SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI
Setatemente sa Kharikhulamu
ya Naha (SKN)
Setatemente sa Leano la Kharikhulamo
le Tekanyetso
Mokgahlelo o Mahareng
Dikereiteng tsa 4-6
You're offline
Skip to contentCAPS document
CAPS IP SAL SESOTHO GR 4 6 WEB
Sesotho SAL · Grades 4, 5, 6 · st. CAPS document, 141 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Sesotho SAL
- Grade
- Grades 4, 5, 6
- Language
- St
- Document type
- CAPS document
- Pages
- 141
- File size
- 1.5 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 141
Document textSearch extracted text and jump to a page.
SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
DIKEREITENG TSA 4-6
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI
CAPS
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
DISCLAIMER
In view of the stringent time requirements encountered by the Department of Basic Education to effect the necessary editorial changes and layout
to the Curriculum and Assessment Policy Statements and the supplementary policy documents, possible errors may occur in the said documents
placed on the official departmental websites.
There may also be vernacular inconsistencies in the language documents at Home-, First and Second Additional Language levels which have been
translated in the various African Languages. Please note that the content of the documents translated and versioned in the African Languages are
correct as they are based on the English generic language documents at all three language levels to be implemented in all four school phases.
If any editorial, layout or vernacular inconsistencies are detected, the user is kindly requested to bring this to the attention of the Department of
Basic Education.
E-mail: capslangcomments@dbe.gov.za or fax (012) 328 9828
Department of Basic Education
222 Struben Street
Private Bag X895
Pretoria 0001
South Africa
Tel: +27 12 357 3000
Fax: +27 12 323 0601
120 Plein Street Private Bag X9023
Cape Town 8000
South Africa
Tel: +27 21 465 1701
Fax: +27 21 461 8110
Website: http://www.education.gov.za
© 2011 Department of Basic Education
ISBN: 978-1-4315-0480-0
Design and Layout by: Ndabase Printing Solution
Printed by: Government Printing Works
2 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
FOREWORD BY THE MINISTER
Our national curriculum is the culmination of our efforts over a period of seventeen
years to transform the curriculum bequeathed to us by apartheid. From the start of
democracy we have built our curriculum on the values that inspired our Constitution
(Act 108 of 1996). The Preamble to the Constitution states that the aims of the
Constitution are to:
• heal the divisions of the past and establish a society based on democratic
values, social justice and fundamental human rights;
• improve the quality of life of all citizens and free the potential of each person;
• lay the foundations for a democratic and open society in which government is
based on the will of the people and every citizen is equally protected by law;
and
• build a united and democratic South Africa able to take its rightful place as a sovereign state in the family of
nations.
Education and the curriculum have an important role to play in realising these aims.
In 1997 we introduced outcomes-based education to overcome the curricular divisions of the past, but the experience
of implementation prompted a review in 2000. This led to the first curriculum revision: the Revised National Curriculum
Statement Grades R-9 and the National Curriculum Statement Grades 10-12 (2002).
Ongoing implementation challenges resulted in another review in 2009 and we revised the Revised National
Curriculum Statement (2002) and the National Curriculum Statement Grades 10-12 to produce this document.
From 2012 the two National Curriculum Statements, for Grades R-9 and Grades 10-12 respectively, are combined
in a single document and will simply be known as the National Curriculum Statement Grades R-12. The National
Curriculum Statement for Grades R-12 builds on the previous curriculum but also updates it and aims to provide
clearer specification of what is to be taught and learnt on a term-by-term basis.
The National Curriculum Statement Grades R-12 represents a policy statement for learning and teaching in South
African schools and comprises of the following:
(a) Curriculum and Assessment Policy Statements (CAPS) for all approved subjects listed in this document;
(b) National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum Statement
Grades R-12; and
(c) National Protocol for Assessment Grades R-12.
MRS ANGIE MOTSHEKGA, MP
MINISTER OF BASIC EDUCATION
CAPS
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
DIKAHARE
KAROLO YA 1: SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO. ........................................ 3
1.1 Boitshetleho. .................................................................................................................................................... 3
1.2 Tjhebokakaretso. ............................................................................................................................................. 3
1.3 Sepheo sa Kharikhulamo ya Afrika Borwa ka kakaretso............................................................................. 4
1.4 Kabo ya nako.................................................................................................................................................... 6
1.4.1 Mokgahlelo wa Motheo............................................................................................................................ 6
1.4.2 Mokgahlelo o Mahareng.......................................................................................................................... 7
1.4.3 Mokgahlelo o Phahameng....................................................................................................................... 7
1.4.4 Dikereite tsa 10 - 12................................................................................................................................. 8
KAROLO YA 2: HO HLAHISA PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI MOKGAHLANG HLELONG O
MAHARENG............................................................................................................................................... 9
2.1 Dipuo - Dikgato tsa puo Setatementeng sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso.................................. 9
Dikgato tsa puo................................................................................................................................................ 9
2.2 Kabo ya nako.................................................................................................................................................. 17
2.3 Ditlhokeho tsa ho ithuta Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi e le e nngwe ya dithuto. ....................... 17
KAROLO YA 3: DIKAHARE LE MERALO YA HO RUTA BOKGONI BA PUO. ...................................... 19
3.1 Tjhebokaretso ya bokgoni, dikahare le mawa............................................................................................. 19
3.2 Ho phatlalla ha ditema ho habahana ya le dikereite 4+6............................................................................ 28
3.3 Meralo ya ho ruta........................................................................................................................................... 31
3.4 Dikahare le meralo ya hor ruta Sesotho Puo ya Tlatsetso ya bobedi....................................................... 33
CAPS 1
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KAROLO YA 4: TEKANYETSO PUONG YA TLATSETSO YA BOBEDI................................................. 88
4.1 Selelekela........................................................................................................................................................ 88
4.2 Tekanyetso e seng ya semmuso kapa ya tsatsi le leng le le leng............................................................. 89
4.3 Tekanyetso ya semmuso............................................................................................................................... 89
4.4 Lenaneo la Tekanyetso.................................................................................................................................. 93
4.4.1 Tjhebokakaretso ya ditlhokeho.............................................................................................................. 93
4.4.2 Ditlhahlobo............................................................................................................................................. 93
4.5 Ho rekota le ho tlaleha................................................................................................................................... 94
4.6 Bolekanyetsi ba tekanyetso.......................................................................................................................... 94
4.7 Kakaretso........................................................................................................................................................ 95
LENANE LA MANTSWE LE DITLHALOSO TSA WONA........................................................................ 96
2 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KAROLO YA 1: SETATEMENTE SA NAHA SA LEANO LA
KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
1.1 BOITSHETLEHO
Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereiteng tsa R – 12 (SKN) se totobatsa leano la kharikhulamo le tekany-
etso dikolong.
Setatemente sa Kharikhulamo sa Naha se ile sa hlophiswa botjha ka sepheo sa ho matlafatsa Kharikhulamo, mme
diphetoho tsa kenngwa tshebetsong ka kgwedi ya Pherekgong 2012. Thutong e nngwe le e nngwe ho ile ha hlahiswa
tokomane e le nngwe e tlamahaneng mmoho ya Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso sa Naha bakeng sa Ditate-
mente tsa Thuto, Ditataiso tsa Mananetsamaiso a ho Ithuta le Tataiso ya Tekanyetso ya Thuto Dikereiteng tsa R – 12
Setatemente sa Naha sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso Dikereiteng tsa R – 12 se ntlafaditsweng se kenngwa
tshebetsong bakeng sa:
(a) Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha se Lekotsweng Botjha Dikereite tsa R – 9, Government Gazette
23406 of 31 May 2002, le
(b) Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 – 12, Government Gazette 25545 of 6 October
2003 and No. 27594 of 17 May 2005.
1.2 TJHEBOKAKARETSO
(a) Setatemente sa Naha sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso Dikereiteng tsa 10 - 12 (Pherekgong 2012) ke
setatemente sa leano sa ho ithuta le ho ruta dikolong tsa Afrika Borwa, mme se fupere tse latelang:
(i) Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso la Naha la thuto e nngwe le e nngwe le amohetsweng e hlahis-
itsweng tokomaneng ya leano e bitswang National Senior Certificate: A qualification at Level 4 on the
National Qualifications Framework (NQF) ; le
(ii) Tokomane ya leano la Naha mabapi le lenaneo la ntshetsopele ya ditlhoko ya Setatemente sa Kharikh-
ulamo ya Naha Kereiteng ya R - 12
(b) Setatemente sa Naha sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso Dikereiteng tsa 10 - 12 (Pherekgong 2012) se
lokela ho balwa mmoho le National Protocol for Assessment Grades R – 12 (Pherekgong 2012)
(i) Sehlomathiso sa Tokomane ya leano e bitswang The National Senior Certificate: A qualification at Level
4 on the National Qualifications Framework (NQF) , e mabapi le The National Protocol for Assessment
Kereite ya R – 12, e phatlaladitsweng phatlalatsong ya mmuso ya Government Gazette, No. 29467 ya
11 Tshitwe 2006; le
(ii) Sehlomathiso sa Tokomane ya leano e bitswang The National Senior Certificate: A qualification at Level
4 on the National Qualifications Framework (NQF) , e mabapi le baithuti ba nang le ditlhoko tse ikgeth-
ang, e phatlaladitsweng phatlalatsong ya mmuso, the Government Gazette, No.29466 ya 11 Tshitwe
2006.
CAPS 3
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
(c) Ditatemente tsa Dithuto, Ditataiso tsa Mananetsamaiso a ho Ithuta, le Tataiso tsa Tekanyetso tsa Dithuto
Dikereiteng tsa R - 9 le Dikereiteng tsa 10 - 12 di a fediswa, mme bakeng sa tsona ho kenngwa Ditatemente
tsa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso tsa Naha Dikereiteng tsa 10 - 12 (Pherekgong 2012) .
(d) Tokomane ya leano, eo e leng sehlomathiso sa tokomane ya National Senior Certificate: A qualification at
Level 4 on the National Qualification Framework NQF) , mabapi le baithuti ba nang le ditlhoko tse ikgethileng,
e phatlaladitswe ho Government Gazette, No. 29466 of 11 December 2006 e kenyelleditswe tokomaneng ya
leano ya Naha mabapi le lenaneo le ntshetsopele ya ditlhoko tsa Kharikhulamong ya Naha Kereiteng ya R –
12.
(e) Tokomane ya leano, la Naha mabapi le lenaneo le ntshetsopele ya ditlhoko tsa Setatemente sa Kharikhulamo
ya Naha Kereiteng ya R - 12, le dikarolo tsa la Kharikhulamo le Tekanyetso tse fuperweng ke Dikgaolo 2, 3
le 4 tsa tokomane ena di kenyelleditse dipehelo le dintlhatheo tsa Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha
Dikereiteng tsa R – 12. E tla, ho ya karolo ya 6A ya South African Schools Act, 1996 (Act No. 84 of 1996) di
bopa motheo oo ho wona Letona la Thuto ya Motheo le hlahisang bonyane metheo le diphetho tseo moithuti
a lokelang ho di fihlella, mmoho le ditsela tsa tshebetso le tsamaiso tsa tekanyetso ya phihlello ya moithuti
dikolong tsa mmuso le dikolong tse ikemetseng.
1.3 SEPHEO SA KHARIKHULAMO YA AFRIKA BORWA KA KAKARETSO
(a) Setatemente sa Naha sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso Dikereiteng tsa 10 - 12 se fupere tsebo,
bokgoni le makgabane a lokelang ho ithutwa. Se tla nnnetefatsa hore baithuti ba fumantshwa le ho sebedisa
tsebo le bokgoni ka tsela e tla ntlafatsa maphelo a bona. Ka tsela e tjena kharikhulamo e ntshetsa pele
mohopolo wa ho theha tsebo maemong a phedisano a selehae, empa e ntse e le sedi ditabeng tsa lefatshe
tsa matjhabatjhaba.
(b) Maikemisetso ka Setatemente sa Naha sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso Dikereiteng tsa 10 - 12 ke ho:
• ho hlomela baithuti ka tsebo, bokgoni le makgabane a hlokehang ho iphedisa le ho ba le seabo se nang le
moelelo maemong a phedisano jwalo ka ha e le baahi naheng e lokolohileng, ho sa natswe boitshetleho ba
bona dintlheng tsa phedisano le moruo, botjhaba, bong, mmele o phetseng hantle kapa bokgoni dithutong;
• ho ba neha tsela ya ho kena thutong e phahameng;
• ho phethahatsa tshebetso ya ha baithuti ba qetile dibakeng tsa thuto mme ba fetela mesebetsing; le
• ho neha boramesebetsi lesedi le felletseng (profaele) ka bokgoni ba moithuti.
(c) Setatemente sa Naha sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso Dikereiteng tsa 10 - 12 se thehilwe dintlhathehong
tse latelang:
• Diphetoho phedisanong; ho nnnetefatsa hore ho se lekalekane ha thuto ha ka nako e fetileng ho fediswe,
le ho re batho bohle naheng ba fumantshwe menyetla e lekanang ya thuto;
• ho ithuta ka tshekatsheko le ka mafolofolo; ho kgothalletsa ho ithuta ka mafolofolo le ka ho sekaseka
dintho, ho ena le ho nka ditaba di le jwalo feela e le dinnete ntle le ho di sekaseka;
• Tsebo le bokgoni ba boemo bo hodimo; ho tiisitswe bonyane dipehelo tsa tsebo le bokgoni tse lokelang ho
fihlellwa Kereiteng ka nngwe mme di lokela ho fihlellwa ka boemo bo hodimodimo dithutong kaofela;
4 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
• Kgatelopele; dikahare le maemo a tse ithutwang tsa Kereite e nngwe le e nngwe di bontsha kgatelopele ho
tloha boemong bo bonolo ho isa ho bo rarahaneng;
• Ditokelo tsa botho, kenyelletso ya bohle, toka ho tsa phedisano le tikoloho, ho kenyelletsa metheo le
ditshebetso tsa toka ho tsa phedisano le tikoloho le ditokelo tsa botho jwalo ka ha di hlakisitswe ho Molao
wa Motheo wa Rephaboliki ya Afrika Borwa. Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereiteng tsa R – 12
(Kakaretso) se sedi haholo dintlheng tsa ho fapana ha batho tse jwalo ka bofuma, ho se lekane ha batho,
botjhaba, bong, puo, dilemo, bokowa, le maemo a mang;
• Ho ananela tsebo le mahlale a seholoholo; kananelo ya nalane e mothamo le setso tsa naha ya rona ho
bohlokwahadi mme tsena di phehisa kgodisong ya makgabane a fuperweng ke Molao wa Motheo; mmoho
le
• Kamohelo, boleng le phethahatso; ho nehelana ka thuto eo boleng, bophara le botebo ba yona bo ka
bapiswang le thuto ya mafatshe a mang.
(d) Sepheo sa Setatemente sa Naha sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso le Tekanyetso Dikereiteng tsa 10 -
12 ke ho hlahisa moithuti ya tla kgona ho:
• hlwaya le ho rarolla mathata, le ho etsa diqeto a sebedisa bokgoni ba ho nahana ka tshekatsheko le ka
boiqapelo;
• sebetsa ka phethahalo ka boyena mmoho le ba bang e le ditho tsa sehlotshwana;
• hlopha le ho tsamaisa mesebetsi ya hae ka ho nka boikarablelo le ka phethahalo;
• bokella, ho sekaseka, ho hlophisa le ho hlahloba tlhahisoleseding ka tshekatsheko;
• ikutlwahatsa ka phethahalo ka ho sebedisa bokgoni ba puo ka ditsela tse fapaneng – e bohuwang,
matshwao (disimbolo) , jj.
• sebedisa saense le theknoloji ka phethahalo le ka tshekatsheko a bontsha boikarabelo mabapi le tikoloho
mmoho le bophelo bo botle ba batho ba bang; le
• bontsha kutlwisiso ya lefatshe jwalo ka ha e le karolo e nngwe ya tshebetso tse hokahaneng ka ho elellwa
maemo a tharollo ya mathata ha a eme a le mang, a amana le ho itseng
(e) Kenyelletso ya bohle e lokela ho ba karolo ya ho hlophiswa, ya ho rala le ya ho ruta sekolong. Hona ho ka
phethahala ha feela matitjhere a na le kutlwisiso e tebileng ya ho hlwaya le ho sebetsana le ditshita tsa ho
ithuta, le ya ho itlhophisetsa ka ho etsa meralo ya ho sebetsana le ho fapafapana ha batho.
CAPS 5
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
1.4 KABO YA NAKO
1.4.1 Mokgahlelo wa Motheo
(a) Nako ya ho ruta e abetsweng dithuto tsa Mokgahlelo wa Motheo e bontshitswe papetleng e latelang:
KEREITE YA R DIKEREITE TSA 1 – 2 KEREITE YA 3
THUTO
DIHORA DIHORA DIHORA
Puo ya Lapeng 10 7/8 7/8
Puo ya Tlatsetso ya Pele 2/3 3/4
Mmetse 7 7 7
Bokgoni ho tsa Bophelo 6 6 7
(1) (1) (2)
• Tsebo ya Motheo
(2) (2) (2)
• Mesebetsi ya Bonono
(2) (2) (2)
• Thuto ya Boithapollo ba Mmele
(1) (1) (1)
• Bophelo bo Botle ba Botho le Phedisano
NAKO KAOFELA 23 23 25
(b) Nako ya ho ruta e abetsweng dithuto Dikereiteng tsa R, 1 le 2 e etsa dihora tse 23, mme Kereiteng ya 3 ke
dihora tse 25.
(c) Dipuong dihora tse 10 di abetswe Dikereite tsa R – 2, mme dihora tse 11 di abetswe Kereite ya 3. Moedi wa
dihora tse 8, mme bonyane dihora tse 7 di abelwe Puo ya Lapeng, ha bonyane dihora tse 3 tsona di lokela ho
abelwa Puo ya Tlatsetso Dikereiteng tsa R – 2. Kereiteng ya 3 moedi wa dihora tse 8 le bonyane ba dihora tse
7 di abelwe Puo ya Lapeng athe Puong ya Tlatsetso teng ho ajwe bonyane dihora tse 3 ha moedi e lokela ho
ba dihora tse 4.
(d) Tsebo ya Motheo ho tsa Bokgoni ho tsa Bophelo e abelwe hora e 1 Dikereiteng tsa R – 2, le dihora tse 2 jwalo
ka ha ho bontshitswe ka masakaneng bakeng sa Kereite ya 3.
6 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
1.4.2 Mokgahleho o Mahareng
(a) Papetla e latelang e bontsha dithuto le nako ya ho ruta e abetsweng dithuto Mokgahlelo o Mahareng.
THUTO DIHORA
Puo ya Lapeng 6
Puo ya Tlatsetso ya Pele 5
Mmetse 6
Saense le Theknoloji 3.5
Mahlale ho tsa Phedisano 3
Bokgoni ho tsa Bophelo 4
• Boiqapelo ho tsa Bonono (1.5)
• Boikwetliso ba Mmele (1)
• Bophelo bo Botle ba Botho le Phedisano (1.5)
NAKO KAOFELA 27.5
1.4.3 Mokgahlelo o Phahameng
(a) Kabo ya nako ya ho ruta Mokgahlelong o Phahameng e ka tsela e latelang:
THUTO DIHORA
Puo ya Lapeng 5
Puo ya Tlatsetso ya Pele 4
Mmetse 4.5
Mahlale a Tlhaho 3
Mahlale a Phedisano 3
Theknoloji 2
Mahlale le Tsamaiso ya Moruo 2
Tlwaetso ho tsa Bophelo 2
Boiqapelo ho tsa Bonono 2
NAKO KAOFELA 27.5
CAPS 7
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
1.4.4 Dikereite tsa 10-12
(a) Kabo ya nako ya ho ruta Dikereiteng tsa 10 – 12 e ka tsela e latelang:
Thuto Kabo ya nako ka beke (dihora)
Puo ya Lapeng 4.5
Puo ya Tlatsetso ya Pele 4.5
Mmetse 4.5
Tlwaetso ho tsa Bophelo 2
Bonyane dithuto tse tharo tsa thuto efe kapa efe tse 12 (3x4h)
kgethilweng ho tswa Sehlopheng sa B Sekgomathiso sa
B, Tafole ya B1 – B8 ya tokomane ya leano, National policy
pertaining to the programme and promotion requirements
of the National Curriculumn Statement Kereiteng tsa
R – 12, ho ya ka se entsweng seratswaneng sa 28 sa
tokomane ya leano le boletsweng.
NAKO KAOFELA 27.5
Nako e abilweng bakeng sa beke le beke e ka sebedisetswa feela bakeng sa bonyane dithuto tsa SKN tse
qollotsweng lenaneng le ka hodimo, mme e se ke ya sebedisetswa dithuto tse ding tsa tlatseletso ho tsena
tse qollotsweng lenaneng la dithuto ka hodimo. Haeba moithuti a rata ho nka dithuto tse ding tsa tlatselletso
hodima tsena tse qollotsweng lenaneng, ho eketswe nako ka hodimo ho e behilweng bakeng sa ho ruta dithuto
tseo tsa tlatselletso.
8 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KAROLO YA 2: HO HLAHISA PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI
MOKGAHLELONG O MAHARENG
2.1 DIPUO SETATEMENTENG SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYESTO
Puo ke sesebediswa sa ho nahana le ho buisana. E boetse ke mokgwa o tlwaelehileng o sebediswang ke batho
ho ananela ditso le makgabane, ho etsa hore lefatshe leo ba phelang ho lona e be le etsang moelelo. Ho ithuta ho
sebedisa puo ka phethahalo ho etsa hore baithuti ba kgone ho fumana tsebo, ho itlhahisa seo ba leng sona, ho
hlahisa maikutlo le mehopolo ya bona, ho sebetsa mmoho le ba bang le ho laola lefatshe leo ba phelang ho lona.
Hape puo e neha baithuti ditshwantsho tse ka mohopolong tse matla, tse sutsitseng, tse tsetetsweng ka botebo ka
kelellong, mme tseo ba ka di sebedisang ho ntlafatsa lefatshe leo ba phelang ho lona, ba le etse hore le be molemo
ho feta kamoo le leng kateng; le hlake ho feta kamoo le leng kateng. Ke ka puo moo re utlwahatswang ho fapafapana
ha ditso, mme dikamano phedisanong di phethahatswa le ho botjwa ke puo; hape ke ka puo moo dikamano tsena di
ka fetofetolwang, tsa atoloswa le ho ntlafatswa.
2.1.1 Dikgato tsa Puo
Thuto ya puo Dikereiteng tsa 10-12 e kenyelleditse dipuo tsa semmuso kaofela tsa Afrika Borwa e leng Afrikaans,
English, isiNdebele, isiXhosa, isiZulu, Sepedi (Sesotho sa Leboa) , Sesotho, Setswana, Siswati, Tshivenda, Xitsonga
- mmoho le Dipuo tseo e seng tsa Semmuso e leng Arabic, French, German, Gujarati, Hebrew, Hindi, Italian, Latin,
Modern Greek, Portuguese, Spanish, Tamil, Telugu, Urdu. Dipuo tsa semmuso kaofela di ka ithutwa dikgatong tsa
puo tsa Puo ya Lapeng, Puo ya Tlatsetso ya Pele kapa Puo ya Tlatsetso ya Bobedi.
Ho ithuta puo Dikereiteng tsa 4 – 6 ho kenyelletsa dipuo tsa semmuso tsa Afrika Borwa kaofela. Dipuo tsena kaofela
di ka ithutwa dikgatong tsa puo tsa Puo ya Lapeng, Puo ya Tlatsetso ya Pele kapa Puo ya Tlatsetso ya Bobedi. Dipuo
tseo eseng tsa semmuso di ka ithutwa bonyane kgatong ya Puo ya Tlatsetso ya Bobedi ebang dipuo tsena di se di
hlahisitswe boemong bona.
Puo ya Lapeng ke puo ya pele eo baithuti ba e ithutang yona mme ba qala ho e tseba. Empa le ha ho le jwalo, boholo
ba dikolo Afrika Borwa ha di nehelane ka dipuo tsa lapeng tsa baithuti ba bang kapa baithuti bohle ba ingodisitseng
dikolong; di kgetha ho ba le puo e le nngwe kapa tse pedi tseo di nehelanang ka tsona kgatong ya Puo ya Lapeng.
Sephetho ke hore mabitso ana Puo ya Lapeng le Puo ya Tlatsetso ya Pele a supa feela kgato ya bokgoni eo puo
e nehelwang ka yona, ho sa bolelwe hore ke puo ya maswetso (ya letswele) kapa ke puo e ithutilweng (jwalo ka
dipuong tsa tlatsetso) . Kahoo leanong lena ha ho buuwa ka Puo ya Lapeng ho bolelwa kgato ya puo, e seng puo
ka boyona.
Kgato ya Puo ya Lapeng e nehelana ka boiphihlelo ba puo bo bontshang bokgoni ba motheo ba ho ikgokahanya
le batho ba bang bo hlokehang maemong a phedisano, mmoho le bokgoni ba ho sebedisa kelello bo hlokehang ho
utlwisisa dithuto tsohle ho habahanya kharikhulamo. Ho toboketswa ho ruta bokgoni ba ho mamela, ho bua, ho bala
le ho ngola kgatong ena. Kgato ena hape e neha baithuti bokgoni ba ho sebedisa kelello ka boiqapelo, le ho ananela
ditema, bo tla etsa hore ba kgone ho bopa botjha, ho tebisa maikutlo le ho matlafatsa kutlwisiso ya bona ya lefatshe
leo ba phelang ho lona. Empa le ha ho le jwalo, toboketso le kabo ya matshwao ho bokgoni ba ho mamela le ho bua
ho tloha Kereiteng ya 7 ho ya hodimo di ka tlase ho tse nehwang bokgoni ba ho bala le ho ngola hobane kgatello e
se e behwa hodima ntlha ya hore jwale baithuti ba lokela ho phahamisa bokgoni ba bona ba litheresi ha ba ntse ba
itokisetsa thuto e tswelang pele le e diyunivesithing, mmoho le lefatshe la mosebetsi.
Kgato ya Puo ya Tlatsetso ya Pele e dumela hore ha se hakaalo hore baithuti ba na le tsebo ya puo ha ba fihla
sekolong. Dilemong tse mmalwa tse qalang tsa sekolo, di shebana le ho bopa bokgoni ba moithuti ba ho utlwisisa
CAPS 9
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
le ho bua puo - bokgoni ba motheo ba ho ikgokahanya le batho ba bang. Dikereiteng tsa 2 le 3 baithuti ba qala ho
bopa litheresi motheong ona wa ho bua. Ba boetse ba kenya tshebetsong bokgoni ba litheresi boo ba seng ba ithutile
bona Puong ya bona ya Lapeng.
Mokgahlelong o Mahareng le o Phahameng, baithuti ba tswela pele ho matlafatsa bokgoni ba bona ba ho mamela,
ho bua, ho bala le ho ngola. Kahoo, ho lokelwa ho toboketswa haholo tshebediso ya Puo ya Tlatsetso ya Pele bakeng
sa ho nahana le ho fana ka mabaka. Hape nakong ena ba kena ka matla ditemeng tsa dingolwa mme ba qala ho ba
le bokgoni ba ho ananela, ho rata le ho nahana ka Puo ya Tlatsetso.
Nakong eo baithuti ba kenang kereiteng ya 10, ba lokela hore ba be ba na le boiphihlelo bo kgotsofatsang ba Puo ya
Tlatsetso ya Pele mabapi le dikamano tsa bona le batho ba bang, mmoho le bokgoni ba ho utlwisisa dithuto. Leha
ho le jwalo, nnete feela ke hore baithuti ba bangata ntse ba sa kgone ho ikgokahanya ka ho phethahala ka Puo ya
Tlatsetso ya Pele nakong ena. Kahoo, phepetso Dikereiteng tsa 10 - 12 ke ho tshehetsa baithuti bana, mme hape le
ho nehelana ka kharikhulamo e ba dumellang ho fihlela maemo a hlokehang a Kereite ya 12. Maemo ana a lokela
hore a be ka tsela eo moithuti a tla kgona ho sebedisa Puo ya Tlatsetso ka boemo bo phahameng haholo ho mo
lokisetsa thuto e tswelang kapa thuto e phahameng kapa lefatshe la mosebetsi.
Kgato ya Puo ya Tlatsetso ya Bobedi e dumela hore ha se hakaalo hore baithuti ba na le tsebo ya puo ho hang
ha ba fihla sekolong. Kgatong ena ho tsepamiswa tabeng ya hore baithuti ba fuwe menyetla e mengata ya ho
hodisa bokgoni ba ho bua le ho utlwisisa puo ena – eleng bokgoni ba motheo ba ho ikgokahanya le batho ba bang.
Dikereiteng tsa 4 – 6 baithuti ba qala bokgoni ba litheresi le ba ho bua. Ba boetse ba sebedisa bokgoni ba litheresi
le ba ho bua boo ba ithutileng bona Puong ya Lapeng le ya Tlatsetso ya Pele.
Dikereiteng tsa 7 - 8, baithuti ba tswela pele ho matlafatsa bokgoni ba bona ba ho mamela le ho bua, ba ntse ba bile
ba hodisa bokgoni ba ho ngola le ho nehelana.
Nakong eo baithuti ba kenang kereiteng ya 10, ba lokela hore ba be ba na le boiphihlelo bo kgotsofatsang ba Puo ya
Tlatsetso ya Pele mabapi le dikamano tsa bona le batho ba bang, mmoho le bokgoni ba ho utlwisisa dithuto. Leha
ho le jwalo, nnete feela ke hore baithuti ba bangata ntse ba sa kgone ho ikgokahanya ka ho phethahala ka Puo ya
Tlatsetso ya Pele nakong ena. Kahoo, phephetso Dikereiteng tsa 10 - 12 ke ho tshehetsa baithuti bana, mme hape
le ho nehelana ka kharikhulamo e ba dumellang ho fihlela maemo a hlokehang a Kereite ya 12. Maemo ana a lokela
hore a be ka tsela eo moithuti a tla kgona ho sebedisa Puo ya Tlatsetso ka boemo bo phahameng haholo ho mo
lokisetsa thuto e tswelang kapa thuto e phahameng kapa lefatshe la mosebetsi.
2.1.1.1 Dipheo tse ikgethang tsa ho ithuta dipuo tsa tlatsetso tsa bobedi
Ho ithuta Puo ya Tlatsetso ya Bobedi ho lokela ho etsa hore baithuti ba kgone ho:
• fumana bokgoni ba puo bo hlokehang bakeng sa ho buisana le ba bang ka puo e tobilweng ka tshwanelo;
• mamela, bua, bala/boha le ho ngola puo ka boitshepo mme ba natefelwa ke yona. Bokgoni le ditjhadimo
tsena di bopa motheo wa ho ithuta ho etsahalang ka dinako tsohle;
• utlwahatsa mehopolo le maikutlo a bona ka ho e bua le ka ho e ngola hore ba tle ba be le boitshepo puong;
• sebedisa puo le ho nahana ka boiqapelo ho batlisisa le ho utolla dintlha ka maphelo a bona, ka ditso tse
fapaneng le ka lefatshe le ba potolohileng. Hona ho tla etsa hore ba utlwahatse boitemohelo le diphumano
tsa bona ka bophelo ka ho bua ka tsona kapa ho di ngola;
10 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
• sebedisa puo bakeng sa ho fumana le ho sebetsana le tlhahisoleseding maemong a mang a batsi. Litheresi
ya tlhahisoleseding ke bokgoni bo hlokolosi haholo nakong ena eo tlhahisoleseding e bapalang karolo ya
bohlokwa, mme hape e bopa motheo wa ho ithuta bophelong bohle;
• sebedisa puo ho utlwahatsa mehopolo ya bona ka dihlooho tse tlwaelehileng; sebetsana le ditema
tse tlwaelehileng tse batsi; mmoho le ho bala ditema ka sepheo sa ho natefelwa ke tsona, ho fumana
tlhahisoleseding ya motheo le ho buisana le ba bang.
2.1.1.2 Ho ruta Puo ya Tlatsetso ya Bobedi
Tjhebokakaretso ya kharikhulamo ya puo
Hore motho a ithute Puo ya Tlatsetso hantle, o lokela ho sebetsana le yona haholo kamoo ho ka kgonahalang kateng
hore o tle o bope bokgoni ba puo ena, mmoho le bokgoni ba motheo ba ho buisana le ba bang. Kahoo, matitjhere a
lokela ke hona ho nnetefatsa hore baithuti ba mamela le ho bala Puo ya Tlatsetso ka nako e abetsweng mabaka a
batsi a fapaneng. Baithuti ba hloka menyetla ya ho mamela Puo ya Tlatsetso bakeng sa ho fumana tlhahisoleseding
(jk. ditaba) , le ho utlwisisa (mohl. puisano) le bakeng sa boithabiso (jk. pina kapa pale) . Ho bohlokwa ka ho fetisisa
ke hore ba hloka menyetla ya ho bala le ho boha Puo ya Tlatsetso bakeng sa ho fumana tlhahisoleseding (jk. ditaelo
tsa ho etsa bohobe) , boithabiso (jk. pale e bonolo) . Dipatlisiso di bontsha hore tsela e ntle ya ho hodisa tlotlontswe
e batsi ke ka ho bala ditema tse tshwanetseng. Ho bohlokwa haholo hore ditema tsa molomo, tse ngotsweng le
tse bohwang di be boemong bo nepahetseng ba baithuti. Ha ditema di le thata haholo, baithuti ba tla nyahama
mme ha ba na ho ithuta letho; haeba di le bonolo haholo, ba ke ke ba fumana phepetso ya letho, mme ba ithuta ho
honyenyane feela. Mosebetsi wa bohlokwa wa titjhere ya puo ke ho nyalanya boemo ba tema le boemo ba moithuti.
Mokhahlelong o mahareng kaofela, baithuti ba lokela hore ba mamele le ho bala ditema tse nyalanang le bokgoni ba
bona puo ha e ntse e hola.
Baithuti ba hloka ho sebedisa Puo ya Tlatsetso ya bona kgafetsa kamoo ho ka hlokehang kateng. Ba hloka menyetla
ya ho mamela, ho bua le ho ngola Puo ya Tlatsetso mabakeng a dikgokahano le ba bang phedisanong (jk. ho
buisana) , ho hodisa bokgoni ba bona ba boiqapelo (jk. ho bina, bonketsisane, jj.) , ho hodisa bokgoni ba tshebediso
ya kelello dithutong (jk. ho hlahisa mohopolo, ho ikgokahanya le ba bang le ho dumedisa) .
Baithuti ba lokela ho utlwisisa sepheo seo ba buang ka sona. Nakong yohle ya Mokgahlelo o Mahareng, baithuti ba
lokela ho ikwetlisa ka ho etsa ditlhakiso tsa molomo (orale) tse nyalanang le bokgoni ba bona bo holang ba puo. Ho
a hlokeha hore baithuti ba fumantshwe tlaleho kgafetsa hape ka nako mabapi le mosebetsi wa bona wa molomo e le
hore ba tle ba tle tsebe hore ba ntlafatsa kae le hona jwang. Seabo sa bohlokwa sa titjhere e rutang puo ke ho neha
baithuti tlaleho ya boleng bo hodimo, ntlha eo e leng tshiya ya tekanyetso.
Baithuti ba boetse ba lokela ho tseba dintlha tsa motheo tsa puo: thutapuo, tlotlontswe, mopeleto le matshwao a puo.
Ka kakaretso, matitjhere a tla tadimana le dikarolo tsena tsa puo maemong a puo e sebediswang. Ho etsa mohlala,
ba ka lemosa baithuti sebopeho le makgetha a sebediswang ha ho fanwa ka ditaelo (mona ho a laelwa) . Le ha ho
le jwalo, ho boetse ho na le sebaka bakeng sa ho ruta metheo ya puo ka tsela e otlolohileng/e totobetseng ka ho
otloloha, le hore ba nehwe monyetla wa ho ikwetlisa ka yona.
Ha ho ralwa thuto ya ka phaposing ya uniti ya beke tse pedi, matitjhere a momahanye bokgoni ba puo mmoho le
dintlha tsa motheo tsa thutapuo. Ba lokela ho kgetha mofuta wa tema le sehlooho/mokotaba tse tla thetla thahasello
ya baithuti; ho tla ithutwa hanyenyane feela ha baithuti ba sa ikakgele ka setotswana ho seo ba se etsang, ebile
ba se na thahasello. Ho etsa mohlala, sehlooho sa dipolelwana/dipolelo e ka ba, ‘Sekolo sa heso’. Matitjhere a ka
hlahisa sehlooho sena ka tsela ya ho mamela le/kapa wa ho bala, ba ntse ba hodisa tsebo ya puo le tlotlontswe tse
hlokehang bakeng sa ho bua. Ho etsa mohlala, baithuti ba ka bala ditema tse kgutshwane tse hlahisang tlotlontswe
CAPS 11
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
le dikarolo tsa puo. Hang ha ba se ba utlwisisa puo e hlokehang mabapi le sehlooho sena, ebe jwale ba ka ngola
[polelwana/polelo. Sena se tla boela se nehelana ka menyetla e meng hape ya ho sebetsana le puo. Matitjhere
a lokela ho nehelana ka tlaleho nakong ya tshebetso ena yohle, mme qetellong ba nehelane ka mosebetsi wa
tekanyetso o lokelang.
Dikereiteng tsa 4-6 ho bohlokwa hore:
• Ho tsepamiswe maikutlo haholo ho ho mamela le ho ho bua
• Ho be le tshehetso ya ka dinako tsohle ya kgodiso ya tlotlontswe, popo ya dipolelo le diratswana, mmoho le
thutapuo maemong a puo e sebediswang
• Baithuti ba sebetse ka mefuta e batsi ya ditema, ho kenyelletswa ditema tse bohwang. Ditema tsena di ya di
ntse di thatafala ha baithuti ba ntse ba fetela dikereiting tse ka pele
2. 1. 2 Bokgoni ba puo
Kharikhulamo ya Puo ya Lapeng e hlophilwe ho latela bokgoni bo latelang:
1 Ho mamela le ho bua
2 Ho bala le ho boha
3 Ho ngola le ho nehelana
4 Dibopeho le Melao ya Tshebediso ya Puo
Ho mamela le Ho bua
Bokgoni ba ho mamela le ba ho bua bo bohlokwa haholo dithutong kaofela. Ka ho sebedisa mawa a phethahetseng
a ho mamela le ho bua baithuti ba bokelletsa le ho tlamahanya tlhahisoleseding, ba bopa tsebo, xba kgona ho rarolla
mathata, mmoho le ho hlahisa maikutlo le mehopolo. Dikereiteng tsa 4 - 6 baithuti ba Puo ya Tlatsetso ya Bobedi
ba sebedisa bokgoni ba ho mamela le ho bua bo nka seabo dipuisanong tsa motheo.
Mokgahlelong ona puo e buuwang e ntse e hloka ho ntshetswapele ka ho tshehetswa (k.h.r. e hlahiswe e le mohlala
wa phethahalo mme e tshehetswe, mohlala ka tlotlontswe le dipolelo) . Titjhere o lokela ho nnetefatsa hore baithuti
bohle ba fumana monyetla wa ho bua puong eo ho sebetsanwang le yona. Lebakeng la hobane baithuti ba hatela
pele ka dinako tse fapaneng, titjhere o lokela ho hlophisa menyetla ya ho bua (mohl. ho botsa dipotso) hore e lokele
kgato eo moithuti a leng ho yona. Ha baithuti ba ntse ba fetela dikereiting tse pele, titjhere a lebelle hore baithuti ba
eketse ho bu, mme le hona ka dipolelo tse teletsana.
Ha ho rutwa ho kenyelletswe ho kwetlisa ka mehla yohle ka mesebetsi e mekgutshwanyane ya ho mamela le ho bua
mmoho le mesebetsi e meteletsana e tsepamisitseng ntlheng e itseng, mme mesebetsi ena e qhalanngwe le beke
yohle.
Mokgwa wa ho ruta ho mamela Dikereiteng tsa 4-6, o lokela ho etswa ho ya ka gtshebetso e mehato e meraro e leng:
• Pele ho ho mamela: Kgato ena e lokisetsa baithuti ho mamela tema ya molomo e mamelwang Puong ya
Tlatsetso ya bona. Mohlala, titjhere a kaqala pele ka ho sebedisa tema e bohwang mme a botse potso e
akaretsang empa e tobile; baithuti ba lokela ho araba potso ena ha ba se ba mametse tema kgetlo la pele.
12 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
• Nakong ya ho mamela: E ka ba ntho e ntle hore titjhere abale (kapa a bapale) tema e mamelwang
makgetlonyana a ntse a botsa dipotso tse fapaneng nakong e nngwe le e nngwe. Ho thusa haholo ho
qala ka dipotso tse tla thusa baithuti ho utlwisisa molaetsa wa tema o akaretsang mme a ye ho dipotso tse
tobileng tse batlang kutlwisiso e batlang e tebileya tema. Ka ho etsa sena titjhere o thusa moithuti ho hodisa
mawa a ho mamela.
• Ka morao ho ho mamela: Baithuti ba tswela pele ho araba dipotssoleseding, (mohl. ba leibola
setshwantsho) .
Ho mamela ho etsahala ka tsela ya setlwaedi e sa hlophiswang semmuso ka phaposing ya ho rutela, mohlala,
mosebetsing ya dihlotshwana. Hape baithuti ba hloka menyetla ya ho ikwetlisetsa ho qoqa ka mokgwa o iketlileng
feela ka phaposing ya ho rutela. Botitjhere ba rute ho bua le ho nehelana semmuso ka tsela e otlolohileng, mohlala,
puo e hlophisitsweng, ho bala ka kutlwahalo, jj. Hangata sena se tla etsahala e le tshebetso e nang le mehato e
mmedi, e leng:
• Ho etsa moralo, ho etsa dipatlisiso le ho hlophisa mehopolo le tlhahisoleseding;
• Ho ikwetlisa le ho nehelana: ho bontsa kelohloko ya baamohedi ba ditaba le maemo; tshebediso e loketseng
le e nepahetseng ya ditlwaelo le dibopeho tsa puo, nehelano e hlakileng, tshebediso ya dithekiniki tse
loketseng tsa puo ya e buuwang le puo e sa buuweng, jj.
