National Curriculum Statement (NCS)
SEPEDI MATHEMATICS
Curriculum and Assessment
Policy Statement
Foundation Phase
Grade 1-3
You're offline
Skip to contentCAPS document
CAPS MATHS SEPEDI Grade 1- 3 FS.pdf
Maths · Grades 1, 2, 3 · Sepedi. CAPS document, 566 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Maths
- Grade
- Grades 1, 2, 3
- Language
- Sepedi
- Document type
- CAPS document
- Pages
- 566
- File size
- 3.8 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 566
Document textSearch extracted text and jump to a page.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 1-3
MMETSE
CAPS
MMETSE MPHATO WA 1-3
DISCLAIMER
In view of the stringent time requirements encountered by the Department of Basic Education to effect the necessary editorial changes and layout
to the Curriculum and Assessment Policy Statements and the supplementary policy documents, possible errors may occur in the said documents
placed on the official departmental websites.
There may also be vernacular inconsistencies in the language documents at Home-, First and Second Additional Language levels which have
been translated in the various African Languages. Please note that the content of the documents translated and versioned in the African Lan-
guages are correct as they are based on the English generic language documents at all three language levels to be implemented in all four school
phases.
If any editorial, layout or vernacular inconsistencies are detected, the user is kindly requested to bring this to the attention of the Department of
Basic Education.
E-mail: capslangcomments@dbe.gov.za or fax (012) 328 9828
Department of Basic Education
222 Struben Street
Private Bag X895
Pretoria 0001
South Africa
Tel: +27 12 357 3000
Fax: +27 12 323 0601
120 Plein Street Private Bag X9023
Cape Town 8000
South Africa
Tel: +27 21 465 1701
Fax: +27 21 461 8110
Website: http://www.education.gov.za
© 2011 Department of Basic Education
Isbn: 978-1-4315-0447-3
Design and Layout by: Ndabase Printing Solution
Printed by: Government Printing Works
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
FOREWORD by the minister
Our national curriculum is the culmination of our efforts over a period of seventeen
years to transform the curriculum bequeathed to us by apartheid. From the start of
democracy we have built our curriculum on the values that inspired our Constitution
(Act 108 of 1996). The Preamble to the Constitution states that the aims of the
Constitution are to:
• heal the divisions of the past and establish a society based on democratic
values, social justice and fundamental human rights;
• improve the quality of life of all citizens and free the potential of each person;
• lay the foundations for a democratic and open society in which government is
based on the will of the people and every citizen is equally protected by law;
and
• build a united and democratic South Africa able to take its rightful place as a sovereign state in the family of
nations.
Education and the curriculum have an important role to play in realising these aims.
In 1997 we introduced outcomes-based education to overcome the curricular divisions of the past, but the experience
of implementation prompted a review in 2000. This led to the first curriculum revision: the Revised National Curriculum
Statement Grades R-9 and the National Curriculum Statement Grades 10-12 (2002).
Ongoing implementation challenges resulted in another review in 2009 and we revised the Revised National
Curriculum Statement (2002) and the National Curriculum Statement Grades 10-12 to produce this document.
From 2012 the two National Curriculum Statements, for Grades R-9 and Grades 10-12 respectively, are combined
in a single document and will simply be known as the National Curriculum Statement Grades R-12. The National
Curriculum Statement for Grades R-12 builds on the previous curriculum but also updates it and aims to provide
clearer specification of what is to be taught and learnt on a term-by-term basis.
The National Curriculum Statement Grades R-12 represents a policy statement for learning and teaching in South
African schools and comprises of the following:
(a) Curriculum and Assessment Policy Statements (CAPS) for all approved subjects listed in this document;
(b) National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum Statement
Grades R-12; and
(c) National Protocol for Assessment Grades R-12.
MRS ANGIE MOTSHEKGA, MP
MINISTER OF BASIC EDUCATION
CAPS
MMETSE MPHATO WA 1-3
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
DITENG
KAROLO ya 1: Setatamente sa Pholisi sa Lenaneothuto le Kelo.................................... 3
1.1 Boithekgo ...................................................................................................................................................... 3
1.2 Kakaretšo ...................................................................................................................................................... 3
1.3 Maikemišetšokakaretšo a Lenaneothuto la Afrika Borwa........................................................................... 4
1.4 Kabo ya nako................................................................................................................................................... 6
1.4.1 Sehlopha sa motheo .............................................................................................................................. 6
1.4.2 Sehlopha sa gare.................................................................................................................................... 6
1.4.3 Sehlopha sa godimo............................................................................................................................... 7
1.4.4 Mephato ya 10-12................................................................................................................................... 7
KAROLO YA 2: TLHALOŠO, MAIKEMIŠETŠO, MABOKGONI LE DITENG. ......................................... 8
2.1 Matseno ...................................................................................................................................................... 8
2.2 Mmetse ke eng?.............................................................................................................................................. 8
2.3 Maikemišetšo ao a itšego............................................................................................................................... 8
2.4 Mabokgoni a a itšego. .................................................................................................................................... 9
2.5 Nepišo go Diarea tša Diteng.......................................................................................................................... 9
2.6 Tekanyetšo ya boima bja Diarea tša Diteng . ............................................................................................. 11
2.7 Mmetse ka go Sehlopha sa Motheo............................................................................................................ 11
2.7.1 Ditšhupatsela tše di šišintšwego tša taolo ya ka phapošing................................................................. 12
2.7.2 Barutwana ba go ba le mapheko a go ithuta Mmetse. ......................................................................... 13
2.7.3 Mmetse wa hlogo.................................................................................................................................. 13
2.8 Mphato wa R.................................................................................................................................................. 14
2.9 Methopo ye e šišintšwego ya Phapoši ya Mmetse ya Sehlopha sa Motheo........................................... 17
KAROLO YA 3: TŠHUPETŠO LE TLHATHOLLO YA DITENG.............................................................. 19
3.1 Matseno. ........................................................................................................................................................ 19
3.2 Tšhupetšo ya Diteng go Bontšha Tšwelopele . ......................................................................................... 19
• Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano.................................................................................................... 20
• Dipatrone, Difankšene le Altšebra. ............................................................................................................ 27
• Sekgoba le Sebopego (Tšeometri)............................................................................................................ 28
• Kelo............................................................................................................................................................ 31
• Tšhomišo ya Data...................................................................................................................................... 36
3.3 Tlhathollo ya Diteng...................................................................................................................................... 38
CAPS 1
MMETSE MPHATO WA 1-3
3.4 Tatelano le Tshepedišo ya kgato ka kgato ya diteng................................................................................. 39
3.4.1 Kakaretšo ya Mphato wa 1 ka dikotara................................................................................................. 43
3.4.2 Kakaretšo ya Mphato wa 2 ka kotara. .................................................................................................. 59
3.4.3 KakaretŠo ya Mphato wa 3 ka kotara .................................................................................................. 76
3.5 Tlhathollo ya dintlha tše bohlokwa tša go ba le methalohlahli ya go ruta ............................................. 97
3.5.1 Tlhathollo ya diteng tša Mphato wa 1................................................................................................... 98
3.5.2 Tlhathollo ya diteng tša Mphato wa 2................................................................................................. 227
3.5.3 Tlhalošo ya diteng Mphato wa 3 ............................................................................................... 370
KAROLO YA 4: KELO........................................................................................................................... 531
4.1 Matseno ........................................................................................................................................ 531
4.2 Kelo ye e sego ya semmušo goba ya letšatši ka letšatši............................................................... 531
4.3 Kelo ya semmušo............................................................................................................................. 531
4.4 Lenaneo la kelo ya semmušo........................................................................................................... 532
4.5 Go rekhota le go bega................................................................................................................................ 533
4.6 Motereišene wa kelo................................................................................................................................... 533
4.7 Kakaretšo .................................................................................................................................................. 534
4.8 Mehlala ya mešomo ya kelo ya mephato ya 1 go fihla go 3.................................................................... 534
2 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
KAROLO ya 1: Setatamente sa Pholisi sa Lenaneothuto le
Kelo
1.1 Boithekgo
Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba Mephato ya R-12 (SKS) se laetša pholisi ya lenaneothuto le kelo dikolong.
Go kaonafatša phethagatšo, Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba se ile sa fetošwa, gomme diphetogo tšeo di
tla phethagatšwa ka Pherekgong 2012. Tokomane e tee ya botlalo ya Pholisi ya Lenaneothuto le Kelo, e hlametšwe
thuto ye nngwe le ye nngwe go tšea sebaka sa Ditatamente tša Thuto, Ditšhupatsela tša Lenaneo la go ithuta le
Ditšhupatsela tša Kelo ya Thuto ka go Mephato ya R-12.
1.2 Kakaretšo
(a) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 (January 2012) se emela setatamente sa
pholisi ya go ithuta le go ruta dikolong tša Afrika Borwa gomme se hlamilwe ka tše di latelago:
(i) Ditatamente tša Pholisi ya Lenaneothuto le Kelo tša thuto ye nngwe le ye nngwe ye e dumeletšwego;
(ii) Tokomane ya pholisi, National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the
National Curriculum Statement sa Mephato ya R-12 le
(iii) Tokomane ya pholisi, National Protocol for Assessment Grades R-12 (January 2012).
(b) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 (January 2012) se tšea sebaka sa ditatamente
tše pedi tša Kharikhulamo ya Setšhaba tšeo di šomišwago ga bjale, e lego:
(i) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba se se Boeleditšwego sa Mephato ya R-9, Government
Gazette No. 23406 of 31 May 2002, le
(ii) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba Mephato ya 10-12, Government Gazettes, No. 25545 of 6
October 2003 and No. 27594 of 17 May 2005
(c) Ditatamente tša lenaneothuto la setšhaba tše di akantšwego go temanatlaleletšo (b) (i) le (ii), di hlangwa ke
ditokomane tša pholisi tše di latelago, tšeo di tla forohlwago ka tatelano ke Setatamente sa Kharikhulamo ya
Setšhaba sa Mephato ya R-12 (January 2012) mo lebakeng la 2012-2014:
(i) Lekala la go ithuta/Ditatamente tša Thuto, Ditšhupatsela tša Lenaneo la go ithuta le Ditšhupatsela tša
Kelo ya Thuto tša Mephato ya R-9 le Mephato ya 10-12;
(ii) Tokomane ya pholisi, National Policy on assessment and qualifications for schools in the General
Education and Training Band, ye e kwalakwaditšwego ka go Government Notice No. 124 go Government
Gazette No. 29626 of of 12 February 2007;
(iii) Tokomane ya pholisi, the National Senior Certificate: A qualification at Level 4 on the National
Qualifications Framework (NQF), ye e kwalakwaditšwego ka go Government Gazette No.27819 of 20
July 2005;
(iv) Tokomane ya Pholisi, Phetošo ya tokomane ya pholisi, National Senior Certificate: A qualification at Level
4 on the National Qualifications Framework (NQF), mabapi le barutwana ba ditlhoko tše di kgethegilego,
CAPS 3
MMETSE MPHATO WA 1-3
tše di phatlaladitšwego ka go Government Gazette,No.29466 of 11 December 2006, e akareditšwe ka
gare ga tokomane ya pholisi, pholisi ya Setšhaba ye e bolelago ka lenaneo le dinyakwa tša tlhatlošo tša
Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12; le
(v) Tokomane ya Pholisi, Phetošo ya tokomane ya pholisi, National Senior Certificate: A qualification at
Level 4 on the National Qualifications Framework (NQF), mabapi le the National Protocol for Assessment
(Mephato ya R-12), ye e kwalakwaditšwego ka go Government Notice No.1267 go Government Gazette
No. 29467 of 11 December 2006.
(d) Tokomane ya pholisi, National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National
Curriculum Statement Grades R -12, le dikarolo tša Pholisi ya Lenaneothuto le Kelo bjalo ka ge di lemogwa
ka Dikgaolong tša 2, 3 le 4 tša tokomane ye, di bopa ditlwaelo le maemo a godimo a Setatamente sa
Kharikhulamo ya Setšhaba ya Mephato ya R-12; Ka fao, mabapi le karolo ya 6A ya South African Schools Act,
1996 (Act No. 84 of 1996,) e tla hlamela Tona ya Kgoro ya Thuto ya Motheo, motheo go laetša bonyane bja
dipoelo le maemo, gammogo le ditshepetšo le ditsela tša go ela bokgoni bja morutwana tše di tla swanelago
dikolo tša mmušo le tša go ikema ka botšona.
1.3 Maikemišetšokakaretšo a Lenaneothuto la Afrika Borwa
(a) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se fa tlhalošo ya tsebo, mabokgoni le meetlo
yeo e swanetšego go rutwa mo dikolong tša Afrika Borwa. Lenaneothuto le, le ikemišeditše go netefatša go re
barutwana ba humana le go šomiša tsebo le mabokgoni ka tsela yeo e kwešišegago mo maphelong a bona.
Ka go realo, lenaneothuto le hlatloša tsebo ka dikamano tša tikologo ya selegae, mola le šeditše kamego ya
ditaelo tša boditšhaba.
(b) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se ikemišeditše go tšweletša merero ya:
• go hlama barutwana, go sa šetšwe maemo a ekonomi malapeng a gabobona, morafe, bong, go itakanela
mmeleng goba go itekanela bokgoni, ka tsebo, mabokgoni le meetlo ya go tšweletša boitshepo le go tšea
karolo ga maleba mo setšhabeng bjalo ka badudi ba naga ye e lokologilego;
• go bula menyako ya thuto ya maemo a godimo;
• go kgonagatša diphethogo tša barutwana go tšwa go dihlongwa tša thuto go ya go lefase la mešomo; le
• go fa bengmešomo profaele ye e lekanego ya bokgoni bja morutwana.
(c) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se theilwe godimo ga metheo ye e latelago:
• Phetošo ya leago: go netefatša gore go se lekalekane ga maemo a thuto ya maloba go a lokišwa, le gore
makala ka moka a badudi a hwetša dibaka tša go lekana tša go ithuta;
• Go ithuta ka mafolofolo le ka tsinkelo: go hlohleletša go ithuta ka mafolofolo le ka tsinkelo, go phala go
ithuta ka go swara ka hlogo le go dira dithumo ntle le kwešišo goba bonnete;
• Tsebo ya maemo a godimo le mabokgoni a maemo a godimo: tsebo le mabokgoni a bonyane bja go
lekanela ao a swanetšego go fihlelelwa mphatong wo mongwe le wo mongwe, a laeditšwe le go thewa
godimo, maemo a fihlellegago dithutong ka moka;
4 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Kgatelopele: diteng le dikamano tša mphato wo mongwe le wo mongwe di laetša kgatelopele go tloga go
tše bonolo go ya go tša go raragana/bothata;
• Ditokelo tša botho, boakaretši, toka ya tikologo le leago: go tsentšha ditheo le ditšhomišo tša toka ya leago
le ya tikologo le ditokelo tša botho bjalo ka ge di hlalošitšwe ka go Molaotheo wa Repabliki ya Afrika Borwa.
Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya 10-12 se šetša ditaba tša go fapana go swana
le bodiidi, go se lekalekane, morafe, bong, leleme, bogolo, go se itekanele le mabaka a mangwe;
• Go bona mohola wa dithulaganyo tša tsebo ya setšo: go amogela le go dumela gore naga ye e na le histori
ye e humilego le bohwa tšeo e lego diabi tše bohlokwa kgodišong ya meetlo ye e tšwelelago go molaotheo;
le
• Kamogelego, boleng le bokgoni: go aba thuto ye e bapetšegago le ya dinaga tše dingwe, go ya ka boleng,
bophara le botebo.
(d) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se ikemišeditše go tšweletša barutwana ba
go kgona go:
• lemoga le go rarolla mathata le go tšea diphetho ka go nagana ka tsinkelo le boitlhamelo bjo bo tseneletšego;
• šoma ka bokgwari ba le noši gammogo le ba bangwe bjalo ka maloko a sehlopha;
• rulaganya le go kgona go itaola mešongwaneng ya bona ka maikarabelo le ka bokgwari;
• kgoboketša, sekaseka, rulaganya le go lekola tshedimošo ka tsinkelo;
• kgokagana ka bokgwari le ba bangwe ka go diriša diswantšho tša go bonwa, dikai le/goba mabokgoni a
polelo mo mekgweng ya go fapafapana;
• diriša saense le theknolotši ka bokgwari le ka tsinkelo ba bontšha maikarabelo mabapi le tikologo le
maphelo a ba bangwe; le
• laetša kwešišo ya lefase bjalo ka sehlaga sa dithulaganyo tša go nyalelana ka go lemoga gore dikamano
tša tharollo ya mathata ga di tšwelele di le ka botšona fela.
(e) Boakaretši bo swanetše go ba kgwekgwe ya thulaganyo, peakanyo le go ruta ga sekolo se sengwe le se
sengwe. Se se ka phethagala ge fela barutiši ba na le kwešišo ya maleba ya go lemoga le go fediša mapheko
a go ithuta, le go beakanyetša go se swane.
Senotlelo sa go laola boakaretši ke go netefatša gore mapheko a a lemogwa le go elwa šedi ke mafapha ka
moka a maleba a thekgo tikologong ya sekolo; go akaretša barutiši, Dihlopha tša Thekgo tša Selete, Dihlopha
tša thekgo ya Dihlongwa; batswadi le Dikolo tše di Kgethegilego bjalo ka Disenthara tša Methopo. Go fediša
mapheko a go ithuta ka phapošing, barutiši ba swanetše go šomiša mekgwanakgwana ye e fapanego ya
mananeothuto bjalo ka yeo e akareditšwego ka go Department of Basic Education’s Guidelines for inclusive
Teaching and Learning (2010)
CAPS 5
MMETSE MPHATO WA 1-3
1.4 Kabo ya Nako
1.4.1 Sehlopha sa Motheo
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Sehlopha sa Motheo ke ye e latelago:
MPHATO WA R MEPHATO YA 1-2 MPHATO WA 3
THUTO
(DIIRI) (DIIRI) (DIIRI)
Leleme la Gae 10 7/8 7/8
Lelemetlaleletšo la Pele 2/3 3/4
Mmetse 7 7 7
Mabokgoni a Bophelo 6 6 7
• Tsebo ya go Thoma (1) (1) (2)
• Bokgabo bja Boitlhamelo (2) (2) (2)
• Thutatšhidullammele (2) (2) (2)
• Thutaphelo (1) (1) (1)
PALOMOKA 23 23 25
(b) Taetšo ya nako ya go ruta ya Mephato ya R, 1 le 2 ke diiri tše 23, go Mphato wa 3 ke diiri tše 25.
(c) Nako ye e abetšwego thuto ya Maleme go Mephato ya R-2 ke diiri tše 10 mola Mphato wa 3 o abetšwe diiri
tše 11. Leleme la Gae le abetšwe bontši bja diiri tše 8 le bonyane bja diiri tše 7, mola Lelemetlaleletšo le
abetšwe bonyane bja diiri tše 2 le bontši bja diiri tše 3 go Mephato ya 1-2. Go Mphato wa 3 bontši bja diiri tše
8 le bonyane bja diiri tše 7 bo abetšwe Leleme la Gae gomme bonyane bja diiri tše 3 bontši bja diiri tše 4 bo
abetšwe Lelemetlaleletšo la Pele.
(d) Go thuto ya Mabokgoni a Bophelo, Tsebo ya go Thoma e abetšwe iri ye 1 ka go Mephato ya R-2 le diiri tše 2
go ya le ka fao go laeditšwego ka diiri ka mašakaneng go Mphato wa 3.
1.4.2 Sehlopha sa Gare
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Sehlopha sa Gare ke ye e latelago:
THUTO DIIRI
Leleme la Gae 6
Lelemetlaleletšo la Pele 5
Mmetse 6
Saense le Theknolotši 3,5
Disaense tša Leago 3
Mabokgoni a Bophelo 4
• Bokgabo bja Boitlhamelo (1,5)
• Thutatšhidullammele (1)
• Thutaphelo (1,5)
PALOMOKA 27,5
6 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
1.4.3 Sehlopha sa Godimo
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Sehlopha sa Godimo ke ye e latelago
THUTO DIIRI
Leleme la Gae 5
Lelemetlaleletšo la Pele 4
Mmetse 4,5
Saense 3
Disaense tša Leago 3
Theknolotši 2
Disaense tša Ekonomi le Taolo 2
Tsebišo ya Bophelo 2
Bokgabo bja Boitlhamelo 2
PALOMOKA 27,5
1.4.4 Mephato ya 10-12
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Mephato ya 10-12 ke ye e latelago:
THUTO KABO YA NAKO KA BEKE (DIIRI)
Leleme la Gae 4.5
Lelemetlaleletšo la Pele 4.5
Mmetse 4.5
Tsebišo ya Bophelo 2
Bonyane bja dithuto tše dingwe le tše dingwe tše tharo bjo 12 (diiri tše 3x4)
bo kgethilwego go tšwa go Sehlopha sa B Semamatletšwa
B, Dinkatlapana B1-B8 tša tokomane ya pholisi, National
policy pertaining to the programme and promotion require-
ments of the National Curriculum Statement Grades R-12,
go ya le ka tšweletšo ye e laeditšwego go temana ya 28 ya
tokomane ya pholisi yeo.
PALOMOKA 27,5
Nako ye e abilwego ka beke e ka dirišetšwa fela bonyane dinyakwa tša dithuto tša SKS bjalo ka ge di
laeditšwe ka godimo, gomme e se šomišetšwe dithuto tše dingwe tšeo di ka tlaleletšwago go tšeo di filwego.
Ge morutwana a rata go ingwadišetša dithuto tše dingwe, nako ya go ruta dithuto tšeo e swanetše go oketšwa.
CAPS 7
MMETSE MPHATO WA 1-3
KAROLO YA 2: TLHALOŠO, MAIKEMIŠETŠO, MABOKGONI LE
DITENG
2.1 Matseno
Mo go Karolo ya 2, Mmetse wa Sehlopha sa Motheo wa Setatamente sa Pholisi sa Lenaneothuto le Kelo o fa barutiši
tlhalošo ya mmetse, maikemišetšo a itšego, mabokgoni a itšego, nepo ya diarea tša diteng, boima bja diarea tša
diteng, methopo ye e šišintšwego ya dithutišo tša Mmetse tša Sehlopha sa Motheo, ditšhupatsela tše šišintšwego
tša go thekga barutwana ba ba nago le mapheko a go ithuta – Mmetse, Mmetse wa hlogo le go godiša go ruta
mabokgoni a dipalo tša mathomo Mphatong wa R.
2.2 Mmetse ke eng?
Mmetse ke polelo yeo e dirišago dika le gagwewalopalo go hlaloša dipalo, tšeometri le tswalano ya dithalwa. Ke
mošogagwewana wa motho wo o akaretšago go hlokomela, go emela le go nyakišiša dipatrone, ditswalano tša
khwalithetifi mo go diponagalo tša leago le popego le magareng ga dilo tša mmetse ka botšona. O thuša go tšwetša
pele ditshepedišo tša monagano tšeo di godišago go nagana ka tlhaologanyo ya maleba le go nagana ka tsinkelo,
ka nepagalo le go rarolla mathata ao a tla bago le seabe go tšeeng diphetho.
2.3 Maikemišetšo ao a itšego
Go ruta le go ithuta Mmetse go dirwa ka maikemišetšo a go hlabolla tše di latelago morutwaneng:
• temogo ya go tsenelela ya ka fao ditswalano tša mmetse di dirišwago ka gona go tša leago, tikologo, setšo
le tša ekonomi;
• boitshepo le bokgoni bja go swaragana le seemo sefe goba sefe sa mmetse ntle le go thibelwa ke go boifa
Mmetse;
• moya wa go nyaka go tseba le lerato la Mmetse;
• kgahlego ya bo botse le bothakga bja Mmetse;
• go lemoga gore Mmetse ke karolo ya mošomo wa go itlhamela wa motho;
• kwešišo ye e tseneletšego ya dikgopolo go dira gore Mmetse o kwešišege; le
• go hwetša tsebo ye e itšego le mabokgoni ao a lego bohlokwa go:
-- tirišo ya Mmetse go popego, tša leago, le mathata a Mmetse;
-- thuto mabapi le dithuto tše di nyalelanago le wona(mohlala. dithuto tše dingwe) le
-- dithuto tša go tšwela pele ka Mmetse.
8 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
2.4 Mabokgoni a a itšego
Go hlabolla mabokgoni a bohlokwa a Mmetse morutwana o swanetše go:
• hlabolla tšhomišo ya maleba polelo ya Mmetse;
• hlabolla tlotlontšu ya dinomoro, temogopalo, palelo le mabokgoni a go diragatša;
• ithuta go theeletša, kgokagana, nagana, gopodišiša ka tlhaologanyo le go diriša tsebo yeo a e hweditšego
ya Mmetse;
• ithuta go nyakišiša, sekaseka, emela le go hlatholla tshedimošo;
• ithuta go hlagiša le go rarolla mathata; le
• bopa temogo ya tema ye bohlokwa ye e kgathwago ke Mmetse mabakeng a nnete bophelong, go akaretšwa
le go tšwetšopele ya gagwe ya morutwana.
2.5 Nepišo go Diarea tša Diteng
Mmetse mo go Sehlopha sa Motheo o akaretša diarea tša diteng tše hlano. Area ya diteng ye nngwe le ye nngwe, e
na le seabe go hwetšeng mabokgoni a a itšego.Tafola ye e latelago ya ka tlase e laetša nepo ya kakaretšo ya diarea
tša diteng gotee le nepo ye e itšego ya diarea tša diteng tša Sehlopha sa Motheo.
Tafola ya 2.1 Nepo ya Diteng tša Mmetse Sehlopheng sa Motheo
TSEBO YA DITENG TŠA MMETSE
Area ya Diteng Nepo ya Diteng ka kakaretšo Nepo ya Diteng tše itšego tša Sehlopha sa Motheo
Tšwelopele ya kwešišo ya Tlhahlamano ya dinomoro tše di fapafapanego ye
dinomoro yeo e akaretšago: tšweleditšwego mafelelong a Mphato wa3 ye e akaretšago
dinomoro ka moka bonnyane 1000 le dikatišane tšohle.
• Tlhalošo ya mehuta ye e
Sehlopheng se, temogopalo ya barutwana e tšwetšwa
fapanego ya dinomoro;
pele ka go diriša dilo tša go swarega, le go bala dilo tše di
• Tswalano magareng ga mehuta kgobokeditšwego, kgaoganya le go kopanya dielwa, go bala
ye e fapanego ya dinomoro; ka go taboga ka ditsela tše di fapanego, rarolla mathata go
ya ka diteng, (mathata a mantšu), go bopa le go ripaganya
• go fapana ga dinomoro go ya ka
dinomoro.
bogolo;
• Go bala go kgontšha barutwana go hlabolla temogopalo,
• Kemelo ya dinomoro ka ditsela
mmetse wa hlogo, go akanya, mabokgoni a palelo, le
tše di fapanego; le
temogo ya dipatrone.
• Dipoelo tša go šoma ka
• Tlhabollo ya temogopalo e thuša barutwana go ithuta
dinomoro.
Dinomoro, ka dipharologantšho tša dinomoro le go hlabolla
Diophareišene, le mekgwanakgwana ye e ka dira gore palelo e be bonolo.
Ditswalano • Go rarolla marara mo go kamano, go kgontšha barutwana
go bolela seo ba ikgopolelago sona ka bomolomo le ka go
ngwala ka dithalwa le dika.
• Barutwana ba bopa kwešišo ya motheo ya tšhomišo ya go
hlakantšha, go ntšha, go atiša le go arola.
• Barutwana ba tlhabolla kgopolo ya palophatlo ka go
rarolla marara ao a akaretšago go abelana dielwa tša go
swarega le ka go diriša dithalo. Marara le ona a swanetše
go akaretša ditharollo tše dipoelo e bago mašaledi a e lego
palotlalo goba palophatlo.Go abagana go se dirwe fela go
hwetša dikarolwana tša palotlalo, eupša le go hwetša diripa
tša dilo tše di kgobokeditšwego. Sehlopheng se, ga se gwa
letelwa gore barutwana ba bale goba ba ngwale dika tša
palophatlo.
CAPS 9
MMETSE MPHATO WA 1-3
TSEBO YA DITENG TŠA MMETSE
Area ya Diteng Nepo ya Diteng ka kakaretšo Nepo ya Diteng tše itšego tša Sehlopha sa Motheo
Altšebra ke polelo ya go nyakišiša Sehlopheng se, barutwana ba šoma bobedi ka
le go kgokaganya bogolo bja
• dipatrone tša dinomoro (mohlala. go bala ka go tshela); le
Mmetse e bile e ka otlollwa go
iša go thuto ya difankišene le • dipatrone tša tšeometri (mohlala. diswantšho).
ditswalano tše dingwe magareng
Barutwana ba swanetše go diriša dilo tša go swarega,
ga dilo tša go fapana. Karolo ye
dithalwa, le dikai go kopolla, go katološa, hlaloša le go hlama
bohlokwahlokwa ya diteng tša
dipatrone.
thutwana ke gore barutwana ba
fihlelele mabokgoni a godimodimo Go kopolla dipatrone go thuša barutwana go kgona go ba le
a mabokgoni a go hlalefetša ka go tlhaologanyo ya ka fao dipatrone di dirwago ka gona.
diriša altšebra: Yona e nepišitše
gape: Go katološa dipatrone go thuša barutwana go lekola ge e
Dipatrone, le gore ba kwešišitše gabotse tlhaologanyo ya patrone. e
Difankšene le • Tlhalošo ya dipatrone le tšwelelago ka gona.
Altšebra ditswalano ka tšhomišo ya
ditlhagišo tša sekai, dikerafo le Go hlaloša patrone go thuša barutwana go hlabolla
ditafola; le mabokgoni a bona a polelo.
• Tlhaolo le tshekaseko ya tšeo Go nepiša tlhaologanyo ya dipatrone ke motheo wa go
di tlwaelegilego le phetogo ya tšwetša pele mabokgoni a altšebra a go gopola.
dipatrone, ditswalano tše di Dipatrone tša dinomoro di tlhabolla temogopalo le tirišo ya
kgontšhago barutwana go dira tšona Dinomorong, Diophareišene le Ditswalano.
dikakanyo le go rarolla mathata.
Dipatrone tša tšeometri di akaretša tatelano ya methalo,
dibopego, dilo eupša le dipatrone lefaseng. Mo go Dipatrone
tša tšeometri barutwana ba diriša tsebo ya bona ya sekgoba
le sebopego.
Thuto ya Sekgoba le Sebopego e Mo sehlopheng se barutwana ba nepiša go dilo tša dibopego
kaonafatša kwešišo le kgahlego ya tša mahlakoretharo, mahlakorepedi, maemo le ditšhupetšo.
patrone, go ba maleba, pihlelelo
• Barutwana ba utolla dipharoloantšho tša dilo tša
le botse bja dibopego tša tlhago le
mahlakoretharo le dibopego tša mahlakorepedi ka go
setšo.E nepišitše mo go:
hlaola, hlopha, hlaloša, le go di fa maina.
Sekgoba le • dipharologantšho, ditswalano;
• Barutwana ba thala dibopego le go aga ka dilo.
Sebopego • ditsebišo, boemo; le
(Tšeometri) • Barutwana ba lemoga le go hlaloša dibopego le dilo mo
• diphetogo tša dibopego tša tikologo ya tšona yeo e swanago le dilo le dibopego tša
mahlakorepedi le dilo tša mmetse.
mahlakoretharo.
• Barutwana ba hlaloša maemo a dilo, bona le ba bangwe ka
go šomiša tlotlontšu ya maleba.
• Barutwana ba latela le go fa di ditšhupetšo.
Kelo e nepišago mo go kgetho le • Sehlopheng se, kgopolo ya morutwana ya kelo e
tšhomišo ya diyuniti tša maleba, hlobolotšwe ka go šoma ka tirišo ka dilo le dibopego tša
ditlabakelo le difomula go ela go swarega, le go ithuta ka dipharologantšho tša botelele,
dipharologantšho tša ditiragalo, mothamo, boima, area le nako.
dibopego, dilo le tikologo.E amana
• Barutwana ba ela dipharologantšho tša sebopego le
thwii le lefasana la morutwana la
dilo ka go diriša diyuniti tše e sego tša semmušo mo go
saense, theknolotši le ekonomi, e
swanetšego, bjalo ka matsogo, dikgato, ditšhelo bj.bj.
kgontšha morutwana go:
• Barutwana ba bapetša dielwa tše di fapanego ka go šomiša
• dira dikakanyo tša go kwagala, le
Kelo mantšu a go bapetša bjalo ka teletšana /kopananyana/;
• go phafogela, go amogelega ga boimanyana/bofefšana,bj.bj.
dikelo le dipoelo ya gona.
• Barutwana ba tsebatšwa ka diyuniti tša go lekanetšwa
tše bjalo ka dikramo, khilokramo: dimilimetara, dilitara;
sentimetara, dimetara.
• Mešongwana ye e amanago le nako e swanetše go
beakanywa ka temogo ya gore kwešišo ya barutwana ya
go feta ga nako e swanetše go hlabolla pele ba ka bala ka
nako.
10 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
TSEBO YA DITENG TŠA MMETSE
Area ya Diteng Nepo ya Diteng ka kakaretšo Nepo ya Diteng tše itšego tša Sehlopha sa Motheo
Ka go ithuta tšhomišo ya data, Nepišo mo go ruta le mo go ithuta ka tšhomišo ya data go
morutwana o ba le mabokgoni a go: Sehlopha sa Motheo e mo go hlaola dilo le data ka mekgwa
ye fapanego, yeo e theilwego go diponagalo tša go fapana
• kgobkatološa;
tša dilo goba data
Tšhomišo ya Data • rulaganya;
• Barutwana ba letetšwe gore ba hlatholle le go hlama
• bontšha; le diswantšhokerafo le kerafo ya bara ka kwano ya tee ka tee
go ya ka data ye e filwego
• sekaseka le go hlatholla data ye
e filwego.
2.6 Tekanyetšo ya boima bja Diarea tša Diteng
Tekanyetšo ya boima bja diarea tša diteng tša mmetse e phethagatša merero ye mebedi ye megolo: la mathomo,
tekanyetšo ya boima e fa tlhahlo mabapi le bogolo bja nako ye e nyakegago go phethagatša diteng ka mo go
kgotsofatšago; sa bobedi, tekanyetšo ya diteng tša thuto, e fa tlhahlo mabapi le go phatlalala ga diteng ge go dirwa
kelo.Tekanyetšo ya diteng e fapana go ya ka mephato Sehlopheng sa Motheo.
Lenaneo la 2.2 Tekanyetšo ya boima bja Diarea tša Diteng tša Sehlopha sa Motheo
Tekanyetšo ya boima bja Diarea tša Diteng
Diarea tša Diteng Mphato wa1 Mphato wa2 Mphato wa3
Dinomoro, Diophareišenele Ditswalano* 65% 60% 58%
Dipatrone, Difankšene le Altšebra 10% 10% 10%
Sekgoba le Sebopego (tšeometri) 11% 13% 13%
Kelo 9% 12% 14%
Tšhomišo ya Data 5% 5% 5%
100% 100% 100%
*Mephatong ya R-3 go bohlokwa gore area ya Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano e be yona nepišokgolo ya Mmetse. Barutwana
ba swanetše go tšwa go Sehlopha sa Motheo ka kwešišo ya dinomoro ye e bolokegilego le thelelo ya tirišo. Maikemišetšo ke gore barut-
wana ba be le bokgoni le boitshepo ka dinomoro le dipalelo. Ka lebaka leo, nako ya semmušo ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene
le Ditswalano* e okeditšwe. Mošomo wo montši wa dipatrone o swanetše go nepiša dipatronepalo e le go tiišetša go ya pele bokgoni bja
dinomoro bja barutwana.
2.7 Mmetse ka go Sehlopha sa Motheo
Mmetse wa Sehlopha sa Motheo o tšweletša tswalano magareng ga bophelo bja ngwana pele ga go tla sekolong
le bophelo bja gagwe ka ntle ga sekolo mola ka lehlakoreng le lengwe go na le Mmetse wa boikgopolelo wo o lego
mephatong ye e latelago. Mephatong ya mathomo/ pele bana ba swanetše go fahlošwa ka maitemogelo a mmetse
ao a ba fago dibaka tše dintši ‘tša go dira, go bolela, le go rekhota” dikgopolo tša bona tša semmetse.
Tekano ya Nako ye e tšewago go ruteng Mmetse, e na le seabe se segolo go tšwetšeng pele dikgopolo le mabokgoni
a mmetse morutwaneng.Mešongwana yeo barutwana ba e dirago, ga se ya swanela go no ba ya gore “ba dire se
sengwe “ empa e swanetše go tloga e nepišitše mmetse bjalo ka ge o tšweleditšwe ka gare ga kharikhulamo.
CAPS 11
MMETSE MPHATO WA 1-3
2.7.1 Ditšhupatsela tše di šišintšwego tša taolo ya ka phapošing
Nako ka moka yeo e abetšwego thutwana ya Mmetse ya tšatši le tee, e swanetše go tšewa go ba pakana ye tee.
Nakong ya pakana ya Mmetse tše di latelago di swanetše go dirwa ka mehla:
• Mošongwana wa phapoši ka moka
-- Mmetse wa hlogo
-- Teefatšo/Tiišetšo ya dikgopolo
-- Taolo ya phapoši (kabo ya mešongwana ya go ikemela bj.bj.)
• Go ruta sehlophana
-- Go bala
-- Go tšwetša temogopalo (mešongwana ya bomolomo le ya tirišo)
-- Tharollo ya palorara (mešongwana ya bomolomo le ya tirišo)
-- Go rekhota ga go ngwalwa
-- Go tšwetšapele mekgwankgwana ya go bala (mešongwana ya bomolomo le ya tirišo)
-- Dipatrone
-- Sekgoba le Sebopego (tšeometri)
-- Kelo
-- Tšhomišo ya Data
• Mošomo wa go ikemela
Barutwana ba itlwaetša le go tiišetša dikgopolo tšeo tšweleditšwego nakong ya ge go rutwa phapoši ka moka le ge
go rutwa sehlophana.
Mošongwana wa phapoši ka moka: ke moo nepo e tlo bago gona mo go mmetse wa hlogo, teefatšo ya dikgopolo
le kabo ya mešongwana ya go ikemela ye e ka tšeago metsotswana ye 20 ka letšatši mathogagwe a thutwana ya
Mmetse. Nakong ye, morutiši o tla šoma le phapoši ka moka go laetša le go rekhota (mo go nepagetšego) leina la
letšatši, letšatšikgwedi, palo ya barutwana bao ba lego gona le bao ba sego gona le boemo bja tša boso. Mmetse
wa hlogo, o tlo akaretša ditlhogohli tša ka pejana tša monagano tše bjalo ka “nomoro ya ka morago/pele ga 8
ke; 2 go feta /nnyane go 8 ke; 4+2;5+2; 6+2” bj.bj. Yona nakong ye, morutiši a ka tiišetša mareo tšeo di nago le
ditlhotlo gannyane.Se sengwe se bohlokwa ke gore morutiši a fe phapoši mošongwana wa bona wa kakaretšo wa
ka phapošing gotee le mešongwana wa go ikemela yeo ba e dirago ka bobona,mola yena a tšwela pele ka ditulelo
tše di nepišitšego sehlophana.
Dithutwana tše di nepišitšego sehlophana: tšona di na le maatla kudu, ge morutiši a kgetha sehlophana sa barutwana
(8- 12) bao ba nago le bokgoni bja go swana le bja gagwe bao ba lego lebatong goba ditafoleng mola phapoši ka
moka e swaragane le mešongwana ya go ikemela. Morutiši o šoma le barutwana ka bomolomo le tirišo ka go ba
diriša mešongwana ya go bala, go akanya, tšwelopele ya temogopalo le mešongwana ya tharollo ya palorara gotee
le mešongwana ya go ama patrone, sekgoba le sebopego, kelo le tšhomišo ya data gomme tše di swanetše go
beakantšwa ka tlhokomelo.
Go tiišetša go ithuta, mošomo wa go ngwalwa (puku ya go šomela, mehlala ya letlakala la mošomo, dikarata tša
mošomo,bj.bj.) e swanetše go bopa karolo ya tulelo ya sehlopha ge go kgonagala.Barutwana ba swanetše go ba le
dimatheriale tša go ngwala (dipuku tša mošomo wa ka phapošing,bj.bj.) tša mešongwana ya tharollo ya palorara.
12 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Nakong ye ya go šoma ka dihlopha, go swanetše go be le go dirišana gomme le barutwana ba hlohleletšwe go “dira,
bolela, bolela, diragatša le go rekhota dikgopolo tša semmetse.
Barutiši ba swanetše go hlokomela gore ba se sediše bana ba go swarela kgole mahlo; le bona ba swanetše go fiwa
mešomo ya go hlotla megopolo ya bona.Go bonolo go bapetša maemo a bothata bja mošomo ge e le gore sehlopha
seo morutiši a šomago le sona se na le bokgoni bja go lekana thwii. Le ge go le bjalo, dihlopha tša mabokgoni a go
fapana, le tšona di ka dirišwa gabotse go bopeng, kelong le go direng dipatrone goba peakanyong ya mešongwana
goba dipapdi.
Mešongwana ya go ikemela: Ge morutiši a dutše a tšwela pele le thutwana ye e nepišitšwego ya sehlophana,
barutwana ba bangwe ka phapošing ba swanetše go dira mešongwana ye e fapanego ya mmetse ye e nepišitšego
go tiišetša dikgopolo le mabokgoni ao a šetšego a rutilwe nakong ya thutwana ye e nepišitšwego ya sehlophana.
Mešongwana ye ya go ikemela, e swanetše go fapafapana gore e akaretše barutwana ka moka go ya ka bokgoni bja
bona. Mešongwana ya go ikemela e akaretša:
• mešongwana ya puku ya mešomo;
• matlakala a mošomo /dikarata tša mošomo tša go bala, go diriša ka bokgoni dinomoro, marara a bonolo ka
go kamano (mararantšu), bj.bj
• dipapadi tša mmetse, Ludo, dominoese, mararane, le
• mešomo ye e akaretšago go aga/bopa, hlopha, go beakanya ka dipatrone, goba kelo
Pakana ya thutwana ya Mmetse e swanetše go fa barutwana bao ba nago le mapheko a go ithuta thekgo, bao ba
kgonago ba fiwe mešongwana ya go godiša tsebo, mešongwana ya kelo.
Bobedi mešongwana ya go ikemela le thutwana ye e nepišitšwego ya sehlophana e swanetše go hlokomelwa
(bomolomo le tirišo), e swaiwe le go lekolwa (ye e rekhotilwego) ke morutiši bjalo ka karolo ya mešongwana ya
semmušo le ye e sego ya semmušo.
Go latišiša go iphetolela ga barutwana (bomolomo, tirišo, direkhoto tša go ngwalwa) ka go go ruta le go ithuta, go
kgontšha morutiši go dira kelo ya go tšwelela, lekola tšwelopele ya barutwana le go fa thekgo ka maleba barutwana
bao ba nago le mapheko a go ithuta.
2.7.2 Barutwana ba go ba le mapheko a go ithuta Mmetse
Go bohlokwa gore barutwana bao ba kopanago le mapheko a go ithuta Mmetse, thuto ya bona e be yeo e theil-
wego godimo ga mešongwana. Ka go šomiša dilo tša go swarega gotee le mešongwana ya tirišo, mehlala ya tirišo
e swanetše go šomišwa lebaka le letelele, go fetiša barutwana ba bangwe ka ge go ya go mošomo wa go gopolwa
go ka tliša hlakahlakano le go nyama. Barutwana ba, ba ka hloka ebile ba swanetše go fiwa nako ye ntši ya go:
• fetša mešongwana le mešomo;
• hwetše mabokgoni a go gopola (mekgwanakgwana ya bona)
Palo ya mešongwana yeo e swanetšego go phethwa e swanetše go amanywa le morutwana ntle le go hlokomologa
dikgopolo le mabokgoni ao a rutwago.
2.7.3 Mmetse wa hlogo
Mmetse wa hlogo o kgatha tema ye bohlokwa kharikhulagagwe. Dipofantšho tša dinomoro le tafola ya dintlha ya
katišo tšeo barutwana ba swanetšego go di tseba goba go di gopola ka pelapela di tšweleditšwe mphatong wo
CAPS 13
MMETSE MPHATO WA 1-3
mongwe le wo mongwe. Go tlaleletša se, mmetse wa hlogo o dirišwa ka go tsenelela go nyakurela tlhahlamano ya
dinomoro tša godimo ka go bala ka go tshela le go dira mešongwana ye bjalo ka “go ya godimo le fase llereng la
dinomoro” mohlala, Morutiši wa Mphato wa3 a ka botšiša dipotšišo tše di latelago go bontšha tlemagano: Thoma ka
796. Oketša ka 7. Ee ke 803. Fokotšo ka 5. Ee ke 798. Oketša gape ka 10... 2.., 90.. fokotša ka 5..bj.bj. Mešongwana
ye e thuša barutwana go bopa mothalopalo wa hlogo.
Ka gona mmetse wa hlogo o tšwelela kudu mo go tšwetšopele ya go bala dinomoro le temogopalo ka dikarolong
tše di tswalanago le direrwa Nomoro le Dipatrone, ebile di ka tšwelela mešongwana ya Kelo le Tšhomišo ya Data.
Ge o dira mmetse wa hlogo, morutiši ga se a swanela go gapeletša barutwana go dira dipalelo tša hlogo tšeo ba ka
se di kgoneng- dimatheriele le/goba dibaledi di swanetše go ba gona go thuša bana bao ba ka di nyakago.
2.8 Mphato wa R
Mokgwa wa go ruta Mmetse o swanetše go thewa godimo ga metheo ya togaganyo le go ithuta ka dipapadi. Morutiši o
swanetše go ba yena yo etago pele, moemedi sebakeng sa goba monolofatši. Moemedi ke yena a tšweletšago dibaka
tša go ithuta tše di tšwelelago le go tšwelela ka botšona nakong ya mešongwana ye eitshamilego godimo ga ngwana
bjalo ka go ipapalela sekhutlong sa boikgopolelo goba mo go agilwego diploko, lešabašabeng, le mešongwana ya
go raloka ka meetse gotee le mešongwana ye e tlhatlilwego ke morutiši yeo e nepišitšego dikgopolo tša mmetse tše
bjalo ka go bala, tšwetšopele ya temogopalo, sekgoba le sebopego, dipatrone, nako le mešongwana ya mmetse ye
e tšwelelago. Mmala ka boona ga se kgopolo ya mmetse empa o ka dirišwa go phagamiša le go hwetša dikgopolo
mešongwaneng ya mmetse bjalo ka go hlaola, beakanya le go hlopha.
Makaleng ka moka a Mphato waR go akaretšwa le tikologo ya ka phapošing le tlwaetšo ya go ruta le go ithuta,
di swanetše go phagamiša kgolo ka moka ya ngwana.Tšwelopele ye e e lego karolo ye bohlokwa ya tsebotlhaka
ye e tšwelelago e akaretša go gola ga monagano (tharollo ya palorara, go nagana le go gopodišiša ka tshwanelo,
tšwelopele ya polelo (polelo ya mmetse) le temogo ya mosepelo gotee le tšwelopele ya maikutlo le tša leago. Dintlha
tše ka moka di ka tšwetšwapele ka dikanegelo, dikoša, diretokašana tša morumokwano, dithaloko tša menwana,
papadi ya meetse, dithoye tša thuto go akaretšwa dithaloko tša boto, mešongwana ya tlhohlomišo (boima, nako,
bogolo, kelo bj.bj)papadi ya mogopolo, papadi ya ka ntle, “dipapadi tša mabaleng”.Bontši bja dipapadi le dithaloko bo
akaretša dintlha tša tsebotlhaka, mohlala, go ela nakong ya go apea goba go bala nakong ya go reka.
Ka mantšu a mangwe, go hwetšwa ga mmetse wo o tšwelelago gammogo le dikgopolo tše di amanago le mmetse
go swanetše, go swana le go ruta go go botse, go latela metheo ye e latelago mo bana ba sepelago go ya ka dikgato
tše tharo tša go ithuta bjalo ka:
• legato la khaenasthetiki (itemogela dikgopolo ka mmele le dikwi);
• legato la dilo tšeo di swaregago (mahlakoretharo, ka go šomiša dilo tše di fapanego tše bjalo ka diploko,
ditswalelo tša mabotlelo, mahlare le dilo tše dingwe go tšwa tikologong); le
• kemedi ya pampiri le phensele (dikemedi tša dilo tša go se swarege ka go šomiša dithalwa, dikarata tša go
nyalantšha bj.bj)
14 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
SETHALWA SA 1: LENANEO LA KA MEHLA LA MPHATO WA R
(Go tloga ka ±7:30–13:00)
GO FIHLA LE THALOKO YA TOKOLOGO MMETSE
• Mešongwana ya go
TUMEDIŠO MATŠATŠI A MATSWALO akanyetša go tšwa go CAPS
BOINGWADIŠO DITABA Mmetse Maleme (mmetse)
METSOT- TŠHATE YA BOSO • Mešongwana ya dikoša le
Mabokgoni a Bophelo
SO mmino
36 • Mešongwana ya temogo
MOŠOMO WO O HLAHLILWEGO KE
MORUTIŠI • Merumokwano ya go bala
Mmetse; Maleme; Mabokgoni a Bophelo • Dikahlaahlo tša morero
• Maitekelo a saense
• Thaloko ya
MOŠONGWANA WA • Thaloko ya tokologo
boikgopolelo
METSOT- BOKGABO(ka mehla:1 wo • Mešongwana ya setlwaedi
mogolo +2/3 mešongwana ya • Go bapala karolo ya yo
SO 50 mongwe
go thekga)
• Thaloko ya go bopa MALEME
THALOKO YA KA GARE YA
TOKOLOGO • Diploko • Mešongwana ya go
HLWEKIŠA KA GARE • Dithoye tša thuto akanyetšwa go tšwa go
CAPS(leleme la gae)
• Dipapadi tša temogo
• Dikanegelo
MOŠOMO WO O HLAHLILWEGO KE • Mararane
Metsotso • Go diragatša/tiragatšo
MORUTIŠI • Sekhutlopuku
30 • Dipuku/diswantšho
Mmetse; Leleme; Mabokgoni a Bophelo • Nako ya go homola
• Go bala diswantšho
• Tikologo ye e
GO TLWAETŠA BOITHUMELO homotšego • Dikahlaahlo tša diswantšho
Metsotso
• Mešongwana ya temogo
10 Leleme, Mmetse, Mabokgoni a Bophelo
• Phoustara ya motswadi
• Lengwalo la motswadi
Metsotso DILAPOLOŠI
• Ditaba
20 Leleme, Mmetse, Mabokgoni a Bophelo • Direto/ diretokošana tša
• Thaloko ya meetse morumokwano
• Thaloko ya lešabašaba • Mmino/dikoša/ diretokošana
tša merumokwano
• Go bapala karolo ya yo
Metsotso Thaloko ya to- • Digatiši
mongwe
60 kologo ya ka ntle • Dikahlaahlo tša morero
• Dikgwele
le go hlwekiša • Mešongwana ya tshepetšo
• Go hwidinya
ya botho
• Dibapadišane tša
leotwana • Mešongwana ya setlwaedi
• Dipapadišane tša thuto • Thaloko ya tokologo
Metsotso GO TLWAETŠA BOITHUMELO
• Jankelejimi
10 Mmetse; Leleme; Mabokgoni a Bophelo MABOKGONI A BOPHELO
• Dithaere
MOŠOMO WO O HLAHLILWEGO KE • Thutatšhidullammele • Mešongwana ya go
Metsotso MORUTIŠI • Dithaloko akanyetšwa go tšwa go
30 CAPS (Mabokgoni a
Mmetse; Leleme; Mabokgoni a Bophelo Bophelo)
• Mešongwana ya tshepetšo
Metsotso ya botho
30 KANEGELO ka mehla
• Dikoša le mmino
• Direto le diretokošana tša
Nako ya go khutša/homola le go tloga morumokwano
• Dikahlaahlo tša morero
• Matšatši a matswalo
• Mešomgwana ya setwaedi
• Thaloko tokologo
CAPS 15
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mo go Mphato wa R, tšhupadipaka ya ngwaga e bitšwa lenaneo la tšatši ka tšatši (lebelela sethalwa sa 1) gomme
le hlamilwe ka dikarolo tše tharo tše kgolo, e lego:
• mešongwana ye e hlahlilwego ke morutiši;
• mešongwana ya setlwaedi; le
• mešongwana ye e thongwago ke ngwana goba thaloko ya tokologo.
Mo gohle, kgatelelo e swanetše go ba godimo ga go šomišeng makala a lenaneo la tšatši ka tšatši go phagamiša
go hwetšwa ga tsebotlhaka ye e tšwelelago ka go kamano ya boithabišo le go no itlela fela. Mohlala, dibaka tša go
ithuta tsebotlhaka ya go hlahlwa ke morutiši, di rutwa nakong ya go dira sediko. Bontši bja didiko bo ka fiwa nepišo ya
mmetse. Sediko sa mesong ge bana ba dumedišwa le go bitšwa go ya maina a bona go fa sebaka sa go bapala ka
dinomoro, mohlala, go bala. Didiko tše dingwe tše bjalo ka sediko sa Mmetse, mosepelo, didiko tša mmino le saense
le tšona di ka fiwa nepišo ya Mmetse.
Mešongwana ya bokgabo ya boitlhamelo le yona e ka tšweletša kgatelelo ya semmetse, go fa mohlala, ka go diriša
dibopego tša tšeometri tše bjalo ka sediko, khutlonnethwii go bopa seswantšho ka dilwanalwana goba go hlama
patrone, go freimela seswantšho.Tšhate ya boso, tšhupamabaka le didiko tša letšatši la matswalo le tšona di fa
mabaka a go hlohlomiša dikgopolo tša mmetse. Ke tsebo ya morutiši le matsapa a gagwe tšeo di ka phagamišago
kgonego ya go ithuta.
• Mešongwana ya setlwaedi, moo bana ba kgathago tema ka mafolofolo bjalo ka nako ya go ja, go goroga, nako
ya go ya gae, setlwaedi sa go ya ntlwaneng le tšona di ka di ka fiwa nepišo ya Mmetse. Go fa mohlala, Bana
bao ba aperego bohubedu ke bona ba ba yago ntlwaneng pele(mmala le palosešupatatelano), ngwana yo
mongwe le yo mongwe o fiwa poleiti ya go jela le sangwetši (kwano ya tee go tee), Thandi o tla rata sangwetši
ya bobedi, David yena ga a sa nyaka selo. Se se diregago mo ke go hlatha le go šomiša nako ya maleba ya
go ruta, ka mantšu a mangwe go ba moemedi wa go ithuta.
• Nakong ya go ipapalela fela, morutiši a ka godiša Mmetse wo o tšwelelago ka go diriša peakanyo ya maleba
ya lefelo la go ipapalela fela. Dipapdi tša ka ntle tša go ipapalela fela tše bjalo ka go namela freime ya legong
ya go namelwa, goba go namela paesekela le tšona di ka tšwetša pele go hwetša tlotlontšu ya motheo ya
mmetse bjalo ka fase/godimo, bofase/bogodimo, ka pela / ka go nanya/ phagamego/fase bj bj. Thaloko ya
lešabašaba le meetse di tla godiša kwešišo ya mareo a bjalo ka boima, bolumo le mothamo. Mešongwana
ye ka moka le yona e tlo thuša go tšwetša pele mabokgoni a motheo a go lebelela/lemoga tšeo di tlogo bopa
karolo ya ka gare ye e lego bohlokwa go ikhweletša tsebo ya tsebotlhaka le tsebopalo. Mehlala ya mabokgoni
a ke go:
-- tšwetša pele kwešišo ya maemo a gago sekgobeng mohlala, morago, ka pele, ka fase, kgauswi le selo (se
se ka tswalanywa le lefelo ka mmetseng); le
-- tšhupetšo le lehlakore (se se ka tswalanywa le nomoro le popego ya tlhaka le go bala go tloga go la nngele
go ya go la go ja).
Tlwaetšo ye e tšweleditšwego ka godimo, ke taetšo ya mokgwa wo o ka dirišwago go Mphato waR wo o hlohleletšago
tharollo ya palorara, go nagana le go fahlela ka tshwanelo ga ešita le thuto ya badudi ka lebaka la nepišo ya go diriša
mokgwa wa go šoma mmogo le go boledišana. Ka go diriša dibaka tša dinako tša go kgonega go ruta, morutiši a ka
hlohleletša bana go lebeledišiša diphetho tša bona le go akanya dikgonagalo, mohlala, ge e le gore ba nagana gore
setšhelo seo ba ralokago ka sona se swara mee tse a mantši go feta tše dingwe.
Ka go dira ditšhišinyo tša mohola le go dira gore ngwana a gopole ka maemo a a fapanego le mekgwa ye e fapanego
ya tharollo ya palorara, morutiši a ka hlohleletša bana go nagana ka go tsenelela mabapi le taba e itšego gomme
a hwetša mabaka a mabotse a go dira dikgetho tše a di ratago/ di swanetšego.Ka tsela yeo re tlo ba re sa rarolle
16 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
mathata a mmetse fela, eupša le go thekga tšwelopele ka moka ya ngwana le gore mabaka a bohlokwahlokwa a
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO a tla be a dirišwa.
Mešongwana ya Kelo mo go Mphato wa R e swanetše go ba ye e sego ya semmušo ebile ngwana ga se a swanela go
bewa maemong a go bontšha gore o a lekwa. Ka lebaka le, mešongwana ya Kelo ga e gona mo go SETATAMENTE
SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO sa Mphato wa R. Mošongwana o mongwe le o mongwe wo o dirišwago
go ela o swanetše go beakanywa ka tlhoko le makgethe gore o logaganye mabokgoni a a fapafapanego.
Mo go Mphato wa R, bontši bja Kelo bo dirwa ka go lebelela, moo morutiši a rekhotago dipoelo tša kelo ya gagwe
ka go diriša lenaneotshwaiwa. Se se ra gore ge ngwaga o dutše o tšwela pele, seswantšho sa ngwana yo mongwe
le yo mongwe, se se feleletšego ka ditlhotlo le mabokgoni, se kgona go agega gannyanegannyane. Se se dira gore
ditlhotlo di šalwe morago mola makgone a gagwe a godišwa/ tšwetšwa pele/ thekgwa.
Lenaneo la go ithuta ka phapošing la setlwaedi le semmušo, la melao ya go se fetolwe le swanetše go tlogelwa, bjalo
ka ge le sa hlohleletše khwetšo ya tsebopalo ka mo go kgotsofatšago morutwaneng wa Mphato wa R. Mphato wa R
o se ke wa fetošwa go ba Mphato wa1.Wona o na le dipharologantšho tša wona tša moswananoši tšeo di theilwego
godimo ga gore bana ba mengwaga ye ba kwešiša lefasana la bona le go hwetša tsebo, mabokgoni, mehola le
maitshwaro tšeo di tlogo ba dumelela go godiša ka botlalo dibaka tše ba tlo di fiwago mengwageng ye e latelago ya
go ithuta.
2.9 Methopo ye e šišintšwego ya Phapoši ya Mmetse ya Sehlopha sa Motheo
• Dibaledi
• Letaese le legolo
• Foreimi e kgolo ya go bala
• Tšhate ya bogodimo
• Diphoustara tše kgolo tša dinomoro tša kriti go tloga go 1 – 100 le 101 - 200 (ditšhate tša 100)
• Methalopalo ya go fapana (tsepamego le rapamego)
• Sete ya dikarata tša difolate (dikarata tša go katološa)
• Tšhelete ya go bapadiša — dikhoine le pampiritšhelete
• Tšhupamabaka ya ngwaga woo.
• Sešupanako sa manakana sa leboto se segolo
• Sekala sa go lekanetša
• Diploko tša go aga
• Letsopa la go bopa
• Mehutahuta ya mapokisi a go fapana ka dibopego le bogolo ao ba tlilego le ona go tšwa gae.
• Mehutahuta ya mabotlelo a polastiki le ditšhelo go hlaloša le go bapetša methamo
• Mehlala ye mobotse ya nkgokolo (kgwele), khutlonnethwii ya prisima (lepokisi), khupu, khounu, phiramiti le
silintere. Morutiši a ka kgona go itirela.
• Dikwere tša polastiki goba tša khatepoto tše mmalwa, dikhutlonnethwii tša go fapana, didiko, dikhutlotharo
tša go fapana ka bogolo.
• Dithaloko tša Mmetse, mohlala, Ludo, Thaloko ya Dinoga le Manamelelo, Mararane a ditšikiso, diDominiose,
Ditankeramo, bj.bj.
CAPS 17
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Tšeo di lego bohlokwa Mphatong wa R le 1:
-- Ditikologo tša boralokelo bja lešabašaba le meetse
-- Ditlabakelo tša bonamelo, tekanyetšo, bokadielo le go tshela.
-- Lebenkele la boralokelo la go ba le diaethemo tša go rekwa ka tšhelete ya go raloka.
-- Mehutahuta ya dithaloko tša maleba go swana le ‘go na le eng ka sekwereng’?
-- Diploko
18 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
KAROLO YA 3: TŠHUPETŠO LE TLHATHOLLO YA DITENG
3.1 Matseno
Sehlopheng sa Lefapha la Kakaretšo le Thuto le Tlhahlo go na le diteng tša diarea tše tlhano go Mmetse:
• Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano
• Dipatrone, Difankšene le Altšebra
• Sekgoba le Sebopego (Tšeometri)
• Kelo
• Tšhomišo ya Data
Area ye nngwe le ye nngwe ya diteng e arogantšhitšwe ka direrwa tša semmetse, mohlala; Sehlopheng sa Motheo,
go Sekgoba le Sebopego sererwa se tee ke dibopego tša mahlakorepedi. Dikgopolo le mabokgoni di šupeditšwe
ka go sererwa se sengwe le se sengwe. Diteng tša Mmetse tšeo di nyakegago di laeditšwe le go hlathollwa mo go
karolong ya 3 ya Sehlopha sa Motheo sa Mmetse go SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO.
3.2 Tšhupetšo ya Diteng go Bontšha Tšwelopele
Tšhupetšo ya dikgopolo le mabokgoni le tšwelopele go tloga Mphatong wa R-3 di bontšhitšwe lenaneong la kakaretšo
ya sehlopha. Tšwelopele ya dikgopolo le mabokgoni e bontšhitšwe lenaneong la kakaretšo la mphato go kgabaganya
dikotara tša ngwaga tše nne.
Le ge go le bjalo, direrweng tše dingwe dikgopolo le bokgoni di a swana mephatong ye mebedi goba ye meraro
yeo e latelanago. Tlhathollo ya diteng e tla fa ditšhupatsela tša ka moo tšwelopele e swanetšego go ba ka gona mo
mabakeng a.Tšhupetšo ya diteng e swanetše go balwa gotee le tlhathollo ya diteng.
Kakaretšo ya Sehlopha sa Motheo e bontšha tšwelopele ya diarea tša diteng tša Dinomoro, Diophareišene le
Ditswalano, Dipatrone, Difankšene le Altšebra, Sekgoba le Sebopego (Tšeometri) Kelo le Tšhomišo ya data go
kgabaganya Mephato ya R – 3 ka mokgwa woo go hlalošitšwego lenaneong la ka fase:
CAPS 19
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
1. DINOMORO, DiophareiŠene LE DITSWALANO
20
Tšwelopele ka go Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano
• Tšwetšopele ye kgolo ya Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano e tšweletšwa ka ditsela tše tharo:
-- Tlhahlamano ya dinomoro e a oketšega.
-- Mehutahuta ya go fapana ya dinomoro e a tsebišwa
-- Mekgwanakgwana ya palelo e a fetoga
• Ge lenaneo la dinomoro la go dira dipalelo le oketšega go fihla go Mphato wa3, barutwana ba swanetše go godiša mekgwanakgwana ye mentši yeo e kgonegago.
• Marara a kamano a swanetše go hlokomela tlhahlamano ya dinomoro ya mphato gotee le bokgoni bja palelo bja barutwana.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Go bala ka dipalotlalo
MMETSE MPHATO WA 1-3
1.1 Bala dilo tša go swarega Bala dilo tša go swarega Bala dilo tša go swarega Bala dilo tša go swarega
Bala dilo Akanya le go bala bonnyane dilo tša Akanya le go bala bonnyane dilo tša Akanya le go bala bonnyane dilo tša Akanya le go bala bonnyane dilo tša
letšatši le lengwe le le lengwe go fihla letšatši le lengwe le le lengwe go fihla letšatši le lengwe le le lengwe go fihla letšatši le lengwe le le lengwe go fihla
go 10 ka boitshepo. go 50 ka boitshepo. Go bala ka go go 200 ka boitshepo. Go bala ka go go 1000 ka boitshepo. Go bala ka go
hlopha go a hlohleletšwa. hlopha go a hlohleletšwa. hlopha go a hlohleletšwa.
1.2 Bala go ya pele le morago ka botee Bala go ya pele le morago ka botee Bala go ya pele le morago ka: Bala go ya pele le morago ka:
go tloga go 1 go fihla go 10; go tloga go nomoro ye nngwe le ye • Bo1 go tšwa go nomoro ye nngwe
Bala go ya pele nngwe magareng ga 0 le 100. • Bo1go tšwa go nomoro ye nngwe le
le morago Šomiša diretokošana tša ye nngwe magareng ga 0 le 200 le ye nngwe magareng ga 0 le 1000
morumokwano tša dinomoro le dikoša Go bala go ya pele ka: • Bo l0 go tšwa go palokatišanetšwa
• Bo l0 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 10
• Bo l0 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 10 magareng ga 0 le 1000
ye nngwe le ye nngwe ya 10 magareng ga 0 le 200 • Bo 5 go tšwa go palokatišanetšwa
magareng ga 0 le 100 ye nngwe le ye nngwe ya 5
• Bo5 go tšwa go palokatišanetšwa
• Bo 5 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 5 magareng ga 0 le 1000
ye nngwe le ye nngwe ya 5 magareng ga 0 le 200 • Bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa
magareng ga 0 le 100 ye nngwe le ye nngwe ya 2
• Bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa magareng ga 0 le 1000
• Bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 2 • Bo 3 go tloga go palokatišanetšwa
ye nngwe le ye nngwe ya 2 magareng ga 0 le 200 ye nngwe le ye nngwe ya 3
magareng ga 0 le 100 magareng ga 0 le 1000
• Bo 3 go tloga go palokatišanetšwa
ye nngwe le ye nngwe ya 3 • Bo 4 go tloga go palokatišanetšwa
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
magareng ga 0 le 200 ye nngwe le ye nngwe ya 4
magareng ga 0 le 1000
• Bo 4go tloga go palokatišanetšwa
ye nngwe le ye nngwe ya 4 • Ka bo20, bo25, bo50, 100
magareng ga 0 le 200 bonnyane go fihla go 1000
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Emela dipalotlalo
Bolela le go šomiša mainapalo ka go
kamano ye e tlwaelegilego
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
1.3 Lemoga, hlatha le go bala Lemoga, hlatha le go bala Lemoga, hlatha le go bala Lemoga, hlatha le go bala
dinomoro dinomoro dinomoro dinomoro
CAPS Dikapalo le
mainapalo • Lemoga, hlatha le go bala dikapalo • Lemoga, hlatha le go bala dikapalo • Lemoga, hlatha le go bala dikapalo • Lemoga, hlatha le go bala dikapalo
go tloga go 1 go fihla go 10 go tloga go 1 go fihla go 100 go tloga go 0 go fihla go 200 go tloga go 0 go fihla go 1000
• Lemoga, hlatha le go bala • Ngwala dikapalo go tloga go 1 go • Ngwala dikapalo go tloga go 0 go • Ngwala dikapalo go tloga go 0 go
mainapalo go tloga go 1 go fihla go fihla go 20 fihla go 200 fihla go 1000
10
• Lemoga, hlatha le go bala • Lemoga, hlatha le go bala • Lemoga, hlatha le go bala
mainapalo go tloga go 1 go fihla go mainapalo go tloga go 0 go fihla go mainapalo go tloga go 0 go fihla go
10 100 1000
• Ngwala mainapalo go tloga go 1 go • Ngwala mainapalo go tloga go 0 go • Ngwala mainapalo go tloga go 0 go
fihla go10 fihla go 100 fihla go 1000
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Hlaloša, bapetša le go beakanya dipalotlalo
1.4 Hlaloša, bapetša le go beakanya Hlaloša, bapetša le go beakanya
dilo tše kgobokeditšwego go fihla dilo go fihla go 20
Hlaloša, bapetša
go 10.
le go beakanya • Hlaloša le go bapetša dilo tše di
dinomoro • Hlaloša dipalotlalo go fihla go 10. kgobokantšhitšwego go ya ka
bontši, bonnyane, go swana le
• Bapetša gore dilong tše di
kgobokantšhitšwego tše pedi ke • Hlaloša le go beakanya dilo tše di
efe ye e lego ye kgolo, nnyane, kgobokantšhitšwego go tloga go
nnyane go, kgolo go, e feta, lekana bontši go ya go bonnyane le go
le, bontši,bonnyane, nnyane go fihla tloga go bonnyane go ya go bontši
go 10.
• Beakanya dilo tše di
kgobokantšhitšwego tša go feta tše
pedi go tloga go ye nnyanenyane
go ya go ye kgolokgolo go fihla
go10.
21 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
1.4 Hlaloša, bapetša le go beakanya Hlaloša, bapetša le go beakanya Hlaloša, bapetša le go beakanya
22 dinomoro go fihla go 20 dinomoro go fihla go 99 dinomoro go fihla go 999
Hlaloša, bapetša
le go beakanya • Hlaloša le go bapetša dipalotlalo go • Hlaloša le go bapetša dipalotlalo • Hlaloša le go bapetša palotlalo go
dinomoro ya ka e nnyane go, e kgolo go le e go fihla go 99 ka go šomiša fihla go 999 ka go šomiša nnyane
feta, e fetwa ke, e lekana le nnyennyane go, kgolwane go,e feta, go, kgolwane go, go feta, ka tlase
nnyane go le e lekana le ga le e lekana le
• Hlaloša le go latelanya dinomoro
go tloga go tše nyennyane go • Hlaloša le go latelanya palotlalo • Hlaloša le go beakanya palopatlogo
ya go tše kgolokgolo le go tloga go fihla go 99 go tloga go fihla go 999 go tloga go tše
go tše kgololokgolo go ya go tše tše nnyennyane go ya go tše nnyenyane go ya go tše kgolwane,
nnyennyane kgolokgolo, le go tloga go le go tloga go tše kgolwane go ya
tše kgolokgolo go ya go tše go tše nyenyane
nnyennyane
MMETSE MPHATO WA 1-3
Šomiša palosešupatatelano go Šomiša palosešupatatelano go Šomiša palosešupatatelano go Šomiša palosešupatatelano go
bontšha tatelano, lefelo goba bontšha tatelano, lefelo goba bontšha tatelano, lefelo goba bontšha tatelano lefelo goba
maemo maemo maemo maemo
Tšwetša pele temogo ya Beakanya dilo go ya ka maemo a Beakanya dilo go ya ka maemo a Šomiša, bala le go ngwala
palosešupatatelano, mohlala, ya tšona mothalong, go tloga go ya tšona mothalong, go tloga go ya dipalosešupatatelano, go akaretša
mathomo, ya bobedi, ya boraro go mathomo go ya go ya bolesome goba mathomo go ya go ya bomasomepedi le sebopego sa khutšofatšo (ya
fihla go ya botshelela le ya mafelelo ya mathomo go ya go ya mafelelo, goba ya mathomo go ya go ya mathomo, ya bobedi, ya boraro go
mohlala, ya mathomo, ya bobedi, ya mafelelo, mohlala, ya mathomo, ya fihla go ya masometharotee)
boraro..ya bolesome bobedi, ya boraro,.. ya bomasomepedi
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Kemapalo
1.5 Thoma go lemoga kemapalo ya Thoma go lemoga kemapalo ya Thoma go lemoga kemapalo ya
bonnyane palotee ya dinomoro tše bonnyane palotee ya dinomoro tše bonnyane palotee ya dinomoro tše
Kemapalo
2 go fihla go 20 2 go fihla go 99 3 go fihla go 999
• Hlopholla palotee ya dinomoro tše 2 • Hlopholla palotee ya dinomoro tše 2 • Hlopholla palotee ya dinomoro tše 3
go palokatišanetšwa ya 10 le botee/ go fihla go 99 go palokatišanetšwa go fihla go 999 go palokatišanetšwa
metšo ya 10 le botee/metšo ya 100, palokatišanetšwa ya 10 le
botee/metšo
• Šupa le go bolela boleng bja • Šupa le go bolela boleng bja
palotee ye nngwe le ye nngwe palotee ye nngwe le ye nngwe
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
RAROLLA MARARA GO YA KA KAMANO
1.6 Šomiša dithekniki tše di latelago go Šomiša dithekniki tše di latelago Šomiša dithekniki tše dilatelago Šomiša dithekniki tše dilatelago
CAPS
fihla go 10: go rarolla dipalorara le go hlaloša go rarolla dipalorara le go hlaloša go rarolla dipalorara le go hlaloša
Dithekniki tša go
ditharollo tša dipalorara: ditharollo tša dipalorara: ditharollo tša dipalorara:
rarolla dipalorara
• Ditlabakelo tša go swarega, • Ditlabakelo tša go swarega, • Dithalwa goba ditlabakelo tša go • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
mohlala, dibaledi mohlala, dibaledi swarega, mohlala, dibaledi
• Pedifatša le go ripagare
• Llere la dinomoro tša go swarega • Diswantšho tša go thala palomoka • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Methalopalo
ya kanegelo
• Pedifatša le go ripagare
• Go batametša dinomoro go ya go
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Methalopalo lesome
• Pedifatša le go ripagare
• Methalopalo ye e thekgilwego ke
ditlabakelo
1.7 Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo
tša kanegelo) go ya ka kamano le go tša kanegelo) go ya ka kamano le go tša kanegelo) go ya ka kamano le go tša kanegelo) go ya ka kamano le go
Go hlakantšha le
hlaloša tharollo ya gago go dipalorara hlaloša tharollo ya gago go dipalorara hlaloša tharollo ya gago go dipalorara hlaloša tharollo ya gago go dipalorara
go ntšha
tša go akaretšago hlakantšha le go tša go akaretša go hlakantšha le go tša go akaretša go hlakantšha le go tša go akaretša go hlakantšha le go
ntšha ka dikarabo tša go fihla go 10. ntšha ka dikarabo tša go fihla go 20. ntšha ka dikarabo tša go fihla go 99. ntšha ka dikarabo tša go fihla go 999.
1.8 Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo Rarolla palontšu/mararantšu (dipalo
tša kanegelo) go ya ka diteng le go tša kanegelo) go ya ka diteng le tša kanegelo) go ya ka diteng le
Tlhakantšho-
hlaloša tharollo go dipalorara ao a go hlaloša tharollo go dipalorara o go hlaloša tharollo go dipalorara o
poeletšo go iša
akaretšagogo tlhakantšhopoeletšo ka šomiša go tlhakantšhopoeletšo le šomiša katišo le dikarabo tša go fihla
go go atiša
dikarabo tša go fihla go 20. katišo ka dikarabo tša go fihla go 50. go 100.
1.9 Rarolla le go hlaloša ditharollo Rarolla le go hlaloša ditharollo tša Rarolla le go hlaloša ditharollo tša Rarolla le go hlaloša ditharollo tša
tša palontšu/mararantšu go ya ka dipalorara tšeo di kgonago go direga dipalorara tšeo di kgonago go direga dipalorara tšeo di kgonago go direga
Go hlopha le go
kamano (dipalo tša kanegelo) tšeo ka go abaganya ka go lekana le go ka go abaganya ka go lekana le go ka go abaganya ka go lekana le go
abelana go išago
di akaretšago go abaganya ka go hlopha ka palotlalo go fihla go 20 le hlopha ka palotlalo go fihla go 50 le hlopha ka palotlalo go fihla go 100 le
go go arola
lekana, go hlopha ka di palotlalo dikarabo tšeo di akaretšago mašaledi. dikarabo tšeo di akaretšago mašaledi. dikarabo tšeo di akaretšago mašaledi.
go fihla go 10 le dikarabo tšeo di
akaretšago mašaledi
1.10 Rarolla le go hlaloša ditharollo tša Rarolla le go hlaloša ditharollo tša
dipalorara tšeo di kgonago go direga dipalorara tšeo di kgonago go direga
Go abaganya go
ka go abaganya ka go lekana go ka go abaganya ka go lekana go
iša go palophatlo
iša go ditharollo tšeo di akaretšago iša go ditharollo tšeo di akaretšago
dipalophatlo tša palotee ka godimo. dipalophatlo tša palotee ka godimo le
23 tšeo e sego tša palotee. MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
1.11 Tšweletša temogo ya dikhoine le • Lemoga le go šupa dikhoine tša • Lemoga le go šupa dikhoine tša • Lemoga le go šupa ditšhelete ka
24 tšhelete ya dipampiri ya Afrika Borwa. Afrika Borwa (5s, 10s, 20s, 50s, R1, Afrika Borwa (5s, 10s, 20s, 50s, R1, moka tša dikhoine le tša dipampiri
Tšhelete
R2, R5) le tšhelete ya dipampiri R10 R2, R5) le ya dipampiri R10, R20 tša Afrika Borwa
le R20 le R50
• Rarolla dipalorara tša tšhelete go • Rarolla dipalorara tša tšhelete go • Rarolla dipalorara tša tšhelete go
akaretša palotlalo le tšhentšhi go akaretša palotlalo le tšhentšhi go akaretša palotlalo le tšhentšhi ya
fihla go R20 le disente go fihla go fihla go R99 le disente go fihla go diranta le disente.
20c 99c
• Go fetola ditšhelete magareng ga
diranta le disente.
DIPALELO TšE DI SEGO TšA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Ge o dira dipalelo, šomiša dithekniki Ge o dira dipalelo, šomiša dithekniki Ge o dira dipalelo, šomiša dithekniki
MMETSE MPHATO WA 1-3
tše di latelago: tše dilatelago: tše dilatelago:
Ditekhniki
• dithalwa didirišwa tša go swarega, • dithalwa goba didirišwa tša go
(Mekgwa goba
mohlala, dibaledi swarega, mohlala, dibaledi
Mekgwana-
kgwana) • go agantšha le go hlahlamolla • go agantšha le go hlahlamolla • go agantšha le go hlahlamolla
dinomoro dinomoro dinomoro
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare
• methalopalo ye e thekgilwego ke • methalopalo • methalopalo
ditlabakelo
• go batametša dinomoro go ya go
lesome
1.13 • Rarolla ka go bolela ka molomo • Hlakantšha go fihla go 20 • Hlakantšha go fihla go 99 • Hlakantšha go fihla go 999
dipalorara tše filwego tša go
Go hlakantšha le • Ntšha go thoma ka 20 • Ntšha go thoma ka 99 • Ntšha go thoma ka 999
hlakantšha le go ntšha ka ditharollo
go ntšha
tša go fihla go 10 • Šomiša maswao a a swanetšego • Šomiša maswao a a swanetšego • Šomiša maswao a a swanetšego
(+, –, =, ) (+, –, =, ) (+, –, =, )
• Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro • Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro • Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro
go fihla go 10 go fihla go 20 go fihla go 30
1.14 • Hlakantšha nomoro e tee leboelela • Atiša dinomoro tše: 1 go fihla go 10 • Atiša nomoro ye nngwe le ye nngwe
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
go fihla go 20 ka 2, 5, 3 le 4 go fihla go palomoka ka 2, 3, 4, 5, 10 go iša go palomoka
Thlakantšho
ya 50 ya 100
poeletšo go iša
go go atiša • Šomiša maswao a swanetšego (+, • Šomiša maswao a a swanetšego • Šomiša maswao a a swanetšego
=, ) (+, x, =, ) (x,=, )
1.15 • Arola dinomoro go fihla go 100 ka 2,
3, 4, 5, 10
Karolo
• Šomiša maswao a a swanetšego
(÷, =, )
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
1.16 Temogopalo: Tlhahlamano ya 10 Temogopalo:Tlhahlamano ya 20 Temogopalo: Tlhahlamano 99 Temogopalo:Tlhahlamano ya 1000
CAPS Mmetse wa • Mošongwana o mongwe le o • Efa maina a dinomoro tša ka pele • Latelanya sete ya dinomoro tšeo o • Latelanya sete ya dinomoro tšeo o
mongwe o thoma Mmetse wa hlogo ga goba tša ka morago ga nomoro di kgethilwego.
Hlogo di kgethilwego.
• Bala dilo tša tšatši ka tšatši yeo e filwego.
• Bapetša dinomoro go fihla go 99 be • Bapetša dinomoro go fihla go 1000
• Go bala go ya pele le morago • Latelanya sete ya dinomoro tšeo di o be o laetše gore ke eng yeo e
o laetše gore ke efe yeo e lego ye
• Go bala palokatišanetšwa kgethilwego. lego ye kgolo goba ye nnyane ka 1,
kgolo goba ye nnyane ka 1, 2, 3, 4
• Phaphatha diatla gantši/go se nene 2, 3, 4 5 le ka 10
• Bapetša dinomoro go fihla go 20 be 5 le ka 10
• Ke nomoro efe ye e tlago pele/ o laetše gore ke efe yeo e lego e
morago/magareng kgolo ka 1 goba ye nnyane ka 2
Kgopolo ya ka bonako / ka pela: Kgopolo ya ka bonako / ka pela: Kgopolo ya ka bonako / ka pela:
• Dintlha tša go hlakantšha le go • Dintlha tša go hlakantšha le go • Gopola dintlha tša go hlakantšha le
ntšha go iša go 10 ntšha go iša go 20 go ntšha go iša go 20
• Hlakantšha le go ntšha • Hlakantšha le go ntšha
dipalokatišanetšwa tša 10 go tloga dipalokatišanetšwa tša 10 go tloga
go 0 go fihla go 100. go 0 go fihla go 100.
• Dintlha tša go atiša go:
-- Ditafola tša katišo ya 2 ka
dikarabo tša go fihla go 20
-- Ditafola tša katišo ya 10 ka
dikarabo tša go fihla go 100
• Dintlha tša go arola dinomoro:
-- Go fihla go 20 arola ka 2
-- Go fihla go 100 arola ka 10
Mekgwanakgwana ya go bala Mekgwanakgwana ya go bala Mekgwanakgwana ya go bala
Šomiša mekgwanakgwana ya go Šomiša mekgwanakgwana ya go Šomiša mekgwanakgwana ya go bala
bala go hlakantšha le go ntšha ka go bala go hlakantšha le go ntšha ka go ye e latelago:
phethagala: phethagala:
• Beakanya ka go thoma ka nomoro • Beakanya ka go thoma ka nomoro • Beakanya ka go thoma ka nomoro
e kgolo pele gore o kgone go bala e kgolo pele gore o kgone go bala e kgolo pele gore o kgone go bala
o eya pele goba go bala go ya o eya pele goba go bala go ya o eya pele goba go bala go ya
morago. morago. morago.
• Mothalopalo • Mothalopalo • Mothalopalo
• Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Šomiša tswalano magareng ga go • Šomiša tswalano magareng ga go
hlakantšha le go ntšha. hlakantšha le go ntšha.
25 • Šomiša tswalano magareng ga go
atiša le go arogantšha.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
1.17 • Šomiša le go fa maina go • Šomiša le go fa maina go
26 dipalophatlo tša palotee yeo e dipalophatlo tša palotee yeo e
Dipalophatlo
lego ya dikamano tša setlwaedi go lego ya dikamano tša setlwaedi
akaretša le diripagare, dikotara, go akaretšale diripagare, dikota
diteetharong le diteehlanong. ra,diteeseswaing,diteetharong,
diteetsheleng, diteehlanong.
• Lemoga dipalophatlo ka sebopego • Lemoga dipalophatlo ka sebopego
sa sethalwa. sa sethalwa
• Lemoga gore diripagare tše pedi di
dira selo se tee le gore dikotara tše
pedi di a lekana
• Ngwala dipalophatlo bjalo ka • Ngwala dipalophatlo bjalo ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
seripagare se 1. seripagare se 1, peditharong.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
2. DIPATRONE, Difankšene LE Altšebra
Tšwelopele go Dipatrone, Difankšene le Altšebra
CAPS
• Go Dipatrone, Difankšene le Altšebra, re fa barutwana dibaka tša go:
-- Feleletša le go katološa dipatrone tša dibopego tša go fapana; le
-- Šupa le go hlaloša dipatrone.
• Go hlaloša dipatrone go thuša barutwana go ba le motheo Sehlopheng sa Gare wa go hlaloša melao ya dipatrone. Motheo wo e tlo ba mošomo wa semmušo wa thuto ya altšebra
Sehlopheng sa Godimo.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
2.1 Kopolla le go katološa tša go Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša
swarega Kopolla, katološa le go hlaloša ka Kopolla, katološa le go hlaloša ka Kopolla, katološa le go hlaloša ka
Dipatrone tša
tšeometri Kopolla le go katološa dipatrone tše mantšu: mantšu: mantšu:
bonolo o šomiša dilo tša go swarega • Dipatrone tše bonolo tšeo di • dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka • dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka
le dithalwa.(mohlala:šomiša mebala le dirilwego ka dilo tša go swarega. dilo tša go swarega. dilo tša go swarega.
dibopego) • Dipatrone tše bonolo tšeo di • dipatrone tše di raraganego b tša go • dipatrone tše di raraganego tša go
dirilwego ka dithalwa tša methalo, dirwa ka methaladi, dibopego goba dirwa ka methalo, dibopego goba
dibopego goba dilo. dilo. dilo.
Hlama dipatrone tša gagwe Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša
Hlama dipatrone tša gagwe tša gagwe gagwe
tšeometri • ka dilo tša go swarega Hlama dipatrone tša gago tša
• ka dilo tša go swarega • ka go thala methalo, dibopego goba tšeometri
• ka go thala methalo, dibopego goba dilo • ka dilo tša go swarega
dilo • ka go thala methalo, dibopego goba
dilo
Dipatrone tšeo di re dikaneditšego Dipatrone tšeo di re dikaneditšego Dipatrone tšeo di re dikaneditšego
Šupa, hlaloša ka mantšu a gago le go Šupa, hlaloša ka mantšu a gago le go Šupa, hlaloša ka mantšu a gago le go
kopolla dipatrone tša tšeometri kopolla dipatrone tša tšeometri kopolla dipatrone tša tšeometri
• tša tlhago, • tša tlhago, • tša tlhago,
• go tšwa bophelong bja sebjale bja • go tšwa bophelong ba sebjale bja • go tšwa bophelong bja sebjale bja
ka mehla, ka mehla, ka mehla,
• go tšwa bohweng bja rena bja setšo • go tšwa bohweng bja rena bja setšo • go tšwa bohweng bja rena bja setšo
2.2 Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša
Dipatronepalo Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša
tatelano ya dinomoro e bonolo tatelano ya dinomoro e bonolo tatelano ya dinomoro e bonolo
bonnyane go fihla go 100 bonnyane go fihla go 200 bonnyane go fihla go 999
27
Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša
gagwe gagwe gagwe
MMETSE MPHATO WA 1-3
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
28
Tšwelopele go Sekgoba le Sebopego
Tšwetšopele ye kgolo ya Sekgoba le Sebopego e hlagišwa ka:
• go nepiša go ditšhupetšo le diponagalo tše mpsha tša dibopego le dilo mphatong wo mongwe le wo mongwe; le
• go tloga mo go ithuteng polelo ya maemo le go tswalanya dikakanyo tša go fapafapana tša dilo tša go swana go ya go go bala le go latela ditšhupetšo mmepeng wo e sego wa
semmušo.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
3.1 Polelo ya boemo Polelo ya boemo Polelo ya boemo
Boemo, tsebišo Hlaloša seemo sa selo se tee o se Hlaloša seemo sa selo se tee o se Hlaloša seemo sa selo se tee o se
MMETSE MPHATO WA 1-3
le dipono tswalantšha le se sengwe, mohlala: tswalantšha le se sengwe, mohlala, tswalantšha le se sengwe, mohlala,
godimo ga, pele ga, morago, go la godimo ga, pele ga, morago, go la godimo ga, pele ga, morago, go la
nngele, go la go ja, godimo, fase, nngele, go la go ja, godimo, fase, nngele, go la go ja, godimo, fase,
hleng ga/kgauswi le hleng ga/kgauswi le hleng ga/kgauswi le
Boemo le dipono Boemo le dipono Boemo le dipono
• Lemoga le go tswalantšha dipono • Lemoga le go tswalantšha dipono • Lemoga le go tswalantšha dipono
tša go fapana tša selo se tee sa tša go fapana tša selo se tee sa tša go fapana tša selo se tee sa
tšatši ka tšatši. tšatši ka tšatši. tšatši ka tšatši.
• Go fa selo sa tšatši ka tšatši
leina ge a bontšhwa seo a sa se
tlwaelago.
• Bala, hlatholla le go thalathala
mebepe yeo e sego ya semmušo,
goba dipono tša godimo tša dilo
tšeo di kgobokantšhitšwego.
• Nyaka dilo mo mmepeng
Boemo le ditšhupetšo Boemo le ditšhupetšo Boemo le ditšhupetšo Boemo le ditšhupetšo
• Latela ditšhupetšo tša go morago o • Latela ditšhupetšo tša go • Latela ditšhupetšo tša go morago o • Latela ditšhupetšo tša go morago o
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
sepelasepela ka gare ga phapoši. sepelasepela ka gare ga phapoši. sepelasepela ka gare ga phapoši. sepelasepela ka gare ga phapoši.
• Šala ditšhupetšo tša go morago • Efa ditaelo tša go sepelasepela ka
gore o kgone go bea dilo ka gare ga phapoši le sekolong.
go ditswalantšha, mohlala: bea
• Šala ditšhupetšo tša go morago go
phensele ka morago ga lepokisi.
tloga lefelong le lengwe go ya go
le lengwe mmepeng wo e sego wa
semmušo.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
3.2 Tatelano ya dilo Tatelano ya dilo Tatelano ya dilo Tatelano ya dilo
CAPS Dilo tša Lemoga le go reela dilo tša Lemoga le go reela dilo tša Lemoga le go reela dilo tša Lemoga le go reela dilo tša
mahlakoretharo mahlakoretharo maina ka phapošing mahlakoretharo maina ka phapošing mahlakoretharo maina ka phapošing mahlakoretharo maina ka phapošing
le diswantšhong le diswantšhong le diswantšhong
• dibopego tša dikgwele,
• dibopego tša dikgwele, (kgokolo) • dibopego tša dikgwele, (dikgokolo) • dibopego tša dikgwele, (dikgokolo)
• dibopego tša mapokisi
• dibopego tša mapokisi (diprisima) • dibopego tša mapokisi (diprisima) • dibopego tša mapokisi (diprisima)
• disilintara • disilintara
• diphiramiti
• dikhoune
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
Hlaloša, beakanya le go bapetša dilo Hlaloša, beakanya le go bapetša dilo Hlaloša, beakanya le go bapetša dilo Hlaloša, beakanya le go bapetša dilo
tša mahlakoretharo go ya ka: tša mahlakoretharo go ya ka: tša mahlakoretharo go ya ka: tša mahlakoretharo go ya ka:
• bogolo • bogolo • bogolo • sebopego sa mahlakorepedi seo se
dirago dibopego tša mahlakoretharo
• mmala • mmala • dilo tša go kgokologa
• lebato la phaphathi goba go
• dilo tša go kgokologa • dilo tša go kgokologa • dilo tša go relela
kgopama
• dilo tša go thedimoga • dilo tša go thedimoga
Mešongwana ye e nepišitšwego Mešongwana ye e nepišitšwego Mešongwana ye e nepišitšwego Mešongwana ye e nepišitšwego
• Šomiša dilo tša mahlakoretharo • Lemoga le go aga dilo tše di filwego • Lemoga le go aga dilo tše di filwego • Lemoga le go aga dilo tše di filwego
tše bjalo ka diploko tša go aga, tša dibopego tša mahlakoretharo go tša dibopego tša mahlakoretharo tša dibopego tša mahlakoretharo
metheriale wa go dirišwa gape, dirišwa matheriale wa go swarega go dirišwa matheriale wa go go dirišwa matheriale wa go
bj.bj. go bopa dilo, mohlala:di bjalo ka: diploko tša go aga, swarega bjalo ka: dibopego tša swarega bjalo ka: dibopego tša
sehloa/ditora, maporogo, bj.bj. matheriale wa go dirišwa gape. mahlakorepedi tša go segwa, mahlakorepedi tša go segwa,
diploko tša go aga, matheriale wa diploko tša go aga, matheriale
go dirišwa gape, ditlabakelo tša wa godirišwa gape, ditlabakelo
go aga le dilo tša tšeometri tša tša go aga, dilo tša tšeometri tša
mahlakoretharo. mahlakoretharo le letsopa
29 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
3.3 Lemoga, hlaola o be o bolele Tatelano ya dibopego Tatelano ya dibopego Tatelano ya dibopego
30 maina a dilo tše pedi tša dibopego
Dibopego tša Lemoga le go reela maina dibopego Lemoga le go reela maina dibopego Lemoga le go reela maina dibopego
tša mahlakorepedi ka phapošing
mahlakorepedi tša mahlakorepedi tša mahlakorepedi tša mahlakorepedi
gammogo le diswantšhong,
akaretša: • Didiko • Didiko • Didiko
• Sešupo/seka sa go emela • Dikhutlotharo • Dikhutlotharo • Dikhutlotharo
barutwana
• Dikhutlonnethwii • Dikkhutlonnethwii • Dikhutlonnethwii
• Leina la phapoši
• Dikwere • Dikwere
Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego
Hlaloša, beakanya le go bapetša Hlaloša, beakanya le go bapetša Hlaloša, beakanya le go bapetša
dibopego tša ditekanyopedi go ya ka: dibopego tša mahlakorepedi go ya ka: dibopego tša ditekanyopedi go ya ka:
MMETSE MPHATO WA 1-3
• bogolo • bogolo • sebopego
• mmala • sebopego • mahlakore ao a lego thwii
• mahlakore ao a lego thwii • mahlakore ao a lego thwii • mahlakore a sediko
• mahlakore a sediko • mahlakore a sediko
Thala dibopego
• didiko
• dikhutlotharo
• dikhutlonnethwii
• dikhutlonne
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana
Go ripagare ka • Lemoga go ripagare ka go swana • Lemoga Go ripagare ka go swana • Lemoga le go thala methalo ya go • Lemoga le go thala methalo ya go
go swana ya mmele wa gagwe ya mmele wa gagwe ripagare ka go swana ya dibopego ripagare ka go swana ya dibopego
tša mahlakorepedi tša tšeometri le tša mahlakorepedi tša tšeometri le
• Lemoga le go thala methalo ya go
tšeo e sego tša tšeometri tšeo e sego tša tšeometri
ripagare ka go swana ya dibopego
tša mahlakorepedi tša tšeometri le • Mena dipampiri le go ba le bošupi
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tšeo e sego tša tšeometri go laetša mothalo wa go ripagare
ka go swana.
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
4. KELO
Tšwelopele ya Kelo
CAPS
• Tšwetšopele ye kgolo ya kelo go kgabaganya mephato ka moka e fihlelelwa ka tsebišo ya:
-- Mehuta ye meswa ya kelo;
-- Didirišwa tše mpsha tša go ela, go thoma ka didirišwa tšeo e sego tša semmušo go ya go tša kelo ya semmušo Mephatong ya 2 le 3;
-- Diyuniti tše mpsha tša kelo, kudu Mephatong ya 2 le 3.
• Palelo le tharollo ya mathata ka kelo di swanetše go šetša nomoro ya mošomo wo o setšego o dirilwe.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
4.1 Go feta ga nako Go feta nako
Nako Bolela ka go sepela ga nako Bolela ka go sepela ga nako
• Bolela ka dilo tšeo di diregago mo • Latelanya ditiragalo tša tlwaelo
letšatšing le tše di diregago bošego. maphelong a bona
• Barutwana ba lokologanya • Bapetša botelele bja
ditiragalo tšeo di ba hlagetšego mo nako ka go šomiša polelo
letšatšing /mosegare mohlala:teletšana,kopana,ka
lebelwana,ka go nanya
• Latelanya ditiragalo tša tlwaelo
maphelong a bona • Bea ditiragalo ka tatelano a šomiša
polelo bjk, maabane, lehono,
gosasa
31 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Go bolela nako
32
Nako • Hlaloša ge se sengwe se hlaga go • Efa maina a matšatši a beke le • Bala matšatšikgwedi go
dirišwa polelo: mohlala:mesong dikgwedi tša ngwaga ka tatelano ya ditšhupamabaka.
mathapama,bošego, ka pela, tšona.
• Bea matšatši a matswalo,
morago ga nako.
• Bea matšatši a matswalo, meketeko ya sedumedi, matšatši a
• Efa maina a matšatši a beke le meketeko ya sedumedi, matšatši a bosetšhaba a go ikhutša, ditiragalo
dikgwedi tša ngwaga ka tatelano ya bosetšhaba a go ikhutša, ditiragalo tša histori, ditiragalo tša sekolo go
tšona. tša histori, ditiragalo tša sekolo go tšhupamabaka.
tšhupamabaka.
• Bea matšatši a matswalo go • Bolela nako ya diiri tše lesomepedi
tšhupamabaka. • Bolela nako ya diiri tše lesomepedi, (12H 00) ka
ka seripa sa iri, kotara ya iri.
-- diiri
MMETSE MPHATO WA 1-3
-- diripa tša iri
-- dikotara tša iri
-- metsotso
mo go sešupanako sa manakana
le sešupanakopanyapanya le
didirišwa tše dingwe tša go ba le
sešupanakopanyapanya, mohlala,
sellathekeng
Bala botelele bja nako le go feta ga
nako Bala botelele bja nako le go feta ga
nako
• Šomiša tšhupamabaka go bala le
go hlaloša botelele bja nako: • Šomiša tšhupamabaka go bala le
go hlaloša botelele bja nako:
-- ka matšatši,
-- Ka matšatši,
-- ka dibeke
-- Ka dibeke
-- Ka dikgwedi
• Šomiša sešupanako go bala
botelele bja nako: • Go fetolela go tloga go matšatši go
ya go dibeke
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
-- Ka diiri
• Go fetolela go tloga go dibeke go ya
-- Ka seripagare sa diiri
go dikgwedi
• Šomiša sešupanako go bala
botelele bja nako:
-- Ka diiri
-- Ka seripagare sa diiri
-- Ka kotara ya diiri.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
4.2 Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo
CAPS Botelele • Bapetša le go bea ka tatelano • Bapetša le go bea ka tatelano
botelele, bogodimo goba bophara botelele, bogodimo goba bophara
bja dilo tše pedi goba go feta di bja dilo tše pedi goba go feta di
beilwe kgauswi le kgauswi.Šomiša beilwe kgauswi le kgauswi. Šomiša
polelo go bolela ka papišo, mohlala: polelo go bolela ka papišo, mohlala:
teletšana, kopana, pharana, teletšana, kopana, pharana,
bophara. bophara.
• Akanya,ela,bapetša,beakanya o be
o rekhote botelele o šomiša kelo
yeo e sego ya mehleng,mohlala:, go
ela ka seatla, dikgato, botelele bja • Akanya,ela,bapetša,beakanya o be • Akanya,ela,bapetša,beakanya o be
phensele, dibaledi. o rekhote botelele o šomiša kelo o rekhote botelele o šomiša kelo
• Hlaloša botelele bja dilo ka go bala yeo e sego ya mehleng,mohlala:, go yeo e sego ya mehleng mohlala:, go
le go bolela botelele ka diyuniti tšeo ela ka seatla, dikgato, botelele bja ela ka seatla, dikgato, botelele bja
e sego tša semmušo. phensele, dibaledi phensele, dibaledi
• Hlaloša botelele bja dilo ka go bala • Hlaloša botelele bja dilo ka go bala
le go bolela botelele ka diyuniti tšeo le go bolela gore di na le botelele
e se go tša semmušo. bja diyuniti tše kae tše e sego tša
semmušo
Go tsebiša kelo ya semmušo Go tsebiša kelo ya semmušo
• Akanya,ela,bapetša,beakanya o • Akanya,ela,bapetša,beakanya o
be o rekhote botelele o šomiša be o rekhote botelele o šomiša
dimetara (e ka ba phate ya go dimetara (e ka ba phate ya go
lekana botelele bja metara goba lekana botelele bja metara goba
thapo ya botelele bja metara) bjalo thapo ya botelele bja metara) bjalo
ka yuniti ya semmušo ya go ela ka yuniti ya semmušo ya go ela
botelele botelele
• Akanya le go ela botelele ka
disentimetara a diriša rula(go go
diphetolelo tšeo di nyakegago
magareng ga disentimetara le
dimetara)
33 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
4.3 Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo Kelo yeo e se go ya semmušo
34 • Bapetša le go bea ka tatelano ya • Akanya, ela, bapetša, beakanya le • Akanya, ela, bapetša, beakanya le • Akanya, ela, bapetša, beakanya le
Boima
boima bja dilo tše pedi goba go go rekhota boima o šomiša sekala go rekhota boima o šomiša sekala go rekhota boima o šomiša sekala
feta ka go di swara goba go šomiša sa go lekalekanya le kelo yeo e se sa go lekalekanya le kelo yeo e se sa go lekalekanya le kelo yeo e se
sekala sa go lekalekanya. go ya semmušo, mohlala,diploko, go ya semmušo, mohlala,diploko, go ya semmušo, mohlala,diploko,
ditena. ditena. ditena.
• Hlaloša boima bja dilo ka go bala le • Hlaloša boima bja dilo ka go bala le • Hlaloša boima bja dilo ka go bala le
go bolela boima ka diyuniti tšeo e go bolela boima ka diyuniti tšeo e go bolela boima ka diyuniti tšeo e
se go tša semmušo. se go tša semmušo. se go tša semmušo.
• Diriša polelo go bolela ka papišo, • Diriša polelo go bolela ka papišo, • Diriša polelo go bolela ka papišo, • Diriša polelo go bolela ka papišo,
mohlala,bofefo, boima, bofefšana, mohlala,bofefo, boima, bofefšana, mohlala,bofefo, boima, bofefšana, mohlala,bofefo, boima, bofefšana,
boimana boimana boimana boimana
Go tsebiša kelo ya semmušo Go tsebiša kelo ya semmušo
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bapetša, latelanya le go rekhota • Bapetša, latelanya le go rekhota
boima bja dilo tša go bapatšwa tša boima bja dilo tša go bapatšwa tša
boima bja go tšweletšwa fela ka boima bja go tšweletšwa fela ka
dikhilokramo, mohlala; dikhilokramo dikhilokramo,
tše 2 tša raese le khilokramo e tee -- Dikhilokramo, mohlala:
ya fluoru dikhilokramo tše 2 tša raese le
• Ela boima bja bona beng ka go khilokramo e tee ya flouru
šomiša sekala sa ka phapošing ya -- Dikramo, mohlala: letswai la
bohlapelo. dikramo tše 500
• Ela boima bja bona beng ka go
šomiša sekala sa ka phapošing ya
bohlapelo
(Ga se gwa swanela go ba le go
fetolela dikramo go khilokramo goba
dikhilokramo go dikramo).
4.4 Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo
Mothamo / • Bapetša le go beakanya kelo • Bapetša le go beakanya kelo
Bolumo ya seela (bolumo) ka gare ga ya seela (bolumo) ka gare ga
ditšhelo tšeo di beilwego kgauswi ditšhelo tšeo di beilwego kgauswi
le kgauswi. Barutwana ba lekola ka le kgauswi. Barutwana ba lekola ka
go tšhela ka gare ga setšhelo sa go tšhela ka gare ga setšhelo sa
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
boraro ge go hlokega. boraro ge go hlokega.
• Bapetša le go beakanya kelo ya • Bapetša le go beakanya kelo ya
seela seo ditšhelo tše pedi di kago seela seo ditšhelo tše pedi di kago
go se swara ge di tletše (mothamo). go se swara ge di tletše (mothamo).
• Diriša polelo go bolela ka papišo, • Diriša polelo go bolela ka papišo,
mohlala: e ntši go, e nnyane go, mohlala: e ntši go, e nnyane go,
tletše, ye e se nago selo. tletše, ye se nago selo.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
4.4 • Akanya, ela, bapetša, beakanya le • Akanya, ela, bapetša, latelanya le • Akanya, ela, bapetša, latelanya le
go rekhota mothamo bja ditšhelo go rekhota mothamo wa ditšhelo go rekhota mothamo wa ditšhelo
CAPS Mothamo / ka go šomiša kelo yeo e sego ya (k.g.r: ke bokaakang bjoo setšhelo (k.g.r: ke bokaakang bjoo setšhelo
Bolumo mehleng,mohlala: malepola le se ka bo rwalago ge se tletše) ka go se ka bo rwalago ge se tletše) ka go
dikomiki diriša kelo ye e se go ya semmušo: diriša kelo ye e se go ya semmušo:
mohlala: malepola le dikomiki. mohlala: malepola le dikomiki
• Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go
bala le go bolela gore ke diyuniti tše • Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go • Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go
kae tše e sego tša semmušo tše di bala le go bolela gore ke diyuniti tše bala le go bolela gore ke diyuniti tše
tlatšago setšhelo mohlala: lebotlelo kae tše e sego tša semmušo tše di kae tše e sego tša semmušo tše di
le na le mothamo wa dikomiki tše tlatšago setšhelo mohlala: lebotlelo tlatšago setšhelo mohlala: lebotlelo
nne. le na le mothamo wa dikomiki tše le na le mothamo wa dikomiki tše
nne. nne.
Go tsebiša kelo ya semmušo Go tsebiša kelo ya semmušo
• Akanya, ela, bapetša, latelanya le • Akanya, ela, bapetša, latelanya le
go rekhota mothamo wa dilo ka go go rekhota mothamo wa dilo ka go
ela ka dilitara ela ka dilitara, diripagare tša dilitara
• Bapetša, latelanya le go rekhota le dikotara tša litara.
mothamo wa dilo tša papatšo • Bapetša, latelanya le go rekhota
tšeomothamo wa tšona wo mothamo wa dilo tša papatšo
tšweleditšwego ka dilitara, mohlala: tšeo mothamo wa tšona o
dilitara tše 2 tša lebese, litara e 1 ya tšweleditšwego ka dilitara. mohlala:
senwamaphodi, dilitara tše tlhano dilitara tše 2 tša lebese, litara
tša pente. e 1 ya senwamaphodi, dilitara
tše tlhano tša pente.goba ge di
tšweleditšwe ka dimilimetara
mohlala:dimilimetara tše 500 tša
lebese,dimilimetara tše 340 tša
senotšididi,dimilimetara tše 750 tša
oli
• Tseba gore komiki yeo e lego ya
motheo e rwala dimililitara tše 250
• Tseba gore lehwana leo le lego la
motheo le rwala dimililitara tše 5
(Ga se gwa swanela go ba le
phetolelo ya dilitara go dimililitara le
dilitara go dimililitara).
4.5 Modikologa
Modikologa le Nyakišiša monabo wa dilo tša
sekgoba mahlakorepedi le mahlakoretharo go
šomišwa papišothwii goba diyuniti
tšeo e sego tša tlwaelo.
35 Sekgoba
Nyakišiša sekgoba sa dithaele
MMETSE MPHATO WA 1-3
KAKARETŠO YA SEHLOPHA SA MOTHEO
5. TŠHOMIŠO YA DATA
36
Tšwelopele ya Tšhomišo ya Data
• Tšwetšopele ye kgolo ya Tšhomišo ya data go kgabaganya mephato ka moka e fihlelelwa ka:
-- Go tloga go šomeng ka dilo go ya go šomemg ka data le
-- Go šoma ka mekgwa ye meswa ya go emela data.
