Downloaded from hlayiso.com
Province of the
EASTERN CAPE
EDUCATION
SENIOR PHASE
IBANGA 9
NOVEMBA 2012
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA
AMANQAKU: 100
IXESHA: 2½ iiyure
Olu viwo lunamaphepha ali – 10.
Skip to contentQuestion paper 





_hlayiso.com_--9dfa5588-ad3e-4ba7-a4c7-95c750771403/v1-1ac51e9fb44842a9e44b/card.webp)





View all





Isixhosa Hl Grade 9 November EC 2012 Question Paper
Grade 9 Isixhosa Hl question paper from the November EC 2012, 10 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 9 · November EC · 2012. Question paper, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Hl
- Grade
- Grade 9
- Document type
- Question paper
- Year
- 2012
- Exam period
- November EC
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 402.1 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 10
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (NOVEMBA 2012)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Fundisisa yonke imibuzo kakuhle.
2. Cinga, uqiqe phambi kokuba ubhale.
3. Phendula yonke imibuzo ngesiXhosa.
4. Sebenzisa amagama amkelekileyo olwimi xa uphendula.
5. Bhala ngokucacileyo, nangokucocekileyo.
6. Nombola imibuzo yakho kanye ngendlela ekunonjolwe ngayo kwiphepha
lemibuzo.
7. Qiniseka ukuba uwaphendule omaTHATHU amacandelo.
Downloaded from hlayiso.com
(NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA 3
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA PF3: GH2, GH10.3, PF5: GH1.1
UMBUZO 1
ISICATSHULWA
Funda isicatshulwa esilandelayo, uze uphendule imibuzo ebuzwe kuso:
IMAPHUNGUBWE, INDAWO YENYAMAKAZI ENGUMKHOMBE WEGOLIDE.
Ubusazi ukuba abakhenkethi bayakuhlawulela ukuhamba, nokubona iindawo, abantu
nenkcubeko yabo, nendalo abayixabise kakhulu? Ubusazi ukuba uMzantsi Afrika yeyona
ndawo inomtsalane kubakhenkethi abaninzi? Nazi izizathu ezingunobangela woko:
uneendawo ezintle eziluhlaza neziphangaleleyo, uneendawo ezitsala abakhenkethi
ngobuhle. Unamahlathikazi asisihombo nekhaya lezilwanyana. Ezikhulukazi kwezo
zilwanyana zehlathi zihlanu. Niyazazi ukuba zeziphi? Khanizijonge kulo mfanekiso
ungezantsi:
Ezinye izinto ezinomtsalane nezitsala abakhenkethi ngobuhle ngamaziko noovimba bale
mihla bokugcina umsebenzi wobuchule nobugcisa. Agqwesayo amaziko ngalawo
anomsebenzi omhle wohlanga lwamaKhoisan, apho imifanekiso ifunyanwa ezingxondoreni
ezinjenge Wildebeest Kuil Rock Art Site emntla Koloni, iMphebato, imyuziyam ekwiphondo
lomntla Ntshona, isiza seengxondora neMaphungubwe.
IMaphungubwe yona ikwiphondo laseLimpopo. Ngowe-1933 kwafunyanwa ingcwaba
elingaziwayo elinezinto ezenziwe ngegolide kulwalwa lwengxondora, kwifama iGreefswald,
kufutshane nemida yeli loMzantsi, iBotswana neZimbabwe apho kuhlangana khona
imilambo iShashe neLimpopo. IMaphungubwe le ngeemini zangaphambili yayiliziko
lobukumkani obuthile apha eMzantsi Afrika, bunabantu abangama-5000. Kucingeleka
ukuba lwafuduka uluntu ngenxa yokuguquguquka kwemozulu laza lehla izinga lezinto
eziphilayo kule ndawo. Emva koko kwakhula iZimbabwe yodumo.
IMaphungubwe yayiliziko lobutyebi. Abantu ababefudula behlala apho, baberwebelana
ngesinyithi (intsimbi), ubhedu, negolide, benaniselana nabamelwane ngetyuwa, iinkomo,
iintlanzi, izihombo ezazisenziwa ngamaqokobhe amaqanda enciniba, izinto ezenziwe
ngodongwe, kunye namalaphu. Baberhwebelana nezizwe eziseMpuma Afrika, Persia,
iYiphutha, kunye neChina. Umkhombe wegolide wodumo wawusenziwa kule ndawo
ngokusonga umthi ngesinyithi esenziwe yasu-yasu safana nephepha (ifoyile).
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (NOVEMBA 2012)
Le ndawo ineziza ezibini iMaphungubwe neK2. IMaphungubwe yona isencochoyini
yentaba, apho kucingeleka ukuba kwakuhlala ubukumkani besizwe eso. Abantu
bona babehlala ethambekeni kufutshane nobukhosi obo. Kwembiwa kule ndawo
amangcwaba angamashumi amabini anantathu entabeni apho. Kwamathathu