Ho bala le Ho boha
Bokgoni ba ho bala le ho boha bo bohlokwa haholo bakeng sa ho ithuta ka katleho ho habahanya kharikhulamo
yohle, le ho nka seabo ka ho phethahala phedisanong, lefatsheng la mesebetsi le lefatsheng bophara ho potoloha.
Baithuti ba ba le bokgoni bona ka ho bala ditema tse batsi tse tlwaelehileng, tse nehelanang ka tlhahisoleseding
mmoho le tse bohuwang.
Haeba ho hlokeha, sebedisa mokgwa wa ho bala ka kopamelo qalong ya Kereite ya 4 ho tataisetsa baithuti
mokgahlelong ona. Mokgwa ona o ka sebediswa kgafetsa haeba ho na le dibuka tse lekaneng mokgahlelong ona.
Hona ho ka eytswa ka ho fapanela le ho pheta pale. Haeba ho se na dibuka tse lekaneng kgatong ena, sebedisa
ditema tse tswang dibukakgakollong (dithekstebuku) kapa ho tswa dipadisong. Sebedisa hape mekgwa e kang Ho
balla phaposi yohle, kapa Ho bala le phaposi yohle
Sebedisa mokgwa wa ho bala ka dihlotshwana ka tataiso le ho bala ka boikemelo/ka bobedi, mme baithuti ba nne
ba ye ho baleng ka boikemelo hanyane hanyane. Ho bala ka boikemelo ho boletsweng meralong ya ho ithuta ho
kenyelletswe nakong e abetsweng ho bala. Kgothalletsa baithuti ho ipalla ka bobona haholo nakong eo ba nang le
yona feela ba sa etse letho.
Tshebetso ya ho bala
Ho bala ke tshebetso e kenyelletsang mehato e meraro eleng pele ho ho bala, nakong ya ho bala le kamorao ho
ho bala. Mesebetsi eo titjhere a ka thusang moithuti ho yona e ka akaretswa ka tsela e latelang:
Pele ho ho bala:
• Tsosolotsa tsebo e ntseng e le teng le ho etsa dikgokahano
• Lekola mohlodi, mongodi, letsatsi la phatlalatso le mofuta wa tema
• Ho tlodisa mahlo seratswaneng sa pele – bopa ditebello.
CAPS 13
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Nakong ya ho bala:
• Ho nna o kgefutsa o lekola hore na o a utlwisisa le ho dumella dintlha hore di thopothele
• Sebedisa maemo a tema ho fumana moelelo wa mantswe a sa tsejweng kamoo ho ka kgonehang kateng;
haeba hona ho k eke ha atleha, sebedisa bukantswe
• Bopa setshwantsho sa seo ho ntseng ho balwa ka sona ka monahanong
• Tswela pele o bale leha dikarolo tse ding di ntse di sa utlwisisehe
• B ala karolwana hape leha o sa e utlwisise ho hang. Bala dikarolwana tse o tarakanyang hlooho o di balle
hodimo, ebile o dib ala.
• Kopa motho e mong a o thuse ho utlwisisa dikarolo tse thata ho utlwisiseha.
• Kenya matshwao a ho bala, mme o qoholle dintlha dintlha tsa sehlooho
• Nahanisisa ka seo o ntseng o se bala
Kamorao ho ho bala:
• Ha ho fihla nako ya hore o hopole dintlha tse itseng, ngola fatshe mehopolo ya sehlooho le dintlha tse
tshehetsang
• Ngola mantswe a sehlooho ho thusaho hlakisa moelelo le ho hoopla mehopolo ya sehlooho
• Nahana ka dipotso tse ntjha ka sehlooho
• Ho utlwisisa – nnetefatsa hore o utlwisisa tema
• Atolosa monahano wa hao – sebedisa mehopolo e leng temeng
Ho ngola le Ho nehelana
Ho ngola ke sesebediswa se matla sa dikgokahano se dumellang baithuti ho bopa mehopolo le menahano le ho
e tsamaisa ka tsela e utlwahalang. Ha moithuti a ngola kgafetsa ditema tse batsi tse tlwaelehileng, mesebetsi e
fapaneng mmoho le ka dihlooho ho etsa hore baithuti ba fumane bokgoni ba ho ikgokahanya le ba bang ka tsela e
nang le moelelo le ka boiqapelo. Sepheo ke ho hodisa bokgoni ba ho ngola, ho hlahisa le ho nehelana ka ditema tse
ngotsweng tse loketseng. Mokgahlelong o Mahareng, baithuti ba Puo ya Tlatsetso ya Bobedi ba tla hloka tshehetso
le tataiso tse hlokolosi ho aha bokgoni ba ho ngola.
Ho ngola ho bohlokwa hobane ho qobella ho nahana ka thutapuo le mopeleto. Hona ho kgothalletsa ho sebetsana
le puo, mme ho potlakisa ho ithuta puo, hape ho eketsa ho nepahala ha puo. Baithuti ba tla ithuta ho ngola ditema
tsa tlhahisoleseding le tsa boiqapelo tse tlwaelehileng tse batsi, ba qala ka ho sebedisa diforeime tsa ho ngola ho ba
thusa; mme hannyane ba ithute ho ngola mefuta e itseng ya ditema ka boikemelo. Hape ba tla sebedisa tshebetso
ya ho ngola ditema tse hlophisitsweng hantle, tse sebedisitseng thutapuo ka nepahalo.
14 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Tshebetso ya ho ngola
Ho ngola le ho hlophisa ditema ke tshebetso e botjwang ke mehato e latelang:
• Boitokisetso ba ho ngola/o etsa moralo
• Ho ngola mokgwaritso
• Ho boeletsa mosebetsi hlaola diphoso
• Ho phatlalatsa/ho nehelana
• Ho hlaola diphoso/ho bala hape ka sepheo sa ho ntlafatsa
Dibopeho le Melao ya Tshebediso ya Puo
Tsebo e phethahetseng ya tlotlontswe le thutapuo e bopa motheo wa ho bopa bokgoni (ho mamela, ho bua, ho bala
le ho ngola) Puong ya Tlatsetso ya Bobedi. Baithuti ba Mokgahlelo o Mahareng ba tla rutwa dibopeho tsa puo le
melao kapa ditlwaelo tsa puo puong ya tlatsetso ya bobedi eo ba ithutang yona.
Ka ho sebetsana le ditema tse ngatangata tse fapaneng tse tlwaelehileng, baithuti ba atolosa tshebediso ya bona ya
tlotlontswe mme ba sebedise le Dibopeho le Melao ya Tshebediso ya Puo ka nepahalo. Mokgahlelong o Mahareng
baithuti ba Puo ya Tlatsetso ya Bobedi ba tla lemoha mantswe le dikarolo tsa puo tseo ba seng ba di tlwaetse
kapelenyane.
Baithuti ba tla tswela pele ho utolla tsela eo puo e sebedisitsweng ka yona. Hape ba tla tseba ho sebedisa tsebo
ena ho bapala ka puo ho leka ho bopa moelelo (ho tloha mohatong wa lentswe le polelo ho ya ho wa tema yohle) ,
le ho bona kamoo tema e amanang le maemo ao e leng ho wona kateng.
Ho lebelletswe hore dibopeho tsa puo le melao/ditlwaelo tsa puo di tla rutwa hara maemo a puo e sebediswang, feela
jwalo ka ha bokgoni bo bong ba puo bo rutwa le ho hodiswa. Empa le ha ho le jwalo, Mokgahlelong o Mahareng
ho behellwe nako ka thoko bakeng sa ho ruta le ho kwetlisa dibopeho tsa puo le melao ya puo. Meralo ya ho ruta
e tshwere lenane la dibopeho tsa puo tse lokelang ho rutwa kereiteng ka nngwe. Tsona di lokodisitswe qalong ya
kotare e nngwe le e nngwe. Ha ho kgethwa tema e mamelwang le e balwang tsa saekele ya dibeke tse ding le
tse ding tse pedi, etsa bonnete ba hore di kenyelletsa dikarolo tsa puo tse lokelang ho rutwa kotareng eno. Bopa
mesebetsi e nyalanang le ditema tsena e tla etsa hore baithuti ba sebedise dibopeho tsena tsa puo hara maemo a
puo e sebediswang. Ka tsela e jwalo feela, ditema tse ngolwang tse hlahiswang ke baithuti di tla kenyelletsa tse ding
tsa dibopeho tsena. Neha baithuti tataiso ka tshebediso e nepahetse le e loketseng ya dikarolo tsena tsa puo. Kgetha
tse ding tsa dikarolo tsena tseo ebang di thatafalla baithuti mme o ba kwetlise ka ho ikgetha ho tsona (ho siuwe nako
bekeng e nngwe le e nngwe bakeng sa hona) .
CAPS 15
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
2.1.3 Mekgwakatamelo ya ho ruta puo
Mekgwakatamelo ya ho ruta puo e hlahisitsweng tokomaneng ena ke e itshetlehileng ditemeng, e itshetlehileng
puong e sebediswang/tshebetsong, e hokahantsweng, le e sebedisang tsela kapa tshebetso e latelang mehato e
itseng.
Mokgwakatamelo o thehilweng ditemeng mmoho le mokgwakatamelo o itshetlehileng puong e sebediswang
ka bobedi ba yona e itshetlehile tsebedisong le tlhahisong ya ditema ka tsela e tswelang pele.
Mokgwakatamelo o thehilweng ditemeng o ruta baithuti ho ba babadi, bangodi, babohi le ho ba bahlahisi ba ditema
ba nang le bokgoni, ba itshepang mme ba tadimang dintho ka ihlo le sekasekang. Hona ho kenyelletsa ho mamela,
ho bala, ho boha le ho sekaseka ditema ka sepheo sa ho utlwisisa hore di bopilwe jwang le hore tshusumetso
ya tsona ke efe. Ditema tsa diketsahalo tsa nnete tsa bophelo ke mohlodi o moholo wa dikahare le maemo a tse
ithutwang, wa tsela ya ho ithuta le ho ruta dipuo ka mokgwa o itshetlehileng puong e sebediswang, o hokahaneng.
Mokgwakatamelo o thehilweng ditemeng o kenyeletsa hape le ho hlahisa mefuta e fapaneng ya ditema tse bonolo
ka maikemisetso a itseng.
Mokgwakatamelo o itshetlehileng puong e sebediswang o bolela hore ha moithuti a ithuta puo, o tshwanetse
hore a be a sebetsana haholo le puo eno eo a ithutang yona, a bile a na le menyetla e mengata ya ho ikwetlisa yona,
le ho hlahisa ditema tse fapafapaneng puong eo. Baithuti ba ithuta ho bala ka ho bala ditema tse ngatangata haholo,
ba ithuta ho ngola ka ho ngola hangatangata.
Mokgwakatamelo o latelang tshebetso/mehato e itseng o sebediswa ha baithuti ba lokela ho hlahisa ditema tsa
molomo kapa tse ngolwang. Baithuti ba latela mehato e fapaneng ha ba sebetsana le bokgoni ba ho mamela, ba
ho bua, ba ho bala le ba ho ngola. Ba tshwanetse hore ba nahane ka baamohedi ba ditaba le sepheo ha ba etsa
tshebetso ena. Sena se tla etsa hore ba kgone ho utlwahatsa mehopolo ya bona ka tsela e phalang ya tlhaho,
e lokolohileng. Mohlala, ha ho rutwa ho ngola ha ho tadingwe feela sehlahiswa se phethetsweng, ho tadingwa
hape sepheo le tshebetso ya ho ngola. Nakong ya tshebetso ya ho ngola baithuti ba rutwa mokgwa wa ho hlahisa
mehopolo, ho nahana ka sepheo le baamohedi ba ditaba, ho hlahisa mekgwaritso, ho boeletsa mesebetsi ho o
ntlafatsa, ho hlaola diphoso le ho nehelana ka sehlahiswa se fupereng mehopolo ya bona.
Mekgwakatamelo ya ho ruta dingolwa/ho sebetsa ka ditema
Lebakabaka le leholo la ho ruta dingolwa ka phaposing ke ho etsa hlahisa menyetla ya hore baithuti ba sebedise
bokgoni ba puo boo ba seng ba ithutile bona. Ha ho bonolo ho ruta dingolwa/ditema, empa le ha ho le jwalo, hona ho
ke ke ha etswa ka ntle ho hore baithuti ba fumane moelelo wa dingolwa ka tsela eo ba di utlwisisang ka yona, ba di
nahanisisang le ho hlahisa mehopolo ya bona ya nnete ka tsona. Ke feela ha ba ithuta ho utlwisisa ditema ka bobona
moo ba tla kgonang ho ithuta ho hong.
Mekgwakatamelo e metle haholo ya ho ruta dingolwa e ka kenyelletsa ena e latelang kaofela kapa e meng ya yona:
• Etsa boiteko ba ho bala boholo ba tema kamoo ho ka kgonehang kateng ka phaposing, o sa emise ho
shebana le mosebetsi o mong. Ho bohlokwa hore baithuti ba be le mohopolo o hlakileng wa se etsahalang
kgatong ya motheo ya sengolwa. Ho balwe haholo kamoo ho ka hlokehang kateng ka phaposing, mme hape
o nnetefatse hore baithuti ba bala hape le dithothokiso
16 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
• Mesebetsi e ngolwang e batlang kutlwisiso ya motheo ya tema e ntseng e balwa e tla thusa haholo ho
ntlafatsa bokgoni ba puo le ho phahamisa kananelo ya kgato ya bokgoni e fihlelletsweng. Dipuisano tsa
ka phaposing di ka beha ditholwana tse ntle ha feela bohle ban ka seabo mme di lebisa mosebetsing o
ngolwang.
• Qetellong, ho sebetsa ka ditema ho nkuwe e le karolo kapa yuniti e felletseng.
2.2 KABO YA NAKO
Nako e kgothalletswang bakeng sa ho ruta Puo ya Tlatsetso ya Pele Mokgahlelong o Mahareng ke diohora tse 1.5
ka beke. Dikahare tsa puo kaofela di rutwa nakong ya saekele ya dibeke tse pedi, ke ho re, dihora tse 9 saekeleng
e nngwe le e nngwe ya dibeke tse pedi. Ho sisinngwanngwa kabo ya nako bakeng sa bokgoni bo fapaneng ba puo
ka tsela e latelang:
Kabo ya nako
Kabo ya nako ka beke
Bokgoni saekeleng ya dibeke %
(dihora)
tse PEDI (Metsotso)
Ho mamela le ho bua 75 40
Ho bala le ho boha: Tekokutlwisiso le
55 30
Dingolwa
Ho ngola le ho nehelana 35 20
Dibopeho tsa puo le melao/ditlwaelo 1.5
tsa tshebediso ya puo (tsena di
15 10
momahantswe hara bokgoni bo 4 bo
boletsweng)
Kaofela 180 (3dihora) 100
2.3 DISEBEDISWA TSE TSHEHETSANG HO ITHUTA LE HO RUTA
• Moithuti e mong le e mong a be le:
(a) Buka ya thutapuo e amohetsweng
(b) Buka ya Padiso/dipadiso e nang le mefuta ya dingolwa/ya ditema e latelang:
o dipale
o Dithothokiso
o Ditema tsa tlhahisoleseding
o Ditema tsa phedisano
(c) Bukantswe kapa lenane la mantswe
(d) Ho kgona ho fumana mehlodi e balwang e batsi e kenyelletsang mehato ya ho bala e fapaneng, mohl.
sehlotshwana sa dipadi tse nang le ditema tsa kgato e nngwe le e nngwe e ka phaposing le tse sekolong.
(e) Ditema tse tla sebediswa bakeng sa ho bala ka kopanelo Kereiting ya 4. Tsena e ka ba dibuka kapa
ditema tse ding tse atolositsweng kapa dibuka tse balletsweng kapa dipadiso.
CAPS 17
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
• Titjhere a be le:
a) Setatemente sa Leano sa Kharikhulamo le Tekanyetso
b) Tokomane ya Leano e bitswang Language in Education Policy (LiEP)
c) Buka ya thutapuo e sebediswang ke baithuti mmoho le dibuka tse ding tseo e leng mehlodi e tlatselletsang
buka e sebediswang ke baithuti
d) Buka ya padiso/dipadiso tse nang le mefuta ya dingolwa/ya ditema tse balletsweng
e) Dibukantswe le dibuka tsa mehlodi (e hlalosang ka puo e le nngwe, ya dipuo tse pedi le ya dipuo
tse ngata; thesorase; di-insaetlelophedia, buka e ntle ya thutapuo e ka sebediswang e le mohlodi wa
tlatselletso, jj.)
f) Faele ya Titjhere ya mehlodi: hona e ka ba faele eo titjhere a kenyang mehlodi eo e ntseng a e bokelletsa
kapa buka ya Tataiso ya Titjhere e rekwang
g) Ho kgona ho fumana mehlodi e balwang ka phaposing ya ho rutela, sekolong le/kapa laeboraring ya
setjhaba ho tataisa baithuti dithutong tsa ho bala
h) Dithusa-thuto tse bohwang le tse mamelwang
18 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KAROLO YA 3: DIKAHARE LE MERALO YA HO RUTA BOKGONI BA
PUO
3.1 TSHEBOKAKARETSO YA BOKGONI, DIKAHARE LE MAWA
Karolo ena e arotswe ka dikarolo tse PEDI e leng: tjhebokakaretso ya dikahare, bokgoni le mawa a fumanwang ho
ya ho ruta.
Dikereiti tsa 4-6
Bokgoni
Dikahare Mawa le dikarolwana tsa bokgoni
Ho mamela le ho • Temakutlwisiso e mamelwang Tshebetso ya ho mamela
bua
• ho mamela bakeng sa ho fumana • Pele ho ho mamela
tlhahisoleseding
• Nakong ya ho mamela
• Qapodiso
• Ho mamela ka kutlwisiso
• Ho mamela bakeng sa boithabiso
-- Ho qolla mehopolo ya sehlooho ka ho e pheta
• Dibopeho tse fapaneng tsa puisano ya molomo: hape,
-- Moqoqo -- kapa ho hlalosa
-- Ditshupiso/ditaelo/mekgwa ya tshebetso -- Ho mamela le ho araba dipotso tse bonolo
-- Ho pheta pale • Ka morao ho ho mamela
-- Bonketsisane Tshebetso ya ho bua
-- Dipuisano tsa dihlotshwana • Ho etsa moralo, diphuphutso le ho hlophisa
-- Dithothokiso tse kgutshwane diraeme • Ho ikwetlisa le ho nehelana
-- Dipapadi ka puo Ho buisana le ba bang kmabakeng a
phedisano
-- Ho pheta diketsahalo ka yena/kapa tsa dintha
• Meqoqoq e bonolo
Eya lekola karolo ya Dipolelo tse sebediswang
meqoqong ya Sesotho – Lenane leo di • Ditlwaelo tsa ho bua le ho fa ba bang sebaka sa
hlahisitsweng ho lona ho bua
• Ho kgothalletsa tshebediso ya puo ya tlatsetso
• Ho botsa le ho araba dipotso.
Ho pheta diketsahalo
• Ho nehelana ka ketsahalo e tlwaelehileng ka
tsela ya semmuso
• Sebopeho se nepahetseng, tlotlontswe,
thutapuo le melao/ditwaelo tsa puo
CAPS 19
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Dikereite tsa 4-6
Bokgoni
Dikahare Mawa le dikarolwana tsa bokgoni
Ho bala le ho Mefuta ya ditema tse kgothaletswang: Tshebetso ya Ho bala le ho boha:
boha
• Dipale, mohl. Dipale tsa nnete tsa nakong Sebedisa tshebetso le mawa a pele ho ho bala,
ya jwale, dipale tsa seholoholo (ditshomo nakong ya ho bala kamorao ho ho bala ho:
tsa bosatsejweng, dipale tsa diphoofolo tse
• Utlwisisa tema
rutang boitshwaro, dipale tsa bahale, dipale tsa
boiqapelo tsaditshwantsho) • Ho bala tema ka botebo (ho balla kutlwisiso)
• Dithothokiso/Dipina • Ho bontsha bokgoni ba ho bala ka boikemelo ho
tswelang pele (ho balla boithabiso, ho fumana
• Ditena tsa selelekela tse nehelanang ka
tlhahisoleseding le ho ithuta)
tlhahisoleseding, mohl. mekgwa ya tshebetso,
ho pheta dintlha Hlahisa baithuti ho:
• Ditema tsa phedisano, mohl: dimemo, dikarete • Makgetha a tema – dihlooho, ditlhakisetso,
tsa ditumediso, mangolo dihlooho, dihloohwana, ho nomora,
dintlhatlhaloso, dihlooho tsa ditaba, sebopeho,
• Ditema tsa bophatlalatsi, mohl: dipapatso,
mohl: dikholomo tsa dikoranta, jj.
ditlaleho tsa dikoranta, ditlaleho tsa dimakasine,
ditsebiso, diphamflete • Dibopeho tsa tema: - manane, tlhophiso ya
dintlha ka ho tatellana, ditlhaloso, mekgwa ya
• Ditema tse tse bohuwang: tsa ho bapatsa
tshebetso, dintlha tsa sehlooho le tatellano ya
(diphoustara, diphamflete, dipapatso) ,
dintlha ha ho phethwa.
dikhathunu, dipalenyana tsa dikhomiki,
didayakeramo/dikerafo/dipapetla/dinepe/tse • Dikarolo tsa buka – leqephe la sehlooho,
takilweng leqephe la dikahare, dikgaolo, lenane la
mantswe le ditlhaloso tsa wona, jj.
• Diratswana tsa tekokutlwisiso
• Mawa a ho bala le ho boha
• Tema ya ho balla hodimo ho hlophisitsweng
-- Ho bala hape
• Ditema tsa tlhahisoleseding
-- Ho hlakisa
-- Ho etsa diqeto/hlahisa mohopolo wa hao
• Litheresi ya tse bohuwang – (ditema tse
batsi tse tlwaelehileng tse tshwantshisitsweng
le tse bohuwang, mohl. dipapatso, ditsebiso,
diphousetara, dikhomiki, dikhathunu, dinepe,
ditshwantsho) :
• Ho bala ditema tsa dingolwa
Dithothokiso/Dipina
• Moelelo o totobetseng/o otlolohileng
• Molaetsa
• Disebediswa tsa modumo, mohl. raeme,
morethetho, matshwao a puo, phetapheto
Pale
• Neheletsano ya diketsahalo tsa pale
• Baphetwa
• Tikoloho
Ditema tsa tlhahisoleseding le tsa phedisano
• Baamohedi ba ditaba le le sepheo
Ho balla hodimo ho hlophisitsweng le ho sa
hlophiswang
• Tshebediso ya sehalo, tlhahiso ya lentswe,
lebelo, ho sheba baamohedi ba ditaba ka
mahlo, moemo le tsamaiso ya ditho tsa mmele
• Ho qapodisa mantswe ka nepo
20 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Dikereite tsa 4-6
Bokgoni
Dikahare Mawa le dikarolwana tsa bokgoni
Ho ngola le ho • Ho ngola mantswe, mohl: manane Tshebetso ya ho ngola:
nehelana
• Ho ngola polelo • Ho buisana le ho ngola fatshe tlotlontswe ka
dihlotshwana
• Ho ngola seratswana
• Ho hlophisa mehopolo
Mefuta ya ditema
Ho ngola mekgwaritso
Ho ngola ka boiqapelo
• Kgetho ya mantswe
• Mokgwa wa tlhaloso, mohl: ho hlalosa batho,
dibaka, diphoofolo, dimela, dintho, jj. • Ho bopa dipolelo
• Mokgwa wa phethelo, mohl: dipale, ho pheta • Mehopolo e akaretsang
dintlha tse tobaneng le wena/ho ngola ka wena
• O haba mosebetsi wa hae
• Dipale tsa ditshwantsho
· O fumana tlaleho ka mosebetsi wa hae ho
• Dipuisano tse bonolo tswa ho titjhere
Ditema tsa kgokahano (ditema tsa phedisano, Ho boeletsa, ho ntlafatsa le ho lokisa diphoso,
tsa ngollano ya kamehla le tsa tlhahisoleseding) ho bala hape le ho nehelana
Ho ngola ka boiqapelo • O a boeletsa: o ntlafatsa dikahare le popeho ya
mehopolo
• Melaetsa, dikarete tsa ditumediso, dikarete tsa
memo • O phepafatsa kgetho ya mantswe, sebopeho sa
dipolelo le diratswana
• Diphousetara, ditsebiso, dipapatso
• O nehelana ka sehlahiswa se phethetsweng se
• Ho tlatsa foromo e bonolo.
makgethe, se balehang
CAPS 21
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Dibopeho tsa puo Ho sebetsa ka mantswe (Kgodiso ya tlotlontswe) : tshebediso ya bukantswe, mopeleto, moelelo,
le melao/ditlwaelo dinoko, medumo, mahlalosonngwe (disinonime) , malatodi (diantonime) , meelelomengata,
tsa tshebediso ya dilhongwapele, dihlongwanthao
puo
Ho sebetsa ka dipolelo
Dikarolo tsa puo, mohl. mabitso, maemedi, makgethi, mahlalosi, mantswe a hokelang
Sebopeho sa polelo: dipolelonolo le dipolelomararane, sebopeho sa taelo, polelo e behang
Makgathe a leetsi
Mahokedi: lehokedi la moetsi
Tatelano ya mantswe
Sebopeho sa tatolo
Puo ya mmui le puopehelo
Dibopeho le Melao ya Tshebediso ya Puo
Hlahisa melao e bonolo ya puo
Matshwao a puo
Mopeleto
Medumo
Sheba Dibopeho le Melao ya Tshebediso ya Puo – Lenane moo di lokodisitsweng teng
Mabitso Mabitso a dintho (a dintho tse tshwarehang, tse balehang, (mohl. tafole, kgaba) le tse sa tshwareheng,
tse sa baleheng (mohl, lerato, boikokobetso)
Palo (bonngwe le bongata and plural, mohl. ditafole, dikgaba)
Mabisto a sa fetoheng sebopeho bonngweng le bongateng, mohl. metsi,
Mabitsohohle (mohl. mosadi) le mabitsobitso (mohl. Thandi)
Mabitsokgopolo mohl. lerato, letswalo, tlhompho, nnete
Mabitso kgoboka mohl. sehlopha sa bana, mohlape wa diphoofolo, j j.
Maemedi Maemedi a motho wa motho wa pele: Inna, rona (mohl. Nna ke a tsamaya; rona re a tsamaya)
Maemedi a motho wa bobedi: wena, lona (mohl. Wena o bina hamonate; lona le bina hamonate)
Maemedi a motho wa boraro: yena, (motho) , bona (batho) , wona (mokotla) , yona (mekotla) , lona
(lefatshe) , ona (mafatshe) , sona (sediba) , tsona (didiba) , yona (nku) , tsona (dinku) , jj.
Makgethi Lekgethi la sebele mohl. –molelele (monna e molelele o tlile maobane) ; none (mosadi o none).
Lekgethi la mmala mohl. mosweu, motsho (lesela le lesweu; kgomo e ntsho)
Lekgethi la palo mohl. –bedi, -raro (Ho tlile banna babedi; majwe a mabedi, jj .
Makgethi a bontshang papiso mohl. –kgolo (moroesi o moholo, Thabo yena o moholwanyane ha
Tumelo yena a le moholoholo (moholohadi/moholo ho ba feta) ; mosweu mosweunyana, mosweusweu
(mosweu haholo) , jj.
Mahlalosi Mahlalosi la mokgwa mohl. ha bonolo, hantle, hanyenyane, jj. O entse mosebetsi oo habonolo; O
sebeditei hantle; Mme o ngwathetse hanyane, jj.
Mahlalosi a nako mohl. maobane, hosane, ngwahola, bekeng e fetileng, jj.
Mahlalosi a sebaka, mohl; fatshe, hodimo, setulong, lefatsheng, jj.
Dipolelwana hlalosi mohl. O sebetsa ka serapeng sa meroho; O fihlile ha letsatsi le dikela
Maetsi Maetsi a nkang moetsuwa, mohl. Ke jele lamunu, O bapala bolo;
Maetsi a sa hlokeng moetsuwa, mohl. Ke lapile, O fihlile
22 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Makgathe Lekgathe Lejwale, mohl; Key a sekolong ka mehla, Letsatsi le dikela ka bophirima
Lekgathe Lejwale letswelli, mohl; Dineo o ntse a bohile thelebishene, Baithu ba sa ngola, Baithuti bas a
ntse ba ngola ditlhahlobo.
Lekgathe Lejwale Lephethi, mohl; Dineo o bohile thelebishene
Lekgathe Lejwale lephethi Letswelli, Dineo o ntse a bohile thelebishene
Lekgathe Lefetile, mohl; O ne a tsamaya le yena, O ne a hama dikgomo.
Lekgathe Lefetile Letswelli, mohl; O ne a ntse a tsamaya, Lelapa lena le ne le sa robetse ha mollo o
ropoha.
Lekgathe Lefetile Lephethi, mohl; O ne a ile hae ha a tla sala, Modise o ne a palame pere e putswa.
Lekgathe Lefetile Lephethi Letswelli, mohl; Modise o ne a sa ntse a phehile dijo, Morena o ne a sa ntse
a shebile bolo
Lekgathe Letlang, mohl; Ke tla mmona hosane, Re tla tsamaya ka koloi.
Lekgathe Letlang Letswelli, mohl; Ke sa ntse ke tla mo sotla, Ke ntse ke emetse yena.
Lekgathe Letlang Lephethi, mohl; Ke tla be ke rekile koloi. Seipati o tla be a nyetswe.
Lekgathe Letlang Lephethi Letswelli, mohl; Selemo se tlang ke tla be ke e na le dilemo tse leshome ke
sebetsa.
Mahokedi • Lehokamoetsi > Mohlala: Disebo o fiela lebala
• Lehokamoetsuwa > Lebala le fielwa ke Disebo
• Sebopeho sa potso: Mehlala: Na Moroesi o hlatswa dijana?
Mathusi Mehlala: (hle) > Dieketseng a hle a fihle hoseng.
(tshwana) Ke tshwana ke mmone
(tswa) Ke sa tswa fihla mona lapeng.
boiketsi - lebopi -i: Mehlala: kama > Ngwanana enwa o ikama hantle;
shwa > Monna o ile a itjhwesa ha a bona mapolesa
Boetsi le boetsuwa Setjhaba se buswa ke morena
Setjhaba se ne se utlwa morena wa sona
Morena o tle sebeletswa ke setjhaba sa hae.
Laeborari e ne ekwetswe bakeng sa matsatsi a phomolo.
Puo mmui/ Mehlala:
puosebui le
Puo ya mmui: “Ke tla tsamaya hosane ho ya Maokeng”, ho realo Nthabiseng
puopehelo
Puopehelo: Nthabiseng o re o tla tsamaya hosane ho ya Maokeng.
Dibopeho tsa Tokodiso
dipolelo
Dipotso
Taelo/
Mopeleto Dippaterone tsa mopeleto le melao ya mopeleto, dikgutsufatso le diakronimi.
Ntshetsopele ya Mahlalosonngwe, malatodi, lentswe bakeng sa polelo.
tlotlontswe le puo
Dikapuo (tshwantshiso, tshwantshanyo, mothofatso)
ya bonono
Dikapolelo/maele
Maadingwa/melata
CAPS 23
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Matshwao a puo kgutlo (.) > Dimakatso o tsamaya ka pele.
feelwana (,) > Ha a se a fihlile moo, a re letsetse.
tlami (-) > Mofeta-ka-tsela o inketse yona ntja eo.
makalo (!) > Kgele! a tla a mphoqa enwa ngwana.
kgutlwana (:) > Moeketsi o rekile tse latelang: dikgomo, dinku le dipere.
kgutlwanafeelwane (;) > Sepheo sa titjhere se totobetse; o batla bana ba ba hae ba tsebe ho ngola.
maqotsi/ditsejana/diabulwa diakwalwa > Dineo a re “Ke tla o ruta
masakana () > Sello a bua le bona (Puleng le Dineo) ka boitshwaro ba bona.
Makopanyi Dipolelo le dipolelwana
polelonolo (mehlala: Bashemane ba ja nama; Pule o ngola lengolo; Ke ya sekolong)
Polelokopane/polelotswako: na le dipolelwanakutu tse pedi. (Mehlala: Ke a ngola ebile ke mametse
mmino; Moroesi o hlatswa dijana ha Pule yena a di phumula)
polelotswako (e na le dipolelwanakutu tse fetang tse pedi kapa ho feta)
polelomararane (polelwanakutu le dipolelwana tse ding) Mehlala: O tsamaile ha letsatsi le dikela; Eitse
• ha pula e sa, mme a aneha dikobo; Mamotsamai o bolaile katse e mo hlodiyang bosiu
Malahlelwa le Malahlelwa: mehlala
Maetsisamodumo • Itjhu!: Itjhu! lemati la tla la mpitla habohloko.
• Kgele! Kgele! o ngwana e mobe hakaakang.
• Joo!: Joo! ka tla ka le bona nna nthwana batho.
Maetsisamodumo
• fi: Ha re feela fi ka mahlong ho nna.
• pote: Tweba ya re pote ka lebota.
• phuu: Ho ne ho nkga hore phuu ka tlong.
Kgodiso ya mahlalosonngwe
tlotlontswe le malatodi
puo ya bonono le diparonime
bokgabo maetsisamedumo
malahlelwa
dipolisime/moelelo o ritsitseng
didumatshwano
lentswe le le leng bakeng sa polelo
dikapuo (papiso/tshwantshanyo, tshwantshiso, mothofatso, tatolano, seemela, leetsisa, pheteletso,
Kganyetsano, phoqo, kobiso, mothipoloho, jj. sheba ho bala le ho boha: thothokiso)
dikapolelo/dikamaele/maele
mantswe akadimilweng, mantswe a maswetso le mantswe a matjha (thuto ya tlhaho ya mantswe)
24 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Dipolelo tsa sebediswang meqoqong ya tlwaelo Sesothong – (Lenane la tsona)
HO KOPA/HO KOPA TUMELLO YA… HO SITISA MOTHO HO SEO A NTSENG A SE ETSA
• Na nka….? • Ntshwarele, na nka..?
• Ke kopa …. • Tshwarelo, o bona ho lokile ha nka..?
• E be ho ka loka ha nka….? • Ntshwarele hle, na o a tseba ka..?
• Na ho nepahetse ha nka….? • Phephi hle, a ke o nthuse mona ka…
• Na ho tla be ho lokile ha nka…?
• Ho ka ba jwang ha nka …?
• Ntumelle hle ke …
• Na o ka dumela ha nka …?
HO THUSA HA O KOPA THUSO
• A na nka o thusa? • Na nka o thusa ka….?
• Nka o thusa? • Na o nthusa ka ho….?
• A na ho na le seo nka o thusang ka sona? • Ke hloka ho thuswa ka …
• Na o tla thabela ho thuswa? • A ke o nthuse ka ho …
• A na o hloka ho thuswa? • A ke o kenye letsoho ka ho …
• Ke eng seo nka o thusang ka sona kajeno?
HO KOPA TSHWARELO HO TLETLEBA
• Ntshwarele. • Ke lesitse, empa ke lokela ho o bolella sena..
• Ke kopa tshwarelo…. • Ke mohau ho o tshwenya, empa..
• Ke maswabi ka … • Mohlomong o lebetse ho..
• Phephi hle … • Ke nahana hore o lebete ho..
• Ke kopa tshwarelo … • Ntshwarele haeba ke tswile lekoteng, empa..
• Ntshwarele hle. • Ke a kgolwa ho na le ho se utlwane ka..
• O se ke wa nkuka hampe, empa ..
HO NEHELANA KA KELETSO HO HLAHISA TAKATSO
• Ke nahana o ke o …. • Na o tla rata ho ….
• O tla lokela ho…. • Nka mpa ka ……
• Ha o lokele ho…. • Hobaneng ha re sa..?
• Ha ke ne ke le wena, ke ne ke tla ……. • Ke bona ho le molemo ha ……. Wena o e bona jwang?
• Ha ke ne ke le maemong a hao, ke ne ke tla… • O nahana hore re etse jwang?
• O molemo hore o …. • Ha e ne e ba ke ho ya ka nna, ke ne nka …
• O se ke wa ……. • Ke nahana hore re ….
• Leha o ka etsa eng, o se ke wa …….
HO LEKANYA, AKANYA HO NEHELANA KA TLHAHISOLESEDING E
AKANNGWANG
• Ke tla re ho batla ho lokile ho ka ..
• Ho na le ho ka etsang….
• Mohlomong ke tla hloka …
• Ho na le tse ka bang…
• E ka nna ya ba o ..
• Ho na le palo e kalo ka ……
• Ho bonahala ..
• Lekanya hore e ka fihla ho ….
• Mohlomong o hloka…
• E ka ba …
• Mohlomong ba batla ..
• Ke mofuta wa …
• Ho thata ho ka bolela, empa ke lekanya…
• Ke tsa mofuta wa ….
• Ha ke nepisise, empa ke nahana
• Ho thata ho ka bolela, empa ke lekanya…
• Ha ke nepe hantle, empa ke nahana…
CAPS 25
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
HO DUMEDISA/SADISA HANTLE HA O ITEKOLA
Maeto a malelele, matsatsi a phomolo, maeto a • E sebeditse hantle/ka tshwanelo hobane….
makgutshwane
• Ke entse sena hantle hobane….
• Tsamaya hantle.
• Ho ka be ho nepahetse ha ke ne ke haeba ke ne ke ..
• Phomola hamonate.
• Ho ka be ho ile ha ntlafala ha …
• E ba le leeto le bolokehileng.
• Tswelopele e/ha e bonahale hobane …
• Matsatsi a phomolo a monate.
• Hona ho atlehile hobane …
• Natefelwa!
• Phomolo e monate moo …
TUMEDISO KAMORA LEETO
• O tsamaile jwang leetong la hao/phomolo ya hao e bile
jwang…?
• Na o bile le phomolo e monate?
• Leeto la hao e bile jwang?
3.2 HO PHATLALATSA DITEMA HO HABAHANYA LE DIKEREITE TSA 4 - 6
Mefuta e fapaneng ya ditema e kgethilwe nakong ya dibeke tse pedi. Ditema tsa sehooho di bontshitswe ka tlase.
Baithuti ba tla sebetsa ka ditema tse ding kapa kaofela ha tsona nakong ya dibeke tse pedi, ho bolela hore ba tla
mamela kapa ho nehelana ka ho buisana, ho bala kapa ho ngola. Thuto le ho ithuta hohle di lokela ho itshetleha
ditemang tsena, ho tsepamiswa ntshetsopeleng ya bokgoni ba puo le dikarolwana tsa bokgoni jwalo kaha ho
totobaditsweka hodimo.
3. 2. 1 Papetla e phatlalatsang ditema
Dibeke Kereiti ya 4 Kereiti ya 5 Kereiti ya 6
Kotara ya 1
1-2 Pale Pale Pale; papadi ya puo
3-4 Tema ya tlhahisoleseding, mohl; Temaya tlhahisoleseding e nang Tema ya tlhahisoleseding, mohl;
boipolelo ba phetelo, mmapa le ditshwantsho/bohuwang, moqoqo wa tlhaloso, tema ya
mohl; dimmapa/ditshwantsho/ mediya, mohl; papatso
puisano/boipolelo ba phetelo
5-6 Pale le tlhaloso ya batho kapa Pale, bonketsisane, tlhaloso ya Pale
baphetwa. batho, memo, molaetsa.
7-8 Tema ya tlhahisoleseding: Tema ya tlhahisoleseding: Tema ya tlhahisoleseding
ditaelo, lenane ditaelo, papadi ya puo; e bohuwang/e nang le
ditshwantsho, mohl; dimmapa,
ditshwantsho/ditaelo/ditlhaloso
9 - 10 Pina, thothokiso Thothokiso, pina; Thothokiso; Pina e hlalosang
motho, tlhaloso ya ntho/phoofolo/
semela/sebaka, papadi ya puo.
26 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Dibeke Kereiti ya 4 Kereiti ya 5 Kereiti ya 6
Kotara ya 2
11 - 12 Pale Pale Pale le molaetsa, puisano.
13 - 14 Tema ya tlhahisoleseding Tema ya tlhahisoleseding Tema ya tlhahisoleseding mohl;
e bohuwang/e nang le e bohuwang/e nang le tlhaloso ya ntho/phoofolo/
ditshwantsho, mohl; ditshwantsho, mohl; dimmapa/ semela/sebaka, dtema tse
ditshwantsho, phoustara, ditshwantsho; tlhaloso ya dintho/ bohuwnang, mohl; dit
ditshupiso, tlhaloso ya ntho. dimela/diphoofolo/dibaka.
15 - 16 Boipolelo Boipolelo Pale, boipolelo; bonketsisane
17- 18 Tsamaiso, ditaelo, tema ya Tema ya tlhahisoleseding: O bala tema ya tlhahisoleseding
tlhahisoleseding e nang le ditaelo; moqoqo wa dintlha e nang le ditshwantsho,
ditshwantsho/e bohuwang, mohl; mohl; pakathuto le sekejule
ditshwantsho/dimmapa/dinepe sa thelebishene/dimmapa/
ditshwantsho, ditlhaloso/papadi
ya puo.
19 - 20 TEKANYETSO YA SEMMUSO
Kotara ya 3
21- 22 Pale, tlhaloso ya motho/ Pale; ditlhaloso tsa molomo tsa Pale; ditljhaloso tsa molomo tsa
phoofolo/mophetwa/puisano. dibaka/batho; boipolelo dibaka/diphoofolo/dimela/dintho
oral
23 - 24 Tema ya tlhahisoleseding, mohl; Tema ya tlhahisoleseding e nang Tema ya tlhahisoleseding e nang
tema ya boipolelo e mamelwang- le ditshwantsho/e bohuwang, le ditshwantsho/e bohuwang,
bohuwang, mohl; phoustara/ mohl; dimmapa/ditshwantsho mohl; dimmapa/ditshwantsho/
ditsebiso; puisano puisano.