• Barutwana ba swanetše go šomana le data ye e feleletšego gatee ka ngwaga –se se ama go kgoboketša le go beakanya data, go emela data, go sekaseka, go hlatholla le go bega
data.
• Tše dingwe tša dintlha tša ka godimo tša tšhomišo ya data di ka dirišwa bjalo ka mešogagwewana ya ka thoko.
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
MMETSE MPHATO WA 1-3
5.1 Go kgoboketša le go hlaola dilo Go kgoboketša le go beakanya dilo
Go kgoboketša Go kgoboketša le go hlaola dilo tša ka Go kgoboketša le go hlaola dilo tša ka
le go hlaola dilo mehla tša go swarega mehla tša go swarega
5.2 Emela kgoboketša ya dilo tšeo di Emela kgoboketša ya dilo tšeo di
hlaotšwego hlaotšwego
Emela
kgoboketšo Thala seswantšho sa dilo tšeo di Thala seswantšho sa dilo tšeo di
ya dilo tšeo di hlaotšwego hlaotšwego
hlaotšwego
5.3 Hlaloša le go bega ka kgoboketša Hlaloša le go bega ka kgoboketša
ya dilo tšeo di hlaotšwego ya dilo tšeo di hlaotšwego
Hlaloša le
go bega ka Araba dipotšišo ka: • Efa mabaka a ka fao kgoboketšo e
kgoboketšo hlaotšwego
• Mokgwa woo dikgobokantšhwa di
ya dilo tšeo di
hlaotšwego ka wona • Araba dipotšišo ka:
beakantšwego
• Go thalwa ga dikgobokantšhwa -- Ka mo kgoboketšo e dirilwe gona
(tshepedišo)
-- Dilo tšeo di hlaotšwego di
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
lebelelega bjang (setšweletšwa)
• Laodiša ka kgoboketšo le dithalwa
• Hlaloša gore di beakantšwe bjang
DIRERWA MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
5.4 Go kgoboketša le go rulaganya Go kgoboketša le go rulaganya Go kgoboketša le go rulaganya
data data data
CAPS Go kgoboketša
le go rulaganya • Kgobokantšha data ka ga phapoši • Kgobokantšha data ka ga phapoši • Kgobokantšha data ka ga phapoši
data goba sekolo ge o araba dipotšišo goba sekolo ge o araba dipotšišo goba sekolo ge o araba dipotšišo
tša morutiši. tša morutiši. tša morutiši.
• Kgobokantšha data yeo e tlilego le
morutiši goba ya ka gare ga puku
ya mošomo/puku ya kgakollo
• Beakanya data go ya ka:
-- Tatelano
-- Palotekantšhi
-- Mananeo
5.5 Go emela data Go emela data Go emela data
Kemelo ya data • Kemelo ya data ka • Tšweletša data ka • Tšweletša tshedimošo ka:
diswantšhothalwa. diswantšhothalwa
-- Diswantšhothalwa tša go swana
• Diswantšhothalwa tša go swana • Diswantšhothalwa tšago swana swaniswani fela
swaniswani fela swaniswani fela.
-- Dikrafo tša para
5.6 Fetleka le go hlatholla data Fetleka le go hlathola data Fetleka le go hlathola data
Fetleka le go Araba dipotšišo ka ga data yeo e le go Araba dipotšišo ka ga data yeo e le go Araba dipotšišo ka ga data yeo e le go
Hlathola data go diswantšhothalwa go diswantšhothalwa go diswantšhothalwa:
• Diswantšhothalwa tšeo di swanago • Diswantshothalwa tšeo di swanago • Go diswantšhothalwa tšeo di
swaniswani fela. swaniswani fela swanago swaniswani
• Dikrafo tša para
37 MMETSE MPHATO WA 1-3
MMETSE MPHATO WA 1-3
3.3 Tlhathollo ya Diteng
Ka tlhathollo ye ya diteng, barutiši ba fiwa:
• kakaretšo ya Mephato ya R - 3;
• tatelano ya direrwa tše di šišintšwego ka dikotara: ga se dikokwane ka moka tša direrwa tšeo di rutwago
kotareng ye nngwe le ye nngwe; dikokwane tše dingwe tša direrwa di swanetše go rutwa pele ga tše dingwe
tša direrwa tšeo.
• dikgato tša direrwa tšeo di šišintšwego mo ngwageng; bjale ka ge tše dingwe tša diarea tša diteng di hloka
nako ye ntši go feta tše dingwe, seo se ra gore direrwa tše dingwe di hloka nako ye ntši go feta tše dingwe;
le
• dintlha tša go hlathollo le ditšhupatsela tša go ruta le mehlala mo go nyakegago
Diteng tša thuto ye nngwe le ye nngwe di arogantšwe ka direrwa. Diteng tša thuto ka moka di swanetše go rutwa
kotareng ye nngwe le ye nngwe. Go bea direrwa ka tatelano kotara ka kotara, go fa kgopolo ya gore di ka phatlalatšwa
le go boeletšwa bjang ngwaga ka moka.Ga go bohlokwa go ruta direrwa ka moka go Sekgoba le Sebopego, Kelo le
Tšhomišo ya Data kotareng ye nngwe le ye nngwe. Le ge go le bjalo, direrwa ka moka di swanetše go rutwa gare
ga ngwaga.
Karolong ya 2 (temana ya 2.6) kelo ya boima bja diteng tša thuto e filwe. Ge se se kopantšhwa le diiri tšeo di le go
gona mo ngwageng, motho a ka kgona go bala diiri tša diteng tša thuto ye nngwe le nngwe.
Barutiši ba ka kgetha go latelanya (go beakanya) diteng ka kgato ya go fapana le ye e šišintšwego karolong ye.
Barutiši ba ka fetola gape gannyane bokaalo bja nako yeo e šišintšwego ya go abelwa direrwa. Le ge go le bjalo, go
swanetše go elwa hloko boima le diiri tša semmušo tša diteng tša Mmetse wa Sehlopha sa Motheo.
• Mmetse wa Mphato wa R o tšea sebopego sa Mmetse wo o tšwelelago, ka go rialo ga se wa swanela
go ripaganywa go ya ka nako yeo e beeetšwego dithutwana. Morutiši wa Mphato wa R o swanetše go
logaganya Mmetse le mešongwana ya barutwana ya letšatši ka letšatši, le ge e le gore morutiši o swanetše
go beela nako ka thoko mo letšatšing ge a nepiša go ruta mošongwana wa Mmetse, go sego bjalo,
barutwana ba ka se be le temogo le tsošološo ya kgahlego ya dikgopolo le mabokgoni a Mmetse.
• Nako ya mephato ya 1-3, e abilwe ka tsela ye e latelago:
-- Diiri tše šupa ke tša Mmetse ka beke (beke tše 10 x dikotara tše 4 x diiri tše 7 = diiri tše 280 ka ngwaga)
-- Thuto ye nngwe le ye nngwe ya Mmetse e swanetše go tšea iri e tee(1) le metsotso ye masomepedi-
nne(24) ka letšatši go Mphato wa1 - 3.
-- Seo se ra gore, go na le dikotara tše nne (4) tša dibeke tše lesome (10) ka dithutwana tše tlhano (5) tšatši
ka tšatši mo bekeng (Mošupologo go fihla Labohlano).
-- Dumelela gore go be le beke ya go tlwaetša le go tiišetša mathogagwe a kotara ye nngwe le ye nngwe.
Se se dirwa ka lebaka la gore bana ba na le go lebala diteng kudu nakong tša maikhutšo. Moya wa sekolo
o a ba tšwa ka fao dira gore go be le beke e tee mafelelong a kotara go tiišetša dintlhakgolo tša tšeo ba
ithutilego tšona.
38 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
3.4 Tatelano le Tshepedišo ya kgato ka kgato ya diteng
Mphato wo mongwe le wo mongwe go tloga go 1 – 3, o diretšwe tafola ya go swana le ya ka fase:
• Tshepedišo ya kgato ka kgato ya direrwa ngwaga ka moka (e bontšha kabelo ya direrwa ka kotareng ye
nngwe le ye nngwe gape e eletša nako yeo e swanetšego go šomišwa sererweng se sengwe le se sengwe
sa Area ya Diteng)
• Tatelano ya direrwa mo ngwageng(e bontšha kabelo ya direrwa ka dikotara le tšwelopele ya diteng le
mabokgoni go kgabaganya/putlaganya dikotara)
• Dintlha tša go hlatholla tše bohlokwa go ya ka sererwa – ditafola di tšweletša tlhathollo ya diteng le
ditšhupatsela tša go ruta sererwa se sengwe le se sengwe go ya ka tatelano ya tšona go kgabaganya
dikotara.
Peakanyo ya thutwana – Kabo ya Direrwa go ya ka kotara
Nomoro ke sererwa se bohlokwa Mmetseng wa Sehlopha sa Motheo. Nako ye ntši bekeng ye nngwe le ye nngwe,
ka kotareng le ka ngwageng e nepišitše go Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano. Bonnyane go swanetše go
dirwe dithuto tše tharo goba go feta bekeng ye nngwe le ye nngwe tšeo di nepišitšwego Dinomoro, Diophareišene le
Ditswalano. Nako yeo e šalago e tla arogantšhwa magareng ga diarea tša diteng tše dingwe.
Sekgoba le Sebopego le Kelo di hloka nako ye ntši le šedi go feta Tšhomišo ya Data le Dipatrone, Difankšene le
Altšebra. Ditafola tša ka fase di bontšha gore re abagantšhe dithuto tše kae go area ya diteng le sererwa mphatong
wo mongwe le wo mongwe go Dipatrone, Difankšene le Altšebra, Sekgoba le Sebopego, Kelo le Tšhomišo ya Data:
• Kabaganyo ya diarea tša diteng tša dithuto le direrwa dithutong tša Mphato wa R
Bjalo ka ge Mmetse wa Mphato wa R o le ka sebopego sa Mmetse wo o tšwelelago, nako yeo e šišintšwego ya kabo
ya nako e diretšwe go nepiša dikgaolo tša Mmetse le togagano ya mešongwana yeo e sego ya semmušo.Se se
dirwa ka maikemišetšo a go kgonthišiša go fetšwa ga diteng ka botlalo. Mešongwana ya Mmetse wo o tšwelelago e
ka ba go bala palo ya dipoleiti tše ba jelago ka go tšona, bala dipapadi tšeo ba di bapetšego ka ntle, tša ka gare tše
bjalo ka: didominose, mararane (jikiso phasele). Morutiši o swanetše go rulaganya mešongwana go ya ka dinyakwa
tša barutwana le ditlabakelo tša ka phapošing ya gagwe.
Sekgoba le Sebopego ke karolo ye bohlokwa ya kgodišo le tlhabollo ya Mmetse barutwaneng, ka fao di swanetše
go phatlalatšwa bekeng ka moka, mola dikgaolo tše dingwe tšeo di nepišitšwego di le ka tlase ga tlhahlo ya morutiši
le gore go be le dibaka tša go bopa gammogo le dipapadi tša lešabašaba ka barutwana.
Kelo e swanetše go hlakantšhwa le mešongwana ya go bala, mohlala: go akanya le go bala ge re ela botelele ka
diatla, dinao/maoto le dikgato.
Retšistara ya boingwadišo le tšhate ya boso di fa dibaka tša go šoma ka Tšhomišo ya Data
CAPS 39
MMETSE MPHATO WA 1-3
Tafola 3.1 Kabo ya nako go ya ka area ya diteng ka beke
DITENG TŠA THUTO DIRERWA NAKO YE E
ŠIŠINTŠWEGO
Dinomoro, Diophareišene le Go bala Metsotso ye 120
Ditswalano
Temogo ya nomoro
Šupa le go hlaloša dipalotlalo
Kwešišo ya dinomoro
Tharollo ya dipalorara
Dipatrone, Difankšene le Kopolla, katološa le go bopa dipatrone tša gagwe Metsotso ye 80
Altšebra
Sekgoba le Sebopego (tšeometri) Lemoga, šupa le go reela dibopego/diswantšho tša Metsotso ye 80
mahlakorepedi maina
Dibopego tša tšeometri
Šomiša didirišwa tša go swarega go bopa/aga dilo tša
mahlakoretharo
Ditswalano tša sekgoba
Ditšhepetšo
Kelo Nako Metsotso ye 80
Botelele
Boima
Mothamo/Bolumo
Tšhomišo ya Data Kgoboketša, hlaola, thala, bala le go emela data Metsotso ye 60
Metsotso ye 420
PALOMOKA
(Diiri tše 7 ka beke)
• Kabaganyo ya diarea tša diteng le direrwa/hlogo dithutwaneng tša Mphato wa 1 - 3
Mo go Mephato ya 1 3, bonnyane go swanetšwe go rutwe dithutwana tše tharo (k.g.r magareng ga diiri tše 4 le 4 ¼)
ka beke go Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano. Dithutwana tše pedi tšeo di šetšego (magareng ga diiri tše 2 ½
le 3) di abaganywa magareng ga direrwa le diarea tša diteng tše dingwe ka tsela yeo e šišintšwego ka fase.
40 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Tafola 3.2 Palo ye e šišintšwego ya dithutwana (dilesene) go ya ka area ya diteng, ka kotara mo mphatong
wa 1
Palo ya Dithutwana
AREA YA DITENG DIRERWA Kotara Kotara Kotara Kotara
Palomoka
ya 1 ya 2 ya 3 ya 4
Dinomoro, Diophareišene Direrwa ka moka tša Dinomoro,
22 30 28 25 105
le Ditswalano Diophareišene le Ditswalano
Dipatrone, Difankšene le Dipatronepalo 3 3 3 3 12
Altšebra Dipatrone tša Tšeometri 1 1 1 1 4
Sebopego sa mahlakorepedi (2-D) 3 3 6
Sekgoba le Sebopego Dilo tša mahlakoretharo (3-D) 3 2 1 6
(Tšeometri) Boemo, tšebišo le dipono 2 1 3
Go ripagare ka go swana 1 1 2
Nako 2 2
Botelele 2 2 4
Kelo
Boima 2 2 4
Mothamo/Bolumo 1 2 1 4
Go kgoboketša, hlaola, go emela le go
2 1 3
fetleka dilo
Tšhomišo ya Data
Data ye e feleletšego 3 3
Dikarolo tša data ye e feleletšego 2 2
Palomoka ya Dithutwana 40 40 40 40 160
Tafola ya 3.3 Palo ye e šišintšwego ya dithutwana(dilesene) go ya ka diteng, kotara mo mphatong wa 2
Palo ya dithutwana
DITENG TŠA THUTO DIRERWA Kotara Kotara Kotara Kotara
Palomoka
ya 1 ya 2 ya 3 ya 4
Dinomoro, Diophareišene Direrwa ka moka tša Dinomoro,
24 25 24 26 99
le Ditswalano Diophareišene le Ditswalano
Dipatrone, Difankšene le Dipatronepalo 3 3 3 3 12
Altšebra Dipatrone tša Tšeometri 1 1 1 1 4
Sebopego sa mahlakorepedi (2-D) 3 3 6
Sekgoba le Sebopego Dilo tša mahlakoretharo (3-D) 3 2 1 6
(Tšeometri) Boemo, tšebišo le dipono 2 1 3
Go ripagare ka go swana 1 1 2
Nako 3 1 3 1 8
Botelele 3 1 4
Kelo
Boima 3 1 4
Mothamo/Bolumo 3 1 4
Kgoboketša, hlaola, go emela le go
Tšhomišo ya Data fetleka dilo 3 3 6
Data ye e feleletšego 1 1 2
Dikarolo
tša data
Palomoka ya Dithutwana 40 40 40 160
ye e
feleletšego
CAPS 41
MMETSE MPHATO WA 1-3
Tafola ya 3.4. Palo ye e šišintšwego ya dithutwana(dilesene) go ya ka diteng, kotara mo mphatong wa 3
Palomoka ya Dithutwana
DITENG TŠA THUTO DIRERWA Kotara Kotara Kotara Kotara
Palomoka
ya 1 ya 2 ya 3 ya 4
Dinomoro, Diophareišene Direrwa ka moka tša Dinomoro,
26 22 19 27 94
le Ditswalano Diophareišene le Ditswalano
Dipatrone, Difankšene le Dipatronepalo 3 3 3 3 12
Altšebra Dipatrone tša Tšeometri 1 1 1 1 4
Sebopego sa mahlakorepedi (2-D) 2 2 4
Sekgoba le Sebopego Dilo tša mahlakoretharo (3-D) 3 3 1 7
(Tšeometri) Boemo, tšebišo le dipono 2 3 5
Go ripagare ka go swana 2 1 3
Nako 3 2 3 2 10
Botelele 2 2 4
Boima 2 1 3
Kelo
Mothamo/Bolumo 2 1 3
Modikologo 1 1
Sekgoba 2 2
Sediko sa tshedimošo ka moka 3 3 6
Tšhomišo ya Data
Data ye e feletšego 1 1 2
Palomoka ya Dithutwana 40 40 40 40 160
42 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
3.4.1 Kakaretšo ya Mphato wa 1 ka dikotara
KAKARETŠO YA MPHATO WA 1
CAPS 1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE TSWALANO
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Bala ka dipalotlalo
1.1 Bala dilo tša go swarega go fihla ka Bala dilo ka botshepegi go fihla go Bala dilo ka botshepegi go fihla go Bala dilo ka botshepegi go fihla go
Bala dilo 10 20 40 50
Efa kakanyo ya go amogelega ya palo Efa kakanyo ya go amogelega ya palo Efa kakanyo ya go amogelega ya palo Efa kakanyo ya go amogelegala ya
ya dilo tšeo di ka netefatšwago ka go ya dilo tšeo di ka netefatšwago ka go ya dilo tšeo di ka netefatšwago ka go palo ya dilo tšeo di ka netefatšwago ka
di bala di bala. di bala go di bala
Go bala ka go hlopha go a Go bala ka go hlopha go a Go bala ka go hlopha go a
hlohleletšwa hlohleletšwa hlohleletšwa
1.2 Balela pele le morago ka: Balela pele le morago ka: Balela pele le morago ka: Balela pele le morago ka:
Bala go • Ye tee, ye tee go tloga go nomoro • Ye tee, ye tee go tloga go nomoro • Ye tee, ye tee go tloga go nomoro • Ye tee, ye tee go tloga go nomoro ye
ya pele le ye nngwe le ye nngwe magareng ga ye nngwe le ye nngwe magareng ga ye nngwe le ye nngwe magareng ga nngwe le ye nngwe magareng ga 0
morago 1 le 20 0 le 50 0 le 80 le 100
Balela pele ka: Balela pele pele ka: Balela pele pele ka:
• Bo 10 (10) go tšwa go • Bo 10 (10) go tšwa go • Bo 10 (10) go tšwa go
palokatišanetšwa ye nngwe le palokatišanetšwa ye nngwe le palokatišanetšwa ye nngwe le
nngwe ya 10 magareng ga 0 le 50 nngwe ya 10 magareng ga 0 le 80 nngwe ya 10 magareng ga 0 le100
• Bo 5 (5) tšwa go palokatišanetšwa • Bo 5 (5) go tšwa go • Bo 5 (5) go tšwa go
ye nngwe le nngwe ya 5 magareng palokatišanetšwa ye nngwe le palokatišanetšwa ye nngwe le
ga 0 le50 nngwe ya 5 magareng ga 0 le 80 nngwe ya 5 magareng ga 0 le100
• Bo 2 (2) tšwa go palokatišanetšwa • Bo 2 (2) go tšwa go • Bo 2 (2) go tšwa go
ye nngwe le nngwe ya 2 magareng palokatišanetšwa ye nngwe le palokatišanetšwa ye nngwe le
ga 0 le 20 nngwe ya 2 magareng ga 0 le 80 nngwe ya 2 magareng ga 0 le 100
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Emela dipalotlalo
1.3 Lemoga, laetša le go bala dipalo Lemoga, laetša le go bala dipalo Lemoga, laetša le go bala dipalo Lemoga, laetša le go bala dipalo
Dikapalo le (dinomoro) (dinomoro) (dinomoro) (dinomoro)
mainapalo • Lemoga, laetša le go bala dikapalo 1 • Lemoga, laetša le go bala dikapalo 1 • Lemoga, laetša le go bala dikapalo 1 • Lemoga, laetša le go bala dikapalo 1
go fihla ka 20 go fihla ka 50 go fihla ka 80 go fihla ka 100
• Ngwala dikapalo go tloga go 1 go • Ngwala dikapalo go tloga go 1 go • Ngwala dikapalo go tloga go 1 go • Ngwala dikapalo go tloga go 1 go
fihla go 5 fihla go 10 fihla go 20 fihla go 20
• Lemoga, laetša le go bala mainapalo • Lemoga, laetša le go bala mainapalo • Lemoga, laetša le go bala mainapalo • Lemoga, laetša le go bala mainapalo
go tloga go 1 go fihla go 5 go tloga go 1 go fihla go 10 go tloga go 1 go fihla go 10 go tloga go 1 go fihla go 10
43
• Ngwala mainapalo go tloga go 1 go • Ngwala mainapalo go tloga go 1 go • Ngwala mainapalo go tloga go 1 go • Ngwala mainapalo go tloga go 1 go
fihla go 5 fihla go 10 fihla go 10 fihla go 10
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Hlaloša, bapetša le go latelanya dipalotlalo
44
1.4 Hlaloša, bapetša le go latelanya go Hlaloša, bapetša le go latelanya go Hlaloša, bapetša le go latelanya go Hlaloša, bapetša le go latelanya go
Hlaloša, fihla go dilo tše 5 fihla go dilo tše 10 fihla go dilo tše 15 fihla go dilo tše 20
bapetša le • Bapetša kgoboketšo ya dilo go ya • Bapetša kgoboketšo ya dilo go ya • Bapetša kgoboketšo ya dilo go ya • Bapetša kgoboketšo ya dilo go ya
go beakanya ka tše dintši, nnyane;bontši,nnyane, ka tše dintši, nnyane;bontši,nnyane, ka tše dintši, nnyane;bontši,nnyane, ka tše dintši, nnyane;bontši,nnyane,
dinomoro go feta, tlase ga, swana le, bontši go go feta, tlase ga, swana le, bontši go go feta, tlase ga, swana le, bontši go go feta, tlase ga, swana le, bontši go
lekana le, fapana. lekana le, fapana. lekana le, fapana. lekana le, fapana.
• Beakanya kgoboketšo ya dilo go • Beakanya kgoboketšo ya dilo go • Beakanya kgoboketšo ya dilo go • Beakanya kgoboketšo ya dilo go
tloga go ye kgolo go iša go ye tloga go ye kgolo go iša go ye tloga go ye kgolo go iša go ye tloga go ye kgolo go iša go ye
nnyane goba go tloga go ye nnyane nnyane goba go tloga go ye nnyane nnyane goba go tloga go ye nnyane nnyane goba go tloga go ye nnyane
go iša go ye kgolo go iša go ye kgolo go iša go ye kgolo go iša go ye kgolo
MMETSE MPHATO WA 1-3
Hlaloša, bapetša le go latelanya Hlaloša,bapetša le go latelanya Hlaloša, bapetša le go latelanya Hlaloša, bapetša le go latelanya
dinomoro go fihla go 5 dinomoro go fihla go 10 dinomoro go fihla go 15 dinomoro go fihla go 20
• Hlaloša le go bapetša dipalotlalo go • Hlaloša le go bapetša dipalotlalo go • Hlaloša le go bapetša dipalomoka go • Hlaloša le go bapetša dipalomoka go
ya ka nnyane go, kgolo go, ntši go, ya ka nnyane go, kgolo go, ntši go, ya ka nnyane go, kgolo go, nnyane ya ka nnyane go, kgolo go, nnyane
tlase go, lekana le tlase go, lekana le go, kgolo go,lekana le go, kgolo go,lekana le
• Hlaloša le go beakanya dinomoro: • Hlaloša le go beakanya dinomoro: • Hlaloša le go beakanya dinomoro: • Hlaloša le go beakanya dinomoro:
- Go tloga go ye nnyanennyane - Go tloga go ye nnyanennyane - Go tloga go ye nnyanennyane - Go tloga go ye nnyanennyane
go ya go ye kgolokgolo; go ya go ye kgolokgolo; go ya go ye kgolokgolo; go ya go ye kgolokgolo;
ye kgolokgolo go ya go ye ye kgolokgolo go ya go ye ye kgolokgolo go ya go ye ye kgolokgolo go ya go ye
nnyanennyane nnyanennyane nnyanennyane nnyanennyane
- Diriša mothalopalo1–5 - Pele, morago, gare/magareng - Pele, morago, gare/magareng - Pele, morago, gare/magareng
- Diriša mothalopalo 0–10 - Diriša mothalopalo 0- 15 - Diriša mothalopalo 0–20
- Diriša mothalopalo 0-10 Diriša palosešupatatelano go laetša
tatelano, maemo goba lefelo
• Bea dilo mothalading go tloga ka ya
mathomo go fihla ka ya bolesome
goba ya mathomo go fihla go ya
mafelelo, mohlala mathomo, bobedi,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
boraro,....bolesome,...mafelelo
• Dibalatatelano tša dinomoro go ya
ka tatelano/molokoloko go tloga
go ya pele/mathomo go fihla go ya
bolesome
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
TŠWETŠOPELE YA TEMOGO YA DINOMORO: Kemapalo
1.5 Lemoga kemapalo ya dinomoro 11 go Lemoga kemapalo ya dinomoro 11 go
CAPS
Kemapalo fihla go15 fihla go19.
• Hlopholla nomoro ya palopedi go ya • Hlopholla nomoro ya palopedi ka
masome le botee mohlala:. 12 ke masome le botee mohlala:18 ke 10
10 le 2 le 8
RAROLLA MARARA GO YA KA KAMANO
1.6 Diriša dithekniki tše di latelago ge Diriša dithekniki tše di latelago ge Diriša dithekniki tše di latelago ge Diriša dithekniki tše di latelago ge
Dithekniki go rarollwa palorara le go hlaloša go rarollwa dipalorara le go hlaloša go rarollwa dipalorara le go hlaloša go rarollwa dipalorara le go hlaloša
tša go rarolla ditharollo tša tšona ditharollo tša tšona ditharollo tša tšona: ditharollo tša tšona
palorara • Ditlabakelo tša go swarega mohlala, • Ditlakelotša go swarega mohlala, • Ditlabakelo tša go swarega mohlala, • Ditlabakelotša go swarega mohlala,
dibaledi dibaledi dibaledi dibaledi
• Diswantšho go thala kanegelo ya • Diswantšho go thala kanegelo ya • Diswantšho go thala kanegelo ya • Diswantšho go thala kanegelo ya
dipalo dipalo dipalo dipalo
• Go aga le go hlalhlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Pedifatšo le go ripagare • Pedifatšo le go ripagare • Ppedifatšo le go ripagare
• Methalopalo ye e thekgwago ka • Methalopalo ye e thekgwago ka • Methalopalo ye e thekgwago ka • Methalopalo ye e thekgwago ka
ditlabakelo tša go swarwa mohlala, ditlabakelo tša go swarwa mohlala, ditlabakelo tša go swarwa mohlala, dišomišwa tša go swarwa mohlala,
Go bala dipheta Go bala dipheta Go bala dipheta Go bala dipheta
1.7 Rarolla dipalontšu go ya ka kamano le Rarolla dipalontšu go ya ka kamano le Rarolla dipalontšu go ya ka kamano le . Rarolla dipalontšu go ya ka kamano
Go hlakantšha go hlaloša ditharollo tša gago tša go go hlaloša ditharollo tša gago tša go go hlaloša ditharollo tša gago tša go le go hlaloša ditharollo tša gago tša go
le Go ntšha amana le dipalorara tša go hlakantšha le amana le dipalorara tša go hlakantšha le amana le dipalorara tša go hlakantšha le amana le dipalorara tša go hlakantšha le
go ntšha ka dikarabo tša go fihla go 5 go ntšha ka dikarabo tša go fihla go 10 go ntšha ka dikarabo tša go fihla go15 go ntšha ka dikarabo tša go fihla go 20.
1.8 Rarolla dipalontšu go ya ka kamano le Rarolla dipalontšu go ya ka kamano le Rarolla dipalontšu go ya ka kamano
Thlakantšho- go hlaloša ditharollo tša gago tša go go hlaloša ditharollo tša gago tša go le go hlaloša ditharollo tša gago tša go
poeletšo go amana le dipalorara tša go hlakantšha amana le dipalorara tša go hlakantšha amana le dipalorara tša go hlakantšha
išago go go go go boeleditšwego ka dikarabo tša go go boeleditšwego ka dikarabo tša go go boeleditšwego ka dikarabo tša
atiša go fihla go 10 go fihla go 15 go fihla go 20
1.9 Rarolla dipalontšu go ya ka kamano le Rarolla dipalontšu go ya ka kamano le Rarolla dipalontšu go ya ka kamano le Rarolla dipalontšu go ya ka kamano le
go hlaloša ditharollo tša gago tša go go hlaloša ditharollo tša gago tša go go hlaloša ditharollo tša gago tša go go hlaloša ditharollo tša gago tša go
Go hlopha le
amana le dipalorara tša go abagana le amana le dipalorara tša go abagana le amana le dipalorara tša go abagana le amana le dipalorara tša go abagana le
go abelana go
go hlopha ka go lekana ka dipalotlalo go hlopha ka go lekana ka dipalotlalo go hlopha ka go lekana ka dipalotlalo go hlopha ka go lekana ka dipalotlalo
išago go go
go fihla ka 5 le dikarabo tše di ka go fihla ka 10 le dikarabo tše di ka go fihla ka15 le dikarabo tše di ka go fihla ka 20 le dikarabo tše di ka
arola
akaretšago lešaledi/lešalela akaretšago lešaledi/lešalela akaretšago lešaledi/lešalela akaretšago lešaledi/lešalela.
45 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.11 • Lemoga le go ka šupa tšhelete ya • Lemoga le go ka šupa tšhelete ya • Lemoga le go ka šupa tšhelete ya
46 Afrika Borwa ya khoine/tshipi bj.k 5c, Afrika Borwa ya khoine/tshipi bj.k 5c, Afrika Borwa ya khoine/tshipi bj.k
Tšhelete
10c, 20, 50c, R1, R2; R5 10c, 20, 50c, R1, R2; R5
- ya dikhoine/tshipi 5c, 10c, 20, 50c,
• Rarolla dipalorara tša tšhelete tša go • Rarolla dipalorara tša tšhelete tša go R1, R2;R5 tša pampiri R10 le R20
amana ledipalomoka le tšhentšhi ya amana le dipalomoka le tšhentšhi ya
• Rarolla dipalorara tša tšhelete tša go
go fihla go R10 le ya disente ye e ka go fihla go R20 le ya disente ye e ka
amana le dipalomoka le tšhentšhi ya
fitlhago 20c fitlhago 20c
go fihla go R20 le ya disente ye e ka
fitlhago 20c
DIPALELO TšE DI SEGO TšA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Diriša dithekniki tše di latelago ge go Diriša dithekniki tše di latelago ge go Diriša dithekniki tše di latelago ge go Diriša dithekniki tše di latelago ge go
Dithekniki dirwa dipalelo (go balela) dirwa dipalelo (go balela): dirwa dipalelo (go balela): dirwa dipalelo (go balela):
MMETSE MPHATO WA 1-3
(mekgwa goba • Ditlabakelo tša go swarega mohlala, • Ditlabakelo tša go swarega mohlala, • Ditlabakelo tša go swarega mohlala, • Ditlabakelo tša go swarega mohlala,
mekgwanakg- dibaledi dibaledi dibaledi dibaledi
wana)
• Thala diswantšho • Thala diswantšho • Thala diswantšho • Thala diswantšho
• Methalopalo ya go thekgwa ka • Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
ditlabakelo tša go swarega mohlala,
• Pedifatšo le go ripagare • Pedifatšo le go ripagare • pedi fatšo le go ripagare
Go bala dipheta
• Methalopalo ya go thekgwa ka • Methalopalo ya go thekgwa ka • Methalopalo ya go thekgwa ka
ditlabakelo tša go swarega mohlala, ditlabakelo tša go swarega mohlala, ditlabakelo tša go swarega mohlala,
Go bala dipheta Go bala dipheta Go bala dipheta
1.13 Molokoloko wa palo: 1–5 Molokoloko wa palo: 1–10 Molokoloko wa palo 1–15 Molokoloko wa palo 1–20
Go hlakantšha
• Hlakantšha go fihla ka 5 • Hlakantšha go fihla ka10 • Hlakantšha go fihla ka 15 • Hlakantšha go fihla ka 20
le Go ntšha
• Ntšha go thoma go 5 • Ntšha go thoma go 10 • Ntšha go thoma go 15 • Ntšha go thoma go 20
• Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro • Diriša maswao a maleba (+, –, =,£) • Diriša maswao a maleba (+, –, =,£) • Diriša maswao a maleba (+, –, =,£)
go fihla go 5
• Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro • Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro • Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro
go fihla go 7 go fihla go 9 go fihla go 10
1.4 • Tlhakantšhopoeletšo(k.g.r nomoro e • Tlhakantšhopoeletšo (k.g.r poeletšo • Tlhakantšhopoeletšo (k.g.r. nomoro
Thlakantšho- tee e a boeletšwa) go fihla go 10 ya nomoro e tee)go fihla go 15 e tee ea boeletšwa) 20
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
poeletšo go • Diriša maswao a maleba (+, –, =,£) • Diriša maswao a maleba (+, –, =,£) • Diriša maswao a maleba (+, –, =,£)
išago go go
atiša
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.16 Temogopalo: Tlhahlamano ya 5 Temogopalo: Tlhahlamano ya 10 Temogopalo: Tlhahlamano ya 15 Temogopalo: Tlhahlamano ya 20
Mmetse wa
CAPS • Beakanya sete ye e filwego ya • Beakanya sete ye e filwego ya • Beakanya sete ye e filwego ya • Beakanya sete ye e filwego ya
hlogo
dinomoro tše di kgethilwego. dinomoro tše di kgethilwego. dinomoro tše di kgethilwego dinomoro tše di kgethilwego.
• Bapetša dinomoro go fihla go 5 • Bapetša dinomoro go fihla go 10 • Bapetša dinomoro go fihla go 15 • Bapetša dinomoro go fihla go 20
gomme wa bolela gore 1 goba 2 ke gomme wa bolela gore 1 goba 2 ke gomme wa bolela gore 1 goba 2 ke gomme wa bolela gore 1 goba 2 ke
efe. efe efe efe.
Go gopodišiša ka bonako: Go gopodišiša ka bonako:
• Pofantšho go fihla go 10
• Pofantšho go fihla go 5
• Gopola dintlha tša go hlakantšha le
• Gopola dintlha tša go hlakantšha le
go ntšha go fihla go 10
go ntšha go fihla go 5
Mekgwanakgwana ya go balela
Mekgwanakgwana ya go balela
Diriša mekgwanakgwana ya go
Diriša mekgwanakgwana ya go
hlakantšha le go ntšha ka tshwanelo
hlakantšha le go ntšha ka tshwanelo
• Bea nomoro ye kgolo pele gore o tle
• Bea nomoro ye kgolo pele gore o tle
o kgone go balela pele goba morago
o kgone go balela pele goba morago
• Mothalopalo
• Mothalopalo
• Pedifatšo le go ripagare
• Pedifatšo le go ripagare
• Go bopa le go ripaganya ka dikarolo
• Go bopa le go ripaganya ka dikarolo
47 MMETSE MPHATO WA 1-3
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mehuta ya Marara Mphatong wa 1
Ye e latelago ke mehuta ya mehlala ye mebotse ya mešongwana yeo morutiši a swanetšego go e hlagiša leboelela
mphatong wa gagwe. Ge morutiši a šoma le sehlopha se sennyane, o swanetše go botšiša dipotšišo ka molomo. Ge
e le gore barutwana ba šetše ba kgona go bala, a ka ba fa marara a ka mokgwa wa go ngwala empa le ge go le bjalo
o sa swanelwa ke go hlagiša marara a ka molomo.
Go hlopha
Go hlopha, go tloša/ ntšha tše di šetšego
Stella o rekiša diapola ka mekotlana wa go rwala diapola tše tharo tše tharo.Stella o na le diapola tše 14. Na Stella
a ka kgona go dira mekotla ye mekae ya diapola tše, tše tharo?
Go hlopha, go akaretša lešaledi ka gare ga karabo
Ben o nyaka go išetša makgolo’gwe mae a 15.Ke mapokisana a makae a go rwala mae a tshela ao a ka a išago go
makgoloagwe ge e le gore onyaka go a rwala mae a ka moka?
Go abagana/abelana
Go abagana, ntšha/tloša tše di šetšego
Abela bagwera ba bararo malekere a 14 ka go lekana.A naa yo mongwe le yo mongwe o tlo hwetša makae, gwa
šala a makae?
Tlhakantšhopoeletšo
Paesekela e na le maotwana a mabedi, na paesekela tše nne di na le maotwana a makae?
Go hlakantšha le go ntšha
Go na le mehuta ye meraro ya motheo ya marara a go hlakantšha le go ntša gomme mohuta o mongwe le o mongwe
o ka hlagišwa ka ditsela tše di fapanego. Mehuta yeo ya motheo ke:
Phetogo
Morongwa o be a na le diapola tše tlhano. Keletšo mo file diapola tše seswai. Na bjale Morongwa o na le diapola tše
kae?
Morongwa o be a na le diapola tše 13. O file Keletšo diapola tše 5. A na bjale Morongwa o na le diapola tše kae?
Go kopanya
Matome o na le dimabolo tše ditalamorogo tše 5 le tše 8 tše khubedu. A na Matome o na le dimabolo tše kae?
Matome o na le dimabolo tše 13.Tše 5 ke tše ditalamorogo mola tša go šala e le tše talaleratadima. A naa Matome o
na le dimabolo tše kae tše talaleratadima dima?
Bapetša
Matome o na le dipanana tše 13. Karabo o na le dipanana tše 5. A naa Matome o fetiša Karabo ka dipanana tše kae?
Go hlagiša marara ka mekgwa ye e fapanego
48 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Dipalorara di swanetše go tšweletšwa ka tsela tše fapanego.Mohlala: bobedi bja tšona dipalorara tše ke tša go laetša
phetogo, eupša tšeo di sa “tsebjego” di mafelong ao a fapanego ka gare ga dipalorara.
Morongwa o be a na le diapola di se kae. Keletšo o mo file tše dingwe tše 8. Bjale o na le diapola tše 13. A na
mathomong Morongwa o be a na le diapola tše kae?
Morongwa o be a na le diapola tše 5, Keletšo a mo fa diapola di se kae. Bjale Mrongwa o na le diapola tše 13. A naa
Keletšo o mo file diapola tše kae?
Mabaka ao marara a tšwelelago go ona le ditswalano tše fapanego tša difankšene
Malose o rekiša “diphatlo” gomme se tee ke R4.Thala nkatlapana ya go swana le ye e lego ka mo fase go mo thuša
go hwetša tšhelete ye e ka nyakegago go lefela otara ya diphatlo go ya ka bontši bja tšona.
Palo ya Diphatlo 1 2 3 4 5 6 7
Theko ka R 4 8
Diriša nkatlapana ye go hwetša theko ya diphatlo tše šupa.
Mehuta ye ya dipotšišo e filwe go hlahla barutiši. Barutwana ba se tshwenywe ka maina a dipotšišo tša mohuta wo.
Lemoga gape gore barutana le bona ba na le ditsela tša bona tša go fapafapana go rarolla marara gomme se e ka
no se be seo morutiši a be go a se letetše.
CAPS 49
KAKARETŠO YA MPHATO WA1
2. DIPATRONE, DIFANKŠENE LE Altšebra
50
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 TERM 4
2.1 Kopolla le go katološa (otlolla) le go Kopolla le go katološa (otlolla )le go Kopolla le go katološa (otlolla) le go Dipatrone tšeo di re dikologilego
Dipatrone tša hlaloša hlaloša hlaloša Hlaola, hlaloša ka mantšu le go kopolla
Tšeometri Kopolla le go katološa dipatrone ka go Kopolla le go katološa le go hlaloša ka Kopolla le go katološa le go hlaloša ka dipatrone tša tšeometri
diriša mantšu mantšu • Go tlhago
• Didirišwa tša go swarega • Dipatrone tše bonolo tšeo di • Dipatrone tše bonolo tšeo di • Go tšwa go bophelo bja tšatši ka
dirilwego ka didirišwa tša go dirilwego ka didirišwa tša go tšatši bja selehono
• Dithalwa (mohlala, Go dirišwa
swarega swarega
mebala le dibopego) • Go tšwa go bohwa bja rena bja setšo
• Dipatrone tše bonolo tšeo di • Dipatrone tše bonolo tšeo di
dirilwego ka dithalwa, methaladi, dirilwego ka dithalwa, methaladi,
MMETSE MPHATO WA 1-3
dibopego goba didirišwa dibopego goba didirišwa
Hlama le go hlaloša dipatrone tša
Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša gagwe
gagwe gagwe
• Hlama dipatrone tša gagwe tša
• Hlama dipatrone tša gagwe tša • Hlama dipatrone tša gagwe tša tšeometri
tšeometri tšeometri
- Ka didirišwa tša go swarega
- Ka didirišwa tša go swarega - Ka didirišwa tša go swarega
- ka go thala methaladi, sebopego le
- Ka go thala methaladi, sebopego didirišwa
le didirišwa
• Hlaloša dipatrone tša gagwe
• Hlaloša dipatrone tša gagwe
Tšhišinyo mabapi le tatelanyo ya
mošomo
Thoma ka go kopolla le go katološa
dipatrone ka go diriša didirišwa tša
go swarega gomme ge barutwana ba
thoma go kgona go diriša khrayone
goba phensele, thoma go kopolla le go
katološa dipatrone ka go di thala
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 TERM 4
2.2 Kopolla le go katološa (otlolla) le go Kopolla le go katološa (otlolla) le go Kopolla le go katološa (otlolla) le go Kopolla le go katološa (otlolla) le go
CAPS Dipatro- hlaloša hlaloša hlaloša hlaloša
nepalo Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša
ditatelano tše bonolo go fihla go ditatelano tše bonolo go fihla go ditatelano tše bonolo go fihla go ditatelano tše bonolo go fihla go
bonnyane 20 bonnyane 50 bonnyane 80 bonnyane 100
Tatelano e swanetše go laetša go Tatelano e swanetše go laetša go Tatelano e swanetše go laetša go Tatelano e swanetše go laetša go
balela pele le morago balela pele le morago balela pele le morago balela pele le morago
• Ka botee go tšwa go nomoro ye • Bo 1go tšwa go nomoro ye nngwe le • bo 1go tšwa go nomoro ye nngwe le • bo 1 go tšwa go nomoro ye nngwe le
nngwe le ye nngwe magareng ga 1 ye nngwe magareng ga 1 le 50 ye nngwe magareng ga 1 le 80 ye nngwe magareng ga 1 le 100
le 20
Balela pele ka: Balela pele ka: • Balela pele ka:
• bo 10 go tšwa go palokatišanetšwa • bo 10 go tšwa gopalokatišanetšwa • bo10 go tšwa gopalokatišanetšwa ye
ye nngwe le ye nngwe ya 10 ye nngwe le ye nngwe ya10 nngwe le ye nngwe ya10 magareng
magareng 0 le 50 magareng ga 0 le 80 ga 0 le100
• bo 5 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo 5 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo 5 go tšwa go palokatišanetšwa ye
nngwe le nngwe ya 5 magareng ga nngwe le nngwe ya 5 magareng ga nngwe le nngwe ya 5 magareng ga
0 le 50 0 le 80 0 le 100
• bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 2 magareng nngwe le nngwe ya 2 magareng ga nngwe le nngwe ya 2 magareng ga
ga 0 le 50 0 le 80 0 le 100
Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša
gagwe gagwe gagwe
• Hlama le go hlaloša dipatrone tša • Hlama le go hlaloša dipatrone tša • Hlama le go hlaloša dipatrone tša
gagwe gagwe gagwe
51 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 1 KAKARETŠO KA KOTARA
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
52
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.1 Polelo go ya ka boemo Polelo go ya ka boemo
Boemo, Hlaloša boemo a selo se tee malebana Hlaloša boemo bja selo se
tsebišo le le se sengwe mohlala,godimo ga, ka tee malebana le se sengwe
dipono pele ga, morago, la nngele, la go ja, mohlala,godimo ga, ka pele ga,
godimo, fase, kgauswi le, kgole le morago, la nngele,la go ja, godimo,
fase, kgauswi le, kgole le
Boemo le ditšhupetšo
Boemo le ditšhupetšo
• Latela ditšhupetšo tša go
sepelasepela le phapoši • Latela ditšhupetšo tša go
sepelasepela le phapoši
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Latela ditaelo go bea selo se
sengwe malebana le se sengwe • Latela ditaelo go bea selo se
mohlala, Bea phensele ka gare ga sengwe malebana le se sengwe
lepokisi mohlala, Bea phensele ka gare ga
lepokisi
Nepišo ye e šišintšwego ya tatelanyo
ya mošomo wa Kotara ya 1 Nepišo ye e šišintšwego ya tatelanyo
ya mošomo wa Kotara ya 4
• Polelo go ya ka maemo e swanetše
go tsebagatšwa ka tirišo ya • Mošomo mabapi le maemo le
mešongwana ya nnete (tirišo) yeo e ditšhupetšo o ka tiišetšwa ka go
amago barutwana ka tshepetšo ya rekhotwa ga go ngwalollwa bjalo
mmele ka go thala, go khalara goba go
bapetša dithalwa le mantšu
• Se se ka tiišetšwa ka direkhotho tše
di ngwadilwego bjalo ka go thala, go • Polelo ye nngwe le ye nngwe
khalara goba go bapetša dithalwa le go ya ka maemo e swanetše
mantšu go tsebagatšwa ka tirišo ya
mešongwana ya nnete (tirišo) yeo e
• Diriša polelo ya boemo yeo ba
amago barutwana ka tshepetšo ya
ithutilego ge go be go latelwa
mmele
ditaetšo.
• Ditšhupetšo di swanetšwa go
• Ditšhupetšo di swanetše go
itlwaetša ka mešongwana ya nnete
itlwaetšwa ka mešongwana ya
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
yeo mo go yona barutwana ba
nnete yeo mo go yona barutwana ba
itshepetšago go ya ka ditaelo
itshepetšago go ya ka ditaelo
Boemo le dipono
• Bapetša ditebelelego tše di
fapanego tša dilo tša go swana tšatši
ka tšatši
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.2 Mehuta ya dilo/didirišwa Mehuta ya dilo/didirišwa Mehuta ya dilo/didirišwa
CAPS Dilo tša Lemoga le go fa dilo tša dilo/didirišwa Lemoga le go fa dilo/didirišwa tša Lemoga le go fa dilo/didirišwa tša
mahlakoretharo tša mahlakoretharo maina ka mahlakoretharo maina ka phapošing le mahlakoretharo maina ka phapošing le
phapošing le diswantšhong (3D) diswantšhong diswantšhong
• Sebopego sa kgwele (nkgokolo) • Sebopego sa kgwele (nkgokolo) • Sebopego sa kgwele (nkgokolo)
• Sebopego sa lepokisidiprisimi) • Sebopego sa lepokisidiprisimi • Sebopego sa lepokisidiprisimi
Diponagalo tša dilo/didirišwa Diponagalo tša dilo/didirišwa Diponagalo tša dilo/didirišwa
Hlaloša, beakanya le go bapetša dilo/ Hlaloša,beakanya le go bapetša dilo/ Hlaloša,beakanya le go bapetša dilo/
didirišwa tša mahlakoretharo go ya ka: didirišwa tša mahlakoretharo go ya ka: didirišwa tša mahlakoretharo go ya ka:
• Bogolo • Bogolo • Bogolo
• Mmala • Mmala • Mmala
Mešongwana ye e lebantšwego/ • Dilo tša go kgokologa • Dilo tša go kgokologa
nepišitwego • Dilo tša go redimoga • Dilo tša go redimoga
Lebelela gomme o age dilo tša Nepišo ye e šišintšwego ya Nepišo ye e šišintšwego ya
sebopego sa mahlakoretharo ka go tatelanyo ya mošomo wa Kotara ya 3 tatelanyo ya mošomo wa Kotara ya 4
diriša didirišwa tša go swarega tše
• Šoma ka dikgwele le dilo tšeo • Mošomo o kopantšhwe ka go
bjalo ka dibloko tša go aga, didirišwa
di bopegilego bjalo ka dikgwele, fetolelwa go mošogagwewalwa
tša go boeletšwa, ditlabela tša go aga
mapokisana a go fapafapana
Nepišo ye e šišintšwego ya le dilwana tše dingwe tša
tatelanyo ya mošomo wa Kotara ya 1 khutlonnethwii, diprisme goba
• Go ithalokela ka dilo tša mahlakore dikhupu. Nyakišiša gore ke dilo dife
tharo tše di fapafapanego. Aga dilo tšeo di kgokologago, redimogago le
tša kgetho ya gagwe ka go diriša tšeo di ka namelanago.
dibloko tša go aga, ditlabela tša go • Laetša le go hlaloša tšeometri le
aga le dilwana tša go boeletšwa. Se dilwana tša ka mehla o bolela ge e
se ka dirwa ka nako ya gagwe. ba di bopegile bjalo ka kgwele goba
• Kopolla selo se sengwe seo se lepokisi
filwego ke morutiši. Se morutwana a • Mošomo o kopantšhwe ka go
ka se dira ka nako ya gagwe. fetolelwa go mošogagwewalwa
• Bapetša dilo tša bogolo bja go
lekana bj.k: Ke kgwele efe yeo e
lego ye kgolwane?
• Bolela ka mebala ya dilo le go di
bekanya go ya ka mebala
• Laetša le go hlaloša tšeometri le
dilwana tša ka mehla go bolela ge e
ba di bopegile bjalo ka kgwele goba
lepokisi.
53 • Mošomo o kopantšhwe ka go
fetolelwa go mošogagwewalwa
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.3 Molokoloko wa dibopego Molokoloko wa dibopego
54 Lemoga le go fa dibopego tša
Dibopego tša Lemoga le go fa dibopego tša
mahlakore- mahlakorepedi maina
mahlakorepedi maina
pedi • Didiko
• Khutlotharo • Didiko
• Khutlonne • Khutlotharo
Diponagalo tša dibopego • Khutlonne
Hlaloša, beakanya le go bapetša
dibopego tša mahlakorepedi go ya ka: Diponagalo tša dibopego
• Bogolo Hlaloša, beakanya le go bapetša
• Mmala dibopego tša mahlakorepedi go ya ka:
• Mahlakorethwii • Bogolo
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Mahlakore a nkgokolo
• Mmala
Nepišo ye e šišintšwego ya tatelanyo
ya mešomo ya Kotara ya 2 • Mahlakorethwii
• Thoma go raloka ka dibopego tša • Mahlakore a nkgokolo
go fapana go akaretša le go dira
diswantšho ka dipapetlana tša Nepišo ye e šišintšwego ya
tšeometiri. tatelanyo ya mešomo ya Kotara ya 4
• Tše di tla direga ka nako ye e se go
ya morutiši. Seo se ka direga le ka
nako ya mabokgoni a bophelo.
• Kopolla seswantšho sa go dirwa
ka dibopego tša tšeometiri. Se se
ka direga ka nako yeo e se go ya
morutiši.
• Bapetša bogolo bja dilo tša go swana
mohlala: Latelanya dikhutlonne go
tloga go ye nnyane go fihla go ye
kgolo gape o šomiše polelo ya bogolo
go hlaloša dibopego.
• Šoma ka didiko le dikwere tša
• Bolela ka mebala ya dibopego gomme
le beakanye dibopego go ya ka bogolo bjo bo fapanego le mehuta
mebala. ya dikhutlotharo tša go fapana.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Beakanya dibopego tše go ya
• Šomana le didiko le dikhutlonne tša
go fetana ka bogolo, le dikhutlotharo ka bophara bja go naba goba
tša go fapana ka dibopego. Di dikhutlonne.
beakanye go ya ka mahlakorethwii
• Hlopholla le go kgobokanya
goba a nkgokolo.
dibopego go ya le gore ke
• Hlopholla le go kgobokanya dibopego dikhutlonnethwii, khutlotharo
go ya le gore ke dikhutlonnethwii,
khutlotharo sekwere goba didiko. sekwere goba didiko.
• Mošomo o tiišetšwa ge go ngwalwa • Mošomo o tiišetšwa ge go ngwalwa
mešongwana. mešongwana
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana
CAPS Go ripagare • Lemoga go ripagare ka go swana Lemoga le go thala mothalo wa go
ka go swana ripagare ka go swana go dibopego
• mmeleng wa gago.
tša mahlakorepedi a tšeometri le ao e
• Lemoga le go thala mothalo wa go sego a tšeometiri
ripagare ka go swana go dibopego
tša mahlakorepedi a tšeometri le ao
e sego a tšeometiri.
Nepišo ya mešongwana ye e Nepišo ya mešongwana ye e
šišintšwego ya Kotara ya 3 šišintšwego ya Kotara ya 3
• Lebelela methaladi ya go ripagare
ka go swana dilong tša go swarega
le diswantšhong.
• Mešongwana ya go ngwalwa e
• Mešongwana ya go ngwlawa e se ke swanetše go akaretša mehlala fao
ya ba fela go thala seripa se sengwe mothaladi wa go ripagare ka go
empa e swanetše go akaretša swana e s go fela wa go thoma fase
mehlala moo barutwana ba thalago o eya godimo.
mothalading wa go ripagare ka go
swana.
55 MMETSE MPHATO WA 1-3
KAKARETŠO YA MPHATO WA 1 KA KOTARA
4. KELO
56
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.1 Go feta ga nako Nako e tšweletšwa ntle le go kgaotšwa Nako e tšweletšwa ntle le go kgaotšwa Nako e tšweletšwa ntle le go kgaotšwa
Nako nakong ya ge go rutwa phaphoši ka nakong ya ge go rutwa phaphoši ka nakong ya ge go rutwa phaphoši ka
Go bolela ka go feta ga nako
moka. moka. moka.
• Latelanya ditiragalo tšeo di fetilego
go tšwa maphelong a bona ka.
• Bapetša botelele bja nako ka go
diriša polelo, mohlala: teletšana,
kopana, ka pejana, ka boiketlonyana.
• Šomiša polelo go bea dilo ka go
MMETSE MPHATO WA 1-3
hlatlamana, maabane, lehono,
bosasa
Go bolela ka nako
• Šomiša polelo go hlaloša tiragalo,
mohlala, mesong, mosegare,
mathapama, bošego, ka maso/ ka
pela, morago ga nako.
• Bolela le go bea matšatši a beke le
dikgwedi ka tatelano.
• Ngwala matšatši a matswalo godimo
ga tšhupamabaka.
4.2 Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo
Botelele • Bapetša le go beakanya botelele
goba bophara bja dilo tše pedi
goba go feta ka go di bea kgaufsi le
kgaufsi.
• Diriša polelo go bolela ka papišo:
teletšana, kopana, pharana,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
bopharana
• Akanya, ela, bapetša, lokologanya le • Akanya, ela, bapetša, lokologanya le
go rekhota botelele ka go diriša kelo go rekhota botelele ka go diriša kelo
ye e se go ya semmušo, mohlala: ye e se go ya semmušo, mohlala:
mohlala, kelo ya seatla, lebelo la mohlala, kelo ya seatla, lebelo la
kelo, botelele bja phensele, dibaledi, kelo, botelele bja phensele, dibaledi,
bj.bj. bj.bj.
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.3 Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo
CAPS Boima • Akanya, ela, bapetša, latelanya le go • Akanya, ela, bapetša, latelanya le go
rekhota boima o šomiša sekala sa rekhota boima o šomiša sekala sa
go lekanetša le kelo yeo e se go ya go lekanetša le kelo yeo e se go ya
semmušo, mohlala: dipoloko, ditena, semmušo, mohlala: dipoloko, ditena,
bj.bj. bj.bj.
• Diriiša polelo go bolala ka papišo, • Diriiša polelo go bolala ka papišo,
mohlala: bofefo, boima, bofefšana, mohlala: bofefo, boima, bofefšana,
boimana, bj.bj. boimana, bj.bj.
4.4 Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo Kelo yeo e sego ya semmušo
Mothamo/ • Bapetša le go bea ka tatelano • Bapetša le go bea ka tatelano
bolumo bokaakang (bolumo) ka gare ga bokaakang bjo bo ka rwalwago ke
ditšhelo tše pedi tšeo di beilwego ditšhelo tše pedi ge di tletše.
kgaufsi le kgaufsi. Barutwana ba
• Diriša polelo go bolela ka papišo go
lekodišiša ka go tšhela ka gare ga
bapetša, mohlala: go feta, nnyane
setšhelo sa boraro ge go hlokega.
go/ ka tlase ga, tletše, seo se senago
selo
• Akanya, ela, bapetša, latelanya le go
• Akanya, ela, bapetša, latelanya le go
rekhota mothamo wa ditšhelo ka go
rekhota mothamo wa ditšhelo ka go
diriša kelo ye e se go ya semmušo,
diriša kelo ye e se go ya semmušo,
mohlala: mahwana le dikomiki.
mohlala: mahwana le dikomiki.
57 MMETSE MPHATO WA 1-3
KAKARETŠO YA Mphato wa 1 KA KOTARA
5. TŠHOMIšO YA DATA
58
SERERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
5.1 Kgobokanya le go beakanya dilo Kgobokanya le go beakanya dilo tša
Kgobokanya le tšaletšatši le lengwe le le lengwe. letšatši le lengwe le le lengwe.
go beakanya Thala seswantšho sa dilo tšeo di lego Thala seswantšho sa dilo tšeo di lego
dilo ka lenaneo. ka lenaneo
5.2 • Laetša mabaka ao dilo di • Laetša mabaka ao dilo di
Kemelo ya beakantšwego ka gona. beakantšwego ka gona.
dilo tše di
kgobokan- Araba dipotšišo ka ga: Araba dipottšišo ka ga:
tšhitšwego ka - Ka fao peakanyo e dirilwego ka - Ka fao peakanyo e dirilwego ka
lenaneo
MMETSE MPHATO WA 1-3
gona. gona (tshepetšo)
5.3 - Mokgwa woo dilo tšeo di - Mokgwa woo dilo tšeo di
Ahlaahla le kgobokantšhitšwego ka lenaneo di kgobokantšhitšwego ka lenaneo di
go bega ka lego ka gona (setšweletšwa) lego ka gona (setšweletšwa)
dilo tšeo di
• Hlaloša dilo tšeo di • Hlaloša dilo tšeo di
beakantšwego
kgobokantšhitšwego ka lenaneo kgobokantšhitšwego ka lenaneo
ka lenaneo
5.4 Tšeo di šišintšwego:
Kgoboketša Leboo ka moka la data go dira
le go seswantšhothalwa sa mphato.
beakanya
data • Kgoboketša le go beakanya data
5.5 - Ka ga phapoši goba sekolo
Kemelo ya - Dikarabo ka dipotšišo tša morutiši
data • Hlagiša tshedimošo ka
5.6 seswantšhothalwa. Sekaseka data go tšwa dikemeding
Sekaseka le • Araba dipotšišo ka Se se šišintšwego: Bonnyane
go hlatholla seswantšhothalwa ka ga data. diswantšhothalwa tše pedi.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
data • Emela data ka seswantšhothalwa
• Araba dipotšišo mabapi le data ya ka
gare ga seswantšhothalwa
3.4.2 Kakaretšo ya Mphato wa 2 ka kotara
KAKARETŠO YA MPHATO WA 2 KA KOTARA
CAPS 1. dinomoro, DIOPHAREIŠENE le DItswalano
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
TŠWETŠOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Go bala ka dipalotlalo
1.1 • Bala ka botshepegi dilo tša ka mehla • Bala ka botshepegi dilo tša ka mehla • Bala ka botshepegi dilo tša ka mehla • Bala ka botshepegi dilo tša ka mehla
Bala dilo bonnyane go fihla go 100 bonnyane go fihla go 150 bonnyane go fihla go 180 bonnyane go fihla go 200
• Efa taetšokakanyo ye e • Efa taetšokakanyo ye e • Efa taetšokakanyo ye e • Efa taetšokakanyo ye e
amogelegago ya nomoro ya dilo tše amogelegago ya nomoro ya dilo tše amogelegago ya nomoro ya dilo tše amogelegago ya nomoro ya dilo tše
di ka lekolwago ka go di bala di ka lekolwago ka go bala di ka lekolwago ka go bala di ka lekolwago ka go bala
• Mokgwa wa go hlopha o a • Mokgwa wa go hlopha o a • Mokgwa wa go hlopha o a • Mokgwa wa go hlopha o a
hlohleletšwa hlohleletšwa hlohleletšwa hlohleletšwa
1.2 Bala go ya pele le morago ka: Bala go ya pele le morago ka: Bala go ya pele le morago ka: Balela pele le morago ka:
Bala go • bo1 go thoma ka nomoro ye nngwe • bo go thoma ka nomoro ye nngwe le • go thoma ka nomoro ye nngwe le ye • go thoma ka nomoro ye nngwe le ye
ya pele le le ye nngwe magareng a 0 le 100 ye nngwe magareng ga 0 le 150 nngwe magareng ga 0 le 180 nngwe magareng ga 0 le 200
morago
• go thoma ka palokatišanetšwa ye • go thoma ka palokatišanetšwa ye • go thoma ka palokatišanetšwa ye • go thoma ka palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 10 magareng nngwe le ye nngwe ya 10 magareng nngwe le ye nngwe ya 10 magareng nngwe le ye nngwe ya 10 magareng
a 0 le 100 ga 10 le 150 ga 10 le 180 ga 0 le 200
• go thoma ka palokatišanetšwa ye • go thoma ka palokatišanetšwa ye • go thoma ka palokatišanetšwa ye • go thoma ka palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 5 magareng nngwe le ye nngwe ya 5 magareng nngwe le ye nngwe ya 5 magareng nngwe le ye nngwe ya 5 magareng
ga 5 le 100 ga 0 le 150 ga 0 le 180 ga 0 le 200
• go thoma ka palotekanetšwa ye • go thoma ka palokatišanetšwa ya 2 • go thoma ka palokatišanetšwa ya 2 • go thoma ka palokatišanetšwa ya 2
nngwe le ye nngwe ya 2 magareng magareng ga 0 le 150 magareng ga 0 le 180 magareng ga 0 le 180
ga 0 le 100
• go thoma ka palokatišanetšwa • go thoma ka palokatišanetšwa ye • go thoma ka palokatišanetšwa ye
ye nngwe le ye nngwe ya 3 nngwe le ye nngwe ya 3 magareng nngwe le ye nngwe ya 3 magareng
magareng ga 0 le 99 go thoma ka ga 0 le 180 ga 0 le 200
palokatišanetšwa ye nngwe le ye
• go thoma ka palokatišanetšwa ye • 4 go thoma ka palokatišanetšwa ye
nngwe ya 4 magareng ga 0 le 100
nngwe le ye nngwe ya 4 magareng nngwe le ye nngwe ya 4 magareng
ga 0 le 180 ga 0 le 200
59 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: EMELA DIPALOTLALO
60
1.3 Laetša, lemoga le go bala dinomoro Laetša,lemoga le go baladinomoro Laetša,lemoga le go bala dinomoro Laetša,lemoga le go bala dinomoro
Dikapalo le • Laetša, lemoga le go bala dikapalo 0 • Laetša, lemoga le go bala dikapalo 0 • Laetša, lemoga le go bala dikapalo 0 • Laetša, lemoga le go bala dikapalo 0
mainapalo go fihla ka 100 go fihla ka 150 go fihla ka 180 go fihla ka 200
• Ngwala dikapalo 0 go fihla ka 100 • Ngwala dikapalo 0 go fihla ka 150 • Ngwala dikapalo 0 go fihla ka 180 • Ngwala dikapalo 0 go fihla ka 200
• Laetša,lemoga le go bala mainapalo • Laetša, lemoga le go bala mainapalo • Laetša, lemoga le go bala mainapalo • Laetša, lemoga le go bala mainapalo
0 go fihla ka 25 0 go fihla ka 50 0 go fihla ka 75 0 go fihla ka 100
• Ngwala mainapalo 0 go fihla ka 25 • Ngwala mainapalo 0 go fihla ka 50 • Ngwala mainapalo 0 go fihla ka 75 • Ngwala mainapalo 0 go fihla ka 100
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: EMELA DIPALOTLALO: Hlaloša,bapetša le go beakanya dipalotlalo
MMETSE MPHATO WA 1-3
1.4 Hlaloša, bapetša le go latelanya Hlaloša, bapetša le go latelanya Hlaloša, bapetša le go latelanya Hlaloša, bapetša le go latelanya
Hlaloša, dipalotlalo go fihla ka 25 dipalotlalo go fihla ka 50 dipalotlalo go fihla ka 75 dipalotlalo go fihla ka 99
bapetša le • Bapetša dipalotlalo ka go diriša • Bapetša dipalotlalo ka go diriša • Bapetša dipalotlalo ka go diriša • Bapetša dipalotlalo ka go diriša
go latelanya nnyane go, kgolwane go,e f eta, nnyane go, kgolwane go,e f eta, nnyane go, kgolwane go,e f eta, nnyane go, kgolwane go,e f eta,
dipalotlalo tlase go le lekana le tlase go le lekana le tlase go le lekana le tlase go le lekana le
• Latelanya dipalotlalo go tloga go • Latelanya dipalotlalo go tloga go • Latelanya dipalotlalo go tloga go • Latelanya dipalotlalo go tloga go
nnyanenyane go ya go kgolokgolo, nnyanenyane go ya go kgolokgolo, nnyanenyane go ya go kgolokgolo, nnyanenyane go ya go kgolokgolo,
le go tloga go kgolokgolo go ya go le go tloga go kgolokgolo go ya go le go tloga go kgolokgolo go ya go le go tloga go kgolokgolo go ya go
nnyanenyane. nnyanenyane. nnyanenyane. nnyanenyane.
Šomiša dipalosešupatatelano go Šomiša dipalosešupatatelano go
laetša peakanyo, lefelo goba boemo laetša peakanyo, lefelo goba boemo
• Bea dilo ka mothaladi go tloga ka ya • Bea dilo ka mothaladi go tloga
mathomo go fihla ka ya masomepedi ka ya mathomo go fihla ka ya
goba go tloga ka ya mathomo masomepedi goba go tloga ka ya
go fihla ka ya mafelelo, mohlala: mathomo go fihla ka ya mafelelo
mathomo,bobedi,boraro..bolesome mohlala: mathomo,bobedi,boraro..
bomasomepedi,
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Kemapalo
1.5 Lemoga kemapalo ya dipalo go Lemoga kemapalo ya dipalo go Lemoga kemapalo ya dipalo go Lemoga kemapalo ya dipalo go
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Kemapalo tloga ka 11 go fihla ka 25 tloga ka 11 go fihla ka 50 tloga ka 11 go fihla ka 75 tloga ka 11 go fihla ka 99
• Hlopholla dipalo tša menopedi ka • Hlopholla dipalo tša menopedi ka • Hlopholla dipalo tša menopedi ka • Hlopholla dipalo tša menopedi ka
dipalokatišanetšwa tša masome le dipalokatišanetšwa tša masome le dipalokatišanetšwa tša masome le dipalokatišanetšwa tša masome le
metšo metšo metšo metšo
• Laetša o bolele boleng bja mono wo • Laetša o bolele boleng bja mono wo • Laetša o bolele boleng bja mono wo • Laetša o bolele boleng bja mono wo
mongwe le wo mongwe mongwe le wo mongwe mongwe le wo mongwe mongwe le wo mongwe
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
RAROLLA MARARA GO YA KA DIKAMANO
1.6 Šomiša dithekniki tše latelago ge o Šomiša dithekniki tše latelago ge o Šomiša dithekniki tše latelago ge o Šomiša dithekniki tše latelago ge o
CAPS
ralolla dipalorara o be o hlaloše le ralolla dipalorara o be o hlaloše le ralolla dipalorara o be o hlaloše le ralolla dipalorara o be o hlaloše le
Dithekniki
ditharollo tša tšona ditharollo tša tšona ditharollo tša tšona ditharollo tša tšona
tša go rarolla
palorara • Dithalwa goba didirišwa tša go • Dithalwa goba didirišwa tša go • Dithalwa goba didirišwa tša go • Dithalwa goba didirišwa tša go
swarega, mohlala: dibaledi swarega, mohlala: dibaledi swarega, mohlala: dibaledi swarega, mohlala: dibaledi
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Go pedifatša le go ripagare • Go pedifatša le go ripagare • Go pedifatša le go ripagare • Go pedifatša le go ripagare
• Methalopalo ye e thekgwago ke • Methalopalo ye e thekgwago ke • Methalopalo ye e thekgwago ke • Methalopalo ye e thekgwago ke
didirišwa tša go swarega didirišwa tša go swarega didirišwa tša go swarega didirišwa tša go swarega
1.7 Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano
Go hlakantšha le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe
le go ntšha go dipalorara tše di akaretšago go go dipalorara tše di akaretšago go go dipalorara tše di akaretšago go go dipalorara tše di akaretšago go
hlakantšha le go ntšha ka dikarabo tša hlakantšha le go ntšha ka dikarabo tša hlakantšha le go ntšha ka dikarabo tša hlakantšha le go ntšha ka dikarabo tša
go fihla go 20 go fihla go 50 go fihla go 75 go fihla go 99
1.8 Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano
Tlhakan- le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe
tšhopoeletšo go dipalorara tše di akaretšago go dipalorara tše di akaretšago go dipalorara tše di akaretšago go dipalorara tše di akaretšago
go iša go go tlhakantšhopoeletšo ye e lebišago go tlhakantšhopoeletšo ye e lebišago go tlhakantšhopoeletšo ye e lebišago go tlhakantšhopoeletšo ye e lebišago go
atiša katišo ka dikarabo tša go fihla go 20 katišo ka dikarabo tša go fihla go30 katišo ka dikarabo tša go fihla go 40 katišo ka dikarabo tša go fihla go 50
1.9 Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu go kamano le
le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe go hlaloša tharollo ya gagwe go
Go hlopha le
go dipalorara tše di akaretšago go go dipalorara tše di akaretšago go go dipalorara tše di akaretšago go dipalorara tše di akaretšago go
go abelana go
abelana ka go lekana le go hlopha abelana ka go lekana le gohlopha abelana ka go lekana le gohlopha abelana ka go lekana le gohlopha
išago go go
go fihla go 20 ka dikarabo tše di go fihla go 50 ka dikarabo tše di go fihla go 75 ka dikarabo tše di go fihla go 100 ka dikarabo tše di
arola
akaretšago mašaledi akaretšago mašaledi akaretšago mašaledi akaretšago mašaledi
1.10 Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano Rarolla mararantšu ka go kamano
Go abelana le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe le go hlaloša tharollo ya gagwe
go go go dipalorara tše di akaretšago go go dipalorara tše di akaretšago go go dipalorara tše di akaretšago go
lebišago go abelana ka go lekana go go lebišitšego abelana ka go lekana go go lebišitšego abelana ka go lekana go go lebišitšego
dipalophatlo go ditharollo tše di akaretšago go ditharollo tše di akaretšago go ditharollo tše di akaretšago
1 1 1
dipalophatlo tša unithari, mohlala. 2 dipalophatlo tša unithari, mohlala. 2, dipalophatlo tša unithari, mohlala. 2
1 1 1 1 1 1 1 1 1
, 4, 3, 5, bj.bj. 4, 3, 5, bj.bj. bj.bj. , 4, 3, 5, bj.bj.
61 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.11 • Go lemoga le go hlaola dikhoine tša • Go lemoga le go hlaola dikhoine tša • Go lemoga le go hlaola dikhoine tša • Go lemoga le go hlaola dikhoine tša
62 ka mo Afrika-Borwa (5c,10c, 20c, ka mo Afrika-Borwa (5c,10c, 20c, ka mo Afrika-Borwa (5c,10c, 20c, ka mo Afrika-Borwa (5c,10c, 20c,
Tšhelete
50c, R1, R2, R5, le ditšhelete tša 50c, R1, R2, R5, le ditšhelete tša 50c, R1, R2, R5, le ditšhelete tša 50c, R1, R2, R5, le ditšhelete tša
pampiri R10, R20, R50) pampiri R10, R20, R50) pampiri R10, R20, R50) pampiri R10, R20, R50)
• Rarolla dipalorara tša tšhelete tše di • Rarolla dipalorara tša tšhelete tše di • Rarolla dipalorara tša tšhelete tše di • Rarolla dipalorara tša tšhelete tše di
akaretšago palomoka le tšhentšhi ka akaretšago palomoka le tšhentšhi ka akaretšago palomoka le tšhentšhi ka akaretšago palomoka le tšhentšhi ka
disente go fihla go 50c, le diranta go disente go fihla go 50c, le diranta go disente go fihla go 75c, le diranta go disente go fihla go 99c, le diranta go
fihla ka R20 fihla ka R50 fihla ka R75 fihla ka R99
DIPALELO TŠE DI SEGO TŠA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Šomiša dithekniki tše latelago ge o Šomiša dithekniki tše latelago ge o Šomiša dithekniki tše latelago ge o Šomiša dithekniki tše latelago ge o
Dithekeniki dira dipalelo: dira dipalelo: dira dipalelo: dira dipalelo:
MMETSE MPHATO WA 1-3
(mekgwa goba • Dithalwa goba didirišwa tša go • Dithalwa goba didirišwa tša go • Dithalwa goba didirišwa tša go • Dithalwa goba didirišwa tša go
mekgwanakg- swarega, mohlala: dibaledi swarega, mohlala: dibaledi swarega, mohlala: dibaledi swarega, mohlala: dibaledi
wana)
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Go pedifatša le go ripagare • Go pedifatša le go ripagare • Go pedifatša le go ripagare • Go pedifatša le go ripagare
• Methalopalo • Methalopalo • Methalopalo • Methalopalo
1.13 - Hlakantšha go fihla ka 20 • Hlakanya go fihla ka 50 • Hlakanya go fihla ka 75 • Hlakanya go fihla ka 99
Go - Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 50 • Ntšha go tšwa go 75 • Ntšha go tšwa go 99
hlakantšha le
go ntšha - Šomiša maswao a maleba (+, • Šomiša maswao a maleba (+, –, • Šomiša maswao a maleba (+, • Šomiša maswao a maleba (+,
–, =,£) =,£) –, =,£)) –, =,¨)
- Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro • Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro • Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro • Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro
go fihla ka 10 go fihla ka 15 go fihla ka 20 go fihla ka 20
1.14 • Hlakantšha nomoro ya go swana • Atiša dinomoro 1 go fihla go 10 ka • Atiša dinomoro 1 go fihla go 10 ka • Atiša dinomoro 1 go fihla go 10 ka
Tlhakan- leboelela go fihla go 20 2 le 5. 2, 4 le 5. 2,3, 4 le 5.
tšhopoeletšo • Atiša dinomoro 1 go fihla go 10 ka 2. • Šomiša maswao a maleba (+, • Šomiša maswao a maleba (+, • Šomiša maswao a maleba (+,
yeo e išago go –, =,£) –, =,£) –, =,£)
go atiša • Šomiša maswao a maleba (+,
–, =,£)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.16 Temogopalo: Tlhahlamano ya go Temogopalo: Tlhahlamano ya go Temogopalo: Tlhahlamano ya go Temogopalo: Tlhahlamano ya go
CAPS Mmetse wa fihla go 25 fihla go 50 fihla go 75 fihla go 99
hlogo • Latelanya sete ya dinomoro tše di • Latelanya sete ye hlopha filwego ya • Latelanya sete ye hlopha filwego ya • Latelanya sete ye hlopha filwego ya
kgethilwego. dinomoro tšeo di kgethilwego. dinomoro tšeo di kgethilwego. dinomoro tšeo di kgethilwego.
• Bapetša dinomoro go fihla go 50 • Bapetša dinomoro go 50gomme o • Bapetša dinomoro go 75 gomme o • Bapetša dinomoro go 99 gomme o
gomme o bolele gore ke efe: bolele gore ke efe: bolele gore ke efe: bolele gore ke efe:
• E ntši ka 1 goba e tlase ka 1 • E ntši ka 1 goba e tlase ka 1 • E ntši ka 1 goba e tlaase ka 1 • E ntši ka 1 goba e tlase ka 1
• E ntši ka 2 goba e tlase ka 2 • E ntši ka 2 goba e tlase ka 2 • E ntši ka 2 goba e tlase ka 2 • E ntši ka 2 goba e tlase ka 2
• E ntši ka 10 goba e tlase ka 10 • E ntši ka 3 goba e tlase ka 3 • E ntši ka 3 goba e tlase ka 3 • E ntši ka 3 goba e tlase ka 3
• E ntši ka 4 goba e tlase ka 4 • E ntši ka 4 goba e tlaae ka 4 • E ntši ka 4 goba e tlase ka
• E ntši ka 5 goba e tlase ka 5 • E ntši ka 5 goba e tlase ka 5 • E ntši ka 5 goba ye tlase ka 5
• E ntši ka 10 goba ka 10 e tlase • E ntši ka 10 goba e tlase ka 10 • E ntši ka 10 goba ye tlase ka 10
Gopodišiša ka bonako: Gopodišiša ka bonako: Gopodišiša ka bonako: Gopodišiša ka bonako:
• Gopola dintlha tša go hlakantšha le • Gopola dintlha tša go hlakantšha le • Gopola dintlha tša go hlakantšha le • Gopola dintlha tša go hlakantšha le
go ntšha go fihla go 10 go ntšha go fihla go 10 go ntšha go fihla go 15 go ntšha go fihla go 20
• Hlakantšha goba ntšha • Hlakantšha goba ntšha
dipalokatišanetšwa tša 10 go tloga dipalokatišanetšwa tša 10 go tloga
go 0 go fihla go 50 go 0 go fihla go 100
Mekgwanakgwana ya palelo Mekgwanakgwana ya palelo Mekgwanakgwana ya palelo
Mekgwanakgwanaya palelo
Šomiša mekgwanakgwana ya palelo Šomiša mekgwanakgwana ya palelo Šomiša mekgwanakgwana ya palelo
Šomiša mekgwanakgwana ya palelo
go hlakantšha le go ntšha ka mo go go hlakantšha le go ntšha ka mo go go hlakantšha le go ntšha ka mo go
go hlakantšha le go ntšha ka mo go
swanetšego swanetšego swanetšego
swanetšego
• Bea nomoro ye kgolo pele gore o • Bea nomoro ye kgolo pele gore o • Bea nomoro ye kgolo pele gore o
• Bea nomoro ye kgolo pele gore o
kgone go bala go ya pele le morago. kgone go bala go ya pele le morago. kgone go bala go ya pele le morago.
kgone go bala go ya pele le morago.
• Mothalopalo • Mothalopalo • Mothalopalo
• Mothalopalo
• Go pedifatša le go ripagare • Go pedifatša le go ripagare • Go pedifatša le go ripagare
• Go pedifatša le go ripagare
• Go aga le go hlahlamolla • Go aga le go hlahlamolla • Go aga le go hlahlamolla
• Go aga le go hlahlamolla
• Šomiša tswalano magareng ga go • Šomiša tswalano magareng ga go • Šomiša tswalano magareng ga go
• Šomiša tswalano magareng ga go
hlakantšha le go ntšha. hlakantšha le go ntšha hlakantšha le go ntšha.
hlakantšha le go ntšha.
1.17 • Šomiša dipalophatlo gomme o di • Šomiša dipalophatlo gomme o di • Šomiša dipalophatlo gomme o di
Dipalophatlo fe maina go akaretša diripagare, fe maina go akaretša diripagare, fe maina go akaretša diripagare,
dikotara, boraro le bohlano. dikotara, boraro le bohlano. dikotara, boraro le bohlano
• Lemoga dipalophatlo tše di le go ka • Lemoga dipalophatlo tše di le go ka • Lemoga dipalophatlo tše di le go ka
63 sebopego sa sethalwa sebopego sa sethalwa sebopego sa sethalwa
• Ngwala dipalophatlo bjalo ka • Ngwala dipalophatlo bjalo ka • Ngwala dipalophatlo bjalo ka
seripagare se 1, peditharo. seripagare se 1, peditharo. seripagare se 1, peditharo.
MMETSE MPHATO WA 1-3
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mehuta ya dipalorara tša Mphato wa 2
Ye ke mehlala ya mehuta ya dipalorara tše bohlokwa tše morutiši a swanetšego go di hlagiša leboelela ka phapošing
ya gagwe. Ge morutiši a šoma le sehlopha se sennyane, o swanetše go di hlagiša ka bomolomo. Ge barutwana
ba kgona go bala, a ka kgona go ba fa gape mešongwana yeo e ngwadilwego, eupša o swanetše go di hlagiša ka
bomolomo.
Dipalorara ka go kamano di ka akaretšwa mo go matlakalatšhomelo, eupša di swanetše go ba tše kopana, di be
thwii ebile tše di tlwaelegilego, gomme morutiši o swanetše go netefatša gore barutwana ka moka ba a di kwešiša.
Go hlopha
Go hlopha, o lahla lešaledi
Stella o rekiša diapole ka mekotla gomme,mokotla wo mongwe le wo mongwe o na le diapole tše 10. Yena o na le
diapole tše 80.A ka dira mekotla ye mekae ya diapole tše lesome?
Go hlopha, a akaretša le lešaledi karabong.
Molemi o na le mae a 47. Ke mapokisi a makae a mae ao a swanetšego go a šomiša go tsentšha mae ge ele gore
lepokisi le tee le rwala mae a 6?
Go abelana
Go abelana, o lahla lešaledi
Abela bagwera ba šupa malekere a 54, gore ka moka ba hwetše malekere a go lekana.
Go abelana, go go išago go dipalophatlo
Abaganya bagwera ba bane ditšhokolete tše 12 o dire gore ka moka ba hwetše tša go lekana gomme go se šale selo.
Kgoboketšo ya dipalophatlo
Makgolo o fa Khomotšo dinamune tše 12. Khomotšo o dira matute ka 1/3) ya dinamune. O šomišitše dinamune tše
kae?
Mohuta wo wa palorara o swanetše go tšweletšwa morago ga ge barutwana ba rarollotše dipalorara tše nne goba
tše tlhano tša go abelana, go go išago go go mohuta wa dipalophatlo le go tseba maina a diripa tša dipalophatlo.
Go bea dipalophatlo mmogo
Mohlahli wa kgwelentlatlana o fa moraloki yo mongwe le yo mongwe seripagare sa namune. Go na le baraloki ba 14.
O hloka dinamune tše kae?
Mohuta wo wa palorara o swanetše go tšweletšwa morago ga ge barutwana ba rarollotše ye mene goba ye mehlano
ya dipalorara tša go abelana, go go išago go mohuta wa dipalophatlo le go tseba maina a diripa tša dipalophatlo.
Tlhakantšhopoeletšo
Dipaesekela tše 20 di na le maotwana a makae?
Tekanyetšo
Thami o sepela bokgole bjo bo ka bago dipoloko tše tshela ka letšatši. O sepela dipoloko tše kae ka beke?
Dikriti
Morena Bogopa o bjala methalo e šupa ya dikhabetšhe. Go na le dikhabetšhe tše seswai mothalong wo mongwe le
wo mongwe. Go na le dikhabetšhe tše kae ka moka?
64 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Go hlakantšha le go ntšha
Go na le mehuta e meraro ya marara a go hlakantšha le go ntšha gomme mohuta wo mongwe le wo mongwe o ka
hlagišwa ka tsela tše ntši.
Mehuta ya metheo ke:
Phetogo
Morongwa o be a na le malekere a 25. Keletšo o mo file malekere a 18. Gonabjale o swere malekere a makae?
Morongwa o be a na le malekere a 53. A fa Silo malekere a 32. Gonabjale o na le malekere a makae?
Kopantšha
Phapoši ya Mphato wa 2 e na le dikhutlotharo tše 37 tše talamorogo le tše 19 tše talaleratadima. A naa dikhutlotharo
ka moka ge di feletše ke tše kae?
Ba na le didiko tše 63, tše 27 ke tše talamorogo mola tše di šetšego e le tše talaleratadima. A naa ba na le didiko tše
kae tše talaleratadimadima?
Bapetša
Matome o na le dipanana tse 13. Karabo o na le dipanana tše 5. Matome o na le dipanana tše kae go feta tša Karabo?
Go tšweletša palorara ka ditsela tša go fapana
Dipalorara di swanetše go tšweletšwa ka tsela tše fapanego.Mohlala: bobedi bja tšona dipalorara tše ke tša go laetša
phetogo, eupša tšeo di sa “tsebjego” di mafelong ao a fapanego ka gare ga dipalorara.
Morongwa o be a na le malekere. Keletšo a mo fa a mangwe a 18. Gonabjale, o na le malekere a 43. Morongwa o
be a na le malekere a makae mathomong?
Morongwa o be a na le diapole tše 25. Keletšo o mo file diapole tše dingwe. Bjale o na le diapole tše 43. Naa, Keletšo
o mo file diapole tše kae?
Mabaka a palorara ka ditswalano tše fapanego tša difankšene
Matome o rekiša diphatlo gomme se tee ke R4. Thala tafola go mo thuša go hwetša palomoka ya diotara tše kgolo
tša diphatlo.
Palo ya Diphatlo 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Theko ka R 4 8
Diriša tafola ya ka godimo go hwetša theko ya diphatlo tše šupa le tše 15.
Seipati o hlokomela ngwana. Ditefelo tša gagwe tša leeto la go ya mošogagwe ke R20 gomme o lefišaR5 ka iri go
hlokomela ngwana.Feleletša tafola ye ya gagwe.
Palo ya diiri 1 2 3 4 5 10
Theko ka R 25 30
Ela hloko gore palorara ya Matome le ya Seipati di a fapana.
Mehuta ye ya dipotšišo e filwe go hlahla barutiši. Barutwana ba se tshwenywe ka maina a dipotšišo tša mohuta wo.
Lemoga gape gore barutana le bona ba na le ditsela tša bona tša go fapafapana go rarolla marara gomme se e ka
no se be seo morutiši a be go a se letetše.
CAPS 65
KAKARETŠO YA MPHATO WA 2 KA KOTARA
2. DIPATRONE, DIOPHAREIŠENE LE ALTŠEBRA
66
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
2.1 Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Dipatrone tša go dikologa setšhaba
Dipatrone tša Kopolla, katološa le go hlaloša ka Kopolla, katološa le go hlalošaka Kopolla, katološa le go hlaloša ka Lemoga, hlaloša ka mantšu le go
tšeometri mantšu mantšu mantšu ngwalolla dipatrone tša tšeometri
• Dipatrone tše bonolo tšeo di • Dipatrone tše bonolo tšeo di • Dipatrone tše bonolo tšeo di • tlhagong,
dirilwego ka dilo tša go swarega. dirilwego ka dilo tša go swarega. dirilwego ka dilo tša go swarega.
• go tšwa bophelong bja ka mehla ba
• Dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka • Dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka • Dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka sebjalebjale.
go thala methalo, dibopego goba dilo go thala methalo, dibopego goba dilo go thala methalo, dibopego goba dilo
• Go tšwa bohweng ba setšo sa
Tlhahlamano ya dipatrone: Tlhahlamano ya dipatrone: Tlhahlamano ya dipatrone: borena.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Dipatrone tše bonolo moo Dipatrone tše bonolo moo
dibopego,goba dihlopha tša dibopego dibopego,goba dihlopha tša dibopego
di boeleditšwe ka mokgwa wo o di boeleditšwe ka mokgwa wo o
swanago. swanago.
Dipatrone tšeo palo goba bogolo bja Dipatrone tšeo palo goba bogolo bja
dibopego bo fetogago mo legatong dibopego bo fetogago mo legatong
le lengwe le lengwe ka mokgwa woo le lengwe le lengwe ka mokgwa woo
akantšwego, ke gore dipatrone tšeo di akantšwego, ke gore dipatrone tšeo di
oketšegago kgafetša–kgafetša. oketšegago kgafetša–kgafetša.
Hlamale go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša
gagwe gagwe gagwe
• Hlama dipatrone tša tšeometritša • Hlama dipatrone tša tšeometri tša • Hlama dipatrone tša tšeometri tša
gagwe gagwe gagwe
- ka dilo tšago swarega - ka dilo tša go swarega - ka dilo tša go swarega
- ka go thala mothalo,dibopego - ka go thala mothalo,dibopego - ka go thala mothalo,dibopego
goba dilo goba dilo goba dilo
• Hlaloša dipatrone tša gagwe • Hlaloša dipatrone tša gagwe • Hlaloša dipatrone tša gagwe
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
2.2 Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološale go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Ngwalolla, katološale go hlaloša
CAPS Dipatronepalo Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološale go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Ngwalolla, katološa le go hlaloša
dinomorotatelano tše bonolo bonnyane dinomorotatelano tše bonolo bonnyane dinomorotatelano tše bonolo bonnyane dinomorotatelano tše bonolo bonnyane
go fihla go 100 go fihla go 150 go fihla go 180 go fihla go 200.
Ditatelano di swanetše go bontšha go Ditatelano di swanetše go bontšha go Ditatelano di swanetše go bontšha go Ditatelano di swanetše go bontšha go
bala go ya pele le morago go: bala go ya pele le morago go: bala go ya pele le morago go: bala go ya pele le morago go:
• bo1 go tšwa go nomoro ye nngwe le • bo1 go tšwa go nomoro ye nngwe le • bo1 go tšwa go nomoro ye nngwe le • bo1 go tšwa go nomoro ye nngwe le
ye nngwe magareng ga 0 le 100 ye nngwe magareng ga 0 le 150 ye nngwe magareng ga 0 le 180 ye nngwe magareng ga 0 le 200
• bo10 go tšwa go palokatišanetšwa • bo10 go tšwa go palokatišanetšwa • bo10 go tšwa go palokatišanetšwa • bo10 go tšwa go palokatišanetšwa
ye nngwe le ye nngwe ya 10 ye nngwe le ye nngwe ya 10 ye nngwe le ye nngwe ya 10 ye nngwe le ye nngwe ya 10
magareng ga 0 le 100 magareng ga 0 le 150 magareng ga 0 le 180 magareng ga 0 le 200
• bo5 go tšwa go palokatšanetšwa ye • bo5 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo5 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo5 go tšwa go palokatšanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 5 magareng nngwe le ye nngwe ya 5 magareng nngwe le ye nngwe ya 5 magareng nngwe le ye nngwe ya 5 magareng
ga 0 le 100 ga 0 le 150 ga 0 le 180 ga 0 le 200
• bo2 go tšwa go palokatšanetšwa ye • bo2go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo2 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo2 go tšwa go palokatšanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 2 magareng nngwe le ye nngwe ya 2 magareng nngwe le ye nngwe ya 2 magareng nngwe le ye nngwe ya 2 magareng
ga 0 le 100 ga 0 le 150 ga 0 le 180 ga 0 le 200
• bo3 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo3 go tšwa go palokatišanetšwaye • bo3 go tšwa go palokatšanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 3 magareng nngwe le ye nngwe ya 3 magareng nngwe le ye nngwe ya 3 magareng
ga 0 le 150 ga 0 le 180 ga 0 le 200
• bo4 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo4 go tšwa go palokatišanetšwa ye • bo4 go tšwa go palokatšanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 4 magareng nngwe le ye nngwe ya 4 magareng nngwe le ye nngwe ya 4 magareng
ga 0 le 150 ga 0 le 180 ga 0 le 200
Hlama patrone ya gagwe Hlama patrone ya gagwe
67 MMETSE MPHATO WA 1-3
KAKARETŠO YA MPHATO WA 2 KA KOTARA
3. SEKGOBA le SEBOPEGO (tšeometri)
68
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.1 Polelo ye e šupetša go boemo Boemo le dipono
Boemo, • Hlaloša boemo bja selo se tee • Nyalantša diponagalo tša go fapana
tsebišo le ge se tswalana le se sengwe tša selo sa letšatši le lengwe le le
dipono mohlala:godimo ga, ka pele ga,ka lengwe
morago ga,go la nngele,go la go ja,
godimo,fase, kgauswi le.
Boemo le ditšhupetšo Boemo le ditšhupetšo
• Latela ditšhupetšo tša go ya kua le • Latela ditšhupetšo tša go ya kua le
kua ka phapošing kua ka phapošing
MMETSE MPHATO WA 1-3
3.2 Tlhahlamano ya dilo Tlhahlamano ya dilo Tlhahlamano ya dilo
Dilo tša mahla- Lemoga le go fa maina a dilo tša Lemogale go fa maina a dilo tša Lemoga le go fa maina a dilo tša
koretharo mahlakoretharo ka phapošing le mo mahlakoretharo ka phapošing le mo mahlakoretharo ka phapošing le mo
diswantšhong diswantšhong diswantšhong
• Dibopego tša dikgwele (dikgokolo) • Dibopego tša dikgwele (dikgokolo) • Dibopego tša dikgwele (dikgokolo)
• dibopego tša mapokisi diprisima) • dibopego tša mapokisi (diprisima) • dibopego tša mapokisi (diprisima)
• disilintere • disilintere
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
Hlaloša,hlopha le go bapetša dilo tša Hlaloša,hlopha le go bapetša dilo tša Hlaloša,hlopha le go bapetša dilo tša
mahlakoretharo go ya ka: mahlakoretharo go ya ka mahlakoretharo go ya ka:
• bogolo • bogolo • bogolo
• dilo tše dikgokologago • dilo tše dikgokologago • dilo tše di kgokologago
• dilo tše thedimogago • dilo tše di thedimogago • dilo tše di thedimogago
Mešongwana ye e nepišitšwego
• Hlokomela le go aga dilo tše di
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
filwego tša mahlakoretharo ka go
šomiša didirišwa tša go swarega
bjalo ka dibopego tša mahlakorepedi
tše di ripilwego, diploko tša go aga,
leboogape,dikhiti tša go aga, le dilo
tša tšeometriki tša mahlakoretharo
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.2 Nepišo ye e šišintšwego le Nepišo ye e šišintšwego le Nepišo ye e šišintšwego goba
CAPS Dilo tša mahla- tatelantšho ya mešongwana ya tatelantšho ya mešongwana ya Kotara ya 4
koretharo Kotara ya 1 Kotara ya 3
Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya
• Kopolla motlolo wa selo se sengwe Šoma ka go ngwalwa
le sengwe seo morutiši a go fago.
• dikgwele le dilo tše di bopegilego
Dimotlolo goba dibopego di ka dirwa
bjalo ka dikgwele
ka go šomiša diploko tša go aga,
leboogape,dikhiti tša go aga,dilo • Disilintere le dilo tše di bopegilego
tše dingwe tša mahlakoretharo bjalo ka disilintere
tša tšeometri, dibopego tša
• mapokisi a go fapafapana le dilo tša
mahlokorepedi tše di ripilwego. Se
di bopegilego bjalo ka diprisima tša
se ka dirwa ka nako ya go ikemela.
dikhutlonnethwii goba dikhupu
• Bapetša le go hlatha bogolo bja dilo
• Nyakišiša gore ke dilo dife tše di ka
tša go swana, mohlala, mekgobo ya
kgokologago, tše di thedimogago le
mapokisi go tloga go a magologolo
tše di ka hlatlantšhwago
go ya go a manyanenyane
Laetša le go hlaloša dilo tša tšeometri
Šoma ka
tša letšatši lelengwe le le lengwe ka
• dikgwele le dilo tše di bopegilego go bolela gore di bopilwe go swana le
bjalo ka dikgwele kgwele, lepokisi goba silintere.
• mapokisi a go fapafapana le dilo tša Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya
di bopegilego bjalo ka diprisima tša go ngwalwa
dikhutlonnethwii goba dikhupu
Nyakišiša gore ke dilo dife tše di ka
kgokologago, tše di thedimogago le tše
di ka hlatlantšhwago
Laetša le go hlotholla dilo tša tšeometri
tša letšatši lelengwe le le lengwe ka
go bolela gore di bopilwe go swana le
kgwele, lepokisi goba silintere.
Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya
go ngwalwa
69 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.3 Mehuta ya dibopego Mehuta ya dibopego
70
Dibopego tša Lemoga le go fa maina a dibopego tša Lemoga le go fa maina a dibopego tša
mahlakorepedi mahlakorepedi mahlakorepedi
• Didiko • Didiko
• Khutlotharo • Khutlotharo
• Dikwere • Dikwere
• Khutlonnethwii • Khutlonnethwii
Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego
Hlaloša, hlopha, le go bapetša Hlaloša, hlopha, le go bapetša
dibopego tša mahlakorepedi go ya le dibopego tša mahlakorepedi go ya le
MMETSE MPHATO WA 1-3
a ka: a ka:
• Bogolo • Bogolo
• Mmala • Mmala
• Sebopego • Sebopego
• Mahlakorethwii • Mahlakorethwii
• Mahlakore a nkgokolo • Mahlakore a nkgokolo
Nepišo ye e šišintšwego le go Nepišo ye e šišintšwego le go
latelantšha mesongwana ya kotara latelantšha mešongwana ya kotara
ya 1 ya 1
• Thaloko ya tokologo ka dibopego tša
go fapana go akaretšwa le go dira
diswantšho ka go ripa dibopego tša
tšeometri. Se se ka dirwa ka nako ya
go ikemela.
• Kopolla diswantšho tše di dirilwego
ka dibopego tša tšeometri. Se se ka
dirwa nakong ya go ikemela.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Bapetša bogolo bja dibopego tša go
swana go tloga go tše nnyanenyane
go ya go tše kgolokgolo le go
šomiša polelo ya bogolo go hlaloša
dibopego
• Bolela ka mebala ya dibopego le go
hlaola dibopego go ya ka mmala
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
• Hlaola dibopego go ya ka gore di na • Hlaola dibopego go ya ka gore di na
CAPS le mahlakorethwii goba mahlakore le mahlakorethwii goba mahlakore
a nkgokolo. šoma ka didiko le a nkgokolo. šoma ka didiko le
dikwere tša bogolo bja go fapana, le dikwere tša bogolo bja go fapana, le
dikhutlotharo le dikhutlonnethwii tše dikhutlotharo le dikhutlonnethwii tše
di bopilwego ka go fapana di bopilwego ka go fapana
• Hlaola le go hlopha dibopego go ya • Hlaola le go hlopha dibopego go ya
ka gore ke dikhutlotharo, dikwere, ka gore ke dikhutlotharo, dikwere,
dikhutlonnethwii goba didiko dikhutlonnethwii goba didiko
• Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya • Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya
go ngwala go ngwala
3.4 Go ripagare ka go lekana Go ripagare ka go lekana
Go ripagare Lemoga le go thala mothalo wa go Lemoga le go thala mothalo wa go
ka go swana ripagare ka go swana mo go dibopego ripagare ka go lekana mo go dibopego
tša mahlakorepedile dibopego tšeo e tša mahlakorepedi le dibopego tšeo e
sego tša tšeometri. sego tša tšeometri.
Nepišo ya mešongwana yeo e Nepišo ya mešongwana yeo e
šišintšwego ya Kotara ya 2 šišintšwego ya Kotara ya 4
• Methalo ya go ripagare ka go swana Mothalo wa go ripagare ka go
go dilo tša go swarega le diswantšho swana mo go dilo tša go swarega le
diswantšho
• mešongwnana ya go ngwalwa
ya maiteko e swanetše go ba le mešongwnana ya go ngwalwa ya
mehlala yeo mothalo go ripagare ka maiteko e swanetše go ba le mehlala
go swana o se wo o tsepamego ka yeo mothalo go ripagare ka go swana
mehla o se wo o tsepamego ka mehla
71 MMETSE MPHATO WA 1-3
KAKARETŠO YA MPHATO WA 2 KA KOTARA
4. KELO
72
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.1 Go bolela ka nako Go bolela ka nako Go bolela ka nako Go bolela ka nako
Nako • Bolela maina le go latelanya • Bolele nako ya diiri tše 12 ka diiri le • Bolela maina le go latelanya • Bolele nako ya diiri tše 12 ka diiri,
matšatši a beke diripagare tša diiri mo go dišupanako matšatši a beke diripagare tša diiri le dikoratagare tša
tša manakana diiri mo go ditšhupanako
• Bolela le go latelanya matšatši a • Bolela le go latelanya matšatši a
beke beke
• Bolela le go latelanya dikgwedi tša • Bolela le go latelanya dikgwedi tša
ngwaga ngwaga
• Bea matšatši a matswalo,meletlo • Bea matšatši a matswalo, meletlo
ya sedumedi, matšatšia maikhutšo ya sedumedi, matšatši amaikhutšo
MMETSE MPHATO WA 1-3
asetšhaba, ditiragalo tša histori, a setšhaba,ditiragalo tša histori,
ditiragalo tša sekolo mo go ditiragalo tša sekolo mo go
tšhupamabaka tšhupamabaka
• Bolele nako ya diiri tše 12 kadiiri le • Bolele nako ya diiri tše 12 ka diiri,
diripagare tša diiri mogo dišupanako diripagare tša diiri le dikoratagare
tša manakana tša diiri mo go dišupanako tša
manakana
Balela botelele bja nako le go feta Balela botelele bja nako le go feta Balela botelele bja nako le go feta Balela botelele bja nako le go fetaga
ga nako ga nako ga nako nako
• Šomiša ditšhupamabaka gobalela
le go hlaloša botelele bja nako ka
matšatši goba dibeke
• Šomiša dišupanako go bala botelele • Šomiša dišupanako go bala botelele • Šomiša dišupanako go balela • Šomiša dišupanako go balela
bja nako ka diiri goba diripagare tša bja nako ka diiri goba diripagare tša botelele bja nako ka diiri le botelele bja nako ka diiri goba
diiri diiri diripagare tša diiri diripagare tša diiri
4.2 Go ela go go sego gwa semmušo
Botelele • Akanya, ela, bapetša, beakanya
le go rekhota botelele ka go
šomiša dikelotše di sego tša
motheo,mohlala, go ela ka diatla,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
lebelo,botelele bja diphensele,
dibaledi, bj.bj.
• Hlaloša botelele bja dilo ka go
bala le go bolela gore diyuniti tše Go tsebiša go ela ka semmušo
di sego tša semmušo ke tše telele
bokaakang • Akanya, ela, bapetša, beakanya le
go rekhota botelele ka go šomiša
• Šomiša polelo go bolela ka papetšo, dimetara(e ka ba dikotana tša go
mohla. teletšana,kopananyana, ela goba lenti a botelele bja metera)
teletšana,bopharana bjalo ka yuniti ya botelele ya motheo
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.3 Go ela go go sego gwa semmušo
CAPS Boima • Akanya, ela, bapetša, beakanya
le go rekhota boima ka go šomiša
sekala sa tekanyetšo le dikelo tše di
sego tša motheo, mohlala. diploko
tša go aga, ditena
• Hlatholla boima bja dilo ka go bala le
go bolela ka diyuniti tše di sego tša
semmušo
• Šomiša polelo go bolela ka ga
papetšo, mohlala, bofefo, boima,
bofefšana, boimanyana
Go tsebiša go ela ka semmušo Go tsebiša go ela ka semmušo
• Bapetša, beakanya le go rekhota Barutwana ba dira mešomo ya go
boima bja dilo tša diphuthelwana teefatša tše di latelago, go akaretšago
tša kgwebo tšeo mothamo wa tšona bala diswantšho tša
o laeditšwego ka dikhilokramo,
mohlala. dikhilokramo tše 2 tša reise • Ditšweletšwa tše di ngwadilwego
le khilokramo e 1 ya flouru boima mo go tšona
• Moo dikala tša phapoši ya bohlapelo • Sekala sa phapoši ya bohlapelo
di lego gona, barutwana ba ka ela moo nalete e šupago mothalo wo o
boima bja bona ka dikhilokramo ka bontšhago karoganyo
go šomiša sekala sa phapoši ya
bohlapelo.Tetelo ke gore barutwana
ba bale mothalo wa go bontšha
karoganyo wa nomoro ya kgauswi.
Ba hlatholla boima bja bona bjalo
ka nyakile go/ nyakile/ kgauswi le
/ go feta ga nnyane/ go feta goba
nnyane goba nomoro ya go swana
(ya dikhilokramo) ba e bala mo
sekaleng.
73 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.4 Go ela go go sego gwa semmušo
74
Mothamo/ • Akanya,ela, bapetša, beakanyale
bolumo go rekhota mothamo waditšhelo
(k.g.r.bokaalo bjo setshelo se
ka bo swarago ge se tladitšwe)
ka go šomiša dikelo tše di sego
tša motheo, mohlala.malepola le
dikomiki)
• Hlatholla mothamo wa setshelo ka
go bala le go bolela gore ke diyuniti
tše kae tše di sego tša motheo tšeo
di ka tlatšago setšhelo, mohlala.
MMETSE MPHATO WA 1-3
lebotlelo le na le mothamo wa
dikomiki tše nne.
Go tsebiša go ela ka semmušo Go tsebiša go ela ka semmušo
• Akanya, ela, bapetša le go rekhota Mešomo ya go ngwalwa go teefatša
mothamo wa dilo ka go ela ka dilitara tše di latelago, go akaretša go bala
ka go šomiša diswantšho tša
- Mabotlelo ao a nago le mothamo • Ditšweletšwa ka mothamo wa tšona
wa litara e 1 wo o ngwadilwego mo go tšona go
- Jeke ya go ela yeo e nago le latelantšha peakanyo
methalo ya go ela ka dilitara • Diswantšho tša dijeke moo bolumo
• Bapetša, beakanya le go rekhota e lego kgauswi le litara e 1 goba
mothamo wa dilo tša diphuthelwa mothalo wo o bontšhago karogano
tša kgwebo tšeo mothamo wa tšona wa dilitara tše 2
o laeditšwego ka dilitara, mohlala. • Bala mothalo wo o bontšhago
dilitara tše 2 maswi, litara e 1 ya karogano wa nomoro ya kgauswi,
senotšididi, dilitara tše 5 tša pente hlatholla bolumo ya bona bjalo ka
nyakile go/ nyakile/ kgauswi le / go
feta ga nnyane/ go feta goba nnyane
goba nomoro ya go swana (ya
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
dilitara)
KAKARETŠO YA MPHATO W 2 KA KOTARA
5. TŠHOMIŠO YA DATA
CAPS DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
5.4 Šišintšwego: Šišintšwego:
Kgoboketša Leboo ka moka la data go dira Dira seswantšhothalwa ka nnoši ka
le go seswantšhothalwa sa mphato ka kwano mabapa ya tee go tee go tšwa
rulaganya kwano mabapa ya tee go tee data ye e filwego kasebopego sa
data seswantšho goba ta fola.
• Kgoboketša data ka ga phapoši
5.5 goba sekolo go araba dipotšišo tša • Kgoboketša data ka gaphapoši
Kemelo ya morutiši. goba sekolo goaraba dipotšišo tša
data morutiši.
• Kemelo ya data ka diswantšhothalwa
5.6 ka kwano mabapa ya tee go tee Sekaseka data yeo o e filwego. • Kemelo ya data ka diswantšhothalwa Sekaseka data go tšwa go yeo o e
ka kwano mabapa ya tee go tee. filwego.
