Agricultural Sciences Grade 12 P2 NSC November 2022 QP

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 LANDBOUWETENSKAPPE V2 NOVEMBER 2022 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 11 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 2 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 C  1.1.2 B  1.1.3 D  1.1.4 A  1.1.5 B  1.1.6 D  1.1.7 C  1.1.8 A  1.1.9 D  1.1.10 C  (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 H  1.2.2 F  1.2.3 I  1.2.4 B  1.2.5 D  (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Beheerde bemarking  1.3.2 Konsolidasie  1.3.3 Onvolledige dominansie  1.3.4 Elektroporasie  1.3.5 Poliploïdie  (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Vasstelling  1.4.2 Rente  1.4.3 Biometrie  1.4.4 Atavisme  1.4.5 Geen  (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 3 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2: LANDBOUBESTUUR EN BEMARKING 2.1 Beskikbaarheid van landbouprodukte oor 'n periode van ses maande 2.1.1 Indikasie van die hoeveelheid van produk 1 30 ton  (1) 2.1.2 Identifikasie van die produk Produk 2  (1) 2.1.3 Indikasie van die probleem  Daar sal 'n surplus/oorskot wees/bederf/stoor kostes   Die prys van die produkte sal laer wees  (Enige 1) (1) 2.1.4 Faktor wat die bemarking van produk 1 belemmer  Seisoenale fluktuasie   Bederfbaarheid   Ongelukke/diefstal   Gebrek aan infrastruktuur   Gebrek aan kapitaal   Gebrek aan markinligting   Lang afstande na markte  (Enige 1) (1) 2.1.5 TWEE faktore wat die vraag sal beïnvloed  Prys   Verandering in die inkomste van verbruikers/koopkrag   Aantal verbruikers   Smake en voorkeure van verbruikers   Prys van kompeterende/komplimenterende/plaasvervanger produkte   Reeks produkte beskikbaar   Gebruikswaarde van die produk   Die kwaliteit van die produk   Feestyd/modes   Navorsing   Sosio-ekonomiese faktore   Wetgewing   Advertering   Prysverwagtinge  (Enige 2) (2) 2.2 Bemarkingstelsel 2.2.1 Identifikasie van die bemarkingstelsel Vryebemarking  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 4 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 2.2.2 Identifikasie van die kanale A - Plaashekbemarking  (1) B - Varsprodukte bemarking  (1) 2.2.3 EEN voordeel van KANAAL A/plaashek (a) Boer - Geen bemarkingsketting kostes/geen vervoerkostes/ geen middelmanne/hoër inkomste/onmiddelike betaling  (1) (b) Verbruiker - Produkte is vars/beter kwaliteit/laer pryse/ het bedingingsmag  (1) 2.2.4 EEN nadeel van KANAAL C/veeverkope aan verkopers  Pryse kan laer as die markprys wees   Verkoper kry nie altyd die verwagte pryse nie/minder wins   Kleinskaal boere het nie genoeg geld om diere na die veiling te neem nie  (Enige 1) (1) 2.3 Entrepreneurskap 2.3.1 Identifikasie van DRIE fases van entrepreneurskap  Identifikasie van 'n geleentheid   Ontwikkeling van 'n besigheidsplan   Mobilisering van hulpbronne   Begin en bestuur die onderneming  (Enige 3) (3) 2.3.2 TWEE ander redes vir die opstel van 'n besigheidsplan  Toets die uitvoerbaarheid/haalbaarheid/ekonomiese lewensvatbaarheid van die besigheidsidee   Help om doelwitte te omskryf/definieer   Stippel die rolle en verantwoordelikhede van individue uit   Voorsien tydskedules vir die voltooiing van aktiwiteite   Voorsien riglyne vir besluitmening/vergelyk vordering   Lei/rig daaglikse operasies   Help die bestuurder om vir kapitaal behoeftes te beplan   Voorsien duidelike strategieë/doelwitte om te volg   Verseker effektiewe besigheidsbestuur   Om probleme wat risiko verlaag vroegtydig te identifiseer   Herposisioneer die onderneming om veranderinge in die mark te kan hanteer   Om kennis aangaande bemarkingsgeleenthede en mededingers te versamel   Lok beleggers/vennote  (Enige 2) (2) 2.3.3 Indikasie van die sukses faktore (a) Leierskap/organisasie/bestuur/interpersoonlike vaardighede/ (1) selfvertroue  (b) Die neem van risiko/selfvertroue/positiewe denke  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 5 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 2.4 Aanbod 2.4.1 Lyngrafiek Lyngrafiek toon die hoeveelheid aartappels aangebied teen verskillende pryse 60 50 40 Prys (R) 30 20 10 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 Hoeveelheid (sakkies) KRITERIA/RUBRIEK/NASIENRIGLYNE  Korrekte opskrif   