25 - 26 Pale; Thothokiso Pale;Thothokiso Pale;Thothokiso
27- 28 Tema ya tlhahisoleseding e nang Ditema tsa tlhahisoleseding Ditema tsa tlhahisoleseding
le ditshwantsho/e bohuwang, –; puisano; papadi ya puo; – papadi ya puo; mmapa wa
mohl; ditshwantsho, tlhaloso ya ditshwantsho, tlhaloso ya monahano, tlhaloso ya dibaka/
dibaka//dimela/diphoofolo/dintho/ dibaka/dimela/diphoofolo/dintho/ dimela/diphoofolo/dintho/
ditsamaiso ditsamaiso ditsamaiso
29 - 30 Bonketsisane, puisano; puisano; dayaloko puisano; dayaloko
Kotara ya 4
31- 32 puisano, papadi ya puo; pale Pale, papadi ya puo; boipolelo; Pale; puisano;dayaloko
33 - 34 Tema ya tlhahisoleseding e nang Tema ya tlhahisoleseding: tema Tema ya tlhahisoleseding
le ditshwantsho/e bohuwang, ya dintlha, phoustara mohl; puisano; papadi ya
mohl; ditshwantsho, tema e puo;ditlhaloso;
bohuwang, mohl; diphoustara/
ditsebiso, melaetsa
35 - 36 Pale, papadi ya puo; Pale, thothokiso, boipolelo Pale, thothokiso
37 - 38 Puisano; ; tema ya Tema ya tlhahisoleseding, Tema ya tlhahisolesedingle tema
tlhahisoleseding, mohl; tema e puisano; phoustara; tema e e bohuwang phoustara papatso
bohuwang; phoustara/tsebiso bohuwang, mohl; tjhate
39 - 40 TEKANYETSO YA SEMMUSO
CAPS 27
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
3.2.2 Kakaretso ya mefuta ya ditema ho hobahanya le mokgahlelo
Papetla e ka tlaase e hlalosa letoto la mefuta ya ditema tse tshwanetsweng hor rutwa bathuti ho di ngola Dikereiting
tsa 4-6; ditema tse ding kle tsona di ka nna tsa kenyelletswa moo ho hlokehang. Tse ding tsa diema tsena ha di a
kengwa moralong wa ho ruta. Sena ha se bolele hore hadi a tshwanela ho ba karolo ya ho ruta le ithuta jwalo ka ha
le tsona di le bohlokwa
Mafuta wa tema Dibopeho tsa puo tse fumanwang temeng
Ho pheta tsa Puo e hlalosong, mohl. makgethi, mahlalosi
bophelo ba ha
Makgathe a maetsi, mohl. lekgathe lefetile (bonolo)
Mantswe a nako a hokelang diketsahalo, mohl. mahlahlosi a nako
Mantswe a re bolellang kae, neng, le mang, jwang.
Dipolelonolo
Makopanyi, mohl. ho latetal; haufinyana, ka mora jwale; jj.
Puosebui + Puopehelo
Mabutso le maemedi
Mahlalosi le dipolelwanatlhalosi
Mabitso le maemedi
Makgathe, mohl. lekgathe lefetile
Maetsi
Pale le Mantswe a bontshang ketso, mohl. maetsi
Ditshwantshiso
Mahlalosi ho hlalosa ketso
Makgethi ho hlalosa baphetwa le tikoloho
Dipolelonole le dipolelomararane
Makopanyi (haholoholo a nako) ho bontsha tatelano ya diketsahalo
Puosebui le puopehelo
Letolo la maetsi haholoholo lekgathe lefetile
Matshwao a puo, mohl. dikgutlwana, lekgotsi, letshwao la potso
Dithothokiso Puo e patehileng/ya bonono, mohl. mothofatso tshwantshiso, tshwantshanyo, jj.
Mabitso
Makgethi
Maemedi
Mahlalosi
Dipolelonolo
Ditsamaiso/ Maetsi ao hangata a hlahang qalong ya taelo
Ditaelo/Ditshupiso
Leetsi le laelang
Mahlalosi
Mantswe a re bolellang jwang, kae, neng, le mang
Mahokedi a bontshang tatelano ya diketso
Makgathe, mohl. lejwale
Dipuisano Maetsi
Maemedi
Dibopeho tsa dipolelo, mohl. dipotso
Makgathe, mohl. lejwale; lefetile
28 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Ditema tsa Mabitso
tlhahisoleseding
Makgathe
Maetsi
Makgethi
Maemedi
Ntshetsopele ya tlotlontswe
Matshwao a puo
Ditlhaloso Makgathe
Mabitso
Makgethi
Kakaretso ya mefuta ya ditema ho habahanya le mokgahlelo.
Kereiti ya 4 Kereti ya 5 Kereiti ya 6
TLHAHISOLESEDING
• Boipolelo ba phetelo le tlhaloso, • Boipolelo ba dintlha/phetelo/tlhaloso, • Ditlhaloso tse kang dibuka tsa lenane
mohl; ditaba, dipale, tlhaloso ya ho mohl; ditaba tsa dipale, tlhaloso ya le hlalosang mantswe, bukantswe,
hong- o itshetlehile ka ntlha ho hong o itshetlehile ka ntlha. ditlhaloso, ditema ho dithutong tse
ding
• Boipolelo ba phetelo le tlhaloso, • Boipolelo ba phetelo le tlhaloso,
mohl; ditaba, dipale, tlhaloso ya ho mohl; ditaba, dipale, tlhaloso ya ho • Dintlha tsa boipolelo tse kang
hong- o itshetlehile ka ntlha hong- o itshetlehile ka ntlha ditlaleho tsa ditaba (dihlooho, hlalosa
dihlooho, mmele, ntsha maikutlo)
• Ditema tsa tsebokakaretso • Ditema tsa tsebokakaretso
bopaki bay a boning.
• Ditema tsa mediya jwalo ka ditsebiso • Ditema tsa mediya jwalo ka ditsebiso
• Tema ya tlhahisoleseding
tsa seyalemoya (radiyo) tsa seyalemoya (radiyo)
• Ditema tsa mediya: dipapatso.
• Ditaelo tse kang ditaelo tsa • Ditaelo tse kang ditaelo tsa
Diphoustara, diatekele tsa makasine.
diexperimente. Melao ya papadi, diexperimente. Melao ya papadi,
ditshupiso ditshupiso • Ditaelo tse kang ditaelo tsa
diexperimente. Melao ya papadi,
• Ditema tse bohuwng, dimmapa, • Ditema tse bohuwng, dimmapa,
ditshupiso
dinepe, ditshwantsho. dinepe, ditshwantsho.
• Ditema tse bohuwng, dimmapa,
dinepe, ditshwantsho.
TSA DINGOLWA
• Phetelo: Dipale tsa nako ya jwale tse • Phetelo mohl. Dipale tsa nako • Phetelo e kang dipale tsa nako
kgemang le nako ya jwale empa e se ya jwale empa e se tsa nnete, ya jwale empa e se tsa nnete,
tsa nnete, dipalebosatsejweng, tsa dipalebosatsejweng le tsa bahale, tsa dipalebosatsejweng le tsa bahale, tsa
bahale, tsa diphoofolo, tsa ditoro tsa diphoofolo, tsa ditoro tsa motsheare, diphoofolo, tsa ditoro tsa motsheare,
motsheare, tsa ho bontsha sebete, tsa ho bontsha sebete, tsa boswaswi, tsa ho bontsha sebete, tsa boswaswi,
tsa boswaswi, tsa nnete, le tsa nnete. tsa nnete, le tsa histori tse e seng tsa tsa nnete, tsa histori, tsa mahlale tse
nnete e seng tsa nnete le dithothokiso tsa
• Ho pheta ditaba tsa hae tse kang
phetelo
meqabolo le dipolelo tsa hae tsa • Boipolelo ka diketsahalo tse
boiqapelo (diketsahalo ka tatelano) , qabolang (tse hlahisang ketsahalo, • Boipolelo ka diketsahalo tse
ho ngola dayari diketsahalo ka tatelano) , ho ngola qabolang (tse hlahisang ketsahalo,
dayari diketsahalo ka tatelano, maikutlo a
• Thothokiso, tshwantshiso,
hao) , ho ngola dayari, lengolo la
bonketsisane • Thothokiso, tshwantshiso,
mongodi ka yena
bonketsisane
• Thothokiso, tshwantshiso,
bonketsisane
TSA PHEDISANO/TSAMAISO
• Dipuisano, mohl; ho botsa, ho fana • Dipuisano: ho etsa kopo, ho hlalosa, • Dipuisano: ho etsa kopo, ho hlalosa,
tlhahisoleseding ka lelapa. ho fana ka tlhahisoleseding ka ho fana ka tlhahisoleseding ka
setjhaba, setjhaba Ditema tse kgutshwane tsa
• Ditema tse kgutshwane tsa
phedisano: /ditema tsa tsamaiso:
phedisano: dikarete tsa ditumediso, • Ditema tse kgutshwane tsa
ditsebiso, melaetsa
dinoutsu, melaetsa. phedisano: ditsebiso, melaetsa
CAPS 29
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
3.2.3 Botelele ba ditema bakeng sa Puo ya Tlatsetso ya Bobedi
Tema Kereiti ya 4 Kereiti ya 5 Kereiti ya 6
Seratswana
• Mantswe Mantswe a10 – 20 Mantswe a 20 - 30 Mantswe a 30 - 40
• Dipolelo Dipolelo tse 3 – 4 Dipolelo tse 4 – 6 Dipolelo tse 6 – 8
Ditema tsa boiqapelo tsa
molomo, mohl boipolelo,
20 – 30 30 – 40 40 – 50
ho pheta pale hape kapa
ho qoqa pale hape
Ditema tsa boiqapelo
tse ngolwang le Tema ya Mantswe a 20 Mantswe a 30 Mantswe a 40
tlhahisolesedings mohl; Seratswana se le 1 Seratswana se le 1 Diratswana tse 2
boipolelo, dipale, ditlaleho
Ditema tsa kgokahano tse
kgutshwane, mohl;
Mantswe a 10 – 20 Mantswe a 20 – 30 Mantswe a 30 – 40
• Melaetsa, dinoutsu
• ditlhaloso
3. 2. 4 Bolelele ba ditema bakeng sa Puo ya Lapeng (tseo baithuti ba lokelang ho di rutwa)
Mosebetsi Kereite ya 4 Kereite ya 5 Kereite ya 6
Ditema tsa kutlwisiso tse 150-200 /ho fihlela 200-250 /ho fihlela 250-300 /ho fihlela
telele tse mamelwang, metsotsong e 5 metsotsong e 5 metsotsong e 5
mohl. Pale, diinthaviu,
tshantshiso, ditlaleho tsa
ditaba
Ditema tsa kutlwisiso Mantswe a 60-70 /metsotso Mantswe a 70-80 /metsotso Mantswe a 80-100 /metsotso
tse kgutshwane tse e 1-2 e 1-2 e 1-2
mamelwang, mohl.
Ditsebiso, ditema tsa
tlhahisoleseding, ditaelo,
ditshupiso
Temakutlwisiso e balwang/ 150-200 200-250 250-300
tema e balwang ka botebo
Bolelele ba ditema bakeng sa ho bala ho atolositsweng ha bo a kgethelwa kaha sena se itshetlehile mofuteng wa
tema, ho rarahaneng ha puo le boemong ba ho bala ba baithuti.
30 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
3.2.5 Tlothlontswe e lokelwang ho fihlellwa ke baithuti ba Puo ya Tlatsetso ya Bobedi
Kotara 1 2 3 4
Tlotlontswe Kereiti ya 4 20 – 30 30 – 40 40 – 50 50 – 60
Mantswe a Kereiti ya 5 60 – 710 70 – 80 80 – 90 90 – 100
tlwaetsweng ho
sebediswa kapa Kereiti ya 6 100 – 110 110 – 120 120 – 130 130 – 150
ho buuwa
Tlotlontswe e 30 – 50 30 – 50 30 – 50 30 – 50
hlahellang ha Kereiti ya 4
(10 – 20) (10 – 20) (10 – 20) (10 – 20)
ho balwaobala
(mantswe a Kereiti ya 5 50 – 80 50 – 80 50 – 80 50 – 80
matjha)
Kereiti ya 6 80 – 100 80 – 100 80 – 100 80 – 100
3.3 MERALO YA HO RUTA
Moralo wa thuto o bontsha bonyane ba dikahare tse ka rutwang ka dibeke tse ding le tse ding tse pedi tsa kotara.
Tatellano ya dikahare tse boletsweng saekeleng ya dibeke tse pedi ha e a kgethelwa mme nako e fanweng ke
tekanyetso e bontshang hore ho lokela ho nka nako e kae ho ruta dikahare. Matitjhere a lokela ho iketsetsa moralo wa
ho ruta ho tswa dibukeng/dibukakgakollong/thektsbukung le mehlodi e meng loketseng ho ruta dikahare saekeleng
ya dibeke tse pedi ba sebedisa tatellano le lebelo le lokelang. Dikahare tseo ho fanweng ka tsona saekeleng ya
dibeke tse pedi ke ditema/mesebetsi ya bohlokwa ya bokgoni le mawa tsa sehlooho tseo baithuti ba di hlokang ho
ntshetsa pele.
3.3.1 Kamoo ditema di hokelanang kateng saekeleng ya dibeke tse pedi
Ditema tse fapaneng di sebedisitswe e le motheo wa ho rala saekele ya ho ruta ya dibeke tse pedi. Di kgethilwe
hodima motheo wa kamoo di hokahanang kateng ho bopa uniti e hokahaneng, mohlala, baithuti ba tla mamela pale
ebe ba a e bala. Ba tla kotjwa ho ngola tlhaloso ya sebaka kapa ya motho ya molomo e kgutshwane (e tla hokela
paleng) kapa ba ka kotjwa ho ngolla mophetwa paleng lengolo. Kgetha mookotaba bakeng sa saekele ya dibeke tse
pedi e tla etsa hore o kgone ho hokela mesebetsi ka katleho. Lebaka la ho sebedisa meokotaba ke ho etsa hore ho
kgonwe ho sebedisa tlotlontswe le dibopeho tsa puo hape kgafetsa maemong a utlwahalang.
3.3.2 Kamoo ditema/mesebetsi e lokodisitsweng kateng saekeleng ya dibeke tse pedi
Ditema ha di a lokela ho rutwa ka tatellano e eitseng. Hangata, ho lokela ho ba le mosebetsi/tema ya ho mamela le
ho bua bakeng sa ho lokisetsa mosebetsi wa ho bala le ho ngola. Ka nako e nngwe, mosebetsi wa ho mamela le ho
bua o lokela ho ntshwa temeng e balwang. Baithuti ba lokela ho sebetsa ka mefuta e fapaneng ya ditema ka molomo
le ka ho bala, pele ba ka kotjwa ho di ngola. Hangata, tema e tlang ho mamelwa, mohl. Pale kapa tlaleho ya ditaba
e tla fapana le ho ba boemong bo phahameng ho feta eo bauthuti ba tlang ho e bala. Sena ke hobane bokgoni ba
bona ba ho mamela bo tswetse pele haholo ho feta ba ho bala.
3.3.3 Mefuta ya ditema tse kgethilweng le tse kgothaleditsweng
Ho na le mefuta ya ditema tse kgethilweng tse ka rutwang saekeleng e nngwe le e nngwe ya dibeke tse pedi.
Tsena di totobaditswe moralong wa thuto mme di lokela ho bat eng bukeng e kgethilweng. Hangata, ha ho mofuta o
ikgethileng wa pale o kgethilweng. Dikgetho di ka etswa ho tswa dipaleng tse teng, tse fapaneng tsa sejwalejwale, tsa
boinahanelo (mohl. Tsa mahlale) , dipale tsa nalane (mohl. Dibayokerafi) mmoho le dipale tsa seholoholo (ditshomo
tsa bosatsejweng, tsa bahale le tsa diphoofolo tse rutang ka boitshwaro) . Ho ntse ho le jwalo le ka dithothokiso le
ditshwantshiso.
CAPS 31
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Ho boetse ho na le kakolo e bitswang” boikgopotso ba ditema tse badilweng nakong ya ho bala ka bonnotshi kapa
ka bobedi”. Tsena e tla ba ditema tse kgethilweng dibukeng mme di tla tshehetsa ditema tse badilweng karolong
ya tse kgethilweng. E ka nna ya eba mofuta o le mong wa tema (ho hatella kutlwisiso ya sebopeho sa tema) kapa
tse fapaneng (ho tsosolosa tjantjello le ho atolosa bokgoni bo fapaneng ba ho bala) .Kahohlehohle, ho bala hona
ho kenyelleditsweng ho lokela ho amana le dihlooho le meokotaba tse/e kgethilweng saekeleng eo ya dibeke tse
pedi. Sena se bohlokwa haholo kaha se momahanya tsebo le kutlwisiso ya moithuti ya tlotlontswe le dikgopolo tse
amanang le sehlooho puong ya tlatsetso ya pele.
3.3.4 Palo ya ditema tsa sehlooho saekeleng ya dibeke tse pedi
Karolong e qalang ya selemo, hangata ho na le mofuta o le mong wa tema kapa mosebetsi o le mong saekeleng ya
dibeke tse pedi. Hamorao ho tla ba le tse pedi, ha ka nako tse ding e tla ba mefuta e meraro ya ditema saekeleng ya
dibeke tse pedi. Ruta mefuta ena ya ditema mmoho le mesebetsi e emanang le tsona o ntse o hopola hore baithuti
bat la di rutwa makgetlo a itseng hara selemo.
3.3.5 Kamooo dibopeho le melao ya tshebediso ya puo di rutwang kateng
Dikahare tsa karolo ya “sebopeho le tshebediso ya puo” di nkilwe mefuteng ya ditema e kgethilweng tlasa dihlooho
tsa ho mamela le ho bua, ho bala, le ho ngola mme ka tlwaelo di tla tsepamisetswa maikutlo nakong ya ho sebetsa
ka ditema le nakong e abetsweng ho mamela le ho bua, ho bala, le ho ngola, mohl. Ha ho etswa pale, ka tlwaelo
baithuti ba tla sebedisa lekgathe lefetile mme bat la bala ditema tse sebedisang lekgathe lena. Leha ho le jwalo,
ho bohlokwa hape hore ho etswe mesebetsi e tsepamisitseng maikutlo sebopehong se itseng sa puo maemong.
Kgetha dikarolo ho “sebopeho le tshebediso ya puo” ho fa baithuti boikwetliso bo kenelletseng dikgopolong tsena.
Rala mesebetsi e utlwahalang ho baithuti mme e amane le tema eo ba ithutang yona saekeleng ya dibeke tse pedi.
Mesebetsi e mengata ya mofuta ona e lokela ho etswa ha baithuti ba hatela pele ho tloha kereiting ya 4 ho fihla ho
ya 6. Kgetha ka hloko hore na ke melao efe eo o e hlalosetsang baithuti mme o nse hlalose e mengata. Baithuti ba
puo ya tlatsetso ya pele ba ithuta puo ka ho hlahiswa ho yona le ho e sebedisa kgafetsa. Boikwetliso sebopehong le
tshebedisong ya puo di tla ntlafatsa bokgoni bona. Ho ruta ho lokela ho hokela bokgoni le sebopeho tsohle tsa puo
jwalo kaha di momahane. Tsena tsohle di lokela ho rutwa maemong a itseng.
Ditema tse akantsweng – Lenane la tsona
• Diphoofolo • Ntlo
• Mmele • Tseo o di ratang le tseo o sa di rateng
• Diaparo • Mmino
• Mebala • Tsa tlhaho/tikoloho
• Matsatsi le Dikgwedi • Dibaka
• Maikutlo • Sekolo
• Leloko • Dipapadi
• Dijo • Nako
• Ditumediso • Dipalangwang
• Tsa boithabiso • Tsa bolepi le dihla
32 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
3.4 DIKAHARE LE MERALO YA HO RUTA SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI
KEREITE YA 4 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI
KEREITE YA 4
KOTAYA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela le ho bua Ho bala Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
moqoqo wa motheo ngolwang
YA 1-2 Bala mantswe a • O ahella hodima tsebo
(mohl. ditumediso)
thehilweng moqoqong o Ngola mantswe a ya medumo ho peleta
• Araba dipotso tse ngolwang motheo mantswe mohl. o aha
bonolo mantswe a leloko ka
• Araba dipotso tse • Ngola mantswe ka pale
baka la sebopeho sa
• Bolela mabitso a bonolo ka tema
wona kapa medumo ya
baphetwa paleng
• Hlahisa maikutlo ka wona .
• Sebedisa puo esele, tema
• Ahella hodima
ha ho hlokeha
• Buisana ka mantswe tsebo ya mantswe
Ikwetlisa ho mamela le a matjha a tswang atlwaelehileng
ho bua temeng
Ho sebetsa ka mantswe
• Toboketsa ho ikwetlisa • O peleta mantswe a
• O utlwisisa mme o
medumo 5 a tswang temeng e
sebedisa mantswe
balwang
hara maemo a
loketseng
Tlotlontswe maemong
BEKE Ho mamela le ho bua Ho bala Ho ngola Ho sebetsa ka mantswe
YA 3-4 Ho qoqwa ka puo • O bala mantswe a Ho hlahisa tema e • O ahella hodima tsebo
e rutwang (mohl. tswang moqoqong ngolwang ya medumo ho peleta
dipuisano ka mantswe mohl. o aha
Ho ngola mantswe a
phaposing) mantswe a leloko ka
motheo
baka la sebopeho sa
• Araba dipotso tse
• O sebedisa tlotlontswe wona kapa medumo ya
bonolo
e loketseng wona.
• Ho buisanwa ka
• Ahella hodima
mantswe a matjha
tsebo ya mantswe a
• Sebedisa puo e nngwe tlwaelehileng
ha ho hlokeha
Tlotlontswe maemong
CAPS 33
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTAYA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE O mamela pale Ho bala Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
ngolwang
YA 5-6 Kgetha pale ya Bala tema e qotsitsweng • O arola mantswe ka
diketsahalo tsa jwale, tse textbukung kapa pading/ Ho ngola ka pale dinoko, mohl. ba-la;
kgolwehang (leha di sa kapa Faeleng ya Titjhere po-le-lo
• O ngola mantswe kapa
ka tsa etsahala) /dipale ya Mehlodi (FTM)
dipolelwana ka pale • Mantswe a qalang ka
tsa setso/phetelo ya
• O kopanya le ho ditlhaku tse itseng tse
ditaba tsa hae/dipale tsa • O ngola mantswe
nyalanya mantswe ka kgethilweng
bahale/dipale tsa nnete a hae ho bontsha
pale, a tshehetswa
tsa bophelo maikutlo ka pale Ho sebetsa ka dipolelo
• O hlahisa maikutlo ka
Tema e tswang Ho rekota mantswe • O ahella hodima
pale
tekstbukung kapa ho le meelelo ya wona moetsi – leetsi - ketso
tswa Faeleng ya Titjhere • O araba dipotso ka bukantsweng eo a mohl. Thabo - o
ya Mehlodi (FTM) tema iketseditseng yona robetse
• Araba dipotso tse Ho itlwaetsa ho bala • O a taka kapa a • O sebedisa dibopeho
bonolo sebedise mantswe tse tlwaelehileng tsa
• O balla hodimo;
kapa ditlhaloso ho leetsi mohl. tsamaya,
• Bolela mabitso a hlahisa mohopolo
hlaloso, jj. tsamaile
baphetwa paleng wa qapodiso e
nepahetseng le ho bala
• Sebedisa mantswe ho
ka kutlwahalo
hlahisa maikutlo ka
pale
• Sebedisa puo esele,
ha ho hlokeha
34 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTAYA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela le ho Ho bala ditema tse Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
phethahatsa ditaelo tse hlalosang mekgwa ya ngolwang
YA 7-8 • O pelete mantswe a
bonolo mohl. resepe/ tshebetso e bonolo
O ngola ditaelo tse tlwaelehileng ka nepo,
ditaelo tsa ho etsa ho (ditaelo) mohl. resepe/
bonolo a sebedisa a sebedisa bukantswe
hong ditaelo tsa ho etsa ho
foreime ea a iketseditseng
hong
Tema e tswang yona
• Ngola dinomoro
thekstbukung kapa Tema e tswang
ditaelong • O sebedisa bukantswe
Faeleng yaTitjhere ya thekstbukung kapa
ho nnetefatsa
Mehlodi (FTM) Faeleng ya Titjhere ya • Sebedisa tatelano e
mopeleto le ho batla
Mehlodi (FTM nepahetseng (hlophisa
• O araba dipotso moelelo wa mantswe
botja ka tsela e
• Pele ho ho bala le
• O mamela le ho nepahetseng) • Ho sebetsa ka dipolelo
dipuisano: o akanya
arabela ka tshwanelo
a shebile sehlooho le • O ngola ditaelo/ • O sebedisa sebopeho
Ho fana ka ditaelo tse ditshwantsho mantswe a sebedisa sa taelo.
bonolo foreime
• O araba dipotso ka • O utlwisisa le ho
• O sebedisa dintlha tse tema • O lokisa mopeleto a sebedisa sebopeho sa
tobileng ka nepo sebedisa bukantswe tatolo
• O buisana ka tatelano
• O sebedisa tatelano e ya ditaelo Ho rekota mantswe • O sebedisa makgathe
nepahetseng le meelelo ya wona (mohl. ‘Ke qetile.’)
• O mamela ditaelo
bukantsweng ya hae
Ho itlwaetsa Ho • Hlahisa tshebediso ya
Ho itlwaetsa ka ho bala
mamela le Ho bua • O sebedisa ho taka bonngwe le bongata ka
bakeng sa matlafatso • Balla hodimo; hlahisa kapa mantswe ho nepahalo
mohopolo wa qapodiso bontsha moelelo, jj.
(Kgetha e le nngwe Tlotlontswe maemong
e nepahetseng le ho
bakeng sa ho ikwetlisa
bala o utlwahala seo o • Mantswe a tswang
letsatsi ka leng)
se balang temeng e balwang
• O etsa raeme, ka kopanelo kapa e
thothokiso kapa pina e balwang ka boikemelo
bonolo
• O arabela ditaelo
ka ho etsa ketso e
bonahalang
• O bapala papadi ka
puo
• Toboketsa ho ikwetlisa
ka medumo
CAPS 35
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTAYA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pina/ Ho bala thothokiso e Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
thothokiso e bonolo bonolo ngolwang
YA 9-10 • Mantswe a hlahang
Tema e tswang • Tema e tswang Ho ngola dipolelo tse lelokong le le leng
thekstbukung kapa thekstbukung kapa 2-3 ka thothokiso e mohl. Bokantle ba
Faeleng yaTitjhere ya Faeleng yaTitjhere ya kgethilweng foreimeng buka le maqephe a
Mehlodi (FTM) Mehlodi (FTM) buka di wela lelokong
• O ngola dipolelwana
le le leng la mantswe
• O hlaolosa mohopolo • Pele ho hobala: tse bonolo
“buka”
wa sehlooho akanya dikahare ho
Ho ikwetlisa ho ngola
tswa sehloohong le Ho sebetsa ka dipolelo
• O amanya le bakeng sa matlafatso
setshwantshong
boitemohelo ba hae • O sebedisa letshwao
• O ngola mantswe a
• Sebedisa mawa a ho la potso
• O sebedisa puo e qalang ka modumo
bala mohl. ho akanya,
nngwe esele ha ho o tshwanang mohl. • O sebedisa letshwao la
o shebe setshwantsho
hlokeha Bapala/Baesekele makalo/lekgotsi
ka botebo, sebedisa
• O hlwaya mantswe a ditemoso tse temeng Ho rekota mantswe Tlotlontswe maemong
qalang ka modumo o le meelelo ya wona
• O araba dipotso ka • Mantswe a tswang
tshwanang bukantsweng eo a
tema temeng e balwang
iketseditseng yona
• O hlahisa maikutlo a ka kopanelo kapa e
• O kgona ho hlwaya
qhooloditsweng ke • O sebedisa ho balwang ka boikemelo
morethetho le raeme
tema taka kapa dipolelo/
• O arola mantswe ka dipolelwana/mantswe
• O bina mantswe a
dinoko a sebedisa mantswe
kgethilweng a pina
kapa ditlhaloso ho
• Hlahisa maikutlo a
Ho bapla papadi ka puo bontsha moelelo, jj.
qholoditsweng ke tema
• O lateladitaelo ka
Ho bala le ho rarolla
nepahalo
malatadiana a mantswe
• O sebedisa tlotlontswe (bakeng sa matlafatso)
Ho itlwetsa Ho mamela • O peleta mantswe ka
le Ho bua bakeng sa nepo
matlafatso
• O bontsha kutlwisiso
(kgetla e le nngwe ya meelelo ya
bakeng sa ho ikwetlisa mantswe
letsatsi ka leng)
Ho itlwaetsa ho bala
• O etsa raeme,
• O balla hodimo
thothokiso kapa pina e
ka qapodiso e
bonolo
nepahetseng, ka
• O arabela ditaelo ka morethetho le ka
ponahalo boikutlwahatso
• O bapala papadi e Ho ikgopotsa ka
bonolo ka puo tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• Toboketsa ho kwetlisa
medumo • O hlahisa karabelo ya
maikutlo ya matheo
e (tseo a di ratang le
tseo a sa di rateng)
ditemeng tseo a di
badileng.
36 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale Ho bala pale Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
ngolwang
YA 11-12 Kgetha ho tswa ho dipale Tema e tswang • O ahella hodima tsebo
tsa nakong ya jwale tsa bukakgakollong kapa Ho ngola molaetsa o ya medumo ho peleta
fikshene/dipale tsa setso/ Faeleng yaTitjhere ya mokgutshwanyane mantswe mohl. o aha
diketsahalo tsa bophelo Mehlodi (FTM) mantswe a leloko le
• O kgetha dikahare tse
ba hae/diketsahalo le leng a tshwanang
• Pele ho ho bala le loketseng
tse bontshang sebete/ ka sebopeho le ka
dipuisano
diketsahalo tsa nnete tsa • O lebisa tema ho qapodiso.
bophelo • O kanya ho tswa motho e mong
• O ahella hodima
sehloohong le
Tema e tswang • O qetella ka lebitso la tsebo ya mantswe
ditshwantshong
bukakgakollong kapa hae a tlwaelehileng le
Faeleng ya Titjhere ya • O araba dipotso ka mantswe a dulang a
Ho rekota mantswe
Mehlodi (FTM) pale hlaha kgafetsa
le meelelo ya wona
• Akanya se latelang se • O hlwaya tikoloho le bukatsatsing eo a • O sebedisa tsebo ya
tla etsahahala baphetwa iketseditseng yona tatelano ya nteterwane
le tlhaku e qalang
• O araba dipotso tse Ho etsa mosebetsi • O sebedisa ho
lentswe ho batla
bonolo wa kutlwisio ka tema taka kapa dipolelo/
mantswe bukantsweng
(mesebetsi ya molomo/ dipolelwana a sebedisa
• O bolela mabitso a
mesebetsi e ngolwang) mantswe kapa • Mehlala ya bonngwe le
baphetwa ba paleng ka
ditlhaloso ho bontsha bongata
nepahalo • O buisana ka
moelelo, jj.
tlotlontswe e ntjha • O sebedisa bong ba
Ho itlwaetsa ho mamela
ho tswa temeng e mabitso a itseng (mohl.
le Ho bua bakeng sa
badilweng mokoko/sethole)
matlafatso
• O sebedisa bukatsatsi Ho sebetsa ka dipolelo
(kgetha e le nngwe
bakeng sa ho ikwetlisa Ho itlwaetsa ho bala • O ahella hodima
tsatsi le leng le le leng) tshebediso ya
• O balla hodimo
mabitsobitso
• O etsa raeme e ka qapodiso e
bonolo, , thothokiso nepahetseng, ka ho Tlotlontswe maemong
kapa pina ikutlwahatsa le ka
• Mantswe a tswang
lebelo le laolwang
• Ho araba ditaelo ka ho temeng e balwang
etsa. ka kopanelo kapa e
balwang ka boikemelo
• O bapala papadi e
bonolo ka puo
• Toboketsa ho ikwetlisa
ka medumo
CAPS 37
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela tema ya Ho bala tema ya Ho ngola tema ya Ho sebetsa ka mantswe
tlhahisoleseding mohl. tlhahisoleseding e nang tlhahisoleseding ka
YA 13-14 • Hlahisa bongata
Dihlooho tse bonolo le tema e bohuwang tshehetso (ka hara
mohl. puisano karatjheng mohl;ditshwantsho/ foreime) • Mantswe a nang le
kapa suphamaketeng ; dimmapa/tse takilweng le modumo o molelele wa
• Tlatsa mantswe a
dinepe dumanosi
Tema e tswang siilweng temeng e
bukakgakollong kapa tema e tswang ngotsweng/kgutsufatso Ho sebetsa ka dipolelo
Faeleng yaTitjhere ya bukakgakollong kapa
• O sebedisa tlotlontswe • O utlwisisa le ho
Mehlodi (FTM) Faeleng yaTitjhere ya
e loketseng sebedisa sebopeho sa
Mehlodi (FTM)
• O hlwaya dintlha tse lerui sa lebitso (mohl.
• O sebedisa mantswe
itseng tse ikgethang • Pele ho ho bala le mahlo a Bongi)
a matjha a mmalwa
dipuisano Akanya ho
• Ikamahanya le ho tswa temeng e • Hlahisa makgathe
tswa sehloohong le
boitemohelo ba badilweng
ditshwantsho/ditema Tlotlontswe maemong
bophelo/
tse bohwang Ho taka tema e
• Mantswe a tswang
• O sebedisa puo e bohwang mohl.
• O botsa le ho araba temeng e balwang
nngwe esele ha ho phousetara e
dipotso tse bonolo ka kopanelo kapa e
hlekeha bapatsang ketsahalo e
balwang ka boikemelo
• O buisana le bang ka itseng
Ho mamela le ho
mohopolo wa sehlooho • Mahlalosonngwe/
arabela puisano e • Hlahisa tema e
disinonime (mantswe a
bonolo ya molomo • O fumana moelelo ngolwang
tshwanang ka moelelo
moqoqo/ditaelo/ wa tlhahisoleseding e
• O kgetha mohl. bonolo/boikobo)
tlhaloso ditemeng tse bohwang
tlhahisoleseding e
• O latela ditaelo/ Ho bala tema e loketseng
tlhaloso bohwang mohl.
• O sebedisa sebopeho
phoustara e babatsang
• Bontsha kutlwisiso ya se nepahetseng
ketsahalo e itseng
tlotlontswe e amanang
• O sebedisa matshwao
le moqoqo/ditaelo/ • Pele ho ho bala: o
a motheo a sebopeho
ditlhaloso buisana ka tshwantsho
jwalo ka mmala le
Ho mamela tlhaloso, • O fumana moelelo wa boholo mmoho le
mme a hlalose ntho tlhahisoleseding mofuta wa mongolo tse
fapaneng (fonte)
• O hlwa ntho mme a e • O buisana ka sepheo
hlalose ka nepo sa tema Ho rekota mantswe
le meelelo ya wona
• O sebedisa mantswe • O buisana ka a mang a
bukatsatsing eo a
a hlalosang ntho ka makgetha a puo
iketseditseng yona
nepahalo
• Hlwaya le ho hlalosa
• O sebedisa ho
• O sebedisa mantswe a a mang a makgetha a
taka kapa dipolelo/
matjha a itseng kang jwalo ka mmala
dipolelwana a sebedisa
le boholo mmoho le
• O sebedisa makgethi mantswe kapa
mofuta wa mongolo tse
ditlhaloso ho bontsha
Ho itlwaetsa Ho fapaneng (fonte)
moelelo, jj.
mamela le Ho bua
(kgetha e le nngwe
bakeng sa ho ikwetlisa
tsatsi le leng le le leng)
• O etsa raeme e
bonolo, , thothokiso
kapa pina
• Ho araba ditaelo ka ho
etsa.
• O bapala papadi e
bonolo ka puo
• Toboketsa ho ikwetlisa
ka medumo
38 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale Hobala pale Ho ngola molaetsa o Ho sebetsa ka mantswe
mokgutshwanyane/
YA 15-16 Kgetha ho tswa ho tema e tswang • O sebedisa tsebo ya
notes
dipale tsa setso/ bukakgakollong kapa nteterwane le tlhaku ya
diketsahalo tsa bophelo Faeleng yaTitjhere ya • O kgetha dikahare tse pele e qalang lentswe
ba hae/diketsahalo Mehlodi (FTM) loketseng ho batla lentswe
tse bontshang sebete/ bukatsatsing.
Pele ho ho bala le • O ateresetsa tema ho
diketsahalo tsa nnete tsa
dipuisano: motho e mong • Matlafatsa mehlala ya
bophelo tema e tswang
bonngwe le bongata
bukakgakollong kapa • Akanya ho tswa • O qetella ka lebitso la
Faeleng yaTitjhere ya sehloohong le hae • O sebedisa bong ba
Mehlodi (FTM) ditshwantshong mabitso a itseng (mohl.
Ho rekota mantswe
Mme/ntate)
• O akanya se latelang • O araba dipotso ka le meelelo ya wona
se tla etsahala pale bukatsatsing eo a Ho sebetsa ka dipolelo
iketseditseng yona
• O araba dipotso tse • Hlahisa tikoloho le • O ahella hodima
bonolo mophetwa • O sebedisa ho tshebediso ya mabitso
taka kapa dipolelo/
• O bolela mabitso a Ho etsa mosebetsi • Hlahisa maetsi
dipolelwana a sebedisa
baphetwa paleng wa kutlwisio ka tema
mantswe kapa • Sebedisa mefuta e
(mesebetsi ya molomo/
• O hlwaya baphetwa ditlhaloso ho bontsha fapaneng ya makgethi
mesebetsi e ngolwang)
ha ba hlaloswa ka moelelo, jj.
• O ahella hodima
molomo • O buisana ka
ho utlwisisa le ho
tlotlontswe e ntjha
Ho itlwaetsa Ho sebedisa makgathe
ho tswa temeng e
mamela le Ho bua
badilweng • O ahella hodima
(kgetha e le nngwe tshebediso ya
• O sebedisa bukatsatsi
bakeng sa ho ikwetlisa mahoketsi
tsatsi ka leng) Ho itlwaetsa ho bala
Tlotlontswe maemong
• O etsa raeme e • O balla hodimo
• Mantswe a tswang
bonolo, thothokiso ka qapodiso e
temeng e balwang
kapa pina nepahetseng,
ka kopanelo kapa e
boikutlwahatso le
• Ho araba ditaelo ka ho balwang ka boikemelo
lebelo le letle
etsa.
• O bapala papadi e
bonolo ka puo
• Toboketsa ho ikwetlisa
ka medumo
CAPS 39
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela Ho bala ditaelo tse Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
phethahatsa ditaelo tse bonolo tsa ho etsa ho ngolwang
YA 17-18 • Mantswe a nang le
bonolo mohl. resepe/ hong mohl. resepe/
Hongola ka tsela ya medumo e melelele le
ditaelo tsa ho etsa ho ditaelo tsa ho etsa ho
ho etsa ho hong ka a nang le dudumanosi
hong hong
tshehetso tse pedi:
Tema e tswang Tema e tswang
Tema e tswang • O peleta mantswe a
bukakgakollong kapa bukakgakollong kapa
bukakgakollong kapa tlwaelehileng ka nepo
Faeleng yaTitjhere ya Faeleng yaTitjhere ya
Faeleng yaTitjhere ya a sebedisa bukantswe
Mehlodi (FTM) ) Mehlodi (FTM)
Mehlodi (FTM) eo a iketseditseng
• Buisana ka dintlha tse • Dipuisano tsa pele ho yona
• O tlatsa dintlha
itseng tse tobileng tsa ho bala: Akanya ho
foreimeng • Sebedisa bukantswe
tema tswa sehloohong le
ho nnetefatsa
ditshwantshong • O sebedisa dintlha tse
• O botsa dipotso mopeleto le moelelo
itseng tse ikgethileng
ho fumana • Buisana ka dintlha tse wa mantswe
tlhahisoleseding itseng tse tobileng tsa • O dula sehloohong
• O ahella hodima
tema foreimeng
• O mamela le ho tsebo ya mantswe
arabela ka tshwanelo • O buisana ka tatelano • O sebedisa dikarolo a tlwaelehileng le
ya diketsahalo tsa puo, mopeleto le a hlahang hangata
Ho fana ka ditaelo
matshwao a puo ka haholo
(bonyane mehato e
nepo
mmedi) Ho sebetsa ka dipolelo
• O rekota mantswe
• Sebedisa tlotlontswe e • Sebedisa sebopeho
le meelelo ya wona
loketseng sa taelo sa leetsi mohl.
bukatsatsing eo a
Ema.
• Hlahisa tshebediso ya iketseditseng yona
leetsi • Ruta ka mabotsi
Ho leibola le/kapa
• O fana ka ditaelo qetella tema e bohwang Tlotlontswe maemong
ka tatelano e mohl. tema e takilweng/
• Diantonime (mantswe
nepahetseng setshwantsho/khathunu/
a nang le meelelo e
dimmapa/dinepe
Ho itlwaetsa Ho fapaneng mohl. bua/
mamela le Ho bua • O mamela/bala thola)
tlhahisoleseding
(kgetha e le nngwe • Mantswe a tswang
bakeng sa ho ikwetlisa • O kenyelletsa dintlha temeng e balwang
tsatsi le leng le le leng) tse ikgethang ka kopanelo kapa e
balwang ka boikemelo
• O arabela ditaelo ka • O sebedisa tlotlontswe
ketso e bonahalang e loketseng
• O fana le ho latela • O ngola dileibole
ditaelo/ditshupiso tse sebakeng se
bonolo nepahetseng
• Toboketsa ho ikwetlisa Ho rekota mantswe
ka medumo le meelelo ya wona
bukatsatsing eo a
iketseditseng yona
• O sebedisa ho
taka kapa dipolelo/
dipolelwana/mantswe
kapa ditlhaloso ho
bontsha moelelo, jj.