Sekaseka le • Araba dipotšišo ka ga data ka Šišintšwego: Bonnyane Araba dipotšišo ka ga data ka
go hlatholla diswantšhothalwa ka kwano mabapa seswantšhothalwa se tee ka kwano Šišintšwego: Bonnyane
diswantšhothalwa ka kwano mabapa
data ya tee go tee mabapa ya tee go tee seswantšhothalwa se tee ka
ya tee go tee
tshepedišo ya kwano mabapa ya tee
go tee
75 MMETSE MPHATO WA 1-3
3.4.3 KakaretŠo ya mphato wa 3 ka kotara
KAKARETŠO YA MPHATO WA 3 KA KOTARA
76 1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
TEMOGO PALO LE TŠWETŠOPELE: Bala ka dipalotlalo
1.1 Hlopha bonnyane go fihla go dilo tše Hlopha bonnyane go fihla go dilo tše Hlopha bonnyane go fihla go dilo tše Hlopha bonnyane go fihla go dilo tše
Bala dilo 200 o be o akanye le go bala ka go 500 o be o akanye le go bala ka go 700 o be o akanye le go bala ka go 1000 o be o akanye le go bala ka go
tshephega tshephega tshephega tshephega
Efa kakanyo ya maleba ya palo ya dilo Efa kakanyo ya maleba ya palo ya dilo Efa kakanyo ya maleba ya palo ya dilo Efa kakanyo ya maleba ya palo ya dilo
tšeo di ka lekolwago ka go bala. tšeo di ka lekolwago ka go bala tšeo di ka lekolwago ka go bala tšeo di ka lekolwago ka go bala
Maano a go hlopha/kgoboketša a Maano a go hlopha/kgoboketša a Maano a go hlopha/kgoboketša a Maano a go hlopha/kgoboketša a
MMETSE MPHATO WA 1-3
hlohleletšwa hlohleletšwa hlohleletšwa hlohleletšwa
1.2 Balela pele le morago ka: Balela pele le morago ka: : Balela pele le morago ka: Balela pele le morago ka:
Bala go • Ka, go tšwa nomorong ye nngwe le • Ka, go tšwa nomorong ye nngwe le • Ka, go tšwa nomorong ye nngwe le • Ka, go tšwa nomorong ye nngwe le
ya pele le ye nngwe magareng ga 0 le 200 ye nngwe magareng ga 0 le 500 ye nngwe magareng ga 0 le 700 ye nngwe magareng ga 0 le 1 000
morago
• Bo10 go tšwa go atišeng tša 10 • Bo10 go tšwa go atišeng tša 10 • Bo10 go tšwa go atišeng tša 10 • Bo10 go tšwa go atišengtša 10
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 500 magareng ga 0 le 700 magareng ga 0 le 1 000
• Bo 5 go tšwa go atišeng magareng • Bo5 go tšwa go atišeng magareng • Bo5 go tšwa go atišeng tša 5 • Bo10 go tšwa go atišeng magareng
ga 0 le 200 ga 0 le 500 magareng ga 0 le 700 ga 0 le 1 000
• Bo2 go tšwa go atišeng ka 2 • Bo2 go tšwa go atišeng ka 2 • Bo2 go tšwa go atišeng ka 2 • Bo5 go tšwa go atišeng magareng
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 500 magareng ga 0 le 700 ga 0 le 1 000
• Bo3 go tšwa go atišeng ka 3 • Bo3 go tšwa go atišeng ka • Bo3 go tšwa go atišeng ka 3 • Bo2 go tšwa go atišeng ka bobedi
magareng ga 0 le 200 3magareng ga 0 le 500 magareng ga 0 le 700 magareng ga 0 le 1 000
• Bo4 go tšwa go atišeng ka 4 • Bo4 go tšwa go atišeng ka • Bo4 go tšwa go atišeng ka • Bo3 go tšwa go atišeng ka tharo
magareng ga 0 le 200 4magareng ga 0 le 500 4magareng ga 0 le 700 magareng ga 0 le 1 000
• Bodi 100 go fihla go 500 • Bodi 50,100 go fihla go 1000 • Bo20, bo25, bo50,bo100 go fihla go • Bo4 go tšwa go atišeng ka nne
1000 magareng ga 0 le 1 000
• Bo20, bo25, bo50, bo100 go fihla go
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
1 000
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
TEMOGO PALO LE TŠWETŠOPELE: Kemedi ya dipalotlalo
1.3 Šupa, lemoga le go bala dinomoro Šupa, lemoga le go bala dinomoro Šupa, lemoga le go bala dinomoro Šupa, lemoga le go bala dinomoro
CAPS
Dikapalo le • Šupa, lemoga, le go bala dikapalo 0 • Šupa, lemoga, le go bala dikapalo 0 • Šupa, lemoga, le go bala dikapalo 0 • Šupa, lemoga, le go bala dikapalo 0
mainapalo go fihla go 500 go fihla go 1 000 go fihla go 1 000 go fihla go 1 000
• Ngwala dikapalo 0 go fihla go 500 • Ngwala dikapalo 0 go fihla go 1 000 • Ngwala dikapalo 0 go fihla ka 1 000 • Ngwala dikapalo 0 go fihla go 1 000
• Hlaola, o lemoge o be o bale • Hlaola, o lemoge o be o bale • Hlaola, o lemoge o be o bale • Hlaola, o lemoge o be o bale
mainapalo 0 go fihla go 250 mainapalo 0 go fihla go 250 mainapalo 0 go fihla go 500 mainapalo 0 go fihla go 1 000
• Ngwala mainapalo 0 go fihla go 100 • Ngwala mainapalo 0 go fihla go 250 • Ngwala mainapalo 0 go fihla go 500 • Ngwala mainapalo 0 go fihla go 1
000
TEMOGO PALO LE TŠWETŠOPELE: Hlaloša, bapetša o be o latedišane palotlalo
1.4 Hlaloša, bapetša le go beakanya Hlaloša, bapetša le go beakanya Hlaloša, bapetša le go beakanya Hlaloša, bapetša le go beakanya
Hlaloša, dinomoro go fihla go 99. dinomoro go fihla go 500. dinomoro go fihla go 700. dinomoro go fihla go 999.
bapetša le • Bapetša dipalomoka go fihla go 99 o • Bapetša dipalomoka go fihla go 500 • Bapetša dipalomoka go fihla go 700 • Bapetša dipalomoka go fihla go 999
go beakanya šomiša ke ye nnyane go, ke ye kgolo o šomiša ke ye nnyane go, ke ye o šomiša ke ye nnyane go, ke ye o šomiša ke ye nnyane go, ke ye
dinomoro go, e feta, e lekana le kgolo go, e feta, e lekana le kgolo go, e feta, e lekana le kgolo go, e feta, e lekana le
• Latedišana dinomoro go fihla go 99 • Latedišana dinomoro go fihla go 500 • Latedišana dinomoro go fihla go 700 • Latedišana dinomoro go fihla go 999
go tloga go e nnyane go fihla go ye go tloga go e nnyane go fihla go ye go tloga go e nnyane go fihla go ye go tloga go e nnyane go fihla go ye
kgolo, le go tloga go ye kgolo go ya kgolo, le go tloga go ye kgolo go ya kgolo, le go tloga go ye kgolo go ya kgolo, le go tloga go ye kgolo go ya
go ye nnyane go ye nnyane go ye nnyane go ye nnyane
Šomiša palosešupatatelano go laetša
tatelano, lefelo goba seemo se
• Šomiša le go bala le go ngwala
palosešupatatelano, o akaretša
mokgwa wa khutšofatšo go fihla go
31
77 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
TEMOGO PALO LE TŠWETŠOPELE: kemapalo
78
1.5 Lemoga kemapalo ya dinomoro go Lemoga kemapalo ya dinomoro go Lemoga kemapalo ya dinomoro go Lemoga kemapalo ya dinomoro go
kemapalo fihla go 99 fihla go 500 fihla go 700 fihla go 999
• Tseba gore mono wo mongwe le • Tseba gore mono wo mongwe le • Tseba gore mono wo mongwe le • Tseba gore mono wo mongwe le
wo mongwe o emetšeng(motšo, wo mongwe o emetšego(motšo, wo mongwe o emetšego(motšo, wo mongwe o emetšego(motšo,
masome, makgolo, bj.bj.) masome, makgolo, bj.bj.) masome, makgolo, bj.bj.) masome, makgolo, bj.bj.)
• Hlopholla dinomoro tša monopedi go • Hlopholla dinomoro tša monotharo • Hlopholla dinomoro tša monotharo • Hlopholla dinomoro tša monotharo
fihla go 99 ka go katiša le lesome le go fihla go 500 ka go katišo ka go fihla go 700 ka go katišo ka go fihla go 999 ka go katišo ka
botee lesome, botee le makgolo lesome, botee le makgolo lesome, botee le makgolo
• Hlaola o be o bolele ka boleng bja • Hlaola o be o bolele ka boleng bja • Hlaola o be o bolele ka boleng bja • Hlaola o be o bolele ka boleng bja
mono wo mongwe le wo mongwe mono wo mongwe le wo mongwe mono wo mongwe le wo mongwe mono wo mongwe le wo mongwe
MMETSE MPHATO WA 1-3
RAROLLA Marara A DIPALO GO YA KA DIKAMANO
1.6 Šomiša dithekniki tše di latelago go Šomiša dithekniki tše di latelago go Šomiša dithekniki tše di latelago go • Šomiša dithekniki tše di latelago go
rarolla marara: rarolla marara rarolla marara: rarolla marara:
Dithekniki
tša go rarolla • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro
palorara
• Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare
• Methalopalo • Go batametša methalopalo ka • Go batametša methalopalo ka • Go batametša methalopalo ka
masome masome masome
• Methalopalo • Methalopalo
1.7 Rarolla palontšu go ya ka dikamano o Rarolla palontšu go ya ka dikamano o Rarolla palontšu go ya ka dikamano o Rarolla palontšu go ya ka dikamano o
Go hlakantšha hlaloše tharollo ya gago e ekaretšago hlaloše tharollo ya gago e ekaretšago hlaloše tharollo ya gago e ekaretšago hlaloše tharollo ya gago e ekaretšago
le go ntšha go hlakantšha le go ntšha le dikarabo go hlakantšha le go ntšha le dikarabo go hlakantšha le go ntšha le dikarabo go hlakantšha le go ntšha le dikarabo
go fihla go 99 go fihla go 400. go fihla go 800. go fihla go 999.
1.8 Rarolla marara a dinomoro ka Rarolla marara a dinomoro ka Rarolla marara a dinomoro ka Rarolla marara a dinomoro ka
Tlhakan- dikamano le go hlaloša ditharollo tša dikamano le go hlaloša ditharollo tša dikamano le go hlaloša ditharollo tša dikamano le go hlaloša ditharollo tša
tšhopoeletšo marara ao tšeo di akaretšago go atiša marara ao tšeo di akaretšago go atiša marara ao tšeo di akaretšago go atiša marara ao tšeo di akaretšago go atiša
yeo e išago le dikarabo go fihla go 50. le dikarabo go fihla go 75 le dikarabo go fihla go 75 le dikarabo go fihla go 100
go atiša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
1.9 Rarolla marara a dinomoro ka Rarolla marara a dinomoro ka Rarolla marara a dinomoro ka Rarolla marara a dinomoro ka
dikamano le go hlaloša ditharollo dikamano le go hlaloša ditharollo dikamano le go hlaloša ditharollo dikamano le go hlaloša ditharollo
Go hlopha le
tša marara a tšeo di akaretšago go tša marara a tšeo di akaretšago go tša marara a tšeo di akaretšago go tša marara a tšeo di akaretšago go
go abelana go
abelana ka go lekana le go hlopha go abelana ka go lekana le go hlopha go abelana ka go lekana le go hlopha go abelana ka go lekana le go hlopha
išago go go
fihla go 50 le dikarabo tša go akaretša fihla go 75 le dikarabo tša go akaretša fihla go 75 le dikarabo tša go akaretša go fihla go 100 le dikarabo tša go
arola
lešaledi. lešaledi lešaledi akaretša lešaledi
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.10 Rarolla le go hlaloša ditharollo tša Rarolla le go hlaloša ditharollo tša Rarolla le go hlaloša ditharollo tša Rarolla le go hlaloša ditharollo tša
CAPS Go abela go marara ao a amanago le go abelana marara ao a amanago le go abelana marara ao a amanago le go abelana marara ao a amanago le go abelana
go išago go ka go lekana ao a išago go ditharollo ka go lekana ao a išago go ditharollo ka go lekana ao a išago go ditharollo ka go lekana ao a išago go ditharollo
dipalophatlo tše di akaretšago dipalophatlo tša di tše di akaretšago dipalophatlo tša di tše di akaretšago dipalophatlo tša di tše di akaretšago dipalophatlo tša di
unithari le tšeo e sego di dipalophatlo unithari le tšeo e sego di dipalophatlo unithari le tšeo e sego di dipalophatlo unithari le tšeo e sego di dipalophatlo
1 1 2 1 1 3 2 1 1 3 2 1 1 3 2
tša diunithari. Mohlala: 2, 2, 3, bj.bj. tša diunithari. Mohlala: 2, 4, 4, 5, bj.bj. tša diunithari. Mohlala: 2, 4, 4, 5, bj.bj. tša diunithari. Mohlala: 2, 4, 4, 5, bj.bj.
1.11 • Lemoga le go hlaloša dikhoine le ya • Lemoga le go hlaloša dikhoine le ya • Lemoga le go hlaloša dikhoine le ya • Lemoga le go hlaloša dikhoine le ya
Tšhelete dipampiri ya Afrika Borwa dipampiri ya Afrika Borwa dipampiri ya Afrika Borwa dipampiri ya Afrika Borwa
• Rarolla marara ditšhelete ao a • Rarolla marara ditšhelete ao a • Rarolla marara ditšhelete ao a • Rarolla marara ditšhelete ao a
amanago le dipalomoka gape le amanago le dipalomoka gape le amanago le dipalomoka gape le amanago le dipalomoka gape le
dtšhentšhi tša diranta goba disente dtšhentšhi tša diranta goba disente dtšhentšhi tša diranta goba disente dtšhentšhi tša diranta goba disente
• Phetolelo magareng ga diranta le • Phetolelo magareng ga diranta le
disente disente
DIPALELO TšE DI SEGO TšA THEWA MO GO KAMANO
1.12 šomiša dithekiniki tšeo di latelago ge o šomiša dithekiniki tšeo di latelago ge o šomiša dithekiniki tšeo di latelago ge o šomiša dithekiniki tšeo di latelago ge o
Dithekniki dira dipalo: dira dipalo: dira dipalo: dira dipalo:
(mekgwa goba • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro
maano)
• Pedifatša le go arola ka bogare • Pedifatša le go arola ka bogare • Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go arola ka bogare
• Methalopalo • methalopalo • methalopalo • methalopalo
• Go batametša ka masome • Go batametša ka masome • Go batametša ka masome
1.13 • Hlakantšha go fihla go 99 • Hlakantšha go fihla go 400 • Hlakantšha go fihla go 800 • Hlakantšha go fihla go 999
Go • Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 400 • Ntšha go tšwa go 800 • Ntšha go tšwa go 999
tlhakantšha le
go ntšha • Šomiša maswao a maleba (+, –, =, £) • Šomiša maswao a maleba (+, –, =, £) • Šomiša maswao a maleba (+, –, =, £) • Šomiša maswao a maleba (+, –, =, £)
• Itlwaetše dinomoro bonto go fihla go • Itlwaetše dinomoro bonto go fihla go • Itlwaetše dinomoro bonto go fihla go • Itlwaetše dinomoro bonto go fihla go
20 30 30 30
1.14 • Atiša dinomoro go tloga ka 1 go fihla • Atiša ka 2, 4, 5, 10, 3 go fihla go • Atiša ka 2, 4, 5, 10, 3 go fihla go • Atiša ka 2, 4, 5, 10, 3 go fihla go
Tlhakan- go 10 ka 2, 5, 3, 4 palomoka ya 50 palomoka ya 100 palomoka ya 100
tšhopoeletšo • Šomiša dika tša maleba (x, =, £) • Šomiša dika tša maleba (x, =, £) • Šomiša dika tša maleba (x, =, £) • Šomiša dika tša maleba (x, =, £)
yeo e išago
go ataiša
1.15 • Arola dinomoro go fihla go 50 ka 2, • Arola dinomoro go fihla go 50 ka 2, • Arola dinomoro go fihla go 99 ka 2, • Arola dinomoro go fihla go 99 ka 2,
Arola 5, 10 4, 5, 10, 4, 5, 10, 3 3, 4, 5, 10
• Šomiša dika tša maleba (÷, =, £) • Šomiša dika tša maleba (÷, =, £) • Šomiša dika tša maleba (÷, =, £) • Šomiša dika tša maleba (÷, =, £)
79 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.16 Temogopalo: tlhahlamano ya Temogopalo: tlhahlamano ya Temogopalo: tlhahlamano ya Temogopalo: tlhahlamano ya
80 Mmetse wa dinomoro go fihla ka 200: dinomoro go fihla ka 500 dinomoro go fihla ka 750 dinomoro go fihla ka 999
hlogo • Latedišana sehlopha sa dinomoro • Latedišana sehlopha sa dinomoro - Latedišana sehlopha sa dinomoro • Latedišana sehlopha sa dinomoro
tšeo di kgethilwego. Tlhahlamano ya tšeo di kgethilwego. Tlhahlamano ya tšeo di kgethilwego. Tlhahlamano tšeo di kgethilwego. Tlhahlamano ya
go fihla ka 200 go fihla ka 500 ya go fihla ka 750 go fihla ka 1 000
• Bapetša dinomoro go fihla o be o • Bapetša dinomoro go fihla o be o - Bapetša dinomoro go fihla o be o • Bapetša dinomoro go fihla o be o
bolela gore: bolela gore: bolela gore: bolela gore:
- 1 go feta goba 1 bonnyane - 1 go feta goba 1 bonnyane - 1 go feta goba 1 bonnyane - 1 go feta goba 1 bonnyane
- 2 go feta goba 2 bonnyane - 2 go feta goba 2 bonnyane - 2 go feta goba 2 bonnyane - 2 go feta goba 2 bonnyane
- 3 go feta goba 3 bonnyane - 3 go feta goba 3 bonnyane - 3 go feta goba 3 bonnyane - 3 go feta goba 3 bonnyane
MMETSE MPHATO WA 1-3
- 4 go feta goba 4 bonnyane - 4 go feta goba 4 bonnyane - 4 go feta goba 4 bonnyane - 4 go feta goba 4 bonnyane
- 5 go feta goba 5 bonnyane - 5 go feta goba 5 bonnyane - 5 go feta goba 5 bonnyane - 5 go feta goba 5 bonnyane
- 10 go feta goba bonnyane - 10 go feta goba bonnyane - 10 go feta goba bonnyane - 10 go feta goba 10 bonnyane
Gopodišiša ka lebelo: Gopodišiša ka lebelo: Gopodišiša ka lebelo: Gopodišiša ka lebelo:
• Gopodišiša dintlha tša go hlakantšha • Gopodišiša dintlha tša go hlakantšha • Gopodišiša dintlha tša go hlakantšha • Gopodišiša dintlha tša go hlakantšha
le go ntšha go fihla ka 20 le go ntšha go fihla ka 20 le go ntšha go fihla ka 20 le go ntšha go fihla ka 20
• Hlakantšha goba ntšha ka go atiša • Hlakantšha goba ntšha ka go atiša • Hlakantšha goba ntšha ka go atiša • Hlakantšha goba ntšha ka go atiša
ka 10 go tloga go 0 go fihla go 100 ka 10 go tloga go 0 go fihla go 100 ka 10 go tloga go 0 go fihla go 100 ka 10 go tloga go 0 go fihla go 100
• Go atiša le go arola:
- Tafola ya 2 go fihla go 2 x 10
- Tafola ya 10 go fihla go 10 x10
Mekgwanakgwana ya go šomiša Mekgwanakgwana ya go šomiša Mekgwanakgwana ya go šomiša Mekgwanakgwana ya go šomiša
hlogo hlogo hlogo hlogo
Šomiša mekgwanakgwana ya go Šomiša mekgwanakgwana ya go Šomiša mekgwanakgwana ya go Šomiša mekgwanakgwana ya go
balela: balela: balela: balela:
• Bea nomoro e kgolo pele gore o tle • Bea nomoro e kgolo pele gore o tle • Bea nomoro e kgolo pele gore o tle • Bea nomoro e kgolo pele gore o tle
o kgone go balela pele le morago
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
o kgone go balela pele le morago o kgone go balela pele le morago o kgone go balela pele le morago
• Mothalopalo • Mothalopalo • Mothalopalo • Mothalopalo
• Pedifatša le go arola ka bogare • Pedifatša le go arola ka bogare • Pedifatša le go arola ka bogare • Pedifatša le go arola ka bogare
• Go bopa le go hlahlamolla dinomoro • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro • Go bopa le go hlahlamolla dinomoro • Bopa le go hlahlamolla dinomoro
• Šomiša tswalano magareng ga go • Šomiša tswalano magareng ga go • Šomiša tswalano magareng ga go • Šomiša tswalano magareng ga go
hlakantšha le go ntšha hlakantšha le go ntšha hlakantšha le go ntšha hlakantšha le go ntšha
• Šomiša tswalano magareng ga go • Šomiša tswalano magareng ga go
atiša le go arola atiša le go arola
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
1.17 • Šomiša o be o bitše dipalophatlo • Šomiša o be o bitše dipalophatlo • Šomiša o be o bitše dipalophatlo • Šomiša o be o bitše dipalophatlo
CAPS Dipalophatlo tša diyunithari mabakeng ao a tša diyunithari mabakeng ao a tša diyunithari le tšeo e sego tša diyunithari le tšeo e sego
tlwaelegilego go akaretša diripagare, tlwaelegilego go akaretša diripagare, tša diyunithari mabakeng ao a tša diyunithari mabakeng ao a
dikotara, teetharong, bohlano dikotara, teetharong, botshelela, tlwaelegilego go akaretša diripagare, tlwaelegilego go akaretša diripagare,
bohlano dikotara, boseswai, teetharong, dikotara, boseswai, teetharong,
• Lemoga dipalophatlo ka
botshelela, bohlano botshelela,bohlano
sebopegotshwantšha • Lemoga dipalophatlo ka
sebopegotshwantšha • Lemoga dipalophatlo ka • Lemoga dipalophatlo ka
• Ngwala dipalophatlo bjalo ka
sebopegotshwantšha sebopegotshwantšha
1seripagare, • Ngwala dipalophatlo bjalo ka
1seripagare. • Thoma go lemoga gore diripagare • Thoma go lemoga gore diripagare
tše pedi goba diteetharong tše tharo tše pedi goba diteetharong tše tharo
di dira palomoka, le gore seripagare di dira palomoka, le gore seripagare
se tee le dikotara tše ped di a se tee le dikotara tše ped di a swana
swana.
• Ngwala dipalophatlo bjalo ka
• Ngwala dipalophatlo bjalo ka 1seripagare, 1 teetharong tše 2
1seripagare, teetharong tše 2
81 MMETSE MPHATO WA 1-3
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mehuta ya marara a Mphato wa3
Ye ke mehuta ya marara ao morutiši a ka a hlagišago kgafetšakgafetša ka barutwaneng ba gagwe. Ge morutiši a
šoma le sehlopha se se nyenyane a ka hlagiša potšišo ka bomolomo. Ge barutwana ba kgona go bala, a ka ba fa
marara a go ngwala eupša a ba allele wona ka bomolomo.
Marara a e ka akaretšwa letlakaleng tšhomelo, eupšadi swanetše go ba tše kopana, gore thwii le go tlwaelo, morutiši
a be a dire bonnete bja gore barutwana ka moka ba a kwešiša.
Go hlopha
Go hlopha, le go lahla lešaledi
Lepaka le rekiša dikuku tše 12 ka mokotlana. Ba na le dikuku tše 118. Ke mekotlana e mekae ya dikuku tše lesomepedi
le lesomepedi yeo ba ka e kgoboketšago?
Go hlopha, le go akaretša lešaledi mo karabong
Molemi o na le mae a 227. Ke mapokisi a makae ao a ka tšeago mae a tshela a tshela?
Go abelana/ abagana
Go abelana, le go lahla lešaledi
Bagwera ba bahlano ba abagana lepokisi la malekere a 84 gore ka moka ba hwetše malekere a go lekana
Go abelana, fao go išago go dipalophatlo
Abagana ditšhokolete tše 15 magareng ga bagwera ba tshela gore ka moka ba hwetše ditšhokolete tša go lekana
gomme go se be le tše di šalago
Kgoboketšo ya dipalophatlo
Koko o fa Kiki R12. Kiki o nyaka go boloka teetharong ya tšhelete yeo. Naa o tla swanelwa ke go boloka bokae?
Mešomorutwana ya mohuta wo e swanetše go tšweletšwa ka morago ga gore barutwana ba itlwaeditše ga nne le ga
hlano ka go dira mešomorutwana ya go abelana fao go išago gomehuta ya dipalophatlo le maina a tšona.
Go bea dipalophatlo mmogo
Mohlahli wa sehlopha sa kgwelentlatlana o fa sebapadi se sengwe le se sengwe seripagare sa namune. Go na le
babapadi ba 14. Go nyakega dinamune tše kae?
Marara a mohuta wo a swanetše go tšweletšwa ka morago ga gore barutwana ba itlwaeditše ganne le gahlano ka go
dira mehuta ya marara a go abelana fao go išago go mehuta ya dipalophatlo le maina a tšona.
Go abaelana ka go lekana
Piti ke yo monnyane go Rulani. Ge Peter a ja selai se tee sa borotho, Rulani o nyaka dilai tše pedi. Ge Piti a e ja dilai
tše pedi, Rulani o ja tše nne. Ka morago ga matšatši na se makae bat ala e ba jele dilai tše 12 tša borotho. Naa ke
dila tše kae tšeo di jelwego ke Piti, gape ke tše kae tšeo di jelwego ke Rulani.
82 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Serema le Gopolang ba dira mošomorutwana mmogo. Serema o šoma diiri tše tharo, mola Gopolang a šoma iiri ye
tee. Ba lefilwe R60. Naa ba tla abelana bjang mašeleng ao?
Tlhakantšhopoeletšo
Naa dikoloi tše 36 di na le maotwana a makae?
Boemo
Thami o boloka 35c ka beke. Naa ka dibeke tše 8 o boloka bokae?
Kriti
Mna Khumalo o bjala methaladi ye 20 ya dinamune. Gona le mehlare ye 12 mo mothalading. Na go na le mehlare
ye mekae ka moka?
Hlakantšha le go ntšha
Go na le mehuta ye meraro ya motheo ya go hakantsha le go ntšha e bile mohuta o mongwe le o mongwe o ka tlišwa
ka mokgwa woo o fapanego. Mehuta yeo ya motheo ke:
Tšhentšhi
Noko o kgobokeditše disitikara tše 234. Sello o mo okeletša ka disitikara tše 80. Naa o na le ditikara tše kae bjale?
Go be go na le banamedi ba 500 ka setimeleng. Banamedi ba 176 ba fologa. Naa go šetše banamedi ba ba kae
setimeleng?
Kgoboketša
Nosisi o kgobokeditše dilo go ya ka kgoboketšo ya sekolong ya dilo tša go se šome. O kgobokeditše mabotlelo a
dipolasitiki a124, le dikotikoti tše 268. Naa o kgobokeditše dilo tše kae? Lebenkele le na le diphakete tše 368 tša di
zimba; tše 82 ke dichipose, tše dingwe ke di Ziksnacks. Naa go na le di phakete goba diZicksnacks tše kae?
Bapetša
Barutwana ba Mphato wa 2 ba kgobokeditše R446. Barutwana ba Mphato wa 3 ba kgobokeditše R729. Naa
barutwana ba Mphato wa 3 ba kgobokeditše bokae go fetiša ba mphato wa 2?
Mekgwa ye e fapanego ya go botšiša potšišo
Marara a filwe ka tsela tša go fapana. Mohlala: bobedi bja tšona ke marara a go swana eupša “dikemedi” di mafelong
a go fapana.
Lebenkele le na le mekotlana ya maupi ya palo ye itšego, gomme la oketša ka ye 55 gape. Bjale go na le mekotlana
ye 170 ya maupi. Naa go be go na le mekotlana ye mekae mathomong?
Lebankele le na le mekotlana ya swikere ye 500. Ka morago ga go rekiša mekotlana ye mengwe, ba šala ka
mekotlana ye 324 ya swikere. Naa ba rekišitše mekotlana ye mekae?
CAPS 83
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mabaka ao a amago marara le ditswalano tše di fapanego tša tirišo
Kgadi o rekišitše dihotdog ka R4 ka etee ka etee. Thala tafola go mo thuša go humana thekišo ya dithoto tše kgolo.
Palo ya dihotdog 1 2 3 4 5 10 20
Theko ka diranta 4 8
Šomiša tafola go humana thekišo ya dihotdog tše 7 le dihotdog tše 23.
Sedika ke moledi. O lefiša R20 ditefelo tša leeto.Le R5 ka iri go hlokomela morutwana. Feleletša tafola yeo e latelago.
Palo ya diiri 1 2 3 4 5 10
Theko ka diranta 25 30
Lemoga gore bothata bja Kgadi le bja Sedika a šongwa go fapana.
Marara ao a filwego ka godimo e filwe go hlahla morutiši. Barutwana ga ba swanela go imetšwa ka maina. Lemoga
gore barutwana ba šomiša mekgwa ya go fapana go rarolla marara ka mokgwa woo morutiši a tla bego a sa go
emela. Go fa mohlala: marara a go arola o ka arabiwa ka go dira poeletšo ya go ntšha, go hlakantšha goba go atiša.
Mekgwa yeo barutwana ba e šomišago e tla fetoga ge ntše ngwaga o sepela ge ntše kwišišo le tlwaelo ya mohuta
ya marara ye e gola.
84 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KAKARETŠO YA MPHATO WA 3 KA KOTARA
2. DIPATRONE, DIFANKŠENE LE ALTŠEBRA
CAPS DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
2.1 Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Dipatrone go re dikologa
Dipatrone tša Kopolla, katološa le go hlaloša ka Kopolla, katološa le go hlaloša ka Kopolla, katološa le go hlaloša ka Lemoga, hlaloša ka mantšu le go
tšeometri mantšu mantšu mantšu kopolla dipatrone tša tšeometri
• Dipatrone tše bonolo di dirwe ka dilo • Dipatrone tše bonolo di dirwe ka dilo • Dipatrone tše bonolo di dirwe ka dilo • Tlhagong
tša go swarega tša go swarega tša go swarega
• Go tšwa bophelong bja sebjalebjale
• Dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka • Dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka • Dipatrone tše bonolo tša go dirwa ka
• Go tšwa go bohwa bja setšo sa rena
go thalwa, ka dibopego/ka dilo go thalwa, ka dibopego/ka dilo go thalwa, ka dibopego/ka dilo
Molokoloko wa dipatrone: Molokoloko wa dipatrone: Molokoloko wa dipatrone:
• Dipatrone tše bonolo moo dibopego • Dipatrone tše bonolo moo dibopego • Dipaetrone tšeo palo/ bogolo bja
goba dihlopha tša dibopego di goba dihlopha tša dibopego di dibopego di fetogago ka mokgwa
boeletšwago ka mokgwa wa go boeletšwago ka mokgwa wa go woo o ka akanywago ka gona; seo
swana. swana se ra gore go katološa patrone
• Dipaetrone tšeo palo/ bogolo bja
dibopego di fetogago ka mokgwa
woo o ka akanywago ka gona; seo
se ra gore go katološa patrone
Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša Hlama le go hlaloša dipatrone tša
gago gago gago
• Hlama dipatrone tša gagwe tša • Hlama dipatrone tša gagwe tša • Hlama dipatrone tša gagwe tša
tšeometri tšeometri tšeometri
- Ka dilo tša go swarega - Ka dilo tša go swarega - Ka dilo tša go swarega
- Ka go dira methaladi, dibopego - Ka go dira methaladi, dibopego - Ka go dira methaladi, dibopego
goba dilo. goba dilo goba dilo
• Hlaloša dipatrone tša gagwe • Hlaloša dipatrone tša gagwe • Hlaloša dipatrone tša gagwe
85 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
2.2 Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla o katološe/godiša le go
86 hlaloša
Dipatronepalo Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša Kopolla, katološa le go hlaloša
tatelano ye bonolo ya dinomoro go tatelano ye bonolo ya dinomoro go tatelano ye bonolo ya dinomoro go Kopolla, katološa le go hlaloša
fihla bonnyane go 200. fihla bonnyane go 500. fihla bonnyane go 750. tatelano ye bonolo ya dinomoro go
fihla bonnyane go 1000.
Ditatelano di swanetše go laetša balela Ditatelano di swanetše go laetša balela Ditatelano di swanetše go laetša balela
pele le morago: pele le morago: pele le morago: Ditatelano di swanetše go laetša balela
pele le morago:
• Ka go laetša sekgoba sa Mphatong • Ka go laetša sekgoba sa Mphatong • Ka go laetša sekgoba sa Mphatong
wa 2 le go oketša tlhahlamano ya wa 2 le go oketša tlhahlamano ya wa 2 le go oketša tlhahlamano ya • Ka go laetša sekgoba sa Mphatong
dinomoro dinomoro dinomoro wa 2 le go oketša tlhahlamano ya
dinomoro
• 100 bonnyane go fihla go 500 • 50, 100 bonnyane go fihla go 1 000 • 20, 25, 50, 100 bonnyane go fihla go
1 000 • 20, 25, 50, 100 bonnyane go fihla go
MMETSE MPHATO WA 1-3
1 000
Hlama o be o hlaloša dipatronepalo
Hlama o be o hlaloša dipatronepalo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KAKARETŠO YA Mphato wa 3 KA KOTARA
3. sekgoba Le sebopego (tšeometri)
CAPS DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.1 Boemo le dipono Boemo le dipono
Boemo • Swantšha dilo tša go swana tša go • Bala, o hlaloše gomme o thale
tsebišo le bogelwa tše di fapanego mmepe wa go se be wa semmušo,
dipono goba go bogela.
• Efa leina la selo seo se bonwago ka
mehla ge se laetšwa ka ponagalo ya • Humana dilo mmepeng
go se be ya mehleng
Boemo le ditšhupetšo Boemo le ditšhupetšo
• Latela ditšhupetšo tša go sepela ka • Latela ditšhupetšo go feleong
phapošing le sekolong le lengwe go ya go le lengwe
mmepeng wa go se wa semmušo
• Efa ditšhupetšo tša go sepela le
phapoši le sekolong
87 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.2 Mehuta ya dilo Mehuta ya dilo Mehuta ya dilo
88 Dilo tša Lemoga le go fa maina dilo tša Lemoga le go fa maina dilo tša Lemoga le go fa maina dilo tša
mahlakore mahlakoretharo ka phapošing le mahlakoretharo ka phapošing le mahlakoretharo ka phapošing le
tharo diswantšhong diswantšhong diswantšhong
• Dibopego tša dikgwele (nkgokolo) • Dibopego tša dikgwele (nkgokolo) • Dibopego tša dikgwele (nkgokolo)
• Dibopego tša mapokisi (prisimo) • Dibopego tša mapokisi (prisimo) • Dibopego tša mapokisi (prisimo)
• Disilintara • Disilintara • Disilintara
• khoune • khoune
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
Hlaloša, hlopha o be o bapetše dilo tša Hlaloša, hlopha o be o bapetše dilo tša Hlaloša, hlopha o be o bapetše dilo tša
mahlakoretharo go ya ka: mahlakoretharo go ya ka: mahlakoretharo go ya ka:
• Tša mahlakorepedi tšeo di • Tša mahlakorepedi tšeo di • Tša mahlakorepedi tšeo di
MMETSE MPHATO WA 1-3
tla go bopa sefahlego sa tša tla go bopa sefahlego sa tša tla go bopa sefahlego sa tša
mahlakoretharo mahlakoretharo mahlakoretharo
• Lebato la go alega/mphaphathi goba • Lefelo la go alega/mphaphathi goba • Lefelo la go alega/mphaphathi goba
la go kgopama la go kgopama la go kgopama
Mešongwana yeo e lebantšego Mešongwana yeo e lebantšego
Ela hloko le go bopa dilo tša Ela hloko le go bopa dilo tša
mahlakoretharo tšeo di filwego o mahlakoretharo tšeo di filwego o
šomiša didirišwa tša go swarega tše šomiša didirišwa tša go swarega tše
bjalo ka diripana tša dibopego tša bjalo ka diripana tša dibopego tša
mahlakorepedi, letsopa, sefatameno, mahlakorepedi, letsopa, sefatmeno,
mahlakana a go nwa, dilo tša tšeometri mahlakana a go nwa, dilo tša tšeometri
tša mahlakoretharo. tša mahlakoretharo
Šoma ka dinkgokolo, prisima, Šoma ka dinkgokolo, prisima,
disilindara bjalo ka ba šomile ka disilintara, diphiramiti, dikhounu.
tšona mphatong wa2, di fe maina o Tsepelela mehuta ya mabato moo
be di hlophe. selo se sengwe le se sengwe. Hlaola
Tsepelela mehuta ya mabato moo mabato go ya ka gore a alegile/
selo se sengwe le se sengwe kgopame. Bolela ka lebato la go alega
mo diprisiming le disindareng o di
Hlaola mabato go ya ka gore a alegile/ hlaloše go ya ka go re naa di nkgokolo,
kgopame. sekwere, khutlonnethwii goba
khutlotharo Efa maina o be o hlophe
Šomiša diripana tša disekwere tša dilo tša tšeometri tše ka godimo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
mapokisi go bopa lepokisi.
Bolela ka lebato la go alega mo Šomiša difatameno, mahlakana a go
diprisiming le disintareng o di hlaloše nwa, pampiri ya go tatetšwa go aga
go ya ka go re naa di nkgokolo, phiramiti
sekwere, khutlonnethwii goba
khutlotharo
Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya
Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya go ngwala go ngwala
go ngwala
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.3 Mehuta ya dibopego Mehuta ya dibopego
CAPS Dibopego tša • Kgokolo • Kgokolo
mahlakorepedi
• Khutlotharo • Khutlotharo
• Sekwere • Sekwere
• Khutlonnethwii • Khutlonnethwii
Dibopego Dibopego
Hlaola, hlopha, le go bapetša dibopego Hlaola, hlopha, le go bapetša dibopego
tša mahlakorepedi ka: tša mahlakorepedi ka:
• Dibopego • Dibopego
• Mahlakore a thwii • Mahlakore a thwii
• Mahalakore a nkgokolo • Mahalakore a nkgokolo
Ditšhišinyo tša tebanyo kotara ya 1 Ditšhišinyo tša tebanyo kotara ya 3
Hlopha le go fa dipobego maina Hlopha le go fa dipobego maina
Tsepelela mo mohuteng wa mahlakore Tsepelela mo mohuteng wa mahlakore
a sebopego se sengwe le sengwe a sebopego se sengwe le sengwe
Hlaola dibopego ka go bolela ka Hlaola dibopego ka go bolela ka
mahlakore a tšona a nkgokolo goba a mahlakore a tšona a nkgokolo goba a
go letla go letla.
Thala sediko, sekwere, khutlonne, Thala sediko, sekwere, khutlonne,
khutlotharo khutlotharo
Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya
go ngwala go ngwala
89 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana
90
Go ripagare Phutha pampiri ka bogare o be o Lemoga le go thala mothaladi wa
ka go swana laetše mothalo wa go ripa ka bogare. ripagare ka go swana wa mahlakore
a mabedi wa mahalakorepedi a
Ditšhišinyo tša tebanyo ya kotara
sebopego sa tšeometri le a sebopego
ya 2
seo se go sa tšeometri
Mešomo ya go phutha dipampiri tšeo
Ditšhišinyo tša tebanyo ya kotara
di godišago kwešišo ya go ripagare ka
ya 4
go swana e akaretša:
Mešongwana ya go ngwala e
• Mešongwana ye pente ya go thapa
swanetše go akaretša le mehlala yeo:
e bewago godimo ga letlakala pele
le phuthwa • Mothaladi wa go ripagare ka go
MMETSE MPHATO WA 1-3
swana ga se wa go tsepama fela.
• Mešongwana yeo pampiri e ripšago
go ba ya kgeilwa go mothaladi wa • Gona le mothaladi wa go ripagare
go phutha ka go swana wa go feta o tee
sebopegong goba selong.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KAKARETŠO YA MPHATO WA 3 KA KOTARA
4. KELO
CAPS DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Go bolela nako Go bolela nako
Nako • Bala dinako godimo ga • Bala dinako godimo ga • Bala dinako godimo ga • Bala dinako godimo ga
tšhupamabaka tšhupamabaka tšhupamabaka tšhupamabaka
• Ngwala matšatši a matswalo, • Ngwala matšatši a matswalo, • Ngwala matšatši a matswalo, • Ngwala matšatši a matswalo,
meletlo ya tša sedumedi, maikhutšo meletlo ya tša sedumedi, maikhutšo meletlo ya tša sedumedi, maikhutšo meletlo ya tša sedumedi, maikhutšo
a bohle, ditiragalo tša histori, a bohle, ditiragalo tša histori, a bohle, ditiragalo tša histori, a bohle, ditiragalo tša histori,
ditiragalo tša sekolo godimo ga ditiragalo tša sekolo godimo ga ditiragalo tša sekolo godimo ga ditiragalo tša sekolo godimo ga
tšhupamabaka. tšhupamabaka. tšhupamabaka. tšhupamabaka.
• Bolela nako ya diiri tše lesomepedi • Bolela nako ya diiri tše lesomepedi • Bolela nako ya diiri tše lesomepedi • Bolela nako ya diiri tše lesomepedi
ka: ka: ka: ka:
- diiri - diiri - diiri - diiri
- seripagare sa diiri - seripagare sa diiri - seripagare sa diiri - seripagare sa diiri
- kotara ya diiri - kotara ya diiri - kotara ya diiri - kotara ya diiri
- metsotso - metsotso - metsots - metsotso
godimo ga dišupanako tša manakana godimo ga dišupanako tša manakana godimo ga dišupanako tša manakana godimo ga dišupanako tša manakana
le tša panyapanya le dišomišwa tše le tša panyapanya le dišomišwa tše le tša panyapanya le dišomišwa tše le tša panyapanya le dišomišwa tše
dingwe tša palotee tša go bontšha dingwe tša palotee tša go bontšha dingwe tša palotee tša go bontšha dingwe tša palotee tša go bontšha
nako go swana le dillathekeng. nako go swana le dillathekeng. nako go swana le dillathekeng. nako go swana le dillathekeng.
Hlakanya botelele bja nako le go Hlakanya botelele bja nako le go Hlakanya botelele bja nako le go
feta ga nako feta ga nako feta ga nako
Šomiša ditšhupamabaka go hlakanya Šomiša ditšhupamabaka go hlakanya Šomiša ditšhupamabaka go hlakanya
le go hlaloša botelele bja nako ka le go hlaloša botelele bja nako ka le go hlaloša botelele bja nako ka
matšatši / dibeke / dikgwedi. matšatši / dibeke / dikgwedi go matšatši / dibeke / dikgwedi go
akaretša akaretša
• Šomiša dinako go hlakanya botelele
bja nako ka diiri goba seripagare sa • Fetoša magareng ga matšatši le • Fetoša magareng ga matšatši le
diiri. dibeke dibeke
• Fetoša magareng ga dibeke le • Fetoša magareng ga dibeke le
dikgwedi dikgwedi
Šomiša dinako go hlakanya botelele Šomiša dinako go hlakanya botelele
bja nako ka diiri, seripagare sa diiri le bja nako ka diiri, seripagare sa diiri le
kotara ya diiri. kotara ya diiri.
91 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.2 Kelo yeo e sego ya semmušo Tsebiša kelo ya semmušo
92
Botelele • Akanya, ela, bapetša, latelanya • Akanya, ela, bapetša, latelanya
rekhota botelele o šomiša dikelo rekhota botelele o šomiša metara
tše e sego tša motheo go swana (e ka ba dirula tša metara goba
le go meta ka letsogo, botelele bja botelele bja lenti bja go lekana
phensele, dibaledi bj.bj. metara) bjalo ka uniti ya motheo ya
botelele
• Hlaloša botelele bja dilo ka go bala
le go bolela botelele ka diyuniti tše e
sego tša semmušo
• Šomiša polelo go bolela ka papišo,
mohlala: teletšana, kopana,
phaphathi
MMETSE MPHATO WA 1-3
Go tsebiša kelo ya semmušo
• Akanya, ela, bapetša, latelanya • Akanya, ela o be o rekhote botelele
rekhota botelele o šomiša metara ka disentimetara ka go šomiša rula
(e ka ba dirula tša metara goba
botelele bja lenti bja go lekana
metara) bjalo ka yuniti ya motheo ya
botelele
• Akanya o be o ele botelele ka
disentimetara ka rula
(Phetolo magareng ga dimetara le
disentimetara ga e hlokege)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.3 Kelo ye e sego ya semmušo Go tsebiša kelo ya semmušo
Barutwana ba dira mešomo go
CAPS Boima • Akanya, ela, bapetša, latelanya o teefatša tše di latelago, go akaretša go
be o rekhote boima ka go šomiša bala diswantšho tša
sekala sa go lekanyetša le kelo ye e • ditšweletšwa tšeo boima bo
sego ya motheo bjalo ka dipoloko le ngwadilwego mo go tšona
ditena, bj.bj.
• sekala sa phapoši ya bohlapelo mo
• Šomiša polelo go bolela ka papetšo nalata e šupago go mothalo wo o
bjalo ka seetša, boima, bofefo, nomorilwego
boima kudu
Tsebiša kelo ya semmušo
• Bapetša, latelanya o be o rekhote
boima bja dilo tša papatšo tšeo
di phuthilwego mmogo gomme
boima bja tšona bo laeditšwe ka
dikhilokramo, mohlala: dikhilokramo
tše pedi tša raese le khilokramo e
tee ya flouru goba ka dikramo, bjalo
ka dikramo tše makgolohlano tša
letswai
• Barutwana ba ka ela boima bja
mebele ya bona ka dikhilokramo
moo sekala sa ka bohlapelong se
lego gona.
• Seo se letetšwego ke gore
barutwana ba bale fela sekala sa go
• Ba hlaloša boima bja mebele ya
bona ka nyakile/kgauswi le/kgolo
go /nnyaane go/lekana gabotse le
nomoro ya (dikhilokramo) tšeo o di
badilego godimo ga sekala.
• Moo dikala tša go lekanetša di
arotšwego ka diripana tša dikramo,
barutwana ba ka ela boima bja dilo
tša go fapana.
Phetolo gare ga dikramo le
dikhilokramo ga e hlokege.
93 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.4 Go ela mo e sego ga semmušo Go tsebiša go ele ga semmušo
94 Mothamo/ • Akanya, ela, bapetša, o be o Mešomo ya go ngwalwa go tiišetša tše
bolumo latelanye mothamo wa ditšhelo di latelago, go akaretša diswantšho tša
(bontši bjo setšhelo se ka bo swarago go balwa tša:
ge se tletše) ka go šomiša kelo yeo Ditšweletšwa tšeo mothamo wa tšona o
e sego ya motheo, go swana le ngwadilwego godimo ga tšona gore di
mahwana le dikomiki latelanywe ka tatelano
• Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go • Ditšhelo tšeo bolumo e lego kgauswi
bala le go laetša gore go tšea diyuniti le mothalo wo o nomorilwego litara e
tše kae tšeo e sego tša semmušo go tee goba tše pedi goba seripagare sa
tlatša setšhelo, mohlala: lebotlelo le litara goba kotara ya litara
nale mothamo wa dikomiki tše nne.
• Ditšhelo tša bolumo ya go ba
Tsebiša kelo ya semmušo kgauswi le mothalo wa go nomorwa
• Akanya, ela, bapetša, latelanya o be ka dimililitara. Go letetšwe gore
o rekhote mothamo wa dilo ka go ela barutwana ba bale fela sekala sa
MMETSE MPHATO WA 1-3
ka dilitara seripagare sa dilitara le go ba le diphetogo phetogo. Ba
kotara ya dilitara. hlaloša bolumo ya tšona ka tsela
- Šomiša mapotlelo a go ba le ye: kgauswi le/ go fetanyana/go
mothamo wa go lekana litara e lekana goba go fetanyana/ goba go
tee goba ditšhelo tšeo mothamo lekana gabotsebotse le nomoro ya
wa tšona o laeditšwego ka dilitara tšeo ba di badilego godimo ga
dimililitara, mohlala; ditshitswana setšhelo.
tša dinotšididi (Phetolo magareng ga dimetara le
- Setšhelo sa go ela seo se nago disentimetara ga e hlokege)
le methaladi yeo e arotšwego go
laetša dilitara, seripagare sa dilitara
le dikotara tša dilitara.
- Setšhelo sa go ela seo se nago
le methaladi yeo e arotšwego go
laetša mililitara
- Dikomiki le mahwana tša/a go ela
tšeo di bontšhago mothamo wa
tšona
• Bapetša, latelanya o be o
rekhote mothamo wa dilo tšeo di
phutheletšwego kgwebo tša mothamo
wo o laeditšwego ka dilitara, mohlala:
dilitara tše pedi tša maswi, litara e tee
ya senotšididi, dilitara tše hlano tša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
pente, goba ka dimililitara, mohlala:
500 ya dimililitara tša maswi,
dimililitara tše 340 tša senotšididi,
dimililitara tše 750 tša oli.
• Tseba gore komiki ya boemo bja
mehleng ke dimililitara tše 250
• Tseba gore lehwana la tee ke
dimililita tše 5
(Phetolo magareng ga dimetara le
disentimetara ga e hlokege)
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
4.5 Modikologo
CAPS Modikologo Lekodišiša botelele bja dilo tša
mahlakorepedi le tša mahlakoretharo
ka go šomiša teketekanyo ya thwii goba
diyuniti tšeo e sego tša semmušo
4.6 Sekgoba
Sekgoba Nyakišiša sekgoba o šomiša dithaelese
95 MMETSE MPHATO WA 1-3
KAKARETŠO YA MPHATO WA 3 KA KOTARA
5. TŠHOMIŠO YA DATA
96
DIRERWA KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4
5.1 Tše di akantšwego: Tše di akantšwego:
Kgoboketsa le Data ka moka sediko go di dikerafo tša Beakanya leboelela data yeo e filwego
go beakanya methalopepeptla. ka lenaneo goba palotekantšhi goba
data tafola kerafong ya mothalopapetla.
Kgobaketša data ka ga phapoši goba
5.2 sekolo go araba dipotšišo tšeo di Emela data ka kerafo ya
Emela data botšišitšwego ke morutiši mothalopepetla
5.3 Šomiša dipalotekantšhi (dithali) go Fetleka data go tšwa dikemeding tšeo Araba dipotšišo ka data go kerafo ya Fetleka data go tšwa kemeding yeo e
rekhota tshedimošo ka dihlopheng tše di filwego. mothalopepetla filwego
Fetleka le go
di filwego
MMETSE MPHATO WA 1-3
tlhatholla data Tše di akantšwego Tše di akantšwego
Emela data ka:
• Bonnyane tswantšhothalwa • Bonnyane tswantšhothalwa
• Ditafola (phiktokramo)e tee ya kwano ya 1-1 (phiktokramo)e tee ya kwano ya 1-1
• Dikerafo tša methalopepetla • Bonnyane kerafo ya mothalopapetla • Bonnyane kerafo ya mothalopapetla
Bolela ka, le go araba dipotšišo ka ga ye tee ye tee
tshedimošo mo ditafoleng le dikerafo
tša methalopapetla
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
3.5 TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE BOHLOKWA TŠA GO BA LE METHALOHLAHLI YA GO RUTA
Dintlha tše latelago di tla thuša morutiši ka:
• Diteng tša area le dihlogo go ya ka mphato le ka kotara;
• Mareo le mabokgoni ao a akantšwego go ya ka kotara;
• Tlhalošo ya dintlha tše bohlokwa tša go ba le ditšhupatsela tša go ruta; le
• Nako ye e filwego hlogo dithutwaneng tše filwego ka iri e 1 le metsotso ye 24 .
CAPS 97
3.5.1 TLHATHOLLO YA DITENG TŠA MPHATO WA 1
MPHATO WA 1 KOTARA YA 1
98
1. DINOMORO, DIOPHAREŠENE LE DITSWALANO
Kotareng ya mathomo go šeditšwe tšweletšo ya temogopalo ya mathomo. Mabokgoni a pele a tšwetšwapele go šeditšwe dipatrone,dibopego le sekgoba,kelo le data di hlama motheo
wa mabokgoni a sekolong ka kakaretšo le mabokgoni a dinomoro gagolo.
Go nyalantšha
Nyalantšho e tliša kwešišo ya kgopolo ya kwano ya tee ka tee, ye e lego gore ke motheo wa go bapetša nomoro ya dilo mo sehlopheng.
Mo morutwana a kgonago go hlatha ‘tša go swana ‘.go ba le kgonego ya go nyalantsha disete tše pedi. Tshwano ke ketapele ya pabalelo. Pabalelo ke bokgoni bjo bohlokwa bja kelo,
nomoro, sekgoba le sebopego.
Tlhopho
Ka tlhopho, barutwana ba nyaka ditshwano le diphapano. Gape barutwana ba tla tšweletša bokgoni bja go hlaloša le go laetša.Tlhalošo e ra gore barutwana ba ka kgona go lemoga le
go kgona go rea dilo tše di lego tikologong ya bona maina.Go laetša go ra gore barutwana ba ka kgona go topa /hlaola selo se ba filwego tlhalošo ya sona. Barutwana ba laetša dilo go
ya ka mekgwa ye itšego. Barutwana ba hlopha dilo go ya ka bogolo, mmala, sebopego, botelele. boima, mothamo le bolumo. Tlhopho e dirwa ka:
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Dilo tša ka mehla ge go šongwa ka data;
• Dibopego tša tšeometri le dilo ka sebopego le sekgoba; le
• Mekgwa ya dilo ge go elwa.
Go bapetša
Ge barutwna ba bapetša dilo ba nepiša go phapano ya tšona.Barutwana ba ka nepiša go
• Kgolo goba nnyane;
• Boima goba bofefo;
• Botelele goba bokopana;
• Fiša goba tonya;
• Go se na selo goba go tletše;
• Tše ntši goba tše nene le:
• Mathomo, mafelelo goba gare.
Go ithuta go bapetša ke lefapha la nepišo go
• Mešongwana ya go ela ya pele;
• Mešongwana ya mathomo ya sebopego le sekgoba (gammogo le modiro wo o dirwago); le
• Mešongwana ya mathomo go dipatrone.
Mo mešongwaneng ya dinomoro, barutwana ba nyalantšha dilo tša dihlopha tša go fapana. Ba ithuta go laetša dihlopha tša nomoro ya go swana ya dilo, le go hlaola dihlopha tse di
nago le nomoro ya fase goba ya godimo ya dilo go feta dihlopha tše dingwe.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Go beakanya
Peakanyo ke theo peakanyong ya dinomoro. Go bea le go bala dilo ka peakanyo go thuša barutwana ba banyane go netefatša gore ba bala selo se sengwe le se sengwe gatee fela.
Go beakanya dilo ka tatelantsho ge go balwa go ala motheo wa kwešišo ya go latelantšha dinomoro.
Go šoma ka dipatrone gammogo le dibopego tša dilo go tloga bonnyaneng go thuša barutwana go nepiša šedi ya bona go tatelantšho /peakanyo. Morago barutwana ba tla šomiša
bokgoni bjo ge ba šoma ka dipatronepalo.
Go Phopholetša
Go phopholetša ke temogo ya ka bjako ya nomoro ya dilo mo kgobokanong ntle le go di bala.
Go phopholetša go thuša barutwana go kgona go bona dikgoboketšo tše nnyane tša dilo bjalo ka motšo o tee. Se se thuša barutwana ka motheo wa temogo ya go tloga bonnyaneng
ya go šoma ka dinomoro.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
CAPS
1.1 Go bala dilo ka tshepagalo Go bala dilo ka tshepagalo Go bala go thuša barutwana go tšweletša temogo ya bogolo bja dinomoro gape e ala
Bala dilo go fihla ka 50. go fihla ka 10 motheo wa go balela ka dipalotlalo.Kotareng ya mathomo barutwana ba tšweletša
mabokgoni ao a latelago:
Go fa kakanyo ye e kwalago Go fa kakanyo ye e
ya dilo tše di ka lekolwago kwalago ya dilo tše di ka • Go bala tšohle
ka go balwa. lekolwago ka go balwa
• Go balela pele
• Motheo wa palogohle
• Go šoma ka ditšweletšwa tša go ngwalwa
Go bala Kotareng ya 1 go nepišitše go tšwetšopele ya mabokgoni a morutwana a go
bala.Tswetšopele ya mabokgoni a go bala e thuša barutwana go:
• bala dilo tše di hlophilwego le tše di sa hlophiwago;
• balela pele le morago;
• bala ditiro;
• bala ka tatelano mo mothalopalong;
• tšweletša temogo ya bogolo bja dinomoro ka tatelantšho le papetšo ya tšona; le
• tekanyetšo le kakanyo.
Go bala dilo
Pele barutwana ba ka thoma go bala dilo, ba fiwa menyetla ya go itlwaetša go bala
ka molomo. Barutwana ba hloka go ba le lenaneo la molomo la maina a dinomoro
go ya ka tatelano ya ona: tee pedi, le tharo go fihla ka 20. Hlohleletša barutwana go
opela dikošana tša morumopalo le go bapala dithalokwana tša go maatlafatša go bala
ka molomo. Bokgoni bjo bja go bala ka molomo goba go bala ka hlogo bo bohlokwa
go tšwetšapele tsebo ya mainapalo le kwešišo ya morethetho /patrone magareng a
dinomoro.
Barutwana ba tla bala selo se sengwe le se sengwe morago ba nyalantšha mainapalo
le disete tša dilo.Se se akaretša go kgoma le go šutiša selo le go bolela leinapalo. Go
bohlokwa gore barutwana ba kwešiše gore nomoro ya mafelelo ye e filwego leina e
emela selo se se badilwego la mafelelo mo sehlopheng.Ba swanetše go tseba le go
kwešiša gore nomoro ya mafelelo ye e fiwago leina e emela bokaalo bja ka seteng
goba lebalapalo la sete.Ga se barutwana ka moka ba ba ka kgonago go fa tlhalošo
ya tšeo ba di baletšego ka bomolomo le tšeo ba di filego maina go ya ka tatelano. Ba
ka tshela dinomoro tše dingwe gomme ba bolela gore go na le dibaledi tše nne mola
99 gabotse go na le tše hlano. MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA
100 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
1.1 Go bala dilo ka tshepagalo Go bala dilo ka tshepagalo Go bohlokwa gore barutwana ba bale nomoro ya go swana mo dilong tša go fapana.
Bala dilo go fihla ka 50. go fihla ka 10
Mohlala:
Go fa kakanyo ye e kwalago Go fa kakanyo ye e
• Bala dibaledi tše selelago
ya dilo tše di ka lekolwago kwalago ya dilo tše di ka
ka go balwa. lekolwago ka go balwa • Mphe diphensele tše selelago
• Bala dikonopi tše selelago
Pabalelo
Barutwana ba tla thoma go lemoga ge ba bala nomoro ya dilo, gore nomoro ga e
MMETSE MPHATO WA 1-3
angwe ke bogolo goba boemo bja dilo tše di balwago. Go ka botšišwa gore: na go na
le dinaledi tše kae karateng ye nngwe le ye nngwe?
Boemo goba peakanyo ya dinaledi di a fapana, fela nomoro ya tšona karateng ye
nngwe le ye nngwe e swana thwii.
Go bohlokwa gore ge go balwa dilo tša go swarega,barutwana ba tsebe palo ya dilo
tse e sego tše ditši ntle le go di bala.
Mohlala, go lemoga
• Hlano, e le palo ya menwana ya letsogo le tee
• Dibaledi tše tharo, di beakantšwe ka tsela ye nngwe le ye nngwe
• Tee go fihla ka selela, peakanyo e be ya go etša marontho a mo letaeseng
Se se tsebja gape bjalo ka phopholetšo.
Ka fao:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Ditemogopalo tša motheo di tšweletšwa ka go bala dilo tša nnete tša go swarega.
Barutwana ba ithuta:
• Go tswalanya mantšupalo le kgoboketšo ya dilo;
• Go aga seswantšhokgopolo ka seo nomoro e se hlalošago, go ra gore; ke ye kgolo
bokaakang;le
• Gore leinapalo la selo se se badileego la mafelelo le emela palomoka ya dilo tše di
lego ka sehlopheng.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
CAPS
1.1 Go bala dilo ka tshepagalo Go bala dilo ka tshepagalo Ditaelo le dipotšišo tša go thekga go bala dilo
Bala dilo go fihla ka 50. go fihla ka 10 • Bala dithatana tše 10 tša go balela. Di beakanye ka methalo.
Go fa kakanyo ye e kwalago Go fa kakanyo ye e • Beakanya dithatana leswa mme o di bale gape. Na nomoro e sa swana le ya pele?
ya dilo tše di ka lekolwago kwalago ya dilo tše di ka
ka go balwa. lekolwago ka go balwa • Bala dikhurumelo tše tša mabotlelo ntle le go di kgoma.
• Go na le nomoro ya go swana?
• O gopola gore go ka ba go na le dikhrayone tše kae?
• E ka ba go na le tše ntši goba tše nnyane go feta ka mo o bego o gopotše ka gona?
• O tseba bjang gore o na le nomoro yeo?
• O tseba bjang gore o badile dikhrayone ka moka?
• O ka lekola karabo ya gago bjang?
Go fetelwa go ditšweletšwa tša go ngwalwa
Barutwana ba fiwe menyetla ya go bala diswantšho tša dilo. Mohlala:
Ke tše kae ?
Tšwetšopele ya go bala
Ge barutwana ba ka kgona go bala dilo ka moka ka boitshepo go thoma ka tee, ba
swanetše go tšwela pele ka go bala dilo tše ba šetšego ba di kgobokeditše. Mohlala:
Laela barutwana go bala dilo tše šupa, mme go thoma go tše šupa tše ba di badilego,
ba bala tše tharo gape go fihlela ge ba eba le dilo tše lesome. Tšwetšopele ya
go balela ke mokgwanakgwana wo mokaone kudu go feta go balela tšohle gape
barutwana ba tla šomiša go balela pele ge ba balela.
Didirišwa:
Go a thuša go kokotletša le go kgoboketša dilo tša mehuta ya go fapana tše
barutwana ba ka di dirišago bjalo ka dibaledi Mohlala: Go bohlokwa go aga
kgoboketšo ya dilo tša go fapana ya dilo tšeo barutwana ba ka di šomišago bjalo ka
dibaledi
Mahlokwana a mankgwari
• Dithatana tša aesekhrimi
101 • Dithapo tša diperekisi
• Dinawa
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Dikhurumelo tša mabotlelo
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA
102 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
1.2 Go balela pele le morago ka Go balela pele le morago Go balela pele ka botee
botee go thoma ka nomoro ka botee go thoma ka
Bala go ye nngwe le ye nngwe nomoro ye nngwe le ye Go bala ka molomo (go bala ka hlogo) ke kgato ya bohlokwa ge go bolelwa mainapalo
ya pele le magareng ga 0 le 100. nngwe magareng ga 1 le go ya ka tatelano ya ona.Ge barutwana ba kgona se, ga go re ba na le kwešišo ya
morago 20 bogolo bja dinomoro tše ba di bolelago.Ga go na tswalano magareng ga bontši goba
Go balela pele ka bogolo bja dinomoro.
• Bo10 go thoma ka Kotareng ya 1 go letetšwe gore barutwana ba balele pele le morago fela ka botee ka
palokatišanetšwa ye botee go fihla ka 20.
nngwe le ye nngwe ya 10
magareng ga 0 le 100. Go balela pele le morago go ka dirwa ke phaphoši ka moka. Kgonthišiša gore
barutwana ba se gobele dinomoro ntle le kwešišo Go dihlopha tše di nepišitšwego le
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bo5 go thoma ka mošomo wa go ikema, mešongwana ye e latego e ka dirwa go oketša tlhalošo ya go
palokatišanetšwa ye bala:
nngwe le ye nngwe ya 5
magareng ga 0 le 100 • Thoma ka pedi o bale go fihla ka seswai
• Bo2 go thoma ka • Bala go thoma ka nne go fihla ka 10
katišanetšwa ye nngwe le • Bala go thoma ka pedi go fihla ka seswai. Na o badile dinomoro tše kae?
ye nngwe ya 2 magareng
ga 0 le 100 Go bala go fihla ka lesome
Mathomong barutwana ba tla thoma ka go bala go fihla ka lesome gomme ba
itlwaetše mainapalo go ya ka tatelano ya ona.Barutwana ba ka lapišwa ke go bala
ka molomo ka fao go nyakega gore e dirwe ka ditsela tsa go fapana,go sego bjalo
go swana fela le go no ikopelela. Go bala ka hlogo go nyaka go thekgwa ka go bala
dikapalo le dilo tša go balela /dibaledi.
Go hlokega gore barutwana ba fiwe diswantšho tša go bonwa tša go bontšha
dinomoro go ya ka tatelano ya tšona. Diswantšho tše di latelago tša go bonwa di ka
šomišwa:
• Go bala dipheta
• Abakhase
• Mothalopalo
Go ka thongwa ka go šomiša mothalopalo wa go ba le dipalo ka moka morago gwa
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
šomišwa wa go se be be le dipalo ka moka. Se se ra gore barutwana ba swanetse
go tseba dinomoro ka tatelano ya tšona gore ba kgone go thiba dikgoba tše di
tlogetšwego.
Go balela morago
Go balela morago ke mabokgoni a thata ka fao barutwana ba swanetše go itlwaetša
kgafetšakgafetša. Thoma go balela morago go tšwa go nomoro ge barutwana ba
tlwaeditšwe 2, gomme,o tšwele pele ka go nepiša dinomorong tše di latelago tše di
kgolwane.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
CAPS
1.2 Go balela pele le morago ka Go balela pele le morago Go bala go fihla ka 20
botee go thoma ka nomoro ka botee go thoma ka
Bala go ye nngwe le ye nngwe nomoro ye nngwe le ye Barutwana ba tla swanelwa ke go šala morutiši morago ge ba bala go feta lesome.
ya pele le magareng ga 0 le 100. nngwe magareng ga 1 le Gape go bohlokwa go hlohleletša barutwana go thoma go bala ka nomoro ye nngwe
morago 20 le ye nngwe. Go thoma go bala ka 8 go boima ge go bapetšwa le go thoma go bala ka
Go balela pele ka 1. Barutwana ba tla šomiša bokgoni bjo ge ba dira palelo ya go hlakantšha
• Bo10 go thoma ka Didirišwa
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 10 • Go bala dipheta go fihla ka 20
magareng ga 0 le 100.
• Abakhase
• Bo5 go thoma ka
palokatišanetšwa ye • Dikriti tša dinomoro di thuša barutwana go tšweletša bokgoni bja go bala
nngwe le ye nngwe ya 5 tshedimošo ya tafola. Ka ge barutwana ba tla be ba bala go fihla ka lesome, kriti e
magareng ga 0 le 100 swanetše go bontšha fela tshedimošo ye e latelago:
• Bo2 go thoma ka
katišanetšwa ye nngwe le 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
ye nngwe ya 2 magareng 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
ga 0 le 100
• Mothalopalo wa go bontšha dinomoro tša go fihla ka 20
103 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA
104 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
1.3 Laetša, lemoga le bala Laetša,lemoga,o bale Go bala le go ngwala dikapalo le maina
Dikapalo le dinomoro dinomoro
Barutwana ba swanetše go ithuta go:
mainpalo • Laetša, lemoga,o bale • Laetša,lemoga,o bale
dikapalo 1 go fihla ka 100 dikapalo 1 go fihla ka 20 • Ngwala dikapalo le maina
• Ngwala dikapalo 1 go • Ngwala dikapalo 1 go • Go bala dikapalo
fihla ka 20 fihla ka 5 • Go bolela dinomoro
• Laetša, lemoga le go bala • Laetša,lemoga,o bale Go bala le go ngwala dikapalo le maina go kgokaganywe le mešongwana ya go bala.
mainapalo 1 go fihla ka 10 mainapalo 1 go fihla Barutwana ba swanetše go fiwa monyetla wa go nyalatšha dikapalo le mainapalo
ka 5 go kgoboketšo ya dilo tše ba di ba balago. Ka tsela ye barutwana ba kgokaganya
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Ngwala mainapalo 1 go
fihla ka 10 • Ngwala mainapalo 1 go sekapalo, leinapalo, kemedi ya palo le tlhalošo ya palo.
fihla ka 5 Mešongwana ye e katološitšwego
Go itlwaetša go ngwala
Barutwana ba ka itlwaetša go ngwala dikapalo ka ditsela tša go fapana:
• Ka go gatiša godimo ga dikemelapalo
• Go dira mešongwana ya go ‘kgomaganya marothontho a methalo ya ka ntle ya
dikapalo
• Ka go ngwala lešabašabeng
• Ka go ngwala letlapeng goba samenteng
• Ka go penta
• Go roka dinomoro ka go šomiša wulu. Mošongwana wo o bohlokwa go gatelela
dintlha tša mathomo tša ge go ngwalwa dinomoro
• Ka go bea digatišwa tša dikemelapalo tše kgolo tše di ripelwego go pampirisegohlo
Go bala dinomoro
Se se ka dirwa ka:
• Go šupa dinomoro mo mothalopalonng goba kriting ya dinomoro
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Go bala dikarata tša dinomoro
Go nyalantšha dikapalo le kgobokeditšo ya dilo
Se se ka dirwa ka go:
• Go nyalantšha nomoro ya dilo le dikemelapalo
• Go bala dilo tše di lego ka sehlopheng gomme go kgethwe karata ya nomoro ya
maleba ya dilo tše di badilwego.
• Go bala dilo tše di lego diswantšhong le go ngwala sekapalo sa gona.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
CAPS
1.4 Hlatholla, bapetša, o Hlatholla,bapetša o Go bapetša le go beakanya dinomoro ka tatelano go thuša barutwana go thumeletša
Hlatholla, beakanya dilo ka tatelano beakanye dilo ka tatelano kwešišo ya bona ya bogolo bjo bo amantswego bja dinomoro. Go tla ba thuša go
bapetša, go fihla ka 20 go fihla go 5. tšweletša kgopolo ya gore nomoro e na le bogolo bjo bo bokaakang goba bonnyane
le go bjo bokaakang dinomorong tše dingwe. Ge barutwana ba na le kwešišo ye botse ya
• Hlatholla o be o • Hlatholla o bapetš bogolo bjo bo amantšwego bja dinomoro, ba tla hwetša ditirišo tša motheo di le bonolo
beakanya bapetše dilo tše di kgobokanyo ya dilo
dinomoro kudu. Ka Sehlopheng Sa ka Fase se se bitšwa numerosithi.
kgobokeditšwego go ya go ya ka tše ntši, tše
ka tatelano ka bontši,bonnyane le e mmalwa: tše ntšintši, tše Mabokgoni a go bala a bohlokwa ge go bapetšwa le ge go beakanywa dinomoro ka
lekana nnyanenyane: go feta, tatelano. Peakanyo ya dinomoro go ya ka tatelano e akaretša:
nnyane go, go swana le,
• Hlatholla o beakanya dilo bontši bja go swana le, • Go ithuta ka dipalokgoboko tše di bolelago ka boleng bja dinomoro
tše di kgobokantšwego go fapana
go thoma ka tse dintši go • Go šomiša, go bala, le go ngwala mainapalo le dikapalo
ya go tše nnyane le go • Hlatholla o beakanye • Polelo go bapetša dinomoro
thoma ka tše nnyane go kgoboketšo ya dilo go
ya go tše ntš. thoma ka tše ntši go Go bapetša nomoro ya dilo
ya go tše nnyane le go Gantši se se dirwa ka tekanyomabapa ya tee go tee. Barutwana ba bala kgobokanyo
• Hlatholla, bapetša o thoma ka tše nnyane go
beakanye dinomoro ka ya dilo ba nyalantšha mainapalo ka tee go tee le dilo. Go bapetša dilo tše
ya go tše ntši kgobakantšwego go ya ka maitemogelo a barutwana a go bala.
tatelano go fihla ka 20.
• Beakanya ka tatelano Go bohlokwa go nepiša dikgopolong tša ‘go feta le ka fase‘ ge go bapetšwa bokaalo.
• Hlatholla o bapetše dilo tša go fihla go tše
dipalotlalo go ya ka hlano tša go fapana Ge go bapetšwa dilo polelo ya go bapetša e tšwetšwapele.
nnyane go, kgolo go, go
feta, ka fase ga, e lekana • Hlatholla, bapetša o Mohlala:Tše ntši bjalo ka, nomoro ya go swana le, e lekana le, go feta, ka fase ga. tše
le beakanye dinomoro ka nnyane go
tatelano go fihla go 5 Go beakanya dihlopha tša dilo ka tatelano
• Hlatholla o beakanye ka
tatelano dinomoro go • Hlatholla o bapetše Go tšwa go go bala le go bapetša disete tše pedi tša dilo, barutwana ba utolla le go
tloga go nnyanenyane go dipalotlalo go fihla ka 5 ithuta ditswalano tše pedi tša bohlokwa:
ya go kgolokgolo le go o šomiša polelo Mohlala;
tloga go kgolokgolo go ya go ya ka,nnyane go, go • Dikgoboketšo tše pedi di a lekana ge di abelana leinapalo la go swana le ge e le go
go nnyane nyane feta, kgolo go, ka fase re dikgoboketšo tšeo di ka beakanywa ka go fapana.
ga
• Go bala dinomoro go emela tatelano ya dinomoro tše di šalanago morago gomme
• Hlatholla o beakanye ka di oketšega ka tee nako le nako, mohlala: hlano e tla ka morago ga nne, se se ra
tatelano: gore kgoboketšo ya dilo tše hlano e feta kgoboketšo ya dilo tše nne ka tee goba
kgoboketšo ya dilo tše nne e fetwa ke kgoboketšo ya dilo tše hlano ka tee.
- dinomoro go tloga go
nnyanenyane go ya go Go beakanya ka tatelano le go bapetša dinomoro
kgolokgolo le go tloga
Ge barutwana ba beakanya dinomoro ka tatelano ba ka šomiša bokgole bja magareng
go kgolokgolo go ya
ga dinomoro go tseba gore ke nomoro efe ye elego ye kgolo.Mohlala,ba tla re 5
go nnyane nyane
ke ye kgolo go feta 2 ka gore 5 e tla ka morago ga 2. Barutwana ba swanetše go
- Ka go šomiša polelo kgokaganya go bala dilo gomme ba bapetše sehlopha sa dilo tše senyane le sehlopha
105 mohlala: pele,ka sa dilo tše pedi. Barutwana ge ba fihla go Mphato wa 2 le wa 3 ba tla be ba beakanya
morago, magareng dinomoro ka tatelano le go di bapetša ka go hlaloša boleng bja dipalotee. Barutwana
ba swanelwa ke go beakanya dinomoro ka tatelano ba šomiša diswantšho tša
MMETSE MPHATO WA 1-3
mehutahuta.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA
106 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
1.4 Hlatholla, bapetša, o Hlatholla,bapetša o Barutwana ba ka šomiša gape le mothalopalo ge ba beakanya dipalo ka tatelano.
Hlatholla, beakanya dilo ka tatelano beakanye dilo ka tatelano
go fihla ka 20 go fihla go 5. Mohlala:
bapetša,
le go • Hlatholla o be o • Hlatholla o bapetše • Tšea 3 o e bee mothalopalong
beakanya bapetše dilo tše di kgobokanyo ya dilo
dinomoro • Kgetha palo ka morago ga 4 o e bee madulong a yona a maleba mo mothalopalong
kgobokeditšwego go ya go ya ka tše ntši, tše
ka tatelano ka bontši,bonnyane le e mmalwa: tše ntšintši, tše • Kgetha palo magareng ga 3 le 5 o e bee madulong a yona a maleba mo
lekana nnyanenyane: go feta, mothalopalong
nnyane go, go swana le,
• Hlatholla o beakanya dilo bontši bja go swana le, • Kgetha palo pele ga 2 o e bee madulong a yona a maleba mothalopalong
tše di kgobokantšwego
MMETSE MPHATO WA 1-3
go fapana • Kgetha palo pele ga 3 o e bee madulong a yona a maleba mo mothalopalong
go thoma ka tse dintši go
ya go tše nnyane le go • Hlatholla o beakanye
Dikarata tša dinomoro
thoma ka tše nnyane go kgoboketšo ya dilo go
ya go tše ntš. thoma ka tše ntši go Mohlala: Barutwana ba ka phuthulla dikarata ka tatelano
ya go tše nnyane le go
• Hlatholla, bapetša o thoma ka tše nnyane go
beakanye dinomoro ka ya go tše ntši
tatelano go fihla ka 20.
• Beakanya ka tatelano 1 2 3 4 5
• Hlatholla o bapetše dilo tša go fihla go tše
dipalotlalo go ya ka hlano tša go fapana
nnyane go, kgolo go, go Go fetela ditšweletšweng tša go ngwalwa
feta, ka fase ga, e lekana • Hlatholla, bapetša o
le beakanye dinomoro ka Barutwana ba teefatša tsebo ya bona ka go feleletša mešongwana ye e lego ka
tatelano go fihla go 5 dipukung tša bona tša mešomo. Se se ka dirwa ka nako ya bona ya go ikemela.
• Hlatholla o beakanye ka
tatelano dinomoro go • Hlatholla o bapetše Khadinalithi le odinalithi
tloga go nnyanenyane go dipalotlalo go fihla ka 5
ya go kgolokgolo le go o šomiša polelo Mohlala; Khadinalithi e ra palomoka mo seteng goba kgobokanyong. Odinalithi e ra maemo
tloga go kgolokgolo go ya go ya ka,nnyane go, go a selo ka seteng ya dilo. Dikgokagano magareng ga dipalogohle le dipalotatelano di
go nnyane nyane feta, kgolo go, ka fase swanetše go dirwa. Barutwana ba tla lemoga se ge ba bala sehlopha sa dilo gomme
ga ba tseba gore ge ba kgomile selo sa bohlano go ra gore ba badile dilo tše hlano go
fihla fao. Dibalatatelano di tla rutwa fela ka kotareng ya 4.
• Hlatholla o beakanye ka
tatelano:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
- dinomoro go tloga go
nnyanenyane go ya go
kgolokgolo le go tloga
go kgolokgolo go ya
go nnyane nyane
- Ka go šomiša polelo
mohlala: pele,ka
morago, magareng
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
CAPS
THAROLLO YA DIPALORARA KA KAMANO
1.6 Šomisa dithekniki tše Šomiša dithekniki tše Ka kotareng ye barutwana ba tla thoma go rarolla dipalontšu ba šomiša dithekniki tše
Dithekniki di latelago ge o rarolla di latelago ge o rarolla latelago go rarolla dipalorara tše:
tša go rarolla dipalorara o be o hlaloše dipalorara o be o hlaloše
ditharollo tša dipalorara: ditharollo tša dipalorara: • ditlabakelo tša go swarega
palorara
• Ditlabakelo tša go • Ditlabakelo tša go • dithalwa
swarega mehlala: dibaledi swarega mehlala: dibaledi • methalopalo
• Diswantšho go thala • Diswantšho go thala Dithalwa le ditlabakelo tša go swarega
kanegelo ya palo kanegelo ya palo
Barutwana ba tla thala diswantšho ba šomiša le ditlabakelo tša go swarega go rarolla
• Go aga le go hlahlamolla • Methalotheto ya go dipalorara. Mafelelong a kotara barutwana ba ka thala diswantšho tše di nago le
dipalo thekgwa ke ditlabakelo dinomoro tša go hlaloša ophareišene le tharollo.Go bohlokwa gore diswantšho goba
tša go swarega mohlala: dithalwa di be le dinomoro tša go ba le tlhalošo ya ophareišene le tharollo ka:
• Pedifatša le go ripagare dipheta tša go balela
• Methalopalo • meputso ya metšo
• dinomoro
Methalopalo
Tšhomišo ya methalopalo gore e ba thuše go balela go tla fa barutwana tsela ya go
rekhota dikgopolo tša bona le go gata mohlaleng wa tšona. E dumelela barutwana
go ba le seswantšho sa go rekhota seo se ka ba thušago go hlaloša gore go tlile
bjang gore ba fihlelele tharollo ya palorara. Kotareng ye barutwana ba tla tsebišwa
methalopalo gomme tla ba thoma go e šomiša bjalo ka mekgwakgwana ya go balela.
Sa pele ge go šongwa ka methalopalo, hlale ya dipheta e ka bewa ka godimo goba
ka fase ga mothalopalo go thuša barutwana go bala.
Pele ga ge barutwana ba ka šomiša mothalopalo bjalo ka mokgwanakgwana wa go
balela ba hloka go o šomišetša:
• Go balela pele le morago
• Go bala dikapalo
• Go ngwala dikapalo
• Go bea dinomoro mothalopalong
• Go latelantšha le go bapetša dinomoro
Ge go šomišwa mothalopalo bjalo ka seswantšho sa go balela, kgopolo ya ‘mefofo
‘e ka ithutwa ka go šomiša menwana goba ka go hlama mothalo ka ntle gomme o
tshelwe ka sebele go tloga nomorong ye nngwe go ya go ye nngwe. Mehuta ye ya
107 mešongwana e thuša barutwana go bona ka mo dinomoro di tswalanago ka gona.
Ba swanetše go tseba go re:’Go tloga go 3 go ya go 5 go tla tšea mefofo ye 2.’
Barutwana ba fiwe menyetla ya go akanya palo ya mefofo, go tloga go 2 go ya go 5.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
108 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
1.6 Šomisa dithekniki tše Šomiša dithekniki tše Mehlala ya gore barutwana ba ka šomiša bjang mothalopalo kotareng ye:
di latelago ge o rarolla di latelago ge o rarolla Go na le bašemane ba bararo le banenyana ba babedi ba dira dithutišo tša tlaleletšo
Dithekniki dipalorara o be o hlaloše dipalorara o be o hlaloše
tša go rarolla tša bokgabo ka sekolong. Na go na le barutwana ba ba kae phapošing ya bokgabo?
ditharollo tša dipalorara: ditharollo tša dipalorara:
palorara Barutwana ba ka šomiša mothalopalo ka tsela ye e latelago go fihla karabong.
• Ditlabakelo tša go • Ditlabakelo tša go
swarega mehlala: dibaledi swarega mehlala: dibaledi
• Diswantšho go thala • Diswantšho go thala
kanegelo ya palo kanegelo ya palo
• Go aga le go hlahlamolla • Methalotheto ya go 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
MMETSE MPHATO WA 1-3
dipalo thekgwa ke ditlabakelo
tša go swarega mohlala: Lebelela dintlha tše bohlokwa ka fase ga ‘mekgwa goba mekgwanakgwana‘ ya go
• Pedifatša le go ripagare dipheta tša go balela tsebiša mothalopalo.
• Methalopalo
Hlokomela gore barutwana gantši ba rarolla dipalorara ka mokgwa wo morutiši a ka
bago a se a o letela.
Mohlala, go rarolla dipalorara tša ka godimo,barutwana ba ka kgetha go thoma go
bala ka nomoro ya banenyana, 2, go tloga fao ba oketše ka 3. Mekgwa ya barutwana
e tla fetoga gare ga ngwaga ge kwesišo le tlwaelo ya bona ya mehuta ya dipalorara e
gola le temogopalo e tšwetšwa pele,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
CAPS
1.7 Rarolla mararantšu ka Ka tirišo rarolla mararantšu Dipalontšu gantši di šomišwa bjalo ka matseno a ditirišo. Barutwana ba thoma ka go
Go kamano o be o hlaloše ka kamano o be o hlaloše rarolla dipalorara ba šomiša ditlabakelo tša go swarega; tšeo di tšweletšwago pele
hlakantšha dikarabo tša gago tša dikarabo tša gago tša go ba:
le go ntšha dipalorara tša go hlakantšha dipalorara tša go hlakantšha
• Go thala diswantšho;
le go ntšha tša go ba le le go ntšh tša go ba le
dikarabo tša go fihla go 20 dikarabo tša go fihla go • Go thala diswantšho le go ngwala dinomoro tša go hlaloša tirišo; le
hlano.
• Tšhomišo ya dinomoro fela.
Mohlala:
Go na le bana ba ba hlano moswinking. Ba bararo ba bona ba ka lehlakoreng le le
tee. Na ke bana ba ba kae ba ba lego ka lehlakoreng le lengwe?
Kotareng ya pele barutwana ba ka rekhota mararantšu ka tsela ye e latelago
Mekgwanakgwana ya go balela
Tšhomišo ya mokgwana wa go balela tšohle go rarolla palorara ya moswinki
ka thoko ye
1, 2, 3 Go na le tše 2
ka thoko ye
Mo barutwana ba bala sehlopha se sengwe le se sengwe le kgobokanyo ka moka,ba
bala bonnyane, gararo.
Tshomišo ya tšwetšopele ya bala go rarolleng ga palorara ya moswinking.
Barutwana ba tšwetša pele go bala go thomaa go 3 go fihla go 5. Wo ke Mokgwa wa
maleba wo o šomišwago gabotse.
“Ke a tseba gore go na le bana ba bararo gomme koketšo ya ngwana o tee o dira
bana ba bane, ya yo mongwe gape e dira ba bahlano. Go na le bana ba bangwe ba
ba bedi ka lehlakoreng le lengwe “
Go dira tlhakantšho le Ntšho ka go šomiša ditlabakelo
Barutwana ba šomiša ditlabakelo tša go swarega ka tsela ye e itšego go fihla
109 karabong. Barutwana ba šomiša ditlabakelo go hlama tlhalošo ya Go hlakantšha le
go ntšha ka go šomiša dilo tša go kgomega, swarega le go šutišwa. Gore barutwana
ba šomiša ditlabakelo bjang go laolwa ke hlamego ya palontšu.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
110 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
1.7 Rarolla mararantšu ka Ka tirišo rarolla mararantšu Go rekhota diswantšho tša go hlakantšho le ntšho
Go kamano o be o hlaloše ka kamano o be o hlaloše
• Go rekhota ka go šomiša ditlabakelo tša go swarega
hlakantšha dikarabo tša gago tša dikarabo tša gago tša
le go ntšha dipalorara tša go hlakantšha dipalorara tša go hlakantšha Barutwana ba ka šomiša ditlabakelo tša go swarega go bala tšohle le go bala go
le go ntšha tša go ba le le gp ntšha tša go ba le tšwelapele. Le ge go le bjalo barutwana ba ka šomiša mekgwanakgwana ye ge ba
dikarabo tša go fihla go 20 dikarabo tša go fihla go thala diswantšho tša go laetša kgopolo ya bona, palelo ya bona le tharollo.
hlano.
• Go rekhota ka diswantšho fela
MMETSE MPHATO WA 1-3
Go rekhotha ka diswantšho le dinomoro
Gore barutwana ba šomiše diswantšho le dinomoro go tlhaloša dikgopolo tša bona
go hlokega gore:
• Ba kgone go lemoga dinomoro 1-5
• Bala dilo tše hlano ba tsebe gore 5 e emela palomoka ya dilo tše di badilwego.
• Ngwala dinomoro
• Beakanya dinomoro ka tatelano le go di bapetša
Mehuta ya dipalorara tša Go hlakantšha le go ntšha
Go na le bonnyane bja mehuta e meraro ya motheo ya dipalorara tša Go hlakantšha
le go ntšha, gomme mohuta wo mongwe le wo mongwe o ka tšweletšwa ka ditsela
tša go fapana. Mehuta e meraro ya motheo ke:
Phefogo
Noluthando o be a na le diapola tše pedi Silo a mo fa tše tharo. Na o na le tše kae
bjale?. Noluthando o be a na le diapola tše hlano. A fa Silo diapola tše nne. Na o na
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
le tše kae bjale?
Go kopanya
Nosisi o na le dimabolo tše pedi tše di talamorogo le tše pedi tše talaleratadima. Na
ke dimabolo tše kae tše a nago le tšona?
Nosisi o na le dimabolo tše nne. Tše tharo ke tše talamorogo gomme tše di šetšego
ke tše talaleratadima. Na Nosisi o na le dimabolo tše kae tše talaleratadima?
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
CAPS
1.7 Rarolla mararantšu ka Ka tirišo rarolla mararantšu Go bapetša
Go kamano o be o hlaloše ka kamano o be o hlaloše
Nosisi o na le dipanana tše hlano.Themba o na le panana ye tee. Na Nosisi o na le
hlakantšha dikarabo tša gago tša dikarabo tša gago tša
dipanana tše kae go feta tša Themba?
le go ntšha dipalorara tša go hlakantšha dipalorara tša go hlakantšha
le go ntšha tša go ba le le go ntšha tša go ba le Didirišwa
dikarabo tša go fihla go 20 dikarabo tša go fihla go
Barutwana ba ka šomiša dibaledi tše di sego di kgomagane, go thuša go bona gore
hlano.
na go direga eng ge motho a bea dipalomoka mmogo le ge a di aroganya.
Dibaledi tše sa kgomaganago di thuša barutwana go bona gore go direga eng ge ba
la tšohle.
Mehlala ya dibaledi tše sa kgomaganywago:
• Dibaledi
• Dithatana tša go balela
• Dikhurumelo tša mabotlelo
• Dithapo tša diperekisi
• Maswikana
• Dikhupu tše di sa lokišwago
Go šoma ka tlhahlamano ya dinomoro tša go tloga go 1 go fihla ka 5, barutwana ba
ka šomiša menwana ya bona ya matsogo bjalo ka dibaledi tša go se kgomaganywe.
111 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
112 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO KOTARENG YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
1.9 Rarolla o hlaloše ditharollo Rarolla o hlaloše ditharollo Mphatong wa 1 kgopolo ya go arola e tsebišwa ka go fa barutwana dipalorara tša
tsa dipalorara tsa tirišo tsa dipalorara tsa tirišo tirišo tše amago go abaganya le go hlopha.Leswaokarolo le tsebišwa Mphatong 3.
Go hlopha le
tša go ama kabaganyo tša go ama kabaganyo
go abelana Ka fase ke mehlala ya mehuta ya dipalontšu tše di ka dirwago.
ya go lekana le hlopho ya ya go lekana le hlopho ya
go išago go
dipalotlalo tša go fihla go 20 dipalotlalo tsa go fihla go 5 Go hlopha
go arola
ka dikarabo tše di ka ba go ka dikarabo tše di ka ba go
Go hlopha,go tloša le lešaledi
le mašaledi. le mašaledi
Stella o rekiša dikwaše (squash) ka masakana a go ba le dikwaše tše pedi go le
lengwe le le lengwe. O na le dikwaše tše hlano tša go šala. Na a ka dira masakana a
makae a go ba le dikwaše tše pedi ka go le le lengwe le le lengwe?
MMETSE MPHATO WA 1-3
Go hlopha, go tsentšha le lešaledi karabong
Go na le diapola tše nne. Ke masakana a makae a diapolo tše pedi tše pedi a a ka
dirwago?
Go abaganya
Go abaganya, go tloša le lešaledi
Abaganya malekere a mahlano magareng ga bagwera ba bararo gore ka moka ba
hwetše palo ya go lekana ya malekere.
Go rekhota diswantšho tša tlhopho le kabaganyo
Ge go bontšhwa dipalontšu tša go abganya ka diswantšho, barutwana ba tla
abaganya aethemo e tee goba selo ka nako.
Barutwana ba Mphato wa 1 ba ka kgona go abelana aethemo e tee ka nako gomme
se se tla tšwelela ka direkhotong tša bona.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Ge ngwaga o ntše o tšwela pele barutwana ba tla kgona go rekhota ba šomiša
diswantsho le dinomoro go bontšha nomoro ye e abagantšwego.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO KOTARENG YA 1 tša iri ye le
CAPS
NGWAGA metsotso ye 24)
DIPALELO TšE DI SEGO TšA THEWA MO GO KAMANO
Go na le ditsela tše ntši tša go gopola ka go rulaganya go ruta le go ithuta dipalelo. Ye nngwe ya tšona ke go nagana ka mehutahuta ya dinomoro. Mohuta wa
dinomoro wo barutwana ba šomago ka wona o tla laola mohuta wa ditlabakelo tše di tla šomišwago le gore na ditharollo di rekhothwe bjang.
Ye nngwe ya ditsela tša go nagana ka dipalelo ka mphatong wa Sehlopheng sa ka Fase ke kemedi ya dipalelo. Se se dirwa ka:
• Go šomiša ditlabakelo tša go swarega;
• Go thala diswantšho;
• Go šomiša diswantšho le dika;
• Go šomiša dinomoro le mesebe; goba
• Go šomiša mafokopalo.
Barutwana ba tšwa tšhomišong ya ditlabakelo tša go swarega go ya tšhomišong ya dilo tša go se bonwe tša dikapalo le mafokopalo. Dipalelo di hlama karolo ya
kamano ya maemo a tharollo ya palorara. Barutwana ba hlabolla mabokgoni a tharollo ya palorara gore ba be le tirišo ya dinomoro. Barutwana ba swanetše go dira
dipalelo tša go se laolwe ke kamano.
113 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
114 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO KOTARENG YA 1 tša iri ye le
NGWAGA metsotso ye 24)
1.12 Šomisa dithekniki tše Šomisa dithekniki tše Kotareng ya pele barutwana ba rarolla dipalorara tša dinomoro ba šomiša ditlabakelo
latelago ge o dira dipalelo: di latelago ge o rarolla tša go swarega. Go bohlokwa gore barutwana ba šomiše mehuta ya go fapana ya
Dithekniki
dipalorara o be o hlaloše ditlabakelo tše kgethilwego ka šedi go thekga tlhabollo ya kgopolo ye e bego e rutwa.
(mekgwa • ditlabakelo tša go
ditharollo tša tšona:
goba mek- swarega mohlala:dibaledi Ge boitshepo bja barutwana bja go šomiša ditlabakelo bo gola, go laetša monagano
gwanakg- • ditlabakelo tša go wa bona ba ka rekhota dipalelo tša bona ka go thala. Letela gore dithalwa tša bona
• thala diswantšho
wana) swarega mehlala:dibaledi di tla bontšha ditlabakelolo tša go swarega. Go ka ba le barutwana ba bangwe ba
• go aga le go hlahlamolla ba tla hlagišago dipalelo tša bona le semetseng ka go thala e sego ka go diriša
• diswantšho tša
dinomoro. ditlabakelo tša go swarega.
palokanego
MMETSE MPHATO WA 1-3
• pedifatšo le go ripagare Methalopalo ya go thekgwa ke ditlabakelo tša go swrega
• methalopalo ya go
• methalopalo thekgwa ka ditlabakelo Ge methalopalo e dirišwa bjalo thekniki ya go ba kgontšha go balela barutwana ba
tša go swarega mehlala: tla swanelwa ke go ba ba dirisitše:
dipheta tša go bala
• Tše dingwe tša ‘methalotlabakelo’ mohlala, diphetha tša go bala,dinomorotsejana;
• Mothalopalo go balela pele le morago; le
• Mothalotheto go bea dinomoro madulong le go di bea ka tatelano.
Mothalopalo wo o hlamegilego o swanetše go šomišwa (gape o swanelwa gabotse)
ge barutwana ba dira tlhakantšho le Ntšho. Mothalopalo wo o bakantšwego o
swanetše. go bontšha dinomoro ka moka mo go wona.
• Go tsebiša tlhakantšho ka go šomiša mothalopalo
a) Morutši o bea mothalopalo go tloga ka 0 go fihla ka 10 mo letlapeng. O
bontšha barutwana go rarolla palorara 3+2 a šomiša mothalopalo O bea
seswantšho sa mmutla mo go.
Mohlala: Mmutla o fofa go tloga go 0 go ya go 5 morago wa fofa mefofo ye
mengwe ye mebedi. Na ke mefofo ye mekae ye e fofilwego?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
b) Barutwana ba diriša menwana ya bona ya matsogo go fofa methalopalo ya
bona ya mo dideskeng ge morutiši a tla be a a ba fa mafokopalo a go ba le
dikarabo tša go fihla go lesome, Mohlala: 1 + 2 =3.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO KOTARENG YA 1 tša iri ye le
CAPS
NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro Tlhahlamano ya dinomoro: Kotareng ya 1 barutwana ba kwešiša tlhakantšho bjalo dihlopha tša kopanyo gape
1-20 1 -5 bjalo ka go balela pele. Ba šomiša kwešišo ya bona ya gore tlhakantšho e ka dirwa
Go
ka tatelano ye nngwe le ye nngwe ge go balelwa.Ba diriša tlhale ya diphetha, ba
hlakantšha • Hlakantšha go fihla ka 20 • Hlakantšha go fihla ka 5
thala diswantšho goba mothalopalo go šoma dipalelo tša go swana le 3+2 goba 1+4
le go ntšha
• Ntšha go thoma ka 20 • Ntšho go thoma ka 5 ka go balela pele. Ba hlahlamolla gape dinomoro go re ba hlakantšhe.
• Šomiša maswao a • Itlwaetše dipofantšho tša Kotareng ya 1 barutwana ba Hlatholla Ntšho bjalo ga ‘go tšea’. Ba emela ‘go tsea’
maleba (+, –, =,£) dinomoro go fihla ka 5 ka go diriša dilo le go thala diswantšho le ka mafokopalo Ba lemoga gore nomoro ya
dilo tše di šetšego ke karabo mo palelong. Gape ba tla rekhota tlhakantšho le ntšho
• Itlwaetše dipofantšho tša
ba šomiša:
dinomoro go fihla ka 10
• Ditlabakelo tša swarega;
• Diswantšho goba dithalwa; goba
• Diswantšho le dinomoro
Go šoma ka tlhahlamano ya dinomoro 1-5
Ge barutwana ba šoma goba ba balela ka gare ga tlhahlamano ya dinomoro ba ka
aga kwešišo ya tlhakantšho le ntšho ka tsela ye e latelago:
• Go diriša ditlabakelo tša go swarega go emela dinomoro le go dira dipalelo
• Ba rekhote dipalelo tša bona ka go diriša diswantšho goba dibopego
• Ba rekhote dipalelo tša bona ka go šomiša motswako wa diswantšho le dinomoro
Go aga le go hlahlamolla dinomoro
Go hlakantšha le go Ntšha ka Mphatong wa 1 go nepišitše go dira gore barutwana
ba kgone go nagana ka dinomoro ge di hlangwa ke tše dingwe. Nakong ye ntši
barutwana ba swaragana le mošongwana ya karolo-karolo-botlalo. Mešongwana ye
e nepiša go palotee, Mohlala ge go šongwa ka nomoro 4 barutwana ba tla:
• Hlahlamolla nne ka ditsela tše nne tša go fapana;
• Bolela goba ba bale dikarolo ka go hlaboša lentšu;goba
• di thale goba o di ngwale fase
1
4
115
3
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
116 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO KOTARENG YA 1 tša iri ye le
NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro Tlhahlamano ya dinomoro: Barutwana ba ka šomiša gape le dikarata tša dinomoro go bontšha dikarolo tša
1-20 1 -5 dinomoro. Go laetša 4, tše dingwe tša dikarata tše latelago di ka dirišwa
Go
hlakantšha • Hlakantšha go fihla ka 20 • Hlakantšha go fihla ka 5
le go ntšha
1 3
• Ntšha go thoma ka 20 • Ntšho go thoma ka 5
• Šomiša maswao a • Itlwaetše dipofantšho tša
maleba (+, –, =, □) dinomoro go fihla ka 5
2 2
• Itlwaetše dipofantšho tša
MMETSE MPHATO WA 1-3
dinomoro go fihla ka 10
Dikgopolo tše di ka thekgwa ka go rekhotwa ka dipukung tša mešomophapoši ka
nako ya tokologo.
4
1 3
Ge go dirwa ntšho barutwana ba šoma ka dipakanego tša go tšweletša kwešišo
ya ntšho bjalo ka ‘go tšea’ goba ‘go balela ntle’. Barutwana ba swanetše go dira le
mešongwana ya dikarolo tše di se go gona Mešongwana ye e thekga kwešišo ya
Ntšho gomme e nyaka gore karolo ye nngwe e khutišwe goba e se tsebje.
Mohlala:
Ke na le
Nkabe ke na le tše 5
Leswao ga se le tsebišwe kotareng ye. Barutwana ba swanetše go utollelwa ditsela
tše ntši tša go ngwala mafoko ao a tla thušago ge maswao a tsebišwa Kotareng ya 2.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Example
1
Mohlala Example
Mohlala2
ale
nd
di
alend
make
di dira
3
make
dira
2
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO KOTARENG YA 1 tša iri ye le
CAPS
NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro Tlhahlamano ya dinomoro: Dipofantšho tša dinomoro
1-20 1 -5
Go Kotareng ye barutwana ba itlwaeša dipofantšho tša dinomoro go fihla go 5. Se se ka
hlakantšha • Hlakantšha go fihla ka 20 • Hlakantšha go fihla ka 5 tlišwa ka diswantšho le mafokopalo go šomišwa mehutahuta ya diswantšho.
le go ntšha
• Ntšha go thoma ka 20 • Ntšho go thoma ka 5 Go hlakantšha
• Šomiša maswao a • Itlwaetše dipofantšho tša Mohlala:
maleba (+, –, =,£) dinomoro go fihla ka 5
Go hlama 5 goba go hwetša bagwera ba hlano ka go šomiša diswantšho le dinomoro
• Itlwaetše dipofantšho tša
Khalara dikwere tša go hlama 5
dinomoro go fihla ka 10
Mehlala:
________ le __________ di dira 5
________ le __________ di dira 5
________ le __________ di dira 5
________ le __________ di dira 5
117 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
118 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO KOTARENG YA 1 tša iri ye le
NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Polelo ya Go hlakantšha le go ntšha
Go Barutwana ba swanetše go itlwaetša polelo ya Go hlakantšha le go ntšha.
hlakantšha
Go hlakantšha:
le go ntšha
Oketša,hlakanya, le, oketša ka, kopanya, ka moka, dira, palomoka
Ntšho;
Ntšha, tšea, fokotša, phapano, magareng, ka fase, fokoditšwe ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
Kotareng ya 2 barutwana ba tla fetolela polelo ya go hlakantšha le ya Ntšha polelong
ya dika.
Barutwana ba swaneše go kgona go latela mehuta ye e latelago ya ditaelo:
• Dira 3 go feta
• O ketša ka 1
• Tšea tše 3
• Dira ka fase ka 1
• 3 le 2 go feta
• Tšea 2 go tswa go 4
• Oketša 1 go 3
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO KOTARENG YA 1 tša iri ye le
CAPS
NGWAGA metsotso ye 24)
1.16 Temogopalo:Tlhahlamano Temogopalo: Hlahlamano Dikopano tša mmetse wa hlogo di tšwetša pele tše latelago barutwaneng:
Mmetse wa ya 20 ya 5 • palokwešišo;
hlogo • Beakanya sete ye e • Beakanya sete ye e • Polelo ya Mmetse;
filwego ya dinomoro tše filwego ya dinomoro tše • Mabokgoni a go fahlela; le
kgethilwego kgethilwego • Mabokgoni a go theeletša.
• Bapetša dinomoro go • Bapetša dinomoro go fihla Ka nako ya dikopano tša mmetse wa hlogo barutwana ba swanetše go fiwa monyetla
fihla ka 100 o bolele gore ka 10 o bolele gore ke efe wa go hlaloša mekgwa ya bona. Dikopano tša mmetse wa hlogo di aga temogo ya
ke efe ye kgolo goba ye ye kgolo goba ye nnyane dinomoro (go ba le maikutlo a dipelo) le go thoma go ruta barutwana ka mo ba ka
nnyane • Tseba gore ke nomoro efe kgonago go šoma botse ka dinomoro. Nomoro 5 ga e sa le nomoro fela.
• Tseba gore ke nomoro efe ye e fetago ye nngwe ka Mohlala: Ka nomoro 4, barutwana ba swanetše go tseba gore:
ye e fetago ye e filwego tee goba ye e fetwago ke • E tla ka morago ga 5;
ka 1 goba ye e fetwago ye nngwe ka tee • E tla pele ga 6;
ke ye e filwego ka 1 • Tseba gore ke nomoro efe • E ka tswalanywa le dilo tše 5;
• Tseba gore ke nomoro efe ye e fetago ye nngwe ka • Ba ka ngwala seka; le
ye e fetago ye e filwego 2 goba ye e fetwago ke • Ba ka ngwala leinapalo.
ka 2 goba ye e fetwago ye nngwe ka 2 Temogopalo
ke ye e filwego 2 Mehlala ya dipotšišo le mošongwana ye e ka botšišwago le go dirwa:
• Tseba gore ke nomoro efe • Ithute tatelano ya dinomoro ka mothalo o botšiše: Ke mang wa mathomo,wa
ye e fetago ye e filwego bobedi,wa boraro goba wa mafelelo ?
ka 10 goba ye e fetwago • Ke efe ye e lego nnyane, 3 goba 5 ?
ke ye e filwego 10 r • Ke efe ye elego ye kgolo, 2 goba 4?
Go gopola ka lebelo: • Mphe nomoro ya magareng ga 1 le 3,
• Dipofantšho tša dinomoro • Mphe nomoro ya magareng ga 2 le 5. ke ye tee fela?
go fihla go 10 • Beakanya dikarata tša dinomoro ka tatelano ya go thoma ka nomoro ye nnyane go
• Gopola dintlha tša go ya go ye kgolo.
tlhakantšha le Ntšho go Dipotšišo tša go bala le tšona di ka botšišwa:
fihla ka 10 • Thoma ka 3 o balele pele ka ditee go fihla go 10.
Mekgwanakgwana ya
menthele
Šomiša mekgwanakgwana
ya go balela gore o kgone
go hlakantšha le go Ntšha
ka tshwanelo:
• Bea nomoro ye kgolo pele
gore o balele pele goba
morago
• Mothalopalo
119 • Go pedifatša le go arola
gara
• Go aga le go hlahlamolla
MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 1
2. DIPATRONE, DIFANKŠENE LE Altšebra
120 DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
2.1 Kopolla katološa le go Kopolla le go katološa Go kopolla dipatrone go thuša barutwana go bona tatelano ye e kwalago ya go dira Thutišo ye 1
Dipatrone tša hlatholla dipatrone.
Kopolla le go katološa
Tšeometri Kopolla, katološa le go dipatrone tše bonolo ka go Katološo ya dipatrone e thuša barutwana go lekola ge ba kwešišitše botse tatelano
Hlatholla ka mantšu diriša ye e kwalago ya dipatrone.
• Dipatrone tše bonolo tša • Ka dilo tša go swarega Barutwana ba ka kopolla le go katološa dipatrone tša go dirwa ka dilo tša go swarega
go dirwa ka dilo tša go le pele ga ge ba tlwaela go šomiša khrayone goba phensele go thoma go kopolla le
• Dithalwa (mehlala:
MMETSE MPHATO WA 1-3
swarega go katološa dipatrone ka go di thala.
šomiša mebala le
• Dipatrone tše bonolo tša dibopego) Dipatrone di ka dirwa ka dilo tše tlwaelegilego tša ka phapošing, go swana le dibaledi,
go dirwa ka dithalwa tša mankgwari, dibopego tša tšeometri, dipheta, mapokisana, dikgokolo, dikhrayone,
methalo, dibopego le dilo diphensele bj,bj,.Barutwana ba ka dira gape dilo ka letsopa goba tege ya go raloka
gape tše di ka šomišwa go dira dipatrone.