izidumbu zazihleli ngeempundu ngokwesiko lobukhosi, ecaleni kwazo kwakubekwe
igolide ,nezinto ezintle ezenziwe ngobhedu nangeglasi. Kunamhlanje nje ezi ziza
zibini zombiwe yiYunivesithi yasePitoli. Yiyo loo nto kukho ingqokelela yemiboniso
nembali yezinto zoMzantsi Afrika ekuthiwa yiSasol African Heritage Exhibition. Zaye
zaziswa njengesikhumbuzo sesizwe jikelele (National Monuments) ngowe-1980.
IMaphungubwe yenye yeendawo ezingamashumi amabini nane ezikuluhlu lwamafa
elizwe eUNESCO. Kufuphi nayo, kukho ipaka yelizwe iDongola eyinxalenye
yeMaphungubwe. Le paka inezilwanyana ezinkulu, ntoleyo ebanga amathuba
emisebenzi kwabakufutshane.
IMIBUZO
1.1 Sixelele ngokwalapha kwisicatshulwa amazwe awayerhwebelana
neMaphungubwe. Xela abe maTHATHU kuphela. (3)
1.2 Zifana ngantoni ezi zilwanyana zisemfanekisweni? Xela izinto zibe NTATHU. (3)
1.3 Zinto zini ezibangela okokuba uMzantsi Afrika ubenomtsalane
kubakhenkethi? Xela izinto zibe NTATHU kuphela. (3)
1.4 Yintoni igama lengxondora esemntla Koloni yohlanga lwamaKhoisan? (1)
1.5 Nicinga ukuba yintoni ebangela ukuba abakhenkethi bahlawule xa
bendwendwela iindawo zendalo? (1)
1.6 Kwakurhwetyelwana ngazinto zini yiMaphungubwe namazwe emelene nawo?
Xela izinto zibe NTATHU. (3)
1.7 Nika intsingiselo yegama “ukunaniselana”. (1)
1.8 Iindawo ezintle ezinembali kwilizwe ngalinye zidityaniswa namaziko amakhulu
emfundo. Ucinga ukuba yintoni ebangela loo nto? (2)
1.9 Leliphi iziko lemfundo elidityaniswe neMaphungubwe? (1)
1.10 Ngokufunda kwakho esi sicatshulwa, kwahluke ngantoni ukungcwatywa
kwabantu abanobukhosi nabantu nje? (2)
[20]
Downloaded from hlayiso.com
(NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA 5
UMBUZO 2
ISISHWANKATHELO: PF3: GH2, GH5, PF5: GH3, PF4: GH5.3
Phinda ufunde isicatshulwa esikumbuzo wokuqala, uze emva koko usishwankathele
ngamagama angama-70 – 80 usebenzisa awakho amazwi.
Landela esi sikhokelo:
Bhala kuphela iingongoma eziphambili.
Isakhiwo sesicatshulwa sakho nolwakhiwo lwezivakalisi mayibe
zezifanelekileyo.
Sebenzisa ulwimi, isigama, upelo neziphumlisi ngendlela efanelekileyo. [10]
UMBUZO 3
UKUSETYENZISWA KOLWIMI: PF6 GH7, GH9.1, GH9.3
Funda le mifanekiso ilandelayo uze wandule ukuphendula imibuzo ebuzwe kuyo:
Ntombazana! Owu! Kona Le lokhwe Yho! Abantwana bayafuna
Andifuni ukumamela imdaka Bendivasile ukunikwa ithuba lokuthetha,
mntwana ndiyamamela uyinxibileyo nje. ndidikiwe ngumama onga-
ongevayo inevumba. understandiyo!
1 2 3
Yimpatho mbi le makazi! Kuthi
Mandithi hlasi Ngxe sana lwam, asobe
mandithwale izandla entloko
ubumpahlana bam ndikushiye ndiphinde
ndihambe apha kuba
oyena makazi wam Uxolo!
akandifuni.
Ndinelishwa hlala
naloo ndlu yakho
4 5 6
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (NOVEMBA 2012)
3.1 Sisigaba sini sentetho u “Owu! Ofumaneka kwibloko1? (2)
3.2 Nika igama elithetha into enye neli: “imdaka”. (1)
3.3 Chonga isichazi kwibloko 2 wandule ukuxela isibizo esichazwayo. (2)
3.4 Guqula isivakalisi esikubloko 2 esithi “Yho! Bendivasile nje” sibe kwixesha
elizayo. (2)
3.5 Xela iindidi zezimelabizo ezifumaneka kwibloko yoku-1, 4 neyesi-5. Qala
ubhale izimelabizo wandule ukunika iindidi zazo. (6)
3.6 Xela intsingiselo enikwa zizimamva ezinomgca ngaphantsi kwezi zibizo:
Umakazi; Ubumpahlana. (2)
3.7 Nika isifanekisozwi esikwibloko yesi-4, uxele nokuba sithetha ntoni? (2)
3.8 Isikhuzo “uNgxe!” kwibloko yesi-6 sibonisa: Khetha impendulo ibeNYE:
3.8.1 Ukukhathazeka
3.8.2 Ukuzisola
3.8.3 Ukuxolisa (1)
3.9 Xela isimnini esifumaneka kwibloko yesi-4. (1)
[19]
UMBUZO 4
Tshatisa la macala mabini ngokuthi ubhale kuphela unobumba ecaleni
kwenombolo nganye yombuzo: umzekelo4.1A, 4.2 C, njalo-njalo.
A B
4.1 Isala kutyelwa sibona A. Abantu abayiboni into ngendlela
ngolophu. efanayo.
4.2 Ungalahli imbo yakho B. Ukuxakwa, ungabinanto yakuthetha.
ngophoyiyana.
4.3 Amehlo akaphakelani. C. Kutshiwo kumntu oneenkani,
ongahlelwa yingozi.
4.4 Inkukhu esikwe umlomo. D. Ukuphulukana nento obusele
uyifumene.
4.5 Ukuhluthwa intlaka emlonyeni. E. Ungalahli izimbo zakho ngenxa
yomntu wasemzini oza kukushiya.
[5]
Downloaded from hlayiso.com
(NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA 7
UMBUZO 5
Phindela kwisicatshulwa sakho kumbuzo 1, umhlathi wesine uze uchonge izibizo
zala mahlelo alandelayo: 2, 3 kunye nele-9. Cwangcisa umsebenzi wakho ngolu
hlobo:
IHLELO ISIBIZO
2 ---------------------
3 ---------------------
9 --------------------- [3]
UMBUZO 6
Isibizo ngasinye sinezakhi zaso, chonga isibizo sibe sinye kwezi uzidwelise
ngasentla kumbuzo wesi-5 uze unike izakhi zaso. [3]
[60]
AMANQAKU ECANDELO A: 60
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (NOVEMBA 2012)
ICANDELO B: UNCWADI: PF3: GH2, 10.1, 10.3
UMBUZO 7
Fundisisa lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo ebuzwe kuwo:
1 Bayetheni, bahlekazi, bayetheni!
2 Bayetheni, mathol’ezilo, ezizilo ngokwawo!
3 Kuthiwanin’ukuthethwa nezingwe neengonyama?
4 Inguban’onokuthetha namarhamncwa kakade?
5 Iint’ezavela mhla kwavel’ilanga;
6 Iint’ezadalwa mhla kwadalw’iintaba
7 Mhla kwavel’ilizwe; mhla kwadalw’ulwandle
8 Ngumqokoz’omkhulu wokuboph’iAfrika,
9 Owowuphatha ngowozek’ityala.
[Iphuma ku IZIBONGO ZOMTHONYAMA, obhalwe ngu P.T. Mtuze no-R
Kachula ngo-1993.]
Phendulani le mibuzo ilandelayo nigxile kumbongo ongasentla:
7.1 Le mbongi isinika ingqondo yokuba iinkosi ezi zikho ngokwentando kaThixo.
Zingela umqolo ube mNYE ovelisa oku. (2)
7.2 Zingela kwakhona umqolo obonisa ukuba uxolo e-Afrika luxhomekeke kubo. (2)
7.3 Igama “into’’ esiXhoseni xa ubhekisa emntwini libonakalisa indelelo.
Ingaba u -“into” osetyenziswe kumqolo-5 no- 6 ubonakalisa indelelo?
Xhasa impendulo yakho. (2)
7.4 Imiqolo 1 no-2 iqala ngamagama afanayo. Ngokwezafobe ibizwa ngokuba
yintoni leyo. (2)
7.5 Igama uBayetheni kumqolo-1 no-2 – usebenza nje:
7.5.1 ngesikhahlelo
7.5.2 ngesiteketiso
Khetha impendulo echanekileyo ibe NYE kwezi zingasentla. (1)
7.6 Nika isinye seligama “Bayetheni”. (1)
7.7 Nicinga ukuba kutheni ezi nkosi zifaniswa nezilo ezoyikekayo? (2)
7.8 Safobe sini esisetyenziswe kwimiqolo 3 no-4? (2)
7.9 Nanjengoko siwazi amasiko nezithethe zelizwe lethu, ngoobani abathi beme
ngeenyawo xa kuza kuphakama inkosi ngenjongo yokunika imbeko? (2)
7.10 Nika umongo walo mbongo ngokufutshane. (4)
[20]
AMANQAKU ECANDELO B: 20
Downloaded from hlayiso.com
(NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA 9
ICANDELO C: UBHALO LWESINCOKO: PF4: GH2, 5. 3, 5.9
UMBUZO 8
Kwizincoko ezilandelayo khetha sibe siNYE kuphela ubhale ngaso. Ubude
besincoko sakho mabube phakathi kwamagama angama-250 – 300.
8.1 Bhala isincoko phantsi kwesi sihloko:
“Indlela ekwakufundiswa ngayo intlonipho kubantwana kudala”. (20)
OKANYE
8.2 Into yokuzala kolutsha iliqhayiya nebhongo kule mihla.
Bhala isincoko uveze izimvo zakho ngalo mba nendlela ekungaguqulwa
ngayo indlela olucinga ngayo ulutsha. (20)
OKANYE
8.3 Qwalasela lo mfanekiso wandule ukubhala isincoko esinesihloko
esifanelekileyo. Sinike isihloko isincoko sakho.
(20)
OKANYE
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (NOVEMBA 2012)
8.4 Masithi niliqela lolutsha olungamavolontiya kucoceko lwedolophu yenu
enolwandle. Ningenza ntoni ukugcina iingingqi ezingakulwandle lwenu
zicocekile, njalo nincedisana nomasipala wenu?
Nasi isihloko sesincoko, “Singenza ntoni ukugcina iingingqi ezingaselwandle
zicocekile”. (20)
OKANYE
8.5 Inyanga yoMsintsi yinyanga ekukhunjulwa ngayo iinkcubeko ziintlanga
ezahlukeneyo.
Kwisikolo sakho beninomsitho wokukhumbula iinkcubeko zenu, ninxibe
ezimbejembeje, nibahle.
Bhala isincoko usibalisele ngako konke okwakusenzeka ngaloo mini. (20)
[20]
AMANQAKU ECANDELO C: 20
AMANQAKU EWONKE: 100
Study this subject
Revise the topics in this paper, then practise them question by question.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 GEC Test 2023 Question Paper (isiXhosa)