BEKE YA
TEKANYETSO YA SEMMUSO
19-20
40 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela tema Ho bala tema ya Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
ya tlhahisoleseding tlhahisoleseding ngolwang
YA 21-22 • O ahella hodima tsebo
mohl. dihlooho tse e nang le tema e
Ho leibola le/kapa ho ya medumo ho peleta
bonolo mohl. Lelapa la bohuwang mohl./
qetella tema e bohwang mantswe mohl. o aha
heso – tema e tswang ditshwantsho/dimmapa/
mohl. tema e takilweng/ maloko a mantswe ho
bukakgakollong kapa tse takilweng le dinepe
setshwantsho/khathunu/ latela tjhebahalo ya
Faeleng ya Titjherte ya
tema e tswang dimmapa/dinepe wona kapa ho tshwana
Mehlodi (FTM)
bukakgakollong kapa ka qapodiso
• Mamela/bala
• Hlwaya dintlha tse Faeleng yaTitjhere ya
tlhahisoleseding • O ahella hodima
itseng tse ikgethang Mehlodi (FTM)
kenyelletsa dintlha tse tsebo ya mantswe
• O amanya le ditaba tsa • Pele ho ho bala le itseng tse ikgethang a tlwaelehileng le
bophelo ba hae dipuisano: Akanya ho a hlahang hangata
• O sebedisa tlotlontswe
tswa sehloohong le haholo
• O sebedisa puo e loketseng
ditshwantsho/ditema
e nngwe esele if • O arola mantswe ka
tse bohwang • O ngola dileibole
necessary dinoko mohl. ka-ra-bo;
sebakeng se
• Botsa le ho araba po-le-lo
Ho mamela le ho nepahetseng
dipotso tse bonolo
arabela tlhaloso e • O ahella hodima
Ho rekota mantswe
bonolo e etswang ka • Buisana ka moelelo wa tshebediso ya
le meelelo ya wona
molomo sehlooho bonngwe le bongata
bukatsatsing eo a
ba mabitso
• O latela tlhaloso • Fumana moelelo wa iketseditseng yona
tlhahisoleseding e Ho sebetsa ka dipolelo
• Bontsha kutlwisiso • O sebedisa ho
temeng e bohwang
ya tlotlontswe ya se taka kapa dipolelo/ • O ahella hodima
hlaloswang Ho etsa mosebetsi mantswe/dipolelwana tshebediso ya
wa kutlwisio ka tema ho bontsha moelelo maemedi (mohl. Nna,
Ho itlwaetsa Ho
(mesebetsi ya molomo/ rona, wena, yona,
mamela le Ho bua
mesebetsi e ngolwang) bona)
bakeng sa matlafatso
O bala tema e bonolo • Matlafatsa mantswe a
(kgetha e le nngwe
hokelang
bakeng sa ho ikwetlisa • Buisana ka dintlha tsa
tsatsi le leng le le leng) sehlooho • O ahella hodima
tshebediso ya masupi
• O etsa raeme e • Arabela dipotso tse
(mohl. ena, eno, tsane,
bonolo, thothokiso bonolo
tsena)
kapa pina
Ho itlwaetsa ho bala
Tlotlontswe maemong
• O bapala papadi e
• O balla hodimo
bonolo ka puo • Mantswe a tswang
ka qapodiso e
temeng e balwang
• O fana le ho latela nepahetseng,
ka kopanelo kapa e
ditaelo/ditshupiso tse boikutlwahatso le
balwang ka boikemelo
bonolo lebelo le letle
• Pheta ditaba tseo e
leng tsa hae
• Pheta hape pale eo a
e utlwileng kapa a e
badileng
• Toboketsa ho ikwetlisa
ka medumo
CAPS 41
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka seabo Hobala tema ya Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
meqoqong e tlhahisoleseding mohl. ngolwang
YA 23-24 • Sebedisa tsebo ya
mekgutshwane tema e kgutshwane/pale/
Ho ngola tema e tatelano ya nteterwane
ka sehlooho se thothokiso/pina
kgutshwane ya le ditlhaku tse qalang
tlwaelehileng
Tema e tswang tlhahisoleseding ka ho lentswe ho batla
• Sielana sebaka sa ho bukakgakollong kapa tshehetswa mantswe bukantsweng
bua Faeleng ya Titjhere ya
• Tlatsa mantsee a • Matlafatsa mantswe
Mehlodi y (FTM)
• O dula sehloohong siilweng temeng/ a qalang ka tlhaku e
• Pele ho ho bala le kgutsufatsong e kgethilweng
• O botsa dipotso tse
dipuisano: akanya ho ngotsweng
loketseng Ho sebetsa ka dipolelo
tswa sehoohong le
• O sebedisa tlotlontswe
Ho itlwaetsa Ho setshwantshong • Boeletsa bongata ba
e loketseng
mamela le Ho bua mabitso
• Arabela dipotso tse
bakeng sa matlafatso • O sebedisa mantswe
bonolo mohl. • Qalella ho sebedisa
a matjha a itseng a
(kgetha e le nngwe mabalatatelano jk. wa
• Eng? Mang? Neng? tswang temeng e
bakeng sa ho ikwetlisa pele, bobedi, boraro jj.
Kenya dipotso balwang
tsatsi le leng le le leng)
tse thatanyana Tlotlontswe maemong
• O sebedisa bukatsatsi
• O etsa raeme e Hobaneng..? O nahana
ho batla mopeleto le • Mantswe a tswang
bonolo, , thothokiso jwang..?
moelelo wa mantswe temeng e balwang
kapa pina
Ho etsa mosebetsi ka kopanelo kapa e
O rekota mantswe
• O bapala papadi e wa kutlwisio ka tema balwang ka boikemelo
le meelelo ya wona
bonolo ka puo (mesebetsi ya molomo/
bukatsatsing eo a
mesebetsi e ngolwang)
• O fana le ho latela iketseditseng yona
ditaelo le ditshupiso Ho itlwaetsa ho bala
• O sebedisa ditema tse
tse bonolo
• O balla hodimo a takilweng kapa dipolelo
• Pheta ditaba tseo e habile qapodiso tse sebedisang
leng tsa hae e nepahetseng, mantswe kapa
boikutlwahatso le ditlhaloso ho bontsha
• Pheta hape pale eo a
lebelo le letle moelelo, jj.
e utlwileng kapa a e
badileng
• Toboketsa ho ikwetlisa
ka medumo
42 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela Ho bala Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
tlhahisoleseding e tlhahisoleseding e ngolwang • Mantswe a qalang
YA 25-26
phoustareng phousetareng Ho taka le ho hlahisa ka ditlhaku tse
• Hlwaya dintlha tse Ho bala tema e tema e bohwang mohl. kgethilweng s
itseng tse ikgethang bohwang mohl. phousetara kapa tsebiso Ho sebetsa ka dipolelo
• Mamela le ho phoustara • O sebedisa sebopeho • O utlwisisa le ho
amahanya le bophelo • Pele ho ho bala le se nepahetseng sebedisa mabitso a ka
ba hae dipuisano: akanya ho • Kgetha balwang (mohl. buka -
• O buisana ka tswa sehoohong le tlhahisoleseding e dibuka)
tlhahisoleseding ka setshwantshong loketseng • O ahella hodima
mantswe a hae • O buisana ka se • O sebedisa matshwao tshebediso ya
• O fetohela puong e fuperweng ke tema a motheo a sebopeho makgethi mohl. Ntja e
nngwe esele • O hlwaya a jwalo ka mmala, nyenyane
Ho mamela thothokiso/ tlhahisoleseding e boholo le mofuta wa • O sebedisa sebopeho
pina bakeng sa itseng e ikgethang mongolo (fonte) sa leetsi “ho ba” mohl.
matlafatso • O utlwisisa Ho ngola dipolelo ho bapala ho monate
• Buisana ka dikahare tlhahisoleseding • O ngola dipolelo Tlotlontswe maemong
tsa thothokiso • O buisana ka sepheo • O sebedisa tlotlontswe • Mantswe a tswang
• O amahanya le sa tema e loketseng temeng e balwang
bophelo ba hae • O buisana ka a mang • O sebedisa tsebo ya ka kopanelo kapa e
• O hlwaya morethetho a makgetha a puo dinoko ho hlahisa balwang ka boikemelo
le raeme a sebedisitsweng mantswe a matjha
temeng
• O hlwaya mantswe a Ho rekota mantswe
qalang ka modumo o • O hlwaya le ho buisana le meelelo ya wona
tshwanang ka matshwao a motheo bukatsatsing eo a
a sebopeho a jwalo iketseditseng yona
• Hlahisa maikutlo a ka mmala, boholo le
qholoditsweng ke mofuta wa mongolo • O sebedisa ho taka
thothokiso (fonte) kapa dipolelo tse
• Etsa thothokiso kapa sebedisang mantswe
Ho bala a thothokiso/ kapa ditlhaloso ho
mela e itseng feela e pina bakeng sa
kgethilweng bontsha moelelo, jj.
matlafatso
Ho itlwaetsa Ho • Pele ho ho bala:
mamela le Ho bua akanya ho tswa
bakeng sa matlafatso sehoohong le
• Ikwetlisa ho sebedisa setshwantshong
mantswe a tshwanang • Sebedisa mawa a
le modumo wa wona ho bala ka tshehetso
jk. hweshetsa mohl. akanya, sheba
• Toboketsa ho ikwetlisa setshwantsho kapa
ka medumo tema ka hloko,
sebedisa ditemoso tse
patehileng temeng
• Hlwaya morethetho le
raeme
• Arola mantswe ka
dinoko
• Hlahisa maikutlo a
qholoditsweng ke
thothokiso
Ho itlwaetsa ho bala
• O balla hodimo
ka qapodiso e
nepahetseng,
boikutlwahatso le
lebelo le letle
CAPS 43
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE O mamela tema ya O bala tema ya Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
tlhahisoleseding mohl. tlhahisoleseding ngolwang
YA 27-28 • mantswe a nang
phetelo ya dintlha/ho e nang le tema e
Ho leibola le/kapa ho le didumanosi tse
pheta pale bohuwang mohl.
qetella tema e bohwang kgutshwane le tse pedi
dimmapa/ditshwantsho/
Tema e tswang mohl. dimmapa/ (tse telele) :
dinepe
bukakgakollong kapa ditshwantsho/dikhathunu/
Ho sebetsa ka dipolelo
Faeleng ya Titjhere ya Tema e tswang dinepe/ho takilweng
Mehlodi (FTM) bukakgakollong kapa • Qala ho sebedisa
• O sebedisa tlotlontswe
Faeleng ya Titjhere ya mahlalosi a sebaka
Ho mamela ditlhaloso e loketseng
Mehlodi (FTM)
ebe o hlalosa ditulo/ • Atolosa tshebediso ya
• O leibola tema ka
dimela/diphoofolo/ • Pele ho ho bala: dibopeho tsa leetsi
nepahalo
dintho Akanya ho tswa
• O ahella hodima
sehloohong le • Sebedisa sebopeho se
• O hlwaya dibaka ka tshebediso ya
ditshwantsho/ditema nepahetseng bakeng
nepo mantswe a hokelang
tse bohwang sa dileibole, mohl.
ho bontsha ho se
• O sebedisa mantswe lentswe le le leng kapa
• O sebedisa mawa a tshwane (empa) ,
a hlalosang sebaka ka a mabedi feela
ho bala lebaka (hobane) le
nepahalo the place
Ho rekota mantswe sepheo (ho re ho tle
• O hlwaya le ho hlahisa
• O sebedisa mantswe a le meelelo ya wona ho) .
maikutlo ka mohopolo
matjha a itseng bukatsatsing eo a
wa sehlooho le dintlha Tlotlontswe maemong
iketseditseng yona
• O sebedisa makgethi tse ikgethang a
• Mantswe a tswang
tshehetswa • O sebedisa metako
Ho itlwaetsa Ho temeng e balwang
kappa dipolelo ho
mamela le Ho bua • Fumana moelelo wa ka kopanelo kapa e
fana ka ditlhaloso ho
bakeng sa matlafatso tlhahisoleseding e balwang ka boikemelo
bontsha moelelo, jj.
temeng e bohwang
(kgetha e le nngwe
bakeng sa ho ikwetlisa Ho etsa mosebetsi
tsatsi le leng le le leng) wa kutlwisio ka tema
(mesebetsi ya molomo/
• O etsa raeme e
mesebetsi e ngolwang)
bonolo, thothokiso
kapa pina
• O bapala papadi e
bonolo ka puo
• O fana le ho latela
ditaelo/ditshupiso tse
bonolo
• O pheta ditaba tsa hae
tse mo etsahalletseng
• O phata hape pale eo
a e utlwileng kapa a e
badileng
• Toboketsa ho ikwetlisa
ka medumo
44 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela puisano e Ho bala puisano Ho hlahisa tema e Ho sebetsa ka mantswe
ballwang hodimo kapa ngolwang
YA 29-30 tema e tswang • O peleta mantswe a sa
e tswang radiyong/
bukakgakollong kapa Ho ngola puisano tlwaelehang ka nepo,
thelevisheneng
Faeleng ya Titjhere ya a sebedisa foreime a sebedisa bukantswe
Tema e tswang Mehlodi (FTM) kapa mantswe ka eo a iketseditseng
bukakgakollong kapa dipudulwaneng yona
• Pele ho ho bala:
Faeleng yaTitjhere ya
Akanya ho tswa • Kgetha batho ba • O sebedisa bukatsatsi
Mehlodi (FTM)
sehloohong loketseng ho batla mopeleto le
Ho hlahisa bonketsisane moelelo wa mantswe
• O hlwaya neheletsano • Hlophisa puisano ka
a bapala karolo ya
ya diketsahalo ho bopa kutlwahalo Ho sebetsa ka dipolelo
mophetwa kapa maemo
pale (kgwele)
a tlwaelehileng • Sebedisa foreime ka • O ahella hodima
• Buisana ka mophetwa nepo kutlwisiso le
• O kgetha dikahare
le tikoloho tshebediso ya
tse loketseng ka • Sebedisa puo ya mmui
makgathe
tshehetso. • O sebedisa tlotlontswe ka nepo
ya motheo ho • Sebedisa lehlalosi la
• O sebedisa diteng ka • O sebedisa tlotlontswe
hlahisa maikutlo a nako (mohl. hosane,
tshwanelo
qoloditsweng ke tema • O sebedisa dikarolo maobane)
• O dula sehloohong, ha tsa puo tse loketseng,
• Duisana ka makgetha • Qalella ho hlwaya le ho
a kgelohe mopeleto matshwao a
a tema, haholoholo sebedisa puo ya mmui
puo le ho siya sebaka
• Fetohela puong e matshwao a puo le le matshwao a puo a
nngwe esele jwalo ka sebopeho • O rekota mantswe sebediswang ho yona
ha ho loketse le meelelo ya wona
Ho itlwaetsa ho bala Tlotlontswe maemong
bukatsatsing eo a
Ho itlwaetsa Ho
• O balla hodimo iketseditseng yona • Mantswe a tswang
mamela le Ho bua
ka qapodiso e temeng e balwang
bakeng sa matlafatso Ho rekota mantswe
nepahetseng, ka kopanelo kapa e
le meelelo ya wona
(kgetha e le nngwe boikutlwahatso le balwang ka boikemelos
bukatsatsing eo a
bakeng sa ho ikwetlisa lebelo le letle
iketseditseng yona
tsatsi le leng le le leng)
• O sebedisa metako
• O etsa raeme e
le dipolelo ha fana ka
bonolo, , thothokiso
ditlhaloso ho bontsha
kapa pina
moelelo, jj.
• O bapala papadi e
bonolo ka puo
• O fana le ho latela
ditaelo/ditshupiso tse
bonolo
• O pheta ditaba tsa hae
tse mo etsahalletseng
• O pheta hape pale eo
a e utlwileng kapa a e
badileng
• Toboketsa ho ikwetlisa
ka medumo
CAPS 45
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka seabo Ho bala tema e Ho ngola seratswana Ho sebetsa ka mantswe
moqoqong kq sehlooho kgutshwane ka tshehetso e
YA 31-32 • O sebedisa bukatsatsi
se tlwaelehileng (mohl. hlophisitsweng
Kgetha ho tswa ho ho batla mopeleto le
Sekolo sa rona)
dipale tsa nakong ya • O sebedisa foreime moelelo wa mantswe
Tema e tswang jwale/dipale tsa setso/ mma a tlatse mantswe
• Mantswe a qalang ka
bukakgakollong kapa diketsahalo tsa bophelo a siilweng
medumo e itseng e
Faeleng ya Titjhere ya ba hae/diketsahalo
• O sebedisa tlotlontswe kgethilweng
Mehlodi (FTM) tse bontshang sebete/
e tlwaelehileng
diketsahalo tsa nnete tsa Ho sebetsa ka dipolelo
• O botsa dipotso tse
bophelo • O rekota mantswe
lokekeng mme hape o • O qalella ho sebedisa
le meelelo ya wona
arabela dipotso Tema e tswang matobane a kang
bukatsatsing eo a
bukakgakollong kapa nngwe, pedi, wa pele
• O tshwarella iketseditseng yona
Faeleng ya Titjhere ya wa morao, wa boraro,
dipuisanong
Mehlodi (FTM) Ho rekota mantswe jj.
• O hlompha maikutlo a le meelelo ya wona
• Pele ho ho bala ka • O ahella hodima
ba bang bukatsatsing eo a
tshehetso: akanya ho tshebediso ya moetsi,
iketseditseng yona
tswa sehloohong le leetsi, ketso mohl. Ho
ditshwantshong • O sebediswa ho na le buka e le nngwe
takilkweng kapa feela/dibuka di pedi ..
• Arabela dipotso tse
dipolelo ho tse
bonolo • O ahella hodima
sebedisang mantswe
the tshebediso ya
Ho etsa mosebetsi kapa ditlhaloso ho
makgathe
wa kutlwisio ka tema bontsha moelelo, jj.
(mesebetsi ya molomo/ • O ahella hodima
mesebetsi e ngolwang) tshebediso ya
mahlalosi a sebaka
Ho ikgopotsa ka
(hodima, ka tlasa, pela
tema e badilweng ka
la)
boikemelo/ka bobedi
Tlotlontswe maemong
• Ditema tse bohwang
tse badilweng • Mantswe a tswang
temeng e balwang
ka kopanelo kapa e
balwang ka boikemelo
46 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela ditsebiso Ho bala tema ya Ho ngola seratswana Ho sebetsa ka mantswe
tse bonolo tlhahisoleseding kapa 2 – 3 dipolelo tse
YA 33-34 • O peleta mantswe a sa
e nang le tema e kgutshwane a sebedisa
Tema e tswang tlwaelehang ka nepo
bohuwang mohl. foreime
bukakgakollong kapa a sebedisa bukantswe
dimmapa/ditshwantsho/
Faeleng ya Titjhere ya • Sebedisa tlotlontswe eo a iketseditseng
dinepe/dikhathunu
Mehlodi (FTM) e tlwaelehileng yona
Tema e tswang ho kenelleditswe
• O buisana ka Ho sebetsa ka dipolelo
bukakgakollong kapa maemedi, mantswe
mehopolo ya sehlooho
Faeleng ya Titjhere bya le dipolelwana tse • O sebedisa mantswe
• O botsa dipotso Mehlodi (FTM) hokelang. a hokelang ho bontsha
ho kopanya (le) le
• O arabela ka • Pele ho ho bala ka • O sebedisa dikarolo
tatelano (ka nako eo,
tshwanelo tshehetso: akanya ho tsa puo, mopeleto le
pele ho moo)
tswa sehloohong le matshwao a puo ka
Ho itlwaetsa Ho
ditshwantshong tsela e nepahetseng Tlotlontswe maemong
mamela le Ho
bua bakeng sa ho • O araba dipotso tse • O sebedisa bukatsatsi • Mantswe a tswang
matlafatso bonolo ho batla mopeleto le temeng e balwang
moelelo wa mantswe ka kopanelo kapa e
(kgetha e le nngwe Ho etsa mosebetsi
balwang ka boikemelo
bakeng sa ho ikwetlisa wa kutlwisio ka tema Ho taka, leibola le/
tsatsi le leng le le leng) (mesebetsi ya molomo/ kapa ho qetella tema
mesebetsi e ngolwang) e bohwang mohl.
• O etsa raeme e
dimmapa/ditshwantsho/
bonolo, , thothokiso Ho bala tema e
dinepe/dikhathunu
kapa pina bohwang mohl.
phousetara kapa tsebiso • Amohela
• O bapala papadi e
kapa pamfolete tlhahisoleseding ka
bonolo ka puo
nepo
Tema e tswang
• O fana le ho latela
bukakgakollong kapa • O bontsha kgokahano
ditaelo/ditshupiso tse
Faeleng ya Titjhere ya mahareng a dikarolo
bonolo
Mehlodi (FTM) tse fapaneng tsa tema
• O pheta ditaba tsa hae e bohwang ka nepo
• Pele ho ho bala:
tse mo etsahalletseng
ba buisana ka • O ngola dipolelo tse
• O pheta hape pale eo ditshwantsho hlalosang tema e
a e utlwileng kapa a e bohwang
• Ba buisana ka
badileng
dikahare tsa tema • O sebedisa tlotlontswe
e loketseng
• O hlwaya
tlhahisoleseding e • O sebedisa bukatsatsi
itseng e ikgethang ho batla mopeleto le
moelelo wa mantswe
• Fumana moelelo wa
tlhahisoleseding Ho rekota mantswe
le meelelo ya wona
• Ba buisana ka sepheo
bukatsatsing eo a
le baamohedi ba ditaba
iketseditseng yona
tsa tema
• O sebedisa ho
• Ba buisana ka a
takilweng kapa dipolelo
mang a makgetha a
kapa mantswe kapa
tshebediso ya puo
ditlhaloso ho bontsha
Ho ikgopotsa ka moelelo, jj.
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• O pheta pale hape
kapa mehopolo ya
sehlooho ka dipolelo
tse 2 ho isa ho tse 3
• O hlahisa karabelo e
tletseng maikutlo ho
tema e badilweng
CAPS 47
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela Ho bala pale mmoho le Ho ngola palekgutshwe Ho sebetsa ka mantswe
palekgutshwe ka puisano ka tshehetso e
YA 35-36 • O sebedisa bukatsatsi
puisano hlophisitsweng
Tema e tswang ho batla mopeleto le
Kgetha ho tswa ho bukakgakollong kapa O sebedisa foreime moelelo wa mantswe
Faeleng ya Titjhere ya ho tlatsa mantswe/
tema e tswang Ho sebetsa ka dipolelo
Mehlodi (FTM) dipolelwana tse siilweng
bukakgakollong kapa
• O ahella hodima
Faeleng ya Titjhere ya • Pele ho ho bala ka • O sebedisa tlotlontswe
the tshebediso ya
Mehlodi (FTM) tshehetso: o akanya e eketsehileng ho
mantswe a hokelang
ho tswa sehloohong le kenyelleditswe
• O akanya se latelang
ditshwantshong maemedi, mantswe • Hodisa tshebediso ya
se tla etsahala
a hokelang le puo ya mmui.
• Ba buisana ka tikoloho
• Ba buisana ka tikoloho dipolelwana
le baphetwa • Hlahisa tshebediso ya
le baphetwa
• O sebedisa bukatsatsi matshwao a ditsejana
• Ba buisana ka
• Ba buisana ka ho batla mopeleto le bakeng sa puo ya
diketsahalo tsa
diketsahalo tsa moelelo wa mantswe mmui
sehlooho paleng
sehlooho paleng
Ho rekota mantswe Tlotlontswe maemong
• O nehelana ka
• O nehelana ka le meelelo ya wona
karabelo eo e leng ya • Mantswe a tswang
karabelo eo e leng ya bukatsatsing eo a
hae temeng temeng e balwang
hae temeng iketseditseng yona
ka kopanelo kapa e
• O hlwaya karolo ya
Ho itlwaetsa Ho • Sebedisa ho taka kapa balwang ka boikemelo
puo eo e leng puisano
mamela le Ho bua dipolelo kapa mantswe
bakeng sa matlafatso • O etsa bonketsisane kapa dipolelo tse
ba pale kapa karolo e sebedisang mantswe
(kgetha e le nngwe
itseng ya pale kapa ditlhaloso ho
bakeng sa ho ikwetlisa
bontsha moelelo, jj.
tsatsi le leng le le leng) Ho itlwaetsa ho bala
• O etsa raeme e • O balla hodimo
bonolo, , thothokiso ka qapodiso e
kapa pina kapa karolo nepahetseng le
ya pale boikutlwahatso
• O bapala papadi e Ho ikgopotsa ka
bonolo ka puo tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• O fana le ho latela
ditaelo/ditshupiso tse • O amanya le bophelo
bonolo
• O pheta ditaba
ka yena/tse mo
etsahalletseng
• O pheta hape pale eo
a e utlwileng kapa eo a
e badileng
48 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 4
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka seabo Ho bala tema ya Ho ngola seratswana/ Ho sebetsa ka mantswe
moqoqong ka sehlooho tlhahisoleseding dipolelo a sebedisa
YA 37-38 • O peleta mantswe a sa
se tlwaelehileng (mohl. ka sehlooho se foreimi kapa
tlwaelehang ka nepo,
Metswalle ya ka) tlwaelehileng dipudulwana tsa puo.
a sebedisa bukantswe
Tema e tswang Tema e tswang • O sebedisa dikahre tse eo a iketseditseng
bukakgakollong kapa bukakgakollong kapa loketseng yona
Faeleng yaTitjhere ya Faeleng ya Titjhere ya
• O sebedisa tlotlontswe • Sebedisa tsebo ya
Mehlodi (FTM) Mehlodi (FTM)
e tlwaelehileng a tatelano ya nteterwane
• O botsa le ho araba • Pele ho ho bala kenyeletsa maemedi, le ditlhaku tse qalang
dipotso tse loketseng. ka tshehetso: O makopanyi le lentswe ho fumana
akanya ka ho dipolelwana. lentswe bukantsweng.
• O tshehetsa puisana
sebedisa sehlooho le
• O sebedisa mopeleto Ho sebetsa ka dipolelo
• O hlompha mehopolo ditshwantsho.
le matshwao a puo a
ya ba bang. • O ahella hodima
• Araba dipotso tse loketseng.
tshebediso ya puo
Ho itlwaetsa Ho bonolo le ho tswela
• O sebedisa bukantswe pehelo
mamela le Ho bua pele ho botsa dipotso
ho batla mopeleto le
bakeng sa matlafatso. tse rarahaneng. Mohl; • O ahella hodima
moelelo wa mantswe
hobaneng?O nahana tshebediso ya
(kgetha e le nngwe
hore..? Ho rekota mantswe mahlalosi le makgethi.
bakeng sa ho ikwetlisa
le meelelo ya wona
tsatsi le leng le le leng) • Ba buisana ka Tlotlontswe maemong
bukatsatsing eo a
ditshwantsho
• O etsa raeme e iketseditseng yona • Mantswe a tswang
bonolo, , thothokiso Ho etsa mosebetsi temeng e balwang
• O sebedisa mantswe
kapa pina kapa karolo wa kutlwisio ka tema ka kopanelo kapa e
kapa metako ho
ya pale (mesebetsi ya molomo/ balwang ka boikemelo
fana ka ditlhaloso ho
mesebetsi e ngolwang)
• O bapala papadi e bontsha moelelo, jj.
bonolo ka puo Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
• O fana le ho latela
boikemelo/ka bobedi
ditaelo kapa ditshupiso
tse bonolo • O bontsha maikutlo
a ditema tseo a di
• O pheta ditaba tsa hae
badileng ka ho araba
• O pheta pale eo a e
utlwileng kapa a e
badileng hape
BEKE
TEKANYETSO YA SEMMUSO
YA 39-40
CAPS 49
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITI YA 5
KEREITI YA 5
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale e Ho bala pale e Ho ngola boipolelo (ba Ho sebetsa ka mantswe
kgutshwanyane kgutshwanyane tlhaloso/phetelo) ya
YA 1-2 • O sebedisa bukantswe
diketsahalo
(Kgetha ho tseo e Tema e tswang bukeng ho lekola mopeleto le
seng tsa nnete/dipale kapa Faeleng ya Titjhere • Ba kgetha ho tswa ho moelelo wa mantswe.
tsa setso/boipolelo ba ya Mehlodi (ditaelo di tla boitemohelo
• Ho ahella hodima
boitemohelo/diketso tse phetwa ka mora beke tse
• O kgetha dikahare tse tsebo ya medumo
bontshang sebete/tse ding le tse ding tse pedi)
loketseng sehlooho. ho thusa ho peleta
tshehisang/ditoro tsa
• Pele ho ho bala: ho mantswe, mohl;
motshehare/dipale tsa • O dula hodima
akanya ka tshebediso mantswe a leloko a
nnete tsa bophelo/pale sehlooho
ya sehlooho le thehilweng hodima
tsa nalane e seng tsa
ditshwantsho • O sebedisa foreimi modumo kapa ho
nnete)
e sebediswang ka tshwana.
• Ho sebedisa mawa
Tema e tswang bukeng baithuti bohle.
a ho bala, mohl; ho • Ho ahella hodima
kapa Faeleng ya Titjhere
akanya, ho sebedisa • O sebedisa thutapuo e tsebo ya mantswe a
ya Mehlodi (ditaelo di tla
medumo le Ditemoso loketseng, mopeleto le hlahang kgafetsa
phetwa ka mora beke tse
tsa maemo. matshwao a puo.
ding le tse ding tse pedi) Ho sebetsa ka dipolelo
• Ho buisana ka • O sebedisa tlotlontswe
• Ho araba dipotso • Ho utlwisisa le ho
tlotlontswe e ntjha ho e amanang le
sebedisa mabitso a
• Ho akanya ka se tla tswa temeng sehlooho.
nang le bongata, mohl;
etsahala ka morao
• Ho buisana ka Ho ngola maikutlo a motho/batho.
Ho pheta pale sehlooho le hore pale e hae ka pale bakeng sa
• Ho ahella
etsahala kae (sebaka) boimatlafatso
• Ho pheta diketsahalo tshebedisong ya
ka mantswe a • Ho hlalosa mohopolo o • Pele ho ho ngola: Mabitsobitso, mohl; ka
hao ka tatellano bonolo ka pale. babuisana ka tseo ditlhaku tse kgolo.
e nepahetseng, a ba di ratang/ba sa di
• Ho sebedisa • Ho ahella
sebedisa lekgathe rateng.
bukantswe tshebedisong ya
lefetile le bonolo
• O ngola dipolelo tse 2 maemediqho, mohl;
Ho etsa mosebetsi
• Ho bitsa baphetwa ka ka tseo ba di ratang/ba wena, yena, rona, lona,
wa kutlwisio ka tema
nepo sa di rateng. bona.
(mesebetsi ya molomo/
Ho itlwaetsa Ho mesebetsi e ngolwang) Ho iketsetsa Tlotlontswe maemong
mamela le Ho bua bukantswe.
Ho itlwaetsa ho bala • Mantswe a
(Kgetha mosebetsi • Ho leibola maqephe ka tswang temeng ya
• Ho balla hodimo
o le mong bakeng sa ditlhaku tsa nteterwane padisommoho kapa ya
ka qapodiso e
boikwetliso ba letsatsi le boikemelo.
tshwanetseng, • O ngola mantswe
letsatsi)
bokgeleke le maikutlo a 5 le moelelo ya
• O etsa thothokiso e a loketseng ona (ditshwantsho/
kgutshwanyane kapa dipolelo a sebedisa
Ho ikgopotsa ka
raeme mantswe/ditlhaloso tsa
tema e badilweng ka
mantswe)
• O bapala papadi e boikemelo/ka bobedi
bonolo ya puo. • Kapa o tswela pele
• Ho pheta pale hape
ho ngola mantswe
• Ho fana le ho latela kapa dintlha tsa
bukantsweng ya hae
ditaelo tse bonolo/ sehlooho ka dipolelo
ya ho tloha ho kereiti
ditshupiso tse 3 feela
ya 4
• Ho bolela ditaba tsa • O fana ka maikutlo ka
hao pale.
50 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITI YA 5
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka karolo Ho bala tema ya Ho ngola ka dintlha/o Ho sebetsa ka mantswe
puisanong ka sehlooho tlhahisoleseding e hlalosa boipolelo a
YA 3-4 • Ho ahella hodima
se tlwaelehileng nang le ditshwantsho, sebedisa foreimi.
tsebo ya medumo
mohl; ditjhate/dipapetla/
• Ho botsa le ho araba • O kgetha dikahare tse ho thusa ho peleta
didayakramo/dimmapa
dipotso tse bonolo ka loketseng mantswe, mohl;
tsa mohopolo/dimmapa/
sehlooho mantswe a leloko a
ditshwantsho/dikrafo/ • O latellisa diketsahalo
thehilweng hodima
• Ho fetola puo ha ho metako/dikhathunu ka tshwanelo
modumo kapa ho
hlokeha
Tema e tswang bukeng • O sebedisa tlotlontswe tshwana.
• Ho fa baithuti ba bang kapa Faeleng ya Titjhere e loketseng
• O peleta mantswe a
sebaka sa ho bua ya Mehlodi
• O sebedisa thutapuo e tlwaelehileng ka nepo
• Ho ba mamela • Pele ho ho bala: o loketseng, mopeleto le a sebedisa bukantswe
bala le hobuisana matshwao a puo ya hae.
Ho fana ka dintlha/
ka sehlooho le ho
tlhaloso ya boipolelo • O sebedisa mopeleto Ho sebetsa ka dipolelo
sheba ditshwantsho/
o nepahetseng ka
• Ho pheta diketsahalo didayakeramo/ • Ho ahella kutlwisisong
thuso ya bukantswe le
tse sa tswa etsahala. dimmapa. le tshebedisong ya
ho etsa mokgwaritso
lekgathe lejwale le
• Ho bolela diketsahalo • Ho sebedisa mawa hape.
bonolo.
ka tatelano a ho bala, mohl;
Ho rekota mantswe
moelelo o akaretsang. • Ho sebedisa mahlasi
Ho itlwaetsa Ho le meelelo ya ona ka
O sebedisa Ditemoso a nako, mohl; hosane,
mamela le Ho bua bukantsweng ya hae
tsa maemo ho fumana maobane.
bakeng sa matlafatso moelelo. • O ngola dipolelo a
Tlotlontswe maemong
(Kgetha mosebetsi sebedisa mantswe
• Ho hlwaya dintlha tsa
o le mong bakeng sa kapa ditlhaloso ho • Mantswe a
sehlooho
boikwetliso ba letsatsi le bontsha moelelo, jj. tswang temeng ya
letsatsi) • Ho hlalosa mantswe a padisommoho kapa ya
sa tlwaelehang boikemelo.
• O etsa thothokiso e
kgutshwanyane/raeme • Ho araba dipotso ka
kapa karolo ya pale e tema.
kgutshwanyane
Ho itlwaetsa ho bala
• O bapala papadi e
• Ho balla hodimo
bonolo ya puo.
ka qapodiso e
• Ho fana le ho latela tshwanetseng,
ditaelo tse bonolo/ bokgeleke le maikutlo
ditshupiso a loketseng
• Ho bolela ditaba tsa Ho ikgopotsa ka
hao tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• O arolelana maikutlo a
hae ka tema
• O bapisa tema le
bophelo ba hae
CAPS 51
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITI YA 5
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale e nang Ho bala pale. Ho ngola tlhaloso e Ho sebetsa ka mantswe
le dayaloko bonolo ya batho.
YA 5-6 Tema e tswang bukeng • Ho ahella hodima
(Kgetha ho tseo e kapa Faeleng ya Titjhere • O ngola bonnyane tsebo ya medumo
seng tsa nnete/dipale ya Mehlodi seratswana se le seng ho thusa ho peleta
tsa setso/boipolelo ba mantswe, mohl;
• Pele ho ho bala: ho • O ngola ka boiqapelo
boitemohelo/diketso tse mantswe a leloko a
akanya ka tshebediso
bontshang sebete/tse • O sebedisa makgethi a thehilweng hodima
ya sehlooho le
tshehisang/ditoro tsa loketseng modumo kapa ho
ditshwantsho
motshehare/dipale tsa tshwana.
Ho ngola molaetsa o
nnete tsa bophelo/pale • Ho sebedisa mawa a
mokgutshwanyane • O peleta mantswe a
tsa nalane e seng tsa ho bala, mohl; ho lepa,
tlwaelehileng ka nepo
nnete) ho sebedisa ditemoso • O hlophisa
a sebedisa bukantswe
tsa maemo ho fumana tlhahisoleseding
Tema e tswang bukeng ya hae.
moelelo, o bala ho
kapa Faeleng ya Titjhere • O sebedisa sebopeho
fumana dintlha. Ho sebetsa ka dipolelo
ya Mehlodi se nepahetseng, mohl;
• O araba dipotso ka ditumediso, mohla/ • Ho sebedisa
• O sebedisa tlhaloso
pale letsatsi, jj. makopanyi ho bontsha
ya molomo ho hlwaya
koketseho, kopanyo le
batho paleng. Ho bala pale ya • O bopa dipolelo ka
tatellano.
phedisano, mohl; tshwanelo.
• O fana ka maikutlo le
dimemo • Ditlhaku tse
dintlha ka pale Ho ngola serapa
kgolo bakeng
• Ho buisana ka sepheo
• O araba dipotso tsa • O hlalosa ketsahalo sa mabitsobitso,
sa tema
molomo ka pale dithaetlele le
• O sebedisa makopanyi diinishiale.
• O sebedisa bukantswe
Bonketsisane: maemo
ho fumana moelelo wa • O lekola mopeleto le
a tlwaelehileng Tlotlontswe maemong
mantswe a matjha. matshwao a puo.
• Ho nka karolo • Mantswe a
Ho itlwaetsa ho bala Ho rekota mantswe
dayalokong tswang temeng ya
le meelelo ya ona ka padisommoho kapa ya
• Ho balla hodimo
• Ho kenyelletsa bukantsweng ya hae
ka qapodiso e boikemelo.
tlhahisoleseding e
tshwanetseng, • O ngola dipolelo a
tshwanelang • Mantswemararane,
bokgeleke le maikutlo sebedisa mantswe mohl; tselatshweu.
• Ho sebedisa lekgathe a loketseng kapa ditlhaloso ho
le nepahetseng bontsha moelelo, jj.
Ho ikgopotsa ka
Ho itlwaetsa Ho tema e badilweng ka
mamela le Ho bua boikemelo/ka bobedi
bakeng sa matlafatso
• O sebedisa mantswe
(Kgetha mosebetsi ho hlahisa maikutlo ka
o le mong bakeng sa tema e badilweng.
boikwetliso ba letsatsi le
letsatsi)
• Etsa thothokiso e
kgutshwanyane kapa
raeme
• Ho bapala papadi e
bonolo ya puo
• Ho fana le ho latela
ditaelo/ditshupiso
• Ho bolela ditaba tsa
hae
52 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITI YA 5
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela le ho Ho bala tema ya Ho ngola ditaelo ka Ho sebetsa ka mantswe
phethisa ditaelo, mohl; tsamaiso (ditaelo) tshebediso ya foreimi.
YA 7-8 • Ho ahella hodima
ho etsa se itseng
Tema e tswang bukeng • O sebedisa dintlha tsebo ya medumo
Tema e tswang bukeng kapa Faeleng ya Titjhere tse itseng tse ho thusa ho peleta
kapa Faeleng ya Titjhere ya Mehlodi kgethehileng. mantswe, mohl;
ya Mehlodi mantswe a leloko a
• Pele ho ho bala: ho • O sebedisa tatelano e
thehilweng hodima
• Ho arabela ditaelo ka akanya ka tshebediso loketseng, a sebedisa
modumo kapa ho
nepo ya sehlooho le makopanyi, mohl; pele,
tshwana.
ditshwantsho bobedi, ho latela, jj.
• Ho latela tatelano ka
• O sebedisa bukantswe
nepo • Ho sebedisa mawa • O sebedisa
ho lekola mopeleto le
a ho bala, mohl; ho dipolelonolo
Ho itlwaetsa Ho moelelo wa mantswe.
akanya, ho sebedisa
mamela le Ho bua • O sebedisa sebopeho
ditemoso tsa maemo Ho sebetsa ka dipolelo
bakeng sa matlafatso le Fomete e
• Ho buisana ka dintlha nepahetseng. • Ho utlwisisa le ho
(Kgetha mosebetsi
tse ikgethileng tsa sebedisa lerui, mohl;
o le mong bakeng sa Ho rekota mantswe
tema. a Bongi, tsa ka, la
boikwetliso ba letsatsi le le meelelo ya ona ka
lefatshe.
letsatsi) • Ho buisana ka tatelano bukantsweng ya hae
ya ditaelo • Tshebediso ya lerui,
• Ho etsa thothokiso e • O ngola dipolelo a
mohl; tsa ka, tsa hae
kgutshwanyane kapa • O phethisa ditaelo (ha sebedisa mantswe
thothokiso/pina ho kgonahala) kapa ditlhaloso ho • Ho ahella tshebedisong
bontsha moelelo, jj. ya le kutlwisisong ya
• Ho bolela ditaba tsa Ho etsa mosebetsi
makgethi.
hae. wa kutlwisio ka tema
(mesebetsi ya molomo/ • Ho ahella tshebedisong
mesebetsi e ngolwang) le kutlwisisong ya
lekgathe lejwale
Ho itlwaetsa ho bala
letswelli
• Ho balla hodimo
Tlotlontswe maemong
ka qapodiso e
tshwanetseng, • Mantswe a
bokgeleke le maikutlo tswang temeng ya
a loketseng padisommoho kapa ya
boikemelo.
Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• O fana ka tekolobotjha
e kgutshwanyane ya
molomo.
• O kenyelletsa dintlha
tsa bohlokwa, mohl;
thaetlele, le sehlooho.
• O fana ka maikutlo a
hae ka tema.
CAPS 53
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITI YA 5
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela thothokiso/ Ho bala thothokiso/ Ho ngola seratswana Ho sebetsa ka mantswe
pina dipina ka thothokiso.
YA 9-10 • Ho ahella hodima
Tema e tswang bukeng Tema e tswang bukeng • Ho buisana ka seo tsebo ya medumo
kapa Faeleng ya Titjhere kapa Faeleng ya Titjhere serapa se leng ka ho thusa ho peleta
ya Mehlodi ya Mehlodi sona. mantswe, mohl;
mantswe a leloko a
• Ho bua ka thothokiso/ • Ho buisana ka Ho rekota mantswe
thehilweng hodima
pina (e mabapi le eng) sehlooho le dintlha le meelelo ya ona ka
modumo kapa ho
tsa bohlokwa tsa bukantsweng ya hae
• Ho e amahanya le tshwana.
thothokiso.
boitemohelo ba hae. • O ngola dipolelo a
• O peleta mantswe a
• Ho buisana ka raeme sebedisa mantswe
• Ho hlwaya raeme le tlwaelehileng ka nepo
kapa ditlhaloso ho
morethetho. • Ba buisana ka a sebedisa bukantswe
bontsha moelelo, jj.
mantswe a qalang ka ya hae.
• Ho fana ka maikutlo
modumo o tshwanang.
a hae (a e rata/ha a e Ho sebetsa ka dipolelo
rate) • Ba buisana
• Ho sebedisa botona le
ka mantswe a
Ho etsa thothokiso botshehadi ba mabitso.
tshwantshisang
bakeng sa matlafatso
medumo ya ona. • Ho sebedisa mefuta e
• O qapodisa mantswe fapaneng ya makgethi.
• Ba buisana ka papiso,
ka nepo
mohl; “O bina jwalo ka Tlotlontswe maemong
• O bontsha kutlwisiso nonyana”, “Ke naledi”
• Mantswe a
ya yona
• O araba dipotso ka tswang temeng ya
• O fana ka morethetho thothokiso (tsa molomo padisommoho kapa ya
kapa tse ngolwang) boikemelo.
Ho itlwaetsa ho bala
• O balla hodimo ka
maikutlo a loketseng, a
bontsha kutlwisiso
• O sebedisa qapodiso
e ntle, ho bopa
dipolelwana le lebelo.
Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• O bapisa, mohl; dipale,
ditema, dithothokiso/
dipina tse badilweng.
54 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale Ho bala pale Ho ngola serapa se Ho sebetsa ka mantswe
bonolo ka foreimi
YA 11-12 (Kgetha ho tseo e Tema e tswang bukeng • O sebedisa bukantswe
seng tsa nnete/dipale kapa Faeleng ya Titjhere • O ngola polelo ho lekola mopeleto le
tsa setso/boipolelo ba ya Mehlodi ya selelekela e moelelo wa mantswe.
boitemohelo/diketso tse nepahetseng.
• Pele ho ho bala: • Ho sebedisa tsebo ya
bontshang sebete/tse
O bala ka thuso/ • O ngola ka diketsahalo tatelano ya nteterwane
tshehisang/ditoro tsa
tshehetso le ho hlalosa ka bokgabane le ditlhaku tse qalang
motshehare/dipale tsa
sehlooho a shebile tsa lentswe bakeng
nnete tsa bophelo/pale • O sebedisa makopanyi
ditshwantsho. sa ho fumana lentswe
tsa nalane e seng tsa
• O sebedisa makgethi bukantsweng.
nnete) • Ho sebedisa mawa
a ho bala, mohl; • O ngola qetelo e Ho sebetsa ka dipolelo
Tema e tswang bukeng
o a akanya, ka ho loketseng.
kapa Faeleng ya Titjhere • Ho sebedisa mabitso a
sebedisa ditemoso tsa
ya Mehlodi Ho rekota mantswe bongateng
maemo.
le meelelo ya ona ka
• O araba dipotso • Ho ahella
• O buisana ka bukantsweng ya hae
tshebedisong ya
• O araba dipotso tse tlotlontswe e ntjha
• O ngola dipolelo a makgethi a hlahellang
bonolo
• O hlwaya tatelano ya sebedisa mantswe pele ho mabitso, mohl;
Ho nka karolo diketsahalo, sebaka le kapa ditlhaloso ho E bohola ntja, Tse
puisanong ya sehlooho baphetwa. bontsha moelelo, jj. monate dikuku
ka sehlooho se
• O sebedisa bukantswe. Tlotlontswe maemong
tlwaelehileng, a fetola
puo ha ho hlokahala Ho etsa mosebetsi • Mantswe a
wa kutlwisio ka tema tswang temeng ya
• O botsa le ho araba
(mesebetsi ya molomo/ padisommoho kapa ya
dipotso
mesebetsi e ngolwang) boikemelo.
• O hlompha baithuti ba
Ho itlwaetsa ho bala
bang ka ho ba mamela
• Ho balla hodimo
ka qapodiso e
tshwanetseng,
bokgeleke le maikutlo
a loketseng
Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• Ba buisana ka
palekgutshwe
CAPS 55
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela tema ya Ho bala tema ya Ho ngola tlhaloso e Ho sebetsa ka mantswe
tlhahisoleseding, mohl; tlhahisoleseding e kgutshwanyane ya
YA 13-14 • O peleta mantswe a
tlhaloso ya molomo ya nang le ditshwantsho, ya dintho/dimela/
tlwaelehileng ka nepo
dintho/dimela/diphoofolo/ mohl; ditjhate/dipapetla/ diphoofolo/dibaka a
a sebedisa bukantswe
dibaka didayakramo/dimmapa sebedisa foreimi (mela
ya hae.
tsa mohopolo/dimmapa/ e 3 – 4)
Tema e tswang bukeng
ditshwantsho/dikrafo/ • Ho sebedisa tsebo ya
kapa Faeleng ya Titjhere • O sebedisa foreimi ka
metako/dikhathunu tatelano ya nteterwane
ya Mehlodi (FTM) nepo
le ditlhaku tse qalang
Tema e tswang bukeng
• O hlwaya dintho • O kenyelletsa le dintlha tsa lentswe bakeng
kapa Faeleng ya Titjhere
tse itseng sa ho fumana lentswe
• O hlalosa hore di ya Mehlodi (FTM)
bukantsweng.
sebedisetswa eng • O sebedisa mahlalosi
• Pele ho ho bala: ho
a nepahetseng Ho sebetsa ka dipolelo
• Ho ditaka le ho akanya ka tshebediso
dileibola ya sehlooho le • O sebedisa tlotlontswe • Ho ahella kutlwisisong
ditshwantsho e loketseng le tshebedisong ya
Ho itlwaetsa Ho
lekgathe letlang.
mamela le Ho bua • Ho sebedisa mawa a • Matshwao a puo a
ho bala nepahetse • Ho sebedisa lekgathe
(Kgetha mosebetsi
lejwale ho hlalosa
o le mong bakeng sa • O bala bakeng Ho rekota mantswe
diketso
boikwetliso ba letsatsi le sa ho fumana le meelelo ya ona ka
letsatsi) tlhahisoleseding e bukantsweng ya hae Tlotlontswe maemong
itseng, mohl; pakathuto
• Etsa thothokiso e • O ngola dipolelo a • Mantswe a
kapa sekejule.
kgutshwanyane kapa sebedisa mantswe tswang temeng ya
raeme • O araba dipotso ka kapa ditlhaloso ho padisommoho kapa ya
tema le ditshwantsho. bontsha moelelo, jj. boikemelo.
• Ho bapala papadi e
bonolo ya puo Ho etsa mosebetsi
wa kutlwisio ka tema
• Ho fana le ho latela
(mesebetsi ya molomo/
ditaelo/ditshupiso
mesebetsi e ngolwang)
• Ho bolela ditaba tsa
Ho itlwaetsa ho bala
hae
• Ho balla hodimo
• O bua ka boitemohelo
ka qapodiso e
ba hae
tshwanetseng,
bokgeleke le maikutlo
a loketseng
Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• O pheta tema e
badilweng.
56 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka karolo Ho bala dipale Ho ngola serapa a Ho sebetsa ka mantswe
puisanong ka sehlooho sebedisa foreimi.
YA 15-16 Tema e tswang bukeng • O sebedisa bukantswe
se tlwaelehileng (mohl,
kapa Faeleng ya Titjhere • O ngola bonnyane ho lekola mopeleto le
motho ya matshwao a o
ya Mehlodi (FTM) diratswana tse pedi a moelelo wa mantswe.
ratang e bile o mo rata)
sebedisa foreimi.
• Pele ho ho bala: ho • Ho kgaola mantswe ho
• O botsa le ho araba
akanya ka tshebediso • O hokahanya ya ka dinoko
dipotso tse bonolo ka
ya sehlooho le diratswana a sebedisa
sehlooho Ho sebetsa ka dipolelo
ditshwantsho makopanyi.
• O fetola puo ha ho • Ho sebedisa mefuta e
• O a badisisa ho • O sebedisa tlotlontswe
hlokahala fapaneng ya makgethi.
fumana dintlha le ho e ntjha le matshwao a
• O fa baithuti mba bang sebedisa Ditemoso puo ao a ithutileng ona. • Ho utlwisisa le ho
sebaka sa ho bua tsa maemo ho fumana sebedisa maetsi.
• O sebedisa tlotlontswe
tlhahisoleseding
• O a ba mamela e loketseng, mopeleto, Tlotlontswe maemong
• O hlwaya le ho bua ka matshwao a puo le
Ho fana ka dintlha/ • Mantswe a
molaetsa. sebaka mahareng a
tlhaloso ya boipolelo tswang temeng ya
dirapa
• O utlwisisa tlotlontswe padisommoho kapa ya
• O hlalosa ketsahalo e
e sebedisitsweng. • O sebedisa bukantswe boikemelo.
sa tswa hlaha
ho lekola mopeleto le
• O araba dipotso ka
• O hlalosa diketsahalo moelelo wa mantswe.
pale
ka tatelano
Ho rekota mantswe
• O pheta pale ka
Ho itlwaetsa Ho le meelelo ya ona ka
mantswe a hae
mamela le Ho bua bukantsweng ya hae
(mosebetsi wa molomo
bakeng samatlafatso
kapa o ngolwang) • O ngola dipolelo a
(Kgetha mosebetsi sebedisa mantswe
Ho etsa mosebetsi
o le mong bakeng sa kapa ditlhaloso ho
wa kutlwisio ka tema
boikwetliso ba letsatsi le bontsha moelelo, jj.
(mesebetsi ya molomo/
letsatsi)
mesebetsi e ngolwang)
• O etsa thothokiso e
Ho itlwaetsa ho bala
kgutshwanyane kapa
raeme/karolo ya pale e • Ho balla hodimo
kgutshwanyane ka qapodiso e
tshwanetseng,
• O bapala papadi e
bokgeleke le maikutlo
bonolo ya puo
a loketseng
• O fana le ho latela
ditaelo/ditshupiso tse
bonolo/
• O bolela ditaba tsa hae
• O rala dayakramo kapa
papetla ka pale
CAPS 57
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela le ho araba Ho bala ditema tsa Ho ngola resepe a Ho sebetsa ka mantswe
ditaelo tsa molomo tsamaiso (ditaelo) sebedisa foreimi.
YA 17-18 • O peleta mantswe a
, mohl; resepe kapa
Tema e tswang bukeng Tema e tswang bukeng tlwaelehileng ka nepo
ditaelo tsa ho etsa ho
kapa Faeleng ya Titjhere kapa Faeleng ya Titjhere a sebedisa bukantswe
hong ho itseng
ya Mehlodi (FTM) ya Mehlodi (FTM) ya hae.
Tema e tswang bukeng
• O latela ditaelo • O sebedisa foreimi ka Ho sebetsa ka dipolelo
kapa Faeleng ya Titjhere
nepo
• O bontsha kutlwisiso ya Mehlodi (FTM) • Ho utlwisisa le ho
ya mantswe a latelang • O kenya lenane la sebedisa mahlalosi
• Pele ho ho bala: o
disebediswa
Ho etsa bonketsisane akanya ka tshebediso • Ho utlwisisa lekgathe
ba maemo a ya sehlooho le • O kenyelletsa Letlang.
tlwaelehileng, mohl; ho ditshwantsho tshebetso ka tatelano
• Ho sebedisa
fana ka ditaelo ka nepo.
• O sebedisa mawa a makopanyi.
• O fana ka bonnyane ho bala • O sebedisa tlotlontswe
• Ho sebedisa matshwao
ditaelo/ditshupiso e loketseng.
• O araba dipotso ka a potso (?)
tse 4 ka tatellano e
tema Ho rekota mantswe
nepahetseng. • Ho sebedisa matshwao
le meelelo ya ona ka
• O latela ditaelo ka a lekgotsi (!)
• O sebedisa puo/ bukantsweng ya hae
nepo.
tlotlontswe le Tlotlontswe maemong
• O ngola dipolelo a
tshebediso ya ditho Ho etsa mosebetsi
sebedisa mantswe • Mantswe a
tsa mmele tse wa kutlwisio ka tema
kapa ditlhaloso ho tswang temeng ya
tshwanetseng (mesebetsi ya molomo/
bontsha moelelo, jj. padisommoho kapa ya
mesebetsi e ngolwang)
Ho itlwaetsa Ho boikemelo.
mamela le Ho bua Ho itlwaetsa ho bala
bakeng sa matlafatso
• Ho balla hodimo
(Kgetha mosebetsi ka qapodiso e
o le mong bakeng sa tshwanetseng,
boikwetliso ba letsatsi le bokgeleke le maikutlo
letsatsi) a loketseng
• O etsa thothokiso e Ho ikgopotsa ka
kgutshwanyane kapa tema e badilweng ka
raeme/karolo ya pale e boikemelo/ka bobedii
kgutshwanyane
• O bapisa ditema tseo a
• O bapala papadi e di badileng
bonolo ya puo
• O fana le ho latela
ditaelo/ditshupiso tse
bonolo/
BEKE
TEKANYETSO YA SEMMUSO
YA 19-20
58 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela tlhaloso Ho bala pale Ho ngola serapa hape Ho sebetsa ka mantswe
ya molomo ya dibaka/ ka mantswe a hae a
YA 21-22 (Kgetha ho tswa • O peleta mantswe a
batho sebedisa foreimi.
dipaleng tsa sejwalejwale tlwaelehileng ka nepo
Tema e tswang bukeng tsa nako tsa jwale empa • O sebedisa dipolelo a sebedisa bukantswe
kapa Faeleng ya Titjhere di se na nnete/ditshomo/ tse bonolo ya hae.
ya Mehlodi (FTM) tseo a fetileng ho tsona/
• O hlwaya diketsahalo Ho sebetsa ka dipolelo
diketso tse bontshang
• Ho hlwaya dibaka/ tsa sehlooho
sebete/ditoro tsa • Ho ahella ho kutlwisiso
batho
motshehare/dipale tsa • O hlalosa diketsahalo le tshebediso ya
• Ho ela hloko nnete tsa bophelo/dipale ka tatelano e mabitso.
tlhahisoleseding e tsa histori tse seng tsa nepahetseng.
• Ho ahella ho kutlwisiso
tshwanelang ho tswa nnete)
• O sebedisa thutapuo le tshebediso ya
paleng, mohl; tjhateng/
Tema e tswang bukeng e loketseng, mopeleto, maemediqho
papetleng.
kapa Faeleng ya Titjhere matshwao a puo le
• Ho ahella ho kutlwisiso
Ho mamela le ho fana ya Mehlodi (FTM) sebaka mahareng a
le tshebediso ya
ka boipolelo dirapa.
• Pele ho ho bala: ho makgethi
• Ho hopola boitemohelo akanya ka tshebediso Ho rekota mantswe
• Ho ahella
ba hae ya sehlooho le le meelelo ya ona ka
tshebedisong ya
ditshwantsho bukantsweng ya hae
• Ho araba dipotso ka lehokamoetsi
hore ho etsahetseng • O utlwisisa makgetha • O ngola dipolelo a
• Tshebediso ya
pele, la bobedi, jj. a tema sebedisa mantswe
dibopeho tse fapaneng
kapa ditlhaloso ho
Ho itlwaetsa Ho • Ho sebedisa mawa tsa maetsi
bontsha moelelo, jj.
mamela le Ho bua a ho bala, mohl;o
• Ho ahella
sebedisa ditemoso
(Kgetha mosebetsi tshebedisong ya
tsa maemo ho fumana
o le mong bakeng sa letshwao la potso
moelelo le ho lepa.
boikwetliso ba letsatsi le
• Ho ahella
letsatsi) • O araba dipotso ka
tshebedisong ya
pale.
• O etsa thothokiso e letshwao la lekgotsi.
kgutshwanyane kapa • O hlwaya baphetwa.
Tlotlontswe maemong
raeme/karolo ya pale e
Ho etsa mosebetsi
kgutshwanyane • Mantswe a
wa kutlwisio ka tema
tswang temeng ya
• O bapala papadi e (mesebetsi ya molomo/
padisommoho kapa ya
bonolo ya puo mesebetsi e ngolwang)
boikemelo.
• O fana le ho latela Ho itlwaetsa ho bala
ditaelo/ditshupiso tse
• Ho balla hodimo
bonolo/
ka qapodiso e
• O bolela ditaba tsa hae tshwanetseng,
bokgeleke le maikutlo
a loketseng
Ho bala seratswana se
sekgutshwanyane
• Ba buisana ka dintlha
tsa sehlooho le dintlha
tse ding tse ikgethang.
Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• Ho buisana ka tema e
ithutilweng
CAPS 59
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho bua ka sehlooho se Ho bala tema ya Ho taka/qetela le ho Ho sebetsa ka mantswe
tlwaelehileng ka mora tlhahisoleseding e leibola tema e bonolo
YA 23-24 • O sebedisa bukantswe
ho itlhophisa nang le ditshwantsho, ya ditshwantsho,
ho lekola mopeleto le
mohl; ditjhate/dipapetla/ mohl; ditjhate/dipapetla/
• O rala le ho lokisa moelelo wa mantswe.
didayakramo/dimmapa didayakramo/dimmapa
dintlha tsa bohlokwa.
tsa mohopolo/dimmapa/ tsa mohopolo/dimmapa/ Ho sebetsa ka dipolelo
• O bolela dipolelo ditshwantsho/dikrafo/ ditshwantsho/dikrafo/
• Ho utwisisa le ho
bonnyane tse 3 ka metako/dikhathunu metako/dikhathunu
sebedisa mabitso.
sehlooho
Tema e tswang bukeng Tema e tswang bukeng
• Ho sebedisa maemedi
• O araba dipotso kapa Faeleng ya Titjhere kapa Faeleng ya Titjhere
ya Mehlodi (FTM) ya Mehlodi (FTM) • Ho sebedisa mefuta e
Ho itlwaetsa Ho
fapaneng ya makgethi.
mamela le Ho bua • Pele ho ho bala: o • O sebedisa
tsepamisa maikutlo tlhahisoleseding Tlotlontswe maemong
(Kgetha mosebetsi
hodima dintlha tsa ho tswa ho tema
o le mong bakeng sa • Mantswe a
bohlokwa ya setshwantsho/e
boikwetliso ba letsatsi le tswang temeng ya
ngotsweng.
letsatsi) • Ba buisana ka padisommoho kapa ya
tlhahjisoleseding e • O hlophisa boikemelo.
• O etsa thothokiso e
fanweng tlhahisoleseding.
kgutshwanyane kapa
raeme/karolo ya pale e • O kgetha dintlha tse • O fana ka
kgutshwanyane loketseng ho araba tlhahisoleseding.
dipotso
• O bapala papadi e Ho etsa kgutsufatso
bonolo ya puo Ho etsa mosebetsi ya tema o sebedisa
wa kutlwisio ka tema mohopolo wa
• O fana le ho latela
(mesebetsi ya molomo/ monahano.
ditaelo/ditshupiso tse
mesebetsi e ngolwang)
bonolo/ • O hlwaya bonnyane
Ho itlwaetsa ho bala dintlha tse tharo tsa
• O bolela ditaba tsa hae
bohlokwa.
• Ho balla hodimo
ka qapodiso e Ho rekota mantswe
tshwanetseng, le meelelo ya ona ka
bokgeleke le maikutlo bukantsweng ya hae
a loketseng
• O ngola dipolelo a
Ho ikgopotsa ka sebedisa mantswe
tema e badilweng ka kapa ditlhaloso ho
boikemelo/ka bobedi bontsha moelelo, jj.
• O pheta tema ka
dipolelo tse ka bang 3.
60 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela dipale Ho bala pale Ho ngola pale e bonolo Ho sebetsa ka mantswe
a sebedisa foreimi.
YA 25-26 (Kgetha ho tseo e Tema e tswang bukeng • O peleta mantswe a
seng tsa nnete/dipale kapa Faeleng ya Titjhere • O ngola pale tlwaelehileng ka nepo
tsa setso/boipolelo ba ya Mehlodi (FTM) a sebedisa bukantswe
• Pale e be le qalo,
boitemohelo/diketso tse ya hae.
• Ba buisana ka bohare le qetelo
bontshang sebete/tse
baphetwa Ho sebetsa ka dipolelo
tshehisang/ditoro tsa Ho rekota mantswe
motshehare/dipale tsa • O araba dipotso ka le meelelo ya ona ka • Ho qhaqholla polelo
nnete tsa bophelo/pale pale bukantsweng ya hae e bonolo ho ya
tsa nalane e seng tsa ka moetsi, leetsi,
• O hlwaya molaetsa wa • O ngola dipolelo a
nnete) moetsuwa
sehlooho wa pale. sebedisa mantswe
Tema e tswang bukeng kapa ditlhaloso ho • Ho sebedisa
Ho etsa mosebetsi
kapa Faeleng ya Titjhere bontsha moelelo, jj. makopanyi.
wa kutlwisio ka tema
ya Mehlodi (FTM)
(mesebetsi ya molomo/ • Ntshetsopele ya
• O utlwisisa pale ka ho mesebetsi e ngolwang) tshebediso ya puo ya
araba le ho botsa ha mmui
Ho bala thothokiso
hae
kapa pina • Ho elellwa le ho
• O hlahisa maikutlo a sebedisa puopehelo.
• Ba buisana ka
hae
sehlooho le dintlha tsa Tlotlontswe maemong
O pheta pale hape bohlokwa.
• Mantswe a
• O kgona ho baphetwa Ho itlwaetsa ho bala tswang temeng ya
ba sehlooho padisommoho kapa ya
• Ho balla hodimo
boikemelo.
• O pheta pale ka ka qapodiso e
mantswe a hae tshwanetseng,
bokgeleke le maikutlo
• O tseba le ho sebedisa
a loketseng
makgathe a a rutilweng
dikereiting tse fetileng Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• O amahanya tema le
bophelo ba hae.
CAPS 61
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka karolo Ho bala tema ya Ho ngola tema ya Ho sebetsa ka mantswe
puisanong ka sehlooho tsamaiso, mohl; ditaelo tlhahisoleseding. E
YA 27-28 • O peleta mantswe a
se tlwaelehileng (mohl; Tema e tswang bukeng sebedisitsweng nako e
tlwaelehileng ka nepo
tsa bolepi) kapa Faeleng ya Titjhere fetileng.
a sebedisa bukantswe
ya Mehlodi
• O botsa le ho araba • O ngola serapa se le ya hae.
dipotso • O fumana dintlha tse seng ho isa ho tse pedi
Ho sebetsa ka dipolelo
ikgethileng.
• O hlompha baithuti • O hlophisa
• Ntshetsopele
ba bang ka ho ba • O hlalosa ditshwantsho tlhahisoleseding ka
le kutlwisiso ya
mamela. hloko.
• Ba buisana ka tatelano makopanyi
• O fetola puo moo ho ya ditaelo • O sebedisa bukantswe
• Ho utlwisisa le ho
hlokahalang. ho lekola mopeleto le
Ho itlwaetsa ho bala sebedisa puopehelo.
moelelo wa mantswe.
Ho itlwaetsa Ho
• Ho balla hodimo • Ho utlwisisa le ho
mamela le Ho bua • O sebedisa tshebetso
ka qapodiso e sebedisa tatolo.
ya ho ngola ka
(Kgetha mosebetsi tshwanetseng,
tshehetso. Tlotlontswe maemong
o le mong bakeng sa bokgeleke le maikutlo
boikwetliso ba letsatsi le a loketseng Ho rekota mantswe • Mantswe a
letsatsi) le meelelo ya ona ka tswang temeng ya
Ho etsa mosebetsi
bukantsweng ya hae padisommoho kapa ya
• O etsa thothokiso e wa kutlwisio ka tema
boikemelo.
kgutshwanyane kapa (mesebetsi ya molomo/ • O ngola dipolelo a
raeme/karolo ya pale e mesebetsi e ngolwang) sebedisa mantswe
kgutshwanyane kapa ditlhaloso ho
bontsha moelelo, jj.
• O bapala papadi e
bonolo ya puo
• O fana le ho latela
ditaelo/ditshupiso tse
bonolo/
• O bolela ditaba tsa hae
62 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka karolo Ho bala tema Ho ngola dayaloko Ho sebetsa ka mantswe
puisanong e kgutshwanyane a
YA 29-30 Tema e tswang bukeng • O sebedisa bukantswe
sebedisa foreimi.
ka sehlooho se kapa Faeleng ya Titjhere ho lekola mopeleto le
tlwaelehileng ya Mehlodi (FTM) • O kgetha baphetwa ba moelelo wa mantswe.
loketseng
• O botsa le ho araba • Pele ho ho bala: ho Ho sebetsa ka dipolelo
dipotso akanya ka tshebediso • O hlophisa dayaloko
• Ho sebedisa botona le
ya sehlooho le hantle
• O hlompha baithuti ba botshehadi ba mabitso.
ditshwantsho
bang ka ho ba mamela • O sebedisa puo ya
• Ho ahella kutlwisisong
• Ho sebedisa mawa a mmui
• O fetola puo ha ho ya makgathe
ho bala ka tshehetso.
hlokahala • O sebedisa mokgwa
• Ho boeletsa
• O hlwaya mookotaba oo e seng wa
• O botsa le ho araba tshebediso ya
wa tema semmuso ho ngola.
dipotso tse rarahaneng makopanyi.
ho feta, mohl; O ka • Ba buisana ka • O sebedisa matshwao
Tlotlontswe maemong
etsang ha..? baphetwa le sebaka. a ho bala a lokeyseng,
mohl; dikgutlwana, • Mantswe a
Ho etsa bonketsisane Ho etsa mosebetsi
lekgotsi, letshwao la tswang temeng ya
bo bonolo wa kutlwisio ka tema
potso padisommoho kapa ya
(mesebetsi ya molomo/
Tema e tswang bukeng boikemelo.
mesebetsi e ngolwang) • O sebedisa tshebetso
kapa Faeleng ya Titjhere
ya ho ngola.
ya Mehlodi (FTM) Ho itlwaetsa ho bala
Ho rekota mantswe
• O hlahisa mookotaba o • O balla hodimo ka
le meelelo ya ona ka
utlwahalang maikutlo a loketseng, a
bukantsweng ya hae
bontsha kutlwisiso ya
• O qapodisa mantswe
tema. • O ngola dipolelo a
ka kutlwahalo le ka
sebedisa mantswe
nepo. • O balla hodimo a
kapa ditlhaloso ho
sebedisa qapodiso e
Ho itlwaetsa Ho bontsha moelelo, jj.
loketseng, lebelo le
mamela le Ho bua
sehalo.
bakeng sa matlafatso
Ho ikgopotsa ka
(Kgetha mosebetsi
tema e badilweng ka
o le mong bakeng sa
boikemelo/ka bobedi
boikwetliso ba letsatsi le
letsatsi) • O bapisa ditema tseo a
di badileng
• O etsa thothokiso e
kgutshwanyane kapa
raeme/karolo ya pale e
kgutshwanyane
• O bapala papadi e
bonolo ya puo
• O fana le ho latela
ditaelo/ditshupiso tse
bonolo/
• O bolela ditaba tsa hae
CAPS 63
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale Ho bala pale kapa Ho ngola boipolelo ba Ho sebetsa ka mantswe
thothokiso kapa pina diketsahalo
YA 31-32 (Kgetha ho tseo e • O peleta mantswe a
seng tsa nnete/dipale Tema e tswang bukeng O amahanya diketsahalo tlwaelehileng ka nepo
tsa setso/boipolelo ba kapa Faeleng ya Titjhere a sebedisa bukantswe
Ho ngola pale e bonolo/
boitemohelo/diketso tse ya Mehlodi (FTM) ya hae.
serapa/ka foreimi
bontshang sebete/tse
• Pele ho ho bala: ho Ho sebetsa ka dipolelo
tshehisang/ditoro tsa • O sebedisa sebopeho
akanya ka tshebediso
motshehare/dipale tsa sa pale Uses story • Ho utlwisisa le ho
ya sehlooho le
nnete tsa bophelo/pale structure sebedisa mabitso.
ditshwantsho
tsa nalane e seng tsa
• O hokahanya dipolelo • Ho ahella
nnete) • Ho sebedisa mawa
ho bopa serapa se tshebedisong ya
a ho bala, mohl; o
Tema e tswang bukeng nang le moelelo a maemedoqho.
sebedisa ditemoso
kapa Faeleng ya Titjhere sebedisa maemedi,
tsa maemo ho fumana • Ho sebedisa mefuta e
ya Mehlodi (FTM) makopanyi le
moelelo wa mantswe a fapaneng ya makgethi.
matshwao a puo ka
• O utlwisisa dipale matjha
nepo. • Ho ahella
• Dikarabo- dipotso • Ho buisana ka dintlha tshebedisong ya
• O sebedisa lekgathe le
tsa sehlooho le tse lehokamoetsi..
• O botsa dipotso tse nepahetseng.
ding tsa bohlokwa
amanang le seo ebile o Tlotlontswe maemong
• O sebedisa bukantswe
a araba • O hlwaya tatelano ya
ho lekola mopeleto le • Mantswe a
diketsahalo
• O araba le ho moelelo wa mantswe tswang temeng ya
botsa dipotso tse • O hlwaya tikoloho le padisommoho kapa ya
• O sebedisa tshebetso
kenelletseng tse baphetwa boikemelo.
ya ho ngola ka
rarahaneng, mohl;
• O araba dipotso tse tshehetso.
Hobaneng ho ..
bonolo le ho qala
Eng.?O nahana hore..? Ho rekota mantswe
ho botsa dipotso tse
le meelelo ya ona ka
rarahaneng, mohl;
bukantsweng ya hae
Hobaneng ha.?
Eng…? O nahana hore • O ngola dipolelo a
…? sebedisa mantswe
kapa ditlhaloso ho
Ho etsa mosebetsi
bontsha moelelo, jj.
wa kutlwisio ka tema
(mesebetsi ya molomo/
mesebetsi e ngolwang)
Ho itlwaetsa ho bala
• Ho balla hodimo
ka qapodiso e
tshwanetseng,
bokgeleke le maikutlo
a loketseng
Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• Ba buisana ka ditema
tse ithutilweng.
64 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka karolo Ho bala tema Ho ngola tema ya Ho sebetsa ka mantswe
puisanong tlhahisoleseding a
YA 33-34 Tema e tswang bukeng • O sebedisa bukantswe
sebedisa foreimi
• Ba buisana ka kapa Faeleng ya Titjhere ho lekola mopeleto le
sehlooho se ya Mehlodi (FTM) • O kgetha sehlooho se moelelo wa mantswe.
tsebahalang tshwanetseng
• Pele ho ho bala: ho • Mantswe a nang le
• Ba a fapanyetsana, ba akanya hore tema e • O kenyelletsa modumo o molelele,
bontshana hlompho bua ka eng ka ho e tlhahisoleseding e mohl; seta, leeto, jj.
mme e bile ba hlompha lekola pele tshwanetseng
Ho sebetsa ka dipolelo
le maikutlo a ba bang.
• O araba dipotso • O sebedisa tshebetso
• Ho ahella tsebang ya
Ho itlwaetsa Ho ya ho ngola ka
• Ba buisana ka dintlha mabitso
mamela le Ho bua tshehetso.
tsa sehlooho le tse
• Ho ahella
(Kgetha mosebetsi ding tse ikgethileng. Ho sebedisa bukantswe
tshebedisong ya
o le mong bakeng sa ho lekola mopeleto le
Ho etsa mosebetsi maemedi.
boikwetliso ba letsatsi le moelelo wa mantswe.
wa kutlwisio ka tema
letsatsi) • Ho ahella
(mesebetsi ya molomo/ Rala phoustara
tshebedisong ya
• O etsa thothokiso e mesebetsi e ngolwang)
• O sebedisa makgethi.
kgutshwanyane kapa
Ho itlwaetsa ho bala tlhahisoleseding e
raeme/karolo ya pale e Tlotlontswe maemong
loketseng.
kgutshwanyane • Ho balla hodimo
• Mantswe a
ks qapodiso e • O kenyelletsa
• O bapala papadi e tswang temeng ya
tshwanetseng, setshwantsho.
bonolo ya puo padisommoho kapa ya
bokgeleke le maikutlo
• O sebedisa mongolo boikemelo.
• O fana le ho latela a loketseng
wa ho tlanya ka
ditaelo/ditshupiso tse
Ho bala le ho utlwisisa bokgoni.
bonolo/
phoustara
• O nehelana ka
• O bolela ditaba tsa hae
• Pele ho ho bala: mokgwaritso wa ho
buisanang ka qetela o hlwekileng,
ditshwantsho. o makgethe le o
balehang.
• Ho hlalosa
tlhahisoleseding. Ho rekota mantswe
le meelelo ya ona ka
• Buisana ka tema
bukantsweng ya hae
• O ngola dipolelo a
sebedisa mantswe
kapa ditlhaloso ho
bontsha moelelo, jj.
CAPS 65
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale Ho bala pale O ngola boipolelo ba Ho sebetsa ka mantswe
diketsahalo ka foreimi
YA 35-36 (Kgetha ho tseo e Tema e tswang bukeng • O peleta mantswe a
seng tsa nnete/dipale kapa Faeleng ya Titjhere • O sebedisa tlwaelehileng ka nepo
tsa setso/boipolelo ba ya Mehlodi (FTM) tlhahisoleseding e a sebedisa bukantswe
boitemohelo/diketso tsa loketseng. ya hae.
• Pele ho ho bala ho
ho bontsha sebete/tse
akanya ka tshebediso • O kenyelletsa • Sebopeho sa mabitso
tshehisang/ditoro tsa
ya sehlooho le setshwantsho. bonngweng le
motshehare/dipale tsa
ditshwantsho bongateng.
nnete tsa bophelo/pale • O sebedisa mongolo
tsa nalane e seng tsa • Ho sebedisa mawa wa ho tlanya ka Ho sebetsa ka dipolelo
nnete) a ho bala, mohl; o bokgoni.
• Ho ahella kutlwisisong
sebedisa ditemoso
Tema e tswang bukeng • O nehelana ka ya makgathe.
tsa maemo ho fumana
kapa Faeleng ya Titjhere mokgwaritso wa ho
moelelo wa mantswe a • Ho ahella
ya Mehlodi (FTM) qetela o hlwekileng,
matjha tshebedisong ya
o makgethe le o
• Ho hlwaya poloto, mathusi.
• Ho buisana ka dintlha balehang.
baphetwa le diketso
tsa sehlooho le tse • Ho sebedisa lehlalosi
Ho sebedisa bukantswe
• O araba dipotso ding tsa bohlokwa la nako.
ho lekola mopeleto le
Ho hlalosa pale eo • O hlwaya tatelano ya moeleo wa mantswe. Tlotlontswe maemong
hape ka mantswe a hae diketsahalo
Ho rekota mantswe • Mantswe a
ka tshehtso
• O hlwaya tikoloho le le meelelo ya ona ka tswang temeng ya
• Tatelano ya dintlha tsa baphetwa bukantsweng ya hae padisommoho kapa ya
pale e etsa moelelo boikemelo.
• O araba dipotso tse • O ngola dipolelo a
Ho itlwaetsa Ho bonolo le ho qala sebedisa mantswe
mamela le Ho bua ho botsa dipotso tse kapa ditlhaloso ho
rarahaneng, mohl; bontsha moelelo, jj.
(Kgetha mosebetsi
Hobaneng ha.?Eng…?
o le mong bakeng sa
O nahana hore …?
boikwetliso ba letsatsi le
letsatsi) Ho bala thothokiso
• O etsa thothokiso e • Pele ho ho bala: o
kgutshwanyane kapa akanya ka tshebediso
raeme/karolo ya pale e ya sehlooho le
kgutshwanyane ditshwantsho
• O bapala papadi e • Ho sebedisa mawa
bonolo ya puo a ho bala, mohl; o
sebedisa Ditemoso tsa
• O fana le ho latela
maemo
ditaelo/ditshupiso tse
bonolo/ • O araba dipotso ka
thothokiso.
• O bolela ditaba tsa hae
• O hlahisa maikutlo
• O ikgopotsa
sisimolositsweng ke
diketsahalo kapa
thothokiso.
boitemohelo
ka tatelano e • Ba buisana ka raeme,
nepahetseng mantswe a qalang ka
medumo e tshwanang
le papiso.
Ho itlwaetsa ho bala
• Ho balla hodimo
ks qapodiso e
tshwanetseng,
bokgeleke le maikutlo
a loketseng
66 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 5
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka karolo Ho rala phoustara Ho sebetsa ka mantswe
puisanong
YA 37-38 • O sebedisa • O sebedisa bukantswe
• O botsa le ho araba tlhahisoleseding e ho lekola mopeleto le
dipotso loketseng. moelelo wa mantswe.
• O hlompha baithuti ba • O kenyelletsa • Sebopeho sa mabitso
bang setshwantsho. bonngweng le
bongateng.
• O a ba mamela le ho • O sebedisa mongolo
ba kgothaletsa ho bua. wa ho tlanya ka Ho sebetsa ka dipolelo
bokgoni.
• O fetola puo ha ho • Ho mntshetsa pele
hlokahala. • O nehelana ka tshebediso ya
mokgwaritso wa ho makopanyi.
Ho itlwaetsa Ho
qetela o hlwekileng,
mamela le Ho bua • Ho sebedisa lehlalosi
o makgethe le o
la mokgwa.
(Kgetha mosebetsi balehang.
o le mong bakeng sa Tlotlontswe maemong
Ho ngola tema ya
boikwetliso ba letsatsi le
tlhahisoleseding a • Mantswe a
letsatsi)
sebedisa foreimi tswang temeng ya
• O etsa thothokiso e padisommoho kapa ya
• O sebedisa
kgutshwanyane kapa boikemelo.
tlhahisoleseding e
raeme/karolo ya pale e
loketseng.
kgutshwanyane
• O kenyelletsa
• O bapala papadi e
setshwantsho.
bonolo ya puo
• O sebedisa mongolo
• O fana le ho latela
wa ho tlanya ka
ditaelo/ditshupiso tse
bokgoni.
bonolo/
• O nehelana ka
• O bolela ditaba tsa hae
mokgwaritso wa ho
qetela o hlwekileng,
o makgethe le o
balehang.
BEKE
TEKANYETSO YA SEMMUSO
YA 39-40
CAPS 67
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela Ho bala palekgutshwe Ho ngola seratswana a Ho sebetsa ka mantswe
palekgutshwe tshehetswa
YA 1-2 (Kgetha ho tswa paleng • Peleta mantswe a
(Kgetha ho tswa paleng ya sejwalejwale e seng • Sebedisa foreime tlwaelehileng hantle,
ya sejwalejwale e seng ya nnete/dipale tsa setso/ ka tshebediso ya
• Ngola polelo e lokelang
ya nnete/dipale tsa setso/ tseo motho a di boneng dikshinare
e bulang ka tshehetso
tseo motho a di boneng ka boyena/diketsahalo
• Eketsa hodima tsebo
ka boyena/diketsahalo tsa bahale/metlae/dipale • Sebedisa makopanyi
ya medumo ho ka
tsa bahale/metlae/dipale tsa bophelo ba nnete/
• Ngola pheletso e peleta mantswe mohl.
tsa bophelo ba nnete/ dipale tsa histori tse seng
loketseng ka tshehetso bopa mantswe ho ya
dipale tsa histori tse seng tsa nnete)
ka leloko hore na a
tsa nnete) • Sebedisa thutapuo
Tema ho tswa utlwahala jwang le ho
e nepahetseng,
Tema ho tswa Bukakgakollong kapa shebeha jwang
tlotlontswe, mopeleto
Bukakgakollong kapa Faeleng ya Titjhere ya
le qapodiso • Eketsa tsebo ya
Faeleng ya Titjhere ya Mehlodi (FTM)
mantswe a bonwang
Mehlodi (FTM) Ho sebedisa mokgwa
• Pele ho ho bala ka le mantswe a
wa ho ngola ka
• Araba dipotso ho tshehetso: lepa ho sebediswang kgafetsa
tshehetso
bontsha kutlwisiso tswa thaetleleng le
Ho sebetsa ka dipolelo
ditshwantshong • Sekaseka mehopolo
• Fana ka karabelo ya
ka kelello • Utlwisisa le ho
hae bakeng sa pale, • Sebedisa mawa a ho
sebedisa mabitso a
bala mohl. ho lepa, ho • Ngola mokgwaritso ya
Ho itlwaetsa Ho balehang (mohl. buka
sebedisa medumo le pele
mamela le Ho bua – dibuka)
ditemoso tsa maemo
bakeng sa matlafatso • Boeletsa
• Ahella hodima
• Buisana ka tlotlontswe
(Kgetha e le nngwe • Hlaola diphoso tshebediso ya
e ntjha ho tswa temeng
bakeng sa boikwetliso ba maemedi (mohl. Ke, o,
e badilweng • Ngola mokgwaritso ya
letsatsi) e, rona, bona)
• Buisana ka thaetlele, le ho qetela
• Etsa thothokiso • Eketsa tshebediso ya
hore pale e etsahalla • Nehelana ka lehokamoetsi mohl. Ho
• Bapala papadi ya puo kae (sebaka) mokgwaritso wa ho na le buka e le nngwe/
• Araba dipotso tse qetela o makgethe o Ho na le dibuka tse..
• Fana le ho latela
bonolo ka pale balehang
ditaelo/ditshupiso
• Eketsa kutlwisiso
Ho itlwaetsa ho bala Ho rekota mantswe le le tshebediso ya
• Buisana ka sehlooho
meelo ya ona ka hara makgathe
• Balla hodimo ka dikshinare ya hae
qapodiso, bokgeleke Tlotlontswe maemong
le maikutlo a • Ngola dipolelo o
sebedisa mantswe • Mantswe a nkilweng
nepahetseng
kapa ditlhaloso ho ho tswa ditemeng
bontsha moelelo, jj. tse badilweng ka
boinnotshi kapa ka
kopanelo
68 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho boloka puisano e Ho bala tlhaloso Ho ngola se mo Ho sebetsa ka mantswe
tswella ka sehlooho e bonolo/phetha etsahaletseng kapa
YA 3-4 • Sebedisa dikshinare
seo a se tlwaetseng moqoqowa Tema ho molaetsa o bonolo
ho sheba mopeleto le
(mohl. Mmele le tswa bukeng kapa
• Tiiseletsa makgetha meelelo ya mantswe
Bophelo bo botle) faeleng ya titjhere ya
a ditaba tsa hae tsa
mohlod i (FTM) • Sebedisa tsebo
• Botsa le ho araba boinnotshi/molaetsa
ya ditllhaku tsa
dipotso • Pele ho ho bala ka
• Sebedisa foreime nteterwane le ditlhaku
tshehetso: lepa ho
• Hlompha baithuti ba tsa pele pele tsa
tswa thaetleleng le • Lebisa molaetsa ho
bang ka ho ba mamela lentswe ho fumana
ditshwantshong motho ya lokelang ho o
mantswe ka hara
Ho itlwaetsa ho mamela fumana
• Sebedisa mawa a ho dikshinare.
le ho bua bakeng sa
bala mohl. ho lepa, • Hlaola diphoso ka
matlafatso • Kgaola mantswe
sebedisa dikgakollo tsa tshehetso mongolong
a malelele ho ba
(Kgetha e le nngwe modumo le maemo wa hae ka ho lokisa
dikotwana tse nyane
bakeng sa boikwetliso ba thutapuo, matshwao
• Buisana ka tlotlontswe mohl ho-bane; po-le-lo
letsatsi) a puo le diphoso tsa
e ntjha e badilweng ho
mopeleto Ho sebetsa ka dipolelo
• Etsa thothokiso tswa temeng
Ho sebedisa mokgwa • Eketsa kutlwisiso
• Bapala papadi ya puo • Araba dipotso dipotso
wa ho ngola ka le tshebediso ya
tse bonolo ho tswa
• Buisana ka sehlooho tshehetso makgathe
temeng
se tlwaelehileng
• Sekaseka mehopolo • Eketsa tshebediso ya
Ho etsa mosebetsi
ka kelello mahlalosi le makgethi
wa kutlwisio ka tema
(mesebetsi ya molomo/ • Ngola mokgwaritso ya Tlotlontswe maemong
mesebetsi e ngolwang) pele
• Mantswe a nkilweng
Ho ikgopotsa ka • Boeletsa ho tswa ditemeng
tema e badilweng ka tse badilweng ka
• Hlaola diphoso
boikemelo/ka bobedi boinnotshi kapa ka
• Ngola mokgwaritso ya kopanelo
• Fana ka maikutlo a hae
ho qetela
mabapi le tema
• Nehelana ka
mokgwaritso wa ho
qetela o makgethe o
balehang
Ho rekota mantswe le
meelo ya ona ka hara
dikshinare ya hae
• Ngola dipolelo o
sebedisa mantswe
kapa ditlhaloso ho
bontsha moelelo, jj.
CAPS 69
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale Ho bala tema Ho ngola bakeng sa ho Ho sebetsa ka mantswe
itekola mohl. dayari ho
YA 5-6 (Kgetha ho tswa paleng (Kgetha ho tswa paleng • Peleta mantswe a
sebediswa foreime
ya sejwalejwale e seng ya sejwalejwale e seng tlwaelehileng hantle,
ya nnete/dipale tsa setso/ ya nnete/dipale tsa setso/ • Hlahisa le ho buisana ka tshebediso ya
tseo motho a di boneng tseo motho a di boneng ka makgetha dayaring dikshinare
ka boyena/diketsahalo ka boyena/diketsahalo
• Sebedisa foreime • Sebedisa tsebo
tsa bahale/metlae/dipale tsa bahale/metlae/dipale
ya ditllhaku tsa
tsa bophelo ba nnete) tsa bophelo ba nnete) • Sebedisa setaele se
nteterwane le ditlhaku
mohl. dayari/mongolo seng sa semmuso
Tema ho tswa tsa pele pele tsa
dayaring)
Bukakgakollong kapa • Phetha diketsahalo ka lentswe ho fumana
Faeleng ya Titjhere Tema ho tswa tatelano mantswe ka hara
ya Mohlodi (FTM) Bukakgakollong kapa dikshinare.
• Sebedisa makopanyi
Kgutsufatsa pale ka Faeleng ya Titjhere ya
Ho sebetsa ka dipolelo
tshehetso foreimeng Mohlodi (FTM) • Sebedisa thutapuo,
mopeleto le matshwao • Ahella hodima
• Utlwisisa dipotso tsa • Pele ho ho bala ka
a puo a nepahetseng tshebediso ya
motheo tshehetso: lepa ho
maemedi (mohl. Ke, o,
tswa thaetleleng le Ho rekota mantswe le
Ho itlwaetsa Ho e, rona, bona)
ditshwantshong meelo ya ona ka hara
mamela le Ho bua
dikshinare ya hae • Utlwisisa le ho
bakeng sa matlafatso • Sebedisa mawa a
sebedisa maetsi ho
ho bala ka tshehetso • Ngola dipolelo o
(Kgetha e le nngwe hlalosa diketso
mohl. lepa, sebedisa sebedisa mantswe
bakeng sa boikwetliso ba
medumo le dikgakollo kapa ditlhaloso ho • Eketsa hodima
letsatsi)
tsa maemo bontsha moelelo, jj. tshebediso ya
• Etsa thothokiso kapa mahlalosi a bontshang
• Buisana ka tlotlontswe
karolo ya pale boemo (hodima, tlasa,
e ntjha e badilweng ho
ka hodimo ho)
• Bapala papadi ya puo tswa temeng
• Sebedisa makopanyi
• Buisana ka sehlooho • Araba dipotso ka tema
ho bontsha ho kopanya
se tlwaelehileng
Ho itlwaetsa ho bala (le) le tatelano (yaba,
pele) ,
• Balla hodimo
ka qapodiso, • Sebedisa mokgwa
bokgeleke, sebaka wa dipotso mohl.
le bo boikutlwahatso mang, eng, neng, efe,
nepahetseng hobaneng, jwang
Ho ikgopotsa ka • Ditlhaku tse
tema e badilweng ka kgolo bakeng sa
boikemelo/ka bobedi mabitsobitso, bakeng
sa dithaetlele le
• Buisana ka maikutlo
diinishiale tsa batho
a hae
Tlotlontswe maemong
• Mantswe a nkilweng
ho tswa ditemeng
tse badilweng ka
boinnotshi kapa ka
kopanelo
70 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela le ho Ho bala tema tsa Ho qetella ditema Ho sebetsa ka mantswe
buisana ka ditaelo tsa tsamaiso mohl. ditaelo tse bonwang mohl.
YA 7-8 • Sebedisa dikshinare
motheo didayakeramo/
tse nang le tse ho sheba mopeleto le
ditshwantsho/dikerafo/
• Arabela ka diketso bonwang mohl. meelelo ya mantswe
difotokerafo/ditshwantsho
bakeng sa itaelo tse didayakeramo/
tse takilweng Ho sebetsa ka dipolelo
bonolo ditshwantsho/dikerafo/
difotokerafo/ditshwantsho • Kenya dileobole tse • Sebedisa mokgwa wa
• Sebedisa makopanyi
tse takilweng nepahetseng ho laela wa leetsi
• Sebedisa tatelano e
Tema ho tswa bukeng • Kenyeletsa • Qala ho sebedisa
nepahetseng
kapa faeleng ya titjhere tlhahisoleseding e makgethi a kang
Ho itlwaetsa Ho ya mehlodi (FTM) lokelang nngwe, pedi, jj le pele,
mamela le Ho bua bobedi, qetela.
• Pele ho ho bala ka • Sebedisa mantswe a
bakeng sa matlafatso
tshehetso: lepa ho sehlooho • Sebedisa mokgwa wa
(Kgetha e le nngwe tswa thaetleleng, tatolo (mohl. ‘Ha ke
Ho rekota mantswe le
bakeng sa boikwetliso ba ditshwantshong le na’; ‘ha a na’)
meelo ya ona ka hara
letsatsi) dihloohong
dikshinare ya hae • Sebedisa “tlameha” ho
• Etsa thothokiso kapa • Sebedisa mawa a ho bontsha tlhokeho
• Ngola dipolelo o
pina kapa karolo ya bala ka tshehetso:
sebedisa mantswe • Sebedisa lefetile
pale Buisana ka a mang
kapa ditlhaloso ho letswelli/lekgathe
a makgetha a
• Bapala papadi ya puo bontsha moelelo, jj. lephethi lefetile
bonwang, manolla
letswelli
• Fana le ho latela tlhahisoleseding e
ditaelo/ditshupiso temeng e bonwang • Qala ho sebedisa
maemedi a bontshang
• Buisana ka sehlooho • Latela ditaelo
sebaka (ho ya) , nako
Ho itlwaetsa ho bala (ka, nakong ya) , thuo
(le)
• Balla hodimo ka
qapodiso, bokgeleke, • Utlwisisa le ho
sebaka le maikutlo a sebedisa kganyetso
lokelang
Tlotlontswe maemong
Ho etsa mosebetsi
• Mantswe a nkilweng
wa kutlwisio ka tema
ho tswa ditemeng
(mesebetsi ya molomo/
tse badilweng ka
mesebetsi e ngolwang)
boinnotshi kapa ka
Ho etsa phazele ya kopanelo
mantswe bakeng sa ho
• Disinonime (mantswe
imatlafatsa
a nang le moelelo o
• Sebedisa tlotlontswe e tshwanang mohl. ntja/
lokelang mokoto)
• Peleta mantswe ka
nepo
• Hlalosa meelelo ya
mantswe/o a sebedisa
dipolelong
CAPS 71
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 1
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela Ho bala dithothokiso Ho ngola tlhaloso ya Ho sebetsa ka mantswe
dithothokiso/dipina motho/ntho/phoofolo/
YA 9-10 Tema ho tswa • Peleta mantswe a
semela/sebaka
Tema ho tswa Bukakgakollong kapa tlwaelehileng hantle,
Bukakgakollong kapa Faeleng ya Titjhere ya • Kgetha dikahare tse ka tshebediso ya
Faeleng ya Titjhere ya Mohlodi (FTM) lokelang dikshinare
Mohlodi (FTM)
• Buisana ka sehlooho le • Tsepama hodima Ho sebetsa ka dipolelo
• Sebedisa tlhaloso ya mohopolo wa sehlooho tlhaloso e bonahalang
• Utlwisisa le ho
molomo ho hlwaya
• Utlwisisa ka tsela e • Ngola ka boiqapelo a sebedisa sebopeho sa
batho kapa dintho
bonolo tse ding tsa sebedisa makgethi le thuo sa lebitso (mohl.
Ho bapala papadi dintlha tsa thothokiso mahlalosi mahlo a Bongi)
ya puo bakeng sa mohl. raeme,
• Hlaola diphoso • Sebedisa mefuta e
matlafatso alithereishene,
mongolong wa hao, fapaneng ya makgethi
• Fana le ho latela • Buisana ka tlotlontswe lokisa diphoso tsa
• Eketsa hodima
ditaelo ka nepo e ntjha e badilweng ho mopeleto
tshebediso ya
tswa temeng
• Ba fapanyetsana Ho rekota mantswe le makgathe
• Sebedisa dikshinare meelo ya ona ka hara
• Phethela papadi ka Tlotlontswe maemong
dikshinare ya hae
nako e abuweng Ho etsa mosebetsi
• Mantswe a nkilweng
wa kutlwisio ka tema • Ngola dipolelo o
ho tswa ditemeng
(mesebetsi ya molomo/ sebedisa mantswe
tse badilweng ka
mesebetsi e ngolwang) kapa ditlhaloso ho
boinnotshi kapa ka
bontsha moelelo, jj.
Ho itlwaetsa ho bala kopanelo
Sebedisa mokgwa wa ho
• Balla hodimo ka • Mantswemararane
ngola ka tshehetso
qapodiso, bokgeleke mohl. lejelathoko
le maikutlo a • Sekaseka mehopolo
nepahetseng ka kelello
• Ngola mokgwaritso ya
pele
• Boeletsa
• Hlaola diphoso
• Ngola mokgwaritso ya
ho qetela
• Nehelana ka
mokgwaritso wa ho
qetela o makgethe o
balehang
72 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale Ho bala pale Ho ngola pale e bonolo o Ho sebetsa ka mantswe
(Kgetha ho tswa paleng Tema ho tswa sebedisa foreime • Peleta mantswe a
YA 11-12
ya sejwalejwale e seng Bukakgakollong kapa • Sebedisa sebopeho sa tlwaelehileng hantle, ka
ya nnete/dipale tsa setso/ Faeleng ya Titjhere ya pale jwalo ka foreime tshebediso ya dikshinare
tseo motho a di boneng Mehlodi (FTM) • Ngola polelo e lokelang Ho sebetsa ka dipolelo
ka boyena/diketsahalo tsa • Pele ho ho bala: bala e bulang
bahale/metlae/dipale tsa • Utlwisisa le ho sebedisa
le ho buisana ka • Sebedisa makopanyi mabitso a balehang
bophelo ba nnete/dipale thaetlele le ho sheba
tsa histori tse seng tsa • Sebedisa a mang a (mohl. tjhoko)
ditshwantsho
nnete) makgethi • Eketsa hodima
• Sebedisa mawa a tshebediso ya
Tema ho tswa ho bala mohl. lepa, o • Ngola pheletso e
Bukakgakollong kapa loketseng maemeditshupi (mohl.
sebedisa dikgakollo sena, seno, tseno,
Faeleng ya Titjhere ya maemong • Tsepama hodima tsena)
Mehlodi (FTM)
• Buisana ka tlotlontswe sehlooho
• Araba dipotso tse • Eketsa hodima
e ntjha • Hokahanya dipolelo tshebediso ya makgethi
tobileng
• Hlwaya tatelano ya ho ba seratswana kamora mabitso mohl.
• Ela hloko diketsahalo, maemo le se nepahetseng a Ntja e nnyane
tlhahisoleseding e baphetwa (mohl. hlalosa sebedisa mabitsobitso,
lokelang makopanyi le matshwao • Qala ho sebedisa maetsi
maikutlo a baphetwa, ho latela makgathe
• Bolela le ho phetha le ho bua ka mabaka a nepahetseng a puo
mohl. matha, mathile
dipale bakeng sa diketso tsa • Sebedisa thutapuo e
bona) nepahetseng, mopeleto • Eketsa hodima
Ho itlwaetsa Ho mamela kutlwisiso le thebediso
le Ho bua bakeng sa • Hlahisa maikutlo mabapi le qapodiso
e bonolo ya lekgathe
matlafatso le sesosa le ditlamorao • Sebedisa dikshinare lejwale
(Kgetha e le nngwe • Sebedisa dikshinare ho sheba mopeleto le
meelelo ya mantswe • Qala ho sebedisa
bakeng sa boikwetliso ba Ho etsa mosebetsi “tlameha”, “lokela” le
letsatsi) wa kutlwisio ka tema Ho ngola seratswana “lokela ho” ho bontsha
• Etsa thothokiso (mesebetsi ya molomo/ ho hlahisa le ho hlalosa maikemisetso.
mesebetsi e ngolwang) maikutlo a hae
• Bapala papadi ya puo Tlotlontswe maemong
Ho itlwaetsa ho bala • Ngola dipolelo tse 2 ho
• Fana le ho latela ditaelo/ ya ho 3 • Mantswe a nkilweng
ditshupiso • Balla hodimo ka ho tswa ditemeng tse
qapodiso, bokgeleke le • Kgetha tlhahisoleseding badilweng ka boinnotshi
• Buisana ka sehlooho e loketseng
maikutlo a nepahetseng kapa ka kopanelo
Ho ikgopotsa ka tema e • Fana ka maikutlo a hae
badilweng ka boikemelo/ • Hlalosa ka kelohloko
ka bobedi
Ho rekota mantswe le
• Fana ka maikutlo le ho meelo ya ona ka hara
amahanya dibuka le dikshinare ya hae
maikutlo a hae life
• Ngola dipolelo o
sebedisa mantswe kapa
ditlhaloso ho bontsha
moelelo, jj.
Ho sebedisa mokgwa wa
ho ngola ka tshehetso
• Sekaseka mehopolo ka
kelello
• Ngola mokgwaritso ya
pele
• Boeletsa
• Hlaola diphoso
• Ngola mokgwaritso ya
ho qetela
• Nehelana ka
mokgwaritso wa ho
qetela o makgethe o
balehang
CAPS 73
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela ditlhaloso Ho bala tema ya Ho ngola tlhaloso/ Ho sebetsa ka mantswe
tse etswang ka molomo tlhahisoleseding mohl. ho seratswana/dipolelo • Sebedisa dikshinare
YA 13-14 tsa dintho/diphoofolo/ tswa dithutong tse ding. tsa dintho/diphoofolo/ ho sheba mopeleto le
dimela/dibaka Tema ho tswa dimela/dibaka meelelo ya mantswe
Tema ho tswa Bukakgakollong kapa • Kenyeletsa dintlha tse • Tiiselletsa thuto ya
Bukakgakollong kapa Faeleng ya Titjhere ya lokelang tse ikgethileng bonngwe le bongata
Faeleng ya Titjhere ya Mehlodi (FTM) • Hlalosa sebopeho tsa Ho sebetsa ka dipolelo
Mehlodi (FTM) • Pele ho ho bala: tjhebeho
• Sebedisa mabitso a
• Hlwaya hore ke eng buisana ka sehlooho ka • Sebedisa makgethi a nang le bongata feela
• Hlalosa hore ke ya eng tshehetsole ho boeletsa nepahetseng mohl. metsi le madi
tlotlontswe ya bohlokwa
• O arola dikarolwana ho • Sebedisa tlotlontswe e • Qala ho sebedisa
tswa karolong e kgolo • Bala seratswana le ho lokelang maemedi a thuo (mohl.
hlwaya mehopolo ya
• O a thala mme a leobole • Matshwao a puo a ya ka, ya hao, ya hae,
sehlooho le polelo ya
• Sebedisa tlotlontswe e nepahetse ya rona, ya bona)
sehlooho
amanang le dithuto tse • Kgwaritsa mongolo, • Sebedisa mefuta e
• Araba dipotso ka tema
ding fumana pehelo mabapi fapaneng ya makgethi
le tse bonwang ka
Ho itlwaetsa Ho mamela le mosebetsi, hlaola • Sebedisa mahlalosi a
mahlo mohl. dikerafo,
le Ho bua diphoso le ho ngola mokgwa (mohl. ka pele,
didayakeramo, dipapetla
hape butle)
(Kgetha e le nngwe Ho ikgopotsa ka tema e
bakeng sa boikwetliso ba Ho qapa, thala le ho • Ntshetsapele kutlwisiso
badilweng ka boikemelo/
letsatsi) leibola tema e bonwang le tshebediso ya
ka bobedi
mohl. mohl. ditjhate/ makopanyi ho bontsha
• Etsa thothokiso • Kgutsufatsa seoo ba se dipapetla/didayakeramo/ ho kopanya, tatelano le
• Bapala papadi ya puo badileng dipolelong tse dimmapa tsa monahano/ kgohlano.
• Fana le ho latela ditaelo/ mmalwa dimmapa/ditshwantsho/
Tlotlontswe maemong
ditshupiso dikerafo/meralo
• Mantswe a nkilweng
• Buisana ka sehlooho • Sebedisa
ho tswa ditemeng tse
tlhahisoleseding ho tswa
badilweng ka boinnotshi
temeng e ngotsweng
kapa ka kopanelo
kapa e bonwang
• Kenyelletsa
tlhahisoleseding e
ikgethileng
• Sebedisa mantswe a
sehlooho and phrases
• Sebedisa tlotlontswe e
nepahetseng
Ho rekota mantswe le
meelo ya ona ka hara
dikshinare ya hae
• Ngola dipolelo o
sebedisa mantswe kapa
ditlhaloso ho bontsha
moelelo, jj.
Sebedisa mokgwa wa ho
ngola ka tshehetso
• Sekaseka mehopolo
ka mokgwa o nang le
kelello
• Ngola mokgwaritso ya
pele
• Boeletsa
• Hlaola diphoso
• Ngola mokgwaritso ya
ho qetela
• Nehelana ka
mokgwaritso wa ho
qetela o makgethe o
balehang
74 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela tse Ho bala dipale Ho ngola lengolo le Ho sebetsa ka mantswe
etsahaletseng motho bonolo la setswalle
YA 15-16 (Kgetha ho tswa paleng • Peleta mantswe a
• Hlwaya dikgopolo tse ya sejwalejwale e seng • Hlahisa makgetha a tlwaelehileng hantle,
bohlokwa haholo le ya nnete/dipale tsa setso/ lengolo la setswalle ka tshebediso ya
batho ba bohlokwa tseo motho a di boneng dikshinare
• Sebedisa foreime
ka boyena/diketsahalo
• Araba dipotso ka ha Ho sebetsa ka dipolelo
tsa bahale/metlae/dipale • Sebedisa setaele se
se etsahetseng pele,
tsa bophelo ba nnete/ seng sa semmuso • Sebedisa leetei le
bobeding, jj, ho phetha
dipale tsa histori tse seng tlwaelehileng mohl.
ketsahalo e le nnngwe • Ngola bonnyane
tsa nnete) tsamaya, tsamaile
hape diratswana tse pedi tse
Tema ho tswa kgutshwanyane • Sebedisa dibopeho
Ho etsa bonketsisane
Bukakgakollong kapa tsa leetsi ka mekgwa e
ba maemo a • Sebedisa tlotlontswe
Faeleng ya Titjhere ya fapaneng
tlwaelehileng e ntjha le matshwao a
Mohlodi (FTM)
puo a ithutilweng • Sebedisa mahlalosi a
• Sebedisa puo e
• Pele ho ho bala: nako (mohl. ‘Ha a ke a
nepahetseng le diketso • Sebedisa thutapuo,
lepa ka tshehetso ho nketela.’) .
mopeleto le matshwao
• Hlopha dikahare ka tswa thaetleleng le
a puo a nepahetseng • Qala ho sebedisa
tsela e hlokolosi ditshwantshong
le sebaka pakeng tsa makopanyi ho bontsha
Ho itlwaetsa Ho • Bala bakeng sa diratswana kgohlano (empa) , fana
mamela le Ho dintlha le ho sebedisa ka mabaka (hobane) le
Ho sebedisa mokgwa
bua bakeng sa ho dikgakollo tsa maemo sepheo (hore) .
wa ho ngola ka
matlafatso ho fumana moelelo
tshehetso Tlotlontswe maemong
(Kgetha e le nngwe • Utlwisisa tlotlontswe
• Sekaseka mehopolo • Mantswe a nkilweng
bakeng sa boikwetliso ba
• Araba dipotso tsa ka kelello ho tswa ditemeng
letsatsi)
motheo ka ha pale tse badilweng ka
• Ngola mokgwaritso ya
• Etsa thothokiso (mohl. molaetsa le boinnotshi kapa ka
pele
sebaka) kopanelo
• Bapala papadi ya puo
• Boeletsa
Ho itlwaetsa ho bala • Malatodi (mantswe a
• Bolela le ho
• Hlaola diphoso meelelo e fapaneng
phethaphetha dipale • Balla hodimo ka
mohl. hodimo/faatshe)
qapodiso, bokgeleke • Ngola mokgwaritso ya
le maikutlo a ho qetela
nepahetseng
• Nehelana ka
Ho bala tema ya hae mokgwaritso wa ho
le ya boithabiso mohl. qetela o makgethe o
dayari ya hae kapa balehang
lengolo
Ho rekota mantswe le
• Tshwaela ka dintlha tsa meelo ya ona ka hara
sehlooho dikshinare ya hae
• Bala bakeng sa ho • Ngola dipolelo o
fumana dintlha mme o sebedisa mantswe
lemoha le setaele se kapa ditlhaloso ho
seng sa semmuso bontsha moelelo, jj.
• Tshwaela ka fomate le
ditumediso
Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• Amahanya ho bala le
bophelo ba hae
CAPS 75
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 2
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho etsa dipatlisiso Ho bala Ho iketsetsa leqephe la Ho sebetsa ka mantswe
tsa phaposi mohl. tlhahisoleseding e nang dipotso le bonolo • Sebedisa dikshinare
YA 17-18
inthaviuwa baithuti le tema e bonwang • Ngola dipotso ka ho ho sheba mopeleto le
mmoho) , ho rekota mohl. dipapetla tsa nako hlaka meelelo ya mantswe
dikarabo tjhateng kapa le dinako tsa maneneo
kerafong a thelevishene/ditjhate/ • Tlohela sebaka bakeng Ho sebetsa ka dipolelo
dipapetla/didayakeramo/ sa dikarabo • Eketsa hodima
• Botsa le ho araba
dipotso dimmapa tsa monahano/ • Sebedisa mokgwa wa kutlwisiso le
dimmapa/ditshwantsho/ ho botsa dipotso ka tshebediso yafuture
• Tshwara diinthaviu ka dikerafo nepo tense
hlompho
Tema ho tswa Ho ngola seratswana • Qala ho sebedisa
• Rekota Bukakgakollong kapa ho hlahisa le ho hlalosa “tlameha”, “lokela”
tlhahisoleseding ka ho Faeleng ya Titjhere ya maikutlo le “tlameha ho” ho
nepahala Mohlodi (FTM) bontsha tlameho.
• Ngoladipolelo tse 3-4
• Sebedisa sebopeho ka • Pele ho ho bala: ka tshehetso • Qala ho sebedisa
nepo buisana ka sehlooho le mahlalosi
• Kgetha
• Sebedisa mantswe ho boeletsa tlotlontswe tlhahisoleseding e Tlotlontswe maemong
a sehlooho le ya bohlokwa loketseng
dipolelwana • Mantswe a nkilweng
• Bala seratswana le ho • Fana ka maikutlo a hae ho tswa ditemeng
Ho boloka dipuisano di hlwaya mehopolo ya tse badilweng ka
tswella ka sehlooho se • Hlalosa ka kelohloko
sehlooho le polelo ya boinnotshi kapa ka
tlwaelehileng bakeng sehlooho Ho sebedisa mokgwa kopanelo
sa matlafatso wa ho ngola ka
• Araba dipotso ka tema • Diantonime (mantswe
• Mamela le ho fa tshehetso
le tse bonwang ka a meelelo e fapaneng
baithuti ba bang mahlo • Sekaseka mehopolo mohl. hodimo/faatshe)
sebaka sa ho bua ka kelello
• Okola feela bakeng sa
• Botsa le ho araba tlhahisoleseding • Ngola mokgwaritso ya
dipotso pele
Ho etsa mosebetsi
• Fana ka maikutlo wa kutlwisio ka tema • Boeletsa
mohla. O nahana (mesebetsi ya molomo/ • Hlaola diphoso
hore..? mesebetsi e ngolwang)
• Ngola mokgwaritso ya
Ho itlwaetsa ho bala ho qetela
• Balla hodimo ka • Nehelana ka
qapodiso, bokgeleke mokgwaritso wa ho
le maikutlo a qetela o makgethe o
nepahetseng balehang
Ho rarolla diphazele tsa Ho rekota mantswe le
mantswe bakeng sa ho meelo ya ona ka hara
imatlafatsa dikshinare ya hae
• Sebedisa tlotlontswe e • Ngola dipolelo o
lokelang sebedisa mantswe
• Peleta mantswe ka kapa ditlhaloso ho
nepo bontsha moelelo, jj.
• Hlalosa moelelo wa
mantswe/o a sebedisa
polelong
• Sebedisa dikshinare
Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• Bapisa dibuka le tema
e badilweng
BEKE
TEKANYETSO YA SEMMUSO
YA 19-20
76 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela ditlhaloso Ho bala pale Ho ngola ka hara dayari Ho sebetsa ka mantswe
tsa molomo tsa dibaka/
YA 21-22 Tema ho tswa • Kgetha dikahare tse • Peleta mantswe a
diphoofolo/dimela/
Bukakgakollong kapa lokelang bakeng sa tlwaelehileng hantle,
dintho/jj.
Faeleng ya Titjhere ya sehlooho ka tshebediso ya
Tema ho tswa Mehlodi (FTM) dikshinare
• Sebedisa dibopeho
Bukakgakollong kapa
• Pele ho ho bala: lepa tse lokelang jwalo ka • Kenya dihlongwapele
Faeleng ya Titjhere ya
ho tswa thaetleleng le foreime ho bontsha bongata ba
Mehlodi (FTM)
ditshwantshong dintho
• Phetha diketsahalo
• Hlwaya dibaka
• Hlalosa makgetha a ka tatelano e Ho sebetsa ka dipolelo
• Lemoha tema nepahetseng
• Eketsa hodima
tlhahisoleseding e
• Sebedisa mawa a ho • Sebedisa makopanyi tshebediso ya
hlokehang mohl.
bala mohl. sebedisa mabitsobitso mohl. ka
tjhateng/tafoleng • Sebedisa thutapuo,
dikgakollo tsa ditlhaku tse kgolo
mopeleto le matshwao
• Hlwaya ditshwano le maemong ho utolla
a puo a nepahetseng • Eketsa hodima
diphapano moelelo, o iketsetsa
le sebaka pakeng tsa tshebediso ya
diqeto
Ho itlwaetsa Ho diratswana makgathe
mamela le Ho bua • Araba dipotso mabapi
Ho sebedisa mokgwa • Sebedisa “tla” ho
bakeng sa matlafatso le pale
wa ho ngola ka bontsha hore ntho e
(Kgetha e le nngwe • Hlwaya le ho buisana tshehetso itseng e tla etsahala
bakeng sa boikwetliso ba ka sebaka le baphetwa mohl. Ho tla ba le
• Sekaseka mehopolo
letsatsi) sefefo kajeno
• Hlalosa sesosa le ka kelello
• Etsa thothokiso ditlamorao paleng • Qala ho sebedisa
• Ngola mokgwaritso ya
mohl. Ho etsahetseng makopanyi ho bontsha
• Bapala papadi ya puo pele
neng..? Kapa, O sesosa le ditlamorao
• Fana le ho latela nahana hore.. ho • Boeletsa (hore)
ditaelo/ditshupiso etsahetseng??
• Hlaola diphoso Tlotlontswe maemong
• Hopola boiphihlelo Ho bala mangolo a
• Ngola mokgwaritso ya • Mantswe a nkilweng
kapa diketsahalo bonolo a setswalle
ho qetela ho tswa ditemeng
ka tatelano e bakeng sa ho
tse badilweng ka
nepahetseng, a imatlafatsa • Nehelana ka
boinnotshi kapa ka
sebedisa makopanyi mokgwaritso wa ho
• Hlwaya mehopolo ya kopanelo
qetela o makgethe o
sehlooho
balehang • Disinonime (mantswe
• Araba dipotso tse a nang le moelelo o
Ho rekota mantswe le
tobileng tshwanang mohl. ntja/
meelo ya ona ka hara
mokoto)
• Hlwaya makgetha a dikshinare ya hae
tema mohl. letsatsi,
• Ngola dipolelo o
ditumediso
sebedisa mantswe
kapa ditlhaloso ho
bontsha moelelo, jj.
CAPS 77
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela puo e Ho bala tema ya Ho ngola tema ya Ho sebetsa ka mantswe
bonolo mabapi le taba tlhahisoleseding e tlhahisoleseding a
YA 23-24 • Sebedisa dikshinare
e itseng nang le tse bonwang sebedisa tse bonwang
ho sheba mopeleto le
mohl. ditjhate/dipapetla/ mohl. ditjhate/dipapetla/
• Botsa le ho araba meelelo ya mantswe
didayakeramo/dimmapa didayakeramo/dimmapa
dipotso tse bonolo
tsa monahano/dimmapa/ tsa monahano/ Ho sebetsa ka dipolelo
• Buisana ka dintlha tsa ditshwantsho/dikerafo. dimmapa/ditshwantsho/
• Sebedisa mokgwa
sehlooho dikerafo Tema ho tswa
Tema ho tswa wa bong bakeng sa
Bukakgakollong kapa
• Fana ka maikutlo Bukakgakollong kapa mabitso a mang (mohl.
Faeleng ya Titjhere ya
Faeleng ya Titjhere ya kgomo/pholo)
• Hlompha baithuti ba Mohlodi (FTM)
Mohlodi (FTM)
bang ka ho ba mamela • Eketsa hodima
• Bala ditema tse
• Pele ho ho bala: okola tshebediso ya
Ho bua ka taba e itseng kgethilweng
bakeng sa ho fumana makgethi kamora
ka mora hore ho etswe
dintlha tse bohlokwa • Sebedisa mabitso mohl. Ntja e
boitokisetso
tlhahisoleseding ho nyane
• Botsa dipotso
• Kgetha sehlooho le tswa temeng ho thala
• Eketsa tshebediso ya
dikahare tse lokelang • Kgetha dintlha tse le ho leobola tema
lehokamoetsi mohl. Ho
lokelang bakeng s aho e bonwang mohl.
• Tsepama hodima na le buka e le nngwe/
araba dipotso dipapetla kapa ditjhate
sehlooho Ho na le dibuka tse..
kapa dikerafo
• Etsa kgutsufatso ya
• Hlopha dikahare ka • Eketsa hodima
mmapa wa monahano Ho fetolela tema
tsela ya tatelano tshebediso ya
ya tema/ditema tse sebopehong sa
makgathe
kgethilweng setshwantsho mohl.
sebedisa dinoutsu Tlotlontswe maemong
Ho etsa mosebetsi
tsa tlhahisoleseding e
wa kutlwisio ka tema • Mantswe a nkilweng
bokeleditsweng
(mesebetsi ya molomo/ ho tswa ditemeng
mesebetsi e ngolwang) • Fetolela tema tse badilweng ka
sebopehong sa boinnotshi kapa ka
Ho itlwaetsa ho bala
setshwantsho mohl. kopanelo
• Balla hodimo ka kerafo kapa papetla
• Mantswse a welang
qapodiso, bokgeleke
• Sekaseka tlasa leloko le le leng
le maikutlo a
tlhahisoleseding mohl. khavara ya buka
nepahetseng
le leqephe di wela
Ho ngola pehelo
lekaleng le tshwanang
e kgutshwanyane
e leng “buka”
foreimeng ka
tlhahisoleseding e
bokeleditsweng
• Lekola tlhahisoleseding
ka tshehetso
• Sebedisa sebopeho
se lokelang bakeng sa
raporoto
78 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pina/ Ho bala dithothokiso Ho ngola seratwana se Ho sebetsa ka mantswe
thothokiso e bonolo kapa pinas bonolo/seratswana o • Peleta mantswe a
YA 25-26
Tema ho tswa • Pele ho ho bala: lepa sebedisa mokgwa wa tlwaelehileng ka nepo,
Bukakgakollong kapa ho tswa thaetleleng le ho ngola - ka tshehetso a sebedisa dikshinare
Faeleng ya Titjhere ya ditshwantshong • Kgetha dikahare tse ya hae
Mehlodi (FTM) • Sebedisa mawa a ho kgahlisang • Kgutsufatsa mantswe
• Hopola mohopolo wa bala mohl. sebedisa • Sebedisa dibopeho tsa mohl. thelevishene/TV
sehlooho dikgakollo tsa maemo pale jwalo ka foreime Ho sebetsa ka dipolelo
• Buisana ka mohopolo • Araba dipotso mabapi • Sebedisa maqalo, • Ahella hodima
oo e leng ona taba le thothokiso mahareng le qetelo tshebediso ya
• Amahanya le • Hlahisa maikutlo • Bolela diketsahalo ka maemedi (mohl. Ke, o,
boiphihlelo ba hae a tsositsweng ke tatelano e lokelang e, rona, bona)
• Hlwaya morethetho thothokiso • Sebedisa lekgathe le • Sebedisa mahlalosi
• Hlahisa maikutlo a • Buisana ka raeme nepaehtseng le ho • Qala ho sebedisa
tsowang ke thothokiso • Buisana ka papiso e laola dipolelo ka “le” le maemediqho
etswang thothokisong “empa”
• Bina pina/mela e Tlotlontswe maemong
kgethilweng ya pina Ho itlwaetsa ho bala • Sebedisa matshwao
a puo, • Mantswe a nkilweng
Ho itlwaetsa Ho • Balla hodimo ka ho tswa ditemeng
mamela le Ho bua maikutlo, bontsha • Sebedisa sebaka se tse badilweng ka
kutlwisiso nepahetseng pakeng boinnotshi kapa ka
(Kgetha e le nngwe tsa diratswana
bakeng sa boikwetliso ba • Balla hodimo ho kopanelo
letsatsi) sebediswa qapodiso e Ho sebedisa mokgwa • Ho kenya
nepahetseng, sebaka wa ho ngola ka dishlongwapele kapa
• Etsa thothokiso tshehetso
le bophahamo ba dihlongwanthao
• Bapala papadi ya puo lentswe. • Sekaseka mehopolo motsong wa lentswe
• Fana le ho latela Ho ikgopotsa ka ka kelello a sebedisa
ditaelo/ditshupiso tema e badilweng ka mohl. dimmapa tsa
• Buisana ka sehlooho boikemelo/ka bobedi monahano
• Bapisa tema le • Ngola mokgwaritso wa
bophelo ba hae pele
• Fumana tlaleho ka
dikahare le tshebediso
ya thutapuo le
tlotlontswe
• Sheba mopeleto
• Ngola mokgwaritso ya
ho qetela
Ho ngola bakeng sa
boithapollo mohl.
thothokiso e bonolo
ya mela e mene kapa
dipolelo tse raemang
• Kgetha sehlooho
• Ngola dipolelo tse
raemang ka sehlooho
seo
• Sebedisa papiso e le
nngwe
Ho rekota mantswe le
meelo ya ona ka hara
dikshinare ya hae
• Ngola dipolelo o
sebedisa mantswe
kapa ditlhaloso ho
bontsha moelelo, jj.
CAPS 79
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela le ho Ho bala ditema tsa Ho etsa mmapa wa Ho sebetsa ka mantswe
phethahatsa ditaelo mokgwa wa tshebetso monahano/kgutsufatso
YA 27-28 • Sebedisa dikshinare
mohl. mokgwa wa mohl. risepe/ditaelo ya tema e kgutshwane
ho sheba mopeleto le
tshebetso (mohl. ho mena lebokose ka foreime
meelelo ya mantswe
la pampiri)
• Lepa hore ho tla • Hlwaya bonyane
• Mantswe ao hangata
latelang eng Tema ho tswa dintlha tse tharo tsa
a sebediswang ka ho
Bukakgakollong kapa sehlooho
• Buisana ka dintlha tse fosahala (mohl.
Faeleng ya Titjhere ya
ikgethileng tsa tema • Hlopha
Mehlodi (FTM) Lengole/lengolo)
tlhahisoleseding ka
• Buisana ka tatelano ya
• Pele ho ho bala: lepa makgethe Ho sebetsa ka dipolelo
ditaelo
ho tswa thaetleleng le
• Sebedisa disimbole • Utlwisisa le ho
• Buisana ka dihloohong. Manolla
tse lokelang/ sebedisa mokgwa wa
sebopeho sa leetsi le tse bonwang
didayakeramo/ thuo wa lebitso (mohl.
sebedisitsweng
• Araba dipotso mabapi tema e nngwe ya Mahlo a Bongi)
Ho itlwaetsa Ho le tema setshwantsho e
• Sebedisa mefuta e
mamela le Ho bua lokelang
• Buisana ka se lokelang fapaneng ya makgethi
bakeng sa matlafatso
ho etsahala • Sebedisa tlotlontswe e
• Utlwisisa le ho
(Kgetha e le nngwe nepahetseng
• Buisana ka tatelano ya sebedisa maetsi ho
bakeng sa boikwetliso ba
ditaelo • Sheba mopeleto hlalosa diketso
letsatsi)
• Latela ditaelo • Sebedisa dikshinare • Eketsa hodima
• Etsa thothokiso
ho sheba mopeleto le tshebediso ya
Ho ikgopotsa ka
• Bapala papadi ya puo meelelo ya mantswe makgathe
tema e badilweng ka
• Fana le ho latela boikemelo/ka bobedi Ho sebedisa mokgwa Tlotlontswe maemong
ditaelo/ditshupiso wa ho ngola ka
• Hlalosa a mang a • Mantswe a nkilweng
tshehetso
• Buisana ka sehlooho makgetha a tema a ho tswa ditemeng
badilweng • Sekaseka mehopolo tse badilweng ka
ka kelello using boinnotshi kapa ka
mohl. dimmapa tsa kopanelo
monahano
• Ngola mokgwaritso wa
pele
• Sheba mopeleto
• Ngola mokgwaritso ya
ho qetela
Ho rekota mantswe le
meelo ya ona ka hara
dikshinare ya hae
• Ngola dipolelo o
sebedisa mantswe
kapa ditlhaloso ho
bontsha moelelo, jj.
80 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 3
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka karolo Ho bala bonketsisane Ho ngola puisano Ho sebetsa ka mantswe
puisanong ka sehlooho e kgutshwanyane,
YA 29-30 Tema ho tswa • Sebedisa dikshinare
se tlwaelehileng (mohl. sebedisa setaele se seng
Bukakgakollong kapa ho sheba mopeleto le
maemo a lehodimo) sa semmuso sa ho ngola
Faeleng ya Titjhere ya meelelo ya mantswe
(foreimeng)
Tema ho tswa Mehlodi (FTM)
• Eketsa hodima tsebo
Bukakgakollong kapa • Kgetha baphetwa ba
• Pele ho ho bala ya medumo ho ka
Faeleng ya Titjhere ya lokelang
ho lepa ho tswa peleta mantswe mohl.
Mehlodi (FTM)
thaetleleng • Ntshetsapele puisano bopa mantswe ho ya
• Botsa dipotso tse le diketsahalo ka ka leloko hore na a
• Sebedisa mawa a ho
lokelang le ho araba tatelano utlwahala jwang le ho
bala
dipotso shebeha jwang
• Sebedisa puo ya mmui
• Hlwaya mookotaba wa
• Boloka puisano e Ho sebetsa ka dipolelo
pale • Sebedisa matshwao a
tswella
puo a lokelang mohl. • Qala ho sebedisa
• Buisana ka baphetwa,
• Hlahisa maikutlo feelwane, makalo le makgetha a kang
sebaka le ketso
letshwao la potso nngwe, pedi, jj le ya
• Hlompha maikutlo a ba
• Hlahisa maikutlo a pele, ya bobedi, ya ho
bang Sebedisa mokgwa wa
tsowang ke tema qetela.
ho ngola ka tshehetso
• Kgothalletsa baithuti
• Buisana ka makgetha • Sebedisa mefuta e
ba bang ho bua puo ya • Sekaseka mehopolo ka
a tema haholoholo fapaneng ya makgetha
tlatsetso kelello ka tshebediso
matshao a puo le ho kenyeleditswetse
ya dimmapa tsa
Ho etsa bonketsisane sebopeho amanang le
monahano
bo bonolo themphereitjha
Ho etsa mosebetsi
• Hlahisa mokgwaritso
• Sebedisa dikahare le wa kutlwisio ka tema • Sebedisa mefuta e
wa pele
puo e nepahetseng (mesebetsi ya molomo/ fapaneng ya makgethi
mesebetsi e ngolwang) • Fumantshwa ho kenyeletswa a
• Sebedisa puo ya mmui
pehelomorao le buang ka dilemo
Ho itlwaetsa ho bala
• Ntshetsapele hoboeletsa
Tlotlontswe maemong
mookotaba wa pale o • Balla hodimo ka
• Hlaola diphoso
nang le moelelo maikutlo, bontsha • Mantswe a nkilweng
kutlwisiso ya tema • Ngola mokgwaritso ya ho tswa ditemeng
• Sebedisa lentswe le
ho qetela tse badilweng ka
matshwao le dipontsho • Balla hodimo a
boinnotshi kapa ka
ho fetisa molaetsa sebedisa qapodiso e • Nehelana ka
kopanelo
nepahetseng sebaka mokgwaritso wa ho
• Qapodisa mantswe ka
le bophahamo ba qetela o makgethe
ho utlwahala le ka ho
lentswe. o balehang o
nepahala
nang le sebaka se
Ho ikgopotsa ka
nepahetseng
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi Ho rekota mantswe le
meelo ya ona ka hara
• Nehelanan ka pehelo
dikshinare ya hae
e kgutshwane ya
molomo mabapi le • Ngola dipolelo o
buka ka dikahare sebedisa mantswe
le sebopeho se kapa ditlhaloso ho
nepahetseng bontsha moelelo, jj.
• Fana ka maikutlo a hae
CAPS 81
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale Ho bala pale Ho ngola pale/ Ho sebetsa ka mantswe
(Kgetha ho tswa paleng Tema ho tswa seratswana se bonolo • Peleta mantswe a
YA 31-32
ya sejwalejwale e seng Bukakgakollong kapa • Sebedisa sebopeho sa tlwaelehileng hantle,
ya nnete/dipale tsa setso/ Faeleng ya Titjhere ya pale jwalo ka foreime ka tshebediso ya
tseo motho a di boneng Mehlodi (FTM) • Sebedisa puo ka dikshinare
ka boyena/diketsahalo • Pele ho ho bala: lepa tsela ya boinahanelo • Eketsa hodima
tsa bahale/metlae/dipale hotswa thaetleleng le haholoholo tlotlontswe tsebo ya mantswe
tsa bophelo ba nnete/ ditshwantshong e fapaneng a bonwang le a
dipale tsa histori tse seng sebediswang kgafetsa
tsa nnete) • Sebedisa mawa a • Hokahanya dipolelo
ho bala: sebedisa ho ba seratswana Ho sebetsa ka dipolelo
Tema ho tswa dikgakollo tsa maemo se nepahetseng a
Bukakgakollong kapa • Utlwisisa le ho
ho fumana moelelo wa sebedisa mabitsobitso, sebedisa mabitso a
Faeleng ya Titjhere ya mantswe a matjha makopanyi le
Mehlodi (FTM) balehang (mohl. buka
• Buisana ka sebaka le matshwao a – dibuka)
• Botsa dipotso tse baphetwa nepahetseng a puo
lokelang le ho araba • Eketsa hodima
• Buisana ka tatelano • Sebedisa thutapuo tshebediso ya
dipotso e nepahetseng,
ya diketsahalo, araba maemeditshupi (mohl.
• Araba dipotso tse dipotso mabapi le se mopeleto le qapodiso sena, seno, tseno,
bonolo le ho qala etsahetseng pele, la • Sebedisa lekgathe tsena)
ho botsa dipotso tse bobedi, jj. le nepahetseng a sa
rarahaneng mohl. • Eketsa hodima
• Botsa le ho araba fetohe tshebediso ya
Hobaneng o sa ka
wa..?; Ke eng..? O dipotso tse rarahaneng • Sebedisa dikshinare makgethi kamora
nahana jwang..? mohl. Hobaneng o ho sheba mopeleto le mabitso mohl. Sefate
sa..?; Ke eng..? O meelelo ya mantswe se seholo
Ho itlwaetsa Ho nahana eng..?
mamela le Ho bua Sebedisa mokgwa wa • Sebedisa mahlalosi a
bakeng sa matlafatso Ho etsa mosebetsi ho ngola ka tshehetso nako (mohl. hosane,
wa kutlwisio ka tema • Sekaseka mehopolo maobane)
(Kgetha e le nngwe (mesebetsi ya molomo/
bakeng sa boikwetliso ba ka kelello • Qala ho sebedisa
mesebetsi e ngolwang) maemedi a bontshang
letsatsi) • Ngola mokgwaritso ya
Ho bala mangolo a pele tsela (ho ya) , nako
• Etsa thothokiso setswalle (bakeng sa (ka, nakong ya) , thuo
• Bapala papadi ya puo ho boimatlafatso) • Boeletsa (ka)
• Fana le ho latela • Pele ho ho bala: lepa • Hlaola diphoso Tlotlontswe maemong
ditaelo/ditshupiso ho itshetlehilwe hodima • Ngola mokgwaritso ya • Mantswe a nkilweng
• Buisana ka sehlooho ho okola tema ho qetela ho tswa ditemeng
• Sebedisa mawa a • Nehelana ka tse badilweng ka
ho bala: sebedisa mokgwaritso wa ho boinnotshi kapa ka
dikgakollo tsa maemo qetela o makgethe o kopanelo
ho fumana moelelo wa balehang • Diantonime (mantswe
mantswe a matjha Ho rekota mantswe le a meelelo e fapaneng
• Hlwaya mehopolo ya meelo ya ona ka hara mohl. hodimo/faatshe)
sehlooho le dintlha tse dikshinare ya hae
ikgethileng • Ngola dipolelo o
• Buisana ka sepheo sa sebedisa mantswe
lengolo kapa ditlhaloso ho
• Buisana ka fomate ya bontsha moelelo, jj.
lengolo
Ho itlwaetsa ho bala
• Balla hodimo ka
maikutlo, bontsha
kutlwisiso
• Balla hodimo a
sebedisa qapodiso e
nepahetseng, sebaka
le bophahamo ba
lentswe
82 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela le ho Ho bala tema ya Sebedisa Ho sebetsa ka mantswe
buisana ka puo e tlhahisoleseding Tema tlhahisoleseding
YA 33-34 • Sebedisa dikshinare
buuweng ho tswa Bukakgakollong ho tswa temeng e
ho sheba mopeleto le
kapa Faeleng ya Titjhere bonwang mohl. ditjhate/
• Buisana ka dintlha tsa meelelo ya mantswe
ya Mohlodi (FTM) dipapetla/didayakeramo/
sehlooho le ditlha tse
dimmapa tsa monahano/ • Sebedisa tsebo
ikgethileng • Pele ho ho bala:
dimmapa/ditshwantsho/ ya ditllhaku tsa
bala le ho buisana
• Rekota dikerafo ho ngola tema nteterwane le ditlhaku
ka dihlooho le
tlhahisoleseding e tsa pele pele tsa
ditshwantsho • Ngoladiratswana tse
ikgethang hodima lentswe ho fumana
pedi ho isa ho tse tharo
tjhate kapa mmapa wa • Ela hloko seabo mantswe ka hara
monahano seoditshwantsho le • Mopeleto le matshwao dikshinare.
difotokerafo di se a puo a nepahetse
Ho itlwaetsa Ho Ho sebetsa ka dipolelo
bapalang ho bopeng
mamela le Ho bua Ho ngola tema
moelelo • Qala ho sebedisa
bakeng sa matlafatso e bonwang ya
maemedi a thuo (mohl.
• Araba dipotso mabapi tlhahisoleseding
(Kgetha e le nngwe ya ka, ya hao, ya hae,
le tema
bakeng sa boikwetliso ba • Etsa kgutsufatso ya rona, ya bona)
letsatsi) • Kgutsufatsa ya mmapa wa
• Eketsa hodima
seratswana a monahano wa tema
• Etsa thothokiso kutlwisiso le
tshehetswa e kgutshwanyane ka
tshebediso e bonolo ya
• Bapala papadi ya puo tshehetso
Ho etsa mosebetsi lekgathe
• Fana le ho latela wa kutlwisio ka tema • Hlophisa dintle le
• Sebedisa makopanyi
ditaelo/ditshupiso (mesebetsi ya molomo/ dimpe ka hara papetla
ho bontsha ho kopanya
mesebetsi e ngolwang)
• Buisana ka sehlooho • Sebedisa dikshinare (le) le tatelano (yaba,
Ho itlwaetsa ho bala ho sheba mopeleto le pele)
meelelo ya mantswe
• Balla hodimo ka • Sekaseka dipolelo
qapodiso, bokgeleke Ho rekota mantswe le tse bonolo ho ya
le maikutlo a meelo ya ona ka hara ka moetsi, ketso,
nepahetseng dikshinare ya hae moetsuwa mohl.
“Bongi/bala/buka ya
Ho ikgopotsa ka • Ngola dipolelo o
hae”
tema e badilweng ka sebedisa mantswe
boikemelo/ka bobedi kapa ditlhaloso ho • Utlwisisa le ho
bontsha moelelo, jj. sebedisa puopehelo.
• Hlahisa karabo ka tsela
ya maikutlo ka tema e • Sebedisa melawana
badilweng e fetolelang mabitso
ho ba dibaka
• Amahanya tema le
(mohl. ‘Gauta, e
bophelo ba hae
leng serashwa se
fumanwang Gauteng,
ke ntho e bohlokwa e
rekisetswang dinaha
tsa ntle.’)
• Sebedisa feelwane
bakeng sa ho arola
mabitso lenaneng
• Sebedisa ditsejana
bakeng sa puo ya
mmui
Tlotlontswe maemong
• Mantswe a nkilweng
ho tswa ditemeng
tse badilweng ka
boinnotshi kapa ka
kopanelo
CAPS 83
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho mamela pale Ho bala pale Ho ngola tjhebobotjha Ho sebetsa ka mantswe
ya buka
YA 35-36 (Kgetha ho tswa ho Tema ho tswa • Sebedisa dikshinare
dipale tse seng tsa Bukakgakollong kapa • Kgetha dikahare le ho sheba mopeleto le
nnete/ditshomotseo Faeleng ya Titjhere ya sebopeho se lokelang meelelo ya mantswe
a fetileng ho tsona/ Mohlodi (FTM)
• Hlahisa le ho hlalosa • Mantswe a welang
qabolang/ditoro tsa
• Pele ho ho bala: lepa maikutlo a hae tlasa leloko le le leng
motshehare/dipale tsa
from the title and mohl. khavara ya buka
bophelo ba nnete/pale • Kenyeletsa thaetlele,
ditshwantsho le leqephe di wela
tsa histori tse seng tsa baphetwa le
lekaleng le tshwanang
nnete) • Sebedisa mawa a kgutsufatso
e leng “buka”
ho bala: sebedisa
Tema ho tswa Ho ngola lengolo
dikgakollo tsa maemo Ho sebetsa ka dipolelo
Bukakgakollong kapa setswalle
ho fumana moelelo wa
Faeleng ya Titjhere ya • Sebedisa mokgwa wa
mantswe a matjha • Kgetha dikahare tse
Mohlodi (FTM) ho botsa dipotso mohl.
lokelang
• Buisana ka poloto, mang, eng, eng, efe,
• Botsa dipotso tse
sebaka le baphetwa • Sebedisa foreime ha hobaneng, jwang.
lokelang le ho araba
ho hlokeha feela
dipotso • Buisana ka tatelano • Ntshetsapele
ya diketsahalo, araba • Ngola molaetsa ka tshebediso ya
• Kgutsufatsa pale
dipotso mabapi le se nepo makopanyi ho bontsha
• Araba le ho qala ho etsahetseng pele, la mabaka le sepeho.
• Lotomanya
botsa dipotso le ho bobedi, jj.
tlhahisoleseding ka • Qala ho sebedisa
araba dipotso tse
• Botsa le ho araba tatelano makopanyi ho bontsha
rarahaneng mohl.
dipotso tse rarahaneng kgetho (mohl., kapa) .
Hobaneng o sa..? efe? • Ngola lebitso la hae
mohl. Hobaneng o
O hopola jwang...? qetellong • Lekgathe letlang
sa..?; Ke eng..? O
(mohl. “Ke tla mmona
• Hlahisa maikutlo le nahana eng..? • Sebedisa setaele se
hosane.’ ‘Ke tlo mpona
ho fana ka mabaka seng sa semmuso sa
• Hlahisa le ho hlalosa hosane.’)
bakeng sa maikutlo ho ngolaho loketseng
maikutlo a hae
ao mohl. mabapi le sepheo seo • Eketsa hodima
ditaba tsa boitshwaro, Ho etsa mosebetsi kutlwisiso le
kahisano, tse Ho sebedisa mokgwa
wa kutlwisio ka tema tshebediso ya lejwale
hlokolosi paleng, ho wa ho ngola
(mesebetsi ya molomo/ letswelli
fapanyetsana pakeng mesebetsi e ngolwang) • Sekaseka mehopolo
Tlotlontswe maemong
tsa dipuo ha a kgona ka kelello
Bala dithothokiso
• Mantswe a nkilweng
• Sebedisa makgathe a • Ngola mokgwaritso ya
• Pele ho ho bala: lepa ho tswa ditemeng
hlahisitsweng pejana pele
ho tswa thaetleleng le tse badilweng ka
kereiteng tse fetileng
ditshwantshong • Boeletsa boinnotshi kapa ka
mohl. lefetile le letlang
kopanelo
le bonolo • Sebedisa mawa a ho • Hlaola diphoso
bala mohl. sebedisa
dikgakollo tsa maemo • Ngola mokgwaritso ya
ho qetela
• Araba dipotso tsohle
mabapi le thothokiso • Nehelana ka
mokgwaritso wa ho
• Hlahisa maikutlo a qetela o makgethe o
tsowang ke thothokiso balehang
• Buisana ka raeme le Ho sebedisa dikshinare
alithereishene ho sheba mopeleto le
meelelo ya mantswe
• Buisana ka papiso
e entsweng ka hara Ho rekota mantswe le
thothokiso (simile) meelo ya ona ka hara
dikshinare ya hae
• Ngola dipolelo o
sebedisa mantswe
kapa ditlhaloso ho
bontsha moelelo, jj.
84 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE YA Mamela thothokiso Ho itlwaetsa ho bala
kapa
35-36 • Balla hodimo ka
tema ho tswa maikutlo, bontsha
Bukakgakollong kapa kutlwisiso
Faeleng ya Titjhere ya
• Balla hodimo a
Mohlodi (FTM)
sebedisa qapodiso e
• Phetha mehopolo ya nepahetseng, sebaka
sehlooho le bophahamo ba
lentswe
• Buisana ka meholpolo
e leng yona ya Ho ikgopotsa ka
mookotaba tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• Amahanya le
boiphihlelo ba hae • Etsa tjhebobotjha ya
buka e lotomantsweng
• Hlwaya morethetho le
hantle e ka nehelano
mantswe a qalang ka
ya molomo e
modumo o tshwanang
babatsehang
(alithereishene)
• Hlwaya le ho buisana
ka papiso (mohl.
simile)
• Hlahisa maikutlo a
tsoswang ke thothokiso
• Bina pina/mela e
kgethilweng ya pina
Ho itlwaetsa Ho
mamela le Ho bua
(Kgetha e le nngwe
bakeng sa boikwetliso ba
letsatsi)
• Etsa thothokiso
• Bapala papadi ya puo
• Fana le ho latela
ditaelo/
• ditshupiso
• Buisana ka sehlooho
• Pheta diketsahalo le
boiphihlelo ka tatelano
e nepahetseng, a
araba dipotso mabapi
le hore ho etsahetseng
pele, la bobedi, la
boraro, jj
CAPS 85
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho nka karolo Ho bala tema ya mediya Ho ngola seratswana Ho sebetsa ka mantswe
dipuisanong (mohl. mohl. makasine atikele/ se bonolo o sebedisa
YA 37-38 • Peleta mantswe a
batho bao e leng pehelo ya ditaba. foreime
tlwaelehileng ka nepo,
mehlala e metle)
Tema ho tswa • Kenyeletsa a sebedisa dikshinare
• Botsa le ho araba Bukakgakollong kapa tlhahisoleseding e ya hae
dipotso Faeleng ya Titjhere ya lokelang
• Sebedisa tsebo
Mohlodi (FTM)
• Hlompha baithuti ba • Kenyeletsa mohopolo ya ditllhaku tsa
bang • Pele ho ho bala: lepa was ehlooho o nteterwane le ditlhaku
hore tema e bua ka hlakileng tsa pele pele tsa
• Mamela baithuti
eng ka ho e lahlela lentswe ho fumana
ba bang le ho ba • Ntshetsapele
leihlo feela mantswe ka hara
kgothaletsa ho bua tlhahisoleseding ka
dikshinare.
• Sebedisa letoto la tatalano
Ho nka karolo
mawa a ho bala mohl. Ho sebetsa ka dipolelo
dipuisanong • Sebedisa makopanyi le
ho okola, ho fetisa
ho hlophisa diratswana • Sebedisa “tlamela” ho
• Nahana ka mahlo feela
ka nepo bontsha tlameho
dikgonahalo le di
• Araba dipotso
hlalosa • Sebedisa fomate e • Qala ho sebedisa
• Buisana ka dintlha tsa nepahetseng makopanyi ho bontsha
• Ba fapanyetsana
sehlooho le ditlha tse maemo
• Sebedisa thutapuo
• Hlompha maikutlo a ba ikgethileng
e nepahetseng, • Sebedisa ho bapisa
bang
• Buisana ka moralo wa tlotlontswe, mopeleto (mohl. jwalo ka)
• Kgothaletsa ba bang setshwantsho popeho le qapodiso
• Sebedisa matshwao a
ho bua ya tema
Ho iketsetsa phoustara potso
Ho itlwaetsa Ho • Bapisa moralo bakeng sa ho
• Sebedisa matshwao a
mamela le Ho bua le popeho ya imatlafatsa
makalo
lehlasedinyana leo
(Kgetha e le nngwe • Kenyeletsa
Tlotlontswe maemong
bakeng sa boikwetliso ba Ho etsa mosebetsi tlhahisoleseding e
letsatsi) wa kutlwisio ka tema lokelang • Mantswe a nkilweng
(mesebetsi ya molomo/ ho tswa ditemeng
• Etsa thothokiso • Kenyeletsa
mesebetsi e ngolwang) tse badilweng ka
setshwantsho
• Bapala papadi ya puo boinnotshi kapa ka
Ho itlwaetsa ho bala
• Sebedisa fomate e kopanelo
• Fana le ho latela
• Balla hodimo ka nepahetseng
ditaelo/ • Mantswemararane
qapodiso, bokgeleke
• Sebedisa makgetha mohl. lejelathoko
• ditshupiso le maikutlo a
a sebopeho a kang
nepahetseng
• Buisana ka sehlooho mmala le boholo bo
fapaneng kapa mefuta
ya kgatiso (mongolo)
• Nehelana
kamokgwaritso wa ho
qetela o makgethe o
bonahalang
86 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KEREITE YA 6
KOTARA YA 4
HO MAMELA LE HO DIBOPEHO LE MELAO
HO NGOLA LE HO
BOKGONI BUA (MESEBETSI YA HO BALA LE HO BOHA YA TSHEBEDISO YA
NEHELANA
MOLOMO) PUO
BEKE Ho bala le ho utlwisisa Ho sebedisa mokgwa
tema ya mediya e nang wa ho ngola ka
YA 37-38
le ditshwantsho mohl. tshehetso
diphoustara le dipapatso
• Ngola mokgwaritso wa
• Pele ho ho bala: pele
buisana ka
• Boeletsa
ditshwantsho
• Hlaola diphoso
• Manolla
tlhahisoleseding • Ngola mokgwaritso ya
ho qetela
• Buisana ka sepheo sa
tema • Nehelana ka
mokgwaritso wa ho
• Buisana ka tshebediso
qetela o makgethe o
ya puo
balehang
• Hlwaya le ho buisana
Ho rekota mantswe le
ka makgetha a
meelo ya ona ka hara
sebopeho a kang
dikshinare ya hae
mmala le boholo bo
fapaneng kapa mefuta • Ngola dipolelo o
mongolo (fonto) sebedisa mantswe
kapa ditlhaloso ho
• Buisana ka moralo wa
bontsha moelelo, jj.
setshwantsho
• Bapisa ditema tse
fapaneng mohl.
diphoustara le
dipapatso
Ho ikgopotsa ka
tema e badilweng ka
boikemelo/ka bobedi
• Arolelana maikutlo ka
tema
BEKE
TEKANYETSO YA SEMMUSO
YA 39-40
CAPS 87
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
KAROLO YA 4: TEKANYETSO PUONG YA TLATSETSO YA BOBEDI
4.1 SELELEKELA
Tekanyetso ke tshebetso e radilweng, e tswelang pele ya ho hlwaya, ho bokelletsa le ho fumana moelelo wa
tlhahisoleseding ka phihlello ya baithuti, ho sebediswa mefuta e fapaneng ya tekanyetso. Tshebtso ena e latela
mehato e mene : ho hlahisa le ho bokeletsa bopaki ba phihlello, ho lekola le ho hlahloba bopaki bona, ho rekota
diphumano le ho sebedisa tlhahisoleseding ena ho utlwisisa boemo ba moithuti le ho mo thusa kgolong ya hae ka ha
ho ntlafatswa tshebetso ya ho ithuta le ho ruta
Tekanyetso e lokela ho ba mekga e mmedi e leng oo e seng wa semmuso (tekanyetso e tsepamisitseng hodima
tshebetso ya ho ithuta) le wa semmuso (tekanyetso ya se ithutilweng) . Mekgeng ena e mmedi baithuti ba lokela ho
nehwa tlaleho hore batle ba ntlafatse ho ithuta ha bona.
Katleho ya baithuti ba Puo ya Tlatsetso ya Bobedi e itshetlehile ho mesebetsi e etswang kgafetsa ya tekanyetso eo
e seng ya semmuso le tlaleho ho tswa ho matitjhere ha ba ntse ba ngola ditema le mesebetsi. Moralo wa ho ruta o
nale dikahare tse hlokahalang, bokgni le mawa a ho ruta le ho ithuta selemo kaofela. Sena ke sona se tla lekolwa
maemong a tswelopele. Ha se ntho tsohle tse rutwang tse hlokang tekanyetso ya semmuso. Leha ho le jwalo ke taba
ya bohlokwa hore tswelopele ya baithuti e ka ditsela ka bobedi tsa mananeo a semmuso le ao e seng a semmuso,
ka ha sena se ntlafatsa moralo.
Bokgoni ba ho mamela, boipabolo ba tsa molomo, bokgoni ba ho araba dipotso, ho nka karolo dipuisanong le
bokgoni ba ho ngola ba baithuti, tsohle di shejwe kamehla ha ho hlokeha.
Ke taba ya bohlokwa, hape, hore baithuti ba lekolwa hore ba utlwisisa seo ba se balang e seng feela bokgoni ba ho
elellwa le ho hlopholla mantswe. Tekanyetso ya ho bala le yona e lokela ho etswa kgafetsa e se be ntho e etswang
hang feela e be ho fedile. Tekanyetso ya semmuso ya ho bala e tsepamiswe ho ho balla hodimo le mesebetsi e
thusang ho bontsha hore moithuti utlwisisitse ho le ho kae, mohlala, ho pheta pale hapa kapa ho araba dipotso
Tekanyetso ya mosebetsi o ngolwang e tsepamiswa haholo bokgoning ba moithuti ba ho fetisa moelelo, le hore ba
ngotse ka nepo ho le ho kae, mohlala, thutapuo le tshebediso e nepahetseng, mopeleto le le qapodiso. Ditekanyetso
tsohle di bontshe hore ho ithuta puo ke tshebetso le hore baithuti bake ke ba hlahisa karolo ya sengolwa e nepahetsng
hang/ha ba qala. Ka hoo he, mehato e fapaneng ya tshebetso ya ho ngola e lekolwe le yona.
Ha o fana ka mosebetsi wa tekanyetso ya semmuso, ho tla ba le ho tsepama ho bokgoni (skill) bo itseng, mohlala,
ho mamela le bua kapa ho bala kapa ho ngola.Le ha ho le jwalo, hobane ho rutwa ha puo e le tshebetso e hokelang,
bokgoni bo fetang bonngwe bo a hlahella mesebetsing ena. Sebopeho sa puo se lekolwe maemong. Ho tshwanelwa
ho etswa bonnete ba hore tekanyetso ha se e ngolwang feela, empa e dumelle boikwetliso le tsa molomo. Ke taba
ya bohlokwa ho lekola seo baithuti ba se utlwisisang e seng seo ba se tsebang ka hlooho, ka hoo lekola bokgoni
haholoholo, mohlala, baithuti ba ka peleta mantswe ka nepo tekong e ngotsweng ka Labohlano, empa na ba ka tseba
ho sebedisa ona mantswe ao ka nepo ha ba ngola/rekota ditaba/pale tsa bona ?
Ho ruta le ho lekola puo ho kenyelletse baithuti bohle, le mawa a fumanwe a ho thusa baithuti bohle ho fihlela le
ho hlahisa ditema tsa puo. Baithuti ba bang ba nang le ditshitiso ba ka se kgone ho fihlella sepheo jwalo ka ha ho
nehelanwe ka sona ho Setatemente sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso.
88 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
4.2 TEKANYETSO E SENG YA SEMMUSO KAPA YA KAMEHLA
Sepheo sa tekanyetso ya ho ithuta e etswang kamehla ke ho bokelletsa tlhahisoleseding ka phihlello ya moithuti ka
nako tsohle, ebe tlhahisoleseding ena e ka sebediswa ho tlisa ntlafalo ho ithuteng ha bona.
Tekanyetso eo e seng ya semmuso e sebediswa kamehla (letsatsi le leng le le leng) e sebedisetswa ho laola
kgatelopele ya moithuti. Hona ho etswa ka ho ba lekola kapa ho boha se etswang ke moithuti, ho tshwara dipuisano,
dipontsho tseo ba di etsang, dikopano tsa moithuti-titjhere, ho ikgokahanya ho sa laolweng ha moithuti le ba bang ka
phaposing, jj. Tekanyetso eo e seng ya semmuso ke ntho e bonolo feela jwalo ka ho emisa mahareng a thuto o lekola
baithuti kapa o buisana le baithuti ka hore na thuto e ntse e tsamaya jwang.Tekolo ya bokgoni ba puo e tla etswa ka
mekgwa ya ho boha se etswang ke moithuti, dihlakiso tse ngolwang, mesebetsi ya tsa molomo le nehelano, diteko
tse ngolwang, ho balla hodimo le mefuta e meng ya ya ditekolo.Tekanyetso eo e seng ya semmuso e sebedisetswe
ho fa baithuti tlalehopoeletso le ho thusa titkjhere moralong wa ho ruta, mme ha hloke ho rekotwa. E se ke ya nkwa
e le ntho e arohaneng le mesebetsi ya ho ithuta e etswang ka phaposing hape o ka sebedisa mesebetsi ya hao ya
ho ithuta e mengata ho lekola baithtuti ka tsela eo e seng ya semmuso. Ka nako e nngwe o ka hloka ho rala kgafetsa
tekanyetso ya mefuta e itseng ya mesebetsi ho kgothatsa baithuti ba hao ho ithuta ka thata, jwalo ka ditema tsa
mopeleto. Titjhere a ka tshwaya kapa baithuti ka bo bona ba ka itshwaela mesebetsi ena ya tekanyetso.
Ho sisinywa hore ho sebediswe beke tse pedi tse qalang tsa kotara ho etsa tekanyetso ya motheo le baithuti. O ka
sebedisa mesebetsi e fanweng ho moralo wa ho ruta bekeng tse pedi tse qalang ho etsa tekanyetso ena. Sena se tla
o fa monyetla wa ho bona hore baithuti ba hao ba tla hloka tlhokomelo e jwang ha o ntse o tswela pele.
Boitekolo le tekolo ka moithutimmoho di etsa hore baithuti ba ikakgele ka setotswana mesebetsing ya tekanyetso.
Hona ke ho bohlokwa hobane ho dumella baithuti ho ithuta ho tswa ho le bontsha kapa ho hadimola ka tshebetso ya
bona. Sephetho sa tekanyetso eo e seng ya semmuso ha se hlokwe ho rekotwa ntle le haeba titjhere o batla ho etsa
jwalo. Mohlomong titjhere a ka lakatsa ho ba le rekoto ya hae eo e seng ya semmuso ho bona hore na moithuti ka
mong kapa ya itseng o ntse a tsamatsamaya jwang thutong ena le ho thusa ho rala kla nepo ho etsa bonnete ba hore
baithuti ba fumana bokgoni le kutlwisiso e hlokahalang. Diphetho tsa tekanyetso eo e seng ya semmuso ya kamehla
ha di sebediswe bakeng sa kgatelopele ya moithuti le ho nehelana ka mangolo a thuto.
4.3 TEKANYETSO YA SEMMUSO
Mesebetsi yohle ya tekanyetso e bopang lenaneo la tekanyetso ya semmuso ya selemo e nkwa e le Tekanyetso
ya Semmuso. Mesebetsi ya tekanyetso ya semmuso e tshwauwa le ho rekotwa semmuso ke titjhere bakeng sa
kgatelopele le nehelano ya lengolo la semmuso. Mesebetsi yohle ya Tekanyetso ya semmuso e lokelwa ke ho
lekanyetswa ho netefatsa hore ke ya boleng bo hlokehang le ho netefatsa hore maemo ke a nepahetseng.
Ha ditokisetso bakeng sa mesebetsi ya tekanyetso ya semmuso e ka nna ya etswa ka ntle ho phaposi, boitokisetso
ba ho qetela bo lokela ho etswa ka tlasa maemo a laolehang, ka phaposing.
Tekanyetso ya semmuso e neha matitjhere tsela e molaong e latelang mehato eitseng ya ho lekola kgatelopele ya
baithuti kereiting le thutong e itseng. Mehlala ya tekanyetso ya semmuso e kenyelletsa diteko, ditlhahlobo, mesebetsi
ya matsoho, diprojeke, nehelano ya mesebetsi ya tsa molomo, dipontsho (jwalo ka ho pheta pale, ho nyalanya)
, diketsahalo (jwalo ka tshwantshiso) , meqoqo, ho nka karolo mesebetsing ya tsa molomo jwalo ka dayaloko,
dingangisano le dipuisano (discussions) , mesebetsi e ngolwang (jwalo ka ho tlatsa maqephe a tshebetso, ho ngola
dirapa kapa mefuta e meng ya ditema) .
Mesebetsi ya Tekanyetso ya Semmuso e bopa karolo ya Lenaneo la Tekanyetso ya semmuso la selemo kaofela
kereiting ka nngwe le thutong ka nngwe.
CAPS 89
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Mesebetsi ya tekanyetso ya semmuso ha e a lokela ho lekanyetsa feela tsebo le bokgoni ba baithuti, empa le
tshebediso ya bona ya puo maemong.
Ho tekanyetso ya semmuso, re sebedisa dimemorandamo, dirubriki, manane a tekolo le dikala tse reitang le
disebediswa tse ding tsa tekanyetso tse loketseng ho sheba, ho lekola le ho lekola maemo a baithuti a kutlwisiso le
bokgoni. Kgetha sesebediswa sa tekanyetso se loketseng hantle mofuta wa mosebetsi o tla lekolwa. Mohlala, rubriki
e lokile ho feta memorandamo bakeng sa serapa sa bongodi ba boiqapelo. Memorandamo o loketse hantle teko ya
mopeleto kapa mosebetsi wa tekokutlwisiso.
Ditlhokeho tsa Tekanyetso ya Semmuso ho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi ke tse latelang :
• Ditekanyetso tse pedi tsa semmuso kotareng tse qalang tse tharo di tshwanetse ho phethwa le e le nngwe
kotareng ya bone, mme e tla ba tse supileng selemo ho kaofela. Ditekanyetso tse supileng tseo tsa
semmuso di etsa 75% ya matshwao kaofela a selemo bakeng sa Puo ya Tlatsetso ya Bobedi dikereiting tsa
4, 5, le 6. Matshwao ana a tekanyetso ya semmuso a kenyeletsa teko ya bohare ba selemo le tlhahlobo,
haeba di ngotswe.
• Mosebetsi wa pele wa tekanyetso ya semmuso kotareng e nngwe le e nnngwe o tshwanetswe ho etswa
mahareng a kotara. Mosebetsi wa teko ya bohareng ba selemo wa tekanyetso wa kotara ya 2 o tshwanetse
ho etswa ho ya mafelong a kotara.
• Ho tla ba le tlhahlobo qetellong ya selemo e tla ba matshwao a etsang 25%.
• Mosebetsi o mong le o mong wa tekanyetso ya semmuso o tshwanela ho kenyeletsa mesebetsi e lekolang
Ho mamela le ho bua, ho bala, ho ngola, le Thutapuo le Tshebediso, mme e tshwanetswe ho etswa ka
matsatsi a mabedi.
• Dibopeho le Melao ya Tshebediso ya Puo di lekolwe maemong.
• Mesebetsi ya tekanyetso ya semmuso e tshwanetse ho lekola mefuta e fapaneng ya bokgoni ba puo hore
ntlha tsa bohlokwa di tla lekolwa ka kotara kapa ka selemo. Etsa bonnete ba hore baithuti ba se ba ile ba
lekanyetswa ka ka tekanyetso eo e seng ya semmuso le hore ba filwe tlaleho pele ba ka ilo lekolwa ka
tekanyetso ya semmuso.
• Tekanyetso yohle ya Mokgahlelo o Mahareng e etswa bolekanyetsi ba ka hare sekolong (Tekanyetso ya ka
hare)
Mefuta ya tekanyetso e sebedisitsweng e be e tshwanelang dilemo le ho bopa ntshetsopele ya boemo bo loketseng.
Ho bopa mesebetsi ena ho kenyelletse dikahare tsa thuto le mefuta e fapaneng ya mesebetsi ho fihlela sephetho sa
thuto
Mesebetsi ya tekanyetso ya semmuso
Ditlhoko bakeng sa ho kopanya mesebetsi ya tekanyetso di fumaneha ka diphesente. Moo ho bontshitsweng
diphesente tse mashome a mararo bakeng sa bokgoni ba puo, ho bolela hore kabo ya faenale ya matshwao bakeng
sa bokgoni boo ba puo e lokela ho ba matshwao a diphesente tse mashome a mararo tsa matshwao e seng matshwao
a mashome a mararo ka boona. Dikolo ha di a behelwa meedi ya matshwao ao di ka ratang ho a abela bokgoni
ba puo ha feela boima ba bokgoni ka bong ba puo bo nkelwa hloohong bakeng sa mosebetsi ka mong ho latela
diphesente tse abuweng. Mohlala, kereiteng ya bone, teko ya tsebo ya puo e ka fuwa matshwao a leshome kapa ho
feta, ha feela boima ba faenale bo sa fete boima bo bontshitsweng.
90 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Ho ngoleng dikarolo moralo wa tshebetso kapa tshebetso yohle e tshwanela ho lekolwa hang ka kotara. Bolelele ba
ditema tse ngolwang jwalo ka ha bo bontshitswe ho Karolo ya 3.4 bo latelwe jwalo ka ha bo le jwalo.
Popeho ya Mosebetsi wa Tekanyetso ya Semmuso (MTS) Kereite ya 4 Kereite ya 5 Kereite ya 6
Ho mamela le Ho bua 40 % 40 % 40 %
Ho mamela Mosebetsi o tla bontsha hore moithuti o ne a mametse
le ho utlwisisa mohl.mamela le ho latela ditaelo/
20 % 20 % 20 %
mamela tema o nto araba dipotso ka yona, ka molomo
kapa ka ho ngola dikarabo
Ho bua Mosebetsi o ka bontshang hore moithuti a ka kgona ho
ipuella ka molomo, mohl. Ho nka karolo dipuisanong
kapa dayalokong/ho buisana ka sehlooho kapa tema/ 20 % 20 % 20 %
ho fana ka ditaelo kapa ditshupiso/ho etsa thothokiso/
ho fana ka puo e kgutshwane
KAPA
Mosebetsi o le mong kapa e mmedi e kopantseng ho
mamela le ho bua ho bontsha bokgoni ba hore ba a
utlwisisa le ho ka sebedisa puo ha ba bua mohl. Ho 40% 40% 40%
mamela le ho pheta pale hape/ho mamela puisano le
ho e hlalosa.
Ho bala 30% 30% 30%%
Ho balla hodimo Mosebetsi o ka bontshang hore moithuti a ka bala ka
bokgeleke mohl. Ho bala tema e tlwaelehileng a e balla
hodimo (Kotara ya 1 ho fihla ka ya 4) /ho bala tema
e sa tlwaelehang a e balla hodimo (Kotara ya 3 le ya
4) . Sena se tshwanetse ho kenyeletsa le dipotso tse 10% 10% 10%
mmalwa ho bona hore na moithuti o utlwisisitse seo a
neng a se bala.
Tema ya Mosebetsi o le mong kapa e mmedi e ka bontshang
kutlwisiso e hore moithuti o utlwisisa moelelo wa tema le ho
balwang hlokomela makgetha a tema, mohl. Ho araba dipotso/
pheta pale hape/ho etsa sephetho sa hae/ho fana
ka kgutsufatso/ho fana ka maikutlo a hae/ho hlalosa 20% 20% 20%
makgetha a tema. Ditema tse sebedisitsweng e ka ba
diqotso tse kgutshwane kapa ditema tse atolositsweng
tse badilweng ka nako ya padisonotshi. Mosebetsi oo e
be o tshwanelang tema e kgethilweng.
Ho ngola 20% 20% 20%
CAPS 91
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Bongodi ba Mosebetsi o le mong o ka bontshang hore moithuti o
boiqapelo kgona ho hlahisa mohopolo ka boiqapelo ba ho ngola
mohl. Ho ngola tema ya boiqapelo ya mofuta o itseng
10% 10% 10%
(jwalo ka pale/thothokiso) kapa karolo ya ya yona kapa
dipolelo. Mosebetsi ona o tshwanetse ho bontsha
tshebediso ya thutapuo maemong.
Ho ngola Mosebetsi o le mong o ka bontshang hore moithuti a
bakeng sa ka fana ka tlhahisoleseding ka tsela ya ho ngola, mohl.
tlhahisoleseding/ Ho ngola tema e itseng ya mofuta wa phedisano le
kgokahano ya kgokahano (jwalo ka pehelo/raporoto/phoustara/ 10% 10% 10%
ho leibola dayakramo/dipolelo) kapa karolo ya yona.
Mosebetsi ona o tshwanetse ho bontsha tshebediso ya
thutapuo maemong.
Sebopeho sa puo le melao ya tshebediso ya puo 10% 10% 10%
Tshebediso ya Mosebetsi o le mong kapa e mmedi e bontshang hore
semmuso ya puo baithuti ba na le tsebo ya thutapuo le tshebediso ya
yona, mohl. Tshebediso e nepahetseng ya matshwao 10% 10% 10%
a puo/mopeleto/tshebediso e loketseng ya ya dikarolo
tsa puo
Phesente yohle bakeng sa mosebetsi ka mong 100% 100% 100%
92 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
4.4 LENANE LA TEKANYETSO
Lenaneo la Tekanyetso le etseditswe ho ala mesebetsi ya tekanyetso ya semmuso dithutong tsohle tsa sekolo kotara
ho pota. Lenane bakeng sa tekanyetso le tshwanetswe ho ralwa ke sekolo ho bontsha matsatsi ao mesebetsi ena e
tlang ho phethwa/ngolwa ka ona.
4.4.1 Tjhebokakaretso ya ditlhoko
Papetla e latelang e nehelana ka tjhebokakaretso ya ditlhoko tsa Lenaneo la Tekanyetso bakeng sa Dipuo tsa
Tlatsetso tsa Bobedi bakeng sa kotara ka nngwe:
Papetla ya 4.1: Dikereite tsa 4 – 6
Kotara ya 1 Kotara ya 2 Kotara ya 3 Kotara ya 4
Kereite ya 4 MTS wa 3/
Tlhahlobo
Tlhahlobo ya
MTS wa 1 MTS wa 2 MTS wa 4 MTS wa 5 ya mafelo a
bohare ba
selemo
selemo
Kerete ya 5 MTS wa 3/
Tlhahlobo
Tlhahlobo ya
MTS wa 1 MTS wa 2 MTS wa 4 MTS wa 5 ya mafelo a
bohare ba
selemo
selemo
Kereite ya 6 MTS wa 3/
Tlhahlobo
Tlhahlobo ya
MTS wa 1 MTS wa 2 MTS wa 4 MTS wa 5 ya mafelo a
bohare ba
selemo
selemo
Matshwao a Tlhahlobo
faenale ha a Tekanyetso e tswellang 75% ya mafelo a
feletse selemo 25%
4.4.2 Ditlhahlobo
Dikahare tsa tlhahlobo ya mafelo a selemo di nkwe ho tswa mesebetsing e phethilweng ya selemo mme e be kgetho
ya bokgoni le mesebetsi e tla etsa moithuti hore a bontshe hore o lokile bakeng sa ho ikamahanya le mosebetsi
selemo se tlang.
Tlhahlobo e kenyelletsa tse latelang :
• Tema ya kutlwisiso e balwang, hammoho le mosebetsi wa tlotlontswe
• Ho ngola tema e kgutshwane ya boiqapelo, hammoho le tshebediso ya sebopeho se loketseng le se
nepahetseng, thutapuo, matshwao a puo le mopeleto.
• Ho ngola tema ya kgokahano e kgutshwane, hammoho le tshebediso ya sebopeho se loketseng le se
nepahetseng, thutapuo, matshwao a puo le mopeleto.
• Tsebo le kutlwisiso ya thutapuo, matshwao a puo le mopeleto.
• Bokgoni ba ho mamela le ho bua bo ke ke ba lekolwa e le karolo ya tlhahlobo ka ha tsena di hloka nako e
teletsana hore di lekolehe hantle.