Hlama dipatrone
Mphatong wa 1 barutwana ba ka nepiša mo dipatroneng tše e lego gore dibopego
tša gago
goba dilo (goba dihlopha tša dibopego goba dilo) di boeleditšwe ka tsela ya go swana
Hlama dipatrone tša gago thwii.
tša tšeometri
Mohlala wa 1:
• Ka dilo tša go swarega
Dipatroneng tše dingwe bogolo bja dilo ka dihlopheng di a šielana fela dihlopha
• Ka go thala methalo, diboeletšwa go swana thwi
dibopego,goba dilo
Dipatrone tikologong ya
rena Mohlala wa: 2
Laetša, tlhaloša ka mantšu Dipatrone di ka dirwa ka go šomiša selo se tee sa go ba le mebala ya go fetoga ka
o kopolle dipatrone tša tsela ya go tlwaelega
tšeometri
• Tša tlhago
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Go tšwa bophelong bja
tšatši ka tšatši bja sebjale Mohlala 3:
• Go tšwa bohweng bja Go dipatrone tše dingwe dilo tša go fapana di dirišwa go hlama dihlopha, fela
rena bja setšo dihlopha tša dilo di boeletšwa ka tsela ya go swana thwii.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
2.1 Kopolla katološa le go Kopolla le go katološa Go thuša barutwana ba Mphato wa 1go tseba sehlopha se se boeleditšwego, Thutišo ye 1
Dipatrone tša hlatholla go bohlokwa go bea sehlopha se sengwe le se sengwe seripeng sa sona sa
Kopolla le go katološa
Tšeometri pampiri,goba go se laetša ka gare ga lepokisana mo pampiring.
Kopolla, katološa le go dipatrone tše bonolo ka go
Hlatholla ka mantšu diriša Mohlala 4:
• Dipatrone tše bonolo tša • Ka dilo tša go swarega Dipatrone di ka dirwa ka go boeletša dihlopha tša dilo. Dihlopha di ka dirwa ka dilo
go dirwa ka dilo tša go tša go swana tše di bewago ka mekgwa ya go fapana.
• Dithalwa (mehlala:
swarega
šomiša mebala le Go dira dipatrone ke karolo ye bohlokwa mo thutong ya bana ba banyane,ka fao e
• Dipatrone tše bonolo tša dibopego) dirwa ka Polelong, Mabokgoni a bophelo le Mmetse.
go dirwa ka dithalwa tša
Mohlala: go dira dipatrone ke karolo ya dikoša le mmino,morethetho,go bina le
methalo, dibopego le dilo
mekgwa ye mengwe ya bokgabo bja go bonwa. Go na le menyetla mo barutwaneng
Hlama dipatrone ya go itlwaetša mabokgoni a go dira dipatrone tša go bonwa a ba a dirišago ka
Mmetseng ge ba dira Mabokgoni a Bophelo –kudu tlhale ya dipheta le dipatrone tša
tša gago Hlama dipatrone
go thalwa.
tša gago tša tšeometri
• Ka dilo tša go swarega
• Ka go thala methalo,
dibopego, goba dilo
Dipatrone tikologong ya
rena
Laetša, tlhaloša ka mantšu
o kopolle dipatrone tša
tšeometri
• Tša tlhago
• Go tšwa bophelong bja
tšatši ka tšatši bja sebjale
• Go tšwa bohweng bja
rena bja setšo
121 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
122 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
2.2 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Ka Sehlopheng sa ka Fase, dipatronepalo di aga tšwetšopele ya temogopalo ya Dithutišo tše 3
Dipatronepalo hlatholla hlatholla barutwana. Dipatronepalo di kgokagana le ditirišo tša dinomoro le ditswalano.
Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Nomorotatelano e ka kgokaganywa le go bala. Nomorotatelano e teefatša le go
hlatholla tatelano ye bonolo hlatholla tatelano ye bonolo hlabolla mabokgoni a barutwana a go bala. Ge mabokgoni a barutwana a go bala a
ya dinomoro go fihla ya dinomoro go fihla fetoga le go hlabologa, go tla ba bjalo le go nomorotatelano.
bonnyaneng bja 100 bonnyaneng bja 20.
Ge barutwana ba bala ka molomo ba ka bontšhwa nomorotatelano ya go ngwalwa ka
Itlhamele dipatrone Tatelano e laetše go balela ditsela tša go fapana mehlala.
pele le morago go:
Itlhamele dipatronepalo
• Metš go thoma ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
nomoro ye nngwe le ye
nngwe magareng ga 1
le 20
Barutwana ba ka tlatša dikgoba ka dinomoro tše ba di filwego ka go šomiša ditsela
tša go fapana tša tatelano tše di lego ka godimo
Gopola, le ge go le bjalo, gore barutwana ba ngwala dinomoro go fihla go 5.
Barutwana ba ka ‘tlatša’ ka molomo dinomoro tše di tlogetšwego gomme ba šomiša
dikarata tša dinomoro go feleletša tatelano. Lebelela dintlha tše bohlokwa tša go
Hlatholla, bapetša le go beakanya.
Gopola, gore barutwna ba ngwala dinomoro go fihla go 5.Barutwana ba ka tlatsa
dinomoro tše di tlogetšwego ka molomo le go šomiša dikarata tša dinomoro go
feleletša tatelano. Šetša dintlha tše bohlokwa tša tlhalošo, papetšo le tatelantšho
Mohlala 1: Go latišiša dinomoro /kriti ya dinomoro
1 2 4 5 6 8
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mohlala 2: nomoro tatelano
Mafelelong a kotara, tlhahlamano wa dinomoro e fihla go 20. Barutwana ba ka šoma
ka tatelano ya botlalo 1–20 goba dikarolo ya tatelano.
Mohlala 3: mothalopalo
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 15 17 18 20
mphato wa 1 KOTARA YA 1
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
CAPS
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
3.1 Polelo ya maemo Polelo ya maemo Polelo ya maemo Dithutišo tše 2
Maemo,go Hlaloša maemo a selo se Hlaloša maemo a selo se Polelo ya maemo e swanetše go tsebišwa ka mešongwana ya tirišo ye e dirago gore
tsebiša le tee ge se tswalana le se tee ge se tswalana le se barutwana ba dire mošongwana ya mosepelo wa mmele go akaretšwa dikoša le
mahlakore sengwe mehlala:godimo sengwe mehlala:godimo diretokošana tša goba le mosepelo le dithalokwana tša mantšu a mosepelo. Se se
ga, ka pele ga,ka morago ga, ka pele ga,ka morago ka dirwa ka nako ya go ruta phapoši ka moka goba ka nako ya go ruta sehlopha se
ga,go la nngele,go la go ja, ga,go la nngele,go la go ja, se nepišitšwego. Go akantšwe gore go tšewe dithutišo tše pedi mo mešongwaneng
godimo,fase, kgauswi le. godimo,fase, kgauswi le. ya maemo ka kotareng ya 1, fela tšwela pele ka tsebišo le tlwaetšo ya mantšu a
maemo go dikarolwana tša phapoši, sehlopha se se nepišitšwego le nako ye e
Maemo le mahlakore Maemo le ditšhupetšo
lokologilego ya go šoma. Gape barutwana ba ka itlwaetša polelo ya maemo ka nako
Nyalantšha tše fapanego • Šomišapolelo ya maemo ya dithutišo tša Polelo le Mabokgoni a Bophelo.
tša dilo tša letšatši le ye o ithutilego ge o latela
Go a thuša go tsebiša diphere tša mantšu a maemo ka nako e tee mehlala: godimo
lengwe le le lengwe. ditšhupetšo.
le fase; ka gare le ka ntle.
Maemo le ditšhupetšo • Latela ditšhupetšo tša
Mantšu a maemo ao a ka holago a akaretša:
go ya kua le kua ka
• Latela ditšhupetšo tša
phapošing • La nngele,la go ja;
go ya kua le kua ka
phapošing • Latela ditaelo tša go bea • Pele/morago;
selo se sengwe ka go se
• Latela ditaelo tša go bea • Ka morago ga, ka pele ga;
tswalanya le se sengwe
selo se sengwe ka go se
mohlala: lepokising bea • Ka godimo /ka fase;
tswalanya le se sengwe
phensele ka lepokisaneng • Ka gare / ka ntle;
mohlala: bea phensele ka
gare ga lepokisi • Ka fase /ka godimo;
• Ka fase /godimo;
• Kgauswi /kgole;
• Magareng
Polelo ya maemo e ka teefatšwa ka direkhoto tša go ngwalwa go swana le dithalwa,
go khalara goba go nyalantšha dithalwa le mantšu.
Maemo le ditšhupetšo
Barutwana ba ka thoma ka go ithuta polelo ya maemo morago ba šomiša tsebo yeo
go latela:
• Ditaelo tša go šutha goba go bea dilo go ya ka kamano ya tšona mehlala: ‘bea
dikhrayone kgauswi le dibaledi‘, ’bea dikarata tša mantšu ka godimo ga khapoto‘.
• Ditaelo tša go itšhutiša ka phapošing mehlala: ‘etla pele ga phapoši ‘,’ema
123 kgauswi le setulo sa gago‘, ’fofa ka godimo ga setšhelamatlakala‘ bj.bj.
Go ruta barutwana go latela ditaelo go swanetše go dirwa ka mešongwana wa tirišo,
moo go yona barutwana ba latelago ditaelo tša go itšhutiša goba go šutiša dilo.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
124 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye 1 le
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 metsotso ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
3.2 Mehuta ya dilo Mehuta ya dilo Mošomo o montši mo dilong tša mahlakoretharo ka Mphatong wa 1 o swanetše Thutišo tše 3
Dilo tša go dirwa ka dilo tša go swarega. Re ba le maitemogelo a lefase ka mahlakore a
Lemoga o fe maina a Lemoga o fe maina a
mahlakore- mararo, bjale, go thoma ka dilo tša go swarega go thuša barutwana go aga godimo
dilo tša mahlakoretharo dilo tša mahlakoretharo
tharo ga maitemogelo ao ba tlago le ona sekolong.
ka phapošing le mo ka phapošing le mo
diswantšhong diswantšhong Barutwana ba bantši ba banyane ba swara bothata bja go hlaloša dilo tša tšeometri
tša mahlakoretharo go tšwa diswantšhong. Go šoma ka dilo tša go swarega go
• Dibopego tša kgwele • Dibopego tša kgwele
thuša barutwana go kgona go hlaloša diswantšho tša tšeometri nakong ye e tlago.
(dinkgokolo) (dinkgolo)
Ge o na le selo sa go swarega o ka se sokolla wa se lebelela go ya ka mahlakore
• Dibopego tša mapokisana • Dibopego tša mapokisana a go fapana. O ka bona gore se lebelelega bjang ka morago le ka fase. Ge o na le
(diprisima) (diprisima) seswantšho fela o swanetše go ba le boikgopolelo bja dikarolo tše di sa bonalego
MMETSE MPHATO WA 1-3
mo sethalweng Se ga se bonolo ka dinako tšohle go barutwana ba ba nyane. Ge
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
barutwana ba filwe tlhalošo fela, ya selo ntle le go se bona goba go se swara, go
Hlaloša, beakanya Hlaloša, beakanya bothata go kwešiša sebopego sa sona ka botlalo.
o bapetše dilo tša o bapetše dilo tša
Go aga ka dilo tša mahlakoretharo
mahlakoretharo mabapi le: hlakoretharo go ya:
Barutwana ba thoma ka thalokwana ya tokologo ka dilo tša go fapana tša
• Bogolo • Bogolo
mahlakoretharo le go aga dilo tša kgetho ya bona ba šomiša diploko goba khithi ya
• mmala • mmala go aga goba tšhomišogape. Se seka dirwa nakong ya go ikema.
• dilo tša go kgokologa O ka šomiša tšhomišogape (go swana le mapokisana a mankgwari) goba diploko
tša go aga goba khithi ya go aga go dira sebopša goba kago mehlala:sebo, roboto,
• dilo tša go thedimoga setimela, thekisi, ntlo ya kgoši bj bj. Se se ka dirwa ka nako ya go ikema,fela go
Mešongwana ye e Mešongwana ye e bohlokwa go boledišana le barutwana ka bohlokwa bja tšhomišo ya dilo tše dingwe
nepišitšwego nepišitšwego dibopegong. Se se thuša go nepiša barutwana go diponagalo tša tšeometri tša dilo.
Mohlala, ge sebo se agilwe ka mapokisana a mankgwari goba diploko, o ka botšisa
Lebelela o age dilo tše Lebelela o age dilo tše barutwana ‘ o ka aga sebo ka dikgwele fela‘? Ba swanetše go hlaloša dikarabo tša
filwego tša mahlakoretharo filwego tša mahlakoretharo bona.
o diriša metheriale wa go o diriša metheriale wa go
swarega bjalo ka diploko swarega bjalo ka diploko Go lemoga le go fa dikgwele maina (dinkgokolo) le mapokisana (diprisima)
tša go aga, metheriale wa tša go aga, metheriale wa Barutwana ba laetša le go hlaloša dibopego tša kgwele (dinkgolo) le dibopego tša
tšhomišogape, khithi ya go tšhomišogape, khithi ya go mapokisana (diprisima).
aga aga
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Barutwana ba hlaloša dilo tša ka mehla ka go bolela gore di bopegile go swana le
kgwele goba go swana le lepokisana mehlala:setena se se bopegile go swana le
lepokisana goba namune ye e bopegile go swana le kgwele.
Go bohlokwa go barutwana go bona le go šoma ka mohlala wa go feta o tee wa dilo
tša sebopego sa kgwele le sebopego sa mapokisana.
Barutwana ba fiwe mehuta ya dilo tša sebopego sa kgwele gore ba šome ka tšona
mehlala:dikgwele tša sebopego sa go fapana, dimabolo, dinamune,bj.bj. Barutwana
ba fiwe gape le mehuta ya dilo tša sebopego sa diprisimi gore ba šome ka tšona
mehlala:diploko, ditena le mapokisana a bogolo bja go fapana.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye 1 le
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 metsotso ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
CAPS
3.2 Mehuta ya dilo Mehuta ya dilo Barutwana ba ka hwetša le go beakanya dilo tša sebopego sa kgwele Thutišo tše 3
Dilo tša (dinkgokolo),goba tša sebopego sa lepokisana (diprisimi) ge ba filwe kgoboketšo
Lemoga o fe maina a Lemoga o fe maina a
mahlakore- ya dilo. Barutwana ba ka hwetša le go bontšha dilo tša sebopego sa mapokisana
dilo tša mahlakoretharo dilo tša mahlakoretharo
tharo (diprisimi) le go di fa maina ka mo phapošing. Barutwana ba ka laelwa go dira
ka phapošing le mo ka phapošing le mo
dibopego tša kgwele goba tša mapokisana go tšwa letsopeng goba tegeng ya go
diswantšhong diswantšhong
bapala.
• Dibopego tša kgwele • Dibopego tša kgwele
Go bapetša le go hlaloša dilo tša mahlakoretharo: bogolo
(dinkgokolo) (dinkgokolo)
Barutwana ba bapetša bogolo bja dilo tša go swana.
• Dibopego tša mapokisana • Dibopego tša mapokisana
(diprisima) (diprisima) Mohlala:
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo • latelantšha dikgwele go ya ka bogolo
Hlaloša, beakanya Hlaloša, beakanya • šomiša polelo ya bogolo go bapetša bogolo bja dilo ‘lepokisi ke le legolo go feta
o bapetše dilo tša o bapetše dilo tša kgwele, ka gore nka bea kgwele ka gare ga lona l
mahlakoretharo mabapi le: hlakoretharo go ya:
Go hlaloša dilo tša mahlakoretharo: mmala
• Bogolo • Bogolo
Barutwana ba bolela ka mebala ya dilo morago ba di beakanya go ya ka mebala.
• mmala • mmala
Go šupa le go fa maina a dilo le mebala ya tšona, gammogo le go bapetša bogolo
• dilo tša go kgokologa l bja dilo go ka diragatšwa ka nako ya go šoma ka dipatrone.
• dilo tša go thedimoga Mešongwana ya go ngwalwa
Mešongwana ye e Mešongwana ye e Le ge mošomo wo montši wa mahlakoretharo o dirwa ka tirišo, mošomo o swanetše
nepišitšwego nepišitšwego go teefatšwa ka mešongwana ya go ngwalwa.
Lebelela o age dilo tše Lebelela o age dilo tše Polelo
filwego tša mahlakoretharo filwego tša mahlakoretharo Go bohlokwa go hlabolla bokgoni bja barutwana bja go bolela ka dilo tša
o diriša metheriale wa go o diriša metheriale wa go mahlakoretharo.
swarega bjalo ka diploko swarega bjalo ka diploko
tša go aga, metheriale wa tša go aga, metheriale wa • Polelo ya bogolo: kgolo, kgolwane, kgolokgolo, nyenyane, nyanenyane
tšhomišogape, khithi ya go tšhomišogape,khithi ya go
• Mebala
aga aga
• Polelo ya dilo ka botšona: Mapokisi, dikgwele (go se letelwe gore barutwana ba
tsebe mareo, nkgokolo le diprisimi)
• Polelo ya maemo go tlhaloša kago (go aga)
125 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
126 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye 1 le
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 metsotso ye 24)
MAFELELONG A NGWAGA
3.2 Mehuta ya dilo Mehuta ya dilo Mohlala: Thutišo tše 3
Dilo tša Lemoga o fe maina a Lemoga o fe maina a • Godimo ga, ka fase
mahlakore- dilo tša mahlakoretharo dilo tša mahlakoretharo
tharo • Ka morago, ka pele
ka phapošing le mo ka phapošing le mo
diswantšhong diswantšhong • Kgauswi le, ka thoko ga
• Dibopego tša kgwele • Dibopego tša kgwele • Ka fase, ka godimo
(dinkgolo) (dinkgolo)
• Kgauswi, magareng
• Dibopego tša mapokisana • Dibopego tša mapokisana
• Ka gare, ka ntle
(diprisima) (diprisima)
MMETSE MPHATO WA 1-3
Polelo ya bogolo le ya mmala di ka hlabollwa ka nako ya thutišo ya polelo goba ya
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
mabokgoni a bophelo gomme ya dirišwa goba go diragatšwa ka nako ya thutišo
Hlaloša, beakanya Hlaloša, beakanya ya mmetse. Polelo ya maemo e ka hlabollwa ka nako ya thutišo ya polelo goba
o bapetše dilo tša o bapetše dilo tša mabokgoni a bophelo le nakong ya ge barutwana ba nepiša kudu go maemo fela. E
mahlakoretharo mabapi le: hlakoretharo go ya: ka dirišwa goba go itlwaetšwa ge barutwana ba šoma ka dilo tša mahlakoretharo.
• Bogolo • Bogolo
• mmala • mmala
• dilo tša go kgokologa
• dilo tša go thedimoga
Mešongwana ye e Mešongwana ye e
nepišitšwego nepišitšwego
Lebelela o age dilo tše Lebelela o age dilo tše
filwego tša mahlakoretharo filwego tša mahlakoretharo
o diriša metheriale wa go o diriša metheriale wa go
swarega bjalo ka diploko swarega bjalo ka diploko
tša go aga, metheriale wa tša go aga, metheriale wa
tšhomišogape, khithi ya go tšhomišogape,khithi ya go
aga aga
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 1 KOTARA YA 1
4. KELO
CAPS DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO GO KOTARA YA 1 ye 24)
NGWAGA
4.1 Go feta ga nako Go feta ga nako Barutwana ba swanetše go ithuta go bolela ka: Dithutišo tše 2
Nako Bolela ka nako ye e fetilego Go bolela ka go feta ka • Ditatelantšho tša ditiragatšo le
nako
• Beakanya ditiragalo • Kabo ya nako
tša ka mehla tša mo • Beakanya ditiragalo
Bontši bja mošomo bo direga tšatši ka tšatši ka nako ya go ruta phapoši ka moka
maphelong a bona tša ka mehla tša mo
goba nako ya go ruta sehlopha se se nepišitšwego.
maphelong a bona
• Ba bapetša botelele
Barutwana ba bolela le go botšiša ka nako ye dilo di diragetšego ka yona, ba šomiša
bja nako ka go šomiša • Bbapetša botelele bja
polelo go swana le mesong, mathapama, bošego, ka pela le ka morago ga nako
polelo mohlala, teletšana, nako o šomiša polelo
kopana, ka pejana, ka go mohlala, teletšana, Go feta ga nako
nanya kopana, ka pejana, ka go
Barutwana ba latelantšha ditiragalo ba šomiša polelo go swana le maabane, lehono,
nanya
• Latelantšha ditiragalo ka gosasa.
go šomiša polelo bjalo ka • Latelantšha ditiragalo ka
Barutwana ba bapetša botelele bja nako ba šomiša polelo go swana le teletšana
maabane, lehono, gosasa go šomiša polelo bjalo ka
goba kopana le ka pejana goba ka go nanya.
maabane, lehono, gosasa
Bolela ka nako
Barutwana ba bolela ka go beakantšha ditiragalo tša go tšwa bophelong bja bona.
Bolela ka nako
• Hlatholla gore selo se Gape ba tla beakanya diswantšho go swana le:
diregile neng o šomiša • Hlatholla gore selo se
• Dikgato tša go dira sangwetše goba komiki ya tee;
polelo mehlala: mesong, diregile neng o šomiša
mathapama, bošego,ka polelo mehlala: mesong, • Dinepe tša go bontšha ngwana a gola go tloga bonyaneng go fihla botšofading;
pela, morago ga nako mathapama, bošego, ka
pela, morago ga nako • Leboo la bophelo bja diphoofolo mehlala: lee la kgogo goba lee la segwagwa
• Efa maina a beke ka goba la serurubele; le
tatelano ya ona • Laetša le go beakanya
matšatši a beke ka • Ditaragalo tša go boeletšwa tša letšatši (go tsoga, go ba sekolong, go raloka, go
• Efa maina a dikgwedi tša ja dilalelo, go robala)
tatelano ya ona
ngwana ka tatelano
• Efa maina a dikgwedi tša Bolela ka nako
• Bea matšatši a matswalo
ngwana ka tatelano ya • Barutwana ba ithuta matšatši a beke ka dikoša le diretokošana. Se se diragatšwa
mo tšhupamabakeng
tšona ka mehla.
• Bea matšatši a matswalo • Matšatši a matswalo a bewa mo tšhupamabakeng ka letšatšing la maleba.
mo tšhupamabakeng
• Barutwana ba ithuta dikgwedi tša ngwaga ka dikoša le diretokošana tša
morumokwano.
127 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
128 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO GO KOTARA YA 1 ye 24)
NGWAGA
4.2 Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya Kelo ka moka Mphatong wa 1 ke ya go se be ya semmušo. Ga go na kelo ya Thutišo tše 2
Botelele semmušo semmušo semmušo ya botelele ka diyuniti tše di lekaneditšwego ye e dirilwego.
• Bapetša o be o beakanye • Bapetša o be o beakanye Go šišintšwe gore dithutišo tša mmetse di nepiše go botelele gabedi mo ngwageng
Botelele, bogodimo goba Botelele, bogodimo goba (Kotara ya 1 le Kotara ya 3). Nepišo ka Kotareng ya 1 e ka ba go papetšothwii
bophara bja dilo tše pedi bophara bja dilo tše pedi gomme ka Kotareng ya 3 barutwana ba ka šoma ka diyuniti tše e sego tša semmušo
goba go feta ka go di bea goba go feta ka go di bea go ela. Barutwana ba ka diragatša le go teefatša dikgopolo tše ka nako ya go ikema
kgauswi le kgauswi kgauswi le kgauswi ngwaga ka moka.
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela Papetšothwi ya botelele bja dilo tša go swarega
MMETSE MPHATO WA 1-3
ka papetšo mehlala: ka papetšo mehlala:
Tšwetšopele ya kwešišo ya Botelele le polelo ya go bolela ka yona.
teletšana, kopana, teletšana, kopana,
teleletelele, bopharana teleletelele, bopharana Barutwana ba thoma go nagana le go bolela ka botelele ka go bapetša dilo tše pedi
(goba dithalwa tša dilo tše pedi) tša go ba le diphapano tša go bonala botse tša
• Akanya, ela, bapetša,
botele.
beakanya o rekhothe
botelele o šomiša kelo Mohlala:
ye e sego ya semmušo
• Seripa se se telele sa lenti le seripa se se kopana sa lenti
mehlala:go bala ka diatla,
dikgato, botelele bja • Mohlare wo motelele le mohlare wo mo kopana,
phensele, dibaledi bj.bj.
• Noka ya bophara le noka ye sesane
• Hlaloša botelele bja dilo
ka go bala le go bolela Barutwana ba ka dira goba ba thala mehlala ya go swana le:
botelele ka diyuniti tše e • Go šomiša letsopa goba tege ya go bapala go dira noga ye telele le ye kopana
sego tša semmušo
• Šomiša diploko go aga sebo se se telele goba se se kopana
• Thala morutiši yo motelele goba yo mokopana
Ge barutwana ba kgona go bolela ka maganetši a botele, go ka tsebišwa polelo
ye mpsha ya papetšo, mehlala; ’ke dirile setimela se se telele Sihle o dirile se se
kopana.”
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Go bapetša botelele ka go bea dilo kgauswi le kgauswi.
Ge barutwana ba kgona go bolela ka phapano ye e feteletšego ya botelele (telele,
kopana bj.bj.) le go bapetša go fetana ga dilo tše go lego pepeneng gore di a fapana
ka go di lebelela la mathomo, ba ka fetela mehlaleng ye e sego pepeneneng ka go
lebelelwa gatee gomme e nyaka go bapetšwa ka go bewa kgauswi le kgwauswi.
Mohlala,
• Ke ofe wa bana ba ba emego yo e lego yo motelele go feta yo mongwe ge ba
eme ka go furalelana.
• Bea dikhrayone kgauswi le kgauswi o fela o fetoša boemo bja bofase bja tšona,
go hwetša ye e lego ye kopana.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO GO KOTARA YA 1
CAPS
ye 24)
NGWAGA
4.2 Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya Barutwana ba fiwe menyetla ya go bapetša mehlala ye mebedi ya dilo tša go swana Thutišo tše 2
Botelele semmušo semmušo le dithatana, mahlakana, dihlale tše telele meseto ya dipampiri bj.bj. Dithalwa tša
dilo tše pedi di ka bapetšwa ge di beilwe kgauswi le kgauswi di lekaneditšwe ka fase
• Bapetša o be o beakanye • Bapetša o be o beakanye
goba godimo.
Botelele, bogodimo goba Botelele, bogodimo goba
bophara bja dilo tše pedi bophara bja dilo tše pedi Barutwana ba ka fetela go papetšo le peakanyo ya dilo tše tharo goba go feta. Se se
goba go feta ka go di bea goba go feta ka go di bea tsebja bjalo ka tatelantšho. Mehlala e akaretša:
kgauswi le kgauswi kgauswi le kgauswi
• Dihlopha tša barutwana tše di emego ka go furalelana ka diphere gore ba kgone
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela go ipea ka mothalo go thoma ka ba ba kopanakopana go ya go ba ba teleletelele;
ka papetšo mehlala: ka papetšo mehlala: le
teletšana, kopana, teletšana, kopana,
• Go bea dihlopha tša tharo goba go feta ka mothalo go thoma go teleletelele go ya
teleletelele, bopharana teleletelele, bopharana
go kopanakopana goba go thoma go bophara go ya go bosesane. Dilo tša maleba
• Akanya, ela, bapetša, e ka ba diphensele, dikrayone, mabotlelo, meseto ya pampiri, dieta bj.bj.
beakanya o rekhothe
Barutwana ba tšwetša pele kwešišo ya botelele ka nako ye tee le ge ba tšwetšapele
botelele o šomiša kelo
polelo ya go hlaloša botelele.
ye e sego ya semmušo
mehlala:go bala ka diatla, Bjale ka ge se, se sa nyake dinomoro, se ka dirwa mathomong a Karolo ya 1 pele
dikgato, botelele bja barutwana ba teefatša dinomoro tša bona le kgopolo ya tirišo go fihla go 5.
phensele, dibaledi bj.bj.
Le ge kelo e le mabokgoni a tirišo, barutwana ba tla swanelwa go dira mešongwana
• Hlaloša botelele bja dilo ya go ngwala, ye e ka akaretšago go thala le go khalara gore ba itlwaetše go
ka go bala le go bolela khalara le go diriša phensele le go itlwaetša go rekhota le go ela
botelele ka diyuniti tše e
sego tša semmušo
129 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
130 DIRERWA DINYAKWA TŠA
NEPIŠO GO KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A ye 24)
YA 1
NGWAGA
4.3 Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya Kelo ka moka ka Mphato wa 1 ke ye e sego ya semmušo. Ga go na kelo ya semmušo Thutišo tše 2
Boima semmušo semmušo ya boima ka tekanetšo ya diyuniti goba didirišwa ye e dirwago.
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša, Go šišintšwe gore dithutišo tša Mmetse di nepiše go boima Dikotareng tše pedi ka
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota ngwaga (Kotareng 1 le Kotareng 4). Nepišo Kotareng ya 1 e ka ba go papišothwii
boima o šomiša dikelo boima o šomiša dikelo mme ka go Kotara ya 4 barutwana ba ka šoma ka diyiuniti tša kelo tše e sego tša
tše di sa lekanetšwago tše di sa lekanetšwago semmušo. Barutwana ba ka itlwaetša le go teefatša dikgoplo tše ka nako ya go ikema
le tekanetšo mohlala, le tekanetšo mohlala, ya ngwaga ka moka.
diploko, ditena bj.bj diploko, ditena bj.bj
Papetšothwii ya boima bja dilo tša go swarega
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Šomiša polelo go • Šomiša polelo go
bolela ka ga papetšo bolela ka ga papetšo • Tlhabollo ya kwešišo ya boima le polelo ya go bolela ka bjona
mohlala, Bofefo, boima, mohlala, Bofefo, boima, Barutwana ba swanetše go thoma go nagana le go bolela ka boima ka go bapetša
bofefofefo, boimaima bofefofefo, boimaima dilo tše boima le tše bofefo. Ba topa selo se boima gomme morago ba tope sa bofefo.
• Hlaloša boima bja dilo Se se teefatšwa ka go bontšha dithalwa tše mo go tšona dilo tša boimaima le tša
ka go bala le go bolela bofefofefo di bapetšwago.
boima ka diyuniti tše e Ge barutwana ba ka kgona go bolela ka maganetši a boima le bofefo, barutwana ba
sego tša semmušo ka bapetša dilo tše pedi ba bolela gore ke efe ye e lego boimaima le ya bofefofefo.
.Se se ka dirwa ka go swara selo ka matsogong a mabedi gwa bapetšwa gore ke efe
ye e lego boimaima goba bofefofefo.
Barutwana ba swanetše go rekhotha mošomo ka moka e ba ka ka dithalwa goba ka
mešongwana ya papetšo.
• Bapetša boima ka go diriša sekala sa tekanetšo.
Ditekanetšo tša boima bja thekišo di ka dirišwa. Ge o se na tekanetšo ya boima bja
thekišo,o itirela ka go kgomaretša phere ya tše latelago mo hengareng: setšhelo sa
yokate,maragwana a mabotlelo a di litara tše 2 goba maragwana a lebotlelo la maswi
goba lepokisana la senotšididi la litara 1 (ditšhelo tša go swana di kgomaretšwa
mahlakoreng ohle a hengara).
• Barutwana ba ka thoma ka go bea dilo tša go swana mahlakoreng ohle a
tekanyetso,go bona gore motheo /bofase bja hengara bo rapame ge ditšhelo di na
le boima bja go lekana.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Barutwana ba bapetša dilo ka go bea ye tee lehlakoreng le lengwe le le lengwe go
bona gore ke efe ye e lego boimaima goba bofefofefo.
• Barutwana ba ka bapetša dilo ka go bea dilo tša go feta selo se tee mahlakoreng a
tekanetšo go bona go re ke selo se fe se tee se se nago le boima bja go swana le
bja se se ngwe mohlala, Dikhrayone tše 5 di na le boima bja go swana le sekero se
tee.
• Se se ka katološetšwa go tatelantšho, mo barutwana ba lekago boima bjo bo
amantšwego bja dipere tša dilo go fihla ge ba latelantšha dilo tše tharo goba go feta
go tšwa go tše bofefofefo go ya go tše boimaima goba go tšwa go tše boimaima go
ya go tše bofefofefo.
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA
NEPIŠO GO KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
YA 1 ye 24)
NGWAGA
4.3 Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya Diatheme di swanetše go kgethwa go akaretša diaetheme tše di kgolo tše bofefo le Thutišo tše 2
Boima semmušo semmušo diatheme tše nyane tša boima, mohlala, phakhete tša 250g ya letswai e bapetšwa
le 400g tša lepokisi la dikhonefleiki. Se se thuša barutwana go kwešiša go tloga
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša,
mathomong gore boima bo tswalana fela le bogolo ge selo sa go swana se kadilwe.
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota
boima o šomiša dikelo boima o šomiša dikelo Barutwana ba tšwetšapele kwešišo ya boima ka nako e tee le ge ba tšwetšapele
tše di sa lekanetšwago tše di sa lekanetšwago polelo ya go hlaloša boima.
le tekanetšo mohlala, le tekanetšo mohlala,
Ka ge se se sa nyake dinomoro, e ka dirwa ka pela ka go Kotara ya 1 pele barutwana
diploko, ditena bj.bj diploko, ditena bj.bj
ba teefatša kwešišo ya bona ya dinomoro le tirišo go fihla go 5.
• Šomiša polelo go • Šomiša polelo go
Go rekhota
bolela ka ga papetšo bolela ka ga papetšo
mohlala, Bofefo, boima, mohlala, Bofefo, boima, Le ge e le gore go ela ke mabokgoni a tiragatšo, barutwana ba swanetše gore ba dire
bofefofefo, boimaima bofefofefo, boimaima gape mošongwana ya go ngwalwa, yeo e akaretšago go thala le go khalara, bobedi
gore ba kgone go itlwaetša tšhomiso ya dikhrayone goba diphensele le gore ba
• Hlaloša boima bja dilo
itlwaetše go rekhota ge ba ela.
ka go bala le go bolela
boima ka diyuniti tše e
sego tša semmušo
131 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
132 DIRERWA DINYAKWA TŠA
NEPIŠO GO KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A ye 24)
YA 1
NGWAGA
4.4 Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya Mothamo ke eng? Bolumo ke eng? Mothamo ke bokaalo bjo selo se ka bo swarago Thutišo e 1
Mothamo/ semmušo semmušo (bokaalo ka moka bja sekgoba ka gare ga selo). Bolumo ke bokaalo bja sekgoba seo
bolumo selo se ka se tšeago. Lebotlelo le ka ba le mothamo wa dikomiki tše nne tša go tlala,
• Bapetša le go beakanya • Bapetša le go beakanya
fela mo nakong ye e itšeng e ka no ba le komiki e tee fela ya seela ka gare ga yona.
bokaalo bja seela bokaalo bja seela
Barutwana ka mphato wa 1, ga se ba letelwe go tseba phapano gare ga mothamo le
(bolumo) ka gare ga (bolumo) ka gare ga
bolumo.
ditšhelo tše pedi tše di ditšhelo tše pedi tše di
beilwego kgauswi le beilwego kgauswi le Kelo ka moka ka Mphatong wa 1 ga se ya semmušo. Ga go na kelo ya mothamo/
kgauswi. Barutwana ba kgauswi. Barutwana ba bolumo ye e dirwago ka dyiuniti tša tekanetšo.
MMETSE MPHATO WA 1-3
lekola ka go tšhela ka go lekola ka go tšhela ka go
Go šišintšwe gore dithutišo tša Mmetse di nepiše go mothamo/bolumo go dikotara tše
setšhelo sa boraro ge go setšhelo sa boraro ge go
tharo ka ngwaga (Kotara ya 1, kotara ya 2 le Kotara ya 4). Nepišo ka Kotareng ya 1
hlokega hlokega
e ka bo go tšwetšopele ya polelo go bolela ka ga diphetišo le dipapetšo ka bolumo,
• Bapetša le go beakanya • Šomiša polelo go bolela Kotara ya 2 e ka ba go papetšo thwii gomme go Kotara ya 3 barutwana ba ka šoma
bokaalo bja seela seo ka papišo mohlala, Go ka diyuniti tša kelo tše e sego tša semmušo. Barutwana ba ka no itlwaetša le go
ditšhelo tše pedi di feta, ka fase ga,ye e teefatša dikgopolo ka nako ya mošomo wa go ikemela ngwaga ka moka.
ka bo swarago ge di tletšego, ya go se be le
Dipapetšo thwii tša bolumo ka go ditšhelo
tladitšwe(mothamo) selo
Go tšwetšapele kwešišo ya bolumo le polelo ya go bolela ka yona
• Šomiša polelo go bolela
ka papetšo mohlala, Go Barutwana ba thoma go gopola le go bolela ka bolumo ka go bapetša gore go na le
feta, ka fase ga, ye e bokaalo bjo bokaakang ka gare ga ditšhelo tše pedi tša go swana swani-swani. (goba
tletšego, ya go se be le dithalwa tša ditšhelo tše pedi tša go swana swani) nepiša:
selo
• Ye e tletšego le ye e se nago selo
• Akanya, ela, bapetša,
• Go feta/ka fase ga
beakanya le go rekhota
mothamo wa ditšhelo • Go swana le
ka go šomiša dikelo
tše di sa lekanetšwago Barutwana ba ka tlatša ditšhelo tša bona ka meetse goba ka lešabašaba bj.bj.
mohlala, malepola le Ka ge se se sa nyake dinomoro, se ka dirwa ka pela ka Kotareng ya 1 pele barutwana
dikomiki ba teefatša kwesišo ya bona ya dinomoro le tirišo go fihla go 5.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Hlaloša mothamo wa Go rekhota
setšhelo ka go bala le
go bolela gore go tšea Le ge e le gore go ela ke mabokgoni a tirišo, barutwana ba swanetše gore ba dire
diyuniti tše kae tše e gape mešongwana ya go ngwalwa, yeo e akaretšago go thala le go khalara, gore ba
sego tša semmušo go itlwaetše:
tlatša setšhelo mohlala, • ba šomiša dikhrayone goba diphensele; le
Lebotlelo le na le
mothamo wa dikomiki • go rekhota ge ba ela.
tše nne
MPHATO WA 1 kotara ya 1
5. TŠHOMIŠO YA DATA
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TšA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
Go šoma ka kgoboketšo ya dilo
5.1 Kgoboketša le go beakanya Kgoboketša le go Go beakanya, kemelo le go hlaloša ke mabokgoni a bohlokwa a barutwana go Dithutišo tše 2
Kgoboketša le dilo Kgoboketša o beakanye beakanya dilo tšwelapela ka pela sekolong (bona dintlha tše bohlokwa ka mabokgoni a pele
go beakanya dilo tša go swarega tša ka ga nonomoro mo mathomong a dinoutse tša tlhathollo) Tshepedišo ye e hlabolla
Kgoboketša o beakanye dilo
dilo mehla mabokgoni ao barutwana ba tla a dirišago ge ba šoma ka tshwaro ya leboo la data.
tša swarega tša ka mehla .
5.2 Kemelo ya kgoboketšo ye Barutwana ba fiwa kgoboketšo ya dilo gomme ba laelwa go e beakanya. Mohlala:
Kemelo ya kgoboketšo ye
e beakantswego ya dilo ba fe sehlopha sa dibaledi tsa go swana o ba laele go di beakanya ka mebala, ba
Kemelo ya e beakantswego ya dilo
fe dikgoboketšo tsa mehuta ya dibaledi tša go swana le ditlankana tša marotho,
kgoboketšo Thala diswantšho tša dilo Thala diswantšho tša dilo dithapo tša diperekisi, mankgwari, dikhurumelo tša mabotlelo, mme barutwana ba
ye e tše kgobokeditšwego tše kgobokeditšwego. laelwa go di beakanya ka dihlopha.
beakantšwego
ya dilo Go ahlaahla le go bega Barutwana ba thala diswantšho tša dihlopha tše ba di dirilego. Ka tsela ye
ka kgoboketšo ya dilo tše barutwana ba rekhotha se ba se dirilego. Ba araba dipotšišo ka ga dihlopha.
5.3 Go ahlaahla le go bega beakantšwego
Ahlaahla le ka kgoboketšo ya dilo tše
beakantšwego • Efa mabaka a gore Mohlala
go bega ka
kgoboketšo e beakantšwe
kgoboketšo • Efa mabaka a gore “o hlophile bjang dibaledi tša gago?” “Ke dirile dihlopha tša mebala.”
bjang
ye kgoboketšo e beakantšwe “Sehlopha se se gologolo sa dibaledi ke sa mmala ofe? ” “Sehlopha sa ka se se
beakantšwego bjang. • Araba dipotšišo mabapi le
gologolo e be e le se sehubedu.”
ya dilo
• Araba dipotšišo mabapi le - Ka tsela yeo peakanyo
“O hweditše mehuta ye mekae ya mebala ya dibaledi? ” Ke be ke na le mebala ye
e dirilwego ka
- Ka tsela yeo peakanyo mehlano.”
gona(tshepetšo)
e dirilwego ka Barutwana ba ka hwetša dikgoboketšo tša bona. Mohlala: barutwana ba ka
gona(tshepetšo) - Gore dilo tše di
kgoboketša matlakala go tšwa sekolong, goba ba tliše ditshwaro tša go hloka selo
beakantšwego di
- Gore dilo tše di tša dijo go tšwa gae.
lebelelega bjang
beakantšwego di (setšweletšwa)
lebelelega bjang
(setšweletšwa) • Hlaloša kgoboketšo le
sethalwa.
• Hlaloša kgoboketšo le
sethalwa • Hlaloša mokgwa
wo kgoboketšo ye e
• Hlaloša mokgwa beakantšwego ka wona
wo kgoboketšo e
133 beakantšwego ka wona
MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 2
1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
134 KABO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
TLHABOLLO YA TEMOGOPALO:GO BALA KA DIPALOTLALO
1.1 Go bala dilo ka go se Go bala dilo ka go se Ke eng se se fapanago le sa Kotara ya 1?
Bala dilo fapoge go fihla go 50 fapoge go fihla go 20
Kotareng ya 2,Mehhutahuta ya dinomoro tša go bala e okeditšwe. Go sa na le
• Efa kakanyo ya go nepišo yago kwesisa gore palo ya mafelelo ye e fiwago leina e laetša nomoro ya dilo
amogelega ya nomoro ya • Efa kakanyo ya go ka seteng. Barutwana ba bala dilo tše okeditšwego ka go Kotara ya 2 ba swanetše
MMETSE MPHATO WA 1-3
dilo tse di ka lekolwago ka amogelega ya nomoro ya go ithuta go bea dilo maemong ge ba bala gore ge ba lekola go bala ga bona
go balwa dilo tse di ka lekolwago ka peakanyo e ba thuše go bala ga bonolo.
go balwa
Mohlala:
• Go bala ka go hlopha go Dibaledi tše di sa hlophiwago Dibaledi tše di beakantšwego ka dihlopa
a hlohleletšwa tša dibaledi
Kotareng ye barutwana ba tšwela pele go oketša mabokgoni a bona le go itlwaetša:
• Go bala ka moka;
• Go balela pele;
• Motheo wa palogohle; le
• Go šoma ka ditšweletšwa tša go ngwalwa.
Kotareng ya bobedi barutwana ba thoma go;
• Bala dilo tšeo ba ka se kgonego go di kgoma goba go di swara.
Mohlala:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Re botšiša barutwana:
Go na le dikarolo tše kae galaseng ya lefastere?
• Go bala ditiro
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.1 Go bala dilo ka go se Go bala dilo ka go se Mohlala:
Bala dilo fapoge go fihla go 50 fapoge go fihla go 20
Phaphatha ga 15.
• Efa kakanyo ya go • Efa kakanyo ya go
Swara menwana ye 8.
amogelega ya nomoro ya amogelega ya nomoro ya
dilo tše di ka lekolwago ka dilo tše di ka lekolwago ka Kakanyo
go balwa go balwa
Go akanya nomoro ya dilo sehlopheng go hlabolla mabokgoni a bohlokwa a go
• Go bala ka go hlopha go phopholetša. E thuša barutwana go bona ge e ba ba na le bonnete ka dikakanyo
a hlohleletšwa tša bona. Se se bohlokwa ge ba dira diophereišene: ba ka itekola go netefatša gore
dikarabo tša bona di a kgonega na.
Go bohlokwa go barutwana go bala diswantšho tša dilo tše di hlophilwego le tše
di sa hlopšhwago. Leka go bopa dihlopha tša dilo tše di hlophilwego le tše di sa
hlophiwago ka go botšiša barutwa go akanya gore ke efe ye e nago le tše ntši. Ba ka
akanya palo ya dilo ka gare ga seswantšho se sengwe le se sengwe. Ba ka ngwala
fase nomoro yeo. Gomme ba ka bala. Ba swanetše go bapetša kakanyo ya bona le
tše ba di badilego. Botšiša barutwana gore ba baletše bjang. Leka go hwetša ge e
ba barutwana ba bangwe ba baletše ka dihlopha
Go phopholetša
Barutwana ba oketša mabokgoni a go lemoga kgoboketšo ye nyane ya dilo.
Go bala ka dihlopha
Go thuša barutwana go bala ka go kgaotša ka dikgaotšo tša 2,5 le 10 ba nyaka
go hlopha dilo ka dipedi.dihlano le masome. Dikarata tša dinomoro di swanetše
go bontšhwa kgobokanyong ye nngwe le ye nngwe go bontšha nomoro ya dilo
tše di badilwego. Go bala ka dihlopha go lokišetša barutwana go kwešiša katišo
Sehlopheng sa gare.
Didirišwa:
Go nyakega tlhokomelo ya maleba ya ditlabakelo tše di dirišwago.
• Ditlabakelo tše di beakantšwego, go swana le lenti la go balela dipheta
• Abakhase ya go itlwaetša go balela ka dihlopha tša lesome
• Go dira mekgobo e 2, mekgobo ye 5 le lesome gomme ba bale tšohle
135 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
136 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.2 Balela pele le morago go Balela pele le morago go Ke eng se se fapanago le sa KOTARA YA 1?
Bala go • Ditee go thoma • Ditee go thoma nomorong Kotareng ya 2,barutwana bjaie ba bala go fihla ka 50 ka botee.
ya pele le nomorong ye nngwe le ye nngwe le ye nngwe
morago Gape ba bala ka go kgaotša ka le
ye nngwe magareng ga magareng ga 0-50
0-100 Go balela ka go kgaotša ga molomo
Balela pele ka Balela pele go Go bala ka go tshela ke leina le lengwe la go bala ka dihlopha.E thuša go hlabolla
temogo ya dipatronepalo. Go bala ka go tshela go hlohleletša barutwana go bala le
• Bo10 go thoma ka • Bo10 go thoma ka
go nagana ka dihlopha se se ba dirago gore ba be le bokgoni. Se se ba thuša gape
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
MMETSE MPHATO WA 1-3
go hlabolla mabokgoni a bona a go akanya.
nngwe le ye nngwe ya 10 nngwe le ye nngwe ya 10
magareng ga 1 le 100 magareng ga 1 le 50 Go balela ka dihlopha go dira gore ba lemoge ditswalano magareng ga dinomoro tša
go se šalane morago. E ala motheo wa go phethena dinomoro le wa katišo.
• Bo5 go thoma ka • Bo5 go thoma ka
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye Mešongwana yeo e katološitšwego
nngwe le ye nngwe ya 5 nngwe le ye nngwe ya 5
Tše ke tše dingwe tša ditšhišinyo tša ditsela tša go fapana tša go bala ka go tshela:
magareng ga 1 le 100 magareng ga 1 le 50
• Thoma ka go balela dinomoro tša go šalana morago fela go gatelelwa ye nngwe le
• Bo2 go thoma ka • Bo2 go thoma ka
ye nngwe ya bobedi. Mohlala: barutwana ba ka phaphatha diatla, ba bitša nomoro
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
ye nngwe le ye nngwe ya bobedi ka go hlaboša. Laela barutwana go bala, fela ba
nngwe le ye nngwe ya 2 nngwe le ye nngwe ya 2
bolela nomoro ye nngwe le ye nngwe ya bobedi ka hlogo. Se se ka oketšwa ka
magareng ga 1 le 100 magareng ga 1 le 20
gore barutwana ba bolele nomoro ya boraro, bone le bohlano fela.
• O ka arola phapoši ka dihlopha, mme tša šielana ka go bitša nomoro ye e latelago.
Mohlala: ge o arola phapoši ka dihlopha tše hlano sehlopha se sengwe le se
sengwe se tla bitša nomoro ye nngwe le ye nngwe ya bohlano.
• Kgopela barutwana go dira dipatrone tša go swarega bjalo ka go swara hlogo
ka palo ya mathomo, ba phuthe matsogo ba kgome magetla ka palo ya bobedi
ba phaphathe dirope tša bona ge ba goeletša nomoro ye nngwe le ye nngwe ya
boraro.
• Go betha goba go phaphatha go ya ka mmino go ka dirišwa mmogo le go bala ka
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
go tshela.
Dilo tša go bala di ka hlabolla mabokgoni a go bala ka molomo.
Ka phapošing, mešongwana ya go bala gantši e hlabolla mabokgoni a mmalwa a go
fapana. Go bala ka go tshela go ka tsebišwa bokaone ge go diragatšwa tlhopho ya
dilo.
Mešongwana yeo e katološitšwego
Dikriti tša dinomoro
Laela barutwana go laetša dinomoro tše ba di lemogago ge ba bala ka dipedi,dihlano,
masome. Efa mehutahuta ya dinomoro tše barutwana ba thomago ka tšona.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.2 Balela pele le morago go Balela pele le morago go Go fetela ditšeletšweng tša go ngwalwa
Bala go • Ditee go thoma • Ditee go thoma nomorong • Methalopalo –barutwana ba ka bontšha go balela ka go tshela ba šomiša
ya pele le nomorong ye nngwe le ye nngwe le ye nngwe mothalopalo.
morago ye nngwe magareng ga magaregg ga 0-50
• Ditatelano tša dinomoro -–Go ya mafelelong a Kotara barutwana ba ka be
0-100
ba feleletša tatelano ya dinomoro ye bonolo (bona dintlha tše bohlokwa ka
Balela pele ka Balela pele go dipatronepalo).
• Bo10 go thoma ka • Bo10 go thoma Mohlala:
palokatišanetšwa ye kapalokatišanetšwa ye
2, 4, 6, 8, –
nngwe le ye nngwe ya 10 nngwe le ye nngwe ya 10
magareng ga 1 le 100 magareng ga 1 le 50 5, 10, 15, 20, –
• Bo5 go thoma ka • Bo5 go thoma 10, 20, 30, 40, –
palokatišanetšwa ye kapalokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 5 nngwe le ye nngwe ya 5
magareng ga 1 le 100 magareng ga 1 le 50
• Bo2 go thoma ka • Bo2 go thoma
palokatišanetšwa ye kapalokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 2 nngwe le ye nngwe ya 2
magareng ga 1 le 100 magareng ga 1 le 20
137 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
138 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.3 Lemoga, laetša o bale Lemoga,hlaloša o bale Phapano ke efe go tšwa Kotareng ya 1?
Dikapalo le dinomoro dinomoro
Kotareng ya 2, tlhahlamano ya dinomoro, go tseba, go bala le go ngwala dikapalo le
mainapalo • Lemoga,laetša o bale • Lemoga, hlaloša o bale maina di a oketšega.
dikapalo 1 go fihla go dikapalo 1 go fihla go 50.
Go bala ka mothalopalo le dikriti tša dinomoro go tlwaetša barutwana go laetša,
100.
• Ngwala dikapalo 1 go fihla lemoga, bolela le go bala dikapalo
• Ngwala dikapalo 1 go 10.
Efa barutwana go itlwaetša go go okeditšwego ka go nepiša šedi ya bona go
fihla 20.
• Lemoga, hlaloša o bale dikapalo mo tikologong le go tše gatišitšwego.
• Lemoga, laetša o bale mainapalo 1 go fihla 10.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mohlala:
mainpalo 1 go fihla 10.
• Ngwala mainapalo 1 go
• Go lebelela nomoro ya matlakala, le dipuku
• Ngwala mainapalo 1 go fihla 10.
fihla 10. • Laetša matšatši a matswalo mo go tšhupamabaka
Mešongwana ye e katološitšwego
• Morutiši o fa ditaelo tše di latelago go hwetša nomoro, gomme barutwana ba
šomisa dipapetlakgadima go bontšha dikarabo.
- Hwetša nomoro ye e tlago pele ga 12
- Hwetša nomoro ye e tlago ka morago ga 12
- Nomoro ye fetago 11 ka 3
- Nomoro ye e fetwago ke 14 ka 1
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.4 Hlatholla, bapetša le go Hlatholla, bapetša le go Phapano ke efe go tšwa Kotareng ya 1?
Hlaloša, beakanya dilo go fihla go beakanya dilo go fihla go
Kotareng ya 2, barutwana ba tšwele pele ka:
bapetša le tše 20 tše 10
go beakanya • Go beakanya le go bapetša dilo;
• Hlaloša o bapetše • Hlaloša le go bapetša
dinomoro kgoboketšo ya dilo go ya kgoboketšo ya dilo go ya • Go beakanya le go bapetša dinomoro; le
ka bontši, bonyane, bontši ka bontši, bonyane, bontši
• Šomiša polelo ya go beakanya le go bapetša.
kudu, bonyanenyane, go kudu, bonyanenyane, go
feta, ka fase ga, go swana feta, ka fase ga, go swana Kotareng ye barutwana ba tšwele pele ka go beakanya le go bapetša dilo. Kotareng
le, bontši bja go swana le, le, bontši bja go swana le, ye barutwana ba tla thoma go hlama ditswalano magareng ga dinomoro ka go
phapano phapano nepiša go go feta ka tee le pedi, ka fase ka tee le pedi.
• Hlaloša o beakanya • Hlaloša le go beakanya • Ge go bapetšwa disete ba swanetše go kgona go hlaloša tše ka go re,’ke na le
kgoboketšo ya dilo go kgoboketšo ya dilo go dibaledi tše pedi go feta tša gagwe ‘goba o na le e tee ka fase ga tša ka‘.
tšwa go bontšintši go ya tšwa go bontši go ya go
go bonyanenyane bonyanenyane • Ge go bapetšwa dinomoro ba swanetše go tseba go re ‘tee go feta nne ke hlano
‘goba ‘šupa e feta hlano ka pedi’
Hlaloša, bapetša le go
beakanya dilo go fihla go Go aga temogo ya kgopolo ya ‘’tee go feta‘
tše 20 Hlaloša, bapetša le go Kgopolo ya e feta le ya e ka fase ke mathomo a tlhakantšho le go ntšha go e sego
beakanya dinomoro go10 ga semmušo. E dumelela barutwana go kwešiša bogolo bja nomoro gammogo le go
• Hlaloša le go bapetša
dipalotlalo go ya le ka e • Hlaloša le go bapetša beakanya dinomoro.
nnyane go, e kgolo go, go dipalotlalo go ya le ka e • Laela barutwana go bea sebaledi se tee mo sekgobeng sa mathomo se se se
feta, ka fase ga, e lekana nnyane go, e kgolo go, go nago selo sa “foreimi ya 5” ya karata. Botša barutwana go oketša ka go bea
le feta, ka fase ga, e lekana sebaledi kgauswi le sa mathomo.
le
• Hlaloša le go beakanya
dinomoro:
• Hlaloša le go beakanya
- Go tšwa go e dinomoro: Botšiša:
nnyanennyane go ya go
ye kgolokgolo - Go tšwa go e O na le tše kae bjale?
nnyanennyane go ya go O na le tše kae bjale?
- Pele ga, morago, mo ye kgolokgolo
gare/gare Tee go feta tee ke bokae?
- Pele ga, morago, mo
- šomiša mothalopalo gare/gare • Laela barutwana go bea le go oketše sebaledi se tee go “foreimi ya 5” ya karata
0–20 ya bona.
- O šomiša mothalopalo
• Hlaloša le go beakanya 0 -10
o šomiša polelo, mohlala,
139 pele, morago, ka gare/ • Hlaloša le go beakanya
gare o šomiša polelo, mohlala, Botšiša:
pele, morago, ka gare/ O na le tše kae bjale?Tee go feta pedi ke bokae?
MMETSE MPHATO WA 1-3
gare
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
140 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.4 Hlatholla, bapetša le go Hlatholla, bapetša le go • Laela barutwana go bea le go oketše sebaledi se 1 go “foreimi ya 5” ya karata ya
Hlaloša, beakanya dilo go fihla go beakanya dilo go fihla go bona.
bapetša le tše 20 tše 10
go beakanya
• Hlaloša o bapetše • Hlaloša le go bapetša
dinomoro kgoboketšo ya dilo go ya kgoboketšo ya dilo go ya
Botšiša dipotšišo:
ka bontši, bonyane, bontši ka bontši, bonyane, bontši
kudu, bonyanenyane, go kudu, bonyanenyane, go O na le tše kae bjale?
feta, ka fase ga, go swana feta, ka fase ga, go swana
Tee go feta tharo ke bokae?
le, bontši bja go swana le, le, bontši bja go swana le,
MMETSE MPHATO WA 1-3
phapano phapano O nyaka dibaledi tše kae go dira hlano?
• Hlaloša o beakanya • Hlaloša le go beakanya Botšiša, “o ka mpotša eng ka nomoro 4? (ke tee ka fase ga 5)
kgoboketšo ya dilo go kgoboketšo ya dilo go
O ka mpotša eng ka nomoro 2? (ke 3 ka fase ga 5)
tšwa go bontšintši go ya tšwa go bontši go ya go
go bonyanenyane bonyanenyane Go beakanya dinomoro
Hlaloša, bapetša le go Barutwana ba swanetše go beakanya dinomoro ba šomiša diswantšho tša go
beakanya dilo go fihla go fapana
tše 20 Hlaloša, bapetša le go
beakanya dinomoro go 10 • Go hlopha diswantšho
• Hlaloša le go bapetša
dipalotlalo go ya le ka e • Hlaloša le go bapetša Barutwana ba bapetša sehlopha sa dilo tše 9 le sehlopha sa dilo tse 2.
nnyane go, e kgolo go, go dipalotlalo go ya le ka e • Diswantšho tša methalo
feta, ka fase ga, e lekana nnyane go, e kgolo go, go
le feta, ka fase ga, e lekana Ge barutwana ba beakanya dinomoro ba ka šomisa bokgole gare ga dinomoro go
le tseba go re ke nomoro efe ye e lego ye kgolwane. Mehlala. Ba tla bolela go re 9 ke
• Hlaloša le go beakanya ye kgolo go 2 ka go re 9 e tla ka morago ga 2.
dinomoro:
• Hlaloša le go beakanya Peakanyo ya dinomoro e ka dirwa gantši ka nako ya go ikemela.
- Go tšwa go e dinomoro:
nnyanennyane go ya go Mošongwana ye e okeditšwego
ye kgolokgolo - Go tšwa go e Peakanyo ya dinomoro
nnyanennyane go ya go
- Pele ga, morago, mo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ye kgolokgolo Barutwana ba beakanya dikarata tša dinomoro go tšwa go 1 go ya go 13 go thoma
gare/gare ka ye nnyanennyane go fihla ka ye kgolokgolo.
- Pele ga, morago, mo
- šomiša mothalopalo gare/gare Barutwana ba fetola dikarata tša bona tsa dinomoro ka bogodimo go ya fase. Ba
0–20 kgatha dikarata tše dingwe le tše dingwe tše 4, ba di beakanya go tloga go ye
- O šomiša mothalopalo nyanenyane go ya go kgolokgolo gomme ba botšiša mogwera go lekola ge e ba
• Hlaloša le go beakanya 0 -10
o šomiša polelo, mohlala, e nepagetše. Ge ba kgona dikarata 4 tše ba ka kgetha go dikarata tše 5. Ba di
pele, morago, ka gare/ • Hlaloša le go beakanya bea ka tatelano ye e nepagetšego gomme ba ngwalolle dinomoro go tšwa go ye
gare o šomiša polelo, mohlala, nnyanennyane go ya go ye kgolokgolo
pele, morago, ka gare/
gare
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.4 Hlatholla, bapetša le go Hlatholla, bapetša le go Mešomo ya go ngwalwa
Hlaloša, beakanya dilo go fihla go beakanya dilo go fihla go
Barutwana ba swanetše ba swanetše go teefatša kwešišo ya bona ka go feleletša
bapetša le tše 20 tše 10
mešomo ya go ngwalwa.
go beakanya • Hlaloša o bapetše • Hlaloša le go bapetša
dinomoro Mehlala:
kgoboketšo ya dilo kgoboketšo ya dilo go ya
go ya ka bontši, ka bontši, bonyane, bontši Mo mafelelong a kotara ye ba swnateše go kgona go feleletša mehuta ya go swana
bonyane, bontši kudu, kudu, bonyanenyane, go ya mafoko:
bonyanenyane, go feta, feta, ka fase ga, go swana
1 go feta 3 ke________
ka fase ga, go swana le, le, bontši bja go swana le,
bontši bja go swana le, phapano 1 go feta 4 ke _______
phapano
• Hlaloša le go beakanya 1 ka fase ga 2 ke ________
• Hlaloša o beakanya kgoboketšo ya dilo go
kgoboketšo ya dilo go tšwa go bontši go ya go ____ ke 1 go feta 4
tšwa go bontšintši go ya bonyanenyane ____ ke 1 ka fase ga 3
go bonyanenyane
Hlaloša, bapetša le go
beakanya dilo go fihla go Hlaloša, bapetša le go
tše 20 beakanya dinomoro go 10
• Hlaloša le go bapetša • Hlaloša le go bapetša
dipalotlalo go ya le ka e dipalotlalo go ya le ka e
nnyane go, e kgolo go, nnyane go, e kgolo go, go
go feta, ka fase ga, e feta, ka fase ga, e lekana
lekana le le
• Hlaloša le go beakanya
dinomoro: • Hlaloša le go beakanya
dinomoro:
- Go tšwa go e
nnyanennyane go ya - Go tšwa go e
go ye kgolokgolo nnyanennyane go ya go
ye kgolokgolo
- Pele ga, morago, mo
gare/gare - Pele ga, morago, mo
gare/gare
- šomiša mothalopalo
0–20 - O šomiša mothalopalo
0 -10
• Hlaloša le go beakanya
141 o šomiša polelo, mohlala, • Hlaloša le go beakanya
pele, morago, ka gare/ o šomiša polelo, mohlala,
gare pele, morago, ka gare/gare
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
142 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše di Ke eng se se fapanego go Kotara ya 1?
di latelago ge o rarolla latelago ge o rarolla diplorara
Dithekniki Mo kotareng ye barutwana ba tsebišwa pedifatšo le go ripagare la mathomo.
dipalorara gomme o gomme o hlaloše ditharollo
tša go rarolla Lebelela dintlha tše bohlokwa ka fase ga karolo ya palelo.
hlaloše ditharollo tša tšona: tša tšona:
palorara
Mo mafelelong a kotara ye, barutwana ba thoma go rarolla dipalontšu ba šomiša
• Ditlabakelo tša go • Ditlabakelo tša go
dithekniki tše di latelago:
swarega, mohlala, swarega, mohlala, dibaledi
dibaledi • dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega
• Diswantšho tša go thala
• Diswantšho tša go thala kanegelo ya palo • go aga le go hlahlamolla dinomoro
MMETSE MPHATO WA 1-3
kanegelo ya palo
• Go aga le go hlahlamolla • pedifatšo le go ripagare
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
dinomoro
• Go pedifatša le go
dithalwa goba ditlabakelo tša go swarwa
• Go pedifatša le go ripagare
ripagare Barutwana ba tla tšwelapele go thala diswantšho le go šomiša ditlabakelo tša go
• Methalopalo ya go
swarega go rarolla palorara. Go bohlokwa go re diswantšho le dithalwa di be le
• methalopalo thekgwa ke ditlabakelo
dinomoro gammogo le mafokopalo.
tša go swarega
mohlala:dipheta tša go Go aga le go hlahlamolla
bala
Ye ke ye nngwe ya dithekniki tše bohlokwa go Sehlopha sa Fase. Tšhomišo ya
thekniki ye, go dumelela barutwana go kgaola le go kopantšha gape dinomoro go
thuša go dira go re palelo e be bonolo.
Mohlala
6 + 4 → 5 + 1 + 4 → 5 + 5 → 10
Thekniki ye e šomišwa gantši go Sehlopha sa Gare.
Pedifatšo le go ripagare
Thekniki ye e hlakahlakane gomme e nyaka kwešišo ye e tiilego ya dinomoro.
Barutwana ba ba kgonago go kgetha se bjalo ka thekniki ba fetogafetoga mo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
mekgwanakgwaneng ye ba e šomišago.
Mo kotareng ye, barutwana ba thoma go pedifatša dinomoro ka lebaka la go re ba
balela go fihla go 10.Pele ga ge pedifatšo le go ripagare go ka šomišwa bjalo ka
mokgwana wa palelo di swanetše go rutwa
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše di Mo kotareng ya 2 barutwana ba fiwa mafokopalo gomme ba botšišwa: “ na re ka
di latelago ge o rarolla latelago ge o rarolla diplorara šomiša bjang pedifatšo go humana karabo ya 5 + 6 = ¨?” barutwana ba lemoga
Dithekniki
dipalorara gomme o gomme o hlaloše ditharollo go re 5 le 6 di batamelane. Ditlabakelo tša go swarega di šomišwa go laetša go re:
tša go rarolla
hlaloše ditharollo tša tšona: tša tšona: “ke yo dira pedifatšo ya 5, ye e lego dihlopha tše pedi tša 5. Ke oketša bohlano ba
palorara
ba bedi go hwetša 10 gomme ke na le ye tee ye e šetšego ye ke swanetše go e
• Ditlabakelo tša go • Ditlabakelo tša go
hlakantšha. Karabo ke 11. Ba šomiša polelo ya bona goba dithalwa, barutwana ba
swarega, mohlala, swarega, mohlala, dibaledi
ka tšwela pele go šomiša thekniki ye. Ge ba fihla go Mphato wa 3 barutwana ba tla
dibaledi
• Diswantšho tša go thala kgona go diragatša thekniki ge ba balela dinomoro tša meno ye meraro.
• Diswantšho tša go thala kanegelo ya palo
Mo kotareng ye, barutwana ba tla šomiša go pedifatša le go ripagare ka tsela ye e
kanegelo ya palo
• Go aga le go hlahlamolla latelago:
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro
Pedifatšo:
dinomoro
• Go pedifatša le go
• Dipaesekele tša maotwana a mararo tše pedi, ke maotwana a makae?
• Go pedifatša le go ripagare
ripagare • Jasmine le Noah ba na le dimabole tše 4 yo mongwe le yo mongwe. Ke dimabolo
• Methalopal ya go thekgwa
tše kae ge di le ka moka ?
• methalopalo ke ditlabakelo tša go
swarega mohlala:dipheta Barutwana ba ka thala diswantšho gomme ba šomiša ditlabakelo tša go swarega go
tša go bala laetša go re nomoro e pedifaditšwe.
Go ripagare:
• Go kotara ya 2 barutwana ba itlwaetša go ripagare go re ba tle ba kgone go e
šomiša bjalo ka thekniki go Kotara ya 3.
• Go pedifatša le go ripagare go swanetše go itlwaetšwa maemong ao a se nago
kamano.
Methalopalo
Go šomiša methalopalo go balela go thuša barutwana go:
• rekhota go gopola ga bona;
• go latišiša dikgopolo tša bona; le
• ba le seswantšho sa go rekhota se ba ka se šomišago go hlaloša tsela ye ba ka
rarollago palorara.
Barutwana ba šomišitše methalopalo go tloga go Kotara ya 1
Ge barutwana ba ntše ba tšwelapele go sehlopha sa Fase, ba swanetše go
hlohleletšwa go šomiša methalopalo ka ditsela tše di oketšegilego tša go raragana.
143 Go kotara ya 1, barutwana ba baletše pele ka botee. Se se laetšwa go mothalopalo
ka go tshela go botee.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
144 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše Mehlala 1:
di latelago ge o rarolla di latelago ge o rarolla
Dithekniki Go na le bašemane ba 5 le banenyana ba 4 ba ba dirago dithutišo tša tlaleletšo tša
dipalorara gomme o hlaloše dipalorara gomme o hlaloše
tša go rarolla bokgabo sekolong. Go na le barutwana ba bakae phapošing ya bokgabo?
ditharollo tša tšona: ditharollo tša tšona:
palorara
• Ditlabakelo tša go • Ditlabakelo tša go
swarega, mohlala, swarega, mohlala,
dibaledi dibaledi
• Diswantšho tša go thala • Diswantšho tša go thala
MMETSE MPHATO WA 1-3
kanegelo ya palo kanegelo ya palo Go kotara ya 2 barutwana ba ka tšwelapele go balela pele ka botee, fela ba ka
hlohleletšwa go šomiša nomoro go laetša go balela pele ka dihlopha.
• Go aga le go hlahlamolla • Go aga le go hlahlamolla
dinomoro dinomoro Mehlala 2:
• Go pedifatša le go • Go pedifatša le go Barutwana ba ka no hlahlamolla 4 ka dihlopha tše 2. Mothalopalo o tla bontšha
ripagare ripagare mefofo ya bo2 go tšwa go 5.
• methalopalo • Methalopal ya go thekgwa
ke ditlabakelo tša go
swarega mohlala:dipheta
tša go bala
1.7 Rarolla dipalorara go Rarolla dipalorara go Ke eng se se fapanego go Kotara ya 1?
Go kamano gomme o hlaloše kamano gomme o hlaloše
Mo kotareng ye, barutwana ba itlwaetša dipalontšu le go ba le boitshepo ka go
hlakantšha tharollo ya gago ya marara tharollo ya gago ya marara
šomiša dithekniki tše dingwe ge ba rarolla dipalorara. Nepišo mo kotareng ye e
le go ntšha o aparetša tlhakantšho, go o aparetša tlhakantšho, go
tla ba go go rekhota. Barutwana ba tla ngwala mafokopalo bjalo ka rekhoto ya
ntšha ka dikarabo tša go Ntšha ka dikarabo tša go
go ngwalwa ya marara go fihla go 5. Barutwana ba tla tšwela pele go šomiša
fihla go 20. fihla go10.
ditlabakelo tša go swarwa le dithalwa go laetša kemelo ya palelo go tšwa go 5 go ya
go 10.
Lebelela mehuta ya marara ao a ka dirwago mo kotareng ye go tšwa dintlheng tše
bohlokwa tša Kotara ya 1. Oketša tlhahlamano ya dipalo go ya go 10.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.8 Rarolla dipalontšu go ya ka Rarolla dipalontšu go ya ka Tlhahlamano ya dinomoro ya palelo mo kotareng ye, e dumelela barutwana go
Tlhakantšho- kamano gomme o hlaloše kamano gomme o hlaloše thoma tlhakantšhopoeletšo. Go bala go fihla go 10 go dumelela go rekhota.
poeletšo go tharollo ya gago ya bothata tharollo ya gago ya bothata
Mohlala:
iša go go o aparetša tlhakantšho, go o aparetša tlhakantšho, go
atiša Ntšha ka dikarabo tša go Ntšha ka dikarabo tša go • 1+1+1
fihla go 20. fihla go10
• 2+2+2+2
• 3+3+3
Kotara ya 1 e aga kgopolo le kwešišo ya tlhakantšho gomme barutwana ba
swanetše go kgona go hlakantšha dihlopha tše di lekanago .
Mo kotareng ye, barutwana ba tla šoma ka dipalontšu tše di tla tišago
seswantšhokgopolo sa tlhakantšhopoeletšo.
Tlhakantšhopoeletšo gantši e tsebišwa barutwana bjalo ka dihlopha tša dinomoro
tše di lekanago. Mathomong barutwana ba tla tsebišwa ditlhopho tša go lekana tša
tšatši ka tšatši.
Dipalorara tša go ama tlhakantšhopoeletšo ka moka ke tša sebopego:
• Dihlopha tša 2: matsogo, maoto, masokisi, diklafo, dieta, mahlo, ditsebe,
maotwana a paesekela a:
• Dihlopha tša 3: maotwana a paesekela ya maotwana a mararo, merumo ya
maotwana a mararo
• Dihlopha tša 4: maotwana a koloi, maotwana a setulo
• Dihlopha tša 5: menwana ya matsogo, menwana ya maoto
Polelo tlhakantšhopoeletšo e bohlokwa. Barutwana ba swanetše go fiwa sebaka sa
go hlatholla se ba se bonago.
Go rekhota diswantšho tša tlhakantšhopoeletšo
• Šomiša ditlabakelo tša go swarwa
• Barutwana ba tla laetša dipalelo tša bona ba šomiša ditlabakelo tše di
hlophilwego.
• Ka diswantšho fela
• Barutwana ba tla thala diswantšho tša go laetša ka tsela yeo ba hlophilego ka
gona go oketša.
145
• Go rekhota ka diswantšho le ka dinomoro
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Diswantšho di tla bontšha dithalwa tše di thekgwago ke dinomoro.
• Go fetela go ditšweletšwa tša go ngwalwa
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
146 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.11 • Lemoga le go šupetša • Lemoga le go šupetša Go ruta barutwana ka ga tšhelete, o hlaloša dikgopolo tše di latelago:
Tšhelete tšhelete ya Afrika Borwa tšhelete ya Afrika Borwa • Seo tšhelete e lego sona
- dikhoine 5c, 10c, 20c, ya dikhoine
• Ke ka lebaka la eng tšhelete e le bohlokwa
50c, R1, R2 • Rarolla marara tšhelete
• tsela yeo tšhelete e šomišwago ka gona mo letšatšing le lengwe le le lengwe la
- Tšhelete ya pampiri. o akaretša palomoka le
bophelo
R10 le R20 tshentšhi go fihla go le ka
disente go fihla go • tsela yeo barutwana ba balago tšhelete
• Rarolla marara a tšhelete
Barutwana ba ithuta ka tšhelete pele ba etla sekolong. Barutwana ba bangwe ba
o akaretša palomoka le
ka ba le kgopolo ya boleng bja tšhelete gomme ba kgona go lemoga le go maina a
tshentšhi ka disente go
MMETSE MPHATO WA 1-3
dikhoine le a tšhelete ya pampiri.
fihla go 20c diranta go
fihla go R20. Mo kotareng ye, barutwana ba swanetše go ithuta kgopolo ya motheo ya go šomiša
tšhelete go maemo a tiragatšo. Se se dirwa ka maemo a tiragatšo go swana le go
bapala thaloko ya tša mabenkele.
• Tliše tšhelete ya Afrika Borwa ya dikhoine gammogo le ya dipampiri ya go lekana
R20 le R10 sekolong. Barutwana ba phopholetša mophetho wa dikhoine gomme
ba ahlaahla go re di fapana bjang. Ba ahlaahla dika tše di lego mo tšhelete ye
nngwe le ye nngwe ya dikhoine le go tšhelete ya dipampiri.
• Barutwana ba bea dikhoine ka fase ga pampiri ye sesane gomme ba šomiša
sengwalelo se boleta go gohla mo godimo ga tšona, mohlala, Diphensele tša go
khalara goba dipastele. Ba ripa dikhopi, ba di kgomaretša ka gare ga dipuku tša
bona tša go ngwalela ba fa dikhoine maina.
• Ba gatiša le go ripa diswantšho tše ntši tša dikhoine tša 5c, 10c le 20c Ba
kgomaretša kopantšho ya dikhoine tše di ka dirago 20c le 10c, mohlala, 20c = 10c
le 5c le 5c
• 20c = 5c le 5c le 5c le 5c
• Palomoka ya go fihla go 20c–dikhoine fela
- Barutwana ba šetše ba tseba ka tsela ye ba tla balago ka bohlano-bohlano le
bolesome-lesome gomme ba šomiša tsebo ye go hwetša dipalomoka.
- Morutiši o fa morutwana wo mongwe le wo mongwe dikhophi tša pampiri tša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
dikhoine 5c, 10c le 20c.
• O ba botša go re ba ntšhe khoine efe, mohlala, dikhoine tše tharo tša 5c.
• Ba bala ka bo-hlano goba ba dira tlhakantšhopoeletšo, 5c+5c+5c.
- Morutiši o laela barutwana go ntšha 20c ba šomiša dikhoine tša go fapana. Ba
swanetše go bona go re yo mongwe le yo mongwe o ntšha dikhoine tša 5c tše
pedi le e tee ya 10c.
- Barutwana ba feleletša letlakatšhomo mo ba bontšago go re ba nyaka khoine
efe go dira palomoka ya 20c.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.11 • Lemoga le go šupetša • Lemoga le go šupetša Mohlalo: 20c = 10c + 10c or 5c+ 5c + 5c + 5c= 20c or 5c+5c + 10c =20c
Tšhelete tšhelete ya Afrika Borwa tšhelete ya Afrika Borwa
• Efa tshentšhi o efa dikhoine fela
- dikhoine 5c, 10c, 20c, ya dikhoine
50c, R1, R2 - Morutiši o dira ntšho ya dikhoine ka tiragatšo le barutwana mohlala, Ba Ntšha
• Rarolla marara tša tšhelete
dikhoine tša 5c go dira tšhelete ya go fihla go 20c.
- Tšhelete ya pampiri. o akaretša palomoka le
R10 le R20 tshentšhi go fihla go le ka - Morutiši o a botšiša: “Ge o lefela molefiši 15c, ke bokae ye e šetšego?”
• Rarolla marara a tšhelete disente go fihla go barutwana ba ba hwetšago bothata go šoma fela ka dikhoine šomiša dibaledi go
o akaretša palomoka le ba thekga.
tshentšhi ka disente go - Barutwana ba feleletša matlakatšhomo mo ba šomago ya diatheme tše ba di
fihla go 20c diranta go rekilego ka 20c goba ka fase.
fihla go R20.
Mehlala:
- 10c–5c = 5c
- 20c–10c =10c–botlalo bja masome
- 20 -5c–5c–5c = 5c –poeletšo ya go ntšha
DIPALELO TšE DI SEGO TšA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Šomiša dithekniki tše di Šomiša dithekniki tše di Ke eng se se fapanego go kotara ya 1?
Dithekniki latelago ge o diragatša latelago ge o diragatša
Go kotara ya 2, barutwana ba thoma go balela go fihla go 10. Go šoma ka gare ga
(mekgwa palelo: palelo:
kgolo ye ya dinomoro, go re go re go balela dithekniki go ka tšwetšwapele goba gwa
goba mek-
• Ditlabakelo tše di • Ditlabakelo tše di diragatšwa
gwanakg-
swaregago, mohlala, swaregago, mohlala,
wana) Mekgwanakgwana ye e ya diragatšwa go karolo ya palorara ya dinomoro.
dibaledi dibaledi
Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Thala diswantšho • Go aga le go hlahlamolla
dinomoro Go aga le go hlahlamolla mesongwana go tšwetšapele temogo ya barutwana ya
• Go aga le go hlahlamolla
kamano ya bogolo bbja dinomoro. Mošongwana ye e ala motheo wa diophareišene.
dinomoro • Pedifatša le go ripagare
Go kgaola le go kgokantšha dinomoro go ka thuša go dira dipalelo go re di be
methalopalo e thekgwa ke
• Pedifatša le go ripagare bonolo. Go itlwaetša ga ka mehla go mohuta wo wa mošongwana go hlohloletša
ditlabakelo tša go swarwa,
barutwana go e šomiša bjalo ka mokgwanakgwana wa mmetse.
• methalopalo mohlala, diphetha tša go
balela Pedifatšo le go ripagare
Pele ga ge pedifatšo le go ripagare di šomišwa bjalo ka mokgwanakgwana wa go
balela di swanetše go kwešiswa le go diragatšwa pele.
• Somiša ditlabakelo tša go swarwa
147
Se se ka dirwa ka taelo thwii. Botša le go bontšha barutwana go re go na le
dikotana tše hlano tša go balela le go re ba tlo ‘pedifatša’ bokaalo bja go ala
MMETSE MPHATO WA 1-3
dikotana tše dingwe gape tše hlano.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
148 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.12 Šomiša dithekniki tše di Šomiša dithekniki tše di • Go fetela go ditšweletšwa tša go ngwalwa o somiša diswantšho.
Dithekniki latelago ge o diragatša latelago ge o diragatša
• Barutwana ba swanetše go fiwa diswantšho tša pedifatšo gomme ka fao di ka
(mekgwa palelo: palelo:
emela dibopego tša diswantšho.
goba mek-
• Ditlabakelo tše di • Ditlabakelo tše di swarega
gwanakg- O šomiša dinomoro
swaregago, mohlala, gomohlala, dibaledi
wana)
dibaledi Barutwana ba ka thoma ka go feleletša mafoko go swana le:
• Go aga le go hlahlamolla
• Thala diswantsho dinomoro Pedifatšo ya 1 ke.
• Go aga le go hlahlamolla • Pedifatša le go ripagare Pedifatšo ya 2 ke
MMETSE MPHATO WA 1-3
dinomoro
• methalopalo e thekgwa ke Pedifatšo ya 3 ke
• Pedifatša le go ripagare ditlabakelo tša go swarwa
Pedifatšo ya 4 ke
mohlala, diphetha tša go
• methalopalo
balela Methalopalo e thekgwa ke ditlabakelo tša go swarega
Ge o šomiša methalopalo bjalo ka thekniki go kgona go balela, barutwana ba
swanetše go re sa pele ba be ba šomišitše:
• ‘Ditlabakelo mothalo’ tše dingwe, mohlala, diphetha tša go bala, latišišo ya
dinomoro;
• Mothalopalo wa go balela pele le morago;
• Mothalopalo go bea ka maemo le go beakanya.
Mothalopalo wo o beakantšwego o swanetše go šomišwa (gape o loketše) ge
barutwana ba dira tlhakantšho le ntšho. Mothalopalo wo o beakantšwego o
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO swanetše go laetša dinomoro ka moka go ona.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Ke eng se se fapanego go Kotara ya 1?
Go 1 -20 1 -10 Go kotara ya 2, Tlhahlamano ya dinomoro e oketšegile go tšwa go 5 go ya go 10.
hlakantšha Mo kotareng ye, barutwana ba tla thoma go kwešiša:
• Hlakantšha go fihla go 20 • Hlakantšha go fihla go 10
le go ntšha
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 10 • Mokgwa wa phaphantšhotatelano; le
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a • Tswalano gare ga tlhakantšho le ntšho
nepagetšego (+, –, =,£) nepagetšego (+, –, =,£) Pele barutwana ba ka tsebatšwa dika tša tlhakantšho le go ntšha, barutwana ba
• Itlwaetše dipofantšho tša • Itlwaetše dipofantšho tša swanetše go ba ba na le maitemogelo a mantši a:
dinomoro go fihla go 10 dinomoro go fihla go 7 • bala ka moka;
• balela pele go tšwa go nomoro ye kgolo;
• šomiša le go kwešiša polelo ya tlhakantšho le go ntšha; le
• go beakanya le go bapetša dinomoro.
Mo kotareng ye, barutwana ba tšwelapele go aga kwešišo ya bona ya tlhakantšho le
go ntšha.
Go hlakantšha le go ntšha go sa tswalana ka matla le palelo. Kgopolo ya 1 e feta
goba 2 ka fase e sa šomišwa ka go re e tswalanywa le nomoro ye e latelago mo
tatelanong ya go bala.
Mo kotareng ye, barutwana ba tla šomiša dika ge ba ngwala mafokopalo ka mehla
le gona ka boitshepo. Tšwetšopele ge go šomišwa dika e swanetše go šetšwa ka
tlhokomelo.go bohlokwa go re barutwana ba kwešiše ditlhalošo tša go fapana tšeo
di tswalanago le seka/leswao. Barutwana ba swanetše go kgona go kwešiša le go
šomiša maswao a go swana le hlakantšha, oketše, ka moka, ka moka di dira, ntšha,
phapano gare ga le go ntšha pele dika/maswao a ka tsebagatšwa
Barutwana ba swanetše go re sa pele ba kgone go araba dipotšišo go swana le 3 le
2; 5 ntšha 3, pele ga ge seka se ka somišwa
Go rekhota diswantšho
Go balela go fihla go 10 go ra go re barutwana ba tla tšwelapele go rekhota dipalelo
tša bona ba šomiša:
• dithalwa le ditlabakelo tša go swarega;
• diswantšho le dinomoro; goba
149 • dinomoro fela.
Go ya mafelelong a kotara, ka gare ga tlhahlamano 0 ya dinomoro 1 go ya go 5,
barutwana ba swanetše go ba le boitshepo bja go diriša dinomoro fela ntle le go
MMETSE MPHATO WA 1-3
thala diswantšho tša go bontšha dipalelo tša bona.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
150 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Mekgwanakgwana ya go balela ge go tlhakantšhwa le go Ntšha
Go 1 -20 1 -10
Go hlakantšha ka go bala tšohle
hlakantšha
• Hlakantšha go fihla go 20 • Hlakantšha go fihla go 10
le go ntšha Barutwana ba tla thoma go 1 ba bala go fihla go 5 morago ba tswela pele ka go bala
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 10 go fihla go 7
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a
nepagetšego (+, –, =,£) nepagetšego (+, –, =,£)
• Itlwaetše dipofantšho tša • Itlwetše dipofantšho tša Go tlhakantšha ka go balela pele.
MMETSE MPHATO WA 1-3
dinomoro go fihla go 10 dinomoro go fihla go 10
5
Barutwana ba tla balela pele go thoma go 5 go fihla go 7
Thekniki ye e tloga e phethagatša go feta go balela pele ka tee ka tee. Barutwana
ba tla šomiša thekniki ye go fetiša ka ge tlhahlamano ya dinomoro tša go balela e
oketšega
Go balela pele ka go thoma ka nomoro ye kgolo
6
Barutwana ba balela pele go thoma ka nomoro ye kgolo elego 6, ba balela pele go
fihla go 8
Go Ntšha ka go tšea
7–3 =
7=4+3
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
7- 3 = 4
Ge go rekhotiwa go ntšha barutwana ba ka putla tše dingwe tša diswantšho go
laetša go tšea.
Go Ntšha ka go balela pele
6–2=¨
Barutwana ba ka balela pele go thoma go 2 go fihla ka 6. Ba hloka go ela hloko gore
ba badile dinomoro tše kae go thoma go 2 go fihla go 6
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Go Ntšha ka go balela morago
Go 1 -20 1 -10
8–2=¨
hlakantšha
• Hlakantšha go fihla go 20 • Hlakantšha go fihla go 10
le go ntšha
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 10
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a
nepagetšego (+, –, =,£) nepagetšego (+, –, =,£)
Barutwana ba ka thoma go nomoro ye kgolwanyane,e lego 8, gomme ba balela
• Itlwaetše dipofantšho tša • Itlwaetše dipofantšho tša morago ka kgato tše pedi go ya go 6
dinomoro go fihla go 10 dinomoro go fihla go 10
Go aga le go hlahlamolla dinomoro
Se se ka dirwa ka ditsela tša go fapana.
7=4+3
7=4+3
Dipofantšho tša dinomoro
Kotareng ye barutwana ba itlwaetša dipofantšho tša dinomoro go fihla go 7. Se se
ka tšweletšwa ka diswantšho le dipalofoko go šomišwa mehuta ya diswantšho.
151 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
152 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Go tlhakantšha
Go 1 -20 1 -10
Mohlala:
hlakantšha
• Hlakantšha go fihla go 20 • Hlakantšha go fihla go 10
le go ntšha Go dira 6 goba go hwetša bagwera ba 6 ka go šomiša diswantšho le dinomoro
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 10
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a
nepagetšego (+, –, =,£) nepagetšego (+, –, =,£)
• Itlwaetše dipofantšho tša • Itlwaetše dipofantšho tša Mohlala wa 1
MMETSE MPHATO WA 1-3
dinomoro go fihla go 10 dinomoro go fihla go 7 le di dira
Mohlala wa 2
le di
zwidira
ita
Mohlala wa 3
le di dira
Go dira 6 ka go šomiša diswantšho le dinomoro. Tagafatša ka mebala go bontšha 6
ka ditsela tša go fapana.
__________ le ________ di dira 6
Go šomiša dinomoro fela
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Nyalantšha diphere tša dinomoro go dira 6:
1 2
3 4
5 5
4 3
2 1
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Go dira palophatlotatelano
Go 1 -20 1 -10
Kotareng ye barutwana ba thoma go lemoga molawana wa phapantšhotatelano wa
hlakantšha
• Hlakantšha go fihla go 20 • Hlakantšha go fihla go 10 go hlakantšha ntle le go tseba lereo.
le go ntšha
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 10 Mohlala:
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a Bala dikhutlotharo
nepagetšego (+, –, =,£) nepagetšego (+, –, =,£)
• Itlwaetše dipofantšho tša • Itlwaetše dipofantšho tša
dinomoro go fihla go 10 dinomoro go fihla go 7
6+2=¨
2+6=¨
Go ngwala dipalontšu tša go tswalana le tlhakantšho le ntšho - Go kwešiša
dikamano magareng ga tlhantšho le ntšho
Kotareng ye barutwana ba ithutela go tseba go ngwala palofoko ya ntšho ba e
ngwalela palofoko ya tlhakantšho.
Mohlala:
4 + 2 = 6 le 6 – 2 = 4
2 + 4 = 6 le 6 – 4 = 2
Leswao la e lekana leLeswao la e lekana le ga se la swanela go tsebišwa ka pela.
Go ka thuša go šomiša dika ka tsela ye e fetofetogago le go fa barrutwana monyetla
wa go šomiša mesebe sebakeng sa leswao la e lekana le.
Mohlala:
Mmogo di dira
4 and 2 →
6
153 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
154 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Go šomiša methalopalo
Go 1 -20 1 -20
Tsebatša go ntšha go fihla ka 10 mo mothalothetong.
hlakantšha
• Hlakantšha go fihla go 20 • Hlakantšha go fihla go 20
le go ntšha Morutiši o šomiša mothalotheto go ntšha dinomoro go fihla ka 10 mohlala.
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 20
Mohlala: Mmutla o fofa go fihla go, wa fofela morago ga 2 wa ema go 3.Bjale 5-3
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a
nepagetšego (+, –, =,£) nepagetšego (+, –, =,£)
Itlwaetše dipofantšho tša Itlwaetše dipofantšho tša
MMETSE MPHATO WA 1-3
dinomoro go fihla go 10 ya dinomoro go fihla go 10 ya
dinomoro: 1 -20 dinomoro: 1 -10
• Hlakantšha go fihla go 20 • Hlakantšha go fihla go 10
Mešomo ya go ngwala
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 10
Barutwana ba swanetše go fiwa mohuta wo o nabilego wa diswantšho go thekga
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a kwešišo ya tlhakantšho le ntšho Gape ba nyaka mešomo ya go ngwala ye e
nepagetšego (+, –, =,£) nepagetšego (+, –, =,£) botšišago botse ka:
• Itlwaetše dipofantšho tša • Itlawetše dipofantšho tša • Go bala go ya pele;
dinomoro go fihla go 7 dinomoro go fihla go 7
• Go hlakantšha ka go balela pele go thoma nomorong ye kgolwane; goba
• Go ntšha ka go bea leswao la sefapano diswantšhong go laetša go ntšha.
Kgopolo ya go pedifatša
Tlhahlamano ya dinomoro ye barutwana ba šomago ka yona e ba dumelela go
ka thoma go pedifatša. Se se ka tsebišwa ka ditsela tše ntši ebile se ka dirwa ge
barutwana ba bala dilo.
Mohlala: Barutwana ba ka dira dihlopha tša dibaledi tše 2, dibaledi tše 4, dibaledi
tše 6, dibaledi tše 8, dibaledi tše 10. Dipalofoko di swanetše go ba le diswantšho,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Pedifatšo ga 1 ke.. Pedifatšo ga 2 ke… Pedifatšo ga 3 ke…
Pedifatšo ga 4 ke.. Pedifatšo ga 5 ke…
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.14 • Tlhakantšhopoeletšo (go • Tlhakantšhopoeletšo (go Go fapana eng Kotareng ya 1 ?
Tlhakan- ra gore nomoro ya go ra gore nomoro ya go
Kotareng ya 2,barutwana ba thoma go dira tlhakantšhopoeletšo go fihla go 10
tšhopoeletšo swana) go fihla ka 20. swana) go fihla ka 10
Ge barutwana ba na le temogo ye botse ya dinomoro 1 go fihla go 5,
go iša go go • Šomiša maswao a • Šomiša maswao a tlhakantšhopoeletšo e tla kwešišega mo go bona.
atiša maleba (+, =, ¨) maleba (+, =, ¨)
Tlhakantšhopoeletšo e swanetše go tsebišwa go barutwana bjalo ka dihlopha tša
dinomoro tša go swana.
Go šoma ka dilo tše hlophilwego go bohlokwa go kwešišeng katišo. Barutwana ba
swanetše go kgona go
• dira dihlopha tša go lekana tša dilo;
• hlaloša peakanyo: le;
• go bala palomoka ya dinomoro tša dilo.
Mathomong barutwana ba tla bala ka motšo o tee fela ge ba thoma go thelela ka
go bala ka go tshela ba tla bala dilo tše di beakantšwego ka bobedi, bohlano goba
masome.
Barutwana ba swanetše go utollelwa diswantšho tše dintši tša go fapana tše di tla
thekgago kwešišo ya tlhakantšhopoeletšo.
Go ka thuša go tsebiša barutwana diswantšho tša ka mehla tša ditlhopho tša go
lekana, mehlala:
Dihlopha tša 2 – diatla, maoto, masokisi, ditsebe, maotwana a paesekele
Dihlopha tša 3– maotwana a paesekele ya maotwana a mararo
Mohlala:
Ke maotwana a makae ge
a hlakane ?
Ke menwana ye mekae?
Feleletša lefokopalo la ka
155 fase.
¨ + ¨ + ¨ = 15
MMETSE MPHATO WA 1-3
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
156 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.14 • Tlhakantšhopoeletšo (go • Tlhakantšhopoeletšo (go Go rekhotha diswantšho tša tlhakantšhopoeletšo
Tlhakan- ra gore nomoro ya go ra gore nomoro ya go
Nepišo fa e hlabollong ya polelo go thekga kwešišo ya katišo. Barutwana ba tla
tšhopoeletšo swana) go fihla ka 20. swana) go fia 10
rekhotha dikwešišo tša bona ba šomiša diswantšho. Barutwana ba fiwe diswantšho
go iša go go • Šomiša maswao a • Šomiša maswao a tša dilo tša go hlophiwa mme ba di thalele ka didiko go laetša dihlopha tša dilo.
atiša maleba (+, =, ¨) maleba (+, =, ¨)
MMETSE MPHATO WA 1-3
Polelo ye e ka dirišwago ke bo3 ba bantši 2 goba dihlopha tše 2 tša 3. Ge barutwana
ba kgona go hlaloša kemelo ka diswantšho ba šomiša polelo, ba ka hlaloša se ka
lefokopalo.
Lefokopalo: 3 + 3 = 6
1.16 Temogopalo: tlhahlamano Temogopalo: tlhahlamano Ke eng se se fapanego le Kotara ya 1?
Mmetse wa ya dinomoro go fihla go 20 ya dinomoro go fihla go Go kotara ya 2, tlhahlamano ya dinomoro e oketšega go tšwa go 5 go fihla go 10.
hlogo • Beakanya sete ye e 10
Mehlala ya dipotšišo le mošongwana ye e ka dirwago le go botšišwa:
filwego ya dinomoro tše • Beakanya sete ye e
kgethilwego. filwego ya dinomoro tše • Thoma ka 3 o balele pele ka metšo go fihla go 10.
• Bapetša dinomoro go kgethilwego. • Ke efe ye elego ka fase 8 goba 5 ?
fihla go 20 o bolele gore • Bapetša dinomoro go • Ke efe ye e lego ye ntši 8 goba 4?
ke efe ye e lego le 10 go fihla ka 10 o bolele gore
feta goba ka fase ke efe ye e fetago goba • Ke efe ye e lego ka fase ga 9 ka 2?
Go gopola ka lebelo: ye nnyane • Ke efe ye e lego 2 ka godimo ga 3?
• Dipofantšho tša dinomoro • Mphe nomoro magareng ga 1 le 3 .
• Gopola dintlha tša • Mphe nomoro magareng ga 6 le 10. Go na le nomoro ye tee fela?
tlhakantšho le ntšha go • Bea dikarata tša dinomoro ka peakanyo ya go thoma ka ye nnyane go ya go ye
fihla go 10 kgolo.
Mekgwanakgwana ya
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Menthele
• Diriša mekgwanakgwana
ya palelo go hlakantšha le
go ntšha ka nepagalo
• Bea nomoro ye kgolo
pele ka peakanyo go
balela pele goba go
balela morago
• Mothalopalo
• Pedifatšo le go ripagare
• Go aga le go hlahlamolla
MPHATO WA 1 KOTARA YA 2
2. DIPATRONE, DIFANKŠENE LE ALTŠEBRA
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
2.1 kopolla, katološa le go kopolla, katološa le go Go kopolla dipatrone go thuša barutwana go bona tsela yeo dipatrone di dirwago ka Thutišo ye 1
hlaloša hlaloša gona.
Dipatrone
tša Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Go katološa dipatrone go thuša barutwana go lekola ge e le gore ba kwešišitše
tšeometri hlaloša ka mantšu hlaloša ka mantšu gabotse tatelano ya dipatrone.
• Dipatrone tše bonolo tša • Dipatrone tše bonolo tša Go hlaloša dipatrone go thuša barutwana go tšwetšapele polelo ya bona le
go dirwa ka dilo tša go go dirwa ka dilo tša go mabokgoni a bona a go bolela. Go thuša gape go bona ka tsela yeo barutwana ba
swarega swarega hlatholotšego patrone ka gona.
• Dipatrone tše bonolo tša • Dipatrone tše bonolo tša Go Mphato wa 1, barutwana ba ka nepiša go dipatrone tšeo go tšona dilo goba
go dirwa ka dithalwa tša go dirwa ka dithalwa tša dihlopha sa dilo di boeletšwago ka tsela ya go swana thwii.
methalo, dibopego goba methalo, dibopego goba
Mo mafelelong a Kotara ya 2, barutwana ba bantši ba kgona go šomiša khrayone
dilo dilo
le phensele ge ba thala Barutwana ba ka gatela pele go go ngwalolla le go katološa
Ba itlhamela dipatrone Ba itlhamela dipatrone dipatrone tše di dirilwego ka diswantsho e sego ka dilo. Ba swanetše gape ba nepiše
go tlhaolšo ya dipatrone. Ga go bonolo ka mehla go barutwana go hlaloša dipatrone.
Hlama dipatrone tša gagwe Hlama dipatrone tša gagwe
O ka ba thuša go re ba ithute seo ba letetšwego go re ba bolele ka ga sona ka go
tša tšeometri tša tšeometri
botšiša dipotšišo tša go swana le:
• Ka dilo tša go swarega • Ka dilo tša go swarega
“Na ke dibopego dife tše o di bonago mo patroneng ye?”
• Ka go thala methalo, • Ka go thala methalo,
“Na ka moka di na le mmala wa go swana?”
dibopego goba dilo dibopego goba dilo
“Na o bona sebopego se tee goba go feta ka gare ga patrone?”
“Na dilo ka moka di lebeletše felo gotee?”
Dipatrone gohle
tikologong ya rena “Na go na le palo ya go swana ya dilo ka sehlopheng se sengwe le se sengwe?”
Laetša, hlaloša ka mantšu “Go na le dilo tše kae go sehlopha se sengwe le se sengwe?”
le go kopolla dipatrone tša “Na dibopego ka moka ke tša bogolo bja go lekana?” bj.bj.
tšeometri
Go KOTARA YA 2 nepišo e ka ba go tšhomišo ya dibopego tša tšeometri tša
• Tša tlhago mahlakorepedi le dilo tša tšeometri tša mahlakoretharo tše barutwana ba ithutilego
• Tša go tšwa bophelong go Kotara ya 1. Barutwana ba dira dibopego tša mahlakopedi ka go ripa pampiri
bja sebjalebjale bja ka goba karata, goba ba ka di thala. Ba ka dira dipatrone go tšwa go dibopego tša
mehla mapokisi le dibopego ša kgwele tšeo ba di dirilego ka letsopa goba tege ya go
bapala.
• Go tšwa go bohwa bja
157 setšo sa rena
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
158 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
2.1 kopolla, katološa le go kopolla, katološa le go Dipatrone di ka dirwa ka go šomiša sebopego se tee fela se na le mebala ya go Thutišo ye 1
hlaloša hlaloša fetoga ka tsela ya go swana, mohlala,
Dipa-
trone tša Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go
tšeometri hlaloša ka mantšu hlaloša ka mantšu
• Dipatrone tše bonolo tša • Dipatrone tše bonolo tša
go dirwa ka dilo tša go go dirwa ka dilo tša go Go bohlokwa ka go Mphato wa 1 go thuša barutwana go bona go re ke tlhopho efe
swarega swarega ye e boeletšwago, ka go bea sehlopha se sengwe le se sengwe godimo ga pampiri
ye e fapanego, goba o e laetša ka gare ga ploko mo letlakaleng
• Dipatrone tše bonolo tša • Dipatrone tše bonolo tša
MMETSE MPHATO WA 1-3
go dirwa ka dithalwa tša go dirwa ka dithalwa tša Dipatrone di ka dirwa ka dihlopha tša go swana tša go ipoeletša, mo sehlopha
methalo, dibopego goba methalo, dibopego goba se sengwe le se sengwe se nago le mohuta o tee wa selo fela maemo a dilo mo
dilo dilo sehlopheng a a fetoga.Dihlopha tša go swana di a boeletšwa, mehlala.
Ba itlhamela dipatrone Ba itlhamela dipatrone
Hlama dipatrone tša gagwe Hlama dipatrone tša gagwe
tša tšeometri tša tšeometri
• Ka dilo tša go swarega • Ka dilo tša go swarega
• Ka go thala methalo, • Ka go thala methalo,
dibopego goba dilo dibopego goba dilo
Mo dipatroneng tše dingwe dilo tša go fapana di a dirišwa go hlama sehlopha fela
Dipatrone gohle dihlopha tša dilo di boeletšwa go swana thwii mehlala;.
tikologong ya rena
Laetša, hlaloša ka mantšu
le go kopolla dipatrone tša
tšeometri Mo dipatroneng tše dingwe bogolo bja dilo bo a šiedišana fela dihlopha di boeletšwa
go swana thwii
• Tša tlhago
• Tša go tšwa bophelong
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
bja sebjalebjale bja ka
mehla
• Go tšwa go bohwa bja Barutwana ba ka hlama dipatrone ka go tsentšha dipheta garaneng Dipatrone di ka
setšo sa rena dirwa ka thutišo ya Mabokgoni a Bophelo.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 2 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
2.2 kopolla, katološa le go Ditatelano di swanetše go Tatelanopalo e ka tswalanywa le go bala.Ge mabokgoni a barutwana a go bala a Didithutišo tše 3
Dipatrone- hlaloša bontšha go balela pele le go fetoga ebile a hlabologa, mehuta ya ditatelanopalo ye barutwana ba šomago ka
palo balela morago ka: yona e a hlabologa.
Kopolla, oketša le go
hlaloša tatelano ye bonolo • Bo1 go thoma go nomoro • Tatelantšho e bontšhe go balela pele le go balela morago ka:
ya dinomoro go fihla go 100 ye nngwe le ye nngwe • Botee go thoma ka nomoro ye nngwe le ye nngwe magareng a 1 le 50;
gare ga 1 le 50 • Bolesome go thoma ka palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe magareng a 0 le
Hlama dipatrone tša
gagwe Go balela pele ka 50;
Hlama diphethepalo tša • Bo10 go tšwa go • Bohlano go tšwa go palokatišanetšwa ya 5 gare ga 0 le 50;
gagwe. palokatišanetšwa ye • Bopedi go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 2 gare ga 0 le 20.
nngwe le ye nngwe ya 10 Ge barutwana ba bala ka molomo ba ka laetšwa tatelano ya dinomoro tše di
gare ga 0 le 50 ngwadilwego ka tsela ya go fapana. Ba ka šupa nomoro ye e balwago mohlala,
• Bo5 go tšwa go 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 5 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
gare ga 0 le 50 Barutwana ba ka tlatša dinomoro tše di tlogetšwego tše di filwego ka sebopego se
• Bo2 go tšwa go se sengwe sa tatelano sa ka godimo.
palokatišanetšwa ye Gopola gore barutwana ba ngwala fela dinomoro ka dika go fihla go 10. Barutwana
nngwe le ye nngwe ya 2 ba ka tlatša dinomoro tše di tlogetšwego ka tatelano go feta 10 ge:
gare ga 0 le 20 • E dirwa ka molomo;
Itlhamele dipatrone • Dikarata tša dinomoro di a tšweletšwa go lokelwa mo dikgobeng tše di se nago
• Itlhamele dipatronepalo selo; goba
• Lenaneo la dikapalo di a neelwa. Barutwana ba ka thala mothalo go tšwa go
nomoro ye e kgethilwego ka nepagalo go ya go boemo bjo e swanetšego go ya go
bona.
Mehlala ye mengwe e filwe ka mo fase:
Mothalopalo wa go ba dinomoro tše di tlogetšwego
30
31
32
34
36
38
40
41
43
46
47
48
50
Ditatelano tše di bontšhago go balela pele le go balela morago ka botee ka
dinomoro tše dingwe tše di tlogetšwego.
Barutwana ba nyalantšha dinomoro go tšwa go lenaneo le le filwego. Ba thala
mothalo go bontšha mo nomoro ye e kgethilwego e swanetšego go lokelwa gona.
159
40, 41, 42, __, 44; __, __, 47, ___, 49, 50.
50, 49, 48, __, __, 45, 44, ___, ____, 41, 40
MMETSE MPHATO WA 1-3
Ngwala tatelano go ya pele ka dikatiši tše di laeditšwego ka godimo ka dinomoro tše
dingwe tše di tlogetšwe
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
160 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
2.2 kopolla, katološa le go Ditatelano di swanetše go Mothalopalo wo o bontšhago dikgala tša mathomong, gomme barutwana ba tlatša Didithutišo tše 3
Dipatrone- hlaloša bontšha go balela pele le go dikgoba tše dingwe
palo balela morago ka:
Kopolla, katološa le go
hlaloša tatelano ye bonolo • Bo1 go thoma go nomoro 0
2
4
6
8
ya dinomoro go fihla go 100 ye nngwe le ye nngwe
Kriti ya dinomoro ka tatelano ya palelo ye e khupeditšwego goba e tlogetšwego
gare ga 1 le 50
Hlama dipatrone tša
gagwe Go balela pele ka
1 3 5 7 9
Hlama diphethepalo tša • Bo10 go tšwa go
MMETSE MPHATO WA 1-3
gagwe. palokatišanetšwa ye 11 13 15 17 19
nngwe le ye nngwe ya 10
gare ga 0 le 50
30
31
32
33
34
36
37
38
39
41
42
43
44
46
47
48
49
• Bo5 go tšwa go
palokatišanetšwa ye Barutwana ba ka no khalara goba go khupetša dinomoro ge ba bala ka go tshela.
nngwe le ye nngwe ya 5
gare ga 0 le 50 Mo mafelelong a kotare, tlhahlamano ya dinomoro e fihla go 50. Barutwana ba ka
šoma ka tatelano ya botlalo 1–50 goba karolo ya tatelano.
• Bo2 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 2
gare ga 0 le 20
Itlhamele dipatrone
• Itlhamele dipatronepalo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 1 KOTARA YA 2
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
CAPS KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
Mabokgoni TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
3.1 Polelo ya go boemo Polelo ya boemo ye e hlabolotšwego nakong ya Kotara ya 1 e swanetše go tlwaetšwa
Boemo, ka mehla nakong ya go ruta phapoši ka moka goba sehlopha se se nepišitšwego mo
Hlaloša boemo a selo kotareng ye ka moka; tšea nako ye nnyane go itlwaetša polelo ka mehla
tsebišo le ge se tswalanywa le se
dipono sengwe Mohlala, godimo Mošomo wa polelo ya boemo o ka teefatšwa ka direkhoto tša go ngwalwa bjalo ka
ga, pele ga, morago, dithalwa, go khalara goba go nyalantšha dithalwa le mantšu. Se se ka dirwa nakong ya
nngele, la go ja, godimo, go ikemela.
fase, kgauswi le.
Tše dingwe tša polelo ya boemo di ka tlwaetšwa ge barutwana ba šoma ka dibopego
Boemo le dipono tša mahlakorepedi.
Tswalanya dipono a go
fapana a selo sa letšatši le
lengwe le le lengwe
Boemo le ditšhupetšo
Latela ditaelo go
sepelasepela ka phapošing
Latela ditaelo tša go bea
selo ge tswalanywa le se
sengwe mohlala, tsenya
phensele ka gare ga
lepokisi.
161 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
162 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
3.2 Lemoga le go fa maina a Barutwana ba tšwela pele go aga dilo ka metheriele wa tšhomišogape goba diploko
Dilo tša dibopego tša mahlokoretharo tša go aga / mapokisana a mankgwari goba khiti ya go aga nakong ya go ikemela.
mahlakore- ka phapošing le mo
tharo diswantšhong
• Dibopego tša kgwele
(dinkgokolo)
• dibopego tša lepokisi
(diprisima)
Diponagalo tša dilo
MMETSE MPHATO WA 1-3
Hlaloša, hlopha le go
bapetša dibopego tša
Mahlakoretharo mabapi le:
• bogolo
• mmala
• dilo tše di kgokologago
• dilo tše di thedimogago
Mešongwana ye e
nepišitšwego
Lebeledišiša le go aga dilo
tša mahlakoretharo ka go
somiša dimetheriale tša go
swarega bjalo ka diploko
tša go aga,metheriale wa
tšhomišogape le khiti ya go
aga
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
3.3 Mehutahuta ya dibopego Mehutahuta ya dibopego Mešomo ye mentši ya dibopego mo go Mphato wa 1 e dirwa ka tirišo ka dilo tša go Dithutišo tše 3
Dibopego swarega. Mošomo ka moka o swanetše go teefatšwa ka mešomo ya go ngwalwa.
Lemoga le go fa Lemoga le go fa
tša maina a dibopego tša maina a dibopego tša Barutwana ba thoma ka thaloko ya tokologo ka dibopego tša go fapana, go akaretša
hlakorepedi mahlokorepedi mahlokorepedi go dira diswantšho ka dibopego tša tšeometri tša go ripiwa. Se se ka dirwa nakong ya
go ikemela. Se se ka dirwa gape nakong ya thutišo ya Mabokgoni a Bophelo.
• dinkgokolo • dinkgokolo
Barutwana ba kopolla diswantšho tše di dirilwego ka dibopego tša tšeometri.
• dikhutlotharo • dikhutlotharo
Diswantšho tše di ka neelwa ke pukukgakollo goba morutiši. Se se kgontšha
• dikiwere • dikwere barutwana go šupetša dinkgokolo le dikwere tša bogolo bja go fapana, dikwere le
dikhutlotharo ka maemo a go fapana le dikhutlotharo tša dibopego tša go fapana.
Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego
Se se ka dirwa nakong ya go ikemela. Se se ka dirwa gape nakong ya thutišo ya
Hlaloša, beakanya le go Hlaloša,beakanya le go Mabokgoni a Bophelo.
bapetša dibopego tša bapetša dibopego tša
Bapetša le go hlaloša dibopego tša mahlakorepedi: bogolo
Mahlakorepedi mabapi le: Mahlakorepedi mabapi le:
Barutwana ba bapetša bogolo bja dibopego tša go swana,mohlala,.
• bogolo • bogolo
• latelantša didiko go tloga go ye nnyanenyane go ya go ye kgolokgolo; le
• mmala • mmala
• Bea dikwere goba bogolo bja go lekana mmogo.
• sebopego • sebopego
Šomiša polelo ya bogolo go bapetša dibopego tša go fapana, mohlala,” ke thadile
• mahlakorethwii • mahlakorethwii
khutlotharo ka gare ga sekwere, go ra go re khutlotharo ke ye nnyane mo go
• mahlakore a nkgokolo • mahlakore a nkgokolo sekwere.”
Hlatholla dipogego tša mahlakorepedi: mmala
Barutwana ba bolela ka ga mebala ya dibopego gomme ba beakanya dibopego go ya
ka mmala.
Go laetša le go fa maina a dilo le mebala ya tšona, gammogo le go bapetša bogolo
bja dilo go ka tlwaetšwa nakong ya go šoma ka dipatrone.
163 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
164 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
3.3 Mehutahuta ya dibopego Mehutahuta ya dibopego Lemoga le go fa maina a dinkgokolo, dikhutlotharo le dikwere Dithutišo tše 3
Dibopego Lemoga le go fa Lemoga le go fa Barutwana ba swanetše go šoma ka dinkgokolo le dikwere tša bogolo bja go fapana,
tša mahla- maina a dibopego tša maina a dibopego tša le dikhutlotharo tše di bopilwego ka go fapana.
korepedi mahlokorepedi mahlokorepedi
Go bohlokwa gore barutwana ba se bone fela mohlala o tee wa sebopego se sengwe
• dinkgokolo • dinkgokolo le se sengwe. Bontši bja disete tša dibopego tša kgwebo di fa mohlala o tee fela wa
dikhutlotharo. Barutwana ba swanetše go kgona go lemoga
• dikhutlotharo • dikhutlotharo
• Dikhutlotharo tše di bopilwego ka go fapana ebile di beilwe ka maemo a go fapana:
• dikwere • dikwere
Tše ke tše dingwe tša dikhutlotharo:
Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego
MMETSE MPHATO WA 1-3
Hlaloša, beakanya le go Hlaloša,beakanya le go
bapetša dibopego tša bapetša dibopego tša
Mahlakorepedi mabapi le: Mahlakorepedi mabapi le:
• bogolo • bogolo • Dikwere tša bogolo bja go fapana tše di beilwego ka maemo a go fapana: Tše ke
tše dingwe tša dikwere:
• mmala • mmala
• sebopego • sebopego
• mahlakorethwii • mahlakorethwii
• mahlakore a nkgokolo • mahlakore a nkgokolo
• Dinkgokolo tša bogolo bja go fapana. Tše ke tše dingwe tša didiko:
Go bohlokwa gore barutwana ba šome ka dimotlolo tša dibopego tša dikhatepoto tše
di ripilwego. Se se dumelela barutwana go bona dikutlotharo tša go fapana le dikwere
tše di beilwego ka maemo a go fapana.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Barutwana ba beakanya dibopego go ya ka mahlakorethwii goba mahlakore a
nkgokolo.
Barutwana ba beakanya le go hlopha dibopego go ya ka gore ke dikhutlotharo,
dikwere, goba dinkgokolo
Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya go ngwalwa. Mešomo ye e akaretša go khalara,
nyalantšha maina le dibopego, bj.bj.
MPHATO WA 1 KOTARA YA 2
4. KELO
CAPS DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
4.1 Go feta ga nako Barutwana ba swanetše go ithuta ka go bolela ka ga
Nako Bolela ka go feta ga nako • Ditatelano tša ditiragalo
• Latelantšha ditiragalo go • Nako ye e filwego
tšwa maphelong a bona
Barutwana ba tšwela pele le go teefatša ditsela tša go bolela ka ga nako letšatši le
• Bapetša botelele bja lengwe le le lengwe nakong ya ge go rutwa phapoši ka moka goba nako ya go ruta
nako ka go šomiša sehlopha se se nepišitšwego.
polelo, mohlala:
Barutwana ba bolela le go araba dipotšišo ka gore dilo di diregile neng, ka go šomiša
teletšana, kopananyana.
mesong, mathapama, bošego,ka pela le morago ga nako.
ka pela, go nanya
Barutwana ba latelantšha ditiragalo ka go šomiša polelo ye bjalo ka maabane,
• Latelantšha ditiragalo ka
lehono, gosasa; matšatši a beke le dikgwedi tša ngwaga.
go šomiša polelo ye bjalo
ka maabane, lehono, Barutwana ba bapetša botelele bja nako ka go šomiša polelo ye bjalo ka leletšana le
gosasa kopananyana le ka pela goba go nanya.
Go bolela nako Barutwana ba bolela ka ga tatelano ya ditiragalo go tšwa maphelong a bona. Ba
beakanya diswantšho ka ditatelano ye bjalo ka
• Hlaloša gore selo se
direga neng ka šomiša • Dikgato tša go dira sangwetše goba komiki ya tee;
polelo, mohlala, mesong,
• Dinepe tša go bontšha go gola ga ngwana a gola go fihla mothong yo mogolo;
mathapama, bošego, ka
pela, morago ga nako. • Leboo la bophelo bja diphoofolo, mohlala,mae a kgogo, goba a segwagwa goba a
serurubele; le
• Tseba matšatši a beke
• Ditiragalo tša ka mehla mo letšatšing (go tsoga,go ba sekolong,go raloka, go ja
• Tseba dikgwedi tša
dilalelo, go robala).
ngwaga
Tšwela pele go bea matšatši a matswalo mo tšhupamabakeng ngwaga ka moka.
• Bea matšatši a matswalo
mo go tšhupamabaka
165 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
166 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
4.2 Go ela go go sego gwa Kelo ka moka ka go Mphato wa 1 ke ye e sego ya semmušo. Ga go na kelo ya
semmušo semmušo ya botelele bja yunitikelo ya motheo ye e dirilwego.
Botelele
• Bapetša le go beakanya Ka go kotara ya 1 go šišintšwe gore barutwana ba nepiša go
botelele, bogodimo goba
• Papetšo thwii ya botelele bja dilo ka go di bea kgauswi le kgauswi;;
bophara bja dilo tše pedi
goba go feta ka go di bea • Laletantšha le go bapetša botelele goba bogodimo goba bophara bja dilo tše tharo
kgauswi le kgauswi goba go feta, ka go bea diphere tša dilo kgauswi le kgauswi, go fihlela dilo ka moka
di ka latelantšhwa; le
• Šomiša polelo go
bolela ka papetšo ya • Tlhabolla polelo ya go bolela ka diphapano mo go botelele, bogodimo, bophara,
MMETSE MPHATO WA 1-3
teletšana, kopananyana, bj.bj.
bopharanyana
Nakong ya mošomo wa go ikemela mo kotareng ka moka, barutwana ba ka itlwaetša
• Akanya, ela, bapetša le go teefatša tatelano le papetšo ya botelele goba bogodimo goba bophara bja dilo
beakanya le go rekhota tše tharo goba go feta, ka go bea diphere tša dilo kgauswi le kgauswi, go fihlela dilo
botelele ka go šomiša ka moka di ka latelantšhwa.
dikelo tše di sego tša
Mošomo ka moka o swanetše go rekhotwa
lekanyetšwa,mohlala,go
ela ka diatla, dikgato,
botelele bja phensele,
dibaledi,bj.bj.
4.3 Go ela go go sego gwa Kelo ka moka ka go Mphato wa 1 ke ye e sego ya semmušo. Ga go na kelo ya
semmušo semmušo ya boima ya yunitikelo ya motheo ye e dirilwego
Boima
• Akanya, ela, bapetša Ka go kotara ya 1 go šišintšwe gore barutwana ba nepiša go
beakanya le go rekhota
• Bapetša thwii boima bja dilo; le
boima ka go šomiša
dikelo tše di sego • Latelantšha le go bapetša boima tša dilo tše tharo goba go feta, ka go bea diphere
tša lekanyetšwa le tša dilo tša go ela le sekala, go fihlela dilo di ka latelantshwa, le
tekanyetšo,mohlala,
Tlhabolla polelo ya go bolela ka diphapano mo go boima.
diploko le ditena, bj.bj.
Nakong ya mošomo wa go ikemela mo kotareng ka moka, barutwana ba ka itlwaetša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Šomiša polelo
le go teefatša tatelano le papetšo ya boima ya dilo tše tharo goba go feta, ka go bea
go bolela ka ga
diphere tša dilo mo sekaleng, go fihlela dilo ka moka di ka latelantšhwa.
papetšo,mohlala, bofefo,
boima.bofefonyana, Mošomo ka moka o swanetše go rekhotwa
boimanyana
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
4.4 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Kelo ka moka ka go Mphato wa 1 ke ye e sego ya semmušo. Ga go na kelo ya Dithutišo tše 2
Mothamo/ semmušo semmušo semmušo ya botelele le yuniti ya motheo ye e dirilwego.
Bolumo • Bapetša le go beakanya • Bapetša le go beakanya Nepišo ye e šišintšwego mo go Kotara ya 1 e be le mo go tlhabollo ya polelo go
bokaalo bja diela bokaaalo bja diela bolela ka tše di fetišago le dipapetšo mo go bolumo.
(bolumo) ka go ditshelo (bolumo) ka go ditshelo Nepišo ka go Kotara ya 2 e ka ba mo go Dipapetšo thwii
tše pedi tše di beilwego tše pedi tše di beilwego
kgauswi le kgauswi. kgauswi le kgauswi. Nepišo ka go Kotara ya 4 e ka ba baithuti ba šoma ka diyunitikelo tše e sego tša
Barutwana ba swanetše Barutwana ba swanetše semmušo. Baithuti ba ka itlwaetša le go teefatša dikgopolo tše nakong ya mošomo
go lekola ka go tšhela ka go lekola ka go tšhela ka wa go ikemela mo ngwageng ka moka.
go setshelo sa boraro ge go setshelo sa boraro ge Papetšo thwii ya dibolumo ka gare ga ditshelo
go hlokega go hlokega
• Tlhabollo ya kwešišo ya bolumo le polelo ya go bolela ka yona.
• Bapetša le go beakanya • Bapetša le go beakanya
Baithuti ba thoma go nagana le go bolela ka ga bolumo ka go bapetša gore ke
bokaalo bja diela bjo bokaalo bja diela bjo
bokaaka bjo bo lego ka go ditshelo tše pedi tše di swanago (goba dithalo tša ditshelo
ditshelo tše pedi bo ka ditshelo tše pedi di ka
tše pedi tša go swana). Nepišo e mo go
di swarago ge di tletše bo swarago ge di tletše
(mothamo) (mothamo) - tlala le se se se nago selo;
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela - go feta/nnyane go; le
ka papetšo,mohlala, go ka papetšo,mohlala, go - go swana le
feta, nnyane go, tlala,go feta, nnyane go, tlala,go
Baithuti ba tlatša ebile ba tšholla ditshelo
se be le selo se be le selo
• Bapetša dibolumo tša tše pedi goba go feta, tša ditshelo tša go lebelelega go
• Akanya le go ela, • Akanya ela, bapetša
fapana ka go tšhela ka gare ga setshelo sa boraro.
bapetša le go beakanya le go beakanya le go
mothamo wa ditshelo rekhota mothamo wa Ge barutwana ba ka kgona go bolela ka ga difetišago tša bolumo (se nago selo,tlala,
ka go šomiša kelo ye ditshelo ka go šomiša bj.bj.) le go bapetša dibolumo(tše go lego pepeneneng gore di a fapana ka
e sa lekanyetšwago kelo ye e sego ya tebelelego ya mathomo) ka gare ga ditshelo tše pedi tša go swana, ba ka tšwela pele
mohlala,malepola le lekanyetšwa,mohlala, go bapetša dibolumo ka go ditshelo tša go lebelelega di fapana. Nepiša kudu mo go
dikomiki malepola le dikomiki bophara le bosese bja ditshelo, mohlala:
• Tlatša lebotlelo la dilitara tše 2 le la dimilitara tše 500 ka tekanetšo ya go swana
• botsiša barutwana gore ke lebotlelo lefe le le rwelego go feta.
Barutwana ba ka lekola ka go tshela seela ka gare ga setshelo sa boraro gomme ba
swaya bogodimo
Barutwana ba banyane gantši ga ba hlokomedišiši ka moo setšhelo se lego se
sephara ka gona ge ba swayaswaya ka ga bolumo, ka tlwaelo ba lebelela fela gore
setshelo se tletše go fihla kae.
Barutwana ba swanetše go fiwa maitemogelo a mantši a go bapetša dibolumo ka
167 gare ga ditšhelo tša bophara bja go fapana.
Go rekhota
MMETSE MPHATO WA 1-3
Baithuti ba swanetše go rekhota mošomo ka moka.
MPHATO WA 1 KOTARA YA 2
5. Tšhomišo ya data
168 DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
Go šoma ka dilo tše di kgobokeditšwego
5.1 Kgoboketša le go Kgoboketša le go rulaganya Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 1 Thutišo ye 1
Kgoboketša rulaganya dilo Kgoboketša dilo Mo go kotara ya 2 barutwana ba tšwela pele go šoma ka dikgoboketšo ka tsela ye e
le go le go beakanya dilo tša swanago, fela hlahlo ye nnyane e ka fiwa.
beakanya go swarega tša letšatši le Kgoboketša le go beakanya
dilo lengwe le le lengwe dilo tša go swarega tša Ge baithuti ba hlahlilwe mo tshepetšong ya go beakanya le go emela dikgoboketšo
letšatši le lengwe le le nakong ya sehlopha se se nepišitšwego, ba ka itlwaetša mo nakong ya mošomo wa
MMETSE MPHATO WA 1-3
5.2 Go emela kgoboketšo ya lengwe go ikemela.
Go emela dilo tše di beakantšwego
kgoboketšo Go emela kgoboketšo ya Ge barutwana ba itlwaeditše go araba dipotšišo ka ga dikgoboketšo tša bona, o ka
ya dilo tše di Thala seswantšho sa dilo dilo tše di beakantšwego thoma go ba botša gore ba hlatholle kgoboketšo ya bona, ntle le go ba hlahla ka
beakantšwego tše di kgobokeditšwego
Thala seswantšho sa dilo dipotšišo tše itšego.
tše di kgobokeditšwego
5.3 Ahlaahla le go bega
Ahlaahla kgoboketšo ya dilo tše di Ahlaahla le go bega
le go bega beakantšwego kgoboketšo ya dilo tše di
kgoboketšo beakantšwego
ya dilo tše di • Efa mabaka a ka
beakantšwego moo kgoboketšo e • Efa mabaka a ka
beakantšwego ka gona moo kgoboketšo e
beakantšwego ka gona
• Araba dipotšišo ka ga
• Araba dipotšišo ka ga
- Ka moo peakanyo
e dirilwego ka gona - Ka moo peakanyo
(tshepetšo) e dirilwego ka gona
(tshepetšo)
- Kgoboketšo ye e
beakantšwego e - Kgoboketšo ye e
lebelelega bjang beakantšwego e
(setšweletšwa) lebelelega bjang
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
(setšweletšwa)
• Hlaloša kgoboketšo le
sethalwa • Hlaloša kgoboketšo le
sethalwa
• Hlaloša ka moo
kgoboketšo e • Hlaloša ka moo
beakantšwego ka gona kgoboketšo e
beakantšwego ka gona
Go šišintšwego gore go šoma leboo la tšhomišo ya data ke nepišo ya Kotara ya 3 le 4
MPHATO WA 1 KOTARA YA 3
1. DINOMORO, DIOPhAREIŠENE LE DITSWALANO
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
CAPS
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA 1 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Bala ka palotlalo
1.1 Go bala dilo ka go se fetoge Go bala dilo ka go se fetoge Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 2?
Go bala dilo go fihla go 50. go fihla go 40.
Ka go Kotara ya 3 barutwana ba oketša tlhahlamano ya go bala. Go sa na le
Efa kakanyo ya maleba Efa kakanyo ya maleba nepišo ya kwešišo ya motheo wa palogohle.Kotareng ye barutwana ba swanetše
ya palo ya dilo tše di ka ya palo ya dilo tše di ka go bea dilo ka tatelano ge ba bala gore ge ba lekola palo ya bona, peakanyo e ba
lekolwago ka go bala lekolwago ka go bala thuša go bala ka bonolo kudu. Mohlala, dibaledi di ka bewa ka methalo.
Kotareng ye barutwana ba tšwela pele go oketša mabokgoni a bona a go bala le
go itlwaetša:
• Bala tšohle;
• Balela pele;
• Metheo ya dipalogohle; le
• go šoma ka ditšweletšwa tša go ngwalwa
Phopoletša
Baithuti ba tšwela pele go itlwaetša go lemoga kgoboketšo ye nnyane ya dilo
Go bala ka dihlopha
Go thuša barutwana go bala ka dikgaokgao tša pedi, hlano, le 10, ba swanetše
go hlopha dilo ka tše pedi tše pedi, ka tše hlano tše hlano le ka tše lesome tše
lesome go kgona go bala kgoboketšo ya dilo. Dikarata tša dinomoro di swanetše
go bontšhwa mo go kgoboketšo ye nngwe le ye nngwe go bontšha nomoro ya
dilo tše di badilwego. Go bala ka dihlopha go tla lokišetša barutwana go kwešiša
dikatišanetšwa.
Didirišwa:
Tlhokomelo ye kgolo e swanetše go fiwa go mohuta wa ditlabakelo tše di
šomišitšwego.
• Ditlabakelo tše di beakantšwego, bjalo ka lenti la dipheta tša go bala, di ka
169 šomišwa.
• Abakhase e ka šomišwa go itlwaetša go bala ka dihlopha tša lesome.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Ba ka dira mokgobo wa 2, mokgobo wa 5 le lesome ka mahlokwana a
mankgwari goba dikotana tša go bala gomme ba bala ka moka.
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
170 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.2 Balela pele le morago ka Balela pele le morago ka Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 1?
Bala go • Ditee ka go tšwa go • Botee ka bootee go tšwa Ka go kotara ya 3, barutwana bjale ba bala go fihla ka 80
ya pele le nomoro ye nngwe le ye go nomoro ye nngwe le Ba tšwela pele go bala ka dipalokatišanetšwa tša 2, 5 le 10
morago nngwe magareng ga ye nngwe magareng ga
0-100 0-80 Mešongwana ye e katološitšwego:
Balela pele ka Balela pele ka Mešongwana ya phapoši ka moka
• Bo10 go tšwa go • Bo10 go tšwa go Balela pele le morago go fihla ka 80
MMETSE MPHATO WA 1-3
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye • Barutwana ba balela pele le morago
nngwe le ye nngwe ya 10 nngwe le ye nngwe ya 10
• Morutiši o šupa dinomoro mo go kriti ya dinomoro ge baithuti ba bala go fihla ka 70
magareng ga 0 le 100 magareng ga 0 le 80
• Barutwana ba bala ka bohlano bohlano go tšwa go 25 go ya go 60
• Bo5 go tšwa go • Bo5 go tšwa go
palokatšanetšwa ye palokatišanetšwa ye • Barutwana ba balela pele ka masome go tloga go 0 le 80
nngwe le ye nngwe ya 5 nngwe le ye nngwe ya 5 Go bala ka go tshela ka go šomiša bohlano bohlano le masome go fihla go nomoro ya
magareng ga 0 le 100 magareng ga 0 le 80 80
• Bo2 go tšwa go • Bo2 go tšwa go • Barutwana ba bala ka masome go fihla go 50 ge morutiši a šupa mo go tšhate ya
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye nomoro.
nngwe le ye nngwe ya 2 nngwe le ye nngwe ya 2
• Morutiši o šupa dipalokatišanetšwa tša 5 mo go tšhate ya 100 gomme barutwana ba
magareng ga 0 le 100 magareng ga 0 le 80
a bala.
• Barutwana ba balela pele le morago ka 10.
Ka go šomiša tšhate ya 100, ba swanetše go araba go mohuta wo swanago wa
ditaelo:
• Balela pele ka bolesome go tloga go 20.
• Balela morago ka botee go tloga go 56
• 80, 70, 60: bolela dinomoro tše tharo tše di latelago ka go šomiša tšhate ya gago ya
100.
Mošomo wa go ikemela
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mabokgoni a go bala ka go tshela a swanetše go diragatšwa mo go mešongwana ya
go ngwlawa. Mohlala:
Morutwana o sekena:
• Feleletša tatelano ya dimonoro tše bonolo le
• go tlaleletša dinomoro tše di tlogetšwego mo go mohlala wa dinomoro le
mothalopalo
Ngwala dinomoro tše pedi tše di latelago 66, 65, 64,__, __,
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.3 Lemoga, šupetša le go Lemoga, šupetša le go Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 2?
bala dinomoro bala dinomoro
Dikapalo le Mo go Kotara ya 3, tlhahlamano ya dinomoro e okeditšwe go fihla go 80. Bjale go
mainapalo Lemoga, šupetša le go bala Lemoga, šupetša le go bala letetšwe gore barutwana ba ngwala dikapalo go fihla go 20. Ba swanetše go kgona
dikapalo 0–100 dikapalo 0 -80 go dira se ka gore ba balela go 20 gomme ba ngwala mafokopalo. Barutwana ba
tšwelapele ka go itlwaetša go bala le go ngwala mainapalo a bona. Ba swanetše go
Ngwala dikapalo 0–100. Ngwala dikapalo 0-80
kgona go nyalantšha dikapalo le mainapalo. Mešongwana ya Puku ya Mošomo le ya
Lemoga, šupetša le go bala Lemoga, šupetša le go bala go ngwala ka phapošing -puku ya mošomo e ka dirwa nakong ya go ikemela.
mainapalo 1–10 mainapalo 1 -10
Mohlala wa mošomo wa go ngwalwa:
Ngwala mainapalo 1 -1 0 Ngwala mainapalo 1-10
Nyalantšha mantšu le dilo
Tee
Pedi
Tharo
Nne
Hlano
Tshela
Šupa
Seswai
Lesome
Ke eng seo se letetšwego go tšwa go baithuti?
• Go re ba ka bala dikapalo go fihla go 50
• Go re ba ka ngwala dikapalo go fihla go 20
• Go re ba ka bala mainapalo go fihla go 10
• Go re ba ka ngwala mainapalo go fihla go 10
171 MMETSE MPHATO WA 1-3
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
172 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.4 Beakanya le go bapetša Beakanya le go bapetša Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 2?
Hlaloša, dilo dilo tše 15 Mo go Kotara ya 3, barutwana ba tšwelapela go:
bapetša, • Bapetša kgoboketšo ya • Bapetša kgoboketšo ya • Go beakanya le go bapetša dilo tše di kgobokeditšwego
beakanya dilo go ya ka tše ntši, dilo go ya ka,tše ntši,
• Go beakanya le go bapetša dinomoro; le
dinomoro tše nnyane, ntši,tše tše nnyane, ntši, tše
nnyennyane; go feta ka nnyennyane; go feta ka • Šomiša polelo ya go beakanya le go bapetša
fase; go swana le, bontši fase; go swana le bontši Mešongwana ye e katološitšwego:
go swana le, fapana go swana le, fapana Morutiši o bolela nomoro, mohlala,12
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Beakanya kgoboketšo • Beakanya kgoboketšo ya Morutiši o botšiša dipotšišo: Nomoro e mo kae mo mothalopalong?
ya dilo go tloga go bontši dilo kgobokeditšwego go
Ke nomoro efe ye e tlago pele ga nomoro ya 12?
go ya go bonnyane le tloga go bontši go ya go
bonnyane go ya go bonnyane le bonnyane Ke nomoro efe ye e tlago ka morago ga 12?
bontši go ya go bontši 12 e feta ______ ka 1
• Hlatlamanya go fihla go • Hlatlamanya go fihla go 12 ke e nnyane go ______ka 1
dilo tše 100 dilo tše 15
Beakanya le go bapetša Beakanya le go bapetša
dinomoro dinomoro go fihla go 15
• Beakanya dinomoro: • Beakanya dinomoro:
- Go tloga go ye - Go tloga go ye
nnyanenyane go ya nnyanenyane go ya
go ye kgolokgolo go ye kgolokgolo
le go tloga go ye le go tloga go ye
kgolokgolo go ya go ye kgolokgolo go ya go ye
nnyanenyane nnyanenyane
- pele, ka morago, gare / - pele, ka morago,, gare
mo magareng, /mo magareng,
- Ka go šomiša - Ka go šomiša
mothalopalo 0-100 mothalopalo 0-80
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Bapetša palotlalo go • Bapetša palotlalo go
ya ka nnyane go,kgolo ya ka nnyane go,kgolo
go,go feta go fetwa ke le go,go feta, fetwa ke le
lekana le lekana le.
• Go nyalantšha ka • Go nyalantšha ka
tekanyo mabapa ya tee tekanyo mabapa ya tee
go tee go tee
• Tlhahlamano ya • Tlhahlamano ya
dinomoro go fihla go 100 dinomoro go fihla go 15
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.4 Bapetša palotlalo go Šomiša
ya ka nnyane go,kgolo palosešupatatelano go
Hlaloša,
go,go feta, fetwa ke le bontšha tatelano, lefelo
bapetša,
lekana le. goba boemo
beakanya
dinomoro • Go nyalantšha ka Bea dilo mo mothalong
tekanyo mabapa ya tee go tloga mathomo go
go tee fihla ya bolesome goba
ya mathomo go fihla go
Tlhahlamano ya dinomoro
ya mafelelo, mohlala,
go fihla go 100
mathomo, bobedi, boraro.
Šomiša bolesome, mafelelo
palosešupatatelano go (palosešupatatelano)
bontšha tatelano, lefelo
goba boemo
Bea dilo mo mothalong
go tloga mathomo go
fihla ya bolesome goba
ya mathomo go fihla go
ya mafelelo, mohlala,
mathomo, bobedi, boraro..
bolesome,mafelelo
(palosešupatatelano)
Lehlakore la
palosešupatatelano mo go
tlhahlamano ya mathomo
go fihla go ya bolesome
173 MMETSE MPHATO WA 1-3
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
174 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 2?
Kemapalo bonyane bja dinomoro bonyane bja dinomoro Mo nakong ye ya kotara barutwana ba thoma go hlahlamolla dinomoro ka masome le
tša menopedi go fihla go tša menopedi go fihla go metso ka go šomiša:
20 15 fihla
• Hlopha dilo ka masome; le
Arogantšha nomroro ya Arogantšha nomoro ya
menopedi ka masome menopedi ka masome • sebopego sa go ngwalwa 14=10 le 4.
le metšo go fihla go 20 le metšo go fihla go 15 Kwešišo ye e feleletšego ya kemapalo e tšwelapele go kgabaganya Sehlopha sa Fase
mohlala, 12 ke 10 le 2 mohlala, 12 ke 10 le 2 le Sehlopha sa Gare. Mphatong wa 1 barutwana ba thoma go nagana ka dihlopha
MMETSE MPHATO WA 1-3
tša masome tša dilo goba dilo bjalo ka yuniti. Ba thoma go dira phetogo ya go bona
lesome bjalo ka lesome le le kgaoganego go bona 10 bjalo ka yuniti ye tee goba bjalo
ka lesome le tee.
Go thoma go kwešiša kemapalo mo kotareng ye, barutwana ba swanetše go:
• tseba mainapalo a bona le go bala ka tatelano ka boitshepo bonyane 20;
• ngwala le go bala dikapalo
• dira tlhakantšho ye bonolo le go ntšha;
• bala dilo tša go swarega ka go hlopha; le
• kgona go emela dihlopha.
Go hlahlamolla dinomoro ka masome le metso/ diyuniti
Nepišo mo go Mphato wa 1 ke go dira dihlopha tša masome le metšo ye e sa
kgomaganago
Pele ga go hlahlamolla dinomoro ka masome le metšo, barutwana ba swanetše go
ba ba bile le boiltwaetšo bjo bo lekanego bja go hlahlamolla dinomoro ka ditsela tša
go fapana mo go Kotara ya 1 le 2. Se se swanetše go ba se dirilwe ka tirišo le ka
sebopego sa go ngwalwa.
Šomiša ditlabakelo tša go swarega
Dibopša tša go swarega di bohlokwa go tlhabollong ya kwešišo ya dinomoro, kemelo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ya dinomoro le motheo wa kemapalo. Ge go balwa ka masome le go hlopha ka
masome, barutwana ba tla thoma go kwešiša gore dipalokatišanetšwa tša 10 di neela
maporogo ge go balwa, mohlala,26,27, 28, 29, 30, 31. Ba swanetše go thoma go
lemoga gore lentšu le seka 10 di emela motšo o tee.
Go šoma ka ditlabakelo tša go swarega ka go hlopha dilo go bopa lesome le tee le go
kwešiša gore 10 ke sehlopha sa lesome la botee bao ba sa kgohlaganago. Go bontšha
barutwana sehlopha sa lesome le go ba botša gore 14 ke lesome le 1 le botee ba ba 4.
Go hlopha dilo tše di sa kgomaganago go dira sehlopha sa 10 go kwešišega.
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya Go šomiša Abakhase, barutwana ba swanetše
bonyane bja dnomoro tša bonyane bja dnomoro tša go kgona go bontšha
Kemapalo
menopedi go fihla go 20 menopedi go fihla go 15
Lesome le le tee;
fihla
Arogantšha nomroro ya
menomebedi ka masome Arogantšha nomoro ya Lesome le le tee le metšo ye mebedi;
le metšo go fihla go 20 menomebedi ka masome Lesome le le tee metšo ye meraro; le
mohlala, 12 ke 10 le 2 le metšo go fihla go 15
mohlala, 12 ke 10 le 2 Lesome le le tee le metšo ye nne
Letela barutwana go bala ka tee ka tee go dira dihlopha tša masome.
Go ba bantši e tla ba e le tsela ya go fa nomoro leina goba ke tše kae.
Barutwana ba ka dira mokgobo wa lesome le tše di sa kgomaganago go bontšha gore
11 e ka hlahlamollwa ka mokgobo wa lesome le e tee ye e sa kgomaganago.
Dikhupu tša go tsenelelana di ka tlemaganywa go bopa tora goba dikholomo tša 10.
Dikarata tša kemapalo di ka šomišwa go bontšha masome le metšo
Go ya go ditšweletšwa tša go ngwalwa
Kemelo ya diswantšho ya go hlopha ka masome le metšo
Barutwana ba ka fiwa diswantšho tše di ba dumelelago go hlopha ka masome le
metšo ye e šetšego. Mohlala:
Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go ngwala:
13 = lesome le 1 le tše 3 tše di sa kgomanywago
175 13 = 10 le 3
MMETSE MPHATO WA 1-3
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
176 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya Methopo ye e šišintšwego
bonyane bja dnomoro tša bonyane bja dnomoro tša
Kemapalo Didirwa tše di hlopšago:
menopedi go fihla go 20 menopedi go fihla go 15
fihla • Dikotana tša go bala
Arogantšha nomroro ya
menomebedi ka masome Arogantšha nomoro ya • Dibaledi tše di ka tšentšhwago
le metšo go fihla go 20 menomebedi ka masome mo tlhaleng
mohlala, 12 ke 10 le 12 le metšo go fihla go 15
• Mahlokwana a mankgwari
mohlala, 12 ke 10 le 12
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Dikotana tša aesekrimi
• Dikhupu tša go tsenelelana
• Diphetha tša go bala
• Abakhase
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 2?
di latelago ge le rarolla di latelago ge le rarolla
Dithekniki Dithekniki tša palelo di tšwelapele go tlwaetšwa.
dipalorara gomme le dipalorara gomme le
tša go rarolla
hlaloše ditharollo ya tšona: hlaloše ditharollo tša tšona: Go pedifatša le go ripagare go ka šomišwa bjalo ka dithekniki tša palelo kotareng ye.
palorara
Le ge go le bjalo, barutwana ba swanetše go tšwela pele go itlwaetša go pedifatša le
• Ditlabakelo tša go • Ditlabakelo tša go
go ripagare ka mararantšu le ka maemong a go hloka kamano.
swarega, mohlala, swarega, mohlala,
dibaledi dibaledi Mo mafelelong a kotara ye barutwana ba thoma go rarolla mararantšu ka go šomiša
dithekniki tše
• Diswantšho tša dithalwa • Diswantšho tša dithalwa
go laetša palokanegelo go laetša palokanegelo • Dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega
• Aga le go hlahlamolla • Aga le go hlahlamolla • Aga le go hlahlamolla dinomoro
dinomoro dinomoro
• Pedifatša le go ripagare
• Pedifatša go ripagare • Pedifatša le go ripagare
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Methalopalo
• Methalopalo • Methalopalo wo o
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2.
thekgwago ke ditlabakelo
tša go swarega,
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.7 Rarolla mararantšu ka go Rarolla mararantšu ka go Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 2?
kamano le go hlatholla kamano le go hlatholla
Go Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2 fela šoma ka dinomoro go fihla go 15.
tharollo ya gagwe go tharollo ya gagwe go
hlakantšha,
marara ao a amago go marara ao a amago
go ntšha
hlakantšha le ntšha tša tlhakantšho le ntšho ya go
dikarabo go fihla go 20. le ba dikarabo go fihla go
15
1.8 Rarolla mararantšu ka go Rarolla mararantšu ka go Lebelela mehlala ye e lego mo go kotara ya 1 fela šoma ka dimonoro go fihla ka 15.
kamano le go hlatholla kamano le go hlatholla
Tlhakan-
tharollo ya gagwe go tharollo ya gagwe go
tšhopoeletšo
marara ao a amago marara ao a amago
go iša go go
tlhakantšho poeletšo ya go tlhakantšho poeletšo
atiša
dikarabo tša go fihla go 20. dikarabo tša go fihla go 15
1.9 Rarolla le go hlatholla Rarolla le go hlatholla Lebelela mehlala ye e lego mo go kotara ya 1 fela šoma ka dimonoro go fihla ka 15.
ditharollo go marara a tirišo ditharollo go marara a tirišo
Go hlopha le
ao a amago go abelana ao a amago go abelana
go abelana
ka go lekana le go hlopha ka go lekana le go hlopha
go išago go
ka di palotlalo go fihla go ka di palotlalo go fihla go
go arola
20 le dikarabo tše di ka 15 le dikarabo tše di ka
akaretšago lešaledi akaretšago lešaledi.
177 MMETSE MPHATO WA 1-3
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
178 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.11 Lemoga le go šupetša Lemoga le go šupetša Dipalomoka- diranta fela
mohuta wa tšhelete ya ka mohuta wa dikhoine ya ka
Tšhelete Barutwana ba šoma ka R1, R2, R5, R10 le R20 ya pampiritšhelete. Ba hlakantšha
Afrika Borwa Afrika Borwa 5c, 10c, 20c,
dinomoro ka tirišo ka go šomiša tšhelete ya go bapala
50c, R1, R2; R5
Dikhoine 5c, 10c, 20, 50c,
Mohlala:
R1, R2;R5 Rarolla marara a tšhelete
ao a amago dipalomoka R5 + R10 = R15
pampiritšhelete R10 le R20
le tšhentšhi go R20 le ka
R10 + R10 + R10 =R30 –tlhakantšhopoeletšo
Rarolla marara a tšhelete disente go fihla go 20c
MMETSE MPHATO WA 1-3
ao a amago dipalomoka R5 +R2 + R8 = R15–go tlaleletša 10
le tšhentšhi ka disente go
Tšhentšhi- diranta fela
fihla go 20c goba diranta
go fihla go R20 Barutwana ba šoma ka pampiritšhelete ya R1, R2, R5, R10 le R20. Ba dira ntšho ka
tirišo ka go šomiša pampiritšhelete.
Barutwana ba feleletša matlakalatšhomelo mo ba šomago tšhentšhi ya diaethemo tše
ba di rekago ka R20 goba ka fase
Mehlala:
R10–R8 =R2
R15–R5 =R10
DIPALELO
1.12 Šomiša dithekniki tše di Šomiša dithekniki tše di Barutwana ba lebeletšwego go rarolla dipalelo tša kamano ya tokologo ka go šomiša
latelago ge o dira palelo: latelago ge o dira palelo: dithekniki tše di latelago:
Dithekniki
(mekgwa le • Ditlabakelo tša go • Ditlabakelo tša go • Aga le go hlahlamolla dinomoro
mekgwanak- swarega swarega
• Pedifatša le go ripagare
gwana)
• Aga le go hlahlamolla • Aga le go hlahlamolla
• Mothalopalo
dinomoro dinomoro
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2.
• Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare
• Mothalopalo • Mothalopalo wo
o thekgilwego ke
ditlabakelo tša go
swarega, mohlala,
dibaledi tša dipheta
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 3?
0–20 0 -15
Go Ka go Kotara ya 2, palelo ya tlhahlamano ya dinomoro e oketšegile go tloga go 10 go
hlakantšha • Oketša go 20 • Oketša go 15 ya go 15
le go ntšha
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 15 • Go šoma ka dika tša tlhakantšho le ntšho barutwana ba swanetše go ba ba bile le
maitemogelo a o lekanego a go:
• Šomiša dika tša maleba • Šomiša dika tša maleba
(+, -, =, £) (+, -, =, £) • Šomiša le go kwešiša polelo ya go hlakantšha le go ntšha
• Itwaetša dipofantšho tša • Itwaetša dipofantšho tša • Bala ka moka
nomoro go fihla go 10 nomoro go fihla go 9
• Bala go ya pele go tloga go nomoro ye kgolo.
• Beakanya le go bapetša dinomoro
Mekgwanakgwana ya palelo ge go dirwa go hlakantšha le go ntšha
Mo kotareng ye barutwana ba tla tšwelapele go šomiša mekgwanakgwana ye e
latelago:
• Dira go hlakantšha ka go bala ka moka
• Dira go hlakantšha ka go balela pele
• Bala go ya pele go tloga go nomoro ye kgolo
• Go dira ntšho ka go tloša
• Ntšha ka go bala go ya morago
• Nakong ye barutwana ba tla:
Fetolela nomoro go lesome gomme o ntšhe goba o hlakantšhe metšo
Mokgwanakgwana wo o ka rutwa ka tlhahlamano ya dinomoro tša fase. Mohlala:
9+6=
Barutwana ba ka re go bona:”Ke tla tloša tee go 6 gomme ka e hlakantšha le 9 go dira
lesome”
Gona 9+6 e ka ngwalwa bjalo ka 10+5= 15
Mohlala::
8+5=
179
Barutwana ba ka re go bona:”ke tla tloša 2 go 5 gomme ka e hlakantšha le 8 go dira
10”
MMETSE MPHATO WA 1-3
Gona 8+5 e ka ngwalwa bjalo ka 10+3= 13
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
180 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Ge go ithutwa mokgwanakgwana wo, barutwana ba tla šomiša ditlabakelo tša go
0 - 20 0 -15 swarega go kwešiša mokgwanakgwana wo.
Go
hlakantšha • Oketša go 20 • Oketša go 15 Mohlala:
le go ntšha
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 15 Hlopha dimpša go dira 10
• Šomiša dika tša maleba • Šomiša dika tša maleba
(+, -, =, ) (+, -, =, )
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Itwaetša dipofantšho tša • Itwaetša dipofantšho tša
nomoro go fihla go 10 nomoro go fihla go 9
9+4
10 + 3
9 + 4 = 10 + 3 = 13
9 + 4 = 10 + 3 = 13
Hlahlamolla nomoro ka dikarolo tše nnyane go dira gore palelo e be bonolo
Barutwana ba tla hlahlamolla nomoro ka dikarolo tša go fapana. Ba tla hlahlamolla
nomoro ka dikarolo tše ba ka kgona go di laola ka bo bona.
Šomiša mesebe le dinomoro go bontšha go gopola
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
8+6=£
8+2+4
8 + 2 10 + 4 = 14
8+7=£
8+2+5
8 + 2 10 + 5 = 15
15 – 9 = £
15 – (5+4)
15 – 5 10 – 4 = 6
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Go šomiša le go diragatša tsebo ya pele bjalo ka dithekniki
0 - 20 0 -15
Go Dithekniki tše di bontšhitšwego ka mo fase di dumelela barutwana go dira gore go
hlakantšha • Oketša go 20 • Oketša go 15 bala le kwešišo ya dinomoro e be tša semmušo. Go itlwaetša dithekniki tše tša ka mo
le go ntšha fase go tla hlohleletša barutwana go lebelela ditswalano gare ga dinomoro le go ruta
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 15
barutwana gore ba ka šomiša le go diragatša tsebo ya bona go thuša go balela
• Šomiša dika tša maleba • Šomiša dika tša maleba
Bea nomoro ye kgolo pele gore o kgone go balela pele goba go balela morago
(+, -, =, £) (+, -, =, £)
4 + 12 = £
• Itwaetša dipofantšho tša • Itwaetša dipofantšho tša
nomoro go fihla go 10 nomoro go fihla go 9 Beakanya gape 4 + 12 bjalo ka 12+2 gomme o balele pele ka 4 go tloga go 12.
Laetša tše di lego kgauswi le tše di pedifaditšwego
7+6
Morutwana a ka hlaloša gore palo e ka ngwalwa bjalo ka 6 + 6 + 1 (pedifatša 6
hlakantšha le 1) goba 7 + 7–1 (pedifatša 7 ntšha 1 ).
Barutwana ba ka rekhota mekgwanakgwana ka go šomiša mesebe
6 + 6 12 + 1 = 13
Šomiša tsebo phapano ya tswalano gare ga tlhakantšho le go ntšha
15–9 = £
Barutwana ba tseba gore palo e ka ngwalwa gape bjalo ka palo ya go hlakantšha.: “ke
tseba gore 9 + = 15.”
Barutwana ba ka šomiša go balela pele gore ba kgone go dira palelo
Dipofantšho tša dinomoro
Go iltwaetša dipofantšho tša dinomoro barutwana ba swanetše go fiwa mehutahuta ya
mešongwana gore ba e dire. Se se dirwa nakong ya go ikemela.
Mothalopalo o ka šomišwa go itlwaetša dipofantšho tša go fihla go 9
Kgopolo ya go pedifatša
Barutwana ba swanetše go ba ba ngwala mafokopalo mo kotareng ye.
1+1=£ 2–1 = £
2+2=£ 4–2 = £
181
3+3=£ 6–3= £
MMETSE MPHATO WA 1-3
4+4=£ 8–4 = £
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
182 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.13 Tlhahlamano ya dinomoro: Tlhahlamano ya dinomoro: Barutwana ba swanetše go kgona go araba dipotšišo tše di latelago:
0–20 0 -15
Go • Pedifatša 3.
hlakantšha • Oketša go 20 • Oketša go 15
• Di 3 tše pedi ke eng ?
le go ntšha
• Ntšha go tšwa go 20 • Ntšha go tšwa go 15
• Ke pshikološa tshela ye e pedifaditšwego. Sekoro sa ka ke eng?
• Šomiša dika tša maleba • Šomiša dika tša maleba
• Ke masokisi a makae ao a lego mo go diphere tše 5?
(+, -, =, £) (+, -, =, £)
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Itwaetša dipofantšho tša • Itwaetša dipofantšho tša
nomoro go fihla go 10 nomoro go fihla go 9
1.14 Tlhakantšhopoeletšo (k.g.r. Tlhakantšhopoeletšo (k.g.r. Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 2?
nomoro ye e swanago)) go nomoro ye e swanago) go
Tlhakan- Ka go Kotara ya 3, barutwana ba tšwelepela go tlhabolla polelo ya poeletšo ya
fihla go 20 fihla go 15
tšhopoeletšo tlhakantšho. Mohlala:
go iša go go Šomiša maswao tša Šomiša maswao a maleba
2 atiša 3
atiša maleba (+, =, £) (+, =, £)
Dihlopha tša nne tša tše pedi tše pedi
Barutwana ba tšwelapele go ngwala mafokopalo a dikemela diswantšho. Go bala
ka mofofo go swanetše go thuša barutwana go bala dilo tše di hlophilwego mo go
diswantšho. Ge diswantšho goba dilo di hlophilwe ka bobedi gona barutwana ba
swanetše go bala ka bobedi e sego ka botee go hwetša palomoka ya nomoro ya dilo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.16 Temogopalo: Temogopalo: Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 2?
Mmetse wa tlhahlamano ya 20 tlhahlamano ya 15 Ka go kotara ya 2, tlhahlamano ya dinomoro e oketšega go tloga go 10 go fihla go15.
hlogo • Beakanya sete ye e • Beakanya sete ye e Mehlala ya dipotšišo le mešongwana ye e ka botšišwago le go dirwa:
fillwego ya dinomoro tše fillwego ya dinomoro tše
• Thoma ka 3 gomme o balela pele ka metšo go fihla go 10
di kgethilwego di kgethilwego
• Barutwana ba ema ka mothaladi gomme ba botšiša: Ke mang wa mathomo, bobedi,
• Bapetša dinomoro go • Bapetša dinomoro
boraro goba wa mafelelo?
fihla go 20 gomme o gomme o bolele gore ke
bolele gore ke efe ye efe ye fetago goba ye • Ke efe ye e lego ye nnyane 14 goba 8?
fetago goba ye nnyane nnyane go • Ke efe ye e lego ye ntši, 8 goba 4?
• Tseba gore ke nomoro ye • Tseba gore ke nomoro ye • Ge re ntšha 2 go 13 go šala bokae ?
e fetago ka 1 goba ye e e fetago ka 1 goba ye e • Ge re hlakantšha 2 le 8 e ba bokae ?
lego ye nnyane ka 1 lego ye nnyane ka 1
• Mphe nomoro gare ga 1 le 3
• Tseba gore ke nomoro • Tseba gore ke nomoro
• Mphe nomoro gare ga 10 le 14? Na go na le nomoro e tee fela?
efe ye e fetago ka 2 goba efe ye e fetago ka 2 goba
ele nnyane ka 2 ele nnyane ka 2 • Bea dikarata tša dinomoro tše ka tatelano go go tloga go nomoro ye nnyane go ya
go ye kgolo.
• Tseba gore ke nomoro Go gopola ka lebelo:
efe ye e fetago ka Go gopola ka lebelo
• Dipofantšho tša nomoro
10 goba ye e lego ye go fihla go 5 Mpontšhe nomoro ya go oketša go dira 5 (ngwala goba go šomiša kemapalo goba
nnyane ka 10 dikarata tša folarete)
• Gopola dintlha tša go
• Go gopola ka lebelo: hlakantšha le go ntšha • 1
• Dipofantšho tša nomoro tša go fihla go 5 • 2
go fihla go 10 Mekgwanakgwana ya • 3
• Gopola dintlha tša go palelo • 4
hlakantšha le go ntšha • Šomiša
tša go fihla go10 Mpontšhe nomoro ye e šetšego ge..e tlošitšwe mo go 5 (ngwala goba go šomiša
mekgwanakgwana ya kemapalo goba dikarata tša folarete)
Mekgwanakgwana ya hlakantšha le go ntšha ka
palelo nepagalo: • 1
• Šomiša • Bea nomoro ye kgolo • 2
mekgwanakgwana ya pele go kgona go balela • 3
hlakantšha le go ntšha ka pele goba go balela • 4
nepagalo: morago 1 + 2 = 3 ke bokae 2 + 1? Na karabo e a swana?
• Bea nomoro ye kgolo • Mothalopalo 3 + 1 = 4 ke bokae1 + 3? Na karabo e a swana ?
pele go kgona go balela • Pedifatša le go ripagare
pele goba go balela
• Aga le go hlahlamolla
183 morago
• mothalopalo
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Pedifatša le go ripagare
• Aga le go hlahlamolla
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
184 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA 1 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.16 Temogopalo: Temogopalo: Mekgwanakgwana ya palelo:
Mmetse wa tlhahlamano ya 20 tlhahlamano ya 15 Šomiša mekgwanakgwana ya hlakantšha le go ntšha ka nepagalo.
hlogo • Beakanya sete ye e • Beakanya sete ye e Hlakantšha tše di latelago ka go bea nomoro ye kgolo pele gomme o balele pele:
fillwego ya dinomoro tše fillwego ya dinomoro tše 1+2
di kgethilwego di kgethilwego
2+3
• Bapetša dinomoro go • Bapetša dinomoro
1+4
fihla go 20 gomme o gomme o bolele gore ke
bolele gore ke efe ye efe ye fetago goba ye Pedifatša 1.
MMETSE MPHATO WA 1-3
fetago goba ye nnyane nnyane go Bopedi ba 2 ke bokae?
• Tseba gore ke nomoro ye • Tseba gore ke nomoro ye Seripagare sa 4 ke bokae?
e fetago ka 1 goba ye e e fetago ka 1 goba ye e Ka go šomiša mothalopalo
lego ye nnyane ka 1 lego ye nnyane ka 1 Ke mefofo ye mekae go tloga go 3 go fihla go 5?
• Tseba gore ke nomoro • Tseba gore ke nomoro Ke mefofo ye mekae go ya morago go tloga go 5 go fihla go 2
efe ye e fetago ka 2 goba efe ye e fetago ka 2 goba
ele nnyane ka 2 ele nnyane ka 2
• Tseba gore ke nomoro Go gopola ka lebelo:
efe ye e fetago ka • Dipofantšho tša nomoro
10 goba ye e lego ye go fihla go 5
nnyane ka 10 • Gopola dintlha tša go
• Go gopola ka lebelo: hlakantšha le go ntšha
• Dipofantšho tša nomoro tša go fihla go10
go fihla go 10 Mekgwanakgwana ya
• Gopola dintlha tša go palelo
hlakantšha le go ntšha • Šomiša
tša go fihla go10 mekgwanakgwana ya
Mekgwanakgwana ya hlakantšha le go ntšha ka
palelo nepagalo:
• Šomiša • Bea nomoro ye kgolo
mekgwanakgwana ya pele go kgona go balela
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
hlakantšha le go ntšha ka pele goba go balela
nepagalo: morago
• Bea nomoro ye kgolo • Mothalopalo
pele go kgona go balela • Pedifatša le go ripagare
pele goba go balela • Aga le go hlahlamolla
morago
• mothalopalo
• Pedifatša le go ripagare
• Aga le go hlahlamolla
MPHATO WA 1 KOTARA YA 3
2. DIPATRONE, DIFANKŠENE LE ALTŠEBRA
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI HLATHOLLO YA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA DITŠHUPATSELA TŠA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIšO YA KOTARA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
YA 1 metsotso ye 24)
NGWAGA
2.1 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Ka go Mphato wa 1 barutwana ba nepiša mo go dipatrone mo e lego gore Thutišo ye 1
hlatholla hlatholla dielemente di boeletšwa ka tsela ya ka mehla
Dipatrone tša
Tšeometri Kopolla, katološa le Kopolla, katološa, le go Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2
hlatholla ka mantšu hlatholla ka mantšu
• dipatrone tše bonolo tše • dipatrone tše bonolo tše
di dirilwego ka dilo tša di dirilwego ka dilo tša
go swarega go swarega
• dipatrone tše bonolo tše • dipatrone tše bonolo tše
di dirilwego ka dithalwa di dirilwego ka dithalwa
tša methalo, dibopego tša methalo, dibopego
goba dilo goba dilo
Go itlhamela dipatrone Go itlhamela dipatrone
Hlama dipatrone tša Hlama dipatrone tša
tšeeometri tša gagwe tšeeometri tša gagwe
• ka dilo tša go swarega • ka dilo tša go swarega
• ka go thala methaladi, • ka go thala methaladi,
dibopego goba dilo dibopego goba dilo
Dipatrone tše di le
tikologo ya rena
Šupetša,hlatholla ka
mantšu le go kopolla
dipatrone tša tšeometri
• ka tlhago
• go tšwa go bophelong
bja sebjalebjale
• go tšwa go bohwa bja
setšo sa rena
185 MMETSE MPHATO WA 1-3
KABO
Mabokgoni DIKGOPO LE YA NAKO
MABOKGONI HLATHOLLO YA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA DITŠHUPATSELA TŠA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
186 GO RUTA
MAFELELO A NGWAGA NEPIšO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
metsotso ye 24)
2.2 Kopolla, katološa le Kopolla, katološa le go Tatelano ya dinomoro e ka kopantšhwa le go bala. Ge Mabokgoni a go bala a Dithutišo tše 3
hlatholla hlatholla barutwana a fetoga le go tlhabologa bjale mohuta wa ditatelano tša dinomoro
Dipatronepalo tšeo barutwana ba šomago ka tšona di ka tlhabolwa.
Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go
hlatholla tatelanopalo tše hlatholla tatelanopalo tše Ditatelano di swanetše go bontšha go balela pele le morago ka go:
bonolo bonnyane go fihla bonolo bonnyane go fihla • Bo1 ka tee go tšwa go nomoro ye nngwe le ye nngwe magareng ga 1 le 80
go 100 go 80
• Bo10 ka lesome go tloga go palokatišanetšwa ya lesome ye nngwe le ye
Go itlhamela dipatrone Ditatelano di swanetše go nngwe magareng ga 0 le 80
bontšha go balela pele le
Hlama patrone ya • Bo5 ka hlano go tšwa go palokatišanetšwa ya 5 ye nngwe le ye nngwe
MMETSE MPHATO WA 1-3
morago ka go:
dinomoro tša gagwe. magareng ga 0 le 80
• Bo1 ka tee go tšwa go
nomoro ye nngwe le ye • Bo2 ka pedi go tšwa go palokatišanetšwa ya 2 ye nngwe le ye nngwe ya
magareng ga 0 le 80
nngwe magareng ga 1
le 80 Ge barutwana ba dira go bala ka molomo ba ka bontšha tatelano ya dinomoro ye
e ngwadilwego ka ditsela tša go fapana Ba ka šupa nomoro ye e balwago.
Go bala go ya pele ka go:
Mohlala 1: Ka go šomiša tšhate ya dinomoro
• Bo10 go tloga go
palokatišanetšwa ya 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
lesome ye nngwe le ye
nngwe magareng ga 0 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
le 80
21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
• Bo5 ka hlano go tšwa
31 32 33 34 35 36 37 38 39 40
go palokatišanetšwa ya
5 ye nngwe le ye nngwe Mohlala 2: Ka šomiša mothalopalo go šupetša dipatrone
magareng ga 0 le 80
Go bala ka masome go tloga go 50 go ya go 80
• Bo2 ka pedi go tšwa go
palokatišanetšwa ya 2 Barutwana ba bala dinomoro go fihla go 80, fela ba ngwala dinomoro 1 go fihla
go 15. Patronepalo ka dinomoro tše di lego godimo ga 15 di ka dirwa ka:
ye nngwe le ye nngwe
ya magareng ga 0 le 80 • Khalara dinomoro ka gare ga dipatrone, mo go kriti ya dinomoro;
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Hlama dipatrone tša • Tsenya dinomoro ka sedikong mo patroneng, mo go kriti ya dinomoro goba
gagwe mothalopalo;
Hlama patrone ya • go šomiša dikarata tša dinomoro go pakolla tatelano ya dinomoro;
dinomoro tša gagwe • go šomiša dikarata tša dinomoro go bontšha di nomoro tše di tlogetšwego mo
go tatelano ye e ngwadilwego ye e filwego; goba
• go šomiša lenaneo la dikapalo leo le filwego go thala mothalo go tšwa nomoro
ye e kgethilwego ka nepagalo mo maemo ao e swanetšego go ba go ona.
KABO
Mabokgoni DIKGOPO LE YA NAKO
MABOKGONI HLATHOLLO YA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA DITŠHUPATSELA TŠA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
GO RUTA
CAPS MAFELELO A NGWAGA NEPIšO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
metsotso ye 24)
2.2 Kopolla, katološa le Kopolla, katološa le go Barutwana ba ka fiwa tatelano ya dinomoro ye e ngwadilwego ya dinomoro tše Dithutišo tše 3
hlatholla hlatholla di tlogetšwego. Ba swanetše go fiwa lenaneo la dinomoro tše di ka kgonagalago,
Dipatronepalo
go tšwa mo ba ka kgethago karabo ya maleba.
Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go
hlatholla tatelanopalo tše hlatholla tatelanopalo tše Barutwana ba ka tlatša dinomoro tše di tlogetšwego tše di filwego ka sebopego
bonolo bonnyane go fihla bonolo bonnyane go fihla se sengwe le se sengwe sa ditatelano tša ka godimo, gape le go tlatša dinomoro
go 100 go 80 tše di tlogetšwego mo go ditatelano tša dinomoro tše di ngwadilwego, mohlala,
2, 12, 22, ___, 42, 52, 62.
Go itlhamela dipatrone Ditatelano di swanetše go
bontšha go balela pele le
Hlama patronepalo ya
morago ka go:
dinomoro tša gagwe.
• Bo1 ka tee go tšwa go
nomoro ye nngwe le ye
nngwe magareng ga 1
le 80
Go bala go ya pele ka go:
• Bo10 go tloga go
palokatišanetšwa ya
lesome ye nngwe le ye
nngwe magareng ga 0
le 80
• Bo5 ka hlano go tšwa
go palokatišanetšwa ya
5 ye nngwe le ye nngwe
magareng ga 0 le 80
• Bo2 ka pedi go tšwa go
palokatišanetšwa ya 2
ye nngwe le ye nngwe
ya magareng ga 0 le 80
Hlama dipatrone tša
gagwe
Hlama patrone ya
dinomoro tša gagwe
187 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 3
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
188
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI HLATHOLLO YA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA DITŠHUPATSELA TŠA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 tša iri ye le
NGWAGA metsotso ye 24)
3.1 Polelo ya go laetša Polelo ya go šupetša maemo ye e hlabolotšwe nakong ya Kotara ya 1 e
boemo swanetše go tlwaetšwa ka mehla nakong ya go ruta phapoši ka moka le
Boemo, tsebišo le
nakong ya go ruta sehlopha se se nepišitšwe mo kotareng:tšea nako ye
dipono Hlaloša boemo bja selo
nnyane go tlwaetša polelo ka mehla.
ge se tswalanywa le se
sengwe, Mohlala, godimo Tše dingwe tša polelo ye e šupetšago boemo di ka tlwaetšwa ge barutwana ba
MMETSE MPHATO WA 1-3
ga,pele ga , morago, šoma ka dilo tša mahlakoretharo.
nngele, la go ja, godimo,
Mošomo ka boemo le tšhupetšo o ka teefatšwa ka direkoto tše di ngwadilwego
fase, kgauswi le
bjalo ka dithalwa, khalara goba go nyalantšha dithalwa le mantšu. Se se ka
Boemo le dipono dirwa nakong ya go ikemela.
Bapetša dipono tša go
fapana tša selo sa go
swana sa letšatši ka
letšatši.
Boemo le ditšhupetšo
Latela ditšhupetšo go
sepelasepela ka phapoši.
Latela ditaelo tša go bea
selo go tswalana le se
sengwe,mohlala, tsenya
phensele ka lepokising
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI HLATHOLLO YA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA DITŠHUPATSELA TŠA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 tša iri ye le
CAPS
NGWAGA metsotso ye 24)
3.2 Molokoloko wa dilo Molokoloko wa dilo Nepišo mo go diponagalo tša dilo tša mahlakoretharo Dithutišo tše 2
Dilo tša Lemoga le go fa Lemoga le go fa Barutwana ba šoma ka dikgokolo le dilo tše di bopegilego go swana dikgokolo,
mahlakoretharo maina a dibopego maina a dibopego le mapokisi a go fapapana le dilo tše dingwe tše di bopegilego bjalo ka
tša mahlokoretharo tša mahlokoretharo diprisima tša khutlonnethwii goba dikhupu. Barutwana ba ka dira dithedimošwa
ka phapošing le mo ka phapošing le mo goba sekamiša ka go bea lepokisi ka fase ga bofelo bjo tee bja lepokisi le
diswantšhong diswantšhong legolo. Barutwana ba nyakišiša gore ke dife dilo tše di ka kgokologago, ke dife
tše di ka thedimogago.
• dibopego tša kgwele • dibopego tša kgwele
(dinkgokolo ) (dinkgokolo )
• sekalepokisi ( diprisima) • sekalepokisi ( diprisima )
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
Hlatholla,beakanya le go Hlatholla,beakanya le go Barutwana ba ka nyakišiša ge e ba ka dira ditlemaganyo goba ditora ka go
bapetša dibopego tša bapetša dibopego tša šomiša e ka ba dikgokolo le mapokisi.
Mahlakorepedi mabapi le Mahlakorepedi mabapi le
Nakong ya go ikemela barutwana bat la tšwelapele go
• bogolo • bogolo
• beakanya dilo go ya ka bogolo
• mmala • mmala
• beakanya dilo go ya ka mmala
• dilo tša go pshikologa • dilo tša go pshikologa
• aga ka dilo; le
• dilo tša go thedimoga • dilo tša go thedimoga
• dira dikgokolo goba mapokisi go tšwa go letsopa goba tege ya go bapala
Mešongwana ye e
nepišitšwego Lemoga le go fa maina a dikgwele (dinkgokolo) le mapokisi (diprisima )
Lebelediša le go aga dilo Barutwana ba tšwelapele go šupetša le go hlatholla dilo tša tšeometri tša
tša mahlakoretharo ka go letšatši le lengwe le le lengwe ka go bolela ge e ba di bopegile go swana le
šomiša dimetheriale tša go nkgokolo goba go swana le lepokisi,mohlala, setena se bopegile go swana le
swarega bjalo ka diploko lepokisi goba namune ye e bopegile go swana le nkgokolo.
tša go aga, dimetheriale Mešomo ye e ngwadilwego
tša tšhomišogape le khiti ya
go aga Mošomo wa tirišo mo go dilo tša mahlakoretharo o swanetše go teefatšwa le
mešomo ya go ngwalwa
189 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI HLATHOLLO YA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA DITŠHUPATSELA TŠA
190 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 tša iri ye le
NGWAGA metsotso ye 24)
3.3 Mehutahuta ya dibopego Ga go na nepišo ye e itšego mo go dibopego tša mahlakoretharo tše di šišintšwego ka go Kotara ya 3. Le
ge go le bjalo, barutwana ba ka tšwelapele go dira diswantšho tša mosego wa dibopego tša mahlakorepedi
Dibopego tša Lemoga le go maina
goba go dira mošomo wa go ngwalwa nakong ya mošomo wa go ikemela eka ba ka nako ya Mmetse goba
mahlakorepedi a dibopego tša
Mabokgoni a Bophelo.
mahlakorepedi
• didiko
• dikhutlotharo
• dikwere
MMETSE MPHATO WA 1-3
Diponagalo tša dibopego
Hlatholla,beakanya le go
bapetša dibopego tša
Mahlakorepedi mabapi le
• bogolo
• mmala
• sebopego
• mahlakorethwii
• mahlakore a nkgokolo
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Barutwana ba swanetše go lebelela methalo ye e lekanetšego mo go dilo tša Thutišo ye 1
tše di swaregago le diswantšho.
Go ripagare ka go Lemoga go ripagare ka Lemoga go ripagare ka
swana go swana mo mmele wa go swana mo mmele wa Mešomo ya go ngwalwa ga se ya swanelwa ke go ba “ thala seripagare se
gagwe gagwe. sengwe” fela eupša akaretša mehlala mo barutwana ba thalago mothalo wa
go ripagare ka go swana mo go bobedi dibopego tša tšeometri, mohlala,
Lemoga le go thala Lemoga le go thala
dikhutlotharo, dibopego tše e sego tša tšeometri, mohlala, go thala motho.
mothalo wa go ripagare ka mothalo wa go lekana
go swana mo go dibopego mo go dibopego tša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tša mahlokorepedi tša mahlokorepedi tša
tšeometri le tše e sego tša tšeometri le tše e sego tša
tšeometri. tšeometri
Mphato wa 1 KOTARA YA 3
4. KELO
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
YA 3 metsotso ye 24)
NGWAGA
4.1 Go feta ga nako Barutwana ba swanetše go ithuta go bolela ka ga
Nako Bolela ka ga go feta ga • Tatelano ya ditiragalo; le
nako
• Kabo ya nako
• Beakanya ditiragalo tša
Barutwana ba tšwelapela go teefatša ditsela tša go bolela ka ga nako letšatši le lengwe
ka mehla go tšwa go
le le lengwe nakong ya go ruta phapoši ka moka le nako ya go ruta sehlopha se se
maphelo a bona
nepišitšwego.
• Bapetša botelele bja
Barutwana ba bolela le go araba dipotšišo ka ga ge dilo di direga,ka go šomiša polelo
nako ka go šomiša
ye bjalo ka mesong, mathapama,bošego, ka pela le go šalela morago.
polelo, mohla,teletšana
kopananyana, ka pela, Barutwana ba beakanya ditiragalo ka go šomiša polelo e bjalo ka maabane, lehono,
go nanya gosasa: matšatši a beke le dikgwedi tša ngwaga.
• Beakanya ditiragalo ka Barutwana ba bapetša botelele bja nako ka go šomiša bjalo ka teletšana goba
go šomiša polelo ya kopananyana goba ka pela goba ka go nanya
go swana le maabane,
Barutwana ba bolela ka ga tatelano ya ditiragalo go tšwa maphelong a bona. Ba
lehono le gosasa
beakanya tatelano diswantšho bjalo ka
Go bolela nako
• dikgato tša go dira sangwetše goba komiki ya tee;
• Hlaloša ge se sengwe
• Dinepe tša go bontšha go ngwana a gola goba motho yo mogolo;
se diregile ka go
šomiša polelo, mohlala, • Leboo la bophelo la diphoofolo, mohlala, mae a kgogo, goba a segwagwa goba a
mesong, mathapama, serurubele;
bošego, ka pela, šaletše
morago. • Ditiragalo tša ka mehla mo letšatšing (go tsoga, go ba sekolong, go raloka, go ja
dilalelo, go robala).
• Tseba matšatši a beke
Tšwele pele go bea matšatši a matswalo mo tšhupamabaka ngwaga ka moka
• Tseba dikgwedi tša
ngwaga
• Bea matšatši a
matswalo mo go
tšhupamabaka
191 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
192 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
YA 3 metsotso ye 24)
NGWAGA
4.2 Go ela go go sego gwa Kelo ye e sego ya Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 3?
semmušo semmušo
Botelele Kelo ka moka ka go Mphato wa 1 ga se ya se mmušo. Ga go na kelo ya botelele ya
• Bapetša le go beakanya • Akanya, ela, bapetša semmušo ye e dirilwego ka diyuniti tše lekaneditšwego.
kelo ya diela yeo tatelantšha le go rekhota
Ka go Kotara ya 1 go šišintšwe gore barutwana ba nepiše go
ditshelo tše pedi di ka e botelele ka go tše e
rwalago (mothamo) šomiša dikelo sego • Papetšo thwii ya botelele bja dilo ka go dibea kgauswi le kgauswi;
tša motheo, mohlala,
• Šomiša polelo go bolela • beakanya le go bapetša botelele goba bogodimo goba bophara bja dilo tše tharo
dikgato, botelele bja
ka papetšo, mohlala, goba go feta, ka go bea diphere tša dilo kgauswi le kgauswi, go fihlela ge dilo ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
diphensele, dibaledi,bj.
teletšana,kopananyana, moka di ka latelantšhwa; le
bj.
bopharanyana
• go hlabolla polelo ya go bolela ka diphapano mo go botelele, bogodimo, bophara
• Akanya, ela, bapetša bj.bj.
beakanya le go rekhota
Nakong ya mošomo wa go ikemela mo kotareng, barutwana ba ka itlwaetša le go
botelele ka go šomiša
teefatša peakanyo le go bapetša botelele goba bogodimo goba bophara bja dilo tše 3
dikelo tše e sego tša
goba go feta, ka go bea diphere tša dilo mo go tekanyetšo, go fihlela ge dilo ka moka di
motheo, mohlala,
ka latelantšhwa
dikgato, botelele bja
diphensele, dibaledi,bj. Mošomo ka moka o swanetše go rekotwa.
bj.
Mo kotareng ya 3 barutwana ba nepiša mo go dira kelo ye e sego ya semmušo ka
diyuniti tše di sego tša motheo tša botelele.
Kelo ye e sego ya semmušo ya botelele ka go šomiša diyuniti tše di sego tša
motheo tša botelele
Barutwanana ba ithuta metheo ka moka le ditlwaetšo tša kelo ka go šomiša diyuniti tše
di sego tša motheo. Go ela ka diyuniti tše di sego tša motheo ga se tša swanelwa ke
go tšeelwa fase go diyuniti tša motheo.
Go ela diyuniti tše di sego motheo di akaretša go bala gore ke diyuniti tše kae tše di
kgethilwego tša botelele bja go swana go swana le le selo se se elwago. Mohlala,
botelele bja deske ke dikelo tše 8 tša go ela ka diatla.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Barutwana ba swanetše go ela ka dilo tša go fapana bjalo ka diyuniti tše e sego tša
semmušo.
Go na le ditsela tše tharo tša go šomiša diyuniti tše di sego tša semmušo
• Paka dilo tša botelele bja go lekana ka tatelano mo go mola go putla selo se se
elwago bjalo ka mapokisi a mankgwari,dikhurumelo tša mabotlelo a dibopego tša go
swana goba dibaledi, diphensele tše diswa, bj.bj. Mohlala, go ela bophara bja deske,
diphensele tše diswa di ka bewa ka mafelefelelo go kgabaganya deske.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
CAPS
YA 3 metsotso ye 24)
NGWAGA
4.2 Go ela go go sego gwa Kelo ye e sego ya Mo go bohlokwa gore
semmušo semmuš
Botelele • dilo ka moka di lekana ka botelele.O ka bolela gore bophara bja puku ya gag o bo
• Bapetša le go beakanya • Akanya, ela, bapetša lekana le dikhurumelo tša mabotlelo a 12 ge dikhurumelo tša mabotlelo di fapana
kelo ya diela yeo tatelantšha le go rekhota ka bogolo,mohlala, dikhurumelo tša mabotlelo a maswi a dilitara tše 2,gona bogolo
ditshelo tše pedi di ka e botelele ka go šomiša bja gona e le, dikhurumelo tša diplastiki tša dinotšhidididi,dikhurumelo tša tšhipi tša
rwalago (mothamo) dikelo sego tša motheo, mabotlelo,bj.bj;
mohlala,dikgato,
• Šomiša polelo go bolela • ga go na sekgoba se se tlogetšwego magareng ga dilo:di swanetše go phakolla gore
botelele bja diphensele,
ka papetšo, mohlala, di kgomane.
dibaledi,bj.bj.
teletšana,kopananyana,
• Šomiša dilo tše pedi tša go swana bjalo ka diyuniti tše di sego tša motheo. Bea ye
bopharanyana
nngwe kgauswi le ye nngwe, gomme suthiša sa mathoma go ya ka lehlakoreng
• Akanya, ela, bapetša le lengwe la selo sa bobedi. Se se dirwa ka go ela ka go ela ka diatla,botelele bja
beakanya le go rekhota maoto goba dikgato.
botelele ka go šomiša
Ka go šomiša selo se tee bjalo ka kelo ye e sego ya motheo le go se phetlolla goba go
dikelo sego tša motheo,
swaya ntlha ya sona ya mafelelo pele o se thedimoša.
mohlala,dikgato,
botelele bja diphensele, Barutwana ba swanetše go rutwa ka mehla go bolela yuniti, mohlala, puku e na le
dibaledi, bj.bj. bophara bja dikhurumelo tša mabotlelo tše 12,phapoši e na le botelele bja dikgato tše
38.
Ge barutwana ba etše ka yuniti ye nngwe le ye nngwe ga mmalwa ba swanetše go
akanya ka gore ke yuniti ya botelele bjo bo kaakang yeo selo se swanetšego go elwa.
Go akanya pele ga go ela go bohlokwa, fela go ka dirwa ge fela barutwana ba dirile
kelo ka yuniti.
Barutwana ba swanetše go rutwa gore go kgona go bapetša botelele, bogodimo
goba bophara go swanetše go šomiša diyuniti tša go swana. Mohlala, ge bophara bja
mojako ele 20 ya kelo ya diatla gomme bophara bja deske e le botelele bja diphensele
tše 8, o ka se re mojako o feta deske ka bophara.
Barutwana ba swanetše go ela ka go šomiša mehutahuta ya diyuniti tše e sego tša
semmušo, go re bat la ba kgone go
thoma go kwešiša gore ge yuniti e le ye nnyane, e tla šomišwa gantši, mohlala,bophara
bja phapoši e ka ba dikgato tše 20 fela e ka dinao tše 48; le
thoma go šomiša diyuniti tše di lego tša maleba go seo ba se ela, mohlala, go ela
bophara bja phapoši ka dikhurumelo tša mabotlelo ke go senya nako.
193 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
194 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
YA 3 metsotso ye 24)
NGWAGA
4.2 Go ela go go sego gwa Kelo ye e sego ya Rekhota kelo Dithutišo tše 2
semmušo semmuš
Botelele Le gee le gore kelo ke mabokgoni a tirišo, barutwana ba swanetše go rekhota dikelo
• Bapetša le go beakanya • Akanya, ela, bapetša tša bona ka nako tšohle.
kelo ya diela yeo tatelantšha le go
Go ela mothamo bjalo ka kamano ya go rarolla marara le dipalelo
ditshelo tše pedi di ka e rekhota botelele ka go
rwalago (mothamo) šomiša dikelo sego tša Nakong ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le ditswalano barutwana ba ka
lekanyetšwa, mohlala, rarolla marara ao a šomišago kamano ya kelo ya botelele. mohlala,lepokisi la sesepe
• Šomiša polelo go bolela
dikgato, botelele bja sa lerole se na le bogodimo bja mapokisi a mankgwari a 8. Lepokisi la diserele le na le
ka papetšo, mohlala,
MMETSE MPHATO WA 1-3
diphensele, dibaledi, bogodimo bja mapokisi a mankgwari a13. Lepokisi la serele le feta lepokisi la sesepe
teletšana,kopananyana,
bj.bj. ka 43 bogodimo bjo bokaakang/
bopharanyana
Hlokomela tlhatlamano ya dinomoro ya maleba tša kotara yeo, le mehutahuta ya
• Akanya, ela, bapetša
marara a maleba a kotara
beakanya le go rekhota
botelele ka go šomiša
dikelo sego tša motheo,
mohlala, dikgato,
botelele bja diphensele,
dibaledi, bj.bj.
4.3 Go ela go go sego gwa Kelo ka moka ka go Mphato wa 1 ke ye e sego ya semmušo. Ga go na kelo ya
semmušo semmušo ya boima bja diyuniti tša motheo.
Boima
• Akanya, ela, bapetša Ka go Kotara ya 1 go šišintšwe gore barutwana ba nepiše go
tatelantšha le go rekhota
• go bapetša thwii boima ya dilo;
Boima ka go šomiša
dikelo tše di sego tša • Beakanya le go bapetša boima ya dilo tše tharo goba go feta, ka go bea diphere tša
motheo le tekanyetšo, dilo mo go tekanyetšo, go fihla dilo ka moka di ka latelantšhwa, le
mohlala, diploko le
• tlhabolla polelo ya go bolela ka diphapano ka go boima.
ditena, bj.bj
Nakong ya mošomo wa go ikemela mo kotareng, barutwana ba ka itlwaetša le go
• Šomiša polelo go
teefatša peakanyo le go bapetša boima bja dilo tše 3 goba go feta, ka go bea diphere
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
bolela ka ga papetšo,
tša dilo mo go tekanyetšo, go fihlela ge dilo ka moka di ka latelantšhwa
mohlala, bofefo,
boima. bofefonyana, Mošomo ka moka o swanetše go rekotwa.
boimanyana
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
CAPS
YA 3 metsotso ye 24)
NGWAGA
4.4 Go ela go go sego gwa Kelo ka moka ka go Mphato wa 1 ga se ya semmušo. Ga go na kelo ya semmušo ya
semmušo botelele bja diyuniti tša motheo ye e dirwago.
Mothamo/
bolumo • Bapetša le go beakanya Go fihla ga bjale mo ngwageng nepišo mo go mothamo e be e le mo go
kelo ya diela yeo
• tlhabolla polelo go bolela ka mothamo/bolumo
ditshelo tše pedi di ka e
rwalago (mothamo) ka • bapetša dibolumo ka go ditshelo tše pedi tša go swana; le
gare ga ditshelo tše pedi
• bapetša dibolumo ka go ditshelo tša bophara bja go fapana, ka go tshela ka setshelo
tše di beilwego kgauswi
sa boraro;
le kgauswi.Barutwana
ba lekola ka go tshela Barutwana ba ka itlwaetša le go teefetša dikgopolo nakong ya mošomo wa go ikemela
ka gare ga setshelo sa
boraro ge go hlokega.
• Bapetša le go beakanya
kelo ya diela yeo
ditšhelo tše pedi di ka e
rwalago (mothamo)
• Šomiša polelo go bolela
ka papetšo,mohlala, go
feta, nnyane go, tlala, go
se be le selo
• Akanya, ela, bapetša
beakanya le go rekhota
mothamo wa ditshelo
ka go šomiša dikelo tše
di sego tša, mohlala,
malepola le dikomiki
195 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 3
5. TŠHOMIŠO YA DATA
196
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
Go šoma ka dikgoboketšo tša dilo
5.1 Kgoboketša le go Go beakanya dilo tše di
rulaganya dilo kgobokeditšwego ga e sa
Kgoboketša le nepišo ye e itšego mo
le go Kgoboketša le go go seripagare sa ngwaga.
beakanya beakanya dilo tša sebele Le ge go le bjalo e ka fiwa
MMETSE MPHATO WA 1-3
dilo tša letšatši le lengwe le le bjalo ka mošongwana wa
lengwe sewelo nakong ya mošomo
wa go ikemela.
Nepišo ye e šišintšwego
mo go Kotara ya 3 ke
leboo la Tšhomišo ya data:
lebelela ka fase.
5.2 Emela kgoboketšo ya dilo
Emela tše di beakantšwego
kgoboketšo Thala seswantšho sa dilo
ya dilo tše di
tše di kgobokeditšwego
beakantšwego
5.3 Ahlaahla le go bega
kgoboketšo ya dilo tše di
Ahlaahla
beakantšwego
le go bega
kgoboketšo • Fa mabaka ka
ya dilo tše di moo kgoboketšo e
beakantšwego beakantšwego ka gona
• Araba dipotšišo ka
- Ka moo peakanyo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
e dirilwego ka gona
(tshepetšo)
- Kgoboketšo ye e
beakantšwego e
lebelelega bjang
(setšweletša)
• Hlatholla kgoboketšo le
dithalwa
• Hlaloša ka moo
kgoboketšo e
beakantšwego ka gona
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
Go šoma ka data
5.4 Kgoboketša le go Kgoboketša le go Nepišo ye e šišintšwego: Leboo la Tšhomišo ya data le le feleletšo Didithutišo tše 3
rulaganya data rulaganya data Ka go leboo la Tšhomišo ya data
Kgoboketša
le go • Kgoboketša data ka ga Kgoboketša data ka ga • Barutwana ba kgoboketša tshedimošo go araba potšišo. Mo go sehlopha sa fase le
rulaganya phapoši goba sekolo go phapoši goba sekolo go sehlopha sa Gare potšišo ye e fiwa ke morutiši goba pukukgakollo;
data araba dipotšišo tše di araba dipotšišo tše di • Barutwana ba beakanya le go emela tshedimošo ka ditsela tšeo di e dirago gore e
botšišwago ke morutiši botšišwago ke morutiši be bonolo go sekaseka. Sebopego sa kemelo seo barutwana ka go Mphato wa 1
ba itlwaetšago ke a seswantšho;le
5.5 Kemelo ya data Kemelo ya data
• Baithuti ba sekaseka tshedimošo mo seswantšhong ka go araba dipotšišo tše di
Kemelo ya kemelo ya data mo go • Emela data mo go botšišwago ke morutiši.
data diswantšho diswantšho Seswantšho sa ka phapošing
Sekaseka le go hlatholla Ka go Mphato wa 1 go bohlokwa go thoma tšhomišo ya data ka go dira seswantšho
5.6 Sekaseka le go hlatholla sa kerafo sa phapoši. Go šoma mmogo bjalo ka phapoši go thuša barutwana go tšea
data data
Sekaseka le karolo dikgatong ka moka tša tshepetšo ntle le go timela mo go dintlha tša kgato ye
go hlatholla Araba dipotšišo ka ga data • Araba dipotšišo ka ga nngwe le ye nngwe.
data mo seswantšhong data mo seswantšhong Go dira go dumelela morutiši go nepiša mo go mahlakore a bohlokwa a tšhomišo
ya data le mo seo ba swanetšego go se tseba ka ga diponagalo tše bohlokwa tša
seswantšho
• go leibola kae goba bjang kerafo (thaetlele ya kerafo)
• go leibola kae goba bjang magoro
• seswantšho se swanetše go ba le khii yeo e hlalošago gore seswantšho se sengwe
le se sengwe se hlaloša eng
• diswantšho goba dikgoba di swanetše go lekana ka bogolo
• Go bea diswantšho ka go lekanela mo go methalo
• go bala bjang kerafo
Go šoma ka leboo la data ka moka go ka tšea dithutišo tše mmalwa.
Kgoboketša, beakanya le go emela data
Barutiši mo sehlopheng ba swanetše go netefatša gore direrwa tša go fapana di
a kgethelwa kgoboketšo le phetleko ya data mphato wo mongwe le wo mongwe.
Mehlala ya maleba e akaretša go beakanya gape tšhate ya boso bja kgwedi ya go
feta bja letšatši ka letšatši go bopa seswantšho goba go dira seswantšho sa matšatši
a matswalo a barutwana.
Sekaseka data
Barutwana ba araba dipotšišo tše bjalo ka:
“ke mohuta ofe wa boso wo o bego o tlwalegilego kudu kgwedi ye?”
197 Ke mohuta ofe wa boso wo o bego o tlwaegile ga nnyane kgwedi ye?”
“Re bile le matšatši a makae a go fiša go fetiša ao a nago le maru? ”
MMETSE MPHATO WA 1-3
Go šoma ka leboo la data ka moka go ka tšea dithutišo tše mmalwa.
MPHATO WA 1 KOTARA YA 4
1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
198
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
TLHABOLLO YA TEMOGOPALO: Go bala ka palotlalo
1.1 Go bala dilo ka go se fapoge Go bala dilo ka go se fapoge Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 3?
go fihla go 50 go fihla go 50 Ka go kotara ya 4, barutwana ba oketša tlhatlamano ya go bala. Go sa na le
Bala dilo
Fa kakanyo ye e Fa kakanyo ye e nepišo mo go kwešišo ya motheo wa dipalogohle. Nakong ye ya kotara barutwana
amogelegago ya dinomoro amogelegago ya dinomoro ba swanetše go ithuta go bea dilo ka go latelana ge ba bala gore ge ba lekola palo
ya bona, peakanyo e ba thuša go bala ka bonolo.Mohlala: Dibaledi di ka bewa ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
ya dilo yeo e ka lekolwago ya dilo yeo e ka lekolwago
methalo
ka go bala ka go bala
Nakong ye ya kotara barutwana ba tšwelapele go oketša mabokgoni a bona a go
bala le go go itlwaetša:
• balela ka moka;
• balela pele;
• motheo wa dipalogohle; le
• go šoma ka ditšweletšwa tše di ngwadilwego.
Barutwana ba swanetše go dira kgokagano gare ga palosešupatatelano le
palogohle. Se se fihlelelwa ge ba lemoga gore go emiša go bala ge o fihla selo sa
bo50 go ra gore ba badile dilo tše 50. Ka nako e tee ba swanetše go tseba gore
peakanyo yeo yo mongwe a balago dilo ga e huetše go bala.
Go bala ka dihlopha
Go thuša barutwana go bala ka dikgaokgao tša pedi, hlano le 10, ba swanetše go
hlopha dilo ka tše pedi tše pedi, ka tše hlano tše hlano le ka tše lesome tše lesome
go kgona go bala kgoboketšo ya dilo. Dikarata tša dinomoro di swanetše go
bontšhwa mo go kgoboketšo ye nngwe le ye nngwe go bontšha nomoro ya dilo tše
di badilwego. Go bala ka dihlopha go tla lokišetša barutwana go kwešiša dikatišo le
palelo.Mafelelong barutwan a ba swanetšego kgona go lemoga kgoboketšo ka go
aroganya nomoro.Mohlala: “ke a tseba gore ke 10 ka gore ke bea 4 lehlakoreng le
lengwe gomme 6 ka lehlakoreng le lengwe ”.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Didirišwa
Tlhokomelo ye kgolo e swanetše go fiwa go mohuta wa setlabakelo se se
šomišitšwego
• Ditlabakelo tše di beakantšwego, bjalo thapo ya dipheta tša go bala, di ka
šomišwa.
• Abakhase e ka šomišwa go itlwaetša go bala ka dihlopha tša lesome
• Ba ka dira mokgobo wa 2, mokgobo wa 5 le lesome ka mahlokwana a
mankgwari goba dikotana tša go bala gomme ba bala ka moka.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.2 Balela pele le morago ka Balela pele le morago ka Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 1?
Bala go • Botee ka bootee go tšwa • Bo1 go tšwa go nomoro Ka go Kotara ya,barutwana bjale ba bala ka dikgaokgao tša 10, 5,le 2 le 100. Go
ya pele le go nomoro ye nngwe le ye ye nngwe le ye nngwe bala la dikgaokgao e ba mabokgoni a bohlokwa ao barutwana ba tla a šomišago
morago nngwe magareng ga 0-100 magareng ga 0-100 ka go Mphato wa 2 le 3 gomme a tla ba thuša go dira dipalelo.
• Balela pele ka • Bala pele ka Mo mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go:
• bo10 bolesome go • bo10 go tšwa go nomoro Bala ka molomo gomme o arabe dipotšišo tše bjalo ka:
tšwa go nomoro ye ye nngwe le ye nngwe ya
• Thoma go 52, balela pele ka botee go fihla ka 72.
nngwe le ye nngwe ya palokatišanetšwa ya 10
palokatišanetšwa ya 10 magareng ga 0 le 80 • Thoma go 88 gomme balela morago ka botee go fihla go 70.
magareng ga 0 le 100
• bo5 go tšwa go • Thoma go 38 gomme o bale ka bopedi go fihla go 50
• bo5 go tšwa go palokatišanetšwa tše
• Thoma go 45 gomme o bale ka bohlano go fihla go
palokatišanetšwa tše dingwe le tše dingwe tša 5
dingwe le tše dingwe tša 5 magareng ga 0 le 100 • Thoma go 10 gomme o bale ka bolesome go fihla 100.
magareng ga 0 le 100
• bo2 go tšwa go Barutwana ba swanetše go kgona go šomiša mabokgoni a go bala go
• bo2 bobedi go tšwa go palokatišanetšwa tša 2 mešongwana ya go ngwalwa. Mohlala:
palokatišanetšwa tša 2 magareng ga 0 le 100
magareng ga 0 le 100 • Kopolla le go katološa latelano ya dinomoro ye bonolo bonyane go fihla go 100.
Lebelela karolo ya dipatrone tša dinomoro
199 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
200 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.3 Tseba le go bala dinomoro Tseba le go bala dinomoro Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 3?
Dikapalo le • Lemoga, šupetša le go • Lemoga, šupetša le go Ka go kotara ya 4, tlhahlamano ya dinomoro e oketšegile go fihla go 100.Go
mainapalo bala dikapalo 0 go fihla bala dikapalo 0 go fihla ngwala dikapalo le mainapalo go teefatšwa nakong ya kotara ye. Ga go na tsebo
go 100 go 100 ye e ithutwago. Go bohlokwa go lemoga gore go phopholetša le go bala go
ithekgile kudu mo go tirišo le tšhomišo ya tlhokomelo ya mainapalo.Barutwana ba
• Ngwala dikapalo 0 go fihla • Ngwala dikapalo 0 go fihla
swanetše go ba ba šomiša, bolela le go ngwala mainapalo ka dikamanong tša go
go 20 20
fapana.
• Lemoga, šupetša le go • Lemoga, šupetša le go
Mafelelong a kotara ba swanetše go kgona go dira mohuta wa mešongwana ye e
bala mainapalo 1 go fihla bala mainapalo 1 go fihla
MMETSE MPHATO WA 1-3
latelago:
go 10 go -10
Nyalantšha mainapalo,dikapalo goba diswantšho tša dilo
• Ngwala mainapalo 1 go • Ngwala mainapalo 1 go
fihla go 10 fihla go 10 Karata ye e re 6 karata ye e reng?
6 11
Nyalantšha mantšu le dilo
Tee
Pedi ã ã ã
Tharo ì
Nne
ëëëëë
Hlano
Tshela õõ
šupa ðððððð
Seswai ø ø ø ø
Senyane ööööööö
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.4 Beakanya le go bapetša go Ka go beakanya le go bapetša dilo le dinomoro barutwana ba ithutile gore:
fihla go dilo tše 20.
Hlatholla, • Mahlakore a palogohle a šomiša go hlaloša nomoro mo go sete.
bapetša, • Bapetša kgoboketšo ya
dilo go ya ka,tše ntši, Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya ?
beakanya
tše nnyane, ntši, tše
dinomoro nyenyane; go feta ka fase; Barutwana ba tsebatšwa palosešupatatelano
go swana le bontši go Mo mafelelong a kotara le ngwaga barutwana ba swanetše go kgona go šomiša
swana le, fapana
polelo ya go latelanya le go bapetša mo mehuta ya ditsela ye e latelago:
• Beakanya kgoboko ya dilo
go tloga go ntši go ya go • Mathomo, bobedi, boraro, bone, bohlano, botshelela ………….
nnyane le nnyane go ya • Ke tše kae …………
go ntši
• Mehutahuta ya dilo tše 20 • bontši go swana le,nomoro ya go swana le …
Beakanya le go bapetša • Lekana le, go feta, nnyane go,nnyanennyane go, kgolo go, nnyane go,
dinomoro kgolokgolo go…………
• Beakanya dinomoro • Latelanya, mathomo, mafelelo, pele, ka morago, latelago, magareng ga
- Go tloga go ye dinomoro
nnyanenyane go go ye • Mathomo, bobedi, boraro, bone, bohlano, botshelela ………….
kgolokgolo le go tloga
go ye kgolokgolo go ya • Ke tše kae …………
go ye nnyanenyane
• bontši go swana le,nomoro ya go swana le…
- pele, ka morago, mo
magareng, • Lekana le, go feta, nnyane go, fewer than, kgolo go, nnyane go, kgolokgolo
- Ka go šomiša go…………
mothalopalo 0 go fihla • Beakanya, mathomo, mafelelo, pele, ka morago, latelago, magareng ga
go 20
• Bapetša palotlalo mabapi
le nnyane go,kgolo go
feta, nnyane go, lekana le • Khalara sediko sa bohlano ka serolwane.
• Go nyalantšha ka tekanyo • Khalara sediko sa mathomo ka khubedu.
mabapa ya tee go tee
• Tlhahlamano ya dinomoro • Khalara sediko sa boseswai ka talaleratadima.
go fihla go Barutwana ba swanetše go araba dipotšišo tše bjalo ka
• Ke mang wa mathomo mo mothalong ?
• Ke mang wa bobedi mo mothalong ?
201
• Mthunzi o na le diphensele tša khrayone tše 5. Cally o na le diphensele tša
khrayone tše 8.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
202 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.4 Šomiša • Ke mang yo a nago le diphensele tša khrayone tše nnyane?
palosešupatatelano go
Hlatholla, bontšha peakanyo,lefelo • Mphe nomoro magareng ga 15 le 17?
bapetša, goba boemo
• Ngwala dinomoro magareng ga 4 le 10
beakanya
• Bea dilo mo mothalong
dinomoro go tloga mathomo go • 1, 2, 3, 4, _, _, _, _, _, 10
fihla ya bolesome goba • Tlatša dinomoro tše di tlogetšwego
ya mathomo go fihla go
ya mafelelo, mohlala,
mathomo, bobedi, boraro.. Pele Dinomoro Ka morago
MMETSE MPHATO WA 1-3
bolesome,mafelelo 17
(palosešupatatelano)
12
Lehlakore la
palosešupatatelano mo go 14
mokolokolo mathomo go 9
fihla go wa bolesome
6
Beakanya le go bapetša go
fihla go dilo tše 20. Ngwala dinomoro ka tatelano go tloga go ye kgolo go ya go ye nnyane.
• Bapetša kgoboketšo ya Ngwala dinomoro tše go tloga go ye nnyane go ya go ye kgolo.
dilo go ya ka,tše ntši, tše
nnyane, ntši, še nyenyane; Kopolla le go feleletša ka go šomiša mantšu nnyane go le go feta:
go feta ka fase; go swana • 35 k e ye _______ 38
le bontši go swana le,
fapana • 79 e __________65
• Beakanya kgoboko ya dilo Go tseba gore nomoro ya ka pele ke ye nnyane ka tee gomme nomoro ya ka pele
go tloga go ntši go ya go ke ye ntši ka tee
nnyane le nnyane go ya
• Barutwana ba swanetše go araba dipotšišo tša go swana le:
go ntši
• Mehutahuta ya dilo tše 20 • Ke nomoro efe ye e tlago pele ga 17?
Beakanya le go bapetša • Ke nomoro efe ye e tlago ka morago ga 82?
dinomoro
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Beakanya dinomoro
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
- Go tloga go ye
nnyanenyane go go ye Tlatša dinomoro tše di tlogetšwego mo go mothalopalo
kgolokgolo le go tloga
• Bea dikarata tša dinomoro ka tatelano
go ye kgolokgolo go ya
go ye nnyanenyane • Ke nomoro efe ye e lego magareng ga 25 le 30?
- pele, ka morago, mo
• Mphe nomoro ye e fetago 76 ka 1?
magareng,
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.4 - Ka go šomiša • Mphe nomoro ye e fetago 76 ka 2
mothalopalo 0 go fihla
Hlatholla, • Ke nomoro efe ye e lego fase ga 45 ka 1
go 20
bapetša,
• Bapetša palotlalo mabapi • Ke nomoro efe ye e lego fase ga 39 ka 2 ?
beakanya
dinomoro le nnyane go,kgolo go
feta, nnyane go, lekana le
• Go nyalantšha ka tekanyo
mabapa ya tee go tee
• Tlhahlamano ya dinomoro
go fihla go
Šomiša
palosešupatatelano go
bontšha peakanyo,lefelo
goba boemo
• Bea dilo mo mothalong
go tloga mathomo go
fihla ya bolesome goba
ya mathomo go fihla go
ya mafelelo, mohlala,
mathomo, bobedi, boraro..
bolesome, mafelelo
(palosešupatatelano)
Lehlakore la
palosešupatatelano mo go
tlhahlamano ya mathomo go
fihla go ya bolesome
203 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
204 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.5 Lemoga kemapalo ya Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 3?
bonnyane menopedi ya
Kemapalo Nakong ye ya kotara barutwana ba tšwelepele go aga le go tlhabolla dikgopolo tša
dinomoro go fihla go 20 kemapalo.
• Arogantša nomoro ya Mo go Kotara ya 4, barutwana ba šoma ka tlhahlamano ya dinomoro tša godimo
menopedi ka masome le gomme ba tšwelapele go:
metšo, mohlala,12 ke 10
le 2 • Bala le go hlopha go dira sehlopha sa lesome le se sa kgomaganago:
• ngwala18 = lesome le 1 le tše 8 tša go go se kgomagane; le
MMETSE MPHATO WA 1-3
• bjale rekhota 14 = 10 le 4.
Barutwana ba swanetše go tšwelapela go diriša ka bokgoni ditlabakelo tša go
swarega ka go dihlopha go bopa masome le metso go hlabolla kwešiša gore 10 ke
sehlopha se se tee sa lesome le tše di sa kgomaganago.
Ka go šomiša Abakhase, barutwana ba swanetše go kgona go bontšha:
• Lesome le tee
• Lesome le tee le metšo ye 5;
• Lesome le tee le metšo ye 6;
• lesome le tee le metšo ye 9.
Letela barutwana go bala ka botee go dira dihlopha tša lesome. Go ba bantši e tla
ba e le tsela ye nngwe ya go bolela nomoro goba go bolela gore ke tše kae.
Kemapalo goba /Dikarata tsa folarete
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Dikarata tša kemapalo di swanetše go šomišwa mo kotareng ye go bontšha ka
moo di nomoro di bopšago ka gona. Dikarata tša kemapalo di swanetše go bewa
ka thoko ga mekgobo ya dihlopha goba dilo.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.5 Lemoga kemapaloya Didirišwa
bonnyane meno ye mebedi
Kemapalo Dilo tše di ka hlopšago
ya dinomoro go fihla go 20
• dikotana tša go bala
• Arogantša nomoro ya
menopedi ka masome le • Dibaledi tše di ka e lokwelwago garana
metšo, mohlala,12 ke 10
• Mahlokwana a mankgwari
le 2
• Dikotana tša aesekrimi
• Dikhupu tša go tsenelelana
• Dikarata tša kemapalo
• Tšhelete ya go bapala
Go na le mohola go ba le dihlopha tše di hlopilwego tša masome tšeo barutwana
ba di hlophilego gomme ba di beile ka ditshelong.
1.6 Šomiša dithekniki tše di Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 3?
latelago ge a rarolla marara
Dithekniki Mo mafelelong a kotara barutwana ba tla thoma go rarolla dipalontšu ka go šomiša
le go hlatholla ditharollo go
tša go rarolla dithekniki tše di latelago:
marara:
palorara
• Dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega
• ditlabakelo tša go
swarega,mohla, dibaledi • Aga le go hlahlamolla
• diswantšho go thala • Pedifatša le go ripagare
kanegelopalo
Methalopalo
• Aga le go hlahlamolla
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2
dinomoro
• Pedifatša le go ripagare
• methalopalo
205 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
206 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.7 Rarolla mararantšu ka go Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go dira marara go swana le
kamano le go hlatholla a a laeditšwego ka mo fase
Go
tharollo ya gagwe go marara
hlakantšha Phetogo
ao a amago go hlakantšha le
le go ntšha
go ntšha ka dikarabo tša go Noluthando o be a na le diapole tše hlano. Silo a mo fa diapole tše 8. Na bjale o na
fihla go 20. le diapole tše kae bjale?
Noluthando o be a na le diapole tše 13. A fa Silo diapole tše 5. Na Bjale o na le di
apoele tše kae?
MMETSE MPHATO WA 1-3
Kopanya
Nosisi o na le dimabole tše talamorogo tše 5 le tše talaleratadima tše 8. O na le
dimabole tše kae?
Nosisi o na le dimabole tše 13. Tše hlano ke tše talamorogo gomme ka moka ke
tše talaleratadima. Nosisi o na le dimabole tše kae tše talaleratadima?
Bapetša
Nosisi o na le dipanana tše 13. Themba o na le dipanana tše 5. Nosisi o na le
dipanana tše kae tša go feta tšaThemba ?
1.8 Rarolla mararantšu ka go Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go dira marara go swana le
kamano le go hlatholla a a laeditšwego ka mo fase
Tlhakan-
tharollo ya gagwe go
tšhopoeletšo tlhakantšhopoeletšo
marara ao a amago
go iša go go
tlhalantšhopoeletšo ka Dipaesekele tše 4 di na le maotwana a makae?
atiša
dikarabo tša go fihla go 20.
Tekanyetšo
Thami o nwa dikomiki tše pedi tša maswi letšatši le lengwe le le lengwe. Ke
dikomiki tše kae tše a di nwago ka beke?
Kriti
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mr Khumalo o bjala mela ye meraro ya dibjalo tša khabetšhe. Go na le dikhabetšhe
tše 5 mo go mola wo mongwe le wo mongwe. Ke dibjalo tše kae tša khabetšhe ka
moka?
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.9 Rarolla le go hlatholla Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go dira marara go swana le
ditharollo go marara a tirišo a a laeditšwego ka mo fase
Go hlopha le
ao a amago go abelana
go abelana Go hlopha
ka go lekana le go hlopha
go išago go
ka di palotlalo go fihla go Go hlopha le go tlogela lešalela
go arola
20 le dikarabo tše di ka
• Stella o rekiša diapole ka mekotla ya diapole tše tharo ka gare. O na le diapole
akaretšago lešaledi
tše 14. A ka dira mekotla e mekae ya diapole tše tharo ka gare ga mokotla wo
mongwe le wo mongwe?
Go hlopha, go tsenya lešaledi mo go karabo
• Ben o nyaka go iša mae a 15 go koko wa gagwe. Na o hloka mapokisi a makae
ao a ka rwala mae a tshela go le lengwe le le lengwe?
Go abelana
Go abelana, tlogela lešalela
• Aba malekere a 14 magareng ga bagwera ba bararo gore ka moka ba hwetše
nomoro ye e lekanago ya malekere
Go abelana, go lebiša go dipalopatlo
• Aba dipara tša ditšhokolete gare ga bagwera ba bararo gore ka moka ba hwetše
bokaalo bja para ya tšhokolete gomme ga go šale selo.(Barutwana ga se ba
swanelwa ke go fa karolo ya palopatlo leina bjalo ka tee-tharong. Ba ka hlatholla
palopatlo bjalo ka karolo”ga nnyane”.)
Kgoboketšo ya palopatlo
1.11 • Lemoga le go šupetša Mo mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go dira marara go
dikhoine tša Afrika Borwa: swana le a a laeditšwego ka mo fase:
Tšhelete
5c, 10c, 20c, 50c, R1,
John o rekile borotho ka R8. A lefa ka pampiritšhelete ya R10. O hweditše tšhentši
R2, R5, le ditšhelete tša
ya bokae?
dipampiri, R10 le R20.
Mmago Rosy o rekile sekhafo ka R17. O lefile ka pampiritšhelete ya di R10 tše
• Rarolla marara a tšhelete
pedi. O hweditše tšhentši ya bokae?
ao a amago dipalomoka
le tšhentšhi go R20 le ka Letšatši la matswalo la Judy e be e le ka Sontaga. O hweditše R5 go tšwa go sesi
disente go fihla go disente wa gagwe, R2 go tšwa go buti wa gagwe le R10 go tswa go motswala wa gagwe.
tše 20 O humane bokae ka moka ga yona?
207 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
208 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
DIPALELO
1.12 Šomiša dithekniki tše di Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 3?
Dithekniki latelago ge o diragatša
Barutwana ba lebeletšwe go rarolla dipalelo tša kamano ya tokologo ka go šomiša
(mekgwa le dipalelo:
dithekniki tše di latelago:
mekgwanakg-
• Dithalwa le ditlabakelo
wana) • dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega
tša go swarega,mohlala,
dibaledi - Dithalwa tša barutwana di swanetše go thoma go lebelelega ka mokgwa wa
tatelano gomme ba swanetše go kgona go hlaloša dipalelo tša bona tšeo di
• Aga le go hlahlamolla
MMETSE MPHATO WA 1-3
theilwego go di thalo tša bona.
dinomoro
• Aga le go hlahlamola dinomoro
• Pedifatša le go ripagare
• Pedifatša le go ripagare
• methalopalo
• Methalopalo
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 • Oketša go 20 Go dira go hlakantšha le go ntšha gare ga 0 le 20 go šupa gore barutwana ba tla;
Go • Ntšha go tšwa go 20 • thoma go hlabolla dikgopolo tša kemapalo ya bolesome le botee;
hlakantšha • thoma go bala ka dihlopha; le
• Šomiša maswao a maleba
le go ntšha
(+, -, =, ) • thoma go lemoga gore go balela pele ka bootee ga se mokgwanakgwana wo o
lekanego.
• Itlwaetša dipofantšho tša
dinomoro tša 10 Barutwana ba tla tšwelapele go:
• bala;
• lemoga, bala le go ngwala dinomoro; le
• bapetša le go beakanya dinomoro
Go kgona go šoma ka dika tša go hlakantšha le go ntšha barutwana ba swanetše
go ba ba na le maitemogelo a lekanego go:
• bala ka moka;
• bala go ya pele go tloga go nomoro ye kgololwane;
• šomiša le go kwešiša polelo ya go hlakantšha le go ntšha; le
• beakanya le go bapetša dinomoro.