X-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Hoeveelheid)   Y-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Prys)   Korrekte eenhede (R en sakkies)   Lyngrafiek   Akkuraatheid (80%+ korrek geplot)  (6) 2.4.2 Die wet van aanbod  Hoe hoër die prys  hoe hoër die aanbod   Hoe laer die prys  hoe laer die aanbod  (Enige 1) (2) 2.4.3 TWEE faktore, naas die prys, wat bydra tot die aanbod  Omgewingstoestande/natuur   Beskikbaarheid van tegnologie   Kennis van produksie   Produksie kostes   Subsidies/belasting/wetgewing   Aantal verskaffers   Prysverwagtinge/winsmarge van die produk   Vraag na die produk   Seisoenale produksie   Politieke onstabiliteit   Moonlikheid van ‘n afname/toename in die aanbod van goedere   Stabiliteit van die produk  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 6 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 2.5 Bemarkingsketting 2.5.1 TWEE kostes wat die prys van 'n produk sal verhoog  Produksiekostes   Verpakkingskostes   Prosesseringskostes   Stoor/bergingskostes   Vervoer/verspreidingskostes   Graderings kostes  (Enige 2) (2) 2.5.2 Stadium waartydens die agri-ondernemingsketting kan verbeter (a) Stoor/berging  (1) (b) Plaas  (1) 2.5.3 TWEE maniere om die produk aan verbruikers bekend te stel  Advertering/radio/televisie/advertensiebord/koerante/internet/ brosjures/plakkate/strooibiljette   In-die-winkel promosies   Uitstallings/handelskoue   Borgskappe   Direkte pos   Bemarkingsagente   Persoonlike verkope  (Enige 2) (2) [35] VRAAG 3: PRODUKSIEFAKTORE 3.1 Grond 3.1.1 TWEE ander ekonomiese eienskappe van grond  Noodsaaklik vir produksie   Grond is vas/kom op ‘n spesifieke omgewing voor   Hoeveelheid grond is vas   Onvernietigbaar   Grond appresieer/vermeerder in waarde   Duursaamheid   Varieer in produksie potensiaal   Grond is beperk   Passiewe faktor vir produksie/primêre produksiefaktor   Onderhewig aan die wet van dalende-meeropbrengs   Bron van rykdom/kan gekoop/verkoop word/gebruik as sekuriteit  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 7 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 3.1.2 TWEE maniere om die produktiwiteit van grond te verbeter  Verbeter waterbestuur/voorsiening   Herstel grond potensiaal/verantwoordelike gebruik van plaagdoders   Boer grond meer doeltreffend/konsolidasie van onekonomiese eenhede   Wisselbou/tussenbewerking/wisselweiding   Navorsing   Gebruik wetenskaplike metodes/tegnologie/verbeter grondvrug- baarheid/presisieboerdery  (Enige 2) (2) 3.1.3 TWEE funksies geassosieer met grond as produksiefaktor  Bate (gebruik as sekuriteit om lenings te bekom)   Voorsien spasie/plek vir landbou aktiwiteite   Voorsien voedsel/voer vir mens/dier   Bron van roumateriale/grondstowwe   Bron van minerale  (Enige 2) (2) 3.2 Arbeidsproduktiwiteit 3.2.1 Identifikasie van die produksiefaktor Arbeid  (1) 3.2.2 Afleiding van die verwantskap 'n Verhoging van die aantal werkers  lei tot 'n verhoging in uitset  (2) 3.2.3 TWEE probleme met arbeid  Swak arbeidsbestuur/toesig/laatkom/diefstal   Skaarsheid van arbeid/laer lone   Gebrek aan opleiding/vaardighede   HIV/VIGS/ander siektes/afwesigheid   Kompetisie met ander industrieë   Sosio-ekonomiese probleme   Arbeidsonrus  (Enige 2) (2) 3.2.4 TWEE maniere om ekonomiese toestande van plaaswerkers te verbeter  Betaal hoër lone   Voorsien insentiewe/aansporings vir werkers   Betaal bonusse   Voorsien mediese versekering/pensioen   Voorsien plaasprodukte ten verlaagde pryse   Daarstel van vennootskappe met plaaswerkers  Voorsiening van onderrig en opleiding  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 8 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 3.3 Indikasie van arbeidswetgewing 3.3.1 Wet op Basiese Diensvoorwaardes/WBD (Wet 75 van 1997)  (1) 3.3.2 Wet op Vaardigheidsontwikkeling/WVO (Wet 97 van 1998)  (1) 3.3.3 Wet op Beroepsgesondheid en Veiligheid/WBV (Wet 85 van 1993)  (1) 3.4 Bates en laste 3.4.1 Identifikasie van (a) 'n Bate  Waarde van die plaas   Waarde van voertuie   Kontant   Waarde van die geboue  (Enige 1) (1) (b) 'n Las  Trekker lening   Oortrokke bankrekening   Verbandlening  (Enige 1) (1) 3.4.2 Berekening van die netto-waarde van die plaas Netto-waarde = Bates – Laste  = (R650 000+R50 000+R275 000+R3 500 000) – (R365 