CAPS 93
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Boemo bo fapaneng (weighing) ba matshwao bakeng sa tlhahlobo bo eme tjena:
Kereite ya 4 Kereite ya 5 Kereite ya6
Tema ya kutlwisiso e balwang 60% 60% 50%
Ho ngola 25% 25% 35%
Dibopeho tsa puo le tshebediso ya puo 15% 15% 15%
Phesente yohle 100% 100% 100%
4.5 HO REKOTA LE HO TLALEHA
Ho rekota ke tshebetso eo ho yona titjhere a ngolang le ho boloka boemo ba phihlello ya moithuti mosebetsing wa
tekanyetso e itseng. Tshebetso ena e bontsha kgatelopele ya moithuti mabapi le ho fumana phihlello e boletsweng
Setatementeng sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso. Direkoto tsa phihlello ya moithuti ke tsona tse fanang ka
bopaki ba kgatelopele e kgopolong ya moithuti kereiting eo a leng ho yona le hore na o se a loketse ho fetela kapa
ho fetisetswa kereiting e latelang. Direkoto tsa phihlello ya moithuti di ka sebediswa ho netefatsa kgatelopele e
entsweng ke titjhere mmoho le baithuti tshebetsong ya ho ruta le ho ithuta.
Ho tlaleha ke ho tsebisa/tsebahatsa phihlello ya moithuti ho moiothuti ka boyena, batswadi, sekolo, mmoho le ba
bang ba ba nang le seabo thutong ya moithuti. Phihlello ya moithuti e ka tlalehwa ka ditsela tse mmalwa. Ditsela
tsena di kenyelletsa dikarete tsa tlaleho, dikopano tsa batswadi, matsatsi a ho etela sekolong, dikopano tsa titjhere
le motswadi, ho letsa mehala, mangolo koranta ya ka phaposing kapa la sekolo, jj. Matitjhere dikereiting tsohle ba
tlaleha phihlello ya moithuti thutong e itseng ka phesente kgahlanong le thuto. Dikgato tse supileng tsa boipabolo
(competence) di hlalositswe thutong e nngwe le e nngwe e balletsweng Dikereiti tsa R – 12. Maemo a phihlello a
fapaneng mmoho le diphesente tse tsamaelanang le tsona jwalo ka ha di bontshitswe Papetleng e ka tlase.
DIKHOUTU LE DIPHESENTE TSA HO REKOTA LE HO TLALEHA
TLHALOSO YA BOIPABOLO/
KHOUTU PHESENTE
BOKGONI
7 Phihlello e babatsehang 80 – 100
6 Phihlello e kgabane 70 – 79
5 Phihlello e ntle 60 – 69
4 Phihlello e lekaneng 50 – 59
3 Phihlello e foofo 40 – 49
2 Phihlello e karolwana feela 30 – 39
1 Ha ho phihlello 0 - 29
Matitjhere a tla rekota matshwao a nnete mabapi le mosebetsi ka mong ka ho sebedisa pampiri ya ho rekota, mme
ba tlalehe diphesente mabapi le thuto kareteng ya tlaleho ya moithuti.
4.6 TEKANYETSO YA BOLEKANYETSI
Ka bolekanyetsi ho bolelwa tshebetso e netefatsang hore mesebetsi ya tekanyetso ke ya nnete, e loketseng, mme
ethehilwe ho latela metheho e behilweng. Bolekanyetsi bo lokelwa ho etswa sekolong, lefapheng la thuto la sedika,
la profensi le la naha. Ditlwaelo tsa bolekanyetsi tse tletseng le tse loketseng di lokela ho ba maemong bakeng sa ho
ka nnetefatsa boleng ditekanyetsong tsohle tsa thuto.
94 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Balekanyetsi ba meamo a sekolong ba fane ka maikutloa nang le boleng ho netefatsa hore mesebetsi ya tekanyetso
sekolong e a ntlafatswa. Bolekanyetsi ha se feela ho bona/sheba hore mesebetsi ya tekanyetso e hlokehang e entswe
kapa ho sebedisitswe memorandamo le disebediswa tsa tekanyetso tse nepahetseng hantle ha ho lekanyetswa.
Dipuong, sena se bolela hore, molekanyetsi o tla fana ka ditshwaelo tse ntle, hara dintho tse ding, ho bolela hore
tekokutlwisiso ke ya maemo a jwang, ho ngolwa ho atolositsweng ho entswe kgafetsa, boleng ba disebediswa tsa
tekanyetso le menyetla ya tswelopele e fuweng, le hore titjhere o sebetsana jwang le dibuka tsa baithuti le bopaki ba
mosebetsi wa baithuti.
Tshebetso ya ho lekanyetsa e tshwanetse ho netefatsa hape hore direiting tseo ho fanwang ka tsona di tshwana ho
habahanya diphaposi tsohle tsa kereiti, le dikereiti tsohle tsa mokgahlelo oo. Mohlala, reiti ya 3 e fuwang ke titjhere e
mong e tshwanetse ho emela maemo a tshwanang a bokgoni le tsebo jwalo ka e nngwe e tshwanang le yona yona e
filweng ke titjhere e nngwe. Ka hoo, ho bohlokwa hore Hlooho ya Thuto e phethe bolekanyetsi ba ka hare kgafetsa.
4.7 KAKARETSO
Tokomane ena e balwe hammoho le ditokomane tse latelang:
4.7.1 The National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum
Statement, Grades R – 12; le
4.7.2 The policy document, National Protocol for Assessment Grades R – 12.
CAPS 95
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
LENANE LA MANTSWE LE DITLHALOSO TSA WONA
Akaretsa (paraphrase) – ho pheta mohopolo kapa tema hape, empa e behwa ka mantswe a mang (ka sepheo sa
ho e nolofatsa bakeng sa kutlwisiso.
Akeronime –lentswe le qapodisehang le bopilweng ka tlhaku/ditlhaku tse qalang lentswe la sehlooho kapa mantswe
a sehlooho polelwaneng (Mohl. Puo ya ho Ithuta le ho Ruta =PIR, FET = Further Education le Training)
Alithereishene/Poeletsamodumo – Bonono bo sebediswang dingolweng, haholoholo dithokong le dithothokisong;
Alithereishene/Poeletsamodumo ke ha modumo o le mong o sebediswa o latelane kapa salane morao, o entse
lethathama qalang kapa hare feela mantsweng le polelong. Poeletsamodumo e tla ka dibopeho tse pedi tse latelang:
-- Poeletsadumannotshi/Asonense – ke ha ho phethwa dumannotshi e le nngwe qalong ekasitana
le hare feela mantsweng, (mohl. polelong ena ‘o bokgabane, o shweshwe, o rwetse botle’,
asonense e hlahella ho dumannotshi ‘o’.)
-- Poeletsadumammoho/Khonsonense – ke ha ho phethwa dumammoho e le nngwe qalong
ekasitana le hare mantsweng, (mohlala, poelelwaneng ena “Lefatshe, lebidi, le a phethohaka,
poeletsadumammoho e hlahella ho dumammoho ‘l’) .
Baamohedi ba ditaba (audience) – 1. Babadi, bamamedi kapa babohi ba tobilweng ka tema e itseng; bangodi/dibui
ba lokela ho ela hloko sepheo sa ho ngola le baamohedi ba ditaba ha ba rala sekotwana se ngolwang kapa puo eo
a tla nehelana ka yona, hore ba tle ba tsebe ho kgetha mokgwa o loketseng wa ho ngola.
Bala hape (rereading) - ho bala hape ke lewa le nehang mmadi monyetla o mong hape wa ho fumana moelelo wa
tema e phepetsang
Bapisa le ho arohanya (compare & contrast) – ho hlahloba ho tshwana le ho se tshwane/ho fapana ha dintho
Boikutlwahatso – botho/semelo sa mongodi: mongodi ke mang; ha motho a bala kapa a boha o fumana moelelo wa
seo mongodi a leng sona, seo a se emelang/a se dumelang mmoho le maikemisetso a hae
Bokgoni ba ho hlasela mantswe (word-attack skills) - mawa a sebediswang ha ho balwa lentswe le sa tsejweng
(mohl. ho le arola ka dinoko, kapa ho batla moelelo wa dihlongwapele kapa dihlongwanthao)
Bolokolohi ba puo – 1. mantswe a tla jwalo ka ho phalla ha noka mme a na le kgokahano le momahano e nehang
puo boleng ba ho phalla ka tlhaho, ho sebetseha ha bonolo le ho fumana moelelo wa ona ha bobebe 2. Koketso.
taolo e ntle ya thutapuo
Botemengata bo eketsehang – ke ha motho a ithuta puo (kapa dipuo) e nngwe ho tlatselletsa puo ya lapeng. Puo
ena ha e tlose puo ya lapeng empa e ithutwa ho bapa le yona. Lenaneong la botemengata bo eketsehang puo ya
lapeng e a matlafatswa le ho tiiswa, mme puo ya tlatsetso eo ho ithutwang yona empa feela e eketsa boleng (mohl.
Dipuo tsa Tlatsetso kaofela, ho kenyeleditswe Puo ya ho Ithuta le ho Rutwa (PIR) di rutwa ho bapa le puo ya lapeng;
ha di e tlose hore ho kene tsona sebakeng sa Puo ya Lapeng) .
Didumatshwano/Homonime – lentswe le nang le modumo le mopeleto o tshwanang le le leng empa a fapane ka
moelelo (mohl. tshela/tshela: Ke tla be ke tshela Lekwa hosane. Tshela metsi ka pitseng eo) .
Dikerafiki (Graphics) – ditholwana tsa mesebetsi ya bonono e bohuwang kapa ya setheknike (mohl. mosebetsi o
takilweng, ho rala) ; ditema tse tshwantshisitsweng
96 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Dikgato tsa papiso (comparative/superlative) – ke dikgato tsa ho bapisa, mme di fumanwa boholo makgething
mohl. “moholo, moholwanyane, moholo haholo”
Ditema tsa diketsahalo tsa nnete tsa bophelo (Authentic Texts) – ke ditema tse amang diketsahalo tsa nnete
tsa bophelo ba ka mehla, tseo e seng tsa dingolwa mme di sebediswa thutong ya puo ho ithuta le ho ruta, tse kang
diatikele tsa dimakasine le dikoranta, ditaba tse rekotilweng radiyong le thelevisheneng, dipapatso, dileibole tsa
dihlahiswa, dibroutjhara tse babatsang kgwebo, diforomo tsa mmuso, mehlala ya mangolo a nnete
Ditema tse bohuwang – tema ya setshwantsho kapa e tshwantshisitsweng/e takilweng e ka tadingwang mme e
nehelana ka molaetsa (mohl. ditshwantsho tsa filimi, dinepe, tse tshwantshisitsweng tsa khomputha, dikhathunu,
ditshwantsho, dimotlolo, tse takilweng, tse pentilweng)
Ditema tsa kgokahano – ditema tsa dikgokahano tsa ka mehla (mohl. mangolo, metsotso ya kopano, diraporoto,
difekse)
Dipuisano tsa moifo/phanele (panel discussion) - sehlotshwana sa batho se kopane ho tshohla sehlooho se
itseng le ho arabela dipotso mabapi le sehlooho seo
Dilitheresi (literacies) – mefuta e fapaneng ya dilitheresi, mohl. Tsebo ya bohlokolosi ba puo, boitemohelo ditemeng
tse bohuwang, ditema tsa dikerafiki (tse tshwantshisitsweng) , khomputara, tsa dikgokahano, tsa setso le phedisano
Dikgokahano tsa mefutafuta (multi-media) – mefutafuta e batsi eo ditema di ka hlahang ka yona tse kang ditema
tse ngotsweng, tse bohuwang, tse mamelwang, dividiyo, jj.
Ditemoso tse ditemeng (context clues) – hona ke lewa le sebediswang ho fumana moelelo wa lentswe leo ebang
le ‘thata’ ho utlwisiseha ka ho sebedisa mantswe a le potapotileng. Lewa lena la ho bala le ka rutwa mmoho le
tlotlontswe
Ditlamorao/sephetho (Effect) (Sheba hape sesosa) – ditholwana kapa ditlamorao tsa ketsahalo kapa maemo
Dipuisano (tsa moifo/phanele/panel discussion) - sehlotshwana sa batho se kopane ho tshohla sehlooho se
itseng le ho arabela dipotso mabapi le sehlooho seo
Fonto – mofuta le boholo ba ditlhaku tse sebediswang ha ho ngolwa, ha ho tlanywa kapa ho hatiswa (mohl. 12pt
(boholo) Times New Roman (mofuta wa ditlhaku)
Foramo (Forum) – puisano ya sehlotshwana kapa ngangisano ya foramo e ka sebediswa kgahlano le dikolo tse
ding, kapa ka phaposing ya ho ruta ka ho arola baithuti dihlotshwana tsa ba bane, moo e leng hore e mong le e mong
o tla bua ka karolo e itseng ya sehlooho se le seng. Moahlodi o tla etsa qeto ya hore ke sehlopha sefe se hlotseng
Ho kadima/ (Maadingwa) : ke tshebetso eo ho yona puo e adimang mantswe ho tswa puong e nngwe. Mantswe ana
a bitswa maadingwa kapa melata
Hlakisa (clarify) – ho hlalosa tema kapa ho hlahisa moelelo wa yona ka tsela e utlwisisehang ka ho phethahala
Hlaola diphoso (editing) – ke tshebetso ya ho ngola mekgwaritso e mengatanyana ha ho ngolwa tema, ho
kenyeleditswe le ho lokisa diphoso tsa thutapuo, tsa matshwao a puo le tsa mopeleto, le ho lekodisisa tema ho bona
hore e na le kgokahano ya mehopolo le momahano ya sebopeho. Mesebetsing ya ba dikgokahano ho tshebetso ena
e kenyelletsa ho bopa, ho kgetha le ho nehelana ka tema hara buka
Ho akanya (Infer) - moelelo kapa ho fumana moelelo o mong o itseng ka taba e buuwang, le ho akanya ditlamorao/
CAPS 97
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
tshusumetso
Ho bapisa (analogy) - 1. Ho batla ho tshwana nthong tse bonahalang eka di fapane.
2. Ho fuputsa ‘ho tshwana’ nthong tse hlahellang eke di fapane, tsela ya ho hlalosa kapa ho hlakisa empa ho se
bopaki. Hlokomela hore o se akanye ka tsela e fosahetseng. Ho lokela hore ho be le nyalano e phethahetseng
pakeng tsa ntho e hlaloswang/hlakiswang le kakanyo e etswang
Ho etsa diqeto (drawing conclusions) – hona ke lewa la ho bala le sebediswang ka mora tshebetso ya ho bala.
Ho etsa diqeto ho bolela hore moithuti o sebedisa temoso e fumanwang temeng e ngotsweng kapa e bohuwang ho
utlwisisa ho hong ho sa bolelwang ka ho otloloha temeng. Matitjhere a sebedisa lewa lena ka ho botsa dipotso tse
amang le ditaba tse balwang. Ebe he baithuti ba tla arabela ka ho ntsha mehopolo ya bona, menahano kapa dintlha
tse itshetlehileng ditabeng tseo ba di badileng
Ho nahana ka boiqapelo (creative thinking) – ke tshebetso ya ho nahana ka dikgopolo kapa maemo ka tsela ya
ho qapa le e sa tlwaelehang ka sepheo sa ho di utlwisisa hantle le ho arabela ka tsela e ntjha e bopang/hahisang,
baithuti ba nahana ka boiqapelo dithutong kaofela ha ba nahanisisa, ba qapa, ba lokisa kapa ba ntlafatsa lereo kapa
sehlahiswa
Ho mamela ka mafolofolo (active listening) – Ha motho a ikenya dieteng tsa sebui mme a mamela seo sebui se
se buang ka tlhoko; ke hona ho mamela ka tsebe tse lethwethwe
Ho tadima ditaba ka lehlakoreng le le leng (stereotyping) – mohopolo o tiileng (hangata wa mehleng ya pele,
mme o bile o na le tshekamelo) wa hore motho o lokela ho ba le seabo sefe na
Isanong – ke melao e laolang ho tsamaya ha moqoqo pakeng tsa batho e dumellang ba bang ho hlahisa mehopolo
ya bona, ho pheta hape ho hlakisa moelelo, ho kena dipakeng ka sepheo sa ho kgutlisetsa puisano motjheng o
nepahetseng, ho botsa bakeng sa ho hlakisetswa
Jakone (Jargon) – puo e ikgethang e sebediswang maemong a itseng a ikgethang a kgwebo, mesebetsi e itseng
kapa lekala le itseng la thuto. Re ka bua ka jakone ya lefapha la bophelo bo botle, ya tsa dipapadi, ya lefapha la
tsa thuto, ya sesole, sepolesa; (mohl. basebedisi ba dikhomputara ba rata ho bua ka ‘CPU’, ‘RAM’ jj.) ; jakone e tla
be e sebediswa ka tsela e fosahetseng, e kotsi ha e sebediswa ho lahlehisa bamamedi/babadi dipuisanong kapa
kgokahanong e itseng
Kakanyo (Inferring) – ke ho akanya ka tsela e utlwahalang e nang le moelelo, o tshetlehile hodima dintlha kapa
bopaki mme o sebedisa tsebo eo o nang le yona ho thusa mmadi ho utlwisisa moelelo o tebileng wa tema .. o ka
kwetlisa baithuti ho akanya ka ho qotsa polelo temeng. Ebe o re baithuti ba bolele moelelo o totobetseng wa tema
mmoho le moelelo o akantsweng
Kakanyo (lelatodi = otlolohile) – ho hong ho sisinngwang kapa ho hlahiswang temeng, empa ka tsela e sa otlolohang
Kananelo ya botle (Aesthetic) - 1. Ho ela hloko botle le bohlokolosi ba puo mme kahoo, o be sedi le ho ananela
makgabane a fuperweng ke ditema ao re phelang le wona ka dinako tsohle.
2. Motho ya sedi bohlokolosing ba puo ke motho ya ananelang botle ba bonono bofe le bofe. Lentswe la English le
sothofaditsweng, “Aesthetike” le bolela botle bo fumanwang mosebetsing wa bonono. Motho a ka boledisa ka botle
ba bonono mosebetsing o itseng, kapa wa etsa qeto e thehilweng hodima bonono.
Karaburetso (imagery) – mantswe, dipolelwana le dipolelo tse bopang ditshwantsho tse itseng ka mohopolong,
98 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
jwalo ka tshwantshiso, papiso, mothofatso, jj.
Kenyelletso ya bohle – ke ntlhatheo e tiisang hore baithuti bohle ba lokela ho fumantshwa thuto, ho sa natswe
mekgwa ya bona ya ho ithuta, boitshetleho le bokgoni ba bona
Kganyetsano/Tarakanyo (Anthithesis) – Ke tshebediso ya dipolelo kapa dipolelwana tse hanyetsanang, mehopolo
e atameleneng e a hanyetsana. Mohlala: (se) hloho ke sang aparo di benya?
Kgatello (stress) (lentsweng kapa polelong) – ho toboketsa kapa ho neha matla senoko se lentsweng kapa polelong
Kgetho ya mantswe (Diction) : Kgetho ya mantswe a itseng ho ena le a mang ka sepheo se itseng. Mohl. Bakeng
sa lentswe ‘lla’ mongodi a ka kgetha ho sebedisa mantswe ‘bokolla’ ‘hihitsa’, ‘hlaba sa mmokotsane’, jj. Kgetho ya
mantswe ao mongodi a a sebedisang e hlahisa setaele le sehalo sa hae, mme mantswe ao a na le tshusumetso ho
mmadi mabapi le tsela eo ka yona a tla arabela seo mongodi a buang ka sona
Kgohlano (conflict) – ke twantshano kapa qwaketsano e bang teng pakeng tsa dibapadi tse pedi kapa pakeng tsa
batho ba babedi le maemo/tikoloho eo ba leng ho yona. Kgohlano dingolweng e ka hlahiswa hape ke ditabatabelo
tse kgahlanong kapa makgabane a ka kelellong ya sebapadi. Kgohlano ke motheo wa dipale tsa dingolwa; e bopa
poloto. Ho na le mefuta ena e mene ya kgohlano eo re kopanang le yona:
• Motho o lwantshana le motho e mong
• Motho o lwantshana le tlhaho
• Motho o lwantshana le setjhaba
• Motho o a itwantsha ka boyena
Mefuta e meraro ya pele e ka rehwa kgohlano ya ka ntle, ha wa ho qetela e le kgohlano ya ka hare.
Kgokahano (Coherence) – 1. Ke kamano ya mehopolo e fuperweng ke tema eo ka yona mehopolo e hokahanang
ho etsa tema kapa seratswana e be ngatana e le nngwe
2. Koketso. E ka nna hape ya bolela bokgoni bo botle ba thutapuo ho nehelana ka moelelo, kapa sebopeho sa dipolelo
ka tsela e phethahetseng. Tshebediso ya thutapuo ka tsela e kopakopaneng e ka hlahisa dipolelo tse lobokaneng.
Kharikhetjha (Caricature) – 1. tlhahiso (e ngotsweng kapa e bohuwang) ya mophetwa ka tsela e feteleditsweng
haholo (pheteletso) , moo ebang ho nyatsuwa kapa ho nyefolwa semelo kapa botho ba hae. 2.
Eketsa. Ditshwantsho le botaki bo etswang ke bataki ba dikhathunu dikoranteng hangata ba etsa ka sepheo sa ho
fetelletsa sebopeho sa seo hore ba tle ba bontshe boswaswi kapa phoqo
Kobiso (sarcasm) – ke polelo kapa sehalo sa lentswe se kang e a phoqa kapa e hloka nnete, mme e sebediswa ho
nyatsa kapa ho nyefola kapa ho etsa e mong setshehisa
Lebotsi (rhetorical question) – ke potso e botswang eseng hakaalo ka sepheo sa ho fumana karabo, empa e le ho
toboketsa kapa ho fihlella sephetho se itseng (mohl. ‘na wena ha o hloke tjhelete?)
Leeme (Bias) – ke mokgwa kapa tlwaelo ya ho rata kapa ho sekamela lehlakoreng le itseng, e ka ba ho ho tshehetsa
motho, ntho, mohopolo kapa tjhadimo e itseng, mme sena se sitisa ho etsa kahlolo e nepahetseng.
CAPS 99
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Leetsisa (onomatopoeia) – medumo ya mantswe a kgwephetsa meelelo ya wona, kapa ka modumo wa lentswe, re
kgona ho akanya hore lentswe leo le bolelang
Lekola (Evaluate) – ho bopa mehopolo, ho etsa kahlolo mme o fihlele dikgopolo tse itseng mabapi le taba e itseng
Lekopanyi – ke lentswe le sebediswang ho kopanya dipolelo, dipolelwana kapa mantswe a mabedi kapa ho feta
Lentswe le phetang/tjhadimo (narrative voice/point of view) – lentswe la motho ya phetang pale (mohl. ho ka
etswa phaphang pakeng tsa motho wa pele – ‘Ke’ eo hangata e leng yena mopheti paleng, kapa motho wa boraro
eo mopheti a mmitsang ‘o’, kapa ‘ba’)
Litheresi (Sheba hape dilitheresi) – 1. Ke ho kgona ho fumana, ho tsamaisa le ho sebedisa tlhahisoleseding ka
maikemisetso a fapaneng, tlasa maemo a fapaneng, le ho ngola ka merero e fapaneng; bokgoni ba ho utlwisisa
ditema, ho fa motho bokgoni ba ho etsa moelelo ka tsa lefatshe le mo potapotileng. 2. Bokgoni ba ho bala le ho ngola
Lelatodi (Antonym) – lentswe le nang le moelelo o fapaneng le lentswe le itseng le tobilweng, (mohl. ‘botle’ le ‘bobe’)
Letso – lentswe le bopilweng ka le leng kapa ho tswa kutung mme hangata le botjwa ka ho hlomathisa sehlongwapele
kapa sehlongwanthao (mohl. banana > banananyana)
lewa (strategy) – tshebetso e itseng e latelwang, kapa sebopeho se itseng se sebediswang ho thulana le qaka
Loketseng (appropriacy) – ha ntho efe feela kapa puo e loketswe ke ho amoheleha memong ao e sebedisitsweng
ho wona Mohlala: (tumediso ya, ‘dumela Monghadi Mokoena’, e loketse maemo a ofisi mosebetsing ho ena le,
‘helele thakantona’ eo o e sebedisang ho dumedisa metswalle)
Mahlalosonngwe (sinonime) (e latolana le anthonime) – lentswe le nang le mohopolo o tshwanang kapa o batlang
o tshwana le wa lentswe le leng puong e le nngwe. Mohlala, nonne, hakotse; shahlile, sefonthwane, jj.
Maemo (context) – kamehla tema e sebediswa le ho hlahiswa maemong a itseng; maemo ana a kenyelleditse
tikoloho ya tema ka bohaufi le bophara, ho kenngwa dintlha tse kang boitshetlelo ho tsa phedisano, setso le dipolotiki;
lereo lena le ka sebediswa hape ho bolela se tlang ka pele kapa ka morao ho lentswe kapa tema, mme se bohlokwa
haholo moelelong wa lona/yona.
Maikutlo temeng (mood) – ke maemo kapa maikutlo a fuperweng ke ditema tse ngotsweng; a bontsha maikutlo
kapa boemo boo kelello e leng ho bona ba baphetwa; hape ke maikutlo temeng a tliswang ke pono, kutlo le ditema
tse fapaneng tsa dikgokahano tsa mefutafuta
Mantswetlhaloso (Caption) – mantswe kapa polelwana tse fumanwang ka hodimo ho tema, atikele, setshwantsho,
senepe, jj. (tema efe kapa efe feela)
Meelelomengata (ambiquity) – ke meelelo ya lentswe e mmedi kapa ho feta e hlahellang lentsweng ho ya ka
kgetho le tshebediso ya lona. Meelelo ena ka bobedi ha e lwantshane empa e kgohlela hantle tikolohong eo lentswe
le sebedisitsweng ho yona (Mohlala: Jwale ke lla sa mmokotsane, ke a tsetsela ke a hihitsa,)
Mefuta ya ditema (Genre) – ke mefuta kapa dihlopha tseo ditema (hammoho le tsa dingolwa) di arolwang ka tsona,
mohlala, .Padi/Pale, Terama/Tshwantshiso, Dithothokiso, lengolo la kgwebo, lengolo la setswalle, jj.
Melao ya ho ba le seabo dipuisanong – ke melao e laolang ho tsamaya ha moqoqo pakeng tsa batho e dumellang
ba bang ho hlahisa mehopolo ya bona, ho pheta hape ho hlakisa moelelo, ho kena dipakeng ka sepheo sa ho
kgutlisetsa puisano motjheng o nepahetseng, ho botsa bakeng sa ho hlakisetswa
100 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Melao ya puo (language conventions) – mekgwa (ditlwaelo) e amohelehileng kapa melao e laolang tshebediso ya
puo. Ditlwaelo tse ding di thusa ho fana ka moelelo (mohl. melao ya thutapuo, matshwao a puo, botlanyi, ditlhaku tse
kgolo) ; tse ding di thusa ka nehelano ya dikahare (mohl. dikahare, sebopeho ka kakaretso, dihlooho, difutunoutso,
ditjhate, manane, ditshwantsho, papetla ya dikahare) ; mme tse ding di bontsha paterone ya puo e seng e fetohile
molao (mohl. ditumediso, moqoqonyana o sa reng letho, jj.)
Metswakotswako ya dipuo (language varieties) – 1. Metswakotswako ena e hlaha ha ho etswa
diphetoho tse itseng tsa tlotlontswe, sebopeho le/kapa qapodiso; metswakotswakomena e fapana hape ho tloha
sebakeng kapa naheng e nngwe ho isa ho e nngwe
Mmapa wa monahano (mind map) – ke tsela ya ho sebedisa setshwantsho kapa maboloko, jj. moo ho totobatswang
dihloohwana kapa dintlha tsa sehlooho tseo ho tla buuwa kapa ho tla ngolwa ka tsona
Moelelo o akantsweng (lelatodi = moelelo o totobetseng) – moelelo o fumanwang temeng empa o sa hlahelle ka
tsela e totobetseng
Moelelo o totobetseng (denotative meaning) (sheba hape moelelo o patehileng) – ke moelelo wa sethato wa
lentswe kapa moelelo o otlolohileng, o bonahalang ntle le bothata ba letho
Moelelo o totobetseng (explicit) (ho fapana le o patehileng, implicit) – moelelo o hlahellang ka ho hlaka, ho se
bothata ba ho o utlwisisa kapa ho o fumana
Mokotaba (theme) – mohopolo kapa mehopolo ya sehlooho temeng; tema e ka nna ya ba le mokotaba e mmalwa
mme yona e ka nna ya hlaha e sa totobala hakaalo.
Momahano (cohesion) – ho hokahanya dipolelo kapa diratswana ka dihokahanyi tsa thutapuo tse kang tshebediso
ya matshwao a puo, makopanyi, maemedi kapa phetapheto.
Morethetho (rhythm) – paterone ya medumo e hatellwang le e kgutsitseng e tlisang ho kang ‘pinanyana’ thothokisong
Mothipoloho (Denoucement) : ke diketsahalo (sengolweng) tse hlahang ka mora sehlohlolo tse lebisang bokgutlong
– moo ntwa e ya moriting, mme kgotso e ba teng kapa moo kgohlano e nyehlang teng.
Mothofatso (personification) – ke ha ntho e sa pheleng e nehwa semelo sa motho
Okola (skim) – ho bala tema o e okola feela ka hodimo o sa kene botebong ba yona (mohl. ho okola lehlasedinyana
la ditaba o di otla dihlohong feela)
Palenyana ya bophelo/Anekedouto (Anecdote) – phetelo ya diketsahalo tse itseng tse nyenyane tse phetwang
ka sepheo sa ho nehelana ka tlhahisoleseding, ho thabisa, ho swaswa/qabola, ho phoqa kapa ho hlahisa semelo
Papiso (simile) – ho bapisa ntho e itseng le e nngwe; papisong ena ho sebediswa mantswe a kang ‘ba’, ‘sa’, ‘jwalo
ka’
Phokotso (redundancy) – ke tshebediso ya mantswe kapa dipolelo tseo ho tsona leha ho ntshitswe ho hong,
moelelo ha o fetohe, mohl. Thabo ke kabelwamanong, bakeng sa Thabo ke ngwanemotona kabelwamanong
Paronime (paronym) – ke lentswe le bopilweng ka molata (leadingwa)
Pebofatso/Pebolo –lentswe kapa polelo e bonolo e emelang kgopolo kapa lentswe kapa polelo e batlang e le matla
CAPS 101
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
haholo/e otlolohile haholo, ebile e ke e a hlaba
Phediso (Amination) – theknike ya ho sebedisa lethathama la ditshwantsho tse kgutsitseng ho bopa mohopolo wa
motsamao, kapa eka di a phela; ka mantswe a mang, dintho tse se nang bophelo di a ‘phediswa’.
Pheta hape (restating) - ho pheta/bua/bolela/tjho hape ke lewa le mmadi a le sebedisang ha a pheta hape kapa a
kgutsufatsa moelelo wa tema kapa kgaolo, mme a etsa hoo ka ho bua feela kapa ka ho ngola
Pheteletso (hyperbole) – ho feteletsa ntho ka boomo, ho feta kamoo e leng kateng; (mohl. ho hlalosa ntho ho fetisa
kamoo e hlileng e leng kateng: tjhelete ya ka e kaa ka lehlabathe la lewatle) .
Phetelo (narration) – ho pheta kapa ho bua o lokodisa diketsahalo tse hokahaneng, ho ya ka tsela eo di etsahetseng
ka yona di latelana.
Phoqo – “ho bua ntho e itseng, athe moelelo ke osele; moelelo wa se buuwang o fapane le seo se buuwang” Phoqo
e hlahella ditemeng ka ditsela tse fapaneng
Polelwana (Clause) – ke polelo e sa ikemelang ka boyona, e hlokang tse ding hore e phethahale. Mohlala: “Monna
ya neng a apere hempe e kgubedu o balehile.” Polelo ya sehlooho (polelwanakutu) ke “Monna o balehile” Mantswe
ana “ya neng a apere hempe e kgubedu” ke polelwana. Ha e ya ikemela ka boyona, le ha leetsi le le teng ka botlalo.
Dipolelwana di hlahiswa ke makopanyi (leha, empa, kahoo, jj) kapa mahokanyi. Lekopanyi kapa lehokanyi le hokela
polelwana ho karolo e itseng ya polelo ya sehlooho (polelwanakutu)
Poloto (plot) – kgokahano le tatelano ya diketsahalo tsa sehlooho temeng; poloto ha e bolele feela tatelano ya
diketsahalo, empa e supa hape le tsela eo diketsahalo di amanang ka yona, sesosa le sephetho sa tsona
Puo e fehlang maikutlo (Emotive language) – ke puo e hlahisang maikutlo a matla haholo ho motho.
Puo e seng molaong/e seng ya semmuso (colloquialism) – ke puo eo hangata e sebediswang moqoqong o
tlwaelehileng, empa e sa sebediswe mme e sa amohelehe puong ya semmuso
Puo e susumetsang/hlohlelletsang (manipulative language) – ke puo ya bokgeleke kapa boqhetseke e kang e a
hatella kapa e kgothomelletsang motho nthong kapa lehlakoreng le itseng, mohl. puo ya papatso, thekiso ya dintho,
puo ya boradipolotiki
Puo ya bonono le bokgabo (ho fapana le puo ya setlwaedi) – mantswe kapa dipolelwana tse sebedisitsweng ka
tsela eo e seng ya tlwaelo ho hlahisa sephetho se lebelletsweng; ditema tsa dingolwa hangata di sebedisa puo e
matla ya bonono (mohl. tshwantshiso, mothofatso, papiso)
Puo ya Lapeng (tadima hape le Puo ya Tlatsetso) – puo ya pele eo bana ba ithutang yona ka ho e bua lapeng
habo hae; puo eo re nahanang ka yona.
Puo ya tlatsetso - (tadima hape Puo ya Lapeng) – puo eo ho ithutwang yona e tlatselletsa puong ya lapeng
Puo ya tikoloho/dayalekte (Dialect) – 1. ke mofuta wa puo e sebediswang ke setjhabana se itseng, puo ena e na
le ho arohana ho itseng ka mantswe, sebopeho le qapodiso ha e bapiswa le boholo ba puo yona eo ka kakaretso
2. dipuo tsena ke tsa tikoloho e itseng mme hangata ho na le mabaka a nalane a entseng hore di be teng. Ho a
kgonahala hore motho a tsebe ho arohanya puo ya tikoloho le puo ya semmuso e amohelehileng. Ditsebi tsa dipuo
di bua feela ka mefutafuta ya dipuo; ha di etse kahlolo efe le ha e le efe dipuong tsena tsa tikoloho
Qala le ho ntshetsapele (Initiate) – ho qala ho hong ho tla tswela pele (mohl. ho qala moqoqo dipuisanong)
102 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
Qatsohiso – (Foregrounding) (lelatodi = boitshetlehong) – lentswe lena ha le sebediswa ka setlwaedi jwalo ka
ha e le jwalo le bolela ho behwa ha ntho ka pele kapa ho ya pele foreimeng moo le hlahellang ka ho hlaka; ha le
sebediswa ka puo ya bonono le bolela ho matlafatsa kapa ho tsepamisa mohopolo ntlheng e le nngwe e itseng, ho
feta tse ding kaofela
Raeme (rhyme) – mantswe kapa mela e qetellang ka medumo e tshwanang thothokisong.
Rejistara (register) – tshebediso ya mantswe a fapaneng, setaele, dikarolo tsa puo, modumo wa lentswe le sehalo
tlasa maemo a fapaneng (mohl. ditokomane tsa semmuso di ngotswe ka rejistara ya semmuso, ha lengolo la
setswalle lona le ngolwa ka rejistara e iketlileng, e seng ya semmuso)
Sehalo – boleng le tlhahiso ya lentswe/tema ka mokgwa o bontshang maikutlo a matla. Temeng e ngotsweng
sehalo se hlahiswa ke mantswe a bontshang tjhadimo ya mongodi. Filiming sehalo se ka hlahiswa ke mmino kapa
dihlahiswa tse bonwang.
Sekapoloto – ketsahalo ya tlatselletso e tsamayang mmoho le poloto ya sehlooho ya tshwantshiso kapa padi
Seleng/slang – puo e seng ya semmuso e sebediswang hangata ke sehlotshwana se itseng sa batho, jwalo ka
batjha, mohlala ha ba sebedisa mantswe a kang ‘cool’ le ‘sharp’; phapano pakeng tsa puo ya kamehla le slang ke
hore slang ha se eso ka se amohelwa e le puo e ka buuwang meqoqong kapa dipuisanong, athe puo ya kamehla
(mohl. ‘Ha se moo he!’) yona e batla e amohelehile.
Setaele – tsela e itseng e ikgethang eo mongodi a hlophisang mantswe ka sepheo sa ho fihlela sephetho se itseng.
Hantlentle setaele se kopanya mohopolo o hlahiswang le botho ba bongodi. Tlhophiso ena e kenyelletsa kgetho
ya mantswe ya mongodi, le dintlha tse kang bolelele le sebopeho sa dipolelo, sehalo le tshebediso ya phoqo kapa
kobiso
Simbolo (symbol) – ke letshwao le sebediswang ho emela ho hong ho itseng
Sehlohlolo (climax) – ke seng sa matshwao a moralo dingolweng. Ke ketsahalo e hodimodimo ho diketsahalo
tsohle, e hohelang, e thabisa ebile e na le tshusumetso e matla maikutlong a mmadi. Hangata ke moo kgohlano e
fihlang tsullung, ho senyehile, ho dubehile ho le mahleke ruri.
Mantswetlhaloso (Caption) – mantswe a tsamaelanang le setshwantsho a ngotsweng ka sepheo sa ho se hlalosa
kapa e ka ba mantswe a sebediswang sekreeneng sa thelevishene ho hlalosa ho itseng.
Setshwantsho se kelellong (image) – setshwantsho se etswang mohopolong kapa kelellong.
Tekanyetso (assessment) – tekanyetso ke tshebetso ya semmuso kapa eo e seng ya semmuso eo botitjhere ba
lekanyetsang mosebetsi wa ho ruta le ho ithuta ka yona – ho fumana tlaleho bontshang tshebetso
Tekanyetso e Etswang Sekolong (TES) – ke tekanyetso e ralwang le ho ngodiswa ke botitjhere sekolong ha ba
batla ho fumana tlaleho e itshetlehileng hodima ho ruta (ha bona) le ho ithuta (ha baithuti) .
Tema (text) – ke mofuta ofe kapa ofe (puo e bopilweng ka tlhophiso ya mantswe, mme e bua ka ho itseng) o
reretsweng ho balwa, ho bohuuwa, ho mamelwa kapa ho buuwa, mme ho na le mefuta ena ya ditema:
• tema ya kutlwisiso – e sebedisetswa ho lekanyetsa bokgoni ba ho bala kapa ba ho mamela
CAPS 103
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
• tema e bohuuwang – tema e sebedisetswang lekanyetsa bokgoni ba ho boha jk setshwantsho
• tema ya molomo – tema e buuwang kapa e phetlwang ka molomo bakeng sa ho mamelwa.
• tema e ngolwang – tema e hlahiswang ke baithuti jk. meqoqo kapa tema tsa kgokahano, jj
Temoho ya puo e hlokolosi – ke tshekatsheko ya mareo/dipolelo, jj. ho batla hore na moelelo o bopilwe jwang, ka
kutlwisiso ya dikamano tsa matla tse teng ka hare le ho potoloha dipuo; e matlafatsa moithuti hore a se hlohlelletse
le ka tsela efe feela, mme a sebedise puo ka tsela e sedi
Tlaleho/raporoto (report) - (ya semmuso le e seng ya semmuso) ho nehelana ka ditaba tse etsahetseng ketsahalong
e itseng, mohl. kotsi ya mmileng
Tlamahanya (synthesise) – ke ho kopanya mehopolo kapa dintlha tse tswang mehloding e fapaneng; kgutsufatso
e hlakileng ya mehopolo ena e kopantsweng
Tlhahiso le kgolo ya baphethwa (Characterization) – dingolweng, ke tsela eo dibapadi kapa baphetwa ba
hlahiswang ka yona, le kgolo (phetoho ya semelo sa bona) ha diketsahalo di ntse di tswela pele
Tlhahiso ya lentswe (voice projection) – ho eketsa modumo, le ho hlaka lentsweng, mmoho le qapodiso e
phethahetseng ha o bua le baamohedi ba ditaba
Tlodisa tema mahlo (scan) – ho mathisa mahlo temeng ka sepheo sa ho fumana tlhahisoleseding e itseng (mohl.
ho tlodisa mahlo tema mahlo bukeng ya dinomoro tsa mehala ha o batla lebitso kapa nomoro)
Tlhahiso le kgolo ya baphethwa (Characterization) – dingolweng, ke tsela eo dibapadi kapa baphetwa ba
hlahiswang ka yona, le kgolo (phetoho ya semelo sa bona) ha diketsahalo di ntse di tswela pele
Tlhahiso ya lentswe (voice projection) – ho eketsa modumo, le ho hlaka lentsweng, mmoho le qapodiso e
phethahetseng ha o bua le baamohedi ba ditaba
Tlhahiso ya lentswe (voice projection) – ho eketsa modumo, le ho hlaka lentsweng, mmoho le qapodiso e
phethahetseng ha o bua le baamohedi ba ditaba
Tomatso/ho soma (Verbal irony) – ke phoqo e hlahellang ha sebui se bua polelo eo moelelo wa yona o fapaneng
ho hang le seo a se buang. Hangata mofuta ona wa tomatso o hlahella mahlong a mmadi e le ho soma kapa ho
nyefola ho totobetseng
Tshebediso ya ditho tsa mmele (Gesture) – ke motsamao wa sefahleho kapa wa mmele o hlahisang molaetsa o
itseng (mohl. ho tsikinya hlooho = tjhe kapa ho kebisa hlooho hannyane = E, ho sosobanya sefahleho) .
Tshwantshiso (metaphor) – ke tshwantshisa se seng se itseng ka se tshwanang le sona – kapa ho hlalosa ntho
e nngwe ka ho e tshwantshisa le e tshwanang le yona ho tadimile se seng se itseng (matshwao kapa semelo) se
tshwanang le (mohl. Thuto ke lefa leo o ke keng wa le amohuwa; ngwanana eo ke tswere.)
104 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 105
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
106 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 107
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
108 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 109
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
110 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 111
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
112 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 113
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
114 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 115
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
116 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 117
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
118 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 119
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
120 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 121
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
122 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 123
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
124 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 125
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
126 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 127
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
128 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 129
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
130 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 131
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
132 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 133
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
134 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI DIKEREITENG TSA 4-6
CAPS 135