Barutwana ba tšwelapele go hlabolla kwešišo ya bona ya go hlakantšha le go
ntšha
Mafelelong a ngwaga barutwana ba swanetše go kgona go:
• šomiša tlotlontšu ye e tšwalanego le go hlakantšha le go ntšha le dika go
hlatholla le go rekhota mafokopalo a go hlakantšha le go ntšha;
• šomiša mekgwa ya tirišo le ya go ngwala go dira go hlakantšha le go ntšha;
• rarolla dipalelo tša go hlakantšha le go ntšha le go kgona go rekhota dikarabo
tša bona ka mafokopalo; le
• kwešiša gore go ntšha ke phapano ya go hlakantšha goba go hlakantšha ke
phapano ya go ntšha gomme a šomiša se go hlagiša le go rekhota dipalelo.
Go kwešiša go hlakantšha le go ntšha barutwana ba swanetše go kgona go:
• tseba le go šomiša ntlha ya gore peakanyo ya go hlakantšha ga e bohlokwa;
• šomiša maswao a +,– le =
• tseba gore e emetše nomoro ye e sa tsebjego;
• kwešiša gore go ntšha ke ‘go tloša’ le go hwetša phapano gare ga; le
• bolela le go ngwala dintlha tša dinomoro tša go sepelelana go fa ntlha ya go
209 hlakantšha le go ntšha , mohlala.
8 + 6 = 14 e šupa 14–6 = 8.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
210 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 • Oketša go 20 Rekhota diswantšho tša go hlakantšha le go ntšha:
Go • Ntšha go tšwa go 20 Mola barutwana ba bangwe ba sa nyaka go rekhota le go bala ka bo1, ba hloka go
hlakantšha thušwa go thoma go rekhota le go bala ka dihlopha.
• Šomiša maswao a maleba
le go ntšha
(+, -, =, ) Ba swanetše go kgona go:
• Itlwaetša dipofantšho tša Thala diswantšho le go šomiša dinomoro, kudu go bontšha dihlopha.
dinomoro tša 10
Hlahlamollla nomoro ka dinomoro tše nnyane go dira palelo
Barutwana ba tla hlahlamolla nomoro ka dikarolo tša go fapana. Ba tla hlahlamolla
MMETSE MPHATO WA 1-3
nomoro ka dikarolo tše ba tla kgonago go di laola bona ka bo bona. Barutwana
ba tla hlahlamolla šupa ka botee pele. Le ge go le bjalo, ge ditlha tša dinomoro
go fihla go 10 di kwešišega mme barutwana ba kgona go šoma ka dinomoro mo
maemong a raraganego, ba swanetše go hlahlamolla šupa ka dikarolo tša go
fapana.
Go šomiša mesebe le dinomoro go bontšha go gopola
11 + 7 =
11 + 4 + 3
11 + 4 →15 + 3 = 18
11 + 7 =
11 + 5 + 2
11 + 5 → 16 + 2 = 18
17–9 =
17–(7 + 2)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
17–7 → 10– 2 = 8
Dipofantšho tša dinomoro
Go iltwaetša dipofantšho tša dinomoro barutwana ba swanetše go fiwa mehutahuta
ya mešongwana gore ba e dire. Se se dirwa nakong ya go ikemela
Mothalopalo o ka šomišwa go itlwaetša dipofantšho tša go fihla go 10.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 • Oketša go 20 Go šomiša le go diragatša tsebo ya pele bjalo ka dithekniki
Go • Ntšha go tšwa go 20 Dithekniki tše di bontšhitšwego ka mo fase di dumelela barutwana go dira gore go
hlakantšha bala le kwešišo ya dinomoro e be tša semmušo. Go itlwaetša dithekniki tše tša ka
• Šomiša maswao a maleba
le go ntšha mo fase go tla hlohleletša barutwana go lebelela go ditswalano gare ga dinomoro
(+, -, =, )
le go ruta barutwana gore ba ka šomiša le go diragatša tsebo ya bona go thuša go
• Itlwaetša dipofantšho tša balela
dinomoro tša 10
Bea nomoro ye kgolo pele go kgona go balela pele goba go balela morago
4 + 12 =
Beakanya gape 4 + 12 bjalo ka 12 + 4 gomme a balela pele go tloga go 12
Bala go tšwa go nomoro ye kgolo
Barutwana ba swanetše go balela pele go tšwa go nomoro ye kgolo. Wo ke
mokgwanakgwana wo o kgonagalago kudu go na le go bala ka botee go fihla go
14 gomme a bala ka hlano go feta.
14 + 5 =
Barutwana ba bala go tloga go 14, ka morago,15, 16, 17,18,19.
Laetša tše di lego kgauswi le tše dipedifaditšwego
8+7
Barutwana ba ka hlaloša gore palo e ka ngwalwa bjalo ka 8 + 8 -1 (pedifatšo ya 8
hlakantšha le 1) or 7 + 7 + 1 (pedifatšo ya 7 hlakantšha le 1).
Barutwana ba ka rekhota mekgwanakgwana ka go šomiša mesebe:
8 + 8 →16 – 1 = 15
Fetola nomoro go lesome gomme o ntšhe goba o hlakantšhe metšo
Mokgwanakgwana wo o ka rutwa ka tlhahlamano ya dinomoro tša fase kudu
gomme ba e šomiše go dinomoro tša godimo.
9 + 6 =
Barutwana ba ka re go bona: “ke tla tloša 1 go tšwa go 6 gomme ka e hlakantšha
le 9 go dira 10”
Moo 9 + 6 e ka ngwalwa bjalo ka 10 + 5 = 15
211 8+5=
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
212 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 • Oketša go 20 Barutwana ba ka re go bona: “ke tla tloša pedi mo go 5 gomme ka e hlakantšha le
8 go dira 10.
Go • Ntšha go tšwa go 20
hlakantšha Moo 8 + 5 e ka ngwalwa bjalo ka 10 + 3 = 13
• Šomiša maswao a maleba
le go ntšha
(+, -, =, ) Šomiša tsebo ya tswalano ya phapano gare ga go hlakantšha le go ntšha
• Itlwaetša dipofantšho tša 15–9 =
dinomoro tša 10
Barutwana ba a tseba gore palo e ka ngwalwa gape bjalo ka palo ya go
hlakantšwa: “ ke tseba gore 9 + = 15.”
MMETSE MPHATO WA 1-3
Morutwana a ka šomiša go balela pele gore a tle a kgone go dira palelo.
Methalopalo
Ba swanetše go kgona go šomiša methalopalo go thekga dipalelo tša bona.
Mohlala
13 + 6=
1.14 Hlakantšha nomoro ye e Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya ?
swanago leboelela mo go 20
Tlhakan- Ka go KOTARA YA 4, barutwana ba tšwelapele go hlabolla polelo ya poeletšo ya
tšhopoeletšo Šomiša maswao tša maleba go hlakantšha. Mohlala:
go iša go go (+, =, )
• 2 atiša ka 3
atiša
• Dihlopha tše 4 tša ba babedi ba babedi
Barutwana ba tšwelapele go ngwala mafokopalo go emela diswantšho. Go bala
ka go tshela go swanetše go tšwelapele ka go thuša barutwana go bala dilo tše
di hlophilwego mo diswantšhong. Ge diswantšho goba dilo di hlophilwego ka tše
pedi tše pedi gona barutwana ba swanetše go bala ka bobedi e sego ka bootee go
hwetša palomoka ya dilo.
Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Kwešiša gore tlhakantšhopoeletšo e dira dihlopha tša go lekana;
• Šomiša dilo tša tirišo le dithalwa go emela tlhakantšhopoeletšo;
• rekhota mafokopalo ao a nyalanago go dira mošomo wa tirišo goba dithalwa; le
• šomiša methalopalo go fihla karabong.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.16 Temogopalo: tlhahlamano Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 3?
ya 20
Mmetse wa Ka go kotara ya 4,tlhahlamano ya dinomoro e oketšaga go tloga go 15 go ya go 20
hlogo • Fa leina la nomoro ya
Mehlala ya dipotšišo le mešongwana ye e ka botšišwago le go dirwa:
pele ga le ya ka morago
ga nomoro ye e filwego. • Thoma ka 3 gomme o balele pele ka bootee ka botee go fihla go 10.
Beakanya sete ye e
• Barutwana ba ema ka mothalo gomme ba botšiša gore: Ke mang wa mathomo,
filwego ye e kgethilwego
bobedi, boraro goba wa mafelelo?
ya dinomoro
• Ke efe ye nnyane go 14 goba 8 ?
• Bapetša dinomoro go fihla
go 20 gomme o bolele • Kef efe ye e lego ye kgolo 8 goba 4?:
gore ke efe ye fetago goba
ye nnyane • 13 e ba bokae ge e le e nyane ka 2?
• Tseba gore ke nomoro ye • 8 e ba bokae ge e feta ka 2?
e fetago ka 1 goba ye e • Mphe nomoro gare ga 1 le 3
lego ye nnyane ka 1.
• Mphe nomoro gare ga 10 le 14? Na go na le nomoro e tee fela?
• Tseba gore ke nomoro efe
ye e fetago ka 2 goba ele • Bea dikarata tša dinomoro ka peakanyo go tloga nomorong ye nnyane go ya go
nnyane ka 2 nomoro ye kgolo.
Gopola ka lebelo Gopola ka lebelo
• Dintlha tša go hlakantšha Mpontšhe nomoro ya go oketša go dira 10 (go ngwala goba go šomiša kemapalo
le go ntšha tša 10 goba dikarata tša folarete)
Mekgwanakgwana ya • 1
palelo • 2
Šomiša mekgwanakgwana • 3
ya hlakantšha le go ntšha ka
nepagalo: • 4
• Bea nomoro ye kgolo pele Mpontšhe nomoro ye e šalago....ge e tlošitšwe mo go 10(ngwala goba ka go
go kgona go balela pele šomiša kemapalo goba dikarata)
goba go balela morago • 1
• Mothalopalo • 2
• Pedifatša go ripagare • 3
• Aga le go hlahlamolla • 4
213
6 + 4 = 10 ke bokae 4 + 6? Na karabo e a swana?
MMETSE MPHATO WA 1-3
5 + 2 = 7ke bokae 2 + 5? Na karabo e a swana?
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
214 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELONG A NGWAGA metsotso ye 24)
1.16 Temogopalo: molokoloko Mekgwankgwana ya palelo:
wa 20
Mmetse wa Šomiša mekgwananakwana ya palelo go hlakantšha le go ntšha ka nepagalo.
hlogo • Fa leina la nomoro ya
• Hlakantšha tše di latelago ka go bea nomoro ye kgolo pele gomme ba balela
pele ga le ya ka morago
pele:
ga nomoro ye e filwego.
Beakanya sete ye e 1+9
filwego ye e kgethilwego
2+6
ya dinomoro
1+4
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bapetša dinomoro go fihla
go 20 gomme o bolele • Pedifatša 1
gore ke efe ye fetago goba
ye nnyane Dipedi tše 2 ke bokae ?
• Tseba gore ke nomoro ye Seripagare sa 4 ke bokae ?
e fetago ka 1 goba ye e • Ka go šomiša mothalopalo
lego ye nnyane ka 1.
Ke mefofo ye mekae go tloga go 3 le 5?
• Tseba gore ke nomoro efe
ye e fetago ka 2 goba ele Ke mefofo ye mekae go ya morago go tloga go 5 go fihla go 2?
nnyane ka 2
• Gopola ka lebelo
• Dintlha tša go hlakantšha
le go ntšha tša 10
Mekgwanakgwana ya
palelo
Šomiša mekgwanakgwana
ya hlakantšha le go ntšha ka
nepagalo:
• Bea nomoro ye kgolo pele
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
go kgona go balela pele
goba go balela morago
• Mothalopalo
• Pedifatša go ripagare
• Aga le go hlahlamolla
MPHATO WA 1 KOTARA YA 4
2. DIPATRONE, DIFANKSENE LE ALTŠEBRA
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO le YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
2.1 Kopolla, katološa le go Dipatrone tše di lego Barutwana ba tla šoma ka dipatrone go tšwa go tlhago, go tšwa go bophelong Thutišo e 1
hlatholla tikologong ya rena bja sebjalebjale,go tšwa go bohwa bja setšo sa rena go tloga go Mphato wa 1 go
Dipatrone tša
ya go Mphato wa 6. Se se ra gore ga se wa swanela go fetša nako ye ntši mo go
tšeometri Kopolla, katološa le go Šupetša,hlaola ka mantšu
sererwa se. O swanetše go kgetha mesongwan le dipatrone tša maleba mo go
hlatholla ka mantšu le go kopolla dipatrone tša
mphato wa ye nngwe le ye nngwe.
tšeometri
• Dipatrone tše bonolo tše
Ka go Mphato wa 1 barutwana ba ka dira meakanyetšo ya dipatrone
di dirilwego ka dilo tša go • ka tlhago
swarega Mehlala ya mehola ke dipatrone ka ga matlakala a mahlare,matswamati
• go tšwa go bophelong
mo mehlareng, diphene mo diretheng tša dieta, dipatrone mo dithaereng,
• dipatrone tše bonolo tše bja sebjalebjale
dikhurumelo tša mesela, go ala ka matlapa,bj.bj.
di dirilwego ka dithalwa
• go tšwa go bohwa bja
tša methalo, dibopego Mohuta wo mongwe wa patrone barutwana ba ka o lebelelago ke go lekana,
setšo sa rena
goba dilo mohlala, matlakala a mehlare ka bontši a lekanela
Go itlhamela dipatrone
Go itlhamela dipatrone Barutwana ba ka lebelela gape dipatrone mo
Go itlhamela dipatrone
Go itlhamela dipatrone Magora (terata, a legong goba baipakhrete);
tša tšeometri
tša tšeometri
mošomo wa ditena le ditaele tša lebato;
• dilo tša go swarega
• dilo tša go swarega ka go thala methaladi, diaparo le metheriale;
ka go thala methaladi, dibopego goba dilo
dipoleiti, dikomiki ledipiring;
dibopego goba di lo
dikgwele tša maoto;
Dipatrone tše di lego
tikologong ya rena diphoofolo tše bjalo ka dikgomo, tshole le dirurubele, pitsi, thutlwa, nkwe,
dinonyane, dikhunkhwane;
Šupetša,hlaola ka mantšu
le go kopolla dipatrone tša matsoba le matlakala a mehlare;
tšeometri mošomo wa dipheta wa segologolo le wa sebjale; le
• ka tlhago dipitša tša letsopa tša segologolo goba dišego
• go tšwa go bophelong Go na le ditsela tša go fapana go hlaloša dipatrone tše re di bonago mo
bja sebjalebjale tikologong ya rena. Bontši bja dipatrone tše di lego mo tikologong ya rena di
• go tšwa go bohwa bja dirilwe ka methalo, dibopego le dilo. Dibopego goba dilo ga di hlokego gore di ka
setšo sa rena tswalantšwa go dibopego tša mahlakorepedi le mahlakoretharo tše ba šomilego
ka tšona Mphatong wa 1. Barutwana ba ka lebelela le go hlatholla.
• ke eng se se boeleditšwego, mohlala, marontho, methalo, mohuta wo mongwe
le wo mongwe wa sebopego; le
• E boeleditšwe bjang, mohlala, na methalo e a kgabagana (go swana le fatuku),
215 na marontho ka moka a lekana ka bogolo, na a phatlaladitšwe ka go lekana, na
dibopego ka moka di lekana ka bogolo, na mmala o a swana, na di lebeletše
felo gotee, mohlala, ge o sega namune ka bogare mesehlwana ka moka ke ye
MMETSE MPHATO WA 1-3
mesese ka mo gare gomme ke ye mephara ka morugagwe wa ka ntle
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO le YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
216 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
2.2 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Ditatelanopalo di ka tswalantšhwa le go bala. Ge mabokgoni a go bala a fetoga le Dithutišo tše 3
hlatholla hlatholla go hlabologa, mohuta wa ditatelanopalo wo barutwana ba šomago ka wona o ka
Dipatronepalo
hlabologa.
Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go
hlatholla tatelanopalo hlatholla tatelanopalo Ditatelano di swanetše go bontšha go balela pele le go balela morago ka go;
bonyane go fihla go 100 bonyane go fihla go 100
• bo1 go tloga go nomoro ye nngwe le ye nngwe magareng ga 1 le 100
Go itlhamela dipatrone Ditatelano di swanetše go
• bo10 go tšwa go katišo ye nngwe le ye nngwe ya 10 magareng ga 0 le 100
bontšha
Go itlhamela
• Bo 5 go tšwa go katišo ye nngwe le ye nngwe ya 5 magareng ga 0 le 100
dipatronepalo • go balela pele le morago
MMETSE MPHATO WA 1-3
ka bo 1 go tšwa go • bo 2 go tšwa go katišo ye nngwe le ye nngwe ya 2 magareng ga 0 le 100
nomoro ye nngwe le ye
Barutwana ba ka šupa dinomoro mo go mothalopalo, kriti ya nomoro goba
nngwe gare ga 1 le 100
tatelano ya go ngwalwa ge ba bala.
Go balela pele ka: go
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
• bo10 go tšwa go katišo
ye ngwse le ye ngwe ya 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
10 gare ga 0 le 100 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
• bo 5 go tšwa go katišo ye 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40
nngwe le ye nngwe ya 5
gare ga 0 le 100
Barutwana ba ka akaretša (ka dibaledi) goba go khalara goba go dira didiko go
• bo 2 go tšwa go katišo ye dinomoro mo go mothalopalo,kriti ya nomoro goba tatelano ye ngwadilwego ge
nngwe le ye nngwe ya 2 ba bala.
gare ga 0 le 100
Barutwana ba ka tlatša dinomoro tše di tlogetšwego mo tatelano ye e
Go itlhamela diphetene ngwadilwego,mo go mothalopalo goba kriti ya nomoro go itlwaetša go bala.
Gopola gore barutwana ba ngwala go fihla 20. Lebelela dintlha tše bohlokwa tša
Go itlhamela phetenepalo
Kotara ya 3 ya ka moo barutwana ba ka šomago ka tatelanopalo go feta 20.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 1 KOTARA YA 4
3.SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
3.1 Polelo ya go hlaloša Polelo ya go hlaloša Boemo le ditšhupetšo Thutišo ye 1
boemo boemo
Maemo, Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 1.
tsebišo le Hlaloša boemo a selo ge se Hlaloša boemo a selo ge se
Polelo ye e laetšago boemo ye nngwe le ye nngwe e swanetše go tsebatšwa ka
dipono tswalanywa le se sengwe tswalanywa le se sengwe
mešongwana ya tirišo ye e akaretšago barutwana go mosepelo wa sebele. Se se ka
Mohlala, godimo ga,pele ga Mohlala, godimo ga,pele ga
dirwa nakong ya go ruta phapoši ka moka goba sehlopha se se nepišitšwego
, morago, nngele, la go ja, , morago, nngele, la go ja,
godimo, fase, kgauswi le. godimo, fase, kgauswi le. Ditšhupetšo di swanetše go ithutwa ka mešongwana ya tirišo mo barutwana ba
itšutišago goba dilo go ya ka ditaelo. Se se ka dirwa nakong ya go ruta phapoši ka
Boemo le ditšhupetšo Boemo le ditšhupetšo
moka goba sehlopha se se nepišitšwego.
• Latela ditšhupetšo tša go • Latela ditaelo tša go
Mošomo ka ga boemo le ditšhupetšo O ka teefatšwa ka direkhoto tša go ngwalwa
sepelasepela ka phapoši sepelasepela ka phapoši
bjalo ka dithalwa, go khalara goba go nyalantšha dithalwa ka mantšu. Se se ka
• Latela ditaelo gore o • Latela ditaelo gore o dirwa nakong ya go ikemela.
tswalanye selo le se tswalanye selo le se
Boemo le dipono
sengwe, mohlala,tsenya sengwe, mohlala,tsenya
phensele ka gare ga phensele ka gare ga Barutwana ka go Sehlopha sa Fase ba swanetše go kwešiša gore dilo di lebelelega
lepokisi lepokisi go fapana ge o di lebelela go tšwa boemong a go fapana. Barutwana ba gopola
gore dilo tša go swana le dikoloi di lebelelega di le tše nnyane ge dil le kgole.
Boemo le dipono Boemo le dipono
Ge barutwana ba šoma kudu ka dipuku le dithalwa ka dipukung, ba swanetše go
• Nyalantšha dipono tša • Nyalantšha dipono tša kwešiša gore ke ka lebaka la eng selo ka pele se bontšhwa ka bogolo go feta se se
go fapana tša selo sa go fapana tša selo sa bontšhwago morago. Mo go sehlopha se se lebišitšwego barutwana ba ka itekela
go swana sa letšatši go swana sa letšatši ka go bea matsogo a bona mo pele ga bona, go thibela pono ya bona ya dilo tše
le lengwe le le lengwe le lengwe le le lengwe kgolwane tše di lego kgole
letšatši letšatši
Ka go Mphato wa 1 barutwana ba swanetše go fiwa mešomo moo ba tlogo
nyalantšha dipono tša go fapana(lebelela go tšwa godimo, lebelela go tšwa
mathoko, lebelela go tšwa pele) tša dilo tša go fapana tša letšatši ka letšatši.
Se se tla thuša barutwana go hlatholla dithalwa tša dilo tša tšeometri tše di dirilwego
go tšwa go mahlakore go fapana.
217 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
218 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
3.2 Mehutahuta ya dilo Mehutahuta ya dilo Mošomo wa Mahlakoretharo o ka teefatšwa ka mešomo ya go ngwalwa Thutišo e 1
Dilo tša Lemoga le go fa maina Lemoga le go fa maina
mahlakore- a dilo tša mahlakorepedi a dilo tša mahlakorepedi
tharo ka phapošing le mo ka phapošing le mo
diswantšhong diswantšhong
• dibopego tša kgwele • dibopego tša kgwele
(dinkgokolo) (dinkgokolo)
• dibopego tša dikamapokis • dibopego tša
MMETSE MPHATO WA 1-3
(diprisima) dikamapokisi (diprisima)
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
Hlatholla, beakanya Hlatholla, beakanya
le go bapetša dilo tša le go bapetša dilo tša
mahlakoretharo go ya ka: mahlakoretharo go ya ka:
• bogolo • bogolo
• mmala • mmala
• dilo tša go pshikologa • dilo tša go pshikologa
• Dilo tša go thedimoga • dilo tša go thedimoga
Mešongwana ye e
nepišitšego
Lebelediša le go aga dilo
tša mahlakoretharo ka go
šomiša dimetheriale tša go
swarega bjalo diploko tša
go aga,dimetheriale tša
tšhomišogape le dikhiti tša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
go aga
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
3.3 Mehutahuta ya dibopego Mehutahuta ya dibopego Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2 Dithutišo tše 3
Dibopego Lemoga le go fa maina a Lemoga le go fa maina a Barutwana ba šoma ka didiko le dikwere tša bogolo bja go fapana le dibopego tša
tša Mahla- dibopego tša mahlakoreped dibopego tša mahlakorepedi go fapana tša dikhutlotharo. Ba di beakanya go ya le ka gore di na le mahlakore
korepedi thwii goba mahlakore a nkgokolo.
• didiko • didiko
Barutwana ba beakanya le go hlopha dibopego go ya ka gore ke dikhutlotharo,
• khutlotharo • khutlotharo
dikwere goba didiko.
• dikwere • dikwere
Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya go ngwalwa
Mehutahuta ya dibopego Diponagalo tša dibopego
Hlatholla, beakanya Hlatholla, beakanya
le go bapetša dilo tša le go bapetša dilo tša
mahlakorepedi go ya ka mahlakoretharo go ya ka:
• bogolo • bogolo
• mmala • mmala
• mahlakore thwii • mahlakore thwii
• mahlakore a nkgokolo • mahlakore a nkgokolo
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Barutwana ba swanetše go lebelela methalo ya go ripagare ka go swana mo go dilo Thutišo ye 1
tša go swarega le diswantšho
Go ripagare Lemoga go ripagare ka go Lemoga le go thala mothalo
ka go swana swana mmeleng wa gagwe wa go ripagare ka go swana Mešongwana ya go ngwalwa
mo go mahlakorepedi a
Lemoga le go thala mothalo • E se ke ya ba” thala seripagare se sengwe”; fela
tšeometri le dibopego tše e
wa go lekana mo go
sego tša tšeometri • E swanetše go akaretša mehlala mo barutwana ba thalago mothalo wa go
mahlakorepedi a tšeometri
ripagare ka go swana. Methalo ya go lekanela ga se ya swanelwa ke go tsepama
le dibopego tše e sego tša
ka mehla
tšeometri
219 MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 1 KOTARA 4
4. KELO
220 DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
4.1 Go feta ga nako Go feta ga nako Barutwana ba swanetše go ithutago bolela ka ga Dithutišo tše 2
Nako Bolela ka ga go feta ga Bolela ka ga go feta ga • Ditiragalo tša ditiragalo; le
nako nako
• Nako.
• Beakanya ditiragalo tša • Beakanya ditiragalo tša
Barutwana ba tšwelapela go teefatša ditsela tša go bolela ka ga nako letšatši le
ka mehla go tšwa go ka mehla go tšwa go
lengwe le le lengwe nakong ya go ruta phapoši ka moka le nako ya go ruta sehlopha
bophelo bja gagwe bophelo bja gagwe
MMETSE MPHATO WA 1-3
se se nepišitšwego.
• Bapetša botelele, mo • Bapetša botelele, mo
Barutwana ba bolela le go araba dipotšišo ka ga gore dilo di diregile neng,ka go
hlala,teleletšana,kopa hlala,teleletšana,kopa
šomiša polelo ya go swana le mesong,mathapama, bošego, ka pela le ka morago.
nanyana,kapejana ka nanyana,kapejana ka
bonanyanyana bonanyanyana Barutwana ba latelantšha ditiragalo ka go šomiša polelo ya go swana le
maabane,lehono, gosasa; matšatši a beke le dikgwedi tša ngwaga.
• Latelantšha ditiragalo ka • Latelantšha ditiragalo ka
go šomiša polelo e bjalo go šomiša polelo e bjalo Barutwana ba bapetša botelele ka go šomiša polelo e bjalo ka
ka maabane, lehono le ka maabane, lehono le teletšana,kopananyana, ka pejana, ka bonanyanyana
gosasa gosasa
Barutwana ba bolela ka go beakanya ditiragalo go tšwa maphelong a bona. Ba
Go bolela nako Go bolela nako beakanya gape ditatelano tša diswantšho bjalo ka
• Hlathola ge se sengwe • Hlathola ge se sengwe • dikgato tša go dira sengwetše goba komiki ya tee;
se direga ka go šomiša se direga ka go
• Dinepe tša go bontšha go ngwana a gola goba motho yo mogolo;
polelo,mohlala, mesong, šomiša polelo,mohlala,
mathapama, bošego, ka mesong,mathapama, • Leboo la bophelo la diphoofolo, mohlala,mae a kgogo, goba a mae go segwagwa
pela le ka morago. bošego, ka pela morago goba a mae go serurubele; le
ga nako.
• Tseba matšatši a beke • Ditiragalo tša ka mehla mo letšatšing (go tsoga,,go ba sekolong, go raloka, go ja
• Tseba matšatši a beke dilalelo, go robala).
• Tseba dikgwedi tša
ngwaga • Tseba dikgwedi tša Tšwelapele go bea matšatši a matswalo mo go tšhupamabaka ngwaga ka moka
ngwaga
• Bea matšatši a matswalo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
mo go tšhupamabaka • Bea matšatši a matswalo
mo go tšhupamabaka
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
4.2 Go ela go go sego gwa Kelo ka moka ka go Mphato
semmušo wa 1 ke ye e sego ya
Botelele
semmušo.Ga go na kelo ya
• Bapetša le go latelantša
semmušo ya botelele bja
botelele, bogodimo goba
yuniti kelo ya motheo ye e
bophara bja dilo tše pedi
dirilwego.
goba go feta ka go di
beela kgauswi le kgauswi Nakong ya mošomo wa
go ikelela mo kotareng ka
• Šomiša polelo go bolela
moka, barutwana ba ka
ka papetšo,mohlala,
itlwaetša le go teefatša go
teletšana, kopananyana,
ela botelele, bophara,le
bopharanyana
bogodimo ka diyuniti tše
• Akanya, ela, bapetša e sego tša semmušo.
tatelantšha le go rekhota Mošomo ka moka o
botelele ka go šomiša swanetše go rekhotwa.
dikelo tše di sego tša Lebelela dintlha tše
lekanyetšwa, mohlala, go bohlokwa tša Kotara ya 3
meta ka diatla,dikgato,
botelele bja phensele le
dibaledi, bj.bj.
4.3 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Kelo ka moka ka go Mphato wa 1 ke ye e sego ya semmušo. Ga go na kelo ya
semmušo semmušo semmušo ya boima ka yuniti ya motheo ye e dirilwego.
Boima
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša, Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 4?
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota
Ka go Kotara ya 1 go šišintšwe gore barutwana ba nepiša go;
boima ka go šomiša boima ka go šomiša
dikelo tše di sego tša dikelo tše di sego tša • Go bapetša thwii boima bja dilo
lekanetšwa le tekanyetšo, lekanetšwa le tekanyetšo,
• Beakanya le go bapetša boima bja dilo tše tharo goba go feta, ka go bea diphere
mohlala, diploko, ditena mohlala, diploko, ditena
tša dilo tše di lego mo go tekanyetšo, go fihlela dilo ka moka di ka latelantšhwa; le
bj.bj. bj.bj.
• go tlhabolla polelo ya go bolela ka diphapano ka go boima
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela
ka papetšo,mohlala, ka papetšo,mohlala, Ka go Kotara ya 4 barutwana ba ka nepiša mo go direng kelo ye e sego ya
bofefo.boima, bofefšana, bofefo.boima, bofefšana, semmušo ka diyuniti tše di sego tša motheo tša boima.
boimanyana boimanyana
Kelo ye e sego ya semmušo ya boima ka go šomiša diyuniti tše di sego tša
motheo
Barutwana ba ka ithuta metheo ka moka le go itlwaetša go šomiša diyuniti tše di
221 sego tša lekanetšwa. Go ela ka tše di sego tša motheo ga se gwa swalelwa go
tšeelwa fase go go ela ka diyuniti tša motheo
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
222 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
4.3 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Go ela boima ka diyuniti tše di sego tša motheo go akaretša gore ke diyuniti tše kae Dithutišo tše
semmušo semmušo tša tšeo di kgethilwego di nago le boima bja go swana le bja selo seo se elwago.
Boima
Mohlala rula e na boima bja go lekana le diploko tše 9.
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša,
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota Barutwana ba swanetše go ela dilo tša go fapana ka go šomiša mehutahuta bjalo ka
boima ka go šomiša boima ka go šomiša diyuniti tše e sego tša semmušo.
dikelo tše di sego tša dikelo tše di sego tša
Barutwana ba swanetše go rutwa ka mehla go bolela yuniti ge ba efa boima,
lekanetšwa le tekanyetšo, lekanetšwa le tekanyetšo,
mohlala,puku e na le boima bja go swana le bja dimabole tše 34.
mohlala, diploko, ditena mohlala, diploko, ditena
bj.bj. bj.bj. Ge barutwana ba etše ka yuniti ye nngwe le ye ngwee gammalwa, ba swanetše
MMETSE MPHATO WA 1-3
go akanya gore ke diyuniti tše kae tše di ka bago le boima bja selo se se elwago
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela
mothamo/bolumo ka go šomiša yuniti yeo. Kakanyo pele ga go ela e bohlokwa, fela
ka papetšo,mohlala, ka papetšo,mohlala,
e ka dirwa ge fela barutwana ba dirile go ela ka diyuniti.
bofefe.boima, bofefšana, bofefe.boima, bofefšana,
boimanyana boimanyana Barutwana ba swanetše go rutwa gore go kgona go bapetša boima bja dilo tša go
fapana, go swanetše go šomiša diyuniti tša go swana. Mohlala ge rula e na le boima
bja diploko tše 20 le sekero se na le boima bja dimabole tše 20, mongwe a ka se re
din ale boima bja go swana go ba bjang, ke efe ye e lego boimanyana.
Rekhota dikelo
Le ge e le gore kelo ke mabokgoni a tirišo, barutwana ba swanetše go rekhota
dikelo tša bona ka nako tšohle.
Go ela mothamo bjalo ka kamano ya go rarolla marara le dipalelo
Nakong ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka
rarolla marara ao a šomišago kamano ya kelo ye e sego ya semmušo ya boima.
Mohlala, sephumolo se na le boima bja dimabole tše 11. Lepokisi la dikhrayone le na
le boima bja dimabolo tše 8. Mmogo di tla ba le boima bjo bo kaakang bja dimabole?
Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro ye e lebanego le kotara, gotee le mehuta ya
marara ya kotara.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
4.4 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Kelo ka moka ka go Mphato wa 1 ke ye e sego ya semmušo. Ga go na kelo ya Thutišo e 1
semmušo semmušo semmušo ya mothamo/bolumo ka yuniti ya motheo ye e dirilwego.
Mothamo/
bolumo • Bapetša le go beakanya • Akanya, ela, bapetša Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya 4?
bokaalo bja seela beakanya le go rekhota Mo go Kotara ya 1 go šišintšwe gore barutwana ba nepiša go
(bolumo) ka gare ga mothamo wa ditshelo
tše ditshelo tše pedi tše ka go šomiša dikelo • tlhabolla polelo ya go bolela ka diphapano mo go bolumo;
di beilwego kgauswi le tše di sega tša motheo, • bapetša dibolumo ka go ditshelo tše pedi tša go swana; le
kgauswi. Barutwana mohlala, malepola le
ba lekola ka go tshela dikomiki • bapetša dibolumo ka go ditshelo tša go fapana, kudu sa go bulega le se se sese.
ka gare ga setshelo sa Ka go Kotara ya 4 barutwana ba ka nepiša mo go dira kelo ye e sego ya semmušo
boraro ge go hlokega. ka diyuniti tše di sego tša lekanetšwa tša bolumo.
• Bapetša le go beakanya Mothamo ke eng? Bolumo ke eng?
botelele, bogodimo goba Lebotlelo le ka ba le mothamo wa dikomiki tše nne, fela le ka no se tlale go fihla
bophara bja dilo tše pedi go mothamo wa go tlala, e ka swara bolumo ya komiki e 1 ya meetse ka nako ye e
goba go feta ka go di itšego.
beela kgauswi le kgauswi
Mothamo ke bokaalo bja palomoka ya seo selo se ka se swara (goba bokaalo bja
• Bapetša le go beakanya sekgoba ka gare ga selo).
bokaalo bja seela seo
Bolumo ke bokaalo bja sekgoba bjo selo se sengwe se se tšeago.
ditshelo tše pedi di ka se
swarago (mothamo) Mabakeng a mangwe barutwana ba tla ela gore ke seela(goba lešabašaba goba
dilo tše dingwe) se se kaakang ka gare ga setshelo. Se ke go ela bolumo ya selo ka
• Šomiša polelo go bolela gare ga ditshelo.
ka papetšo ya, mohlala,
go feta, nyane go, tlala, e Mabakeng a mangwe barutwana ba tla ela gore setshelo se ka swara bokaakang ge
se nago selo se tladitšwe go fihla mothagagwe wa maksimamo.
• Akanya, ela, bapetša Kelo ye e sego ya semmušo ya botelele ka go šomiša diyuniti tše di sego tša
lekanetšwa tša botelele
tatelantšha le go rekhota
boima ka go šomiša Barutwana ba ka ithuta metheo le ditlwaetšo tša kelo ka go šomiša diyuniti tše di
dikelo tše di sego tša sego tša motheo. Go ela ka diyuniti tše di sego tša motheo go se tšeelwe fase go go
motheo, mohlala, ela ka diyuniti tša go motheo.
Barutwana ba swanetše go hwetša sebaka sa go ela bolumo/mothamo ka go šomiša
mehutahuta ya dilo bjalo ka diyuniti tše e sego tša semmušo,mohlala,dikomiki (e ka
no se be dikomiki tša go go ela), malepola (e ka no se be malepola a teye a go ela),
dikhurumelo tša mabotlelo bjalo ka dikhurumelo tša mabotlelo a maswi, ditshitswana
tše nnyane, mabotlelo a mannyane, bj.bj.
Go ela bolumo/mothamo ka diyuniti tše di sego tša motheo go akaretša go bala gore
223 ka gakae yo mongwe a tlatšago goba a tšhelago go tšwa go yuniti ye e kgethilwego
go fihlela a fihla go mothamo goba bolumo ye e nyakwago.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
Mabokgoni TLHATHOLLO YA DINTLHA TŠE DINGWE TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
224 DINYAKWA TŠA DITŠHUPATSELA TŠA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
4.4 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Barutwana ba swanetše go rutwa ka mehla go bolela yuniti,mohlala, go na le Thutišo ye 1
semmušo semmušo malepola a 48 a meetse ka gare ga lebotlelo goba go na le meetse a manyane go
Mothamo/
komiki ka gare ga lebotlelo.
bolumo • Bapetša le go beakanya • Akanya, ela, bapetša
bokaalo bja seela beakanya le go rekhota Ge barutwana ba etše ka yuniti ye nngwe le ye ngwee gammalwa, ba swanetše go
(bolumo) ka gare ga mothamo wa ditshelo akanya mothamo/bolumo ka go šomiša yuniti yeo. Go akanya pele ga go ela go
tše ditshelo tše pedi tše ka go šomiša dikelo bohlokwa, fela e ka dirwa ge fela barutwana ba etše ka yuniti yona yeo.
di beilwego kgauswi le tše di sego tša motheo,
Barutwana ba swanetše go rutwa gore go bapetša dibolumo goba mothamo go
kgauswi. Barutwana mohlala, malepola le
swanetše go šomišwa diyuniti tše swanago. Mohlala, ge galase e swara malepola a
ba lekola ka go tshela dikomiki
MMETSE MPHATO WA 1-3
teye a 20 a meetse gomme komiki e swara malepola a teye a 10 a meetse, re ka se
ka gare ga setshelo sa
re galase e swara meetse a mantši.
boraro ge go hlokega.
Barutwana ba swanetše go ela ka mehutahuta ya diyuniti tše e sego tša semmušo,
• Bapetša le go beakanya
gore ba tle ba kgone
botelele, bogodimo goba
bophara bja dilo tše pedi • thoma go kwešiša gore ge yuniti e le ye nnyane o tla hloka nako ye ntši go e
goba go feta ka go di šomiša /tlatša, mohlala, bolumo ka gare ga lebotlelo e ka ba malepola a go tlala a
beela kgauswi le kgauswi 20 eupša komiki e 1; le
• Bapetša le go beakanya • thoma go šomiša diyuniti tše e lego tša maleba go seo ba se elago, mohlala, go
bokaalo bja seela seo ela dilitara tše pedi tše tletšego ka lepola la tee ke go senya nako.
ditshelo tše pedi di ka se
Go rekhota dikelo
swarago (mothamo)
Le ge e le gore kelo ke mabokgoni a tirišo, barutwana ba swanetše go rekhota
• Šomiša polelo go bolela
dikelo tša bona ka nako tšohle.
ka papetšo ya, mohlala,
go feta, nyane go, tlala, e Go ela mothamo bjalo ka kamano ya go rarolla marara le dipalelo
se nago selo
Nakong ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba
• Akanya, ela, bapetša ka rarolla marara ao a šomišago kamano ya kelo mathamo/bolumo ye e sego ya
tatelantšha le go rekhota semmušo. mohlala, Gogo o šomiša dikomiki tše 2 tša maswi go dira phuding. Ge a
boima ka go šomiša pedifatša motswaka, o tla hloka maswi a kakaang?
dikelo tše di sego tša
motheo, mohlala, Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro ye e lebanego le kotara, gotee le mehuta ya
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
marara
MPHATO WA 1 KOTARA YA 4
5. Tšhomišo ya data
CAPS DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE KABO
Mabokgoni MABOKGONI YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA (Dithutišong
DINYAKWA TŠA NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA YA 4 metsotso ye 24)
Go šoma ka kgoboketšo ya dilo
5.1 Kgoboketša le go Go beakanya kgoboketšo ya dilo ga e sa le nepišo ye e itšego mo go seripagare
rulaganya data sa ngwaga. Le ge go le bjalo e ka fiwa bjalo ka mošongwana wa sewelo nakong ya
Kgoboketša
Kgoboketša le go mošomo wa go ikemela.
le go
beakanya dilo tša sebele
beakanya Nepišo ye e šišintšwego ka go Kotara ya 4 e mo go go bala le go sekaseka
tša letšatši le lengwe le
dilo diswantšho. Lebelela ka mo fase.
lengwe
5.2 Go emela kgoboketšo
ya dilo tše di
Go emela
kgobokeditšwego
kgoboketšo
ya dilo tše Thala diswantšho tša dilo
di kgobo- tše di kgobokeditšwego
keditšwego
5.3 Ahlaahla le go bega
ka ga dilo tše di
Ahlaahla le
kgobokeditšwego
go bega ka
ga dilo tše • Fa mabaka a ka
di kgobo- moo kgoboketšo e
keditšwego beakantšwego ka gona
• Araba dipotšišo ka ga
- Ka moo peakanyo
e dirilwego ka gona
(tshepetšo)
- Kgoboketšo ye e
beakantšwego e
lebelelega bjalo
ka(setšweletšwa)
• Hlatholla kgoboketšo le
dithalwa
• Hlaloša ka moo
225 kgoboketšo e
beakantšwego ka gona
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI MABOKGONI YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA (Dithutišong
226 DINYAKWA TŠA NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA YA 4 metsotso ye 24)
Go šoma ka data
5.4 Kgoboketša le go
rulaganya data
Kgoboketša
le go Kgoboketša data ka ga
rulaganya phapoši goba sekolo go
data araba dipotšišo tše di
botšišwago ke morutiši
5.5 Kemelo ya data
MMETSE MPHATO WA 1-3
Kemelo ya Kemelo ya data ka
data diswantšhong
5.6 Go sekaseka le go Sekaseka data go tšwa Ge barutwana ba bile le maitemogelo a leboo la data ka moka (le le šišintšwego ka go Dithutišo tše 2
hlatholla data diswantšong tše di filwego Kotara ya 3), ba ka nepiša mo go fetlekeng dikemelo tše ba di filwego.
Go sekaseka
le go Araba dipotšišo ka ga data Go šišintšwe gore ka go Kotara ya 4 barutwana ba sekaseka (araba dipotšišo) mo go
hlatholla ye e lego diswantšhong bonyane diswantšho tše 2.
data
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
3.5.2 TLHATHOLLO YA DITENG TŠA MPHATO WA 2
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1
CAPS 1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
TŠWETŠOPELE YA TEMOGOPALO: Bala ka dipalotlalo
1.1 Go bala dilo tše di Bala ka go se fapoge dilo Lebelela dintlha tša Mphato wa 1, Dikotara tša 3 le 4
swaregago tša letšatši le lengwe le
Bala dilo Kotara ya 1 go Mphato wa 2 ke teefatšo ya mošomo wo o dirilwego go kotara ya 4
lengwe tše e ka bago tše
Akanya le go bala ka go Mphato wa 1
100.
se fapoge dilo tša tšatši
Go bala ka dihlopha
ka tšatši tše e ka bago tše Efa kakanyo ye e
200. Mekgwanakgwana kwešišegago ya palo ya Nepišo go kotara ye e go go bala ka dihlopha
ya go hlopha e ya dilo tšeo di ka lekolwago ka Thuša baithuti go bala palo e kgolo ya dilo, ka go ba hlohleletša go hlopha dilo ka
hlohleletšwa. go balwa. dihlopha tša bopedi,bohlano le tša bosome.
Dikarata tša dinomoro di swanetše go bontšhwa go kgoboketšo ye nngwe le ye
nngwe go laetša palo ya dilo tšeo di badilwego. Go bala ka dihlopha go tla thuša go
lokišetša barutwana go kwešiša dipalokatišanetšwe.
Barutwana ba swanetše go fiwa sebaka sa go lemoga go re sehlopha sa lekgolo se
ka beakanywa ka ditsela tša go fapana, mohlala:
• Dihlopha tše 10 tša lesome;
• Tše 100 di lokologilego; goba
• Dihlopha tše pedi tša masomehlano.
Go bala
Barutwana ba sa hloka maitemogelo a go fiwa kgobokano ya dilo gomme ba
tšwelapele go thoma go bala go tšwa gona moo.
Methopo:
Tlhokomelo ye e tseneletšego e swanetše go fiwa mohuta wa ditlabakelo tše di
šomišwago go hlohleletša barutwana go bala ka dihlopha. Mehuta ye swanelegilego
ya ditlabakelo e akaretša:
• Ditlabakelo tše di beakantšwego, go swana le thapo ya diphetha tsa go bala
• Abakhase go itlwaetša go bala ka dihlopha tša lesome-lesome
• Go dira mekgobo ya 2, mekgobo ya 5 le ya lesome-lesome gomme ba bale
mekgobo ka moka ka dikotana tša go balela goba mankgwari
227 • Tšhelete ya go bapala
Ge barutwana ba bone ditlabakalelo tša go balela tša pele ga peakanyo le pele ga go
hlopšwa, ba hlohleletše go hlopha dilo ge ba bala.
MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
228 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.1 Go bala dilo tše di Bala ka go se fapoge dilo Baithuti ba swanetše go dira kgokaganyo gare ga go bala dikhadinale le diodinale.
swaregago tša letšatši le lengwe le Se se ka kgonagala ge ba lemoga gore go emiša go bala ge ba fihla go selo sa
Bala dilo
lengwe tše e ka bago tše bomasomehlano go ra go re ba badile dilo tše 50. Go ya mafelelong a kotara
Akanya le go bala ka go
100. barutwana ba swanetše go kgona go:
se fapoge dilo tša tšatši ka
tšatši tše e ka bago tše 200 Efa kakanyo ye e • Bala dilo tše ba ka di kgomago goba ba di swara;
Mekgwanakgwana ya go kwešišegago ya palo ya
• Bala dibaledi ka dihlopha tša hlano-hlano le tša lesome-lesome; gomme
hlopha e ya hlohleletšwa. dilo tšeo di ka lekolwago ka
go balwa. • O di beakanye gape le go dib ala gape. Barutwana ba swanetše go kgona go araba
potšišo: “Na o sa le palo ya go swana ya dibaledi?”
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mešongwana ye mengwe:
Barutwana ba swanetše go kgona go fetola mohuta wo o latelago wa ditaelo le
dipotšišo:
• Dibaledi tše lekgolo ke tše. Di bale ka go di hlopha ka tše lesome-lesome. Bjale
netefatša ka go di bala ka e tee ka e tee. Pele o ka thoma, na o gopola go re
palomoka e tla swana?
• Go bala dibaledi ka moka tše 100, na o ka rata go bala ka dihlopha tša 20 goba 25?
Ka lebaka la eng?
• Tšea sephetho sa go re ke mokgwa ofe o tla bago o mokaone go bala kgoboketšo
ya diphensele.
• Dibaledi tše 80 ke tše. Ge re bala ka bobedi ka bobedi goba ka lesome-lesome, na
palomoka ya dibaledi e tla swana na?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO • Bala dibaledi tše 46 ka go dihlopha ka bobedi ka bobedi.
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.2 Balela pele le morago ka: Balela pele le morago ka: Kotara ya 1 ka go Mphato wa 2 ke teefatšo ya mošomo wo o dirilwego go kotara ya 4
Mphato wa 1.
Bala go • Bo1 go tšwa go nomoro • Bo1go tšwa go nomoro
ya pele le ye nngwe le ye nngwe ye nngwe le ye nngwe Go bala ka go tshela ke mabokgoni a bohlokwa ao a tla thušago barutwana ge ba dira
morago magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 100 palelo. Go bolela ka go boeletša tatelano ya dinomoro e sa le mabokgoni a bohlokwa
ao a nyakegago go go go bala. Go bala go swanetše go tšwelapele go hlama karolo
• Bo10 go tšwa go • Bo l0 go tšwa go
ya bophelo bja ka mehla bja barutwana ka fao merumokwano, dikoša le dikanegelo di
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
swanetše go hlama karolo ya maitemogelo a go bala.
nngwe le ye nngwe ya 10 nngwe le ye nngwe ya 10
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 100 Go Mphato wa 1 barutwana ba tšweleditše pele dikgopolo tša go tswalana le go bala:
• Bo5 go tšwa go • Bo5 go tšwa go • Kgopolo ya paballo
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
• Motheo wa khadinale–go fa kgoboketšo leina
nngwe le ye nngwe ya 5 nngwe le ye nngwe ya 5
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 100 • Phopheletša
• Bo2 go tšwa go • Bo2 go tšwa go • Go nyalantšha ka kwano mabapa ya tee go tee
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
Go bala ka go tshela
nngwe le ye nngwe ya 2 nngwe le ye nngwe ya 2
gare ga 0 le 200 magareng ga 0 le 100 Go bala ka go tshela ke leina le lengwe la go bala ka dihlopha. Go thuša go hlabolla
temogo ya dipatronepalo. Go bala ka go tshela go hlohleletša barutwana go bala le
• Bo3 go tšwa go
go nagana ka dihlopha, go go ba dirago go re ba be le bokgoni. Se se ba thuša gape
palokatišanetšwa ye
le go hlabolla mabokgoni a bona a go akanya.
nngwe le ye nngwe ya 3
magareng ga 0 le 200 Go bala ka dihlopha go dira go re ba lemoge ditswalano gare dinomoro tše di sa
latelanego. Go ala motheo wa dipatronepalo le tša dikatišo.
• Bo4 go tšwa go
palokatišanetšwa ye 2 4 6 8 10
nngwe le ye nngwe ya
12 14 16 18 20
4magareng ga 0 le 200
22 24 26 8 30
32 34 36 38 40
42 44 46 48 50
52 54 56 58 60
62 64 66 68 70
72 74 76 78 80
82 84 86 88 90
92 94 96 98 100
Barutwana ba swanetše go tšwelapele go thekgwa ke diswantšho go thuša go bala ka
go tshela. Mohlala:
229 MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
230 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.2 Balela pele le morago ka: Balela pele le morago ka: Mešongwana ye katološitšwego:
Bala go • Bo1 go tšwa go nomoro • Bo1 go tšwa go nomoro Go balela pele le morago go fihla ka 100 ka go šomiša tšhate ye kgolo ya 100:
ya pele le ye nngwe le ye nngwe ye nngwe le ye nngwe (metsotso ye 5–7 ka letšatši) Thoma go bala mmogo le PHAPOŠI KA MOKA, ema go
morago magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 100 nomoro ye e itšego mohlala, 24. Barutwana ba šielana ka go balela pele go tšwa go
palo yeo ka dihlopha/diphere/botee bjalo ka morutiši a laeditše, ba ngwala dinomoro
• Bo10 go tšwa go • Bo l0 go tšwa go
go gongwe le go gongwe mo ba emago.
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 10 nngwe le ye nngwe ya 10 Botšiša dipotšišo tša go swana le, na o bona patrone efe? Na patrone ya mathomo e
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 100 felela kae? (Mohlala: Patrone ya go bala ka bobedi: 2; 4; 6; 8; 10)
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bo5 go tšwa go • Bo5 go tšwa go Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go:
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
Bala ka bomolomo le go araba dipotšišo tša go swana le:
nngwe le ye nngwe ya 5 nngwe le ye nngwe ya 5
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 100 • Thoma go 52, bala ka botee go fihla go 72.
• Bo2 go tšwa go • Bo2 go tšwa go • Thoma go88 gomme o balele morago ka botee go fihla go 70.
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
• Thoma go38 gomme o bale ka bohlano go fihla 100.
nngwe le ye nngwe ya 2 nngwe le ye nngwe ya 2
gare ga 0 le 200 magareng ga 0 le 100 • Thoma go10 gomme o bale ka bolesome go fihla go 100.
• Bo3 go tšwa go Barutwana ba swanetše go kgona go šomiša mabokgoni a bona a go bala go
palokatišanetšwa ye mešongwana ya go ngwalwa. Mohlala, mo mešogagwe ya go dirwa ka ntle le go
nngwe le ye nngwe ya 3 thušwa ba ka feleletša nomorotatelano:
magareng ga 0 le 200
Barutwana ba ngwalolla le go katološa nomorotatelano tša go fapana,mohlala,
• Bo4 go tšwa go
palokatišanetšwa ye 76; 75; 74; __; 72; __; __; __; 68 (go ya morago)
nngwe le ye nngwe ya 27; 28; 29; __; __; 32; __ (ka botee go ya pele)
4magareng ga 0 le 200
8; 10; __; 14, __ (ka bobedi goba nomorotekano)
5; 10, 15; 20; 25 ____ (ka bohlano)
90; __; 70 60; __ (go balela morago ka bolesome)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
10, 20, 30, 40, ___, 60, 70, ___ (go balela pele ka bolesome).
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.3 Tseba le go bala Tseba le go bala Mo katareng ye barutwana ba tšwelapele go
dinomoro dinomoro
Dikapalo le • bala le go ngwala dikapalo go fihla go 100; le
mainapalo • Lemoga, šupetša le go • Lemoga, šupetša le go
• bala le go ngwala mainapalo go fihla go 25.
bala dikapalo 0–200 bala dikapalo 0–100
Mafelelong a kotara ye barutwana ba swanetše go kgona go:
• Ngwala dikapalo 0–200 • Ngwala dikapalo 0-100
Ngwala dikapalo tša mainapalo a a laeditšwego
• Lemoga, šupetša le go • Lemoga, šupetša le go
bala mainapalo 0–100 bala mainapalo 0-25 • lesomešupa
• Ngwala mainapalo 0–100 • Ngwala mainapalo 0-25 • masomepeditharo
Nyalantšha dika le mainapalo
66 Masomesenyanetee
8 Masomehlanotharo
172 Masomenne
109 Masometharoseswai
91 Lekgolo, masomešupapedi
40 Masometshelatshela
53 Seswai
38 Lekgolo le senyane
Balela godimo dinomoro mo karateng ye nngwe le ye nngwe:
231 MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
232 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.4 Beakanya le go bapetša Beakanya le go bapetša Tlhahlamano ya dinomoro ya go beakanya le go bapetšwa e nyalana le palelo ya
dinomoro go fihla go 99 dinomoro go fihla go 25 tlhahlamano dinomoro. Se se ra go re, go balela go fihla go 99, kwešišo ya dinomoro
Hlaloša,
ya barutwana e swanetše go tšwetšwapele gabotse go fihlelela go ditharollo. Ge
bapetša, go • Beakanya dipalotlalo go • Beakanya dipalotlalo
barutwana ba ka beakanya le go bapetša ka boitshepo go fetiša dinyakwa gona e tla
beakanya fihla go 99 go tloga go go tloga go ye
oketša fela kwešišo ya dinomoro le ophareišene ya bona.
dinomoro palo ye nnyanennyane nnyanennyane go ya ye
go ya ye kgolokgolo, kgolokgolo, le go tloga go Barutwana ba swanetše go tšwelapele go šomiša polelo ya go beakanya le ya go
le go tloga go ye ye kgolokgolo go ya go bapetša:
kgolokgolo go ya go ye ye nnyanennyane.
• Mathomo, bobedi, boraro, bone, bohlano, botshela..
nnyanennyane.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bapetša dipalotlalo ka
• Ke tše kae.
• Bapetša dipalotlalo go go šomiša ye nnyane go,
fihla go 99 ka go šomiša ye kgolo go, go feta, ye • Bontši bja go swana le, nomoro ye e swanago le…
ye nnyane go, ye kgolo nyane go le e lekana le.
• E lekana le, e feta, e fetwa ke, e ka fase ga, kgolo go, nnyane go, kgolokgolo
go, go feta, ye nyane go
go…………
le e lekana le.
Šomiša
• Mathomo, mafelelo, pele ga, morago ga, kgauswi, gare ga..
Šomiša dipalosešupatatelano go
dipalosešupatatelano go laetša peakanyo, lefelo Ka go beakanya le go bapetša dilo le dinomoro, barutwana ba ithutile go re:
laetša peakanyo, lefelo goba boemo
goba boemo • lehlakore la palogohle le šomišwa go hlatholla nomoro mo seteng;
Beakanya dilo ka mothalo
Beakanya dilo ka mothalo • lehlakore la palosešupatatelano le laetša tswalano ya nomoro le maemo a yona mo
go tloga go ya mathomo
go tloga go ya mathomo seteng.
go ya go lesome goba
go ya go lesome goba ya mathomo go ya go • Mohlala: khalara sediko sa boraro ka mmala o moserolane.
ya mathomo go ya go ya mafelelo, mohlala, ya
ya mafelelo, mohlala, ya mathomo, ya bobedi, ya Mešongwana ye katološitšwego
mathomo, ya bobedi, ya boraro..ya bomasomepedi • Dipalosešupatatelano: Ahlaahla phapano gare ga mantšu ‘tee’ le ‘mathomo;’ ‘pedi’
boraro..ya bomasomepedi le ‘bobedi’ bj.bj. Botšiša dipotšišo tša go swana le: Ke neng mo o ka šomišago
lentšu ‘tharo’ ebile ke neng mo o ka šomišago ‘boraro’’? Na re ka ngwala mathomo,
bobedi, boraro ka tsela ye kopana?
• Arola phapoši ka dihlopha tše tharo go ya go tše nne tša go lekana. Morutwana wo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
mongwe le wo mongwe o hwetša karata yeo a ngwalago leina la gagwe. Sehlopha
se bea dikarata tša maina a sona ka tatelano ya dialfabete. Morutiši le barutwana
ba ka botšiša dipotšišo, mohlala, ke mang yo elego wa bone mo sehlopheng sa
lena?
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya Ke eng seo se fapanego go tšwa go Mphato wa 1?
Kemapalo bonnyane dinomoro tša bonnyane dinomoro tša
Go kotara ya 1, barutwana ba šoma ka tlhahlamano ya dinomoro tša godimo gomme
pedi go fihla go 99 palopedi go fihla go 25
ba tšwela pele go:
• Tseba gore palotee ye • Tseba gore palotee ye
• bala le go hlopha go dira sehlopha sa masome le tše di sa kgomanago; le
nngwe le ye nngwe e nngwe le ye nngwe e
emela eng emela eng • ngwala18 = lesome le 1 le tše 8 tše di sa kgomanago
• Hlahlamolla dinomoro tša • Hlahlamolla dinomoro 13 = 10 le 3.
palopedi tša go fihla go tša palopedi ka
Mo kotareng ye, barutwana ba swanetše go tšwela pele go tsenelela maitemogelo a
99 ka palokatišanetšwa palokatišanetšwa ya
mantši go hlama lesome bjalo ka tekanyetšo le motšo. Lesome ke, lesome le 1 leo
ya masome le botee/ masome le botee/metšo
le akaretšago botee ba lesome. Lesome la ka mehla le lentšu le tee ’ (24 ke dihlopha
metšo
• Laetša le go bolela tše 2 goba masome a 2 le metšo ye 4) e swanetše go šomišwa ka mehla go hlama
• Laetša le go bolela boleng bja palotee ye polelo ye e laetšago go hlahlamolla le go hlama.
boleng bja palotee ye nngwe le ye nngwe
Go šoma ka ditlabakelo tša go swarega
nngwe le ye nngwe
• Dikotana tša go balela/mankgwari
Dikotana tša go balela goba mankgwari e ka hlopšwa go laetša mekgobo ya masome
le tše di sa kgomaganago.
Mohlala:
Go laetša 12 Go laetša18 Go laetša 25
• Abakhase
Barutwana ba swanetše go tšwelapele go swara ka bokgoni ditlabakelo tša go
swarwa ka go di hlopha go hlama lesome gatee le go kwešiša go re 10 ke sehlopha
se tee sa tše di sa kgomaganago tše lesome.
• Ka go šomiša abakhase, barutwana ba swanetše go kgona go laetša:
• lesome le tee;
• lesome le tee le tše 5 tše di sa kgomanago;
• lesome le tee le tše 6 tše di sa kgomanago;
233 • lesome le teele tše 7 tše di sa kgomanago;
• lesome le tee le tše 8 tše di sa kgomanago; le
MMETSE MPHATO WA 1-3
• lesome le tee le tše 9 tše di sa kgomanago.
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
234 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya • Diploko tša Dienese
Kemapalo bonnyane dinomoro tša bonnyane dinomoro tša Mo kotareng ye, methopo ya go ruta kemapalo e ka katološwa. Motheo wa diploko
palopedi go fihla go 99 palopedi go fihla go 25 tše lesome (seripa sa diploko tša Dienese) o ka tsebatšwa go tšwetšapele kgopolo ya
• Tseba gore palotee ye • Tseba gore palotee ye lesome bjalo ka kemedi ya botee le go re:
nngwe le ye nngwe e nngwe le ye nngwe e • Botee ba 10 ba dira lesome le 1;
emela eng emela eng
• Botee ba 20 ba dira masome a 2; le
• Hlahlamolla dinomoro tša • Hlahlamolla dinomoro • Botee ba 16 ba dira lesomele 1 le metšo ye 6 ye e sa kgomanago.
palopedi tša go fihla go tša palopedi ka
Le ge e le go re barutwana ba sa nyaka go bala le go beakanya ka dihlopha tša
MMETSE MPHATO WA 1-3
99 ka palokatišanetšwa palokatišanetšwa ya
ya masome le botee/ masome le botee/metšo masome, ba ka laetša gape 18 ka go bea motheo o tee wa ploko ya lesome le tše
metšo seswai tše di sa kgomaganywago go laetša nomoro.
• Laetša le go bolela
Baithuti ba swanetše go hlopha go laetša 20.
• Laetša le go bolela boleng bja palotee ye
boleng bja palotee ye nngwe le ye nngwe Dikemelo tše lekanego
nngwe le ye nngwe Mo kotareng ye, nepišo ke go laetša dikemelo tše lekanego tša nomoro ya go swana.
Masomepedi e swanetše go hlathollwa bjalo ka masome a 2 (ka go šomiša mekgobo
goba dihlopha tša dilo) goba dihlopha tše 2 tša masome. Go bohlokwa go laetša
barutwana go re 20 e ka lebelelega ka mokgwa wa go fapana. Bjale laetša dilo tše di
sa kgomanago tše 20, sehlopha se tee sa lesome le tše lesome tše di sa kgomanago
le dihlopha tše 2 tša lesome. Barutwana ba swanetše go fiwa sebaka sa go hlatholla
dipeakanyo, ba bolele se se fapanago le se se swanago.
• Dikarata tša kemapalo/dikarata tša folarete
Dikarata tša kemapalo di ka tsebatšwa le go šomišwa mo kotareng ye go laetša
ka tsela yeo dinomoro di hlangwago ka gona. Dikarata tša kemapalo di ka laetšwa
kgauswi le mekgobo goba dihlopha tša dilo.
• Boleng bja palotee
Barutwana ba swanetše go thoma ka go bolela go re palotee ye nngwe le ye nngwe e
emela eng. Botšiša barutwana:
- Ke nomoro efe yeo 7 e emelago go 27?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
- Ke nomoro efe yeo 2 e emelago go 29?
Barutwana ba swanetše go šomiša dikarata tša kemapalo go netefatša dipego tša
bona.
Go ya go ditšweletšwa tša go ngwalwa
- Ka nako ya go ikemela barutwana ba swanetše go swaragana le mešongwana ya
go ngwalwa ye e agago le go teefatša:
- Kgopolo ya dihlopha tša lesome le metšo ye e sa kgomanago; le
boleng bja palotee.
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya Mohlala:
Kemapalo bonnyane dinomoro tša bonnyane dinomoro tša
Khalara diphetha tše 12
palopedi go fihla go 99 palopedi go fihla go 25
• Tseba gore palotee ye • Tseba gore palotee ye
nngwe le ye nngwe e nngwe le ye nngwe e
emela eng emela eng Khalara diphetha tše 16
• Hlahlamolla dinomoro tša • Hlahlamolla dinomoro
palopedi tša go fihla go tša palopedi ka
99 ka palokatišanetšwa palokatišanetšwa ya Tlatša nomoro ye e tlogetšwego (se se ka dirwa goba go hlalošwa o šomiša
ya masome le botee/ masome le botee/metšo ditlabakelo tše di swaregago)
metšo 18 = lesome le 1 le botee ba ____
• Laetša le go bolela
• Laetša le go bolela boleng bja palotee ye 23 = masome a __ le botee ba 3
boleng bja palotee ye nngwe le ye nngwe
nngwe le ye nngwe Methopo ye e šišintšwego
Dilo tše di ka hlopšwago:
• Dikotana tša go bala
• Dibaledi tše di ka hlomesetšwago mo tlhaleng
• Mankgwari
• Dikotana tša aesekhrimi
• Dikhupu tša go tsenelelana
235 MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
236 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše Barutwana ba lebeletšwe go rarolla dipalorara tša mantšu ka go šomiša dithekniki tše
Dithekniki di latelago ge le rarolla di latelago ge le rarolla di latelago:
tša go rarolla palorara gomme le palorara gomme le
• Go aga godimo ga goba go hlahlamolla dinomoro
palorara hlatholle tharollo ya hlatholle tharollo ya
dipalorara: dipalorara: • Go pedifatša le go ripagare
• dithalwa goba ditlabakelo • dithalwa goba ditlabakelo • Methalopalo
tše di swaregago tše di swaregago
Dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega
mohlala, dibaledi mohlala, dibaledi
Barutwana ba tla tšwela pele go thala diswantšho le go šomiša ditlabakelo tša go
MMETSE MPHATO WA 1-3
• go aga le go hlahlamolla • go aga godimo le go
swarega go rarolla dipalorara. Go bohlokwa go re diswantšho goba dithalwa di be le
dinomoro hlahlamolla dinomoro
dinomoro gammogo le mafokopalo.
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare
Go aga le go hlahlamolla
• methalopalo • methalopalo
Ye ke ye nngwe ya dithekniki tše bohlokwa mo go Sehlopha sa Motheo. Go šomiša
thekniki ye, go kgontšha barutwana go kgaoganya (le go hlakanya dinomoro go thuša
dira go re dipalelo di be boleta. Ba tla šomišagape thekniki ye kudu mo go Sehlopha
sa Gare.
Go pedifatša le go ripagare
Thekniki ye e bothatana gomme e nyaka kwešišo ya dinomoro ye e tiilego. Barutwana
ba ba kgonago go kgetha thekniki ye, ba kgona go fetoša mekgwanakgwana ye ba e
šomišago. Mohlala:
Palorara: Mo letšatšing le tee, kliniking, bana ba 17 hlabetšwe ka dinalete tša
mokhohlane. Letšatši le le latelago ba ba 16 ba ile ba hlabelwa. Palomoka ya bana ba
ba hlabetšwego ke efe?
Palorara e ka rarollwa ka go šomišwa pedifatšo. Morutwana a ka no bolela go re
pedifatša 16 o hlakantšhe le 1 goba pedifatša 17 o ntšhe 1.
Methalopalo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Go šomiša methalopalo go thuša ka palelo, go tla kgontšha barutwana go ba le tsela
ya go rekhota dikgopolo tša bona le go kgona go e latelela. E dumelela barutwana go
ba le seswantšho sa go rekhotwa seo ba ka kgonago go se šomiša go hlatholla ka
tsela yeo ba rarolotšego palorara
Barutwana ba šomišitše methalopalo go tloga go Mphato wa 1. Mo lebakeng le, ba
swanetše go kgona hlama methalopalo ye e se nago selo yeo go yona ba ka beago
nomoro ya go thoma gomme ba laetše go re ba ka fihla bjang go tša go nomoro go ya
go ye nngwe.
Mo kotareng, go tla ba le tlhatlošo go peakanyo ya methalopalo.
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše Mohlala wa ka moo barutwana ba ka šomišago mothalopalo go rekhota dithekniki tša
Dithekniki di latelago ge le rarolla di latelago ge le rarolla palelo:
tša go rarolla palorara gomme le palorara gomme le Zonke o na le dithoye tše 6 tša boya. Zia o na le tše 6 go feta tša Zonke. Na
palorara hlatholle tharollo ya hlatholle tharollo ya ke dithoye tše kae tša boya tše Zia a nago le tšona? Barutwana ba tla hlama
dipalorara: dipalorara: methalopalo ye e latelago ye e tla ba thušago go fihla go karabo.
• dithalwa goba ditlabakelo • dithalwa goba ditlabakelo
tše di swaregago tše di swaregago
mohlala, dibaledi mohlala, dibaledi
• go aga le go hlahlamolla • go aga godimo le go
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
dinomoro hlahlamolla dinomoro
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare Barutwana ba ka no hlahlamolla 6 ka dihlopha tša 2. Mothalopalo o tla laetša mefofo
ya bodedi go tloga go 6.
• methalopalo • methalopalo
Mohlala:
Ge barutwana ba na le boitshepo bja go balela pele go tšwa go nomoro ye ba filwego,
mothalopalo o swanetše go thoma go 6. Ka tsela ye mothalopalo wo o beakantswego
ka gona o nyalana le kgopolo ya go balela pele. Go bohlokwa go re barutwana ba
bone methalopalo e thoma go dinomoro tša go fapana ge ba o šomiša go balela
goba go latelantšha dinomoro. Motho a ka kgona go hlahlamolla 6 ka dihlopha tša 2
gomme a hlakantšha go tšwela pele go tloga go 6
Mohlala:
Se ka ripšwa gare gomme mefefo ye 2 ya 3 e a rekhotwa.
Mohlala:
237
Barutwana ba swanetše go fiwa dibaka tše dintši go bolela go re na nomoro e ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
fihlelelwa bjang ka go šomišwa mothalopalo.
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
238 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše Motho a ka botšiša: ke mefefo efe ye e fapanago ye re ka e dirago go fihla go 15? Go
Dithekniki di latelago ge le rarolla di latelago ge le rarolla re re fofele go ya dinomorong, barutwana ba swanetše go tseba dipofatšho tša go
tša go rarolla palorara gomme le palorara gomme le fihla go 15 goba ba kgone go šomiša mothalopalo go fihla karabong. Go bohlokwa go
palorara hlatholle tharollo ya hlatholle tharollo ya re barutwana ba bolele ka go re bogolo bja mofofo ke bjo bokaakang. Go itlwaetša
dipalorara: dipalorara: mohuta wo wa mošongwana go lokišetša barutwana go šoma ka methalo ye e se
nago selo.
• dithalwa goba ditlabakelo • dithalwa goba ditlabakelo
tše di swaregago tše di swaregago Ge o šoma ka methalopalo, barutwana ba bangwe ka nyaka go swarela thapo ya
mohlala, dibaledi mohlala, dibaledi diphetha ka godimo ga goba ka fase ga mothalopalo go ba thuša go bala.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• go aga le go hlahlamolla • go aga godimo le go Dumelela barutwana go kgetha thekniki ye ba kwago ba kgotsofala ka yona. Le ge
dinomoro hlahlamolla dinomoro go le bjalo, barutwana ba šomiša dithekniki tše di sa thušego kudu, ba swanetše go
hlahlwa go šomiša tšeo di nepagetšego. Barutwana ba itlwaetša mekgwanakgwana
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare
ye. Ga se go re ba swanetše go thelela ge ba šomiša dithekniki tše.
• methalopalo • methalopalo
Lemoga go re barutwana gantši ba šomiša mekgwa ya go fapana ya go rarolla
dipalorara tše di ka no se bego tšeo morutiši a di letetšego. Mohlala, palorara ya go
arola e ka rarabollwa ka poeletšo ya go ntšha, tlhakantšho, goba katišo. Mekgwa ya
barutwana e tla fetoga le nako mo ngwageng ka ge kwešišo ya bona le go tlwaela
mehuta ya dipalorara e gola, le temogopalo ya bona e tšwetšwapele.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.7 Rarolla mararantšu go Rarolla mararantšu go Seo se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
kamano le go hlatholla kamano le go hlatholla
Go Mo kotareng ye, barutwana ba itlwaetša go dira mararantšu le go šomela go ba le
tharollo ya gagwe go di tharollo ya gagwe go di
hlakantšha boitshepo ge ba šomiša dithekniki tše di latelago ge ba rarolla dipalorara:
palorara tša go akaretša palorara tša go akaretša
le go ntšha
go hlakantšha, go ntšha ka go hlakantšha, go ntšha ka • Dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega
dikarabo tša go fihla go 99. dikarabo tša go fihla go 20.
• Go aga le go hlahlamolla
• Pedifatša le go ripagare
• Methalopalo
Mo kotareng ye, efa barutwana thekgo ye ntši go maitekelo a bona a go rekhota le go
laetša dipalelo. Barutwana ba swanetše go ngwala fase mafokopalo bjalo ka rekhoto
ye e ngwadilwego ya palorara ye e rarollotšwego. Go bohlokwa go lebelela go re ke
barutwana bafe bao ba swarago bothata go ngwala mafokopalo go šupetša dipalorara
tše di itšego.
Mohuta wa palorara 1: Phetošo
Kopanya/kgomaganya Kgaoganya
Dipoelo ga di Moeketsi o na le malekere a Go na le malekere a 15.
tsebje 6. Mahlodi o mo fa a 9. Na Moeketsie o ja a 6. Na Mahlodi
Moeketsi o na le malekere a o šaletšwe ke malekere a
makae ka palo ka moka ge a makae?
hlakane?
Phetogo ga e Moeketsi o na le malekere a 6. Moeketsi o na le malekere a 15.
tsebege Na o nyaka a makae go re a be Mahlodi o ja a mangwe. Go na
le a 15? le a 9 a a šetšego. Na Mahlodi
o jele a makae?
Mathomo ga Moeketsi o be a na le malekere. Moeketsi o ja malekere a
a tsebege Mahlodi o mo fa a 9. Bjale o na mangwe. O file Mahlodi a 6.
le a 15. Na Moeketsi o thomile Bjale o na le malekere a 8 a
a na le a makae? a šetšego. Na o thomile ka a
makae?
239 MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
240 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.7 Rarolla mararantšu go Rarolla mararantšu go Mohuta wa palorara 2: Go bapetša
kamano le go hlatholla kamano le go hlatholla
Go Kopanya/kgomaganya Kgaoganya
tharollo ya gagwe go di tharollo ya gagwe go di
hlakantšha
palorara tša go akaretša palorara tša go akaretša Dipoelo ga di Moeketsi o na le malekere a 6. Mahlodi o na le malekere a 15.
le go ntšha
go hlakantšha, go ntšha ka go hlakantšha, go ntšha ka tsebje
dikarabo tša go fihla go99. dikarabo tša go fihla go20.
Phetogo ga e Mahlodi o na le a 9. Na ke Mahlodi o na le malekere a 6. O
tsebege palo ya malekere a makae ye na le a malekere a 9 a ka fase
Mahlodi a nago le yona go feta ga a Moeketsi. Na Mahlodi o na
a Moeketsi? le malekere a makae?
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mathomo ga a Moeketsi o na le malekere a 15. Mahlodi o na le malekere a
tsebege O na le malekere a 9 a go feta 16. Moeketsi o na le malekere
a Moeketsi. Na Moeketsi o na le a9 a ka fase ga a Mahlodi. Na
malekere a makae? Mahlodi o na le malekere a
makae?
Mohuta wa palorara 3: Go lekantšha
Kopanya/kgomaganya Kgaoganya
Dipoelo ga di Mahlodi o na le malekere a 15. Mahlodi o na le malekere a 16.
tsebje Moeketsi o na le malekere a 6.
Moeketsi o na le malekere a
Na Mahlodi o swanetše go ja
6. Na Moeketsi o swanetše go
malekere a makae go re a be le
hwetša malekere a makae gore
palo ya malekere ya go lekana
a be le malekere a go lekana le
le ya Moeketsi?
a Mahlodi?
Phetogo ga e Moeketsi o na le malekere a Moeketsi o na le malekere a 6.
tsebege 6. Ge a ka reka malekere a 9 Ge Mahlodi a ka ja malekere a
o tla ba le palo ya malekere 9 o tla le palo ya malekere ya
ya go lekana le ya Mahlodi. go swana le ya Moeketsi. Na
Na Mahlodi o na le malekere a Moeketsi o na le malekere a
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
makae? makae?
Mathomo ga a Mahlodi o na le malekere a 15. Mahlodi o na le malekere a 16.
tsebege Ge Moeketsi a ka reka malekere Ge a eja malekere a 9 o tla le
a 9 a mangwe o tla ba le palo palo ya malekere ya go lekana
ya malekere ya go swana le le le ya Moeketsi. Na Moeketsi o
ya Mahlodi. Na Moeketsi o na le na le malekere a makae?
malekere a makae?
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.8 Rarolla mararantšu go Rarolla mararantšu go Katišo
kamano le go hlatholla kamano le go hlatholla
Tlhakan- Kwešišo ya motheo ya katišo ka go mphato wo ke tlhopho. Go dira dihlopha go tla
tharollo ya gagwe go tharollo ya gagwe go di thuša barutwana go laetša maemo a katišo.
tšhopoeletšo
marara ka go šomiša palorara ka go šomiša
ye e lebišago Go na le magoro a mararo a maemo a dipalorara ao a akaretšago katišo ya
tlhakantsho poeletšo goba tlhakantšhopoeletšo goba
go katišo dipalotlalo:
katiso ka dikarabo tša go katišo ka dikarabo tša go
fihla go 50 fihla go 20. • Dihlopha tše di lekanago (mohlala, ditafola tše tharo, ye nngwe le ye nngwe ka
bana ba bane: tše di emelwago bjalo ka disete tše di boeletšwago
• Papetšo ya katišo (mohlala, palo ya bašemane e feta palo ya banenyana ka katišo
ya 3): yeo e emelwago bjalo ka ba bantši go nyalantšho mabapa ya botee
• Ditokologanyo tša ya khutlonnethwii (mohlala, methalo ye meraro ya bana ba
bane): yeo e emelwago bjalo ka methalo le dikholomo
Maemo a mangwe le a mangwe a, a ka tswalanywa le ditsela tše itšego tša go botšiša
potšišo (lebelela Mehuta ya tharollo ya palorara go Mphato wa 2 ya Karolo ya 2).
Maemo a dipalorara tša katiso a akaretša dinomoro tše tharo tše di latelago go
tswalano ya semmetse:
• Palo ya dilo go sete ye nngwe le ye nngwe
• Palo ya disete
• Palomoka
Mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago kotareng ye
Go letetšwe go re ge go rarollwa dipalorara tša ka mo fase, barutwana ba tla šomiša
diswantšho, dithalwa goba ditlabakelo tše diswaregago go thuša ka palelo. Ge baithuti
ba thala diswantšho tše di ba thušago go balela,dithalwa di swanetše go laetša
maemo a gohlopha.Barutwana baswanetše go hlohleletšwa go ngwala mafokopalo
a mararantšu ka moka. Letela barutwana go šomiša poeletšo ya tlhakantšho ya
mafokopalo go laetša tharollo.
Mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago:
Tlhakantšhopoeletšo
• Na dipaesekele tše 4 di na le maotwana a makae?
• Bana ba 7 ba na le mahlo a makae?Barutwana ba rarolla dipalorara ka tsela ye e
latelago:
241 MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
242 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.8 Tlhakan- Rarolla mararantšu go Rarolla mararantšu go Diswantšho goba dithalwa di swanetše go bontšha ditlhopho.
tšhopoeletšo kamano le go hlatholla kamano le go hlatholla
ye e lebišago tharollo ya motlhaka- tharollo ya gagwe go di
go katišo ntšhopoeletšo goba katišo palorara ka go šomiša
ka dikarabo tša go fihla go tlhakantšhopoeletšo goba
50. katišo ka dikarabo tša go Barutwana ba swaenetše go hlohleletšwa go bala ka bobedi go fihlelela go karabo.
fihla go 20. Ba swanetše go hlohleletšwa go emela go balela ga bona mo go mafokopalo.
MMETSE MPHATO WA 1-3
2
+
2
+
2
+
2
+
2
+
2
+
2
=
14
2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 14
Tekanyo
Thami o nwa digalase tše tharo tša maswi letšatši le lengwe le le lengwe. Na o nwa
dikomiki tše kae tša maswi ka beke?
Dikriti goba ditokologanyo
Mna Khumalo o bjala methalo ye meraro ya dimela tša khabeše.Go na le dimela tše 3
mo mothalong. Na go na le dimela tše kae tša khabeše ge di hlakane?
Serapana sa merogo se na le methalo ye 5 ya dimela. Mothalo wo mongwe le wo
mongwe o na le palo ya go swana ya dimela.Ge go na le palomoka ya dimela tše 15,
go na le dimelana tše kae go mothalo wo mongwe le wo mongwe?
Serapana sa merogo se na le methalo ye 18 ya dimela ye e bjetšwego ka methalo.
Go na le dimela tše 6 go mothalo wo mongwe le wo mongwe. Go na le methalo ye
mekae?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.9 Rarolla le go hlatholla Rarolla le go hlatholla Go swana le katišo, kwešišo ya motheo ya karolo mo go mphato wo, ke go abelana
ditharollo tša dipalorara tša ditharollo tša dipalorara tša go go lekanago
Go hlopha le
tirišo tše di akaretšago go tirišo tše di akaretšago go • Go hlopha (mohlala. bana ba lesomepedi mo tafoleng ya ba bane ba bane, ke
go abelana
abelana go go lekanago le abelana go go lekanago le ditafola tše kae)
go išago go
go hlopha go fihla go 99 le go hlopha go fihla go 20 le
go arola • Go abelana (mohlala. bana ba lesomepedi mo ditafoleng tše nne, ke bana ba bakae
dikarabo tše di akaretšago dikarabo tše di akaretšago
go tafola ye nngwe le ye nngwe)
mašaledi mašaledi
Barutwana ba bangwe ba fihla sekolong ba kgona go šoma bobedi dipalorara tša
karolo ya go hlopha le go abaganya ka ditlabakelo tše di swaregago.
Maemo a dipalorara a katišo le karolo a akaretša dinomoro tše di latelago tše tharo go
tswalano ya semmetse:
• Palo ya dilo mo seteng ye nngwe le ye nngwe
• Nomoro ya disete
• Palomoka
Mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago go kotara ye
Go abelana
• Ke na le diphensele tše 12 tša go abelwana ka go lekana gare ga boraro bja lena;
na yo mongwe le yo mongwe o tla hwetša tše kae?
• Go na le dithoye tša dikoloi tše 18; na le ka di abelana ka go lekana gare ga lena?
• Go na le dipreimi tše 16 gomme bana ba 8 ba di abelana ka go lekana. Na ngwana
yo mongwe le yo mongwe o na le dipreimi tše kae?
• Naomi o na le maloba a 20. O a bea ka gare ga dibjanatsopa tša go swara matšoba
tše 2. Na ke matšoba a makae ka gare ga sebjanatsopa sa go swara matšoba se
sengwe le se sengwe?
• Tom o paka dikhekhe tše 8. O na le malekere a dismathisi a 40. Na o tla bea
dismathisi tše kae go khekhe ye nngwe le ye nngwe?
Go hlopha
• Na o ka dira dikoloi tše kae ge o na le maotwana a 8? Dithuthu tšona e tla ba tše
kae?
• Go na le diapole tše 18 ka gare ga lepokisi. Na go ka tlatšwa mekotla ye mekae ya
diapole tše tharo?
• Mopaki a pakile dipanse tše 30. O loketše dipanse tše 6 ka gare ga lepokisi le
lengwe le le lengwe. Na a ka tlatša mapokisi a makae?
• Go na le bana ba 16 fa lehono. Na re ka dira dihlopha tše kae tša bana ba bane ba
bane?
Tokologanyo
243 Gagweezi o phuthile dibaledi tše 20 ka methalo ye 10. Na go na le dibaledi tše kae go
mothalo wo mongwe le wo mongwe?
MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
244 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.11 • Go lemoga le go šupetša • Go lemoga le go šupetša Ke eng seo se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
dikhoine tša ka mo dikhoine tša ka mo
Tšhelete Mo kotareng ye, barutwana ba itlwaetša go lemoga tšhelete le go hlahlamola tšhelete
Afrika-Borwa (c,10c, Afrika-Borwa (c,10c,
ka dikarolo tše nnyane.
disente tše 20c, 50c, R1, disente tše 20c, 50c, R1,
R2, R5, le ditšhelete tša R2, R5, le ditšhelete tša Mehlala ya dipalorara ye e ka dirwago mo kotareng ye
pampiri R10, R20, R50) pampiri R10, R20, R50)
• Na o ka abaganya disente tše 50 ka go lekana gare ga bana ba bane? Hlaloša go
• Go rarolla dipalorara • Go rarolla dipalorara re bjang.
tša tšhelete tše di tša tšhelete tše di
• Malekere a mebotu a bitša disente tše 10 le le tee le le tee. Busi o šomišitše disente
akaretšago palomoka le akaretšago palomoka le
MMETSE MPHATO WA 1-3
tše 50. Na o rekile malekere a mebotu a makae ?
tšhentšhi go fihla go R 99 tšhentšhi ka disente go
le ka disente go fihla 90c fihla go disente tše 50 • Thenje o lefa diranta tše 5 go sepela ka thekisi go ya sekolongmo mesong. O lefa
goba diranta tše 20 diranta tše 20 tša tšhelete ya dipampiri. Na o hwetša tšhentšhi ya bokae? Na o tla
ba a šaletšwe ke bokae ge a boela morago gae ka thekisi?
• Lekere la fizzpopo le bitša R2, 50. Palesa o nyaka go reka difizzpopo tše 4. O na
le R8. Na o na le tšhelete ye e lekanego? Ge a se nayo, o tla nyaka tšhelete ya go
lekana bokae?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.12 Šomiša dithekniki tše di Šomiša dithekniki tše di Ke eng seo se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
latelago ge o diragatša latelago ge o diragatša
Dithekniki Barutwana ba lebeletšwe go rarolla dipalelo tša tokologo ya kamano ka go šomiša
dipalelo: dipalelo:
(mekgwa goba dithekniki tše di latelago:
mekgwanakg- • Dithalwa goba didirišwa • Dithalwa goba didirišwa
• Dithalwa goba didirišwa tše di swaregago
wana) tše di swaregago tše di swaregago
mohlala. dibaledi mohlala. dibaledi • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Go aga go le go • Go aga go le go • Pedifatša le go ripagare
hlahlamolla dinomoro hlahlamolla dinomoro
• Methalopalo
• Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare
Dithalwa goba didirišwa tše di swaregago
• Methalopalo • Methalopalo
Barutwana ba tla tšwelapele go thala diswantšho le go šomiša ditlabakelo tše di
swaregago go rarolla dipalorara. Go bohlokwa go re diswantšho le dithalwa din a le
dinomoro gammogo le mafokopalo.
Go aga le go hlahlamolla
Ye ke ye nngwe ya dithekniki tše bohlokwa mo go Sehlopha sa Motheo (barutwana
ba tl a šomiša go hlahlamolla kgafetšakgafetša mo go Sehlopha sa Gare). Go šomiša
thekniki ye, go kgontšha barutwana go kgaoganya le go hlakanya gape dinomoro go
dira go re dipalelo di be boleta.
Mo kotareng ye barutwana ba tla:
• Hlahlamolla dinomoro ba šomiša kemapalo
• Hlahlamolla dinomoro o šomiša palokatišanetšwa tša 10; le
• Go hlahlamolla diphere tša dinomoro mohlala, diphere tše di dirago 20.
Pedifatšo le go ripagare
Barutwana ba tšwelapele go šomiša go pedifatša le go ripagare bjalo ka
mokgwankgwana wa palelo.
Methalopalo
Lebelela dintlha tše bohlokwago hwetša mehlala ye mengwe ya go dira methalopalo
mo go karolo ya tharollo ya dipalorara.
• Go tlhakantšha le go ntšha
Barutwana ba swanetše go hlama methalopalo ya bona le go hlahlamolla dinomoro
245 ka dikarolo tše di ka laolegago.
MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
246 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.12 Šomiša dithekniki tše di Šomiša dithekniki tše di Mohlala:
latelago ge o diragatša latelago ge o diragatša
Dithekniki 8 + 12
dipalelo: dipalelo:
(mekgwa goba
Mothalopalo o swanetše go thoma go 8 gomme barutwana ba ka hlama:
mekgwanakg- • Dithalwa goba didirišwa • Dithalwa goba didirišwa
wana) tše di swaregago tše di swaregago - Mefofo e 2 ya 6
mohlala. dibaledi mohlala. dibaledi
- Mefofo e 4 ya 3
• Go aga go le go • Go aga go le go
- Mefofo e 3 ya 4
hlahlamolla dinomoro hlahlamolla dinomoro
MMETSE MPHATO WA 1-3
- Mofofo o 1 wa 10 le mofofo wa 2
• Pedifatša le go ripagare • Pedifatša le go ripagare
• Katišo
• Methalopalo • Methalopalo
Methalopalo e swanetše go tšwelapele go šomišwa go thekga tlhakantšhopoeletšo.
Mefofo ye e lekanago e rekhotwa mo mothalopalong gomme mafoko a go thekga a ka
rekhotwa le ona.
Mohlala:
5 + 5 + 5 + 5 + 5 = 25
Methwetho e 5 ya 5 e dira 25
Dihlopha tše 5 tša 5 = 25
5 x 5 = 25
Go katišo ye e filwego, barutwana ba swanetše go kgona go hlaloša ka tsela yeo
mefofo e ka dirwago mo mothalopalong
Dumelela barutwana go kgetha thekniki ye ba kwago ba kgotsofala ka yona. Le ge
go le bjalo, ge barutwana ba šomiša dithekniki tše di sa thušego kudu, ba swanetše
go hlahlwa go šomiša tšeo di nepagetšego. Lemoga go re barutwana ba ka rarolla
dipalorara ka tsela yeo morutiši a sa gopolelego ka gona. Mohlala, karolo ya palorara
e ka rarollwa ka poeletšo ya ntšho, tlhakantšho, goba katišo. Mekgwa ya barutwana
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
e tla fetoga le nako mo ngwageng ka ge kwešišo ya bona le go tlwaela mehuta ya
dipalorara e gola, le temogopalo ya bona e tšwetšwapele.
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla go 99 • Hlakantšha go fihla go 20 Ke eng seo se fapanego go tšwa go Mphato wa 1?
Go • Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 20 Go na le nepišo e kgolo go tšwetšopele ya mekgwanakgwana ya palelo goba
hlakantšha dithekniki ka nako ya kotara ye. Go hlahlamolla dinomoro go kgona go balela ke
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a
le go ntšha thekniki ye bohlokwa yeo barutwana ba swanetšego go itlwaetša yona.
nepagetšego (+, -, =, ) nepagetšego (+, -, =, )
Kotara ye e nepiša go:
• Itlwaetša dipofantšho tša • Itlwaetša dipofantšho tša
dinomoro go fihla go 10 dinomoro go fihla go 10 Go šomiša go aga le go hlahlamolla mešongwana ya dinomoro tšeo di tla thušago go
tšwetšapele kwešišo yago hlakantšha le go ntšha
Barutwana ba itlwaetša go hlakantšha le go ntšha go fihla go 20. Ke ka gare ga
tlhahlamano ya dinomoro mo barutwana ba tla thoma gotšwetšapele palokemelo ya
dikgopolo tša masome le diyuniti /metšo. Go bala ka dihlopha go bohlokwa gomme
barutwana ba swanetše go thoma go lemoga go re go balela pele ka botee ga se
mokgwanakgwana wo o kgonegago. Ke ka gare ga tlhahlamano ya dinomoromo
barutwana ba swanetše go gopola kudu ka ga mekgwanakgwana ye ba tla e
šomišago.Go kgetha mokgwanakgwana wa maleba wapalelo go thuša barutwana go
ba le bokgoni bja go balela.
Go kgona go balela gare ga tlhahlamano ya dinomoro tša 0-20 maitemogelo a
barutwana a swanetše go akaretša:
• Dilo tša go bala;
• Go lemoga, go bala le go ngwala dinomoro;
• Go bapetša le go beakanya dinomoro;
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro;
• Itlwaetše go dira go hlakantšha le gontšha go fihla ka 20;
• Pedifatša le go ripagare; le
• Go swara ka hlogo dintlha tša dinomoro.
Dithekniki tša kgonagalo tša palelo tša go hlakantšha le go ntšha
Dithekiniki tše di laetšwago ka fase di dumelela barutwana go dira semmušo dipalelo
tša bona le kwešišo ya dinomoro. Go itlwaetša dithekniki tše di lego ka fase, go tla
hlohleletša barutwana go lebelela morago ditswalano gare ga dinomoro le go ruta
barutwana go re ba ka šomiša le go šomiša tsebo ya bona go re ba kgone go balela.
247 MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
248 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla go 99 • Hlakantšha go fihla go 20 Bea nomoro ye kgolo pele go re o kgone go balela go pele goba go ya morago
Go • Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 20 4 + 12 = £
hlakantšha
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a Bekanyagape 4 + 12 bjalo ka 12 + 2 gomme o bale go ya pele go thoma go 12.
le go ntšha
nepagetšego (+, -, =, £) nepagetšego (+, -, =, £)
Laetša tše di lego kgauswi le pedifatšo
• Itlwaetša pofantsho ya • Itlwaetša pofantsho ya
8+7
dinomoro go fihla go 10 dinomorogo fihla go 10
Morutwana a ba hlaloša go re palo e ka ngwalwa bjalo ka 8 + 8 -1(pedifatšo ya 8
ntšha 1) goba 7 + 7 + 1 (pedifatšo ya 7 hlakantšha 1).
MMETSE MPHATO WA 1-3
Barutwana ba ka no rekhota mekgwanakgwana ya bona ba šomiša mesebe
8 + 8 →16 + 1 = 15
Fetolela nomoro go 10, ka morago ntšha goba oketša ka botee
.Mekgwanakgwana ye e ka rutwa ka tlhahlamano ya dinomoro tša fase gomme ya
šomišwa go dinomoro tša godimo.
9+6=£
Barutwana ba ka no re go bona beng: “ke tla tšea 1 go tšwa go 6 ka e hlakantšha le 9
go re e dire 10.”
Ka fao 9 + 6 e ka ngwalwa bjalo ka 10 + 5 = 15.
8+5=£
Barutwana ba ka re go bona beng: “ ke tla tšea 2 go tšwa go 5 ka e hlakantšha le 8
go re e dire 10.
Ka fao 8 + 5 e ka ngwalwa bjalo ka 10 + 3 = 13.
Go hlahlamolla nomoro ka dikarolo tše dinyane go dira go re palelo e be bonolo
Barutwana ba tla hlahlamolla nomoro ka dikarolo tše nnyane tša go fapana tše ba ka
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
kgonago go di laola.
Go balaka go hlahlamolla nomoro e tee
11 + 7 =£
11 + 4 + 3
11 + 4 → 15 + 3 = 18
dikgopolo LE KABO
dikgopolo LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla go 99 • Hlakantšha go fihla go 20 11 + 7 = £
Go • Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 20 11 + 5 + 2
hlakantšha
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a 11 + 5 → 16 + 2 = 18
le go ntšha
nepagetšego (+, –, =, £) nepagetšego (+, –, =, £)
• Itlwaetša dipofantšho tša • Itlwaetša dipofantšho tša
17–9 = £
dinomoro go fihla go 10 dinomoro go fihla go 10
17–(7 + 2)
17–7 → 10– 2 = 8
12 + 7 = £
10 + 2 + 7
7 + 2 → 9 + 10 = 19
Šomiša tsebo ya tswalano ya phapano gare ga go hlakantšha le go ntšha
15–9 = £
Barutwana ba tseba go re palo e ka ngwalwa gape bjalo ka palo ya go hlakantšha:
“ke a tseba go re 9 + £ = 15.”
Barutwana ba ka šomiša go bala, go re ba kgone go dira palelo.
Dipofantšho tša dinomoro
Go itlwaetša dipofantšho tša dinomoro, barutwana ba swanetše go fiwa mešongwana
ya go fapafapana. Se se dirwa ka kgonthe ka nako ya ikemela.
Mothalopalo o ka no šomišwa go iltwaetša dipofantšho tša go fihla go 10.
249 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
250 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.14 Hlakantšha nomoro ye e Hlakantšha nomoro ye e Ke eng seo se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
Tlhakan- swanago leboelela fihla go swanago leboelela fihla go
Barutwana ba tla dira phetogo go tšwa gotlhakantšhopoeletšo go ya go katišo.
tšhopoeletšo ye 50 20
Bat la thoma go kwešiša kgopolo ya katišo. Ba tla tsenelela mešongwana ye e ba
e lebišago go dumelelago go bona tswalano gare dinomoro:
Atiša dinomoro 1 go fihla go Atiša dinomoro 1 go fihla go
katišo
10 ka 1, 2, 5, 3 le 4 10 ka 2 • Nomoro ya dilo mo go sete/sehlopha
Šomiša maswao a a Šomiša maswao a a • Nomoro ya disete goba dihlopha
nepagetšego (+, x, =, £) nepagetšego (+, x, =, £)
• Palomoka
MMETSE MPHATO WA 1-3
Barutwana ba fihla go Mphato wa 2 ba kwešiša tlhakantšhopoeletšo
Mo mafelelong a kotara ba swanetše go kgona go:
• Go tswalanya go bala ka go tshela le tlhakantšhopoeletšogo kgona go kweiša
katišo;
• Šomiša, bala le go ngwala leswao la katišo;
• Ngwala mafokopalo a katišo; le
• atiša dinomoro go tloga go 1 go ya go 10 ka 2.
Ge o dira tharollo ya mararantšu go a kgonagala go re barutwana ba šomiše
tlhakantšhopoeletšo, ntle le mararantšu ao a nago le seswantšho sa tokologanyo.
Ke ka go kamano ya maemo a tokologo mo diswantšho tše dingwe tša katišo di ka
šomišwa.
Tokologanyo
Ge barutwana ba kgoboketša maitemogelo ka dipalo ntšu tše di fapanego tša katišo,
go rulaganya dihlopha ka ditokologanyo go ka neelana ka sebopego sa go laetša
mokgwa wa palopatlotatelano ya katišo mohlala, 2 x 4 e swana le 4 x 2.
¥ ¥
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
4+4=8
¥ ¥ ¥ ¥
¥ ¥ ¥ ¥
2+2+2+2=8
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.14 Hlakantšha nomoro ye e Hlakantšha nomoro ye e Tšhomišo ya ditokologanyo e dumelela:
swanago leboelela fihla go swanago leboelela fihla go
Tlhakan- • Go aga le go hlahlamollwa dinomoro;
50 20
tšhopoeletšo
• Go tswalanya katišo go letlhakantšhopoeletšo;
ye e lebišago Atiša dinomoro 1 go fihla go Atiša dinomoro 1 go fihla go
go katišo 10 ka 1, 2, 5, 3 le 4 10 ka 2 • Go gopola ka katišo bjalo ka tokologanyo; le
Šomiša maswao a a Šomiša maswao a a • Go ala motheo wa molao wa palophatlotatelano.
nepagetšego (+, x, =, £) nepagetšego (+, x, =, £)
Nepiša tlhokomelo ya barutwana go palo ya methalo le palo ya dibaledi mo
methalong.
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
4+4=8
Go na le methalo ye 4 gabedi, yeo e dirago 8 ge e kopane.
Barutwana ba swanetše go rekhota ka tsela ye e latelago:
¥ ¥ ¥ ¥
¥ ¥ ¥ ¥
2+2+2+2=8
Go na le methalo ye 2 ya bone-bone, yeo e dirago 8 ge e kopane
Lentšu le “katišo” le ka tsebatšwa: 4 atiša ka 2 ke 8.
Ge barutwana ba bile le maitemogelo a a tletšego, leswao la go atiša le ka
tsebatšwa gammogo le polelo ye e tšweditšwego pele:
• dihlopha tše 4 tša 2
• dihlopha tse 4 tša 2
• 2+2+2+2=8
• dihlopha tše 4 tša 2 goba 4 atiša ka 2 e lekana le 8
Le ge leswao le tsebaditšwe, mantšu, diswantšho le dibopego tša palokatišanetšwa
251 go thekga kwešišo ya tšhomišo di sa le bohlokwa. MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
252 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.14 Hlakantšha nomoro ye e Hlakantšha nomoro ye e Dibopego tša go kwešiša katišo:
swanago leboelela fihla go swanago leboelela fihla go
Tlhakan- • Dikhupu tša unifikisi di ka šomišwa, gomme o ka beakanywa dikholomo tše nne
50 20
tšhopoeletšo tša dikhupu gomme go kholomo ye nngwe le ye nngwe go ka ba le dikhupu tše 2.
ye e lebišago Atiša dinomoro 1 go fihla go Atiša dinomoro 1 go fihla go Se se dumelela morutwana go re: go na le mekgobo ye 4 gomme go na le tše 2
go katišo 10 ka 1, 2, 5, 3 le 4 10 ka 2 ka gare ga mokgobo wo mongwe le wo mongwe. E ba dumelela go rekhota 2 +2 +
2 + 2 le dihlopha tše 4 tša 2 ke 4 x 2.
Šomiša maswao a a Šomiša maswao a a
nepagetšego (+, x, =, £) nepagetšego (+, x, =, £) • Mothalopalo o ka šomišwa go bontšha tlhakantšhopoeletšo goba dihlopha tša
dinomoro. Tše di kgokaganywa ka maatla le go bala ka go tshela.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Barutwana ba swanetše go kgona go rekhota tše di latelago:
Sehlopha se 1 sa 2 ke 2 goba 1 atiša ka 2 ke 2 goba 1x2=2
Dihlopha tše 2 tša 2 ke 4 goba 2 atiša ka 2 ke 4 goba 2 x 2 = 4
Dihlopha tše 3 tša 2 ke 6 goba 3 atiša ka 2 ke 6 goba 3 x 2 = 6
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.16 Temogopalo: Tlhahlamano Temogopalo: Tlhahlamano Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
ya 99 ya 25
Mmetse wa Kotara ye e nepišitše go:
hlogo • Beakanya dinomoro tše di • Beakanya dinomoro tše di
filwego tše di kgethilwego. Lenaneo la mmetse wa hlogo le swanetše go tšwetšwapele ka peakanyo mo
filwego tše di kgethilwego.
lebakeng la ngwaga. Barutwana ga ba swanela go laelwa go re ba dire palelo ka go
• Bapetša dinomoro go fihla
• Bapetša dinomoro go fihla ka 99 gomme o bolele go se hlaole letšatši le lengwe le le lengwe. Ka ge barutwana ba akaretša direrwa le go
ka 99 gomme o bolele re ke efe ye e fetago goba tšwetšapele mekgwanakgwana ya palelo mo go karolokgolo ya thutišo, mahlakore
go re ke efe ye e lego ye e fetwago ke a tše a ka akaretšwa go lenaneo la mmetse wa hlogo: dikgopolo le mabokgoni a
godimo goba fase godišwa ka thutišokgolo, gomme a itlwaetšwa, mabakeng ka ditlhahlamano tša
• Tseba go re ke dinomoro
dinomoro tše nnyane, go lenaneo la mmetse wa hlogo.
• Tseba go re kedinomoro dife tše di lego godimo ka
dife tše di lego godimo ka 1 goba fase ka 1 Ditlhahlamano tša dinomoro mo go Kotara ya 1 di ka ba fasana gomme tša oketša
1 goba fase ka 1 • Tseba go re ke dinomoro mo gare ga ngwaga. Mo mathomong a ngwaga, ditlhahlamano tša dinomoro le
dife tše di lego godimo ka mekgwanakgwana ya palelo e ka thewa godimo ga yeo e hlabolotšwego ka go
• Tseba go re ke dinomoro
2 goba fase ka 2 Mphato wa1.
dife tše di lego godimo ka
2 goba fase ka 2 • Tseba go re ke dinomoro TEMOGOPALO:
dife tše di lego godimo ka
• Tseba go re ke dinomoro 10 goba fase ka 10 Mehlala ya dipotšišo tše di ka botšišwago:
dife tše di lego godimo ka
Go gopola ka lebelo: Mainapalo le dika
3 goba fase ka 3
Gopola dintlha tša go Swarela godimo karata goba ngwala leinapalo. Kgetha morutwana wa go ngwala
• Tseba go re ke dinomoro hlakantšha le go ntšha go sešupopalo seo se tswalanago.
dife tše di lego godimo ka fihla go 10
4 goba fase ka 4 Go feta goba nnyane
Mekgwanakgwana ya
• Tseba go re ke dinomoro hlogo Ke eng
dife tše di lego godimo ka • Šomiša • 1 go fetwa ke 15
5 goba fase ka 5 mekgwanakgwana ya
palelo go hlakantšha le go • 1 go feta 9
• Tseba go re ke dinomoro
ntšha ka nepagalo:
dife tše di lego godimo ka • 10 go feta 15
10 goba fase ka 10 • Ngwala nomoro e kgolo
pele go re o kgone go • 10 go fetwa ke 16
Go gopola ka lebelo: thoma go bala ka yona
go ya pele goba go balela Na letere la bohlano la dialfabete ke lefe?
• Dintlha tša go hlakantšha morago
le go ntšha go fihla go 20 Kgwedi ya bosenyane (9) ya ngwaga ke efe?
• Mothalopalo wa hlogo
• Hlakantšha goba go ntšha Go beakanya le go bapetša
• Pedifatša le go ripagare
palokatišanetšwa ya 10 Ke efe ya go feta: 12 goba 21?
go tloga go 0 go fihla go
100 E fa nomoro ya gare ga 17 le 19.
253 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
254 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.16 Mekgwanakgwana ya ya • Go aga le go hlahlamolla Dintlha tša go hlakantšha le go ntšha:
palelo
Mmetse wa • Šomiša tswalano gare ga Go tseba ka hlogo go hlakantšha le go ntšha dipofantšho tša dinomoro go fihla go
hlogo Šomiša mekgwanakgwana go hlakantšha le go ntšha 10
ya palelo go hlakantšha le £ + = 10
go ntšha ka nepagalo:
£+=8
• Ngwala nomoro e kgolo
pele go re o kgone go Hlakantšha le go ntšha ntlha ya dinomoro ka moka go fihla go 10
thoma go bala ka yona 1 + 9 = 10 9 + 1 = 10
MMETSE MPHATO WA 1-3
go ya pele goba go balela
2 + 8 = 10 8 + 2 = 10
morago
8–4 = 4 8–4 = 4
• Mothalopalo
8–5 = 3 8–3 = 5
• Pedifatša le go ripagare
Ka pejana gopola pedifatšo ya go hlakantšha go fihla go 10. Se se swanetše go
• Go aga le go hlahlamolla akaretša dintlha tša ntšha tša go nnyalana.
• Šomiša tswalano gare ga • 1+1=2
go hlakantšha le go ntšha
• 2+2=4
• 3+3=6
• 4+4=8
• 5 + 5 = 10
Mpontšhe nomoro ye e ka hlakantšhwago go... go dira 10 (o ngwala fase goba o
šomiša kemapalo goba dikaratakgadima)
• 8
• 2
• 9
• 5
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• 3
Mpontšhe nomoro ye e šalago ge …. e ntšhwa go 10 (o ngwala fase goba o šomiša
kemapalo goba dikaratakgadima)
• 5
• 3
• 6
• 1
• 7
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
1.16 Mmetse wa hlogo wo mongwe o ka dirwa ntle le ditlabakelo, fela go bohlokwa ka
mehla go dira mmetse wa hlogo ka ditlabakelo le go rekhota seo se dirwago.
Mmetse wa
hlogo Ditlabakelo tše di šišintšwego
• mothalopalo (wo o beakantšwego le wo o senago selo)
• nomoro ya kriti
• dikarata tša kemopalo (dikarata tša folarete)
• diphetha tša go bala
255 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1
2. DIPATRONE, DIFANKŠENE LE ALTŠEBRA
256
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri ye le
MAFELELO ANGWAGA metsotso ye 24)
2.1 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Go kopolla dipatrone go thuša barutwana go bona lotšikiya ka tsela yeo patrone e
hlaloša hlaloša dirwago kagona.