000+R150 000+R4 200 000) = R4 475 000  – R4 715 000  = – R240 000  (4) 3.4.3 Lewensvatbaarheid van die boerdery-onderneming Nie lewensvatbaar nie  (1) 3.4.4 Rede Netto-waarde is negatief/–R240 000/geen wins/verlies/waarde van die bates is laer as die laste  (1) 3.5 Kapitaal items 3.5.1 Identifikasie van die tipe kapitaal (a) C - Beweeglike/vlottende kapitaal  (1) (b) B - Vaste kapitaal  (1) 3.5.2 Indikasie van die probleem met kapitaal in G (trekker) Depresiasie/verloor waarde/hoë brandstofpryse  (1) 3.5.3 Tipes krediet (a) D - Korttermyn krediet  (1) (b) E - Langtermyn krediet  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 9 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 3.6 Bestuur 3.6.1 Definisie van bestuur Effektiewe kombinering en koördinering van menslike, fisiese en finansiële hulpbronne  om 'n spesifieke doel te beryk, normaalweg die maksimalisering van wins  (2) 3.6.2 TWEE bestuursbeginsels  Beplanning/daarstel van doelwitte   Implementering   Gee leiding/rigting   Organisasie/koördinasie   Besluitneming   Kommunikasie  Motivering   Monitering   Kontrole/beheer  (Enige 2) (2) 3.6.3 TWEE risiko bestuurstegnieke  Diversifikasie   Die deel van risiko's  (2) [35] VRAAG 4: BASIESE LANDBOUGENETIKA 4.1 Teelstelsels 4.1.1 (a) Kruising 1 - Kruisteling  (1) (b) Kruising 3 - Inteling  (1) 4.1.2 Definisie van inteling Die kruising van naby verwante diere  (1) 4.1.3 EEN nadeel van inteling  Gee aanleiding tot inteelagteruitgang   Verlies aan genetiese variasie   Verhoogde uiting van letale gene   Ongewenste gene word meer homosigoties   Ongewenste eienskappe/abnormaliteite word in die nageslag vasgelê   Lei tot verlaagde lewenskragtigheid   Minder bestand teen siektes   'n Duur stelsel  (Enige 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 10 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 4.1.4 TWEE voordele van kruisteling  Gee aanleiding tot basterkrag/heterose   Ontwikkel nuwe rasse   Verhoogde aanpasbaarheid   Verhoogde genetiese variasie   Meer bestand teen peste/siektes   Verbeter die prestasie van diere  (Enige 2) (2) 4.2 Variasie 4.2.1 TWEE interne oorsake van variasie  Mutasies   Meiose/oorkruising/herkombinasie van gene   Herkombinering van gene/onafhanklike sortering   Toevallige bevrugting  (Enige 2) (2) 4.2.2 TWEE belangrikhede van variasie  Vorm die basis van seleksie   Die verbetering van bestaande rasse/kultivars   Ontwikkeling van nuwe rasse/plant kultivars  (Enige 2) (2) 4.3 Seleksie 4.3.1 Stamboekseleksie  (1) 4.3.2 Familieseleksie  (1) 4.3.3 Massaseleksie  (1) 4.3.4 Nageslagseleksie  (1) 4.4 Punnett-vierkant 4.4.1 Die genotipe (a) Vroulike ouer - HhWW  (1) (b) Nommer 17 - hR  (1) 4.4.2 Bepaling van die fenotipe (a) Nommer 9 - Poenskop en skimmel  (1) (b) Nommer 16 - Horings en wit  (1) 4.4.3 Aantal beeste met horings en skimmel 2 (1) 4.4.4 Aantal poenskop en rooi beeste 0 (1) 4.5 Geslagschromosome en die bepaling 4.5.1 Geslagschromosome (a) Aantal geslagschromosome in bokke - 2  (1) (b) Pare outosome in perde - 31  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 11 DBE/November 2022 NSS – Nasienriglyne 4.5.2 Geslagsbepaling (a) Indikasie van die kans (persentasie) - 50%  (1) (b) Bepaling van die verhouding - 1:1  (1) 4.6 Oorerflikheid 4.6.1 Definisie van oorerflikheid Die mate waartoe 'n eienskap  deur genetiese faktore bepaal word  (2) 4.6.2 Identifikasie van die eienskappe (a) Kwalitatief - Oogkleur  (1) (b) Kwantitatief - Melkproduksie/vagmassa  (1) 4.6.3 Indikasie van die omgewingseffek (persentasie) 60%  (1) 4.6.4 Verduideliking van die verwantskap  Hoe hoër die verwagte teelwaarde  hoe hoër die oorerflikheid van 'n eienskap   Hoe laer die verwagte teelwaarde  hoe laer die oorerflikheid van 'n eienskap  (Enige 1) (2) 4.7 Genetiese modifikasie 4.7.1 TWEE voordele van genetiese modifikasie bo die van tradisionele metodes  Dit is presies   Dit is vinniger   Nie beperk tot organismes van dieselfde spesie nie  (Enige 2) (2) 4.7.2 TWEE negatiewe effekte van GM gewasse vir die omgewing  Gee aanleiding tot die ontwikkeling van super weeds   Voordelige insekte word gedood   Lei tot die oormatige gebruik van onkruiddoders/besoedeling   Verminder biodiversiteit  (Enige 2) (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou