikakanyo tse di maleba latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di a dinaledi gape di kgatlhisa tlhaloganyesega lomaganeng e bile di seng maleba e bile di -Dikakanyo tse di botlhale e bile -E rulagantswe bontle le go -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane sa siama gotlhelele di supa kgolo lomagana go tsenyeletsa le go kgotsofatsa -Ipaakanyo e e sa -Ga go na bosupi jwa -E rulagantswe ka matsetseleko matseno, mmele le -Maemo a a rileng a tsepamang e bile e thulaganyo le le ka tomagano go tsenyeletsa bokhutlo thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane tomagano matseno, mmele le bokhutlo -Ipaakanyo e e lolameng go tsenyeletsa matseno, -Ga go na ipaakanyo -Ipaakanyo e e matsetseleko ka diphosonyana mmele le bokhutlo, -Ipaakanyo e e lekaneng e e nang le diphoso Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 3 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela matsetseleko PUO, SETAELE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 LE GO -Segalo, rejisetara le setaele di -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le TSELEGANYA/ maleba le maikaelelo, setaele di maleba thata le setaele di maleba le setaele ga di maleba le setaele bomaleba jwa Maemo a a kwa godimo RUNA baamogedi le bokao ka maikaelelo, baamogedi le maikaelelo, baamogedi maikaelelo, baamogedi tsona bo kwa tlase le maemo a a kwa godimo bokao le bokao le bokao maikaelelo, baamogedi -Segalo, rejisetara -Puo e e tlhololo, e e -Puo e nonofile le -Puo e e maleba go -Puo ke ya maemo a le bokao le setaele tse di itumedisang ka maemo a a tlotlofoko e tlhamilwe ka tlhagisa bokao le motheo thata le -Puo ga e maleba go tlhaolegileng le tlotlofoko e e matsetseleko tlotlofoko e e tlotlofoko e tlhaloganyesege le maikaelelo/ manontlhotlho ya maemo a a -Bogolo jwa yona ga bo na tlhotlheletsang tlhagiso lekanyeditswe thata (go tlotlofoko e nnye thata, ditlamorago le kwa godimo diphoso tsa tiriso ya puo le ya diteng na le tiriso ya dipuo tse mme e dira gore go nne bokao -Ga go na diphoso tsa tiriso ya melawana -Diphoso tsa tiriso ya dingwe) thata go tlhaloganya -Tlhopho ya puo le melawana ka gotlhe puo le melawana ga di -Diphoso tsa tiriso ya -Diphoso tsa tiriso ya mafoko le kgoreletse bokao puo le melawana di eta puo le melawana di tlotlofoko di kgoreletsa bokao thiba letsatsi -Tiriso ya puo le 13 10 7 4 melawana: -Segalo, rejisetara le setaele di -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le Maemo a a kwa tlase dirisitswe ka manontlhotlho setaele tse di siameng di setaele di siame ka setaele ga di maleba thutapuo, -Puo le tlotlofoko e e nonofile kakaretso le tiriso e e gotlhelele matshwao a puiso matsetseleko ka tlhotlheletso e -Puo le tlotlofoko tse di lekanyeditsweng ya -Puo e e bokoa le le mopeleto e nonofileng mo bokaong ngokang e bile di nonofile malepa a tlhotlheletso tlotlofoko e e -Diphoso tsa tiriso ya puo di ka kakaretso -Tiriso ya puo le lekanyeditsweng tota 15 MADUO dinnye thata -Diphoso tse di mmalwa tlotlofoko tse di mo -Diphoso tsa tiriso ya tsa tiriso ya puo le magareng, ka go tlhoka puo le melawana di melawana tsepamo dintsi e bile di kgoreletsa -Diphoso tsa tiriso ya bokao puo le melawana di dintsi 5 4 3 2 0–1 KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa tatelano ya dintlhana tse di dintlhana tse di maleba e bile di na le tsa kago tse di di a tlhaela e bile e -Diponagalo tsa tlhaolegileng lomaganeng tlhaloganyo amogelesegang tlhoka tlhaloganyo setlhangwa -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di a -Dipolelo, ditemana tse -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di -Kago ya bopilwe bontlentle latelana, di a farologana di bopilweng sentle fosagetse fosagetse le go ditemana le go ipoeletsa tlhangwa ga dipolelo 5 MADUO Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 4 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA B: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO [Maduo a le 25] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale le diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta -Tsibogelo le dikakanyo kitso e e tseneletseng ya wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa -Kokoanyo ya diponagalo tsa mofuta wa -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga -Ga go na tomagano ya dikakanyo gore go setlhangwa lomagane, dintlha tse di lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke diteng le dikakanyo e bile rulaganngwe -Diteng le dikakanyo tse di thadisitsweng sentle utlwalang, dintlha dingwe dintlha tse di mmalwa tse ke dintlha di le mmalwa Maitlhomo, baamogedi, botlhale, tse di gape di tshegetsa di tshegetsa setlhogo ka di tshegetsang setlhogo fela tse di tshegetsang diponagalo/melawana gamogileng, di lomagane e setlhogo ka thulaganyo e thulaganyo e e lekaneng ka thulaganyo e e setlhogo ka thulaganyo e le tiriso bile di tshegetsa setlhogo e lolameng -Go na le tsepamo e e tlhaelang e sa tlhaloganyegeng ka thulaganyo e e -E tsepame, ga e a rileng mme kwalo e eta e -Ga e a tsepama ka kana e se yo MADUO 15 manontlhotlho fapoga setlhogo fapoga setlhogo gotlhe, mme kwalo e -Bokao jo bo -Tlhaloso ya maemo a a -Sebopego se se -Sebopego se se maleba fapogile setlhogo kgoreletsegileng ka go kwa godimo e bile dintlha lolameng ka diphoso tse ka kakaretso fela go na -Tiriso e e phatlaletseng fapoga setlhogo go go tsotlhe di maleba thata. dinnye le go sa nepagale go go ya melawana ya feteletseng -Sebopego se se maleba rileng sebopego -Ga go a dirisiwa gape se nepagetse melawana ya sebopego PUO, SETAELE LE 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 GO -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le TSELEGANYA/RUNA setaele tse di maleba setaele tse di maleba setaele di maleba le setaele di fosagetse go setaele ga di tsamaisane thatathata le maitlhomo, thata le maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le le gonnye go maitlhomo, le maitlhomo, baamogedi -Segalo, rejisetara le baamogedi le tiriso baamogedi le tiriso tiriso baamogedi le tiriso le tiriso setaele, maitlhomo, -Tlotlofoko e maleba thata -Tlotlofoko e e siameng -Tlotlofoko e e lekaneng - -Tlotlofoko e e -Tlotlofoko ga e maleba baamogedi le tiriso e bile e bontsha kgolo tota Tiriso ya puo le lekanyeditsweng -Tiriso ya puo le -Tlhopho ya mafoko le -Tiriso ya puo le melawana -Tiriso ya puo le melawana ga di a -Tiriso ya puo le melawana di tlotlofoko di nepagetse e bile di melawana di nepagetse nepagala thata melawana ga di a lolama tlhakatlhakane mo go -Tiriso ya puo le agegile sentle ka kakaretso e bile di -Diphoso ga di -Diphoso di dintsi di feteletseng melawana (thutapuo) -Ga e na diphoso agegile sentle kgoreletse bokao kgoreletsa bokao -E phephetha ka -Matshwao a puiso le gotlhelele -Bogolo ga go na diphoso, bokao bo mopeleto diphoso kgoreletsegile tota MADUO 10 Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA A: TLHAMO POTSO 1 Mokgwa wa go tshwaya tlhamo • Tlhamo ga e a tshwanela go tlhoka sesupo sa gore e buisitswe e bile e abetswe maduo jaaka go tshwanetse. Maduo a a abetsweng tlhamo a tshwanetse go nna le sesupo sa gore a fitlheletswe jang. • Tlhamo ga e tshwane le tshobokanyo ka tekanyetso e e gagametseng ya mafoko, yona ke tiro ya boitlhamedi. • Fa tlhamo e elela ka boitlhamedi le go ngoka mmuisi, ga go a siama go tota mogopolo fela mo boleeleng jwa yona mme go itlhokomolosiwa diteng. • Molawana o o tlhamaletseng ke gore: o Go se nne le dikotlhao tsa tlaleletso tse di newang gonne ruboriki e na le dikotlhao ka boyona. O se ka wa otlhaela motlhatlhojwa phoso e le nngwe e e ipoeletsang, eta o e thalela fela. Ela tlhoko: Batshwai ba gakololwa go tsaya tsia dintlha tsa motlhatlhojwa, tsa boitlhamedi/boikakanyetsi, tse di maleba le setlhogo se a se tlhophileng. 1.1 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. Tlhamo ya mofuta o e ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Setlhogo: Kgolegelo e itse go kgopolola Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo. • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele (go dumelesege) gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetse go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Tlhagiso ya setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya ditiragalo tse di lebisang kwa kgopololong ya kgolegelo. • Tlhagiso ya mabaka a tlhokego ya kgopololo. • Tlhagiso ya ditsela kgotsa mekgwa e e dirisiwang go kgopolola kwa kgolegelong. • Tlhagiso ya dikgwetlho tsa kgopololo. • Tlhagiso ya dikungwelo tsa kgopololo. • Tshobokanyo ya dintlha le go supa maikutlo a gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya 1.2 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. Tlhamo ya mofuta o e ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Setlhogo: Kgomo mogobeng e wetswa ke namane Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo. • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetse go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Tlhagiso ya setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya maitsholo kana ditiro tsa ngwana(namane) tse di tlholang go wela ga motsadi/moeteledipele(kgomo) mo mogobeng. • Tlhagiso ya maikutlo a motsadi/moeteledipele morago ga go wela mo mogobeng. • Tlhagiso ya ditlamorago tsa go wela mo mogobeng. • Tlhagiso ya ditsela tse di ka salwang morago go efoga go wela mogobeng. [50] • Bokhutlo jo bo kgodisang. 1.3 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka ga mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Setlhogo: Mafaratlhatlha a boitapoloso a tlisitse diphetogo mo setšhabeng Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko sentle a bo a dirise mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe mafoko a a ka bopang ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhagisa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya • Go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Tlhagiso ya setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya mefuta ya mafaratlhatlha a boitapoloso. • Tlhagiso ya mokgwa o mafaratlhatlha a boitapoloso a tlisitseng diphetogo mo setšhabeng ka ona. • Tlhagiso ya ditlamorago le dipoelo tsa tiriso ya mafaratlhatlha a boitapoloso. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] 1.4 Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Setlhogo: Fa nka nna modiragatsi wa thelebišene … Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: • Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore. • Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa. • Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa. • Dikakanyo/megopolo/maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. • Tlhamo e kwalwe ka maemo a kgonego kgotsa a pakatlang. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • A kwale setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose ya setlhogo. • A tlhagise se se mo tlhotlheleditseng go nna modiragatsi wa thelebišene. • A tlhagise ditlhokego tsa go nna modiragatsi wa thelebišene. • A tlhagise gore a ka tlhabolola bodiragatsi jang? • A tlhagise gore a ka rotloetsa jang ba ba nang le kgatlhego mo bodiragatsing. • A tlhagise maitsholo a gagwe fa e setse e le modiragatsi wa thelebišene. • A tlhagise gore bodiragatsi bo ka ama jang botshelo jwa gagwe le jwa ba gaabo. • Tshobokanyo ya dintlha le go supa maikutlo a gagwe. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya 1.5 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mofuta o wa tlhamo o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa go nna kgatlhanong le se go buiwang ka ga sona. Motlhatlhojwa o leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa thulano a sa tseye letlhakore. Kemo ya mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong. Setlhogo: A tirisano ya barutabana le batsadi e ka thusa go tokafatsa tiragatso ya barutwana mo dikolong? Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore. • Tlhamo e itshupe ka go lekalekana, e se tseye letlhakore. E tlhagise matlhakore a mabedi mme dikakanyo di tlhagisiwe ka tshegetso le kgatelelo e kgolo. • E lebelele kemo ya botlhe. • Puo e nne e e tsosang maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Ngangisano e tlhaloganyesege. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. • Bokhutlo bo supe kemo ya mokwadi. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • A kwale setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo. • A tlhagise seemo sa tlhokego ya tirisano magareng ga barutabana le batsadi. • A tlhagise go sa nneng le tokafalo ka ntlha ya tlhokego ya seabe sa batsadi. • A tlhagise seabe sa barutabana le batsadi mo go tokafatseng maemo a thuto mo dikolong. • A tlhagise bosula ba go se dirisane ga barutabana le batsadi. • A tlhagise melemo ya go tshwaraganela thuto ga barutabana le batsadi. • A tlhagise mathata a a itemogelwang mo dikolong fa go se na tirisano. • A tlhagise tharabololo ya mathata e e fitlhelelwang ka go nna le tirisano. • Bokhutlo bo supe maikutlo le ntlhakemo ya gagwe. [50] 1.6 Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo mme a nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Setlhogo: Madi a go neela kgololosego. Dumela kgotsa o ganetse Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. • Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tiriso ya puo. Puo e dirisiwe ka maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • A kwale setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo. • Tlhamo e tseye ntlhakemo ya go dumela kgotsa go ganetsa. • A tlhagise le go dibela ntlhakemo ka bosupi jo bo rileng. • A tlhagise dikao tsa ditiro/ditiragalo tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise melemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise tshikinyo ya se se ka dirwang go rotloetsa ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe go fitlha le kwa bokhutlong. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] Ela tlhoko: Tshedimosetso e e latelang e dirisiwe go tshwaya potso ya setshwantsho e bong, 1.7 le 1.8 e e ka nnang tlhamo ya kanelo, tlhaloso, maitlhomo, ngangisano kgotsa e e sa tseyeng letlhakore. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. Tlhamo ya mofuta o e ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Setlhogo: Setshwantsho Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo. • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, lonko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetse go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. • Bokhutlo jo bo kgodisang. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko sentle a bo a dirise mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe mafoko a a ka bopang ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhagisa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setshwantshong se. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng: • Tlhagiso ya setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhopetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya mabaka a a tlholang ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Tlhagiso ya ditlamorago tsa maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong. • Thotloetso go tila kgotsa go diragatsa se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang, bo supe maikutlo a gagwe. [50] Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Setlhogo: Setshwantsho Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: • Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore. • Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa. • Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa. • Dikakanyo/megopolo/maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. • Tlhamo e kwalwe ka maemo a kgonego kgotsa a pakatlang. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • A kwale setlhogo sa setshwantsho se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo. • A tlhagise se se mo gapileng maikutlo ka se se diragalang mo setshwantshong. • A tlhagise gore a ka rotloetsa/efoga jang ba ba nang le kgatlhego tebang le se se mo setshwantshong. • A tlhagise mabaka a a ka tlholang ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong. • A tlhagise ditlamorago tse di ka tlholwang ke maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong. • A tlhagise gore tiragalo e e mo setshwantshong e ka ama jang botshelo jwa gagwe, balelapa le morafe. • A tlhagise gore a ka dira eng go tila kgotsa go siamisa se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme o nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Setlhogo: Setshwantsho Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya • Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang e bile e pateletsa mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • A kwale setlhogo sa setshwantsho se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo le tlhagiso ya ntlhakemo ya gagwe, a e dibele ka bosupi jo bo rileng. • A tlhagise dikao tsa ditiro/ditiragalo tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise melemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • Kwa bokhutlong a tlhagise tshikinyo ya se se ka diriwang go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe [50] Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mofuta o wa tlhamo o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa go nna kgatlhanong le se go buiwang ka ga sona. Motlhatlhojwa o leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa thulano a sa tseye letlhakore. Kemo ya mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong. Setlhogo: Setshwantsho Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore. • Tlhamo e itshupe ka go lekalekana, e se tseye letlhakore. E tlhagise matlhakore a mabedi mme dikakanyo di tlhagisiwe ka tshegetso le kgatelelo e kgolo. • E lebelele kemo ya botlhe. • Puo e nne e e tsosang maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. Ngangisano e tlhaloganyesege. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. • Bokhutlo bo supe kemo ya mokwadi. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • A kwale setlhogo sa setshwantsho se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo le tlhagiso ya matlhakore a mabedi, a a dibele ka bosupi jo bo rileng. • A tlhagise dikao tsa ditiro/ditiragalo tse di tshegetsang ntlhakemo ya matlhakore otlhe. • A tlhagise melemo le ditlamorago tsa matlhakore oomabedi. • A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • Kwa bokhutlong a tlhagise maikutlo le ntlhakemo ya gagwe. [50] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO POTSO 2 Ela tlhoko: Batshwai ba gakololwa go tsaya tsia dintlha tsa boitlhamedi/ boikakanyetsi, tsa motlhatlhojwa, tse di maleba le se se boditsweng. 2.1 LEKWALO LA BOTSALANO Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang motho mongwe yo o rileng e ka nna wa losika kgotsa tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa, eleletsa masego, jalojalo. Palo ya mafoko a lona e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la botsalano: • Lekwalo le, le leleele, ka lona motlhatlhojwa o buisana le balosika, ditsala le bangwe fela ba a ka neng a itsane nabo. • Go se ka ga nna diphoso tsa mofuta ofe mo lekwalong le. • Motlhatlhojwa a ka ya lolololo ka dikgang tse a batlang go di tlotla. • A kwale matseno a a ngokang mmuisi go buisa lekwalo. • A supe botsalano le motho yo a mo kwalelang. • Motlhatlhojwa a kwale aterese ya mokwadi fela. • Motlhatlhojwa a se ka a kwala sefane sa gagwe. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng: • Aterese e le nngwe (ya mokwadi) • A tlhagise mokwalelwa. • A tlhagise ditumediso. • A tlhagise maitlhomo a lekwalo. • A tlhagise maikutlo a gagwe ka se ntsalaagwe a se dirileng. • A tlhagise ditlamorago tsa go ntsha sephiri ga ga ntsalaagwe. • A mo gakolole le go mo lemosa botlhokwa jwa go tshwara sephiri. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. [25] 2.2 LEKWALO LA MARANYANE/IMEILI Imeili ke mokgwa wa tlhaeletsano o o diriwang ka khomphutara le selefounu. E romelwa gongwe le gongwe ka nako nngwe le nngwe. E na le aterese ya yona e e tlhaolegileng, e e farologaneng le aterese ya lekwalo. Palo ya mafoko a lona e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa imeili/lekwalo la maranyane: Fa o kwala imeili/lekwalo la maranyane tlhokomela gore le arogantswe ka dikarolwana tse pedi ka dintlha tse di latelang: • Karolo ya A e akaretsa dintlha tse di latelang: o Go tswa go: Aterese ya imeili ya moromedi. o Go: Aterese ya imeili ya motho yo o kwalelwang. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya o Ba bangwe: Diaterese tsa batho ba molaetsa o o tshwanetseng go ba fitlhelela. Karolo e e dirisediwa gore motho yo o romeletsweng molaetsa, a itse le go lemoga batho ba bangwe ba ba amogetseng molaetsa. SETLHOGO: Kakanyo ka ga se molaetsa o leng ka ga sona. • Karolo ya B e akaretsa dintlha tse di latelang: o Ditumediso go mokwalelwa. o Molaetsa ka botlalo. o Ditumediso tsa taelo tse dintle tsa tlotlo. o Khutlisa ka go kwala leina/tlhakaina le sefane. o Lefelo le le bayang diforomo, ditaletso jalo le jalo. (Go supiwa ka letshwao la phini e e gokelelang dipampiri tse di tshwaraganyang tšhelete) ROMELA: (Fa o feditse go kwala molaetsa, o a romela) Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng: • A tlhagise aterese ya imeili ya mokwadi le ya moamogedi/baamogedi le ba bangwe. • A tlhagise setlhogo sa imeili le ditumediso. • A tlhagise molato le se se tlhodileng kotlhao. • A tlhagise boikotlhao ka se a se dirileng. • A solofetse go nna kelotlhoko mo nakong e e tlang. • Setlhogo sa ditlankana/ditokomane tse di mametleletsweng. [25] 2.3 THADISO Thadiso ga se gantsi e latela mokgwa o o rileng wa go kwala. Thadiso e leka go nna le nnete le go se gobelele; e e sa siamang e tlhagelela go le gantsi fa mokwadi a thuba pelo, a dira ditshwaelo tsa bokgopo/tšhakgalo. Palo ya mafoko a yona e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa thadiso: • Setlhogo se tlhagise leina la buka. • Tsibogo ya mong ka ga buka. • Go neelana ka tshedimosetso e e maleba, sk: Leina la mokwadi, motaki, setlhogo sa buka, leina la mophasalatsi, setlamo se se phasalatsang mmogo le tlhwatlhwa (fa go le maleba). • Maikaelelo a go neela tshedimosetso kgotsa go tsosa kgatlhego ka ga buka e e buisitsweng. • Ga go na popego e e tshwanetseng go salwa morago. Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng: • Tlhagiso ya mofutakwalo le setlhogo sa buka, mokwadi, baphasalatsi, nomorotlhaolo ya buka (ISBN), modiragatsimogolo/moanelwamogolo, tlhwatlhwa le gore e bonwa kwa lefelong lefe la thekiso ya dibuka. • Tlhagiso ya morero le ditiragalokgolo. • Tlhagiso ya tshusumetso/molaetsa o a o fitlheletseng mo bukeng. • Thadiso e nne le nnete e bile e se gobelele. • Mothadisi a tseye tshwetso le go naya maikutlo a gagwe. • Thadiso e nne le kgogedi. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya 2.4 ATHIKELE YA MAKASINE Athikele ya makasine ke karolwana ya makasine e batho ba kwalang dikgang dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe. Palo ya mafoko a yona e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa athikele ya makasine: • Setlhogo se se bonalang go tsentswe le ditlhogwana tse di tlhaloganyegang sentle. • Tlhagiso ya leina la mokwadi kwa tshimologong ya athikele. • Tiriso ya puo ka mokgwa o o totileng motho. • Kgang e ngokele mme e se latlhe dintlha tsa botlhokwa. • Tshimologo e nne ka dintlha tsa botlhokwa thata: mang, jang, leng, kae, goreng le go fitlhela kae. • Dintlha tse di tlhagisitsweng ka boripana le ka tsepamo. • Tlhaeletsano e nne ka mokgwa wa go sa latlhe mooko wa kgang mme e fitlhelele mmuisi. • Tshobokanyo e e tsepameng kwa ntle le go fitlha boammaaruri. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo e nne se se ngokang, se na le kgogedi. • A tlhagise leina la mokwadi wa athikele. • A tlhalose mabaka a a mo tlhotlheletsang gore a rotloeletse batho bojanala. • A tlhagise mesola ya go nna mojanala. • A tlhalose maikutlo le maitemogelo a pele le morago ga go ja nala. • A tlhagise ditsela tse di bonolo tsa go rulaganyetsa maeto a bojanala gore a se nne tlhwatlhwagodimo. • A dirise mafoko a a ka tlisang kgatlhegelo ya bojanala mo bathong. • Bokhutlo e nne jo bo lebeletsweng. [25] 2.5 PUO Puo ke karolo ya botlhokwa ya go fatlhosa. Mo mabakeng a mantsi motho o neelana ka puo mo dikopanong kgotsa meletlong. Puo ya go bua le setšhaba e farologana le fa o bua le setlhotšhwana sa batho. Palo ya mafoko a yona ke 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa puo: • Maikaelelo a kopano. • Mofuta wa kopano e o yang go bua kwa go yona. • Puo e tshwanetse go ngoka bareetsi fa e simololwa. • Mmui a dumedise balaletsi le bareetsi, a leboge taletso fa go le maleba. • Dintlha di tshwanetse go agiwa ka tolamo go tila go phatlhalala. • Mmui a tseye bareetsi ba gagwe tsia. • Tiriso ya dipolelo tse dikhutshwane ka dikakanyo tse di bonolo. • Tiriso ya dikao tse di tlwaelegileng. • Puo e e tlhagisiwang e nne le matseno, mmele le bokhutlo. • Ditebogo go balaletsi le bareetsi kwa bokhutlong. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 16 DBE/Ngwanaitseele 2025 NSC – Kaedi ya go tshwaya Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Tlhagiso ya setlhogo sa puo. • Ditumediso go balaletsi le go ba ba tlileng kopanong. • Ikitsiso go batlakopanong. • Tshimologo e nne maatla e ngoke theetso. E ka nna motlae kgotsa nopolo. • Tlhaloso ya maitlhomo a kopano. • A tlhagise maitemogelo ka barutwana ba ba dirisang dikgoka mo sekolong. • A tlhagise kotsi ya tirisodikgoka mo thutong le mo bokamosong jwa barutwana. • A tlhagise ditsela tse di ka latelwang go fedisa tirisodikgoka e. • Ditebogo go balaletsi le ba ba tlileng kopanong. • Bokhutlo e nne jo bo maleba. [25] 2.6 POTSOTHERISANO Potsotherisano ke kopano e e rulaganeng e mo go yona go nang le yo o bodiwang dipotso go fitlhelela tshedimosetso ka sengwe se se rileng. Potsotherisano ke mokgwa o o dirisiwang gantsi go batla tshedimosetso mo go mongwe ka ga sengwe se a se dirang. Palo ya mafoko e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa potsotherisano: • Setlhogo se supe gore potsotherisano e ka ga eng. • Kagego e nne ya mmuisano. • Dibui di dumedise le go ikitsise. • Maina a dibui a tshwanetse go tlhagelela sentle. • Batlisisa ka ga motsenelapotsotherisano ka go mmotsa dipotso. • Dipotso di nne dikhutshwane mme dikarabo tsa motsenelapotsotherisano di ka nama. • E se ka ya nna le diphoso tsa mofuta ofe. • Molaola potsotherisano a garele puo a bo a tswalele potsotherisano. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Tlhagiso ya setlhogo sa potsotherisano. • Ditumediso go tswa matlhakoreng a le mabedi. • Ikitsiso ya batsenelapotsotherisano. • A tlhagise dintlha ka botlalo ka ga kgatlhego/kgogedi ya gagwe ya go batla go nna tokololo/leloko. • A neye dikarabo tsa motsenelapotsotherisano morago ga potso nngwe le nngwe. • A tlhagise diphetogo tse a tlaa di tlisang mo setlhopheng. • A go nne le kelelo ya dipotso le dikarabo. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50 PALOGOTLHE: 100 Kwalololo e ileditswe