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 GEC Test 2022 Question Paper (isiXhosa)

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 P2 November EC 2019 Question Paper (isiXhosa)

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 Paper 2 November EC 2017 Question Paper

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 Paper 3 November EC 2017 Question Paper

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 Paper 2 November EC 2016 Question Paper
Related documents
_hlayiso.com_--9dfa5588-ad3e-4ba7-a4c7-95c750771403/v1-1ac51e9fb44842a9e44b/card.webp)
Memorandum
Isixhosa Hl Grade 9 November EC 2012 Memo

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 Paper 3 November EC 2016 Question Paper

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 Paper 2 November EC 2014 Question Paper

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 Paper 3 November EC 2014 Question Paper

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 November EC 2013 Question Paper

Question paper
Isixhosa Hl Grade 9 November EC 2011 Question Paper
More from Grade 9 Isixhosa Hl

CAPS document
CAPS SP HOME ISIXHOSA GR 7 9 web

Memorandum
Isixhosa Hl Grade 9 GEC Test 2023 Memo (isiXhosa)

Memorandum
Isixhosa Hl Grade 9 GEC Test 2022 Memo (isiXhosa)

Memorandum
Isixhosa Hl Grade 9 Paper 2 November EC 2019 Memo

Memorandum
Isixhosa Hl Grade 9 Paper 3 November EC 2019 Memo

Memorandum