Dipatrone
tša tšeometri Kopolla, katološa le go • Kopolla, katološa le Go katološa patrone go thuša barutwana go netefatša go re ba kwešišitše lotšiki ya
hlaloša ka mantšu go hlaloša ka mantšu patrone.
dipatrone tše bonolo
• dipatrone tše bonolo Go katološa patrone go thuša barutwana go lekola gore ba ba kwešišetše gabotse
tša go dirwa ka dilo tša
MMETSE MPHATO WA 1-3
tša go dirwa ka dilo tša lotšiki ya patrone.
sebopego
sebopego
Go hlaloša patrone go thuša barutwana go tšwetšapele mabokgoni a bona a polelo
• dipatrone tše bonolo tša
• dipatrone tše bonolo tša le a go bolela.E go thuša gape go bona ka tsela yeo barutwana ba hlatholotšego
go dirwa ka dithalwa tša
go dirwa ka dithalwa tša patrone.
methalo, dibopego goba
methalo, dibopego goba
dilo Gantši go bonolo go barutwana go bolela ka patrone morago ga ge ba e dirile.
dilo
Barutwana ba hloka go rutantšha ka seo ba swanetšego go se lebelela le ka tsela
Go hlama le go hlaloša
Go hlama le go hlaloša yeo ba swanetšego go hlaloša patrone. O ka ba laetša tiragatšo ya se ka go ba
dipatrone tša gagwe
dipatrone tša gagwe botšiša dipotšišo tša go swana le.
Hlama dipatrone tša
Hlama dipatrone tša “Ke dibopego dife tše o di bonago mo go patrone ye?”
tšeometri tša gagwe
tšeometri tša gagwe
“Na di na le mmala wa go swana moka?”
• ka dilo tša go swarega
• ka dilo tša go swarega
“Na o bona sebopego se tee goba tša go feta mo patroneng ye?”
• ka dithalwa tša methalo,
• ka dithalwa tša methalo,
dibopego le dilo “Na dilo tše di lebeletše lehlakoreng le le tee ka moka?”
dibopego le dilo
“Na go na palo ya go swana ya dilo mo sehlopheng se sengwe le se sengwe?”
Dipatrone go tšwa
tikologong ya rena “Ke dilo tše kae go sehlopha se sengwe le se sengwe?”
Šupetša, hlaloša ka mantšu “Na dibopego ka moka di lekana ka bogolo bja go swana?”bj.bj.
le go kopolla dipatrone tša
Akaretša dibopego tša mahlakorepedi tša tšeometriki le dilo tša mahlakoretharo tšeo
tšeometri
barutwana ba ithutilego ka tšona.Barutwana ba ka dira dibopego tša mahlakorepedi
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• tša tlhago ka go ripa pampiri goba dikarata, goba ba ka di thala. Ba ka dira dipatrone go tšwa
go dibopego tša mapokisi, dibopego tša kgwele le disilintere tše ba di dirilego go
• go tšwa go bophelong bja
tšwa go letsopa goba go tege ya go bapala.
sebjalebjale
Dipatrone di ka dirwa ka go šomiša selo se tee, fela di na le phetogo ya mebala ya
• go tšwa go bohwa bja
dilo ka tsela ya go lekanela.
setšo sa rena
KABO YA
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI
METHALOHLAHLI YA GO RUTA (ka dithutišo
DINYAKWA TŠA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri e 1 le
CAPS
MAFELELO ANGWAGA
metsotso e 24)
2.1 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Mohlala: Thutišo e 1
hlaloša hlaloša
Dipatrone
tša tšeometri Kopolla, katološa le go • Kopolla, katološa le
hlaloša ka mantšu go hlalošaka mantšu
dipatrone tše bonolo Dipatrone di ka dirwa go tšwa go dihlopha tša go swana tše di ipoeletšago, mo
• dipatrone tše bonolo
tša go dirwa ka dilo tša sehlopha se sengwe le se sengwe se na lego mohuta o tee fela wa selo, fela
tša go dirwa ka dilo tša
sebopego maemo a dilo mo sehlopheng a a fetoga. Dihlopha tše di swanago di a boeletšwa
sebopego
• dipatrone tše bonolo tša Mohlala:
• dipatrone tše bonolo tša
go dirwa ka dithalwa tša
go dirwa ka dithalwa tša
methalo, dibopego goba
methalo, dibopego goba
dilo
dilo
Go hlama le go hlaloša
Go hlama le go hlaloša
dipatrone tša gagwe
dipatrone tša gagwe
Hlama dipatrone tša
Hlama dipatrone tša
tšeometri tša gagwe
tšeometri tša gagwe
• ka dilo tša go swarega
• ka dilo tša go swarega
• ka dithalwa tša methalo,
• ka dithalwa tša methalo,
dibopego le dilo Mo go dopatrone tše dingwe, dilo tše di fapanego di šomišwa go dira sehlopha, fela
dibopego le dilo
dihlopha tša dilo di a boeletšwa ka tsela ya go swana.
Dipatrone go tšwa
tikologong ya rena Mohlala:
Šupetša, hlaloša ka mantšu
le go kopolla dipatrone tša
tšeometri
• tša tlhago Dipatrone di ka dirwa mo bogolo bja dilo bo hlatlolanago ka tsela ya go swana.
• go tšwa go bophelong bja
sebjalebjale
• go tšwa go bohwa bja
setšo sa rena
Barutwana ba ka dira dipatrone ka go hlomela diphetha mo tlhaleng. Go dira
dipatrone go ka dirwa gape go thutišo ya Mabokgoni a Bophelo.
257 MMETSE MPHATO WA 1-3
KABO YA
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI
258 METHALOHLAHLI YA GO RUTA (ka dithutišo
DINYAKWA TŠA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 tša iri e 1 le
MAFELELO ANGWAGA
metsotso e 24)
2.2 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Dinomorotatelano di ka tswalanywa le go bala ka thekgo. Ka ge mabokgoni a Dithutišo tše 3
hlaloša hlaloša barutwana a fetogale go hlabollwa, mehuta ya dinomorotatelano yeo barutwana ba
Dipatronepalo
šomago ka yona e ka tšwetšwapele.
Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go
hlaloša dinomorotatelano hlaloša Ditatelano di swanetše go bontšha go bala go ya pele le go ya moragogo:
tše bonolo bonnyane gofihla
dinomorotatelano tše bonolo • Bo1go tloga go nomoro ye nngwe le ye nngwe gare ga 1 le 100
go 200
bonnyane gofihla go100
• Bo10 go tšwa go palokatišanetšwa ya 10 gare ga 1 le 100
Hlama le go hlaloša
Tatelano e swanetše go
dipatrone tša gagwe • Bo5 go tšwa go palokatišanetšwa 5 gare ga 0 le 100
MMETSE MPHATO WA 1-3
bontšha go bala go ya pele
Hlama dipatronepalo tša le go bala go ya morago ka: • Bo2 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 2 gare ga 0 le 100
gagwe
• Bo1go tloga go nomoro Go Mphato wa 2 barutwana ba balela go ya morago ka palokatišanetšwa ya 10, 5 le
ye nngwe le ye nngwe 2.
gare ga 1 le 100
Barutwana ba ka no šupetša dinomoro ge ba bala.Go bohlokwa go fa barutwana
• Bo10 go tšwa go dinomorotatelano ka dikemelo tša go fapana mohlala,
palokatišanetšwa ya 10
Tatelantšho ya go ngwalwa ya dinomoro 100; 99; 98.97; 96, ……
gare ga 1 le 100
• Methalopalo
• Bo5 go tšwa go
palokatišanetšwa 5 gare • Dikriti tša dinomoro
ga 0 le 100
• Ketwane ya dinomoro
• Bo2 go tšwa go
palokatišanetšwa ye Barutwana ba ka akaretša, mmala, goba ba thala sediko mo go dinomoro ge ba bala
nngwe le ye nngwe ya 2 go methalopalo le dikriti tša dinomoro.
gare ga 0 le 100 Barutwana ba ka tlatša dinomoro tše di sego gona go methalopalo, dikriti tša
dinomoro, kago dinomorotatelano le ketwane ya dinomoro mohlala,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mo mafelelong a kotara, barutwana ba bala mošomo ka ditatelantšho go ya le go
tšwa go 100.
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
3.2 Mehutahuta ya dilo Mehutahuta ya dilo Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1? Dithutišo tše 3
Dilo tša mahl- Lemoga le go fa maina Lemoga le go fa maina • Disilintere ke tše diswa ka go Mphato wa 2 fela di ka tsebatšwa go Kotara ya 3.
akoretharo dilo tša mahlakoretharo dilo tša mahlakoretharo
Go Kotara ya 1, barutwana ba ka boeletša le go teefatša seo ba se dirilego go
ka phapošing le mo ka phapošing le mo
Mphato wa 1. Barutwana ba ka nepiša go disilintere go Kotara ya 3
diswantšhong diswantšhong
Mošomo wo montši wa dilo tša mahlakoretharo go Mphato wa 2, o swanetše go
• dibopego tša kgwele, • dibopego tša
dirwa le dilo tša go swarega le tša sebopego. Re itemogela lefase ka mahlakore a
(dinkgokolo) kgwele,(dinkgokolo)
mararo, ka fao go thoma ka dilo tša sebopego go thuša barutwana go aga godimo ga
• dibopego tša mapokisi • dibopego tša maitemogelo ao ba tlago le ona sekolong.
(diprisima) mapokisi(diprisms)
Barutwana ba bantši ba banyane ba swara bothata go hlatholla dilo tša tšeometriki
• disilintere tša mahlakoretharo go tšwa go diswantšho. Go šoma le dilo tša sebopego go thuša
barutwana go hlatholla diswantšho tša dilo tša tšeometriki ka morago. Ge o swara
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
selo sa sebopego o ka se fetolafetola wa se lebelela go tšwa go mahlakore ka moka.
Hlaloša, beakanya, Hlaloša, beakanya, O ka bona ka tsela ye se lebellegago ka gona go tšwa ka morago le ka fase.
le go bapetša dilo tša le go bapetša dilo tša
Ge o na le seswantšho fela, o swanetše go gopola ka dikarolo tše di sa bonagaleng
mahlakoretharo mabapi le: mahlakoretharo mabapi le:
mo sethalweng. Se gantši ga se bonolo go barutwana ba banyane Ge barutwana ba
• bogolo • bogolo filwe fela tlhalošo ya selo ntle le go se bona goba go se swara, go boima kudu go
kwešiša diponagalo tša selo ka botlalo.
• dilo tše di kgokologago • dilo tše di kgokologago
Go aga ka dilo tša mahlakoretharo
• dilo tše di thedimogago • dilo tše di thedimogago
Barutwana ba kopolla mmotlolo wa se sengwe seo wena morutiši o tla bego o ba
Mešongwana ye e Mešongwana ye e
file, mohlala, tora, roboto, setimela, thekisi, sebo, bj.bj. Dimmotlolo goba dikago di
nepišitšwego nepišitšwego
ka dirwa ka go šomišwa diploko tša go aga, metheriale tšhomišogape, dikhithi tša go
Lemoga le go aga dilo Lemoga le go aga dilo aga, dilo tša mahlakoretharo tša tšeometri tše dingwe, dibopego tša mahlakorepedi
tša mahlakoretharo tša mahlakoretharo tša go ripša. Se se ka dirwa ka nako ya go ikemela. Go bohlokwa go barutwana go
tše di felwego ka go tše di felwego ka go bolela ka dimmotlolo tše ba di dirilego. Mohlala, ge tora e agilwe ka mapokisi goba
šomiša dimetheriale šomiša dimetheriale diploko, o ka botšiša barutwana, “Na o ka aga tora ka dikgwele fela?” Ba swanetše
tša go swarega go tša go swarega go go hlaloša dikarabo tša bona.
swana dibopego tša swana dibopego tša
Go bapetša le go hlaloša dilo tša mahlakoretharo: bogolo
mahlakorepedi tša go mahlakorepedi tša go
ripša, diploko tša go aga, ripša, diploko tša go aga, Barutwana ba bapetša bogolo bja dilo tša go swana, mohlala,
metheriale tšhomišogape, metheriale tšhomišogape,
dikhithi tša go aga,dilo dikhithi tša go aga,dilo
259 tša mahlakoretharo tša tša mahlakoretharo tša
tšeometriki tše dingwe tšeometriki tše dingwe
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA LEMABOKGONI (Dithutišong
260 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
3.2 Mehutahuta ya dilo Mehutahuta ya dilo • go beakanya dikgwele go ya ka bogolo; le Dithutišo tše 3
Dilo tša mahl- Lemoga le go fa maina Lemoga le go fa maina • šomiša polelo ya bogolo go bapetša dilo: “Lepokisi ke le legolo go feta kgwele, ka
akoretharo dilo tša mahlakoretharo dilo tša mahlakoretharo lebaka la go re nka tsenya kgwele ka gare ga lepokisi.”
ka phapošing le mo ka phapošing le mo Go hlaloša dilo tša mahlakoretharo: mmala
diswantšhong diswantšhong Barutwana ba bolela ka ga mebala ya dilo gomme ba di beakanya go ya le ka
mebala.
• dibopego tša kgwele, • dibopego tša
Go šupetša le go fa dilo maina le mebala ya tšona, gammogo le go bapetša bogolo
(dikgokolo) kgwele,(dikgokolo)
bja dilo, go ka tlwaetšwa ka nako ya go šoma ka dipatrone.
• dibopego tša mapokisi • dibopego tša Dilo tša mahlakoretharo ka go Mphato wa 2
MMETSE MPHATO WA 1-3
(diprisima) mapokisi(diprisms) Barutwana ba šoma ka
• disilintere • dikgwele le dilo tše di bopegilego go swana le dikgwele; le
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo • mapokisi a go fapana le dilo tše dingwe tše di bopegilego go swana le diprisima
Hlaloša, beakanya, Hlaloša, beakanya, tša khutlonnethwii goba dikhupu. Barutwana ba nyakišiša go re ke dilo tše dife tše
le go bapetša dilo tša le go bapetša dilo tša di ka kgokologago, le go re ke dife tše di ka thedimogago.
mahlakoretharo mabapi le: mahlakoretharo mabapi le: Nepišo ya diponagalo tša dilo tša mahlakoretharo
• bogolo • bogolo Barutwana ba ka dira thedimoga goba go thulamiša ka go bea lepokisi ka fase mo
mafelelong a lehlakore le tee la puku ye kgolo. Ba ka itekela ka go bona ge e ba dilo
• dilo tše di kgokologago • dilo tše di kgokologago di a thedimoga goba di a kgokologa.
• dilo tše di thedimogago • dilo tše di thedimogago Se ke tšwetšopele ya se ba se dirilego go Mphato wa 1,fela, bjalo disilintere di a
akaretšwa.
Mešongwana ye e Mešongwana ye e
nepišitšwego nepišitšwego
Lemoga le go aga dilo Lemoga le go aga dilo
tša mahlakoretharo tša mahlakoretharo
tše di felwego ka go tše di felwego ka go
šomiša dimetheriale šomiša dimetheriale Barutwana ba ka no nyakisiša ge e ba ba ka dira mokgobo goba ditora ka go šomiša
tša go swarega go tša go swarega go dikgwele fela, goba mapokisi fela.
swana dibopego tša swana dibopego tša Go lemoga le go fa dikgwele maina (dinkgokolo) le mapokisi(diprisima)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
mahlakorepedi tša go mahlakorepedi tša go
ripša, diploko tša go aga, ripša, diploko tša go aga, Barutwana ba swanetše go fiwa mehutahuta ya dilo tše ba ka šomago ka tšona:
metheriale tšhomišogape, metheriale tšhomišogape, • tše di bopegilego go swana le dikgokolo, mohlala, dikgwele goba bogolo bja go
dikhithi tša go aga,dilo dikhithi tša go aga,dilo fapana, dimabole, dinamune; le
tša mahlakoretharo tša tša mahlakoretharo tša
• tše di bopegilego go swana le diprisima, bjalo ka diploko, ditena, mapokisi a
tšeometri tše dingwe tšeometri tše dingwe
bogolo bja go fapana, mohlala, mankgwari, mapokisi a diserele, mapokisi a tee,
mapokisi a sesepe sa go hlapa meno.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA LEMABOKGONI (Dithutišong
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA1 tša iri ye le
MAFELELO A NGWAGA metsotso ye 24)
3.2 Mehutahuta ya dilo Mehutahuta ya dilo Barutwana ba ka hwetša dilo tše di bopegilego go swana le kgwele (nkgokolo), goba Didithutišo tše 3
tše di bopegilego go swana le lepokisi (diprisima) ge ba filwe kgoboketšo ya dilo.
Dilo tša mahl- Lemoga le go fa maina Lemoga le go fa maina
Barutwana ba ka hwetša goba ba laetša dilo tše di bopegilego bjalo ka mapokisi
akoretharo dilo tša mahlakoretharo dilo tša mahlakoretharo
(diprisima) ka phapošing. mohlala, setena se se bopegile go swana le lepokisi goba
ka phapošing le mo ka phapošing
namune ye e bopegile go swana le kgwele.
diswantšhong lemodiswantšhong
Ka nako ya go ikemela barutwana ba ka tšwelapele go
• dibopego tša kgwele, • dibopego tša
(dikgokolo) kgwele,(dikgokolo) • go beakanya dilo go ya le ka bogolo;
• dibopego tša mapokisi • dibopego tša • go beakanya dilo go ya le ka mmala;
(diprisima) mapokisi(diprisms)
• go aga ka dilo; le
• disilintere
• go dira dibopego tša dikgwele le tša mapokisi ka letsopa goba ka tege ya go
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo bapala.
Hlaloša, beakanya, Hlaloša, beakanya, Mešongwana ya go ngwalwa
le go bapetša dilo tša le go bapetša dilo tša
Le ge e le go re mošomo wo montši wa dilo tša mahlakoretharo o dirwa ka tirišo,
mahlakoretharo mabapi le: mahlakoretharo mabapi le:
mošomo o swanetše o teefatšwe ka mešomo ya go ngwalwa.
• bogolo • bogolo
Polelo
• dilo tše di kgokologago • dilo tše di kgokologago
Go bohlokwa go hlabolla bokgoni bja barutwana bja go bolela ka dilo tša
• dilo tše di thedimogago • dilo tše di thedimogago mahlakoretharo.
Mešongwana ye e Mešongwana ye e • Polelo ya go laetša bogolo: kgolo, kgolwane, kgolokgolo, nyane, nyenyane,
nepišitšwego nepišitšwego nyanenyane
Lemoga le go aga dilo Lemoga le go aga dilo • Mebala
tša mahlakoretharo tša mahlakoretharo
• Polelo ya go laetša dilo: Mapokisi, dikgwele (barutwana ga se ba letelwe go tseba
tše di felwego ka go tše di felwego ka go
lereo kgokolo)
šomiša dimetheriale šomiša dimetheriale
tša go swarega go tša go swarega go • Polelo ya go laetša maemo go hlaloša kago mohlala, godimo ga, ka fase ga,
swana dibopego tša swana dibopego tša morago, ka pele, kgauswi le, ka thoko ga, ka fase ga, godimo, kgauswi, gare ga,
mahlakorepedi tša go mahlakorepedi tša go ka gare, ka ntle
ripša, diploko tša go aga, ripša, diploko tša go aga,
Polelo ya go laetša bogolo le mmala e ka tšwetšwapele mo nakong ya thutišo ya
metheriale tšhomišogape, metheriale tšhomišogape,
polelo goba ya Mabokgoni a Bophelo gomme ya šomišwa goba ya itlwaetšwa ka go
dikhithi tša go aga,dilo dikhithi tša go aga,dilo
nako ya thutišo ya Mmetse. Polelo go laetša maemo e ka tšwetšwapele ka nako ya
tša mahlakoretharo tša tša mahlakoretharo tša
Thutišo ya Polelo goba Mabokgoni a Bophelo le ge barutwana ba nepiša go maemo.
tšeometriki tše dingwe tšeometriki tše dingwe
E ka šomišwa goba ya itlwaetšwa ge barutwana ba šoma ka dilo tša mahlakoretharo.
261 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1
4. KELO
262
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Go Mphato wa 1 barutwana ba boletše ka Dithutišo tše 2
Nako • Tseba matšatši a beke • Tseba matšatši a beke • tatelano ya ditiragalo; le
• Tseba dikgwedi tša • Tseba dikgwedi tša • kabo ya nako.
ngwaga ngwaga Ba ithutile matsatši a beke le dikgwedi tša ngwaga gomme ba šomiša tše
• Bea matšatši a matswalo, • Bea matšatši a matswalo, gammogo le polelo ye nngwe go bolela ka tatelano ya ditiragalo go tšwa maphelo
MMETSE MPHATO WA 1-3
meletlo ya sedumedi, meletlo ya sedumedi, a bona. Ba boletše ka ga lebaka leo dilo di le tšeago, ba šomiša polelo ya go
swana le teletšana goba kopananyana le lebelo goba go nanya.
matšatši a setšhaba a matšatši a setšhaba a
maikhutšo, ditiragalo maikhutšo, ditiragalo Barutwana ba beakanya ditatelano tša diswantšho bjalo ka
tša histori, ditiragalo tša histori, ditiragalo
• magato a go dira disangwetši goba komiki ya tee;
tša sekolo mo go tša sekolo mo go
tšhupamabaka tšhupamabaka • dinepe tše di laetšago ngwana a gola go ba motho yo mogolo;
• Bolela nako ya diiri tše l2 • Bolela nako ya diiri tše 12 • Leboo la bophelo bja diphoofolo mohlala, lee le fetoga kgogo, goba lee le e ba
ka diiri, diripagare tša diiri ka diiri go dišupanako tša segwaga goba lee le fetogela go serurubele; le
le dikotara tša diiri manakana • Ditiragalo tša ka mehla mo letšatšing (go tsoga, go ba sekolong, go bapala, go ja
Balela botelele bja nako le dilalelo, go robala).
nako ye e fetilego Ba bea matšatši a matswalo mo go tšhupamabaka mo lebakeng la ngwaga ka
moka.
Šomiša tšhupamabaka go
balela le go hlaloša botelele Mo go Mphato wa 2 barutwana ba tšwelapele go itlwaetša go bolela ka kabo
bja nako ka ka matšatši ya nako le tatelano ya nako. Ka nako ya go ruta phapoši ka moka le nako
goba dibeke. ya go nepiša go sehlopha, barutwana ba tšwelapele go bolela ka matšatši a
beke, dikgwedi tša ngwaga le tšatšikgwedi la letšatši lona leo,gammogo le
Šomiša dišupanako go matšatši a pele ga leo le ao a sa tlago morago ga leo. Barutwana ba tlwaela
balela botelele bja nako ka ditšhupamabakaka go bea ka mehla
diiri, ka diripagare tša diiri
• matšatši a matswalo;
goba ka dikotara tša diiri.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• meletlo ya sedumedi;
• ditiragalo tša histori;
• ditiragalo tša sekolo; le
• matšatši a setšhaba a maikhutšo mo go tšhupamabaka
Ka nako ya go ikemela barutwana ba tšwelapele go latelantšha ditiragalo go tšwa
go maphelo a bona a ka mehla le go latelantšha diswantšho tša ditiragalo ka
mokgwa wa maleba.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1? Dithutišo tše 2
Nako • Tseba matšatši a beke • Tseba matšatši a beke Nepišo go Mphato wa 2 ke ya go kgona go bolela nako, kudu ge ba bala go
dišupanako. Mo go Mphato wa 1 barutwana ba nepišatlhokomelo ya bona go go
• Tseba dikgwedi tša • Tseba dikgwedi tša
boleleng nako ka diiri,ka go šomiša sešupanako sa manakana.Le ge go le bjalo,
ngwaga ngwaga
barutwana ba swanetše go bolela nako ya ditiragalo tša ka mehla mo letšatšing
• Bea matšatši a matswalo, • Bea matšatši a matswalo, ka go tšwela pele. Mohlala, barutwana ba ka laelwa go bolela nako yage sekolo
meletlo ya sedumedi, meletlo ya sedumedi, se thoma, ka nako ya khutša le nako ya go ya gae, goba ge ba fetola go tšwa go
matšatši a setšhaba a matšatši a setšhaba a thutišo ye itšego go ya go ye nngwe. Kgetha dinako mo sešupanako se laetšago
maikhutšo, ditiragalo maikhutšo, ditiragalo iri thwii. Go bohlokwa go ba le sešupanako se segolo se se šomago ka gare ga
tša histori, ditiragalo tša histori, ditiragalo phapoši, go re barutwana ba kgone gošupa mo go yona e lebelela.Barutwana ba ka
tša sekolo mo go tša sekolo mo go itirela dimmotlolotša dišupanako.O ka ba laela go bontšha dinako tša go fapana le
tšhupamabaka tšhupamabaka go akaretša dipalelo mohlala, Mpotšhe iri ya 10 godimo ga hlogo. Mpontše go re e
tla ba nako mang diiri tše 2 morago ga 10.
• Bolela nako ya diiri tše l2 • Bolela nako ya diiri tše 12
ka diiri, diripagare tša diiri ka diiri go dišupanako tša
le dikotara tša diiri manakana
Balela botelele bja nako le
nako ye e fetilego
Šomiša tšhupamabaka go
balela le go hlaloša botelele
bja nako ka ka matšatši
goba dibeke.
Šomiša dišupanako go
balela botelele bja nako ka
diiri, kadiripagare tša diiri
goba ka dikotara tša diiri.
263 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
264 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
4.2 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1? Dithutišo tše 3
semmušo semmušo
Botelele Mo go Mphato wa 1 barutwana ba nepiša go
• Akanya, ela, bepetša, • Akanya, ela, bepetša,
• go bea dilo thwii kgauswi le kgauswi go bapetša botelele, bogodimo le bophara;
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota
le
botelele ka go šomiša botelele ka go šomiša
dikelo tše e sego tša dikelo tše e sego tša • kelo ye e sego ya semmušo ka diyuniti tše di sego tša lekanetšwa tša botelele
motheo mohlala: go ela motheo mohlala: go ela
Mo go Kotara ya 1 ya Mphato wa 2 barutwana ba swanetše go tšwelapele
ka diatla, go ela kadikgato ka diatla, go ela kadikgato
go nepiša go kelo ye e sego ya semmušo ba šomiša diyuniti tše di sego tša
tša maoto, go ela ka tša maoto, go ela ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
lekanetšwa, fela ba ka tsebatšwa dimetara bjalo ka yuniti ya kelo.
botelele bja phensele, botelele bja phensele,
dibaledi,bj.bj dibaledi,bj.bj Kelo ye e sego ya semmušo ya botelele go šomišwa diyuniti tše di sego tša
lekanetšwatša botelele
• Hlaloša botelele bja dilo • Hlaloša botelele bja dilo
ka go bala le go bolela ka go bala le go bolela Barutwana ba ka ithuta metheo ka moka le ditlwaelo tša kelo ka go šomiša diyuniti
gore diyuniti tše di sego gore diyuniti tše di sego tše di sego tša lekanetšwa. Go ela ka diyuniti tše di sego tša lekanetšwa ga se go
tša semmušo ke tše telele tša semmušo ke tše telele swanele go bewa mo maemong a fase ga go ela ka diyuniti tša go lekanetšwa.
bokaakang bokaakang
Go ela botelele ka diyuniti tše di sego tša lekanetšwa go akaretša go bala go re
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela ke diyuniti tše kae tše di kgethilwego tša go bala tše di nago le botelele bja go
ka papetšo, mohlala. ka papetšo, mohlala. swana le bja selo se se elwago. Mohlala, botelele bja deske ke kelo ya diatla tše
teletšana, kopananyana, teletšana, kopananyana, 8.Barutwana ba swanetše go ela dilo tša go fapana ba šomiša dilo tša mehutahuta
boteletšana, boteletšana, bjalo ka diyuniti tše e sego tša semmušo.
bopharanyana bopharanyana
Go na le ditsela tše tharo tša go šomiša diyuniti tše e sego tša semmušo: botelele,
Go tsebiša go ela gwa Go tsebiša go ela gwa bokgole le bogodimo
šemmušo šemmušo
• Paka mo mothalong go kgabaganya selo se se bego se elwa, nomoro ya dilo
• Akanya, ela, • Akanya, ela, tša botelele bja go lekana bjalo ka mankgwari, dikhurumelo tša mabotlelo tše di
bapetša,beakanya le go bapetša,beakanya le go bopegilego go swana goba dibaledi, diphensele tše diswa, bj.bj. Mohlala go ela
rekhota botelele ka go rekhota botelele ka go bophara bja deske, diphensele tše diswa di ka pakwa ka mafelelo go mafelelo go
šomiša dimetara(e ka ba šomiša dimetara(e ka ba kgabaganya deske.
dirula tša metara, lenti dirula tša metara, lenti
la botelele bja metara) la botelele bja metara) Fa go bohlokwa go re
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
bjalo yuniti ya motheo ya bjalo yuniti ya motheo ya - dilo ka moka di swana ka botelele. O ka se bolele go re puku ya gago e na le
botelele. botelele. bophara bja go lekana le dikhurumelo tša mabotlelo a 12 ge dikhurumelo tša
mabotlelo di na le bogolo bja go fapana, mohlala, dikhurumelo tša mabotlelo
a maswi a dilitara tše 2, dikhurumelo tša mabotlelo a dinotšididi a diplastiki,
dikhurumelo tša mabotlelo a ditšhipi
- ga go na dikgoba tše di tlogetšwego gare ga dilo: di nyaka go pakwa ka tsela
ye di tla kgomanago
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
4.2 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa • Šomiša dilo tše pedi tša go swana bjalo ka diyuniti tše di sego tša lekanetšwa. Dithutišo tše 3
semmušo semmušo Bea e tee kgauswi le ye nngwe, gomme o šutiše sa mathomo go ya ka thoko
Botelele ye nngwe ya sa bobedi. Se se dirwa ge go elwa ka diatla, botelele bja dinao le
• Akanya, ela, bepetša, • Akanya, ela, bepetša, dikgato.
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota
• Šomiša fela selo se tee bjalo ka kelo ye e sego ya motheo, o ka no iphuthulla
botelele ka go šomiša botelele ka go šomiša goba wa swaya mo dintlheng tša yona tša mafelelo pele o dira go re e thedimoge.
dikelo tše e sego tša dikelo tše e sego tša
Barutwana ba swanetše go rutwa go bolela ka mehla ka yuniti mohlala, puku e na
motheo mohlala: go ela motheo mohlala: go ela
bophara bja dikhurumelo tša mabotlelo tše 12, phapoši e botelele bja matlakala a
ka diatla, go ela kadikgato ka diatla, go ela kadikgato 38.
tša maoto, go ela ka tša maoto, go ela ka
botelele bja phensele, botelele bja phensele, Ge barutwana ba etše ka yuniti ye nngwe le ye nngwe mo makgeng a mmalwa, ba
swanetše go akanya go re selo se ba se elago se swanetše go ba le botelele bjo
dibaledi,bj.bj dibaledi,bj.bj
bokakaang. Go akanya pele ba ela go bohlokwa, fela go ka dirwa ge barutwana ba
• Hlaloša botelele bja dilo • Hlaloša botelele bja dilo dirile kelo ka yuniti yeo.
ka go bala le go bolela ka go bala le go bolela Barutwana ba swanetše go rutwa go re, go re ba bapetše botelele, bogodimo goba
gore diyuniti tše di sego gore diyuniti tše di sego bophara yuniti ye e swanago e swanetše go šomišw. Mohlala, ge bophara bja
tša semmušo ke tše telele tša semmušo ke tše telele mojako bo lekana le kelo ya diatla tše 20 gomme bophara bja deske bo lekana le
bokaakang bokaakang diphensele tše 8 ka botelele, o ka se kgone go bolela go re mojako e na le bophara
bja go feta bja deske.
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela Barutwana ba swanetše go ela ka mehutahuta ya diyuniti tše e sego tša semmušo,
ka papetšo, mohlala. ka papetšo, mohlala. go re ba kgone go
teletšana, kopananyana, teletšana, kopananyana,
• thoma go kwešiša go re ge yuniti e le ye nnyane, e tla šomiša nako ye ntši,
boteletšana, boteletšana,
mohlala, bophara bja phapoši bo ka ba dikgato tše 20, fela botelele bja dinao tše
bopharanyana bopharanyana 48; le
Go tsebiša go ela gwa Go tsebiša go ela gwa • thoma go šomiša diyuniti tše di lebanego le tšeo ba di elago, mohlala, go ela
šemmušo šemmušo bophara bja phapoši ka dikhurumelo tša mabotlelo ke go senya nako.
• Akanya, ela, • Akanya, ela, Go tsebiša go ela go go lego gwa semmušo
bapetša,beakanya le go bapetša,beakanya le go Nako ye ntši ye e tšewa go kelo ka go Mphato wa 2, e swanetše go ba go kelo ye
rekhota botelele ka go rekhota botelele ka go e sego ya semmušo. Le ge go le bjalo, o ka no fa barutwana sebaka sa go thoma
šomiša dimetara(e ka ba šomiša dimetara(e ka ba go tšwetšapele kwešišo ya go re metara ke botelele bjo bokakaang. Se se dirwa
dirula tša metara, lenti dirula tša metara, lenti kaone ge barutwana ba ela ka “sedirišwa” sa botelele bja metara wa 1 (bjalo ka le
rula ya metara o tee, kota ye e ripilwego ka botelele bja metara o tee goba diripana
la botelele bja metara) la botelele bja metara)
tša manti tše di lego botelele bja metara o tee). Go bona botelele bja metara o 1 go
bjalo yuniti ya motheo ya bjalo yuniti ya motheo ya thuša barutwana go bopa seswantšho sa go re metara ke botelele bjo bokakaang.
botelele. botelele. Go a kgonega go ela dimetara ka leotwana la go kgokologa, fela botelele bja
metara ga bo bonale gabonolo.
Barutwana ba ka thoma ka go hwetša dilo tšeo di lego botelele bja metara o
tee. Go bohlokwa go ba le ditšhupetšo tša ka mehla bjalo ka dibapetši, mohlala,
bophara bja lebati le bogodimo bja lefastere gantši ke metara o tee. Se se thuša
265 barutwana go šomiša botelele goba bogodimo bjo ba ka bo bonago go akanya
botelele bja dilo tše dingwe tše ba di elago.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
266 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
4.2 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Ge barutwana ba na le maitemogelo a go ela ka dimetara, ba swanetše go akanya Didithutišo tše 3
semmušo semmušo pele ga kelo ye nngwe le ye nngwe
Botelele
• Akanya, ela, bepetša, • Akanya, ela, bepetša, • Barutwana ba ka hwetša dilo tše di ka bago tše telele goba tše kopana go
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota metara o tee. Mafelelong, ba ka ela botelele bja go fapana goba bokgole ka
botelele ka go šomiša botelele ka go šomiša dimetara.
dikelo tše e sego tša dikelo tše e sego tša
• Go rekhota dikelo
motheo mohlala: go ela motheo mohlala: go ela
ka diatla, go ela kadikgato ka diatla, go ela kadikgato Le ge e le go re go ela ke mabokgoni a tirišo, barutwana ba swanetše go rekhota
tša maoto, go ela ka tša maoto, go ela ka dikelo tša bona (ka bobedi diyuniti tšeo e sego tša semmušo le dimetara) ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
botelele bja phensele, botelele bja phensele, dinako ka moka.
dibaledi,bj.bj dibaledi,bj.bj
• Go ela botelele bjalo ka kamano go rarolla dipalorara le dipalelo
• Hlaloša botelele bja dilo • Hlaloša botelele bja dilo
• Ka nako ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba
ka go bala le go bolela ka go bala le go bolela
ka rarolla dipalorara tše di šomišago dikamano tša
gore diyuniti tše di sego gore diyuniti tše di sego
tša semmušo ke tše telele tša semmušo ke tše telele • kelo ye e sego go ya semmušo ya botelele, mohlala, deske ya Lebo e na
bokaakang bokaakang botelele bja diatla tše 11. Deske ya morutiši e na le botelele bja diatla tše 19. Na
deske ya morutiši e na le botelele bjo bokakaang?
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela
ka papetšo, mohlala. ka papetšo, mohlala. go ela botelele ka dimetara
teletšana, kopananyana, teletšana, kopananyana,
boteletšana, boteletšana, Ela tlhoko tlhahlamano ya dinomoro ya maleba ya kotara, gammogo le mehutahuta
bopharanyana bopharanyana ya dipalorara tša maleba tša kotara.
Go tsebiša go ela gwa Go tsebiša go ela gwa
šemmušo šemmušo
• Akanya, ela, • Akanya, ela,
bapetša,beakanya le go bapetša,beakanya le go
rekhota botelele ka go rekhota botelele ka go
šomiša dimetara(e ka ba šomiša dimetara(e ka ba
dirula tša metara, lenti dirula tša metara, lenti
la botelele bja metara) la botelele bja metara)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
bjalo yuniti ya motheo ya bjalo yuniti ya motheo ya
botelele. botelele.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS NEPIŠO YA KOTARA YA 1 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
4.3 Go ela go go sego gwa Ka go Mphato wa 1 go šišintšwe go re barutwana ba nepiše mo go šoma ka tekanyetšo ya go ela
semmušo
Boima • bapetša boima bja dilo thwii;
• Akanya, bapetša,
• beakanya le go bapetša boima bja dilo tše tharo goba go feta, ka go bea diphere tša dilo mo tekanyetšong, go fihla ge dilo ka moka
beakanya le go rekhota
di ka latelantšhwa; le
boima ka go šomiša
dikelo tše di sego tša • hwetša boima bja dilo ka go šomiša diyuniti tše e sego tša semmušo tša boima.
lekanetšwa le tekanyetšo
Barutwana ba nepiša gape go tšwetšopele ya polelo ya go bolela ka ga boima.
mohlala, diploko, ditena
bj.bj. Ka nako ya mošomo wa go ikemela, barutwana ba ka iltwaetša go akanya,go ela, go bapetša,go beakanya le go rekhota boima ka go
šomiša tekanyetšo le diyuniti tše di sego tšasemmušo tša boima.
• Šomiša polelo go bolela
ka ga papetšo, mohlala, Go ela boima bjalo ka kamano ya go rarolla dipalorara le dipalelo
bofefo, boima, bofefšana,
boimanyana Go rarolla dipalorara le dipalelo go ka tšwelapele go šomiša kamano ya boima bjo bo filwego bjo bo sego bja semmušo
Go tsebatša go ela gwa Ka nako ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano, barutwana ba ka rarolla dipalorara tše di šomišago kamano ya kelo
šemmušo ye e sego ya semmušo ya boima,mohlala, sephumolo see na le boima bja dimabole tše 11.Lepokisi la dikhrayone le na le boima bja
dimabole tše 8. Bobedi di tla ba le boima bja dimabole tše kae?
• Akanya, bapetša,
beakanya le go rekhota Ela tlhoko tlhahlamano ya dinomoro ya maleba ya kotara, gammogo le mehutahuta ya dipalorara tša maleba tša kotara.
boimabja dilo tše di
phuthetšwego tša thekišo
tšeo di nago le boima
bjo bo laeditšwego ka
dikhilokramo mohlala,
dikhilokramo tše 2 tša
reisi le khilokramo e 1 ya
flouru
• Ba ela boima bja bona
ka dikhilokramo ka go
šomiša sekala sa ka
phapošing ya bohlapelo
267 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
268 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
4.4 Go ela go go sego gwa Ka go Mphato wa 1 go šišintšwe go re barutwana ba nepiše go
semmušo
Mothamo / • hlabolla polelo ya go bolela ka diphapano ka bolumo;
Bolumo • Akanya le go ela, bapetša
• go bapetša bolumo ka gare ga ditšhelo tša go swana tše pedi;
le go beakanya mothamo
wa ditšhelo (bokaalo • go bapetša bolumo go ditšhelo tše pedi tša go fapana, kudu ditšhelo tše di bulegilego le tše tshese; le
bjo setšhelo se ka bo
• go ela bolumo le mothamo ka didirišwa tše di sego tša lekanetšwa le diyuniti.
swarago ge se tladitšwe)
ka go šomiša dikelo tše Na mothamo ke eng? Na botlalo ke eng?
di sego tša lekanetšwa,
MMETSE MPHATO WA 1-3
mohlala, malepola le Lebotlelo le ka ba le mothamo wa dikomiki tše 4 tše di tletšego, fela le ka no se tlatšwe go fihla ka mothamo; mohlala, le ka ba le
dikomiki botlalo bja komiki e tee ya meetse mo nakong ye e itšeng.
• Go hlaloša mothamo Mothamo ke bokaalo bjo selo se ka bo swarago (goba palomoka ya sekgoba ka gare ga selo).
wa setšhelo ka go bala Bolumo ke bokaalo bja sekgoba se se tšewago ke selo.
le go bolela go re na e
tšea diyuniti tše e sego Ka nako ye nngwe barutwana ba tla be ba ela go re na ke seela (goba santa goba dilo tše dingwe) se sekaakang ka gare setšhelo.Se
tša semmušo tše kae go ke go ela bolumo ya selo ka gare ga setšhelo.
tlatša setšhelo, mohlala, Mo nakong ye nngwe barutwana ba tla be ba ela go re setšhelo se ka swara bokakaang ge se tšhetšwe go fihla ka bokalo bja
lebotlelo le na le mothamo botlalontši.
wa dikomiki tše 4
Ka nako ya mošomo wa go ikemela barutwana ba itlwaetša go akanya,go ela, go bapetša, go beakanya le go rekhota bolumo le
Go tsebiša kelo ya methamo ka didirišwa tše di sego tša lekanetšwa lediyuniti tše e sego tša semmušio tša mothamo. Go apea le go paka ke kamano
semmušo ya mohola yeo go yona barutwana ba itlwaetšago go ela mothamo. Kgetha metswako yeo dikelo tšagona di fiwago ka dikomiki,
• Akanya, ela, bapetša, malepolana a tee le diyuniti tše dingwe tše e sego tša semmušo.
beakanya le go rekhota Go ela mothamo bjalo ka kamano ya go rarolla dipalorara le dipalelo
mothamo wa dilo ka go
ela ka dilitara Ka nako ye e abetšwego Dinomoro, Ditšhomišo le Ditswalano,barutwana ba rarolla dipalorara tše di šomišago kamano ya kelo ye e
sego ya semmušo ya mothamo goba bolumo, mohlala, Koko o šomiša dikomiki tše pedi tša maswi go dira phuding. Ge a ka pedifatša
• Bapetša, beakanya le go motswako,o tla nyaka maswi a makakaang?
rekhhota mothamo wa
dilo tše di phuthetšwego Ela tlhoko tlhahlamano ya dinomoro ya maleba ya kotara, gammogo le mehutahuta ya dipalorara tša maleba tša kotare
tša thekišo tšeo mothamo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
wa tšona o laeditšwego
ka dilitara mohlala, dilitara
tše 2 tša maswi, litara e 1
ya senotšididi, dilitara tše
5 tša pente.
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1
5.TŠHOMIŠO YA DATA
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
5.4 Kgoboketša le go Kgoboketša le go Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1? Dithutišo tše 3
rulaganya data rulaganya data • Barutwana ga ba sa šoma ka kgoboketšo ya dilo.
Kgoboketša
le go • Kgoboketša data ka ga Kgoboketša data ka ga • Barutwana ba tšwelapele go šoma ka dithalwa tša diswantšho– bobedi ba di
rulaganya phapoši goba sekolo go phapoši goba sekolo go hlama bjalo ka karoloya leboo la data le go sekaseka dithalwa tša diswantšho tše
data araba dipotšišo tše di araba dipotšišo tše di ba filwego.
botšišitšwego ke morutiši botšišitšwego ke morutiši Tšhomišo ya leboo la data ye e feletšego
Mo go tšhomišo ya leboo la data,
5.5 Kemelo ya data Kemelo ya data
• barutwana ba kgoboketša tshedimošo go araba potšišo. Mo go Sehlopha sa
Kemelo ya Emela data ka sethalwa tša Emela data ka sethalwa tša Motheo le Sehlopha sa Gare potšišo ye gantši e tšweletša ke morutiši goba
data seswantšho seswantšho pukukgakollo;
Sekaseka le go hlatholla • barutwana ba beakanya le go emela tshedimošo ka tsela yeo e dirago go re go
5.6 Sekaseka le go hlatholla be bonolo go e sekaseka. Sebopego sa kemelo ye barutwana go Mphato wa 2 ba
data data
Sekaseka le itlwaetšago ke sethalwa sa seswantšho; le
go hlatholla Araba dipotšišo ka ga Araba dipotšišo ka ga • barutwana ba sekaseka tshedimošo mo go sethalwa sa seswantšho ka go araba
data data ya sethalwa tša data ya sethalwa tša dipotšišo tše di botšišwago ke morutiši.
seswantšho seswantšho Sethalwa sa seswantšho sa phapoši
Go šišintšwe go re go Mphato wa 2 barutwana ba šome ka leboo la data le le
feletšego go dira seswantšho sa ka phapošing mo tekanong ye e ka bago gabedi
mo ngwageng (ge ba le go Kotara ya 1 le ge ba le go Kotara ya 3). Go šoma mmogo
bjalo ka phapoši go thuša barutwana go tsenelela go dikgato ka moka tša tshepetšo
ntle le go timelelwa ke dintlha tša kgato ye nngwe le ye nngwe.,mohlala, go thala
diswantšho ka moka. Go dira kerafo ya phapoši go thuša go re o nepiše tlhokomelo
ya barutwana go mahlakore a bohlokwa a tshwaro ya data gape go seo ba nyakago
go se tseba ka ga diponagalo tše bohlokwa tša sethalwa sa seswantšho.
Diponagalo tša sethalwa sa seswantšho tse barutwana ba swanetšego go rutwa:
• kerafo e ka leibolwa kae le gona bjang (hlogo ya kerafo)
• magoro a ka leibolwa kae le gona bjang
• sethalwa sa seswantšho se swanetše go ba le khii ye e hlalošago go re
seswantšho se sengwe le se sengwe se hlaloša eng
• Diswantšho goba dikgoba tša diswantšho di swanetše go swana
• Diswantšho di ka bewa bjang ka tekanelo mo methalong
• Kerafo e ka balwa bjang
269 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
270 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 1 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
Barutwana ba swanetše go tseba go re sa pele go bohlokwa go bala leinala
kerafo, go re ba kgone go tseba go re data e bolela ka eng. Ba swanetše go bala
gape dihlogo tša mothalogare wa go rapama le go tsepama. Ga go bohlokwa go
re barutwana ba tsebe mareo a theknikale a a šomišwago go hlaloša dikarolo tša
kerafo, fela go re ba swanetše go bala “bofase” le ka “thoko” go bona go re kerafo e
ka ga eng.
Gantši re bala go tšwa go la nngele go ya go la go ja, fela ge barutwana ba bala
dikerafo ba swanetše go bala go tšwa go la nngele go ya go la go ja le go tšwa fase
go ya godimo.Se se swanetše se hlalošetšwe barutwana. Ba swanetše go itlwaetša
mabokgoni a.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Go kgetha sererwa le go botšiša dipotšišo go kgoboketša data
Mo go mphato wa 2 o swanetše go botšiša dipotšišo, mohlala, “Ke mananeo
afe a thelebišene ao phapoši e a ratago?” Barutiši mo sehlopheng ba swanetše
go netefatša go re direrwa tša go fapana di kgethelwa kgoboketšo ya data le
tshekatsheko mo mphatong wo mongwe le wo mongwe
Direrwa tša maleba di akaretša, dipapadi tše di ratwago, dinotšhididi tše di ratwago,
mebala ye e ratwago, nako ye e fetilego ye e ratwago, dijo tše di ratwago, mananeo
a thelebišene ao a ratwago, bj.bj
Go beakanya magoro go kgoboketša tshedimošo
Efa barutwana magoro a mehutahuta go re ba kgethe go ona.
Kemelo ya data
Yo mongwe le yo mongwe barutwana a ka hwetša seripa sa pampiri ya bogolo bja
go swana go thala dikarabo tša bona.
Dithalwa di beakanywa ka methalo go dira sethalwa sa seswantšho. Maina a
oketšwa go mothalogare le kerafo.
Sekaseka le go hlatholla data
Barutwana ba araba dipotšišo tše o ba botšišago ka ga seswantšho sa kerafo,
mohlala,
“Na ke lenaneo lefe la thelebišene leo le tsebegago kudu ka mo phapošing ya
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
rena?”
“Ke lenaneo lefe leo le ratwago ke bana ba palo ye nyane ka mo phapošing?”
“Na barutwana ba bantši ba rata …. goba ….?”
“Ke barutwana ba ba kae ba ba ratago …. go feta ….?”
MPHATO WA 2 KOTARA YA 2
1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA MABOKGONI (Dithutišong tša
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 iri ye le metsotso
MAFELELO A NGWAGA ye 24)
1.1 Go bala dilo tša go Bala o sa phamoge Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1?
swarega bonyanne go fihla go 150
Bala dilo Go Kotara ya 2 tlhahlamano ya dinomoro o oketšegile gomme barutwana ba
dilo tša ka mehla
Akanya o bale o sa bala dilo tše 150. Ka lebaka la gore ye palo ye ntši yadilo tše di swanetšego go
phamoge go fihla go 200 Efa kakanyo ye e balwa,nepišo e swanetše go ba mo go go bala ka dihlopha.Se ke mabokgoni ao
ya dilo tša ka mehla. amogelegago ya palo ya dilo barutwana ba bego baitlwaetša go tloga go Mphato wa 1 gomme bjalo e šomišwa
Mokgwanakgwana wa go tšeo di ka lekolwago ka go go tlhahamano ya dinomoro tša godimo.
hlopha o a hlohleletšwa. bala.
Go bohlokwa go re mo mafelelong a kotara barutwana ba be ba bone kgoboketšo
ya dilo tše 150 gomme ba ka šišinya mokgwa wo mokaone kaone wa go di bala.
Go bala dilo mo kotareng ye go thekga:
• mabokgoni a go bala ao a hlokegago go kwešiša kemapalo;
• go bala ka go swara ka hlogo;
• go bolelwa ga mainapalo;
• go lemogwa ga dikapalo; le
• mabokgoni a go bala ao a hlokegago go balela.
Methopo:
Temogo ye bohlokwa e swanetše go fiwa go mohuta wa ditlabakelo tše di
šomišitšwego.
• Ditlabakelo tše di beakantšwego, go swana le lenti la diphetha tša go bala
• Abakhase go itlwaetša go bala ka dihlopha tša bolesome
• Mekgobo ya 2, mekgobo ya 5 le ya lesome yeo e balwago ka moka.
• Diploko tša Dienese, kudu diploko tše 10 tša motheo
• Tšhelete ya go bapala
271 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
272 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
1.2 Balela pele le morago ka: Balela pele le morago ka: Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1?
Bala go • Bo1 go tšwa go nomoro • Bo1 go tšwa go nomoro Go Kotara ya 2 go bala tlhahlamano ya dinomoro e oketšegile gomme barutwana
ya pele le ye nngwe le ye nngwe ye nngwe le ye nngwe ba thoma go bala ka botharo le bonne la mathomo.Se se ka tsebatšwa ge go balwa
morago gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 150 dilo tša sebopego, go bala go lenti la dinomoro tša diphetha, ka go šomiša kriti ya
lekgolo le mothalopalo.
• Bo10 go tšwa go • Bo10 go tšwa go
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye Mo mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go araba dipotšišo tša
nngwe le ye nngwe ya 10 nngwe le ye nngwe ya 10 go swana le:
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 150
• Thoma go 132, balela go ya pele ka botee go fihla go 150.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bo5 go tšwa go • Bo5 go tšwa go
• Thoma go 120 gomme o balele morago ka botee go fihla go 98.
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 5 nngwe le ye nngwe ya 5 • Thoma go 60 gomme o bale pele ka bobedi go fihla go 100.
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 150
• Thoma go 100 gomme o balepele ka bobedi go fihla go 138.
• Bo2 go tšwa go • Bo2 go tšwa go
• Thoma go 3 gomme o balele pele ka boraro go fihla go 30.
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 2 nngwe le ye nngwe ya 2 • Thoma go 60 gomme o balele morago ka boraro go fihla go 42.
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 150
• Thoma go 4 gomme o bale ka bonne go fihla go 40.
• Bo3 go tšwa go • Bo3 go tšwa go
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye • Thoma go 84 gomme o balele morago ka bonne go fihla go 68.
nngwe le ye nngwe ya 3 nngwe le ye nngwe ya 3 • Thoma go 45 gomme o bale ka bohlano go fihla go 100.
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 99
• Thoma go 100 gomme o balele morago ka bolesome go fihla go 10.
• Bo4 go tšwa go • Bo4 go tšwa go
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye .Barutwana ba swanetše go balela morago go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe
nngwe le ye nngwe ya 4 nngwe le ye nngwe ya 4 le ye nngwe ye ba filwego.
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 100
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
1.3 Lemoga, laetša le go bala Lemoga, laetša le go bala Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1?
dinomoro dinomoro
Dikapalo le Barutwana ba tšwelapele go bala le go ngwala dikapalo le mainapalo go
mainapalo • Lemoga, laetša le go • Lemoga, laetša le go bala tlhahlamano ya dinomoro ye oketšegilego.Barutwana ba tla be ba lemoga, ba bala
bala dikapalo 0–200. dikapalo 0–150. le go ngwala dikapalo go feta lekgolo le go ngwala mainapalo go fihla go 50
• Ngwala dikapalo 0 -200. • Ngwala dikapalo 0 -150. Tlhokomelo e swanetše go setšwa ge go bolelwa ka dinomoro tša menotharo,,
mohlala. motho o swanetše a re, “makgolo a mararo le masomepeditharo” e sego
• Lemoga, laetša le go • Lemoga, laetša le go bala
“tee, pedi, tharo
bala mainapalo 0.- 100. mainapalo 0–50.
Ge ba ngwala dinomoro tša monotharo tša gare ga 100 le 110, mono go maemo a
• Ngwala mainapalo • Ngwala mainapalo0–50.
masome ke lefela. Barutwana ba bangwe ba swara bothata go ngwala dinomoro
0–100.
tše ka dika ge ba filwe dika ka mantšu. Mohlala.go ngwala 102 go ka ba bothata
go barutwanaba bangwe. Ba ka ngwala 1002.Dikarata tša kemapalo di thuša
barutwana go kwešiša goemela dinomoro tše ka nepagalo. Barutwana ba swanetše
go fiwa tlwaetšo ye ntši ya go ngwala dinomoro tše.
Mehlala ya direkhoto tša go ngwalwa:
Ngwala dikapalo.
Lekgolo le masometharotee
Lekgolo le
• Nyalanya mainapalo le dikapalo
• Feleletša dinomorotatelano
• Feleletša methalopalole latišišo ya nomoro
273 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
274 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
1.4 Hlaloša, bapetša le go Hlaloša, bapetša le go Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
beakanya dinomoro go beakanya dinomoro go Mo kotareng ye, barutwana ba tšwelapele go beakanya le go bapetša dinomoro.
Hlaloša,
fihla go 99 fihla go 50
bapetša le Mothalopalo ke seswantšho se bohlokwa, se se nago le thušo ya go ela mo
go beakanya • Hlaloša le go bapetša • Hlaloša le go bapetša nomoro ye e beilwego ge e tswalantšhwa le dinomoro tše dingwe. Seswantšho sa
dinomoro palotlalo go fihla go 99 ka palotlalo ka go šomiša e mothalopalo se tla thekga gape barutwana ka go mekgwanakgwana ya hlogo ya
go šomiša e nyane go, e nnyane go, e kgolo go, bona ya palelo.
kgolo go, go feta, e fetwa go feta, e fetwa ke le e Mešongwana ye e katološitšwego ya go ikemela:
ke le e lekana le lekana le Itlwaetše go ngwala ya mathomo go ya go ya bolesome.
• Hlalošao beakanye • Hlaloša le go beakanya Rekhota tše di latelago ka gare ga dipuku tša mošomo wa phapoši:
MMETSE MPHATO WA 1-3
palotlalo go fihla go 99 palotlalo go tloga go ye • Ke palo efe ye e tlago pele ga 46?
go tloga go ye nnyane nnyane nnyane go ya go
nnyane go ya go ye ye kgolokgolo, le go tšwa • Ke palo efe ye e tlago ka morago ga 48?
kgolokgolo, le go tšwa go go ye kgolokgolo go ya go • Ke palo efe ye e lego gare ga 45 le 47?
ye kgolokgolo go ya go ye nnyane nnyane. • Šomiša mothalopalo wo o filwego gomme le tlatše dinomoro tše di tlogetšwego
ye nnyanennyane. • Ngwala 1 go feta dinomoro tše di latelago:
Šomiša
Šomiša palosešupatatelano go - 1 go feta 23 ke ___
palosešupatatelano go laetša peakanyo, lefelo - 1 go feta 29 ke ___
laetša peakanyo, lefelo goba boemo
goba maemo - 1 go feta 42 ke ____
Bea ka maemo dilo mo
• Ngwala nomoro e 1 ka fase ga dinomoro tše:
Bea ka maemo dilo mo mothalong go tloga go
mothalong go tloga go ya mathomo go ya go ya - 1 ka fase ga 20 ke___
ya mathomo go ya go bolesome goba go tšwa - 1 ka fase ga 31 ke ___
ya bolesome goba go go ya mathomo go ya go - 1 ka fase ga 42 ke ___
tšwa go ya mathomo ya mafelelo, mohlala, ya
• Ngwala dinomoro tše 10 go feta nomoro ye nngwe le ye nngwe ya tše di latelago:
go ya go ya mafelelo, mathomo, ya bobedi, ya
mohlala, ya mathomo, ya boraro … ya bolesome. - 10 go feta 20 ke___
bobedi, ya boraro … ya - 10 go feta 30 ke ___
bomasomepedi. • Ngwala 10 ka fase ga dinomoro tše di latelago.
- 10 ka fase ga 50 ke____
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
- 10 ka fase ga 40 ke____
• Ngwala dinomoro ka peakanyo go tšwa go ye kgolokgolo go ya go ye
nyanenyane. (130, 133, 123, 143, 103, 113)
Feleletša lefoko. Tlatša go feta, nnyane ga goba lekana le:
- 24 _______ 24
- 36 e_______ 19
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
dinomoro tša bonyanne dinomoro tša bonyanne
Kemapalo Mo kotareng ye tlhahlamano ya dinomoro o oketšegile go tloga go 25 go ya go
monopedi tša go fihla monopedi tša go fihla go
50.Barutwana bjale ba šomiša tsebo ya bona ya dikgopolo tša kemapalo go fihla go
go 99 50
tlhahlamano ya dinomoro ya godimo.
• Lemoga go re mono wo • Lemoga go re mono wo
Mo kotareng ye barutwana ba tšwelapele go:
mongwe le wo mongwe o mongwe le wo mongwe o
emela eng emela eng • go bala le go hlopha go laetša masome le metšo ka ditsela tša go fapana;
• Hlahlamolla dinomoro • Hlahlamolla dinomoro • bala didirišwa tše di hlopilwego pele goba tše di beakantšwego pele;
tša monopedi ka tša monopedi ka
• šomiša dikarata tša kemapalo go bontšha dinomoro tše di hlophilwego le tše di
palokatišanetšwa tša palokatišanetšwa tša
badilwego;
masome le metšo ) masome le metšo
• laetša peakanyo ya go fapana ya dinomoro, mohlala, 35 e ka laetšwa bjalo ka 35
• Laetša le go bolela • Laetša le go bolela boleng
ye e sa kgomanago, masome ba 3 le tše 5 tše di sa swaraganago le dihlopha tše
boleng bja kemapalo ye bja kemapalo ye nngwe le
2 tša masome le tše 15 tše di sa swaraganago; le
nngwe le ye nngwe ye nngwe
• bega boleng wa mono wo mongwe le wo mongwe.
Mošomo wo wa ka godimo o dirwa gantši ka dihlopha tša nepišo gomme
barutwana ka nako ya go ikemela ba ka rekhota tše di latelago:
48 = dihlopha tše 4 tša 10 le tše 8 tše di sa swaraganago
Se se thekgwa ke tšhomišo ya dikarata tša folate goba dikarata tša kemapalo.
Boleng bja meno
Barutwana ba swanetše go thoma go bolela go re na mono wo mongwe le wo
mongwe o emela eng. Botšiša barutwana:
• Na nomoro ya 7 e emela eng go 27?
• Na nomoro ya 4 e emela palo efe mo go 49?
Barutwana ba swanetše go šomiša dikarata tša kemapalo go netefatša dipego tša
bona.
275 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
276 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
GO RAROLLA DIPALORARA GO KAMANO
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše Barutwana ba letetšwe go rarolla dipalontšu go šomišwa dithekniki tše di latelago:
di latelago ge o rarolla di latelago ge o rarolla
Dithekniki • dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega mohlala, dibaledi
dipalorara le go hlaloša dipalorara le go hlaloša
tša go rarolla
ditharollo tša dipalorara: tharollo ya marara: • go aga le go hlahlamola dinomoro
palorara
• Dithalwa le ditlabakelo • dithalwa le ditlabakelo • pedifatša le go ripagare
tša go swarega mohlala. tša go swarega mohlala,
• methalopalo
dibaledi dibaledi
Dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega
MMETSE MPHATO WA 1-3
• go aga le go hlahlamolla • go aga le go hlahlamolla
dinomoro dinomoro Barutwana batla tšwelapele go thala diswantšho le go šomiša ditlabakelo tša go
swarega go rarolla dipalorara. Go thala dilo ka bonoši go fihla go 30 goba 50 go
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare
ba le tlhaelelo gomme go swanetše go se hlohloletšwe. Hlohleletša barutwana
• methalopalo • methalopalo go akaretša dikapalo ka gare ga tše ba di rekhotilego, go akaretšwa kemelo ya
diswantšho. Barutwana ba ka hlohleletšwa go ngwala mafokopalo.
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 1.
1.7 Rarolla mararantšu go Rarolla mararantšu go Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
kamano le go hlatholla kamano le go hlatholla
Go Ka kotareng ye barutwana ba tšwelapele go itlwaetša mararantšu le go šoma go
tharollo ya gagwe go di tharollo ya gagwe go di
hlakantšha le tšweletša dithekniki tše di latelago ge ba rarolla mararantšu:
palorara tša go akaretša palorara tša go akaretša
go ntšha
go hlakantšha, go ntšha ka go hlakantšha, go ntšha ka • dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega mohlala, dibaledi
dikarabo tša go fihla go 99. dikarabo tša go fihla go 50
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• pedifatša le go ripagare
• methalopalo
Nepišo mo kotareng ye e mo go go rekhota. Barutwana ba swanetše go ba
ba ngwala mafokopalo bjalo ka rekhoto ya go ngwalwa ya dipalorara tše di
rarolotšwego. Go bohlokwa go lebelela go re ke barutwana bafe bao ba hwetšago
bothata go ngwalamafokopalo go swaragana le dipalorara tše itšeng. Ge
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
barutwana ba ka go botšiša go re o ba laetše ka tsela yeo palorara e ka emelwago
ka gona ka mafokopalo ka morago ga ge ba e rarollotšwe, ke nako e botse ya go
ba bontšha.
Go lebelela mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago mo kotareng ye, lebelela
dintlha tše bohlokwa tša KOTARA YA 2
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.8 Rarolla mararantšu Rarolla mararantšu Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
go kamano le go go kamano le go
Tlhakan- Tlhahlamano ya dinomoro ya kotara ye o oketšegile go fihla go 30.
hlatholla tharollo ya hlatholla tharollo ya
tšhopoeletšo
tlhakantšhopoeletšo goba tlhakantšhopoeletšo goba Barutwana ba swanetše go hlohleletšwa o ngwala mafokopalo a mararantšu. O
go iša go go
katišo ka dikarabo tša go katišo ka dikarabo tša go ka letela barutwana go šomiša mafokopalo a tlhakantšhopoeletšolaetša tharollo.
atiša
fihla go 50. fihla go 30 Ka kotara ye barutwana ba swanetše go ngwala mafokopalo a katišo a ditharollo
tša bona. Ba tsebišitšwe leswao la katišo go Kotara ya 1 gomme ba swanetše go
šomiša maitemogelo a ge ba rarolla marara a katišo ya dinomoro. Palorara ya
tlhakantšhopoeletšo le mohuta wa kriti/tokologano e swanetše go bontšha mafokopalo
a katišo. Go tla ba le barutwana ba bangwe bao ba tla bego ba na le boitshepo kudu
ka go rekhota ditharollo tša bona ba šomiša tlhakantšhopoeletšo le katišo.
Mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago go kotara ye
Tlhakantšhopoeletšo
• Na dipaesekela tše 8 di na le maotwana a makae?
• Bana ba 9 ba na le mahlo a makae?
Tekanyo
Thami o nwa digalase tše 6 tša meetse letsatši le lengwe le le lengwe. Na o nwa
digalase tše kae tša meetse ka beke?
Dikriti/Ditokologanyo
Mr Khumalo o bjala methalo ye 6 ya dimela tša khabetšhe. Go na le dimela tše 5mo
go mothalo wo mongwe le wo mongwe. Na go na le dimela tše kae tša khabetšhe ge
di hlakane?
277 MMETSE MPHATO WA 1-3
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
278 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.9 Rarolla le go hlatholla Rarolla le go hlatholla Mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago go kotara ye
ditharollo tša dipalorara tša ditharollo tša dipalorara tša
Go hlopha le Mo kotareng ye, dumelela barutwana go šomiša dithalwa le ditlabakelo tša go
tirišo tše di akaretšago go tirišo tše di akaretšago go
go abelana swarega go bontšha ditharollo tša bona. Mafokopalo a swanetše go šomišwa.
abelana go go lekanago le abelana go go lekanago le
go išago go Morutwana o swanetše go somiša ntšhopoeletšo go bontšha ka moo ba fihlilego
go hlopha go fihla go 99 le go hlopha go fihla go 50 le
go arola karabong.
dikarabo tše di akaretšago dikarabo tše di akaretšago
mašaledi mašaledi Tokologanyo/Kriti
Gagweezi o paka dibaledi tše 20 ka methalo ye 10. Na ke dibaledi tše kae mo
MMETSE MPHATO WA 1-3
mothalong?
Go hlopha
Go hlopha, go lahla lešaledi
Stella o rekiša mekotlanaya go ba le diapole tše 6 ka mokotlaneng wo mongwe le wo
mongwe. O na le diapole tše 40. Na o tla dira mekotlana ye mekae ya diapole?
Go hlopha, go akaretša lešaledi ka gare ga karabo
Ben o nyaka go iša mae a 35 ga koko wa gagwe. Na o hloka mapokisi a makae ao a
ka rwalago mae a 6 go lepokisi le lengwe le le lengwe?
Go abelana
Go hlopha, go tloša lešaledi
• Abaganya malekere a 45 gare ga bagwera ba 4 go re ka moka ba hwetše palo ya
go lekana ya malekere.
• Sue le Greg ba dira seripa sa mošomo mmogo. Sue o šoma diiri tše 3gomme Greg
o šoma iri e 1. Ba lefelwa diranta tše 40. Na ba swanetše go abelana tšhelete
bjang?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.10 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
ditharollo tša marara a ditharollo tša marara a
Go abelana Nepo ya mathomo go tšwetšopele ya dipalophatlo e swanetše go ba ya go thuša
tirišo ao a akaretšago go tirišo ao a akaretšago go
go go barutwana go tšweletša kgopolo ya palophatlo ya botlalo–ditho tšeo di hwetšagalago
abelana ka go lekana go abelana ka go lekana go
lebišago go ge motšo o ngwathagantšwe ka diripa tša go lekana ka bogolo goba go abelana go go
go lebišago go tharollo ye e go lebišago go tharollo ye e
dipalophatlo kwešišegago.
aparetšago dipalophatlo tša aparetšago dipalophatlo tša
yunithari mohlala, yunithari mohlala, Barutwana ba lebellega ba kwešiša kgopolo ya go kgaoganya botlalo ka diripa
1 1 1 1 1 1 tše pedi goba tša go feta gp abaganywa ka nepagalo gare ga bagwera. Ba dira
2 , 4, 5 bj.bj. 2 , 4, 5 bj.bj.
dikgokagano gare ga kgopolo ya go abelana ka nepagalo le ditho tša dipalophatlo.
Mešongwana ya go abelana ke tikologo ye botse go thoma kgopolo ya palophatlo
Kharikhulamo ya rena e tsebatša kgopolo ya go abelana ye e tšweletšago ditho tša
palophatlo.
Mešongwana ya go abelana e tšweletša ka sebopego sa mararantšu. Mo mathomong
ge barutwana ba diragatša mešongwana ya go abelana (karolo) ba hwetša go arola
goba go abelana diripana tša matlakala a a šetšego. Ba abelana diripana tše di
šetšego gape. Polelo ya dipalophatlo e ka tsebatšwa gape ka molomo. Motho a ka
ngwala palophatlontšu, mohlala, tee, seripa, kotara, teetharong. Ge go ngwalwa ka
ga dipalophatlo tše dintši, mohlala, diripa tše 3, dikotara tše 3, ngwala se bjalo ka
sebopego le lentšu. Tlhagišo ya 3 godimo ga 2 goba 3 godimo ga 4 ga e kwagale
gomme go kaone go tlogelela Sehlopha sa Fase sešupo se.
Go abelana
Mo mehlaleng ya ka fase, maemo a go abelana a go lekana ka lešaledi leo le ka
abelanwago a a šomišwa.
Bana ba babedi ba abelana ditšhokolete tše 5 go re o mongwe le o mongwe a hwetše
bokaalo bja go lekana. Na ngwana yo mongwe le yo mongwe o tla hwetša tše kae?
Barutwana ba tla fa ngwana yo mongwe le yo mongwe tše 2 gomme ba ripe gare
tšhokolote ye e šetšego
279 MMETSE MPHATO WA 1-3
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
280 DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.10 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Mašaledi
ditharollo tša marara a ditharollo tša marara a
Go abelana Go bohlokwa go re barutwana ba thale dikarabo tša bona. Mathomong laela
tirišo ao a akaretšago go tirišo ao a akaretšago go
go go barutwana go hlaloša ka mantšu a bona ‘seripa’ seo ba se hlahlamolotšego. Letela go
abelana ka go lekana go abelana ka go lekana go re ge barutwana ba ripa seripa se se šaletšego, diripana di ka no se be ka bogolo bja
lebišago go
go lebišago go tharollo ye e go lebišago go tharollo ye e go lekana Se se ka se huetše ka mokgwa wo ba hlalošago tshepetšo ya go abelana.
dipalophatlo
aparetšago dipalophatlo tša aparetšago dipalophatlo tša Ge barutwana ba ka abelana gabotse, maina a dipalophatlo a ka fiwa go diripa.
yunithari mohlala, yunithari mohlala,
1 1 1 1 1 1
Go tloga go dipalorara tša go abelana tša ditharollo tšeo di nago le mašaledi a
2 , 4, 5 bj.bj. 2 , 4, 5 bj.bj. dipalotlalo le dikarolo tša dipalophatlo, go ra go re barutwana ba tsebagaditšwe
MMETSE MPHATO WA 1-3
dikapalophatlo le dipalohlakantšhwa. Barutwana ga se ba swanele go tseba le go
šomiša mareo a. Mohlala: 2 le seripagare se ka ngwalwa semmušo bjalo ka 2 ½, ye e
lego dipalohlakantšhwa.
Go abelana mešomo le polelo ya dipalophatlo
Kahlaahlo ya ditharollo tša barutwana ke nako ye botse go tsebatša tlotlontšu ya ditho
tša dipalophatlo. Ge tšhokolete e ripagantšwe ka diripana tša go lekana, bolela o re,
“re bitša se bone’. Piskiti ka moka e ripilwe ka ditho tše 4 tša go lekana. Ditho ka moka
din a le bogolo bja go lekana. Barutwana ba swanetše go lemoga mahlakore a mabedi
a ditho tša dipalophatlo:
• Palo ya ditho; le
• Ditho tša go lekana.
Mešongwana ya go abelana e thuša barutwana go tšwetšapele dikgopolo tše di
latelago:
• Ge re arolelana selo ka ditho tše 2 tša go lekana, re bitša ditho tše diripa.
• Ge re arolelana selo ka ditho tše 3 tša go lekana, re bitša ditho tše boraro.
• Ge re arolelana selo ka ditho tše 4 tša go lekana, re bitša ditho tše dikotara.
• Ge re arolelana selo ka ditho tše 5 tša go lekana, re bitša ditho tše bohlano.
Nepišo go palophatlo ya mararantšu mo kotareng ye, e dumelela barutwana go:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Abelana le go hlopha dilo ka go lekana;
• Go fa maina ditho tša palophatlo;
• Hwetša palophatlo ya botlalo bja dilo; le
• Lemoga go re palophatlo ke karolo ya botlalo.
Mehlala ya marara a a swanetšego a Kotara ya 2
KABO
DIKGOPOLO LE YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong
DIRERWA MABOKGONI
CAPS DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA tša iri ye le
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 metsotso ye
MAFELELO A NGWAGA
24)
1.10 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Lesedi, Lerato le Thabo ba swanetše go abelana dipara tša ditšhokolete tše 4 ka go
ditharollo tša marara a ditharollo tša marara a lekana. Na ke ditšhokolete tše kae tše ngwana yo mongwe le yo mongwe a swanetše
Go abelana
tirišo ao a akaretšago go tirišo ao a akaretšago go go di humana? Thala seswantšho go bontšha karabo ya gago.
go go
abelana ka go lekana go abelana ka go lekana go
lebišago go • Maite, Hannah, Mathew le Ndaweni ba abelane dipara tša dienywa tše 5. Na ba ke
go lebišago go tharollo ye e go lebišago go tharollo ye e
dipalophatlo di abelana bjang ka go lekana? Thala seswantšho go laetša karabo ya gago.
aparetšago dipalophatlo tša aparetšago dipalophatlo tša
yunithari mohlala, yunithari mohlala, • Serebolo le Jamie ba abelana lekere la kotana le 1. Jamie o re yo mongwe le yo
1 1 1 1 1 1 mongwe o swanetše go hwetša seripagare. Na o bolela nnete? Thala seswantšho
2 , 4, 5 bj.bj. 2 , 4, 5 bj.bj.
go laetša karabo ya gago.
• Go rarolla dipalorara tša tšhelete tše di akaretšago palomoka le tšhentšhi ka
disente go fihla go disente tše 50 goba diranta tše 20
Go bohlokwa go re ge barutwana ba thala ditharollo ba kgona go hlatholla ka tsela
yeo ba abelanego ka yona. Mo mathomong šomiša polelo ya barutwana yeo e sego
ya semmušo go hlatholla ditho tša dipalophatlo. Ge ban a le boitshepo gape ba
kwešiša kgopolo ya ‘botlalo le bonyane’, leina la palophatlo le ka tsebagatšwa. Bjalo.
Motho a ka ngwala dipalophatlo ka mantšu, seripagare, kotare, teetharong. Leswao la
palophatlo ga se le tsebagatšwe, bjalo ka tlhagišo 1 godimo ga 2 ga e kwagale ka fao
go kaone go tlogelela mephato ye e latelago leswao le.
1.11 • Go lemoga le go šupetša • Go lemoga le go šupetša Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
dikhoine tša ka mo dikhoine tša ka mo
Tšhelete Mo kotareng ye, barutwana ba itlwaetša go lemoga tšweletša tšhelete le go
Afrika-Borwa (5c,10c, Afrika-Borwa (5c,10c,
hlahlamolla tšhelete ka dikarolo tše di nyane.
disente tše 20c, 50c, R1, disente tše 20c, 50c, R1,
R2, R5, le ditšhelete tša R2, R5, le ditšhelete tša Mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago mo go Kotara ya 2
pampiri R10, R20, R50) pampiri R10, R20, R50)
• Na o ka abaganya 50c ka go lekana gare ga bana ba bane? Hlaloša go re bjang.
• Go rarolla dipalorara • Go rarolla dipalorara
• Joe o šomiša 50c go reka makere a mmotu a 10c. Na o rekile malekere a mebotu a
tša tšhelete tše di tša tšhelete tše di
makae?
akaretšago palomoka le akaretšago palomoka le
tšhentšhi go fihla go R tšhentšhi ka disente go • Thenje o lefile R5 go sepela ka thekisi go ya sekolong mo mesong. O lefa ka
99 le ka disente go fihla fihla go 50c goba diranta tšhelete ya pampiri ya R20. Na o humana tšhentšhi ya bokae? Na o tla be a šetše
go 90c go fihla R 50 ka bokae ge a boela gae ka thekisi?
• Tefelo ya thekisi ya Zurina ke R5,50. Na o humane tšhentšhi ya bokae go tšwa
goR10?
Mia o šomišitše R38. O be a na le R50. Na o šetše ka bokae?
281 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
282 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
DIPALELO TŠE DI SEGO TŠA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Šomiša dithekniki tše di Šomiša dithekniki tše di Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
Dithekniki latelago ge o dira dipalelo latelago ge o rarolla marara
Go letetšwe go re barutwana ba rarolle dipalelo tša tokologo ya kamano ka go
(mekgwa le tše di latelago: gomme o hlaloše tharollo šomiša dithekniki tše di latelago:
mekgwanakg- ya dipalorara:
• Dithalwa le ditlabakelo • go aga le go hlahlamolla dinomoro
wana)
tša go swarega mohlala, • Dithalwa le ditlabakelo
dibaledi tša go swarega mohlala, • Go pedifatša le go ripagare
dibaledi • methalopalo
• go aga le go hlahlamolla
MMETSE MPHATO WA 1-3
dinomoro • go aga le go hlahlamolla Dithalwa goba ditlabakelo tša go swarega
dinomoro
• pedifatša le go ripagare Barutwana bat la tšwelapele go thala diswantšho le go šomiša ditlabakelo tša go
• pedifatša lego ripagare swarega go rarolla dpalorara. Go bohlokwa go re diswantšho goba dithalwa di
• methalopalo akaretša dinomoro le mafokopalo.
• methalopalo
Go aga le go hlahlamola
Ye ke ye nngwe ya dithekniki tše bohlokwa ka go Sehlopha sa Motheo (e šomišwa
gape kgafetšakgafetša go Sehlopha sa Gare) Go šomiša thekniki ye go dumelela
barutwana go hlahlamolla le go kopanya gape dinomoro go thuša go dira go re
palelo e be bonolo.
Go bohlokwa go re barutwana ba šomiše tsebo e e tsebjago ge ba hlahlamolla
dinomoro, mohlala,
• go hlahlamolla ka go šomišwa kemapalo;
• go hlahlamolla ka go šomiša palokatišanetšwa tša 10; le
• go hlahlamolla ka diphere tša dinomoro mohlala,
Go pedifatša le go ripagare
Barutwana gantši ba hwetša go pedifatša go le bonolo;le ge go le bjalo, go bohlokwa
go tlwaetša barutwana go šomiša tsebo yabona ya go pedifatša:
Šomiša temogo ya pedifatšo go bona di lego kgauswi le pedifatšo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Pedifatšo tše di lego kgauswi le pedifatšo
12 + 12 12 + 13
25 + 25 25 + 24
• Šomiša mokgwanakgwana wa pedifatšo gomme o thibe phapano, mohlala, 13 + 14
= 13 gabedi hlakantšha le 1
Thekniki ye e bothatana gomme e nyaka kwešišo ya dinomoro ye e tiilego.Barutwana
ba ba kgonago go kgetha thekniki ye, bakgona go fetoša mekgwanakgwana ye ba e
šomišago.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
1.12 Šomiša dithekniki tše di Šomiša dithekniki tše di Mohlala:
latelago ge o dira dipalelo latelago ge o rarolla marara Mo letšatšing le tee, kliniking, bana ba 24 ba hlabetšwe mokhohlane. Letšatši le
Dithekniki
tše di latelago: gomme o hlaloše tharollo le latelago ba ba 25 ba ile ba hlabelwa.Ke banaba bakae ba ba hlabilwego ge ba
(mekgwa le
ya dipalorara: hlakane?
mekgwanak- • Dithalwa le ditlabakelo
gwana) tša go swarega mohlala, • Dithalwa le ditlabakelo Palorara ye e ka rarollwa ka go šomišwa go pedifatša. Morutwana a ka no bolela go
dibaledi tša go swarega mohlala, re pedifatša 24 o hlakantšhe le 1 goba pedifatša 25 o ntšhe 1.
dibaledi Methalopalo
• go aga le go hlahlamolla
Šomiša methalopalo go ba thuša go balela, go tla fa barutwana tsela ya go rekhota
dinomoro • go aga le go hlahlamolla dikgopolo tša bona le go kgona go e atišiša.E dumelela barutwana go ba le
dinomoro seswantšho sa go rekhota seo ba ka kgonago go se šomiša go hlaloša tsela yeo ba
• pedifatša le go ripagare
• pedifatša le go ripagare rarolotšego palorara.
• methalopalo Barutwana ba šomišitše methalopalo go tloga go Mphato wa 1.Mo lebakeng le, ba
• methalopalo swanetše go kgona go hlama methalopalo ye e se nago selo yeo go yona ba ka
beago nomoro ya go thoma gomme ba laetše go re ba ka fihla bjang go tšwago
nomoro ye nngwe go ya go ye nngwe. Mehlala ya ka moo barutwana ba ka šomiša
go mothalopalo.
Go hlakantšha le go ntšha.
Barutwana ba swanetše go hlama methalopalo ya bona le go hlahlamolla dinomoro
ka dikarolo tše di laolegago.
Mohlala:
45 + 27
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
• Katišo
Methalopalo e swanetše go tšwelapele go šomišwa go thekga tlhakantšhopoeletšo.
Mefofo ye e lekanago e rekhotwamo mothalopalong gomme mafoko a go thekga a
ka no rekhotwa le ona. Mohlala:
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
8 + 8 + 8 + = 24
Metshelatshelo e 3 ya 8 e dira 24
Dihlopha tše 3 tša 8 =24
283 3x 8 = 24
Go katišo ye e filwego, barutwana ba swanetše go hlaloša ka tsela ye mefofo e ka
dirwago ka gona go mothalopalo.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
284 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
1.13 Hlakantšha go fihla go 99 Oketša go 50 Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
Go Ntšha go tšwa go 99 Ntšha go tšwa go 50 Barutwana go Mphato wa 2 ba tla tšwelapele go šomiša ditlabakelo tša go swarega
hlakantšho le diswantšho tše dingwe go thuša go tšweletša kwešišo ya dinomoro le go balela.
Šomiša maswao a a Šomiša maswao a a
le go ntšha Tšhomišo ya diswantšho e tla ba ya go naganwa kudu le kudu ge nako ntše e eya.
nepagetšego (+, –, =, ) nepagetšego
Ge ngwagao fela ka go Mphato wa 3, barutwana ba swanetše go kgona go balela go
Go itlwaetša dipofantšho (+, –, =, ) fihla go dinomoro tša menotharo ka ntle le tšhomišo ya ditlabakelo tša go swarega.
tša dinomorogo fihla 20 Barutwana go Mphato wa 2 ba tšwelapele le go thumeletša mekgwanakgwana ya
Go itlwaetša dipofantšho
bona ya go balela. Ba swanetše ba thekgwe go netefatša go re direkhote tša bona di
tša dinomoroo go fihla go
a latelana. Go re ba kgone go di bala gammogo le ba bangwe.Barutwana ba Mphato
15
MMETSE MPHATO WA 1-3
wa 2 ba tla šomiša direkhoto tša mehutahuta ka gomme ba tla ba le boitshepo ge ba
somiša dinomoro le maswao/dika bjalo ka mokgwa wa go rekhota.
Barutwana ba swanetše go kgona go ‘gopola’ ka potšišo ye ba botšišitšwego
gomme ba lebelele tlhahlamano ya dinomoro tša palorara go tšea sephetho ka
mokgwanakgwana wo mokaone. Ka tharollo ya paloraro, barutwana ba thomile
go tšwetšapele mokgwanakgwana wa palelo wa bona le mokgwa wa bona wa go
rekhota.Go Mphato wa 2, ba thumeletša se. Mo kotareng ye, ba swanetše go ba le
boitshepo ka go bala mekgwa ya bona ya go rekhoto le go hlaloša go re ba fihlile
bjang mo karabong.
Barutwana ba swanetše go kgona go dira tše di latelago ka go hlakantšha le go
ntšha:
Le ge barutwana ba šomiša ditlabakelo tša go swarega le diswantšho go thekga
dipalelo tša bona, ge go etla mo go šomeng ka dinomoro, ba swanetše go kgona go
balela mo maemong a go naganwa.
Mo kotareng barutwana ba swanetše go tšwelapele go balela dipotšišo tša pedifatšo
ka ditsela tša go fapafapanago re ba kgone go šomiša tše di lego kgauswi le
pedifatšo bjalo ka mokgwanakgwana wa go balela.
Mohlala:
Pedifatšo ya 20. Ngwala se bjalo ka tlaleletšo ya mafokopalo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
1.13 • Hlakantšha go fihla go 99 • Oketša go 50 Ngwalolla o feleletše:
Go • Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 50 • 12 + 12 = £
hlakantšho
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a • 15 + £ = 30
le go ntšha
nepagetšego (+, –, =, ) nepagetšego
• 16 + £ = 32
• Go itlwaetša dipofantšho • (+, –, =, )
• 17 + 17 = £
tša dinomorogo fihla 20
• Go itlwaetša dipofantšho
• 36 = 18 + £
tša dinomoroo go fihla
go 15 • 38 = £ + 19
Mekgwa ya kgonego ya go laetša dipalelo tša go hlakantšha le go ntšha.
Go hlahlamolla nomoro ka dikarolo tše di nyane go dira go re palelo e be
bonolo
Ka go šomiša tsebo ya kemapalo go hlahlamolla dinomoro ka masome le
metšo
Go hlakantšha menopedi ka go hlahlamolla bobedi dinomoro ka moka
23 + 36 = £
23 + 36 = (20 + 3) + (30 + 6)
= (20 + 30) + (3 + 6)
= 50 + 9
= 59
Go hlakantšha ka go hlahlamolla nomoro e tee
Oketša dinomoro tša kemapalo tše pedi ka go hlahlamolla nomoro e tee
23 + 36 = £
23 + (30 + 6)
23 + 30 →53 + 6 = 59
Barutwana ba ka hlahlamolla dinomoro ka ditsela tšeo di laolegago go bona. Se se
ra go re, ba tla di dira ka tsela tša go fapana:
23 + 36 = £
285 23 + (10 + 10 + 10 + 6)
23 + 10→ 33 + 10 → 43 + 10 → 53 + 6 = 59
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
286 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla go 99 • Oketša go 50 Go ntšha
Go • Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 50 • Go hlahlamolla bobedi bja dinomoro
hlakantšho
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a 47–26 =
le go ntšha
nepagetšego (+, –, =, ) nepagetšego (+, –, =, )
47–26 = (40 + 7)–(20 + 6)
• Go itlwaetša dipofantšho • Go itlwaetša dipofantšho
= (40–20) + (7 -6)
tša dinomorogo fihla 20 tša dinomoroo go fihla
go 15 = 20 + 1
= 21
MMETSE MPHATO WA 1-3
42–26 = £
42–26
(30 + 12)–(20 + 6)
30–20 = 10
12–6 = 6
10 + 6 = 16
Go ntšha ka go hlahlamolla nomoro e tee
47–26 =
47–(20 + 6)
47–20 = 27
27–6 = 21
42–26 =£
(30 + 12)–26
30–26 = 4
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
12 + 4 = 16
• Letela go re barutwana ba bangwe ba ka hlahlamolla dinomoro ka ditsela tša go
fapana go dira go re go be bonolo go bona go balela:
47–26 = £
47–(10 + 10 + 6)
47–10 → 37 -10 → 27–6 = 21
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
1.13 • Hlakantšha go fihla go 99 • Oketša go 50 Go šomiša le go diragatša tsebo ya pele bjalo ka dithekniki
Go • Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 50 Dithekniki tše di laeditšwego ka mo fase, di dumelela barutwana go beakanya go
hlakantšho balwa ga bona le kwešišo ya dinomoro. Go itlwaetša dithekniki tša ka mo fase go
• Šomiša maswao a a • Šomiša maswao a a tla hlohleletša barutwana go lebeledišiša ditswalano tša bona gare ga dinomoro le
le go ntšha
nepagetšego (+, –, =, ) nepagetšego (+, –, =, ) go ruta barutwana go re ba ka šoma le go diragatša tsebo ya bona go ba thuša go
balela.
• Go itlwaetša dipofantšho • Go itlwaetša dipofantšho
tša dinomoro go fihla 20 tša dinomoro go fihla go Go balela pele le go balela morago
15 48–39 = £
Go balela pele ka ditee go tšwa go 39 ke mokgwanakgwana wa nepagalo ka lebaka
la go re dinomoro di kgauswi le kgauswi.
Laetša kgauswi le pedifatšo
24+ 25 hlaloša go re ke pedifatšo ya 24 hlakantšha le 1 goba pedifatšo ya 25 ntšha
1.
24 + 24 + 1
Barutwana ba ka rekhota mekgwanakgwana ya bona a šomiša mesebe
24 + (20 + 4) + 1
24 + 20 → 44 + 4 → 48 + 1 = 49
Go šomiša go ripagare go hlahlamolla nomoro
29 + 12
29 + (6 + 6)
29 + 6 → 35 + 6 = 41
Fetoša nomoro go ya go palokatišanetšwa ya lesome gomme o ntšhe goba o
hlakantšhe botee.
Balela pele goba morago kgauswinyana le10
28 + 19 = £
Fa barutwana ba swanetše ba re mo go bona, ba na le dikgetho tše pedi.Fetola 28
goba 19 go yago palokatišanetšwa ya kgauswinyana ya 10.Kgetho ke ya bona.
Palo e ka ngwalwa bjalo ka: 28 + 19 = 28 + 20–1
28 + 20 → 48 –1 = 47
Barutwana ba bangwe ba ka hlahlamolla 20 ka dihlopha tše 2 tša 10 go balela ka
nepagalo.
E thuša barutwana go ba le boitshepo le go ba le boikemelo ka go mmetse, ge ba na
287 le mekgwanakgwana
- go lekola ditharollo ka bobona; le
MMETSE MPHATO WA 1-3
- go ahlola ka mokgwa wa maleba mo ditharabollong tša bona.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
288 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
1.14 Atiša dinomoro 1 go ya go Atiša dinomoro 1 go ya go Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 2
10ka 1, 2, 5, 3 led 4 10 ka 2,5
Tlhakan- Ka kotara ya bobedi barutwana ba tšwelapele go itlwaetša kwešišo ya bona ya
tšhopoeletšo Šomiša maswao a Šomiša maswao a a katišo. Go atiša 1 go fihla go 10 ka 5 go a tsebišwa.
go iša go go nepagetšego (+, x, =, £) nepagetšego (+, x, =, £)
Go tsebatša katišo ka 5, lebelela dintlha tše bohlokwa tša go atiša ka 2 mo go Kotara
atiša
ya 1
Mo mafelelong a kotara, barutwana ba swanetše go kgona gorekhota tše di latelago:
Sehlopha se 1 sa 2 ke 2 goba 1 atiša ka 2 ke 2 goba 1x2=2
MMETSE MPHATO WA 1-3
Dihlopha tše 2 tša 2 ke 4 goba 2 atiša ka 2 ke 4 goba 2x2=4
Dihlopha tše 3 tša 2 ke 6 goba 3 atiša ka 2 ke 6 goba 3x2=6
Nepišo ga e mo go swareng ka hlogo ditafola, fela mo go ageng kgopolo ya katišo.
Barutwana ba ithuta gape go bala le go kwešiša katišo ya mafokopalo.
Diswantšho tše ntši tša katišo di swanetše go fiwa gomme go rekhota go go ntši go
swanetše go dirwa ka phapošing ka mo pukung ya mošomo wa ka phapošing.
Mehlala ya mošomo wa go ngwalwa
Go rekhota ka mo tafoleng:
Palo ya bana 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Palo ya maoto
Floditaekramo
1
2
3
4
× !
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
5
Ge o šoma ka dipatronepalo, katišo e ka nyalanwa go bala ka go tshela, ka go
nyakisiša dipatrone tšadipalokatišanetšwago kriti ya nomoro.
Mohlala: barutwana ba ka rekhota ka bo2 le bo5 mo go kriti ya nomoro. Ba ka bolela
ka go re ke dinomoro dife tše di tšwelelago go tafola ya katišo ka pedi le ya katišo ka
hlano.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
1.16 Temogopalo: Temogopalo: Temogopalo:
Tlhahlamano ya 99 Tlhahlamano ya 50
Mmetse wa Mekgwanakgwana ya go balela, temogopalo, tsebo le dintlha tše di tsebjago tša
hlogo • Beakanya sete ye e • Beakanya sete ye e dinomoro di tšwetšwapele ka tharollo ya palorara dipalelo.Tše di tlwaetšwa ka nako
filwego ya dinomoro tše filwego ya dinomoro tše ya mmetse wa hlogo. Se se thuša barutwana go di tlwaela le go kgona go di šomiša
di kgethilwego di kgethilwego gabonolo ge ba balela le go rarolla marara ka go dikamano.
• Bapetša dinomoro go • Bapetša dinomoro go Mehlala ya dipotšišo tše di kabotšišwago:
fihla go 99 gomme o fihla go 100 gomme o
Mainapalo le dikapalo
bolele ke efe ya go feta bolele ke efe ya go feta
goba nnyane 1, 2, 3, 4, goba nnyane 1, 2, 3, 4, Swarela godimo karata goba o ngwale leinapalo. Kgetha morutwana go ngwala
5, le 10 5, le 10 sešupapalo sa go nyalana le lona.
Gopola ka lebelo: Gopola ka lebelo: Go feta le go fetwa
• Dintlha tša go hlakantšha Gopola ka dintlha tša go Ke palo efe ye e lego?
le tša go ntšha go fihla hlakantšha le go ntšhago
• 1 ka fase ga 50
go 20 fihla go 10
• 1 ka fase ga 39
• Hlakantšha goba ntšha Mekgwanakgwana ya
dipalokatišanetšwa tša hlogo • 3 ka fase ga 27
10 go tšwa go 0 go fihla
Šomiša mekgwanakgwana • 10 go feta 20
go 100
ya palelo go hlakantšha le
Mekgwanakgwana ya go ntšha ka nepagalo: Na letere la bohlano la alfabete ke eng?
Palelo Na kgwedi ya bosenyane ya ngwaga ke efe?
• Bea nomoro ye kgolwane
Šomiša mekgwanakgwana pele go re o kgone go Pele le ka morago
ya palelo go hlakantšha le balela pele goba go
go ntšha ka nepagalo: balela morago. Ke nomoro efe ye e tlago pele ga 37?
• Bea nomoro ye kgolwane • Mothalopalo Ke nomoro efe yeo e tlago ka morago ga 39?
pele go re o kgone go Peakanyo le papetšo
• Pedifatša le go ripagare
balela pele goba go
balela morago. • Go aga le go hlahlamola Ke nomoro efe ye e lego godimo: 21 goba 41?
• Mothalopalo • Šomiša tswalano gare Mphe nomoro ya gare 37 le 39.
ga go hlakantšha le go Dintlha tša go hlakantšha le go ntšha:
• Pedifatša le go ripagare
ntšha
• Go aga le go hlahlamola Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya1.
• Šomiša tswalano gare Mekgwanakgwana ya Palelo
ga go hlakantšha le go Šomiša mekgwanakgwana ya palelo go hlakantšha le go ntšha ka nepagalo.
289 ntšha
Hlakantšha dinomoro tše mmalwa ka go šomiša mekgwanakgwana go swana le:
• Nyaka dinomoro tša diphere tše di dirago 10 gomme o di šomiše pele
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
290 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
1.16 Temogopalo: Temogopalo: 2+7+8
Tlhahlamano ya 99 Tlhahlamano ya 50
Mmetse wa 2 + 8 e dira 10gomme o hlakantšhe 7
hlogo • Beakanya sete ye e • Beakanya sete ye e
• Bea nomoro ye kgolo pele go re o kgone go balela pele le go balela morago
filwego ya dinomoro tše filwego ya dinomoro tše
di kgethilwego di kgethilwego Thoma ka nomoro e kgolwane
• Bapetša dinomoro go • Bapetša dinomoro go 3+6
fihla go 99 gomme o fihla go 100 gomme o
Bolela gape mafokopalo: 6 + 3 gomme o balele pele go fihla go 9
bolele ke efe ya go feta bolele ke efe ya go feta
goba nnyane 1, 2, 3, 4, goba nnyane 1, 2, 3, 4, Šomiša pedifatšo bjalo ka mokgwanakgwana wa palelo ya hlogo
MMETSE MPHATO WA 1-3
5, le 10 5, le 10
Laetša tšeo di lego kgauswi le pedifatšo.
Gopola ka lebelo: Gopola ka lebelo:
Mohlala:
• Dintlha tša go hlakantšha Gopola ka dintlha tša go
le tša go ntšha go fihla hlakantšha le go ntšhago 5 + 4 = 9 hlaloša go re ke pedifatšo ya 4 hlakantšha le 1goba pedifatšo ya 5 ntšha 1
go 20 fihla go 10 Lemoga go re ge dinomoro tše pedi di le kgauswi le kgauswi ka bogolo, gomme go
• Hlakantšha goba ntšha Mekgwanakgwana ya ba bonolo go hwetša phapano ka go balela pelego feta go balela morago.
dipalokatišanetšwa tša hlogo 8–6 = 2 gomme o hlaloše go re go balela pele go tšwa go 6 go ya go 8 e re fa 2
10 go tšwa go 0 go fihla
Šomiša mekgwanakgwana Mmetse wa hlogo wo mongwe o ka dirwa ntle le ditlabakelo, fela gantši go bohlokwa
go 100
ya palelo go hlakantšha le go dira mmetse wa hlogo ka ditlabakelo.
Mekgwanakgwana ya go ntšha ka nepagalo:
Palelo Ditlabakelo tše di šišintšwego
• Bea nomoro ye kgolwane
Šomiša mekgwanakgwana pele go re o kgone go • Mothalopalo (wo o beakantšwego le wo o senago go selo)
ya palelo go hlakantšha le balela pele goba go • Kriti ya nomoro
go ntšha ka nepagalo: balela morago.
• Dikarata tša kemapalo (dikarataflate)
• Bea nomoro ye kgolwane • Mothalopalo
pele go re o kgone go • Diphetha tša go bala
• Pedifatša le go ripagare
balela pele goba go
balela morago. • Go aga le go hlahlamola
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Mothalopalo • Šomiša tswalano gare
ga go hlakantšha le go
• Pedifatša le go ripagare
ntšha
• Go aga le go hlahlamola
• Šomiša tswalano gare
ga go hlakantšha le go
ntšha
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
1.17 • Šomiša le go fa maina • Šomiša le go fa maina Kotara ye e nepiša go:
dipalophatlo go dikamano dipalophatlo go dikamano Ka nako ya kotareng ye barutwana ba tsebatšwa ka dipalophatlo. Barutwana ba tla tsebatšwa
Dipalophatlo
tše di tlwaelegilego go tše di tlwaelegilego go dipalophatlo ka kabelano yamararantšu le mešongwana.
akaretšwa diripagare, akaretšwa diripagare,
Le ge go le bjalo, kgopolo ya dikarolo tša palophatlo e bohlokwa go re e hlabollwe go ya pele ka go
dikotara,teetharong le dikotara,teetharong le
šomišwa mešongwana ya tlaleletšo.
teehlanong teehlanong
• Dira dibopego tša seripagare le tša kotara ka go phutha le go ripa
• Lemoga dipalophatlo go • Lemoga dipalophatlo go
sebopego sa ditaekramo sebopego sa ditaekramo Barutwana ba ka phutha dipampiri ka seripagare gomme ba fa seripa se sengwe le se sengwe leina.
Go bohlokwa go re ba kwešiše go re ge go dirwa diripa tše pedi tša go lekana go tšwa go se sengwe, o
• Ngwala dipalophatlobjalo • Ngwala dipalophatlo bitša seripa se sengwe le se sengwe seripagare. Ba ka phutha seripa sa pampiri ka seripagare gape.Se
ka seripa sa 1, 2 tharong bjalo ka seripa sa 1, 2 bohlokwa mo, ke go phutha pampiri ka ditsela tša go fapana go hwetša seripa se se lebellegago ka go
tharong fapana le se sengwe.
goba
or
Botšiša barutwana ka mehla go akanya gore ba tla humana diripa tše kae o ba dumelele go phuthulla
letlakala le go lekola. Bapetša dibopego tše pedi tša seripagare sa go fapana goba dibopego tša kotara
tše pedi tša go fapana di ka lebiša go dipolelo tša go kgahliša ka ga sebopego le bogolo.
O ka botšiša barutwana:
Na nka bitša dibopego tše pedi tše ka leinapalo la go swana, seripagare se tee?
Nnetefaletše go re nka bitša dibopego tše pedi tše ka leinapalo kotara e tee.
291
Barutwana ba swanetše go fa maina karolo ye nngwe le ye nngwe gomme se se ka dirwa ka go ngwala
dipalophatlo. Mohlala:
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
292 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
1.17 • Šomiša le go fa maina • Šomiša le go fa maina
dipalophatlo go dikamano dipalophatlo go dikamano
Dipalophatlo
tše di tlwaelegilego go tše di tlwaelegilego go
akaretšwa diripagare, akaretšwa diripagare, kotara uarter
one
qe tee
dikotara,teetharong le dikotara,teetharong le one
half
seripagare se se tee
teehlanong teehlanong
• Lemoga dipalophatlo go • Lemoga dipalophatlo go • Go kopantšha go dira botlalo
sebopego sa ditaekramo sebopego sa ditaekramo
E re barutwana ba šomiše didiko tša palophatlogo tšwa go pampiri go hwetšago re na dibopego tša
• Ngwala dipalophatlobjalo • Ngwala dipalophatlo seripagare le tša kotara di ka kopantšhwa bjang go dira botlalo gape.
MMETSE MPHATO WA 1-3
ka seripa sa 1, 2 tharong bjalo ka seripa sa 1, 2
• Go khalara goba go ntshofatša dipalophatlo
tharong
Mehuta ye ya mešongwana e hlohleletša:
• go tseba go re dipalophatlo ke diripa tša go lekana;
• go šupetša dikarolo tša palophatlo; le go fa maina dikarolo tša palophatlo.
Go ngwala maina a dipalophatlo
Ga re tsebatše barutwana mo go ngwaleng sekapalo sa dipalophatlo. Barutwana ba ithuta ka tsela yeo
ba ka leibola go dikarolo ka go ngwala seripagare se tee goba kotara e tee.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 2 KOTARA YA 2
2. DIPATRONE, DIFANKŠENE LE ALTŠEBRA
CAPS DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
2.1 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Mo go mphato wa 1 le Mphato 2 Kotara ya 1 go šišintšwe gore barutwana ba Thutišo ye 1
hlaloša hlaloša tla šoma ka dipatrone tšeo dielement (dibopego, methalo le dilo) tša gona di tla
Dipatrone
bušeletšwa ka mokgwa wa go swana. Mo Kotareng ya bobedi barutwana ba Mphato
tša tšeometri Kopolla, katološa le go Kopolla,katološa le go
wa 2 ba tla thoma go šoma ka dipatrone tšeo bogolo le dibopego tša tšona di tla
hlaloša ka mantšu hlaloša ka mantšu
fetogago ka mokgwa wo o dupelelago.
• patrone ye bonolo ye • patrone ye bonolo ye
Dipatrone tše dingwe di n a le dihlopa tša go swana ka dibopego goba dilo tšeo di
dirilwego ka dilo tša dirilwego ka dilo tša go
bušeleditšwego, mo o bogolo bja sebopego bo fetogago ka tsela yeo e tlwaelegilego,
sebopego. bonwa.
mohlala: sebopego e ba se se nnyane.
• patrone ye bonolo ye e • patrone ye bonolo ye e
dirilwego ka methalo, dirilwego ka methalo,
dibopego goba dilo. dibopego goba dilo.
Hlama le go hlaloša Hlama le go hlaloša
patrone tša gagwe patrone tša gagwe Dipatrone tše dingwe di dirilwe ka mohuta o tee wa sebopego, fela sebopego se
Hlama le go hlaloša Hlama le go hlaloša sengwe le se sengwe se a oketšega goba go fokotšega ka bogolo, mohlala
dipatrone tša tšeometri tša dipatronetša tšeometri tša
gagwe gagwe
• ka dilo tša sebopego • ka dilo tša sebopego
• ka go thala methalo, • ka go thala methalo, Dipatrone tše dingwe dirilwe go tšwa dihlopheng mo go nago le dibopego tša go
dibopego goba dilo. dibopego goba dilo. swana, fela nomoro ya mohuta wo mongwe le wo mongwe wa sebopego goba selo
Dipatrone tikologong ya se oketšega goba go fokotšega ka tsela ye e tlwaelegilego, mohlala.
rena
Laetša, hlaloša ka mantšu
le go kopolla dipatrone tša Go kopolla patrone go thuša barutwana gore ba kgone go bona lošiki ya ka moo
tšeometri patrone e dirilwego ka gona.
• tša tlhago Go katološa patrone go thuša barutwana gore ba kgone go lekola gore ba kgonne
• go tšwa bophelong bja go kwešiša lotšiki ya dipatrone.
sebjalobjalo Go hlaloša patrone go thuša barutwana gore ba kgone go tšweletša polelo le
• go tšwa setšsong sa mabokgoni a go bolela.
rena. Gape e thuša gore o kgone go bona gore barutwana ba tlhatholla patrone bjang.
Go bonolo gore barutwana ba boledišane ka dipatrone tšeo ba di dirilego. Go fihla
293 bjale barutwana ba swanetše goba ba kgona go hlaloša dipatrone ka ntle le thušo
ya dipotšišo. Tšwelang pele ka go tšwetša pele polelo yeo ba e nyakago go hlaloša
MMETSE MPHATO WA 1-3
dipatrone.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
294 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
2.2 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Bona dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 1, fela katološa tlhahlamano ya Dithutišo tše 3
Dipatronepalo hlaloša hlaloša
nomoro go fihla ka 150.
Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go
hlaloša nomorotatelano ye hlalošanomorotatelano ye
bonolo ya dinomoro go fihla bonolo ya dinomoro go fihla
ka bonnyane bja go fihla ka bonnyane bja go fihla
ka 200. ka 150
Hlama le go hlaloša Tatelano e swanetše go
dipatrone tša gagwe bontšha go bala go ya pele
MMETSE MPHATO WA 1-3
le go bala go ya morago
Hlama dipatronepalo tša
ka:
gagwe.
• bo1 go tloga nomorong
ye nngwe le ye nngwe
magareg ga 0 le 150
• bo10 go tlogago
palokatišanetšwa ya 10
magareng ga 0 le 150
• bo 5 go tloga go
palokatišanetšwa ya 5
magareng ga 0 le 150
• bo2 go tloga go
palokatišanetšwa ya 2
magareng ga 0 le 150
• bo3 le bo4 go tloga go
palokatišanetšwa ya 3 le
4 magareng ga 0 le 150
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 2 KOTARA 2
3.SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
CAPS DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
3.1 Polelo ya go laetša Polelo ya go laetša Nepišo ye e šisintšwego ya kotara ya 2: Polelo ya go laetša boemo, go latela Thutišo tše 2
Boemo, boemo boemo ditšupetšo
tsebišo le Hlaloša boemo bja selo se Hlaloša boemo bja selo se Nepišo mo go Kotareng ya 2 e mo go boemo le tsebišo. Mo kotareng ya boraro
dipono tee ka tswalano le se se tee ka tswalano le se se barutwana ba tla šoma ka dipono. Thoma ka go ela gore barutwana ba tseba le go
sengwe mohlala: godimo sengwe mohlala: godimo gopola eng ka boemo le tsebišo
ga, pele ga, ka morago, ga, pele ga, ka morago,
Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 1
letsogong la go ja, la letsogong la go ja, la
nngele, godimo, fase, thoko nngele, godimo, fase, thoko Mo go Mphato wa 2, barutwana ba teefatša seo ba ithutilego ka boemo, tsebišo le
ga goba kgauswi le. ga goba kgauswi le. dipono ka go mphato wa 1.
Boemo le dipono Boemo le ditšupetšo Polelo ya go laetša boemo
Nyalantšha dipono tša Latela ditšhupetšo Polelo ya go laetša boemo e swanetše go tšebišwa le go tlwaetšwa ka tirišo
go fapana tša selo sa ka sepelasepela ka phapoši. ya mešongwana yeo e akaretšago mosepelo wa sebele, dikoša le diretwana
mehla. tša mosepelo le dithaloko tša go ba le mantšu a mosepelo. Se se ka dirwa ke
barutwana ka moka ka nako ya go ruta goba ka nako ya go ruta sehlopha se se
Boemo le ditšhupetšo
nepišitšwego. Go šišintšwe gore o ka ruta dithutišo tše pedi mo go mešongwana
Latela ditšhupetšo go ralala ya boemo mo kotareng ya 2, fela tswela pele ka go tsebiša le go tlwaetša mantšu
le phapoši. a boemo a diripa tše kopana tša phapoši ka moka, sehlopha se se nepišitšwego. le
nako ya go mošomo wa go ikemela. Polelo ya go laetša boemo e ka tlwaetšwa ka
nako ya thuto ya dithutišo tša mabokgoni a bophelo.
Polelo ya go laetša boemo e ka teefatšwa dikgatišo tša go ngwalwa bjalo ka go
khalara goba go nyalantšha dithalwa tša go ba le mantšu, go thala dilo le dibopego,
ge o boditšwe boemo go kamano ya dilo goba dibopego, go khalara goba go
nyalantšha dithalwa le mantšu
Boemo le ditšupetšo
Go ruta barutwana go latela ditšhupetšo go swanetše go dirwa ka mešongwana
ya ditirišo mo barutwana ba itshepetšago go ya ka ditaelo. Barutwana ba Mphato
wa 2 ba ka fiwa ditšhupetšo tša bomolomo goba tša go ngwalwa tša go sepela ka
phapošing, mohlala: e tla mo pele, ema kgauswi le setulo sa gago, fofa setšhelo sa
ditlakala.
295 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
296 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
3.2 Mehutahuta ya dilo Ga go nepišo ye e itšego mo mošogagwe wa mahlakoretharo wo o šišintšwego mo
Dilo tša mahla- kotareng ya 2. Le ge go le bjalo, mošomo mo go mahlakoretharo o ka teefatšwa
Lemoga le go fa maina
koretharo ka mešomo ya go go ngwalwa. Barutwana ba ka tšwela pele ka go aga dilo tša
dilo tša mahlakoretharo
hkakoretharo go tšwa go materialewa tšhomišogape goba dikhiti tša go aga ka
ka mo phapošing le mo
nako ya go šoma ya go ikemela.
diswantšhong.
• dibopego tša dikgwele
• dibopego tša mapokisi
(diprisima)
MMETSE MPHATO WA 1-3
• disilintere
Diponagalo tša dilo
Hlaloša, beakanya le
go bapetša dilo tša
mahlakoretharo go ya ka:
• bogolo
• dilo tša go kgokologago
• dilo tša go thedimogago
Mešongwana ye e
nepišitšwego
Lebeledišiša le go aga dilo
tša mahlakoretharo ka go
šomiša dimetheriale bjalo
ka dibopego tše di ripilwego
tša mahlakorepedi,
diploko tša go aga, dilo tša
tšhomišogape, dikhiti tša
go aga le dilo tše dingwe
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tša dibopego tša tšeometri
tša mahlakoretharo
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
3.3 Mehutahuta ya dibopego Mehutahuta ya dibopego Ke eng se se mpsha mo go Mphato wa 2
Dibopego tša Lemoga le go fa Lemoga le go fa • dikhutlonnethwii
mahlakorepedi maina a dibopego tša maina dibopego tša
Mošomo wo montši wa dibopego mo go Mphato wa 2 o dirwa tlwaetšo ya dilo
mahlakorepedi mahlakorepedi
tša go swarega. Mošomo ka moka o swanetše teefatšwa ka mešongwana ya go
• didiko • didiko ngwalwa.
• dikhutlotharo • dikhutlotharo Barutwana ba thoma ka papadi ya tokologo ka dibopego tša go fapana go akaretša
go dira diswantšho tša dibopego tša tšeometri tše di ripilwego. Se se ka dirwa ka
• dikwere • dikwere
nako ya go ikemela. Se se ka dirwa gape ka nako ya dithutišo tša Mabokgoni a
• dikhutlonnethwii • dikhutlonnethwii Bophelo.
Diponagalotša dibopego Diponagalo tša dibopego Barutwana ba kopolla diswantšho tša dibopego tša tšeometri. Diswantšho di ka
hwetšwa ka gare ga dipuku goba go morutiši. Se se ka thuša barutwana go laetša:
Hlaloša, beakanya le go Hlaloša, beakanya le go
bapetša dibopego tša bapetša dibopego tša • didiko le dikwere tša go fapana;
mahlakorepedi go ya ka: mahlakorepedi go ya ka:
• dikwere, khutlonnethwii le dikhutlotharo ka go maemo a go fapana, le
• bogolo • bogolo
• khutlotharo le khutlonnethwii tša dibopego tša go fapana. Se se ka dirwa gape ka
• mebala • mebala nako ya dithutišo tša Mabokgoni a Bophelo.
• dibopego • dibopego Go bapetša le go hlaloša dibopego tša mahlakorepedi: bogolo
• mahlakorethwii • mahlakorethwii Barutwana ba bapetša bogolo bja dilo tša go swana ka sebopego, mohlala:
• mahlakore a sediko • mahlakore a sediko • beakanya didiko go tloga ka nnyanenyane go fihla ka ye kgolokgolo,
• bea dikwere ka moka goba bogolo bja go swana mmogo
Šomiša polelo ya bogolo go bapetša dibopego tša go fapana, mohlala: “ke thala
khutlotharo gare ga sekwere, bjale khutlotharo ke a mannyane go sekwere.
Hlaloša dibopego tša mahlakorepedi: mmala
Barutwana ba bolela ka mebala ya dibopego le go beakanya dibopego go ya ka
mebala.
Laetša le go fa maina a dilo le mebala ya tšona, le go bapetša bogolo bja dilo, go
ka iltwaetšwa nakong ya mošomo wa dipatrone.
297 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
298 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
3.3 Mehutahuta ya dibopego Mehutahuta ya dibopego Lemoga le go fa maina a didiko, dikhutlotharo, dikwere le khutlonnethwii. Dithutišo tše 3
Dibopego tša Lemoga le go fa Lemoga le go fa Barutwana ba swanetše go šoma ka didiko le dikwere tša bogolo bja go fapana le
mahlakorepedi maina a dibopego tša maina dibopego tša dikhutlotharo sebopego tša go fapana
mahlakorepedi mahlakorepedi
Go bohlokwa gore barutwana ba se ke ba bona fela mohlala o tee wa sebopego.
• didiko • didiko Disete tša dibopego tša thekišo di fa fela mohlala o tee wa khutlotharo.
• dikhutlotharo • dikhutlotharo - Dikhutlotharo tše di bopegilego ka go fapana ebile di beilwe ka maemo a go
fapana. Ye ke mehlala ye mengwe ya dikhutlotharo:
• dikwere • dikwere
MMETSE MPHATO WA 1-3
• dikhutlonnethwii • dikhutlonnethwii
Diponagalotša dibopego Diponagalo tša dibopego
Hlaloša, beakanya le go Hlaloša, beakanya le go - Dikwere tša bogolo bja go fapanadi beilweka maemo a go fapana.Ye ke
bapetša dibopego tša bapetša dibopego tša mehlala ye mengwe ya dikwere:
mahlakorepedi go ya ka: mahlakorepedi go ya ka:
• bogolo • bogolo
• mebala • mebala
• dibopego • dibopego - Dikhutlonnethwii tša dibopego tša go fapana, di beilwe ka maemo a go fapana.
Ye ke mehlala ye mengwe ya dikhutlonnethwii:
• mahlakorethwii • mahlakorethwii
• mahlakore a sediko • mahlakore a sediko
- Didiko tša bogolo bja go fapana. Ye ke mehlala ye mengwe ya didiko:
• Go na le mohola gore barutwana ba šome ka dibopego tšeo di diretšwego sa ruri
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ka pampiri ye bothatana. Se se dumelela gore barutwana ba bone dikhutlotharo,
dikwere le dikhutlonnethwii maemong a go fapana.
Barutwana ba beakanya dibopego go ya ka gore di na le mehlakore a thwii goba a
nkgokolo.
Barutwana ba beakanya le go kgoboketša dibopego go ya ka gore ke dikhutlotharo,
dikwere goba didiko.
Mošomo wo o teefatšwa ka mešongwana ya go ngwalwa. Mošongwana ye e
akaretša go khalara, go nyalantšha mebala ya go swana bj, bj.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Barutwana ba swanetše go lebelela mothalo wa go ripagare ka go swana mo Thutišo e 1
Go ripagare ka dilong tša go swarega le diswantšho.
Lemoga le go thala Lemoga le go thala
go swana mothalo wa go ripagare mothalo wa go ripagare Mešongwana ya go ngwalwa
ka go swana mo go ka go swana mo go
• e se ke ya ba ” thala seripagare se sengwe” fela
hlakorepedi mo go mahlakorepedi mo go
dibopego tša tšeometri le dibopego tša tšeometri le • e swanetše go akaretša mehlala mo barutwana ba thalago mothalo wa go
dibopego tšeo e se go tša dibopego tšeo e se go tša ripagare ka go swana. Mothalo wa go ripagare ka go swana e se ke ya ba fela
tšeometri. tšeometri mothalo wo tsepamego, mohlala: seswantšho sa noga se ka ba le mothalo wa go
lekana wo o rapamego, le
• e ka akaretša mehlala yeo e nago le mothalo wa go ripagare ka go swana wa go
feta o tee.
Ge barutwana ba se na nnete ya gore seswantšho goba sebopego se na le mothalo
wa go ripagare ka go swana, ba ka leka ka go phutha seripa sa pampiri le go
bona ge eba diripagare tše pedi di nyalana gabotse. Ge di nyalana gabotse, gona
mothalo wo o phuthilwego ke mothalo wa go lekana.
299 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 2
4. KELO
300 DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Barutwana ba tšwela pele go itlwaetša go bolela ka kabo ya nako le go latelantšha Thutišo ye 1
Nako nako.
• Tseba matšatši a beke • Tseba matšatši a beke
K a nako ya go ruta barutwana ka moka le nako ya sehlopa se se nepišitšwego,
• Tseba dikgwedi tša • Tseba dikgwedi tša
barutwana batswelapele go bolela ka matšatši a beke le dikgwedi tša ngwaga le
ngwaga ngwaga
tšatšikgwedi la tšatši leo le matšatši a pele ga letšatši leo le matšatši ao a tlago.
• Ngwala matšatši a • Ngwala matšatši a Barutwana ba tlwaela ditshupamabaka ka go bea ka mehla.
matswalo, meletlo ya matswalo, meletlo ya
MMETSE MPHATO WA 1-3
• matšatši a matswalo
sedumedi, matšatši a sedumedi, matšatši a
setšhaba a maikhutšo, setšhaba a maikhutšo, • meletlo ya sedumedi
ditiragalo tša histori, ditiragalo tša histori,
• ditiragalo tša histori
ditiragalo tša sekolo mo ditiragalo tša sekolo mo
go tšhupamabaka. go tšhupamabaka. • ditiragalo tša sekolo
• Bolela nako ya diiri tše l2 • Bolela nako ya diiri tše • matšatši a setšhaba a maikhutšo mo go tšhupamabaka.
ka diiri, diripagare tša diiri l2 ka diiri, diripagare tša
Ka nako ya go mošomo wa ikemela barutwana ba tswela pele ka go bea dilo tše di
le dikotara tša diiri diiri le dikotara tša diiri
diregago maphelong a bona ka tatelano le go latelantšha ditiragalo tša diswantšho.
mo go dišupanakotša
Balela botelele bja nako Barutwana bašomagape ka mešomo ye e tswalanago le go ka bolela nako ka diiri.
manakana
le nako ye e fetilego.
Ke eng se se fapanego go tšwa go Kotara ya 1
Balela botelele bja nako
Šomiša dišupamabaka
le nako ye e fetilego. Nepišo mo go Kotara ya 2 ke go bolela nako ka diiri le diripagare tša diiri ka go
go balela le go hlaloša
šomiša sešupanako sa manakana.Se se ka ba nepo ya thutišo.E swanetše go
botelele bja nako ka Šomiša dišupanako go
akaretša go bolela ka tšhomišo ya a.m. le p.m. go iri tše 12. Go bolela ka nako go
matšatši goba dibeke balela botelele bja nako
swanetšwe gore go itlwaetšwe ka mokgwa wa go tšwelela mo kotareng. Mohlala,
ka diiri goba diripagare tša
Šomiša dišupanako go barutwana laelwa go bolela nako ya gore sekolo se thoma nako mang, nako yago
diiri.
balela botelele bja nako ikhutša le ya go ya gae goba ge ba go tloga go dithutišo ye nngwe go ya go ye
ka diiri, driipa tšadi iri le nngwe. Kgetha nako mo sešupanako se laetšago iri goba seripagare sa iri.Go na
dikotara tša diiri. le mohola go ba le sešupanako se segolo se beiwe mo phapošing gore barutwana
ba šupe mo go sona. Barutwana ba ka dira dimotlolo tša dišupanako. O ka ba laela
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
goreba go laetše dinako tša go fapana, go akaretša tše dingwe tša dipalelo,mohlala,
“ mpontšhe iri ya 10 “ Mpontšhe nako ye etla bego e le yona morago ga seripagare
sa iri.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
4.2 Go ela go go sego gwa Mo kotareng ya 1 go be šišintšwe gore barutwana ba nepiše mo go go akanya, go ela, go bapetša le rekhota botelele, bophara le
Botelele semmušo bogodimo ka diyuniti tše di sego tša semmušo, eupša ba dire
• Akanya, ela, bepetša, Mehuta a ye ka moka ya go ela botelele e ka tlwaetšwa ka nako ya go ikemela mo kotareng ka moka. Mešomo ka moka e swanetšwe
beakanya le go rekhota go rekhotwa.
botelele ka go šomiša
Mo nakong yeo e beetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka rarolla dipalorara tše di šomišago dikamano
dikelo tše e sego tša
tša:
motheomohlala: go
ela ka diatla, go ela • kelo ye e sego ya semmuso ya botelele; le
kadikgato tša maoto,
• go ela botelele ka dimetara.
go ela ka botelele bja
phensele, dibaledi,bj.bj Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro mo kotareng, go tee mehuta ya dipalorara tše di lebanego le kotarale
• Hlaloša botelele bja dilo
ka go bala le go bolela
gore diyuniti tše di sego
tša semmušo ke tše
telele bokaakang
• Šomiša polelo go
bolela ka go bapetša
mohlala: boteletšana,
kopananyana,
leletšana,bopharanyana
Go tsebiša go ela gwa
semmušo
Akanya, ela,
bapetša,beakanya le go
rekhota botelele ka go
šomiša dimetara(e ka ba
dirula tša metara, lenti
la botelele bja metara)
bjalo yuniti ya motheo ya
botelele.
301 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
302 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
4.3 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Ke eng se se fapanego go tšwa go Mphato wa 2? Thutišo tše 3
Boima semmušo semmušo
Mo Mphato ya 1 go šišintšwe gore barutwana ba nepiše mo go go šoma ka
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša, tekanetšo ya kelo go
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota
• Go bapetša thwii boima bja dilo,
boima ka go šomiša boima ka go šomiša
dikelo tše e sego tša dikelo tše e sego tša • Go beakanya le go bapetša boima bja dilo tše 3 goba go feta, ka go bea diphere
motheo le go lekalekanya motheo le go lekalekanya tša dilo mo tekanyetšong go fihlela dilo ka moka di ka latelantšhwa.
mohlala,: diploko, ditena, mohlala,: diploko, ditena, • Hwetša boima bja dilo ka go šomiša diyuniti tša boima.
bj.bj bj.bj
Barutwana ba nepiša mo go tlhabollo ya polelo go bolela ka le boima.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela
ka go papetšo mohlala: ka go papetšo mohlala: Barutwana ba swanetše go thoma ka go teefatša seo ba se tsebago ka ga go
bofefo bofefo šomiša tekanetšo leo diyuniti tše sego tša semmušo go boima. Ba ka tsebišwa
boima ka dikhilokramo.
boima, bofefšeana, boima, bofefšeana,
Kelo ye e sego ya semmušo ya boima go šomišwa tekanetšo le diyuniti tše
boimaima boimaima sego tša motheo
Go tsebiša go ela gwa Go tsebiša go ela gwa Barutwana ba ka ithuta metheo le ditlwaetšo tša kelo ka go šomiša diyuniti tšeo e
semmušo semmušo sego tša motheo. Go ela ka diyuniti tše e sego tša motheo go tšeelwe fase go go ela
• Bapetša, beakanya • Bapetša, beakanya ka diyuniti tša motheo
le go rekhota boima le go rekhota boima Tekanyetšo ya boima bja di direkišwa bo ka šomišwa. Ge o se na sekala sa
bja direkišwa tšeo bja direkišwa tšeo tekanetšo ya dithekišo, o ka dira se sengwe ka go swariša ye nngwe ya tše di
di phuthetšwego le di phuthetšwego le latelago go hangara ya jase: komiki ya yokate, bofase bja lebotlelo la dilitara tše 2
boima bja tšona bjo boima bja tšona bjo goba a lebotlelo la maswi.
bo ngwadilwego ka bo ngwadilwego ka
Go ela ka boima ka diyuniti tše sego tša motheo go akaretša go bala gore ke diyuniti
dikhilokramo mohlala: dikhilokramo mohlala:
tše kae tše di kgethilwego di nago le boima bja go swana le selo seo se elwago.
dikhilokramo tše 2 tša dikhilokramo tše 2 tša
Mohlala, rula e na le boima bja go lekana le diploko 9.
reisi le khilokramo ye 1 reisi le khilokramo ye 1
ya flouru. ya flouru. Barutwana ba swanetše go ela dilo tša go fapana ba šomiša mehutahuta ya dilo
bjalo ka bjalo ka diyuniti tše sego tša semmušo.
• Ela boima bja bona • Mo go nago le sekala sa
ka dikhilokramo ka ka phapoši ya bohlapelo Barutwana ba swanetše rutwa go laetša diyuniti ka mehla ge ba efa boima bja.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
go šomiša sekala sa barutwana ba ka se Mohlala: puku e nale boima bja go lekana le bja dimabole tše 34.
phapoši ya bohlapelo šomiša go ela boima Ge barutwana ba etše ka yuniti ye nngwe le ye nngwe makga a mmalwa, ba
bja bona. Tetelo ke swanetše go akanya go re ke diyuniti tše kae tšeo di nago le boima bja go swana le
gore barutwana ba bala selo se se elwago. Go akanya pele go elwa go bohlokwa, fela seo se ka dirwa ge
fela kgauswinyana le barutwana ba kile ba ela ka yuniti
khilokramo ka moka.
Barutwana ba hloka go rutwa gore ba kgone go bapetša boima bja dilo tša go
fapana yuniti ya go swana e swametše go dirišwa Mohlala: ge rula ena; le boima bja
diploko tše 20, gomme sekero se na le boima bja go lekana le dimabole tše 20, o ka
se re di na le boima bja go swana goba aowa, goba ke efe ye e lego boima kudu.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
4.3 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Rekhota dikelo Thutišo tše 3
Boima semmušo semmušo
Le ge go ela e le mabokgoni a tirišo, barutwana ba swanetše go rekhota kelo ya
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša, bona ka nako tšohle.
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota
Go šoma ka dikhilokramo
boima ka go šomiša boima ka go šomiša
dikelo tše e sego tša dikelo tše e sego tša Barutwana ba ka thoma go tsebišwa dikhilokramo ka go šoma ka krosari ya
motheo le go lekalekanya motheo le go lekalekanya go rekišwa ka dikhilokramo, mo nomoro ya dikhilokramo e ngwadilwego mo
mohlala,: diploko, ditena, mohlala,: diploko, ditena, diphuthelwaneng. Mohlala: barutwana ba ka bapetša boima bja diphuthelwana
bj.bj bj.bj tša dilo tša go fapana bjalo ka reisi, swikiri, bupi, flouru, sesepe sa lerole tšeo di
rekišwago bokaalo bja khilokramo e 1. Ba ka bea tše mo go tekanyetšo go bona
• Šomiša polelo go bolela • Šomiša polelo go bolela
gore le ge bogolo bja diphuthelwana bo fapana,di na le boima bjo bo swana.
ka go papetšo mohlala: ka go papetšo mohlala:
bofefo bofefo Barutwana ba ka fiwa mehutahuta wa diphuthelwana tša go fapana gore ba di
bee ka tatelano go tloga go tša boimaima go ya go tša bofefšana, mohlala: reisi ya
boima, bofefšeana, boima, bofefšeana,
dikhilokramo tše 2, swikiri ya khilokramo e 1, bupi bja dikhilokramo tše 5, setampa
boimaima boimaima sa dikhilokramo tše 10.
Go tsebiša go ela gwa Go tsebiša go ela gwa Go bala Sekala sa ka phapošing ya bohlapelong
semmušo semmušo
Ge sekala sa bohlapelong se le gpona barutwana ba ka se šomiša go ela boima bja
• Bapetša, beakanya • Bapetša, beakanya bona.
le go rekhota boima le go rekhota boima
Go na le mehuta ye mebedi ya dimetara tša boima: metarapanyapanya le metara
bja direkišwa tšeo bja direkišwa tšeo
wa manakana.
di phuthetšwego le di phuthetšwego le
boima bja tšona bjo boima bja tšona bjo Dikalapanyapanya di bonolo go di bala ka gore di ngwadilwe ka dinomoro. Ge o
bo ngwadilwego ka bo ngwadilwego ka na le sekalapanyapanya sa ka phapoši ya ka bohlapelong lebelela gore se laetša
dikhilokramo mohlala: dikhilokramo mohlala: boima ka dikhilokramo ka moka. Dikala tše dingwe ka di riseta/beakanya gape go
dikhilokramo tše 2 tša dikhilokramo tše 2 tša bontšha dilokramo ka moka.Ge o sa kgone go se kgone go se beakanya, gona ruta
reisi le khilokramo ye 1 reisi le khilokramo ye 1 barutwana go hlokomologa dikarolo tša dikhilokramo ga bjale.
ya flouru. ya flouru.
Bontši bja dikala tša manakana tša phapoši ya bohlapelo bo bontšha dikhilokramo
• Ela boima bja bona • Mo go nago le sekala sa tše 10 tše dingwe le tše dingwe tše di nomorilwego ka mothalo wo motelele wo o
ka dikhilokramo ka ka phapoši ya bohlapelo emelago dikhilokramo tše 5. Methalo ya khilokramo e 1 ga ya nomorwa. Se ke ka
go šomiša sekala sa barutwana ba ka se mo methalo le dinomoro di šomago ka gona mo ruleng.
phapoši ya bohlapelo šomiša go ela boima
Laela barutwana ka go thoma go bala go bona gore go na le dikgoba tša go fihla 10
bja bona. Tetelo ke
pele ga leswao la dikhilokramo tše 10, ka go realo sekgoba se sengwe le se sengwe
gore barutwana ba bala
se emetše khilokramo e 1, mothalo wo motelele o emetše dikhilokramo tše 5.
fela kgauswinyana le
khilokramo ka moka. Barutwana ba ka bala kelo ya sekala sa sa nnete sa ka bohlapelong gotee le
diswantsho tša sekala sa ka phapošing ya bohlapelo. Go bonolo go bala sekala sa
303 se swantšho sa sekala sa ka phapošing ya bohlapelo go phala sekala sa nnete.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
304 DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
4.3 Go ela go go sego gwa Go ela go go sego gwa Go rekhota kelo Thutišo tše 3
Boima semmušo semmušo
Le ge go ela e le mabokgoni a tirišo, barutwana ba swanetše go rekhota kelo ya
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša, bona ka nako tšohle.
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota
Go ela boima bjalo ka kamano ya go rarolla dipalorara le dipalelo
boima ka go šomiša boima ka go šomiša
dikelo tše e sego tša dikelo tše e sego tša Ka nako yeo e filwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka
motheo le go lekalekanya motheo le go lekalekanya rarolla dipalorara
mohlala,: diploko, ditena, mohlala,: diploko, ditena,
tše di šomišago dikamano tša:
bj.bj bj.bj
• kelo ye e sego ya semmušo ya boima
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Šomiša polelo go • Šomiša polelo go
bolela ka go papetšo bolela ka go papetšo mohlala: tastara e na le boima bja dimabolo tše 11. Lepokisi la dikhrayone le na le
mohlala: bofefo, boima, mohlala: bofefo, boima, boima bja dimabolo tše 8. Ge di kopane di tla dira boima bja dimabolo tše kae?
bofefšeana, boimaima bofefšeana, boimaima
• go ela boima ka dikhilokramo
Go tsebiša go ela gwa Go tsebiša go ela gwa
semmušo semmušo Mohlala: Matome o rekile bupi bja dikhilokramo tše 12, swikiri ya dikhilokramo tše 5
le reisi ya dikhilokramo tše 2. O rekile dilo tša boima bjo bokaakang?
• Bapetša, beakanya • Bapetša, beakanya
le go rekhota boima le go rekhota boima Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro mo kotareng, gotee mehuta ya dipalorara tše
bja direkišwa tšeo bja direkišwa tšeo di lebanego le kotara
di phuthetšwego le di phuthetšwego le
boima bja tšona bjo boima bja tšona bjo
bo ngwadilwego ka bo ngwadilwego ka
dikhilokramo mohlala: dikhilokramo mohlala:
dikhilokramo tše 2 tša dikhilokramo tše 2 tša
reisi le khilokramo ye 1 reisi le khilokramo ye 1
ya flouru. ya flouru.
• Ela boima bja bona • Mo go nago le sekala sa
ka dikhilokramo ka ka phapoši ya bohlapelo
go šomiša sekala sa barutwana ba ka se
phapoši ya bohlapelo šomiša go ela boima
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
bja bona. Tetelo ke
gore barutwana ba bala
fela kgauswinyana le
khilokramo ka moka.
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
CAPS
4.4 Kelo ye e sego ya Go latela metswako, go akaretša go paka, ke kamano ya mohola moo barutwana ba ka itlwaetšago go ela. Kgetha metswako yeo
Mothamo/ semmušo ditswaki di filwego ka dikomiki, mahwana a tee goba diyuniti tše e sego tša semmušo.
bolumo • Akanya le go ela, Mo ngwageng wo go šišintšwe gore barutwana ba nepiše mo go:
bapetša le go beakanya
• Go tšwetša pele polelo go bolela ka phapano ka go bolomu.
mothamo wa ditšhelo
(k.g.r bokaalo bjoo • Go bapetša bolomu go ditšhelo tša go swana,
setšhelo se ka bo
• Go bapetša bolomu go ditšhelo tša go lebelelega di fapana kudu ka bophara le bosese.
swarago ge se tladitšwe)
goba bolumo ka gare ga • Go ela bolumo le mothamo ka diyuniti tše e sego tša motheo
ditšhelo ka go šomiša
dikelo tše e sego tša Ka nako ya go ikemela barutwana ba ka akanya, ela, bapetša, beakanya le go rekhota bolumo le mothamo ka didirišwa tša diyuniti
motheo, mohlala, tše e sego tša motheo le diyuniti tše e sego tša semmušo tša mothamo.Go apea le go paka go na le mohola mo barutwana ba ka
malepola le dikomiki itlwaetsago go ela mothamo. Kgetha resepi moo kelo e filwego ka dikomiki, mahwana a tee goba diyuniti tše e sego tša semmušo.
• Hlaloša mothamo wa Go ela mothamo bjalo ka kamano rarolla dipalorara le dipalelo
setšhelo ka go bala le Mo nakong yeo e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka rarolla dipalorara tše di šomišago kamano. Kelo
go bolela gore setšhelo ye e sego ya semmušo ya mothamo /bolumo, mohlala: Motlatšo o šomiša dikomiki tše pedi go dira phuting. Ge a oketša resepi gabedi
se ka tšea diyuniti tše o tla hloka maswi a makaakang?
e sego tša semmušo
tše kae gore se tlale, Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro mo kotareng, go tee mehuta ya dipalorara tše di lebanego le kotara
mohlala,lebotlelo le na
le mothamo wa dikomiki
tše 4.
Go tsebiša go elwa gwa
se mmušo
• Akanya, ela, bapetša,
beakanya le go rekhota
mothamo wa dilo ka go
ela ka dilitara.
• Bapetša, beakanya le
go rekhota mothamo
wa direkišwa tšeo di
phuthetšwego wo o
ngwadilwego ka dilitara,
mohlala, dilitara tše 2
tša maswi, litara ye 1 ya
senotšididi, dilitara tše 5
305 tša pente
MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 2
5. TŠHOMIŠO YA DATA
306 DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 2 ye 24)
NGWAGA
5.4 Kgoboketša le go
Kgoboketša rulaganya data
le go • Kgoboketša data ka ga
rulaganyadata phapoši goba sekolo go
araba dipotšišo tše di
MMETSE MPHATO WA 1-3
botšišitšwego ke morutiši
• Rulaganya data ka dithali
5.5 Kemelo ya data
Kemelo ya • Emela data ka
data phiktogramo
5.6 Sekaseka le go hlatholla Sekaseka data go tšwa go Barutwana ba swanetše go ba ba itemogetše leboo la data ka moka mo Kotareng Thutišo e1
Sekaseka le data dikemelo tše di filwego ya 1, ba ka nepiša mo go sekasekeng dikemelo tšeo ba di filwego.
go hlatholla • Araba dipotšišo ka data Go šišintšwe gore mo Kotareng ya 2 barutwana ba sekaseke (araba dipotšišo ka
data ka phiktogramo ga) bonnyane phiktogramo ye tee.
Barutwana ba araba dipotšišo tšeo o di botšišago ka ga seswantšho sa kerafo,
mohlala,
• “Na ke lenaneo lefe la thelebišene leo le tsebegago kudu ka mo phapošing ya
rena?
• “Ke lenaneo lefe leo le ratwago ke bonnyane bja barutwana ka phapošing?’’
• “Na barutwana ba bantši ba rata …. goba ….’’
• “Ke barutwana ba ba kae bao ba ratang.. go feta...?”
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 2 KOTARA YA 3
1. DINOMORO,DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
CAPS DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
1.1 Go bala dilo tša go Bala bonnyane bja dilo tše Go fapane eng go tšwa go katara ya 2?
Bala dilo swarega 180 tša ka mehla ka go se
Mo kotareng ya 2 tlhahlamano ya dinomoro e oketšegile, barutwana ba swanetše go
phamoge.
Akanya le go bala bala dilo go fihla ka 180.
bonnyane bja dilo Fa kakanyo ye kwalago ya
Go bala dilo mo kotareng ye go tšwetšwa pele go thekga:
tše 200 tša ka mehla dinomoro ya dilo tše di ka
ka go se phamoge. lekolwago ka go bala • mabokgoni a go bala ao hlokegago go kwešiša kemapalo;
Mokgwanakgwana wa go
• bala ka hlogo
hlopha o hlohleletšwa.
• go bolela mainapalo;
• go lemoga dikapalo; le
• mabokgoni a go bala ao a hlokegago go dira palelo.
Nepišo e sa le mo go bala ka sehlopha ka go šomiša di dirišwa tše beakantšwego
goba ditlabakelo tše dihlophilwego pele. Go na le mohola go šomiša tše dingwe tša
ditlabakelo tša go swana ge go dirwa palokemo. Mohlala:Barutwana ba ka šomiša
diploko tša motheo tše 10 go bala ka masome le go bontšha dihlopa tša 10.
Dipotšišo tša mohola tše di ka botšišiwago barutwana ge go balwa dilo ke:
• O tseba bjang gore o badile nomoro yeo?
• O ka lekola bjang karabo ya gago?
307 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
308 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
1.2 Bala go ya pele le Bala go ya pele le Go fapane eng go tšwa go katara ya 2?
Bala go morago go: morago go:
Tlhahlamano ya dinomoro mo Kotareng ya 3 e a oketšega go tloga150 go fihla ka
ya pele le • bo1go tloga go nomoro • bo1 go tloga go nomoro 180.
morago ye nngwe le ye nngwe ye nngwe le ye nngwe
Ge go balwa ka hlogo goba bomolomo go bohlokwa gore barutwana ba fe šedi mo go
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 180
dinomoro tšeo ba di balago. Mohlala,botšiša:ge re bala ka go tloga go 120 go fihla ka
• bo10 go tloga go • bo10 go tloga go 140 re ka bala nomoro ya 121? Ke ka lebaka la eng?
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
Go sa le bohlokwa gore mothalopalo le kriti ya 100 di šomišwe go bona gore mantšu a
nngwe le ye nngwe ya 10 nngwe le ye nngwe ya 10
MMETSE MPHATO WA 1-3
ba bolelago a sepelelana le sebopego sa tselapalo. Barutwana ba swanetše go ba le
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 180
kriti ya dinomoro go tloga go 100 go fihla ka 200 go e šomišetša go hlaola le go bala.
• bo5 go tloga go • bo5 go tloga go
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2.
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 5 nngwe le ye nngwe ya 5
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 180
• bo 2 go tloga go • bo2 go tloga go
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 2 nngwe le ye nngwe ya 2
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 180
• bo3 go tloga go • bo3 go tloga go
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa
nngwe le ye nngwe ya 3 palokatišanetšwa ye
magareng ga 0 le 200 nngwe le ye nngwe ya 3
magareng ga 0 le 180
• bo4 go tloga go
palokatišanetšwa ye • bo4go tloga go
nngwe le ye nngwe ya 4 palokatišanetšwa ye
magareng ga 0 le 200 nngwe le ye nngwe ya 4
magareng ga 0 le 180
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS
ye 24)
NGWAGA
KEMELO YA PALOTLALO
1.3 Lemoga, šupetša le go Lemoga, šupetša le go Go fapana eng go tšwa go KOTARA YA 2?
Dikapalo le bala dinomoro bala dinomoro
Tlhahlamano ya dinomoro ya:
mainapalo • Lemoga, šupetša le go • Lemoga, šupetša le go
• go tseba, go bala le ngwala dikapalo e oketšega go ya go 180; le
bala dikapalo 0–200 bala dikapalo 0–180
• go tseba, go bala le go ngwala go ya go 75
• Ngwala dikapalo 0–200 • Ngwala dikapalo 0-180
Barutwana ba swanetše go kgona go hlaola dinomoro lego thoma go hlaloša phapano
• Lemoga, šupetša le go • Lemoga, šupetša le go
ka mantšu a bona.
bala mainapalo 0 -100 bala mainapalo 0–75
Mohlala: Ba swanetše go lebeleladikarata tša dinomoro tše latelago le go kgona go
• Ngwala mainapalo 0 -100 • Ngwala mainapalo 0-75
bolela phapano magareng ga dinomoro tše dingwe le tše dingwe tše pedi:
16 11 16 13 16
Lebelela gape dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2
309 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
310 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
1.4 Beakanya le go bapetša Beakanya le go bapetša Go fapana eng go tšwa go KOTARA YA 2?
dinomoro go fihla ka 99 dinomoro go fihla ka 75
Hlaloša, Mo kotareng ye barutwana ba beakanya le go bapetša dinomoro go fihla ka 75.
bapetša- • Beakanya dipalotlalo go • Beakanya dipalotlalo
Go fihla bjale barutwana ba be ba bapetša le go beakanya dinomoro go tšweletša
beakanya fihla go 99 go tloga go ye go tloga go ye nnyane
bogolo bja dinomoro di tswalanago le tše dingwe. Dipotšišo ka dinomoro di
dinomoro nnyane nnyane go ya go nnyane go ya go ye
swanetšwe go kgethwa ka tlhokomelo go thuša barutwana go godiša mabokgoni a
ye kgolokgolo, le go tšwa kgolokgolo, le go tšwa go
go nagana a maemo a godimo ka boleng bja dinomoro. Barutwana ba swanetše go
go ye kgolokgolo go ya ye kgolokgolo go ya go
hlotlwa ke mehuta ya dipotšišo tše di botšitšwago. Thuša gape barutwana go godiša
go ye nnyanennyane. ye nnyane nnyane.
polelo ya go hlaloša dikgopolo tša bona.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bapetša palomoka ka • Bapetša palomoka ka
Mehlala ya dipotšišo e ka akaretša:
go šomiša ye nnyane go, go šomiša ye nnyane go,
ye kgolo go, e feta, ye ye kgolo go, e feta, ye • Mphe nomoro magareng ga 50 le 60. Na nomoro ye e kgauswi le 50 goba 60?
nnyane go, e lekana le nnyane go, e lekana le Hlaloša karabo ya gago ka go šomiša mothalopalo.
Šomiša Šomiša • Barutwana ba swanetše go rutwa ka tsela ya go gopola ka go beakanya dinomoro.
palosešupatatelano go palosešupatatelano go Barutwana ba swanetše go hlaloša go ke ka lebaka la eng 15 e le ye nnyane go 50.
laetša peakanyo, lefelo laetša peakanyo, lefelo Ditlhalošo di ka thekgwa ka go šomiša ditlabakelo tša go swarega.
goba boemo goba boemo
Mafelelong a kotara ba swanetše go, mohlala:
Bea ka boemo dilo mo Bea ka boemo dilo mo
• tseba gore ke dinomoro dife tšeo e lego tše di nnyane go 50 tša go feta 50; le
mothalong go tloga go mothalong go tloga go
ya mathomo go ya go ya ya mathomo go ya go ya • kgona go bontšha maemo a dinomoro ka moka tša bo30, bo40 bj.bj. ba šomiša kriti
bolesome goba go tšwa bolesome goba go tšwa ya dinomoro
go ya mathomo go ya go go ya mathomo go ya go
ya mafelelo, mohlala, ya ya mafelelo, mohlala, ya Go na le gore o fe barutwana ka mehla mafokopalo go a feleletša, nako ye nngwe o
mathomo, ya bobedi, ya mathomo, ya bobedi, ya ka ba laele gore ba dire mafoko a bona, go bontšha bogolo bja dinomoro.Mohlala:
boraro … ya bolesome. boraro … ya bolesome. Dira mafoko a a latelago nnete:
• ke 1 go feta
• ke 1 go fetwa ke
• ke 10 go feta
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• ke 10 go fetwa
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya Go fapana eng go tswa go KOTARA YA 2?
Kemapalo dinomoro tša bonyanne dinomoro tša bonyanne
Mo kotareng ye barutwana ba tswelapele ka go godisa tsebo ka kgopolo ya kemopalo
monopedi tša go fihla monopedi tša go fihla
go fihla ka 75.
go 99 go 75
Mo kotareng ye barutwana ba tšwelapele go:
• Tseba gore mono wo • Tseba gore mono wo
mongwe le wo mongwe o mongwe le wo mongwe o • bala le hlopa go bontšha masome le metšo ka mekgwa ya go fapana.
emetše eng. emetše eng.
• bala ditlabakelo tše di hlophilwego pele goba tše di beakantšwego pele
• Hlahlamolla dinomoro tša • Hlahlamolla dinomoro
• šomiša karata ya kemapalo go bontšha bokaalo bjo bo hlophilwego le bjo bo
monopedi ka go fihla go tša monopedi ka
badilwego, le
99 ka palokatišanetšwa palokatišanetšwa tša
tša masome le metšo masome le metšo • bontšha dipeakanyo tša dinomoro tša go fapana. Mohlala: 35 e ka bontšhwa bjalo
ka 35 ye e sego ya swaragana, goba masome a 3 le tše 5 tše di sa swaraganago
• Šupetšale go bolela • Šupetšale go bolela
goba dihlopha tše 2 tša masome le tše 15 tše di sa swaraganago.
boleng bja mono wo boleng bja mono wo
mongwe le wo mongwe mongwe le wo mongwe. Mošomo wo w a ka godimo gantši o dirwa ka sehlopha se se nepišitšwego gomme ka
nako ya go ikemela barutwana ba ka rekhota tše di latelago:
68 = mekgobo ye 6 masome le tše 8 tše di sa swaraganago.
68 = 60 le 8
Se se ka thekgwa ka go šomiša dikarata tša folarete le dikarata tša kemapalo.
Barutwana ba swanetše go kgona go araba dipotšišo le ditaelo tša go swana le:
• Ke nomoro efe yeo e swanago le 50 le 7?
• Mpontšhe 75 ka go šomiša karata ya kemapalo.
• Mpontšhe 75 mo go abakase.
• Mpontšhe 75 ka go šomiša motheo wa ploko tše lesome.
• Mpontšhe 75 ka go šomiša dikhupu tša yunifikisi.
• Mpontšhe 75 ka go šomiša lenti la dipheta
• Bala mahlokwa a mankgwari go fihla ka 70 ka go šomiša mekgobo ya 10. Ke
mekgobo ye mekae ya 10 ye o e hweditšego?
Go rekhota ka gare ga dipuku tša mošomo wa phapoši le dipuku tša mošomo wa go
tšwela pele ka nako ya go ikemela.
311 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
312 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
GO RAROLLA DIPALORARA GO KAMANO
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše Barutwana ba letetšwegore ba rarolle dipalontšuka go šomiša mekgwanakgwana ye
di latelago ge o rarolla di latelago ge o rarolla elatelago:
Dithekniki
dipalorara le go hlaloša dipalorara le go hlaloša
tša go rarolla • dithalwa le ditlabakelo tša go swarega mohlala, dibaledi
tharollo ya marara: tharollo ya marara:
palorara • go aga le go hlahlamolla dinomoro
• dithalwa le ditlabakelo • dithalwa le ditlabakelo
tša go swarega mohlala, tša go swarega mohlala, • pedifatša le go ripagare
dibaledi dibaledi
MMETSE MPHATO WA 1-3
• methalopalo
• go aga le go hlahlamolla • go aga le go hlahlamolla
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2
dinomoro dinomoro
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare
• methalopalo • methalopalo
1.7 Rarolla mararantšu go Rarolla mararantšu go Go fapana eng go tšwa kotareng ya 2?
Go kamano le go hlatholla kamano le go hlatholla
Barutwana ba tšwela pele go šoma ka mehuta ye latelago ya mararantšuoa a
hlakantšha le tharollo ya gagwe go di tharollo ya gagwe go di
akareditšwego ka mo karolong ya 2, fela tlhahlamano ya dinomoro e oketšegile go
go ntšha palorara tša go akaretša palorara tša go akaretša
fihla ka 75.
go hlakantšha, go ntšha go hlakantšha, go ntšha ka
ka dikarabo tša go fihla dikarabo tša go fihla go 75 Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2
go 99.
1.8 Rarolla mararantšu go Rarolla mararantšu go Go fapana eng go tšwa katareng ya 1?
kamano le go hlatholla kamano le go hlatholla
Tlhakan- Barutwana ba tšwela pele go šoma ka mehuta ye latelago ya mararantšu ao a
tharollo ya gagwe go di tharollo ya gagwe go di
tšhopoeletšo akareditšwego ka mokgwa ka mo karolong ya 2, fela tlhahlamano ya dinomoro e
palorara tša go akaretša palorara tša go akaretša
go iša go go oketšegile go fihla ka 40.
go hlakantšha, go ntšha ka go hlakantšha, go ntšha ka
atiša
dikarabo tša go fihla go 50 dikarabo tša go fihla go 40 Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS ye 24)
NGWAGA
1.9 Rarolla le go hlatholla Rarolla le go hlatholla Mo kotareng ye barutwana ba tšwela pele go šoma ka dithalwa le ditlabakelo tša
ditharollo tša dipalorara tša ditharollo tša dipalorara tša go swarega go bontšha ditharollo tša bona.Mafokopalo a swanetše go šomišwa.
Go hlopha le
tirišo tše di akaretšago go tirišo tše di akaretšago go Barutwana batla šomiša go ntšhopoeletšo bontšha ka moo ba fihlilego go karabo
go abelana
abelana go go lekanago le abelana go go lekanago le
go išago go Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2
go hlopha go fihla go 99 le go hlopha go fihla go 75 le
go arola
dikarabo tše di akaretšago dikarabo tše di akaretšago
mašaledi mašaledi
1.10 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Nepišo ya marara ya palophatlo mo kotareng ye e tšwela pele go dumelela barutwana
Go abelana ditharollo tša marara a ditharollo tša marara a go:
go go tirišo ao a akaretšago go tirišo ao a akaretšago go
• abelana le go hlopha dilo ka go lekana;
lebišago go abelana ka go lekana go abelana ka go lekana go
dipalophatlo go lebišago go tharollo ye go lebišago go tharollo ye e • fa dikarolo tša dipalophatlo maina;
e akaretšago dipalophatlo akaretšago dipalophatlo tša
1 1 1 1 1 • hwetša dipalophatlo tša dilo ka moka;
tša unithari mohlala, 2, 4 unithari mohlala, 2, 4, 5 bj.bj.
1
, 5 bj.bj. • lemoga gore palophatlo ke karolo ya selo ka moka; le
• ngwala dipalophatlo bjalo ka teetharong.
Mo kotareng ye barutwana ba bolela maina a botharo le bohlano. Go bohlokwa gore
barutwana ba tsebišwe dipalophatlo tše dingwe kantle ga seripagare se tee le kotara
ye tee.
Mehlala ya marara ao a ka dirwago mo kotareng ye:
• Bagwera ba tshela ba abelana malekere a 7 ka go lekana.Thala seswantšho go
laetša karabo ya gago. Bapetša karabo ya gago le ya mogwera.
• Bagwera ba seswai ba abelana malekere a 9 ka go lekana. Thala seswantšho go
laetša karabo ya gago. Bapetša karabo ya gago le ya mogwera.
• Kotara ye 1.
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2
313 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
314 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
1.11 • Go lemoga le go • Go lemoga le go šupetša Mehlala ya marara ao a ka dirwago mo kotareng ye:
Tšhelete šupetša dikhoine tša dikhoine tša ka mo
• Barutwana 35 le morutiši o 1 ba tšea leeto la sekolo go ya bobolokelo bja tša
ka mo Afrika-Borwa Afrika-Borwa (5c,10c,
tlhago. Sekolo se lefela morutwana yo mongwe le yo mongwe R1.20 go morutwana
(5c,10c, 20c, 50c, R1, 20c, 50c, R1, R2, R5, le
go tsena ka bobolokelo bja tša tlhago. Go swanetše go lefša bokae?
R2, R5, le ditšhelete tša ditšhelete tša pampiri.
pampiri. R10, R20, R50) R10, R20, R50) • Ma Hewu o rekela lapa labo lofo tše 2 tša borotho tšatši le lengwe le le lengwe. Na
o šomiša bokae ka matšatši a 5?
• Go rarolla dipalorara • Go rarolla dipalorara
tša tšhelete tše di tša tšhelete tše di Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2
MMETSE MPHATO WA 1-3
akaretšago palomoka le akaretšago palomoka le
tšhentšhi go fihla go R tšhentšhi ka disente go
99 le ka disente go fihla fihla go 75c goba diranta
go 90c go fihla R 70
DIPALELO TŠE DI SEGO TŠA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Šomiša mekgwanakgwana Šomiša mekgwanakgwana Barutwana ba letetšwe go rarolla dipalelo tše di sego tša thewa mo go kamano ka go
Dithekniki ye e latelago ge o šoma ye e latelago ge o šoma šomiša mekgwanakgwana ye latelago:
(Mekgwa goba dipalelo: dipalelo:
mekgwana- • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
kgwana) • dithalwa le ditlabakelo • dithalwa le ditlabakelo
• Pedifatša le go ripagare
tša go swarega mohlala, tša go swarega mohlala,
dibaledi dibaledi • Methalopalo
• go aga le go hlahlamolla • go aga le go hlahlamolla Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2
dinomoro dinomoro
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare
• methalopalo • methalopalo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha le 99 • Hlakantšha le 75 Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2
Go • Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 75 Barutwana ba tšwela pele go hlahlamolla dinomoro le go hwetša boitshepo mo
hlakantšha mekgwanakgwana ya bona ya go rekhota.
le go ntšha • Šomiša maswao a • Šomiša maswao tše
maleba (+, -, =, ) maleba(+, -,=, ) Mekgwa ye e ka bontšhago dipalelo tša go hlakantšha le go ntšha:
• Itlwaetše dipofantšho tša • Itlwaetše dipofantšho tša Go hlahlamolla nomoro ka diripana tše nnyane go dira gore palelo e be bonolo
dinomoro go fihla go 20 dinomoro go fihla go 20
Šomiša tsebo ya kemapalo go hlahlamola dinomoro ka masome le metšo
Hlakantšha menopedi ka go hlahlamola bobedi bja dinomoro:
33 + 36 =
33 + 36= (30 + 3) + (30 + 6)
= (30 + 30) + (3 + 6)
= 60 + 9
= 69
Hlakantšha ka go tlhahlamolla nomoro e tee:
33 + 36 =
33 + (30 + 6)
33 + 30 → 63 + 6 = 69
Barutwana ba ka hlahlamolla nomoro ka mokgwa wo o laolegago go mo bona. Se se
ra goreba e dira ka mekgwa ya go fapana:
33 + 36 =
33 + (10 + 10 + 10 + 6)
33 + 10 → 43 + 10 → 53 + 10 → 63 + 6 = 69
Go ntšha
• Tlhahlamolla bobedi bja dinomoro
75–54 =
75–54 = (70 + 7)–(50 + 4)
315 = (70–50) + (7 – 4)
= 20 + 3
MMETSE MPHATO WA 1-3
= 23
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
316 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha le 99 • Hlakantšha le 75 • Go ntšha ka tlhahlamolla nomoro e tee
Go • Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 75 75–54 =
hlakantšha
le go ntšha • Šomiša maswao a • Šomiša maswao tše 75–(50 + 4)
maleba (+, -, =, ) maleba(+, -,=, )
75–50 → 27–4 = 23
• Itlwaetše dipofantšho tša • Itlwaetše dipofantšho tša
Letela gore barutwana ba ka hlahlamolla dinomoro ka mekgwana ye e fapanego go
dinomoro go fihla go 20 dinomoro go fihla go 20
dira palelo go ba bonolo:
MMETSE MPHATO WA 1-3
75–54 =
75–(20 + 20 + 10 + 6)
75–20 → 57 -20 → 37– 10 = 27– 4 = 23
Go hlahlamolla nomoro ka go e ripagare
59 + 12
59 + (6 + 6)
59 + 6 → 65 + 6 = 71
Go šomiša tsebo ye fetilego bjalo ka thekniki
Thekniki ye bontšhitšwego ka mo fase e dumelela barutwana gore palelo le kwešišo
ya dinomoro e be ya molao. Go tlwaetša dithekniki tše di lego ka mo fase go tla
hlohloletša barutwana go lebelela ditswalano magareng ga dinomoro le go ruta
barutwana gore ba ka šomiša tsebo ya bona go ba thuša go balela.
Go bala go ya pele le morago
68–59 =
Go bala pele go ya pele ka botee (ditee) tloga ka 59 ke mokgwanakgwana wa maleba
ka gore dinomoro di kgauswi le kgauswi.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Laetša kgauswi le pedifatšo
34 + 35 hlaloša gore ke pedifatšo ya 34 hlakantšha le 1 goba pedifatšo 35 ntšha 1
34 + 34 + 1
Barutwana ba ka rekhota mekgwanakgwana ya bona ka go šomiša mesebo:
34 + (30 + 4) + 1
34 + 30 → 64 + 4 → 68 + 1 = 69
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha le 99 • Hlakantšha le 75 Fetola nomoro go ya go palokatišanetšwa ya lesome gomme wa ntšha goba wa
Go hlakantšha
• Ntšha go tšwa go 99 • Ntšha go tšwa go 75
hlakantšha Bala go ya pele goba morago kgauswinyana le 10
le go ntšha • Šomiša maswao a • Šomiša maswao tše
maleba (+, -, =, ) maleba(+, -,=, ) 58 + 19 =
• Itlwaetše dipofantšho tša • Itlwaetše dipofantšho tša Mo barutwana ba swanetše go ipotša gore bana le kgetho tše pedi.
dinomoro go fihla go 20 dinomoro go fihla go 20
Go fetoša 58 goba 19 go ya kgauswi le palokatišanetšwa ya 10. Kgetho ke ya bona.
Palomoka e ka ngwalwa ka mokgwa wo: 58 + 19 = 58 + 20–1
58 + 20 → 78 –1 = 77
Barutwana ba bangwe ba ka hlahlamolla 20 ka di hlopa tše 2 tša 10 gore ba balele
gabotse
317 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
318 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
1.14 • Atiša dinomoro 1 go fihla • Atiša dinomoro 1 go fihla Go fapana eng go tswa go KOTARA YA 2?
Tlhakan- ka 10 ka 1, 2, 5, 3 le 4 ka 10 ka 1, 2, 5, 3 le 4
Mo nakong ya kotara ya boraro barutwana ba swanetše go tšwetša tsebo ya bona
tšhopoeletšo • Šomiša maswao a • Šomiša maswao a pele ka go ithuta ka katišo le go šomiša kriti ya katišo.
go iša go go maleba (+, x, =, ) maleba (+, x, =, )
atiša Ba tšwela pele go:
• rekhota ka mokgwa wo:
Sehlopa se 1 sa 2 ke 2 goba 1 atiša ka 2 ke 2 goba 1 x 2 = 2
MMETSE MPHATO WA 1-3
dihlopa tše 2 tša 2 ke 4 goba 2 atiša ka 2 ke 4 goba 2 x 2 = 4
dihlopa tša 3 tše 2 ke 6 goba 3 atiša ka 2 ke 6 goba 3 x 2 = 6
Mo kotareng ye barutwana ba thoma go atiša ka 4. Go atiša 2 le 5 go tšwela pele go
tlwaetšwa.
Diswantšho tše ntši tša katišo di swanetše go tšwela pele go fiwa gomme go
barutwana ba rekhotwa go go ntši go swanetše go dirwa ka mo phapošing. Kwešišo e
ka teefatšwa ka mešongwana ya ka phapošing. Methalopalo, diflotaekramo le ditafola
di ka šomišwa go godiša kwešišo ya diophareišene. Barutwana ba swanetše go fiwa
mafokopalo gore ba a feleletše, bjalo ka:
6x2=
5x7=
4x6=
Barutwana ba swanetše go šomiša kriti ya katišo go hwetša dikarabo. Se se tla ba
thuša go bala le go kwešiša tafola le go kwešiša dintlha tša katišo.
× 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
2 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
4 4 8 12 14 20 24 28 32 26 40
5 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.16 Temogopalo: Temogopalo: Mehlala ya dipotšišo tše di ka botšišwago:
Mmetse wa tlhahlamano ya 99 tlhahlamano ya 75
Temogopalo:
hlogo • Beakanya sehlopha • Beakanya sehlopha
Mainapalo le dikapalo
sa dinomoro tše di sa dinomoro tše di
kgethilwego. kgethilwego. Swarela karata godimo goba ba ngwala mainapalo. Kgetha morutwana go ngwala
dinomoro tše di nyalelanago
• Bapetša dinomoro go • Bapetša dinomoro go
fihla ka 75 gomme o fihla ka 75 gomme o Feta goba nnyane
bolele gore ke dife tše bolele gore ke dife tše
Ke eng
e lego tše fetago goba e lego tše fetago goba
di fetwago ke 1,2,3,4,5 di fetwago ke 1,2,3,4,5 • 1 fetwa ke 45
le 10. le 10.
• 1 feta 69
Gopola ka lebelo: Gopola ka lebelo:
• 5 gannyane go 36
• Gopola dintlha tša go • Gopola dintlha tša go
hlakantšha le go ntšha hlakantšha le go ntšha • 10 go feta 30
go fihla ka 20 go fihla ka 15 Ke hlaka efe ya bo5 ya alfabete?
• Hlakantšha goba ntšha • Hlakantšha goba ntšha Ke kgwedi efe ya bo9 ngwaga?
dipalokatišanetšwa tša dipalokatišanetšwa tša
10 go tloga go 0 go fihla 10 go tloga go 0 go fihla Beakanya le go bapetša
ka 100 ka 50 Ke eng ya go feta: 21 goba 171?
Mekgwanakgwana ya Mekgwanakgwana ya Mphe nomoro ye nngwe le ye nngwe magareng ga 154 le 159.
palelo hlogo
Dintlha tša go hlakantšha le ntšha:
Šomiša mekgwanakgwana Šomiša mekgwanakgwana
palelo go hlakantšha le go ya go bala go hlakantšha le • Tseba ka hlogo dipofantšho tša dinomoro tša go hlakantšha le go ntšha go fihla ka
ntšha ka tshwanelo: go ntšha ka tshwanelo: 20.
• Bea palo ye kgolwane • Bea palo ye kgolwane Mohlala:
pele gore o bale go ya pele gore o bale go ya + = 20
pele goba morago pele goba morago
+ = 16
• Mothalopalo • Mothalopalo
18 = -
• Go pedifatša le go • Go pedifatša le go
ripagare ripagare
• Aga le go hlahlamolla. • Aga le go hlahlamolla.
319 • Šomiša tswalano • Šomiša tswalano
magareng ga go magareng ga go
hlakantšha le go ntšha hlakantšha le go ntšha
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
320 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
1.16 Temogopalo: Temogopalo: Hlakantšha le go ntšha dintlha tša dinomoro tša 15. Mohlala:
Mmetse wa tlhahlamano ya 99 tlhahlamano 75
1 + 14 = 15 14 + 1 = 15
hlogo • Beakanya sehlopha • Beakanya sehlopha
2 + 13 = 12 13 + 2 = 15
sa dinomoro tše di sa dinomoro tše di
kgethilwego. kgethilwego.
15–4 = 11 15–11 = 4
• Bapetša dinomoro go • Bapetša dinomoro go
15–5 = 10 15–10 = 5
fihla ka 75 gomme o fihla ka 75 gomme o
bolele gore ke dife tše bolele gore ke dife tše Ka pela gopola go hlakantšha ka pedifatšo go fihla ka 15. Se se ka akaretša dintlha
MMETSE MPHATO WA 1-3
e lego tše fetago goba e lego tše fetago goba tša go ntšha tše di sepelelanago
di fetwago ke 1,2,3,4,5 di fetwago ke 1,2,3,4,5
le 10. le 10. • 1+1=2
Gopola ka lebelo: Gopola ka lebelo: • 2+2=4
• Gopola dintlha tša go • Gopola dintlha tša go • 3+3=6
hlakantšha le go ntšha hlakantšha le go ntšha • 4+4=8
go fihla ka 20 go fihla ka 15
Mpontšhe nomoro ye re ka e hlakantšhago le tše di latelago tša re fa 15 (ka go
• Hlakantšha goba ntšha • Hlakantšha goba ntšha ngwala goba go šomiša dikarata tša kemapalo goba dikarata tša folarete)
dipalokatišanetšwa tša dipalokatišanetšwa tša
10 go tloga go 0 go fihla 10 go tloga go 0 go fihla • 8
ka 100 ka 50 • 2
Mekgwanakgwana ya Mekgwanakgwana ya • 9
palelo hlogo
Mpontšhe nomoro ye e šalago ge go ntšhwa.. mo go 15 ((ka go ngwala goba go
Šomisa mekgwanakgwana Šomiša mekgwanakgwana šomiša dikarata tša kemapalo goba dikarata tša folate)
palelo go hlakantšha le go ya go bala go hlakantšha le
ntšha ka tshwanelo: go ntšha ka tshwanelo: • 5
• Bea palo ye kgolwane • Bea palo ye kgolwane • 13
pele gore o bale go ya pele gore o bale go ya • 0
pele goba morago pele goba morago
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mekgwanakgwana ya palelo:
• Mothalopalo • Mothalopalo
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2.
• Go pedifatša le go • Go pedifatša le go
ripagare ripagare
• Aga le go hlahlamolla. • Aga le go hlahlamolla.
• Šomiša tswalano • Šomiša tswalano
magareng ga go magareng ga go
hlakantšha le go ntšha hlakantšha le go ntšha
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.17 • Šomiša le go fa • Šomiša le go fa Go fapana eng go tšwa go KOTARA YA 2?
Palophatlo dipalophatlo maina dipalophatlo maina
Mo kotareng ye barutwana ba swanetše go šetša gore maina a dipalophatlo a
mo dikamanong tše mo dikamanong tše
tswalana bjang le maina a diripa tšeo di lekanago tša selo seo se arotšwego ka diripa.
tlwaelegilego bjalo ka tlwaelegilego bjalo ka
Ditaekramo tša go fapana di ka šomišwa go tiišeletša kwešišo.
diripagare, dikotara, diripagare, dikotara,
teetharong, le teehlanong teetharong, le teehlanong Mohlala:
• Lemoga dipalophatlo • Lemoga dipalophatlo
mo go sebopego sa mo go sebopego sa
ditaekramo ditaekramo
• Ngwala dipalophatlo • Ngwala dipalophatlo
bjalo ka seripagare se 1, bjalo ka seripa se 1, 2 Mohuta wa dipotšišo tše di latelago doka botšišwa:
2 tharong tharong.
Ke diripa tše kae tše dilekanago?
Seripa se sengwe le se sengwe se bitšwa eng?
Ke diripa tše kae tše di lekanago?
Seripa se sengwe le se sengwe se bitšwa eng?
Ke diripa tše kae tše di lekanago?
Seripa se sengwe le se sengwe se bitšwa eng?
Mehuta ye ya mešongwana e hlohleletša:
• Go tseba gore dipalophatlo ke diripa tša go lekana
• Laetša dikarolo tša dipalophatlo; le
• Go fa dipalophatlo maina.
Go ngwala
Gare tsebiše barutwana go ngwala dikapalo tša dipalophatlo. Barutwana ba ithuta go
fa dipalophatlo maina bjalo ka kotara, teehlano bj, bj.
321 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 3
2. DIPATRONE, DIFANKŠENE LE ALTŠEBRA
322 DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
2.1 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Tšwelapele go fa barutwana tlhahlamano ya dipatrone ya go swana mo go Kotara ya Thutišo ye 1
Dipatrone hlaloša hlaloša 2. Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 2.
tša tšeometri Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Dumelela barutwana gore ba kopolla pele, morago ba katološe le go hlaloša
hlaloša ka mantšu hlaloša ka mantšu dipatrone tša bona. Go fihla bjale barutwana ba swanetše go kgona go hlaloša
dipatrone ntle le thušo ya dipotšišo tlhahlo.Tšwelang pele go ithuta polelo ye e tlago
• dipatrone tše bonolo ye • dipatrone tše bonolo ye
MMETSE MPHATO WA 1-3
go ba kgontšha go hlaloša dipatrone.
dirilwego ka dilo tša go dirilwego ka dilo tša go
bonwa. bonwa.
• dipatrone tše bonolo tše • dipatrone tše bonolo tše
di dirilwego ka methalo, di dirilwego ka methalo,
dibopego goba dilo. dibopego goba dilo.
Hlama dipatrone Hlama dipatrone tša
tša gagwe tša tšeometri gagwe
• ka dilo tša sebopego Hlama dipatrone tša gagwe
tša tšeometri
• ka go thala methalo,
dibopego goba dilo. • ka dilo tša sebopego
Dipatrone tikologong ka • ka go thala methalo,
moka ya ya rena dibopego goba dilo.
Laetša, hlaloša ka mantšu
le go kopolla dipatrone tša
tšeometri
• tša tlhago
• go tšwa bophelong bja
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
sebjalobjalo
• go tšwa setšsong sa
rena.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS
ye 24)
NGWAGA
2.2 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 1, fela katološa tlhahlamano ya dinomoro Didithutišo tše 3
Dipatronepalo hlaloša hlaloša fihla ka 180.
Khophi, katološa le go Khophi, katološa le go
hlaloša tatelano ye bonolo hlaloša tatelano ye bonolo
ya dinomorogo fihla ka ya dinomoro go fihla ka
bonnyane bja go fihla ka 180.
200.
Tatelano e swanetše go
Hlama dipatrone tša bontšha go bala go ya pele
gagwe le go bala go ya morago
go:
Hlama dipatronepalo tša
gagwe • Bo1go tšwa go nomoro
ye nngwe le ye nngwe
magareng ga 0 le180
• Bo l0 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 10
magareng ga 0 le 180
• Bo5 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 5
magareng ga 0 le 180
• Bo2 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 2
magareng ga 0 le 180
• bo3 le bo4 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya
3 le 4 magareng ga 0 le
180
Hlama dipatronepalo tša
gagwe
323 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 3
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
324
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
YA 3 metsotso ye 24)
NGWAGA
3.1 Polelo ya go laetša Polelo ya go laetša Nepišo ye e šišintšwego ya Kotara ya 3:Boemo le dipono Thutišoe 1
boemo boemo
Boemo, Go fapana eng go tšwa go mphato wa 1?
tsebišo le Hlalosa boemo a selo Nyalantšha dipono tša
Ka go Mphato wa 2barutwana ba itlwaetša le go teefatša se ba ithutilego ka ga go
dipono go se sengwemohlala, go fapana tša dilo tša ka
nyalantšha dipono tša go fapana tša dilo tša ka mehla.
godimo ga, pele ga, ka mehla
MMETSE MPHATO WA 1-3
morago, letsogong la go Boemo le ditšhupetšo
Boemo le dipono
ja, la nngele, godimo,
Boemo le dipono
fase,kgauswi le. Nyalantšha diponotša
go fapana tša dilo tša ka Barutwana ka go Sehlopha sa Motheo bahloka go kwešiša gore dilo di lebelelega di
Boemo le dipono
mehla fapana ge ba di lebelela go tšwa maemong a go fapana. Ba se lebale gore dilo tša go
Nyalantšha dipono tša swana le difatanaga di lebelelega e le tše nnyane ge o di bona di le kgole. Ge barutwana
Boemo le ditšhupetšo
go fapana tša dilo tša ka ba ntše ba šoma kudu ka dipuku le dithalwa ka gare ga dipuku, ba swanetše go kwešiša
mehla Latela ditšhupetšo go gore ke ka lebaka bokapele bja selo bo bonala bo le bjo bogolwane go feta bokamorago
dikologa phapoši. bja se sengwe. Ka nako ya se hlopha se se nepišitšwego barutwana ba ka itemogela ka
Boemo le ditšhupetšo
go bea matsogo a bona mo pele ga bona, pono go thibela pono ya dilo tše kgolo tšeo di
Latela ditšhupetšo go lego kgole.
dikologa phapoši.
Ka Mphato wa 2 barutwana ba swanetše go fiwa mešomo yeo ba ka nyalantšhago
dipono tša go fapana. (dipono go tšwa ka godimo, dipono go tšwa ka mathoko, dipono go
tšwa ka pele,) tša dilo tša go fapana tša ka mehla.
Bofelong se se tla thuša barutwana go tlhatholla dilo tša dithalwa tša tšeometri tšeo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO dirilwego go tšwa mahlakoreng a go fapana.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
CAPS
YA 3 metsotso ye 24)
NGWAGA
3.2 Mehutahuta ya dilo Mehutahuta ya dilo Ke eng se se swa mo Kotareng ya 3: Dithutišo tše 2
Dilo tša mahla- Lemoga le go fa maina a Lemoga le go fa maina a Dilintara di okeditšwe mo go dilo
koretharo dilo tša mahlakoretharo dilo tša mahlakoretharo Dilo tša mahlakoretharo mo go Mphato wa 2
ka mo phapošing le mo ka mo phapošing le mo Barutwana ba šoma ka
diswantšhong diswantšhong
• dikgwele le dilo tša go bopega bjalo ka dikgwele;
• dibopego tša kgwele • dibopego tša kgwele • disilintere le dilo tša go bopega bjalo ka disilintere; le
(dinkgokolo) (dinkgokolo)
• mapokisi a go fappana le dilo tša go ba le sebopego sa prisimi ya khutlonnethwii goba
• dibopego tša lepokisi • dibopego tša lepokisi mapokisi a sekwere/dikhupu.
• diselintere • diselintere Nepišo go diponagalo tša dilo tša mahlakoretharo: go kgokologa le go thedimoga.
Se ke tšwelopele ya seo ba se dirilego ka mphato wa 1 kotara ya pele, bjale re akareditše
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
le selintere.
Hlaloša beakanya le Hlaloša beakanya le
go bapetša dilo tša go bapetša dilo tša
mahlakoretharo go ya ka mahlakoretharo go ya ka
• bogolo • bogolo
• dilo tša go kgokologa • dilo tša go kgokologa Barutwana ba ka nyakišiša gape gore ba ka kgona go dira mokgobo wa ditora ka go
• dilo tša go thelela • dilo tša go thelela šomiša fela dikgwele fela, goba mapokisi fela, diselintere fela.
Mešongwana ye e
nepišitšwego
Lemoga le go aga dilo
tša mahlakoretharo
tše di filwego ka go
šomiša dimateriele
wa go swarega bjalo
ka dibopego tša Lemoga le go fa maina dikgwele(dinkgokolo) le mapokisi (diprisimi) le diselintere.
mahlakorepedi tše di
Barutwana ba tšwela pele go fa maina, beakanya lego hlopha dilo, fela gabjale go
ripilwego, diploko tša
okeditšwe ka disilintere. Barutwana ba swanetše go fiwa mehutahuta ya dilo go šoma ka
go aga, tšhomišogape
dibopego bjalo ka:
dikhiti tša go aga le dilo
tša mahlakoretharo tša • dikgokolo, mohlala,dikgwele tša bogolo bja go fapana, mabolo, dinamune bj,bj;
tšeometri tše dingwe. • diprisima, mohlala, diploko, ditena, mapokisi a bogolo bja go fapana, mohlala,
mapokisa la mankgwari, mapokisi a disirele, mapokisi a tee, mapokisi a sesepe sa
meno; le
325
• Disilintere go akaretšwa disilintere tše telele le tše tshese,mohlala, diripa tša diphaephe
tša sebopego sa seselintere:matsogo a ka gare a khatepoto tša mpidikane wa ditoulo
MMETSE MPHATO WA 1-3
goba dipampiri tša ka ntlwaneng; le disilintere tše kopana le tše di bulegilego, mohlala,
maleke a dipholeše le maleke a sneifi, bj.bj.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
326 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
YA 3 metsotso ye 24)
NGWAGA
3.2 Mehutahuta ya dilo Mehutahuta ya dilo Barutwana ba ka hwetša dilo tšeo di bopegilego bjalo ka kgwele (kgokolo), goba Dithutišo tše 2
tše di bopegilego bjalo ka lepokisi goba tše di bopegilego bjalo ka selintere ge ba
Dilo tša mahla- Lemoga le go fa maina a Lemoga le go fa maina a
filwe kgoboketšo ya dilo. Barutwana ba ka hwetša goba go bontšha dibopego tše di
koretharo dilo tša mahlakoretharo dilo tša mahlakoretharo
bopegilego bjalo ka mapokisi (diprisima) ka phapošing, mohlala: ‘’boleke bjo bja kofi bo
ka mo phapošing le mo ka mo phapošing le mo
bopegile bjalo ka selintere’’.
diswantšhong diswantšhong
Ka nako ya go ikemela barutwana ba ka tšwela pele go
• dibopego tšakgwele • dibopego tša
(dinkgokolo) kgwele(dinkgokolo) • aga ka dilo; le
MMETSE MPHATO WA 1-3
• dibopego tša lepokisi • dibopego tša lepokisi • bopa dikgwele, disilintere le dibopego tša lepokisi ka letsopa goba tege ya go bapala.
• diselintere • diselintere Mešomo ya go ngwalwa
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo Lege mošomo wo montši wa mahlakoretharo o dirwa ka tlwaetšo, mošomo o swanetše
go teefatšwa ka mešomo ya go ngwalwa.
Hlaloša beakanya le Hlaloša beakanya le
go bapetša dilo tša go bapetša dilo tša Polelo
mahlakoretharo go ya ka mahlakoretharo go ya ka
Tšwela pele go godiša bokgoni bja barutwana bja go bolela ka dilo tša mahlakoretharo.
• bogolo • bogolo Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 1.
• dilo tša go kgokologa • dilo tša go kgokologa
• dilo tša go thelela • dilo tša go thelela
Mešongwana ye e
nepišitšwego
Lemoga le go aga dilo
tša mahlakoretharo
tše di filwego kago
šomiša dimateriele
wa go swarega bjalo
ka dibopego tša
mahlakorepedi tše di
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ripilwego, diploko tša
go aga, tšhomišogape
dikhiti tša go aga le dilo
tša mahlakoretharo tša
tšeometri tše dingwe.
DIKGOPOLO LE KABO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A tša iri ye le
CAPS
YA 3 metsotso ye 24)
NGWAGA
3.3 Mehutahuta ya Ga go nepišo ye e itšego ye e šišintšwego ya dibopego tša mahlakorepedi mo kotareng ya 2. L ege go le bjalo,mošomo wa dibopego tša
Dibopego tša dibopego mahlakorepedi o ka teefatšwa ka mešomo ya go ngwalwaka nako ya mošomo wa go ikemela. Barutwana ba ka tšwela pele ka go dira
mahlakorepedi diswantšho tša dibopego tša mahlakorepedi tša tšeometri ka nako ya mošomo wa go ikemela goba ka nako ya bokgabo le setšo.
Lemoga le fa maina
a dibopego tša
mahlakorepedi
• didiko
• dikhutlotharo
• dikwere
• dikhutlonnethwii
Diponagalo tša
dibopego
Hlaloša, beakanya le go
bapetša dibopego tša
mahlakorepedi go ya ka:
• bogolo
• mmala
• sebopego
• mahlakore thwii
• mahlakore a kgokolo
327 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATOWA 2 KOTARA YA 3
4. KELO
328 DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Barutwana ba tšwela pele go itlwaetša go bolela ka kabo ya nako le go latelantšha Didithutišo tše 3
Nako nako.
• Tseba matšatši a beke • Tseba matšatši a beke
Ka nako ya go ruta barutwana ka moka le nako ya dihlopa, barutwana ba tswelapele
• Tseba dikgwedi tša • Tseba dikgwedi tša
go bolela ka matšatši a beke le dikgwedi tša ngwaga le tšatšikgwedi la tšatši leo
ngwaga ngwaga
le matšatši a pele ga letšatši leo le matšatši ao a tlago. Barutwana ba tlwaela
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bea matšatši a • Bea matšatši a matswalo, ditshupamabaka ka go bea ka mehla.
matswalo, meletlo ya meletlo ya sedumedi,
• matšatši a matswalo
sedumedi, matšatši a matšatši a setšhaba a
setšhaba a maikhutšo, maikhutšo, ditiragalo • meletlo ya sedumedi
ditiragalo tša histori, tša histori, ditiragalo
• ditiragalo tša histori
ditiragalo tša sekolo mo tša sekolo mo go
go tšhupamabaka tšhupamabaka • ditiragalo tša sekolo
• Bolela nako ya diiri tše l2 • Bolela nako ya diiri tše • matšatši a setšhaba amaikhutšo mo go tšhupamabaka.
ka diiri, diripagare tša diiri l2 ka diiri, diripagare tša
Ka nako ya go mošomo wa ikemela barutwana ba tswela pele ka go bea dilo tše di
le dikotara tša diiri diiri le dikotara tša diiri
diregago maphelong a bona ka tatelano le go latelantšha ditiragalo tša diswantšhoka
mo go sešupanako sa
Balela botelele bja nako tatelano. Barutwana bašomagape ka mešomo ye e tswalanago le go bolela nako ka
manakana.
le nako ye e fetilego. diiri le diripagare tša diiri.
Balela botelele bja nako le
Šomiša sešupamabaka go Ke eng se se fapanego go tšwa go Kotara ya 2?
nako ye e fetilego.
bala le go hlalosa botelele
• Go bolela nako ka diiri, diripagare le dikotara tša diiri.
bja nako ka matšatši goba Šomiša sešupamabaka go
ka dibeke bala le go hlaloša botelele Nepišo mo go Kotara ya 3 ke go bolela nako ka diiri le diripagare tša diiri le dikotara
bja nako ka matšatši goba tša diiri ka go šomiša sešupanako sa manakana. Se se ka ba nepo ya thutišo tše
Šomiša sešupanako go
ka dibeke pedi.
bala botelele bja nako ka
diiri, seripa sa iri le kotara Šomiša sešupanako go bala Go bolela ka nako go swanetšwe gore go itlwaetšwe mo kotareng ka mokgwa wa go
ya iri. botelele bja nako ka diiri, tšwelela.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
seripa sa iri le kotara ya iri.
Mohlala,barutwana ba ka laelwa go bolela nako ya ge sekolo se thoma, nako ya go
ikhutša le nako ya go ya gae goba go tloga go thutišo ye nngwe go ya go ye nngwe.
Kgetha nako mo sešupanako se laetšago iri goba seripagare sa iri goba kotara ya
iri. Go na le mohola go ba le sešupanako se segolo se se šomago se se beilwe mo
phapošing gore barutwana ba šupe mo go sona. Barutwana ba ka dira dimotlolo
tša dišupanako. O ka ba laela gore ba go laetše dinako tša go fapana, mohlala,
“mpontšhe iri ya 10. Mpontšhe nako ye etla bego e le yona pele ga kotara ya iri".
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS
ye 24)
NGWAGA
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Barutwana ba swanetše go dira gape dipalelo ka go šomiša sešupanako, mohlala, Dithutišo tše 3
Nako ba swanetše go bontšha gore nako ke 12 gare ga mosegare, ba botšiše gore
• Tseba matšatši a beke • Tseba matšatši a beke
e tla be e le nako mang ka morago ga nako ya diiri tše 3. Ba šutiša manakana
• Tseba dikgwedi tša • Tseba dikgwedi tša a dišupanako tša bona (goba ba lebelela sešupanako sa ka phapošing goba
ngwaga ngwaga seswantšho sa sešupanako) go balela karabo ya bona. Barutwana ga seba letelwa
go balela botelele bja nako ka diiri goba diripagare tša diiri a se na sefahlego sa
• Bea matšatši a • Bea matšatši a matswalo,
sešupanako.
matswalo, meletlo ya meletlo ya sedumedi,
sedumedi, matšatši a matšatši a setšhaba a • Šomiša ditšupamabaka go balela le go hlaloša botelele bja nako ka matšatši goba
setšhaba a maikhutšo, maikhutšo, ditiragalo dibeke.
ditiragalo tša histori, tša histori, ditiragalo
Barutwana ba nepiša mo go baleng ditšhupamabaka. Ba ithuta go hwetša le go
ditiragalo tša sekolo mo tša sekolo mo go
famatšatšikgwedi ao a itšeng.
go tšhupamabaka tšhupamabaka
Barutwana ba balela ka šoma botelele bja nako ka matšatši goba dibeke ba
• Bolela nako ya diiri tše l2 • Bolela nako ya diiri tše
lebeletše tšhupamabaka.
ka diiri, diripagare tša diiri l2 ka diiri, diripagare tša
le dikotara tša diiri diiri le dikotara tša diiri Barutwana ga ba letelwa go fetola nako magareng ga dibeke le matšatši
mo go sešupanako sa
Balela botelele bja nako Ga ba swanela go dira dipalelo tše di akaretšago go balela nako magareng ga
manakana.
le nako ye e fetilego. matšatšikgwedi ge ba se na tšhupamabaka.
Balela botelele bja nako le
Šomiša sešupamabaka go
nako ye e fetilego.
bala le go hlaloša botelele
bja nako ka matšatši goba Šomiša sešupamabaka go
ka dibeke bala le go hlaloša botelele
bja nako ka matšatši goba
Šomiša sešupanako go
ka dibeke
bala botelele bja nako ka
diiri, seripa sa iri le kotara Šomiša sešupanako go bala
ya iri. botelele bja nako ka diiri,
seripa sa iri le kotara ya iri.
329 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
330 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
4.2 Go ela go go sego gwa Mo kotareng ya 1 go be šišintšwe gore barutwana ba nepiše mo go go akanya, go ela, go bapetša le rekhota botelele, bophara le
Botelele semmušo bogodimo ka diyuniti tše di sego tša semmušo, eupša ba dire gape le go akanya, go ela, go bapetša le rekhota dikelo ka dimetara.
• Akanya, ela, bepetša, Mehuta a ye ka moka ya go ela botelele e ka tlwaetšwa ka nako ya go ikemela mo kotareng ka moka. Mešomo ka moka e swanetšwe
beakanya le go rekhota go rekhotwa.
botelele ka go šomiša Go ela botelele bjalo ka kamano ya go rarolla dipalorara le dipalelo
dikelo tše e sego tša
Mo nakong yeo e beetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka rarolla dipalorara
motheo mohlala: go
ela ka diatla, go ela ka tše di šomišago dikamano tša
MMETSE MPHATO WA 1-3
dikgato tša maoto, go ela • kelo ye e sego ya semmušo ya botelele, mohlala: ke dikgato tše 27 go fihla mo kantorong, ke dikgato tše 36 go fihla seferong. Ke
ka botelele bja phensele, bokgole bjo bo kaakang go fihla seferong?
dibaledi,bj.bj
• go ela botelele ka dimetara.
• Hlaloša botelele bja dilo
Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro mo kotareng, go tee mehuta ya dipalorara tše di lebanego le kotara
ka go bala le go bolela
gore diyuniti tše di sego
tša semmušo ke tše
telele bokaakang
• Šomiša polelo go bolela
ka go papetšo mohlala:
teletšana, kopananyana,
bopharanyana
Go tsebiša go ela gwa
semmušo
Akanya, ela,
bapetša,beakanya le go
rekhota botelele ka go
šomiša dimetara (e ka ba
dirula tša metara, lenti
la botelele bja metara)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
bjalo yuniti ya motheo ya
botelele.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS
ye 24)
NGWAGA
4.3 Go ela go go sego gwa Barutwana ba ka tšwela pele go itlwaetša go akanya, go ela, go bapetša le go rekhota boima ka go šomiša kelo ye e sego ya semmušo
Boima semmušo le tekanyo ya kelo ka nako ya mošomo wa ya go ikemela.
• Akanya, ela, bapetša, Go ela botelele bjalo ka kamano ya go rarolla dipalorara le dipalelo
beakanya le go rekhota
Ka nako yeo e filwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka rarolla dipalorara
boima ka go šomiša
dikelo tše e sego tša tše di šomišago dikamano tša:
motheo le go lekalekanya
• kelo ye e sego ya semmušo ya boima, le
mohlala,: diploko, ditena,
bj.bj • go ela boima ka dikhilokramo.
• Šomiša polelo go Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro mo kotareng, go tee mehutahuta ya dipalorara tše di lebanego le kotara
bapetša, mohlala: bofefo,
boima, boimaima.
Tsebišo ya kelo ya
semmušo
Go tsebatša go ela gwa
semmušo
• Bapetša, beakanya
le go rekhota boima
bja direkišwa tšeo
di phuthetšwego le
boima bja tšona bjo
bo ngwadilwego ka
dikhilokramo mohlala:
dikhilokramo tše 2 tša
reisi le khilokramo ye 1
yaflouru.
• Ela boima bja bona
ka dikhilokramo ka
go šomiša sekala sa
phapoši ya bohlapelo
331 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
332 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
4.4 Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya Go ela methamo ya go tswalana le tharollo ya marara le le go balela Dithutišo tše 3
Mothamo/ semmušo semmušo Mo nakong yeo e abetšwego dinomoro, tirišo le tswalano barutwana ba ka rarolla
bolumo • Akanya le go ela, • Akanya le go ela, bapetša marara ka tšhomšo ya o šomiša dikomiki tše pedi go dira phuting. kelo ye e sego ya
bapetša le go beakanya le go beakanya mothamo semmušo ya mothamo le bolumo, mohlala: Motlatšo o šomiša dikomiki tše pedi go
mothamo wa ditšhelo wa ditšhelo (k.g.r dira phuting. Ge a oketša resepi gabedi o tla hloka lebese le le kaakang?
(k.g.r bokaalo bjoo bokaalo bjoo setšhelo Hlokomela dinomoro tša molokoloko tše di swanetšego kotara ye, le molokoloko wa
setšhelo se ka bo se ka bo swarago ge se mehuta ya marara ya kotara ye.
swarago ge se tladitšwe) tladitšwe) goba bolumo Go fapana eng go tšwa Mphato wa 1
goba bolumo ka gare ga ka gare ga ditšhelo ka go Mo go Mphato wa 1 go šišintšwe gore barutwana ba nepiše mo go:
MMETSE MPHATO WA 1-3
ditšhelo ka go šomiša šomiša dikelo tše e sego • Go tšwetša pele polelo go bolela ka phapano ka go bolomu.
dikelo tše e sego tša tša motheo, mohlala, • Go bapetša bolomu go ditšhelo tša go swana,
motheo, mohlala, malepola le dikomiki • Go bapetša bolomu go ditšhelo tša go lebelelega di fapana kudu ka bophara le
malepola le dikomiki • Hlaloša mothamo wa bosese.
• Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go bala le • Go ela bolumo le mothamo ka diyuniti tše e sego tša motheo
setšhelo ka go bala le go bolela gore setšhelo Mo go Mphato wa 2 barutwana ba tšwela pele go nepiša mo go direng kelo ye e
go bolela gore setšhelo se ka tšea diyuniti tše sego ya semmušo ka diyuniti tše se go tša motheo tša bolumo
se ka tšea diyuniti tše e sego tša semmušo Barutwana ba godiša kwešišo gore litara ye 1 ke ye kaakang.
e sego tša semmušo tše kae gore se tlale, Mothamo ke eng? Bolumo keng?
tše kae gore se tlale, mohlala,lebotlelo le na Mothamo ke bokaalo bjo selo se ka kgonago go bo rwala (bokaalo bja sekgoba ka
mohlala,lebotlelo le na le mothamo wa dikomiki gare ga selo).
le mothamo wa dikomiki tše 4. Bolumo ke bokaalo bja se kgoba seo selo se se tšeago.
tše nne. Tsebišo ya kelo ya Ka go realo lebotlelo le ka ba le mothamo wa litara ye 1, fela ka nako yengwe le ka
Tsebiša ya kelo ya semmušo no se tlatšwe go fihla ka mothamo, mohlala, le ka ba le seela sa bolumo ya komiki
semmušo Akanya, ela, bapetša le go ye tee.
• Akanya, ela, bapetša, beakanya rekhota mothamo
beakanya le go rekhota wa dilo ka dilitara ka go
mothamo wa dilo ka go šomiša.
ela ka dilitara. • Mabotlelo a go ba le
• Bapetša, beakanya le mothamo wa litara e 1
go rekhota mothamo • Jeke ya go ela ena le
wa direkišwa tšeo di methalo le dinomoro ka
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
phuthetšwego wo o dilitara.
ngwadilwego ka dilitara, • Bapetša, beakanya le
mohlala, dilitara tše 2 go rekhota mothamo
tša maswi, litara ye 1 ya wa direkišwa tšeo di
senotšididi, dilitara tše 5 phuthetšwego wo o
tša pente ngwadilwego ka dilitara,
mohlala, dilitara tše 2
tša maswi, litara ye 1 ya
senotšididi, dilitara tše 5
tša pente
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3
CAPS
ye 24)
NGWAGA
4.4 Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya semmušo ya mothamo go šomišwa diyuniti tše e sego tša Dithutišo tše 3
Mothamo/ semmušo semmušo motheo
bolumo • Akanya le go ela, • Akanya le go ela, bapetša Barutwana ba ka ithuta metheo le ditlwaetšo tša kelo ka go šomišwa diyuniti tše e
bapetša le go beakanya le go beakanya mothamo sego tša motheo. Go ela ka diyuniti tše e sego tša motheo go se tšeelwe fase go go
mothamo wa ditšhelo wa ditšhelo (k.g.r ela ka diyuniti tša motheo.
(k.g.r bokaalo bjoo bokaalo bjoo setšhelo Barutwana ba swanetše go hwetša sebaka sa go ela bolumo/mothamo ka go
setšhelo se ka bo se ka bo swarago ge se šomiša mehuta ya dilo bjalo ka diyuniti tšeo e sego tša semmušo, mohlala: komiki
swarago ge se tladitšwe) tladitšwe) goba bolumo (e sego dikomiki tša go ela), mahwana (e sego mahwana a go ela), dikhurumelo
goba bolumo ka gare ga ka gare ga ditšhelo ka go tša mabotlelo a dilitara tše 2 tša maswi, ditshitswana tše nnyane le mabotlelo a
ditšhelo ka go šomiša šomiša dikelo tše e sego mannyane, bj, bj.
dikelo tše e sego tša tša motheo, mohlala, Go ela bolumo/mothamo ka go šomiša diyuniti tše e sego tša motheo go akaretša
motheo, mohlala, malepola le dikomiki go bala gore ke makga a makae go tlatša le go tšhela go tšwa go yuniti ye e
malepola le dikomiki • Hlaloša mothamo wa kgethilwego go fihlela o fihlelela mothamo/bolumo yeo e nyakegago.
• Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go bala le Barutwana ba swanetše go rutwa ka mehla go ngwala yuniti, mohlala: go na le
setšhelo ka go bala le go bolela gore setšhelo mahwana a a tee a 48 a meetse ka gare ga lebotlolo goba go na le meetse ao a ka
go bolela gore setšhelo se ka tšea diyuniti tše se tlalego komiki ka gare ga lebotlolo.
se ka tšea diyuniti tše e sego tša semmušo
Ge barutwana ba šetše ba etše ka yuniti ye nngwe le ye nngwe makga a mmalwa,
e sego tša semmušo tše kae gore se tlale,
ba swanetše go akanya ba ka mothamo /bolumo ba somiša yuniti ya go swana. Go
tše kae gore se tlale, mohlala,lebotlelo le na
akanya pele go ela go bohlokwa, fela seo se ka dirwa ge barutwana ba šetše ba
mohlala,lebotlelo le na le mothamo wa dikomiki
tseba go ela ka yuniti.
le mothamo wa dikomiki tše 4.
tše nne. Barutwana ba swanetšwe go rutwa gore ba ka bapetša mothamo goba bolumo ge
Tsebišo ya kelo ya
fela ba ela ka go šomiša yuniti ya go swana. Mohlala: ge galase e swara mahwana
Tsebiša ya kelo ya semmušo
ate a 20 a meetse, komiki e swara mahwana a 10 a meetse, o ka se ke wa re
semmušo Akanya, ela, bapetša le go komoki e swara meetse a mantši.
• Akanya, ela, bapetša, beakanya rekhota mothamo
Barutwana ba hloka go ela ka mehuta ya diyuniti tše e sego tša a semmušo gore ba
beakanya le go rekhota wa dilo ka dilitara ka go
tle ba kgone go:
mothamo wa dilo ka go šomiša.
ela ka dilitara. • thoma go kwešiša gore ge yuniti e le ye nnyane, go nyakega nako ye ntši go e
• Mabotlelo a go ba le
šomiša/tlatša, mohlala: bolumo ka gare ga lebotlolo e ka ba mahwana a tletšego
• Bapetša, beakanya le mothamo wa litara e 1
a 20, le gape komiki e 1; thoma go šomiša diyuniti tša maleba go seo ba se elago,
go rekhota mothamo • Jeke ya go ela ena le mohlala: go ela lebotlolo la dilitara tše 2 ka mahwana a tee ke tshenyo ya nako.
wa direkišwa tšeo di methalo le dinomoro ka
phuthetšwego wo o dilitara.
ngwadilwego ka dilitara, • Bapetša, beakanya le
mohlala, dilitara tše 2 go rekhota mothamo
tša maswi, litara ye 1 ya wa direkišwa tšeo di
senotšididi, dilitara tše 5 phuthetšwego wo o
tša pente ngwadilwego ka dilitara,
333
mohlala, dilitara tše 2
tša maswi, litara ye 1 ya
MMETSE MPHATO WA 1-3
senotšididi, dilitara tše 5
tša pente
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
334 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
4.4 Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya Go tsebiša kelo ya semmušo Dithutišo tše 3
Mothamo/ semmušo semmušo • Go tlwaela dilitara
bolumo • Akanya le go ela, • Akanya le go ela, bapetša Barutwana ba botšwa gore dilitara ke diyuniti tša motheo tša go ela mothamo le
bapetša le go beakanya le go beakanya mothamo bolumo. Ba swanetše go ithuta lentšu le khutšofatšo ya lona, ka gore mo ditšhelo
mothamo wa ditšhelo wa ditšhelo (k.g.r tša thekišo tše dintši le dijeke tše dintši tša go ela khutšofatšo e šomišitšwe
(k.g.r bokaalo bjoo bokaalo bjoo setšhelo Barutwana ba ka hlabolla kwesiso ya gore litara ke e kakaang, ka go tlatša le go
setšhelo se ka bo se ka bo swarago ge se tšhela go tšwa go:
swarago ge se tladitšwe) tladitšwe) goba bolumo
• Ditšhelo tša go fapafapana tša litara ye 1, mohlala: mabotlolo a dinotsididi, a
goba bolumo ka gare ga ka gare ga ditšhelo ka go
MMETSE MPHATO WA 1-3
maswi, dikhathune tša maswi, dikhathune tša jusi; le
ditšhelo ka go šomiša šomiša dikelo tše e sego
dikelo tše e sego tša tša motheo, mohlala, • Jeke ya go ela yeo e bontšhago ya go ba le methalo ya go ela.
motheo, mohlala, malepola le dikomiki Barutwana ba ela ka dilitara ba šomiša ditšhelo tšeo di lego ka godimo. Ba akanya
malepola le dikomiki • Hlaloša mothamo wa le go ela mothamo wa mehutahuta ya ditšhelo bjalo ka ditšhelo tše kgolo sa yokate,
• Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go bala le ditšhelo tša asekhrimi, ditswaro tša dijo tša matena, dijeke tše kgolo, mabotlolo a
setšhelo ka go bala le go bolela gore setšhelo magolo, dithini tša pente tšeo di senago selo, dipakete, bj.bj. Go swanetše gore go
go bolela gore setšhelo se ka tšea diyuniti tše kgethwe dilo tša methamo ya go fapana. Barutwana ba hlaloša methamo bjalo ka
se ka tšea diyuniti tše e sego tša semmušo ‘’bonnyane bja go fetwa ke litara ye 1, litara tše 2, magareng ga litara ye 1 le dilitara
e sego tša semmušo tše kae gore se tlale, tše 2, dilitara tše 5’’ bj.bj.
tše kae gore se tlale, mohlala,lebotlelo le na Bapetša, beakanya le rekhota mothamo wa dilo diphuthelwana tša thekišo tšeo
mohlala,lebotlelo le na le mothamo wa dikomiki methamo ya tšona e ngwadilwego ka dilitara, mohlala: dilitara tše 2 tša maswi, litara
le mothamo wa dikomiki tše 4. e 1 ya senotsididi, dilitara tše 5 tša pente.
tše nne. Tsebišo ya kelo ya • Go rekhota dikelo
Tsebiša ya kelo ya semmušo • Le ge go ela e le mabokgoni a tirišo, barutwana ba swanetše go rekhota kelo ya
semmušo Akanya, ela, bapetša le go bona ka nako tšohle, go akaretša kelo ye e sego ya semmušo le ya semmušo.
• Akanya, ela, bapetša, beakanya rekhota mothamo Go ela mothamo bjalo ka kamano rarolla dipalorara le dipalelo
beakanya le go rekhota wa dilo ka dilitara ka go Mo nakong yeo e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba
mothamo wa dilo ka go šomiša. ka rarolla dipalorara tše di šomišago kamano
ela ka dilitara. • Mabotlelo a go ba le Kelo ye e sego ya semmušo ya mothamo /bolumo, mohlala: Motlatšo o šomiša
• Bapetša, beakanya le mothamo wa litara e 1 dikomiki tše pedi go dira phuting. Ge a oketsa resepi gabedi o tla hloka maswi a
go rekhota mothamo • Jeke ya go ela ena le makaakang?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
wa direkišwa tšeo di methalo le dinomoro ka Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro mo kotareng, go tee mehuta ya dipalorara tše
phuthetšwego wo o dilitara. di lebanego le kotarale
ngwadilwego ka dilitara, • Bapetša, beakanya le
mohlala, dilitara tše 2 go rekhota mothamo
tša maswi, litara ye 1 ya wa direkišwa tšeo di
senotšididi, dilitara tše 5 phuthetšwego wo o
tša pente ngwadilwego ka dilitara,
mohlala, dilitara tše 2
tša maswi, litara ye 1 ya
senotšididi, dilitara tše 5
tša pente
MPHATO WA 2 KOTARA YA 3
5. TŠHOMIŠO YA DATA
CAPS DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 3 ye 24)
NGWAGA
5.4 Kgoboketša le go Kgoboketša le go Rulaganya data Didithutišo tše 3
Kgoboketša rulaganya data rulaganya data
Go šišintšwe gore barutwana ba šoma leboo data ka moka mo Kotareng ya
le go • Kgoboketša data ka ga Kgoboketša data ka ga 1. Go šišintšwe gore mo kotareng ya 3 barutwana ba dira ka botee ka botee
rulaganya phapoši goba sekolo go phapoši goba sekolo go diphiktogramogo tšwa go data yeo ba e filwego ka mokgwa wa sebopego sa
data araba dipotšišo tše di araba dipotšišo tše di seswantšho goba ditafola.
botšišitšwego ke morutiši botšišitšwego ke morutiši
Kemelo ya data
• Beakanya data ka dithali Kemelo ya data
Ka ge barutwana batla be ba thala diswantšho tšeo di bopago phiktokramo, go
5.5 Kemelo ya data Emela data ka phiktogramo bo hlokwa go kgetha direrwa tša go ba le magoro a bonolo gore barutwana ba
Kemelo ya kgone go di thala,mohlala, mohuta wa senotšididi seo se rategago, ka ge go le
Emela data ka phiktogramo Sekaseka le go hlatholla
data bonolo go thala boleke bjo bo nolofaditšwego go emela senotšididi se sengwe le se
data
sengwe;dikenywa le tšona di bonolo go di thala, ka go realo kenywa ke kgonagalo
5.6 Sekaseka lego hlatholla Araba dipotšišo ka data ka ye nngwe yeo ba ka e fiwago. Go thala diswantšho go bontšha dipapadi tšeo di
Sekaseka data phiktogramo rategago, mananeo la thelebišene ao a rategago bj.bj. a ka ba boima go thalwa ke
le hlatholla barutwana ka bontši ba Mphato wa 2 .
Araba dipotšišo ka data ka
data phiktogramo Go bonolo kudu go barutwana go thala dikerafo ge ba filwe pampiri ya go ba le
methalo ya diploko. Gopotša barutwana ka diponagalo tše bohlokwa tša phiktogramo
(lebelela kotara ya 1).
Sekaseka le go hlatholla data
Barutwana baswanetše go araba dipotšišo tšeo o ba botšišago tšona ka ga
phiktokramo: Lebelela mehlala ya dipotšišo tša maleba mo Kotareng ya 1.
335 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 4
1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
336 DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.1 Bala dilo tša go swarega Bala dilo tša go swarega Go fapane eng go tšwa go katara ya 3
Bala dilo Akanya le go bala bonnyane Akanya le go bala bonnyane Mo kotareng ye barutwana ba bala dilo tše 200. Mafelelong a yona kotara ye
bja dilo tše 200 tša ka bja dilo tše 200 tša ka barutwana ba swanetše go ba ba bone, kgomile le go šutiša dilo tše 200. Ba swanetše
mehlaka go se phamoge. mehla. Ka go se phamoge. go le tsebo ya dilo tše 200.
Mokgwanakgwana wa go Mokgwanakgwana wa go
Tšwelang pele go šoma ka go hlopha tša dilo.
hlopha oa hlohloletšwa. hlopha o a hlohloletšwa.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mafelelong ga kotara ba swanetše go ba ba kgona go araba dipotšišo le ditaelo tše di
latelago:
• Bala dibaledi ka dihlopha tša bohlano, belesome. Beakanya le go bala gape. Na o
sa na le palo ya swana ya dibaledi?
• Dibaledi tše 200 šedi. Di bale ka go di hlopa ka dihlopa ka lesome.Go di bala ka
moka, o ka rata go di bala ka dihlopha tše 20 goba 25? Ke ka lebaka la eng?
• Tšea sephetho sa gore ke mokgwa ofe o mo kaone wa go bala kgoboketšo ya
diphensele.
• Dibaledi tše 80 šedi.Ge re bala ka bo2 goba ka bo10, na palomoka ya dibaledi e sa
no swana?
• Bala dibaledi tše 46 ka dihlopha tša pedi.Na go ka pela go bala ka bopedi go feta go
bala ka botee?
• Ke di hlopha tše kae tša 10 tše o di badilego ka go 120?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS ye 24)
NGWAGA
1.2 Bala go ya pele le morago Balela pele le morago ka: Go fapane eng go tšwa go kotara ya 3
Bala go ka:
• bo1 go tloga go nomoro Mo kotareng ye barutwana ba bala go pele le morago go fihla ka 200. Go ya
ya pele le • bo1 go tloga go nomoro ye nngwe le ye nngwe mafelelong a kotara ba swanetše go teefatša go bala ga bona ka go nyalantšha go
morago ye nngwe le ye nngwe magareng ga 0 le 200 bala ka go tshela go tafola ya katišo.Barutwana ba swanetše go hlaloša seo ba se
magareng ga 0 le 200 lemogago mo go tafola ya katišo le go kgona go lemoga se ba dira go bala ka go
• bo10 go tloga go
tshela.Ba swanetše go thoma go šomiša bokgoni bjo go akanya gore ke dinomorodife
• bo10 go tloga go palokatišanetšwa ye
tše go balwago ka tšona.Mohlala: Botšiša barutwana:Ge re bala ka bopedi, re tla
palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 10
šomiša nomoro ya 20? Nomoro ya 20 e mo tafoleng ya katišo ya 2?
nngwe le ye nngwe ya 10 magareng ga 0 le 200
magareng ga 0 le 200 Mafelelong ga kotara ba swanetše go ba ba kgona go araba dipotšišo tše bjalo ka:
• bo5 go tloga go
• bo5 go tloga go palokatišanetšwa ye • Bala ka maome go tloga go 170 go ya go 200.
palokatišanetšwa katišo nngwe le ye nngwe ya 5
• Bala go ya pele ka lesome go tloga go 180 go ya go 140
ye nngwe le ye nngwe ya magareng ga 0 le 200
5 magareng ga 0 le200 • Bala ka bohlano go tloga go 115 go ya go 145
• bo2 go tloga go
• bo2 go tloga go palokatišanetšwa ye • Bala go ya morago ka bohlano go tloga go 135 go ya go 110
palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 2
• Bala ka botharo go tloga go 66 go ya go 81
nngwe le ye nngwe ya 2 magareng ga 0 le 200
magareng ga 0 le 200 • Bala go ya morago go tloga go 190 go ya go 169
• bo3 go tloga go
• bo3 go tloga go palokatišanetšwa ye • Bala ka bonne go tloga go 120 go ya go 140
palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 3
nngwe le ye nngwe ya 3 magareng ga 0 le 200 • Bala go ya morago go tloga go 180 go ya go 160
magareng ga 0 le 200 • Barutwana ba ka šomiša kriti ya dinomoro, methalopalo, mehlala ya dinomoro,
• bo4 go tloga go
• bo4 go tloga go palokatišanetšwa ye abakhase, dipheta tša go bala go thekga go bala.
palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 4
nngwe le ye nngwe ya 4 magareng ga 0 le 200
magareng ga 0 le 200
337 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠEDINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
338 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.3 Lemoga, šupetša le go Go fapane eng go tšwa go kotara ya 3?
Dikapalo le bala di nomoro
Mo kotareng ye barutwana bjale ba a a lemoga, bala le go ngwala dikapalo go fihla
mainapalo • Lemoga, šupetša le go ka 200.Tsebo ya dikapalo e ka tiišeletšwa ge go balwa dilo le go bala go ya pele goba
bala dikapalo 0–200 morago.
• Ngwala dikapalo 0–200 Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go ba ba kgona go araba dipotšišo le
ditaelo tše di latelago:
• Lemoga, šupetša le go
bala mainapalo 0-100 Ngwala dikapalo:
Masomepedi tharo
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Ngwala mainapalo 0-100 Masomehlanošupa
Masome senyane pedi
Lekgolo le senyane
Lekgolo le lesometee
Lekgolo masome pedi šupa
Nyalantšha dikapalo le mainapalo
66 Masomesenyane tee
8 Masomehlanotharo
172 Masome nne
109 Masometharo seswai
91 Lekgolo masomešupa pedi
40 Masometshela tshela
53 Masomesenyane tee
38 Lekgolo le senyane
30 masometharo
16 lesometshela
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
lesomesenyane
19
70 masomešupa
Balela godimo dinomoro tše di lego mo karateng ye nngwe le ye nngwe:
198
67
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠEDINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.4 Beakanya le go bapetša Go fapana eng go tšwa go kotara ya 3?
Hlaloša, dinomoro go fihla ka 99
Tlhahlamano ya dinomoro e oketšegile go fihla go 99.
bapetša le • Beakanya palomoka go
go beakanya Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go:
fihla ka 99 go tloga go ye
dinomoro nyanenyane go ya go ye Šomiša go bala le go ngwala
kgolokgolo, le go tšwa go
Mathomo, bobedi, boraro, bone, bohlano, botshela.....
ye kgolokgolo go ya go
ye nnyanenyane Šomiša, bala le go ngwala polelo ye e latelago ya go beakanya le go bapetša:
• Bapetša palomoka go • Ke tše kae …………
fihla go 99 ka go šomiša
ye nyenyane go, ye • Tše dintši tša go lekana le..., nomoro ya go swana le...
kgolwane go, e feta, e • Lekana le, go feta, e fetwa, nnyane go, kgolo go, ye phara go …………
fetwa, e lekana le
• Bontši, bonnyane, ye nyanenyane, ye kgolokgolo,
Šomiša
palosešupatatelano go • Beakanya, mathomo, mafelelo, pele ga, ka morago ga, kgauswi le, magareng ga,
bontšha lefelo le boemo seripa go ya magareng ga.
Bea dilo mo mothalong Šomiša leswao = go emela go lekana
go tloga ka ya mathomo Barutwana ba swanetše go kgona go araba dipotšišo tša go swana le tše:
go fihla ka ya bolesome
Ke mang wa bobedi yo a emeng mo mothalong?
goba ya mathomo go
fihla go ya mafelelo, Ke phensele efe ye kopanakopana?
mohlala: ya mathomo, ya Beakanya di nomoro go fihla ka bonyane bja 100 le go di bea mo mothalopalong goba
bobedi, ya boraro,...ya šomiša kriti ya sekwere.
bomasomepedi.
Tlatša dinomoro tše di se bego gona mo go kriti ya 100.
100
87
Bontšha gore dinomoro di tla ya kae: 88, 90, 92..
Tlatša dinomoro tše di se bego gona:
115 117
139 141
339
187 185
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠEDINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
340 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.4 Beakanya le go bapetša Araba dipotšišo tše di latelago ka bomolomo:
Hlaloša, dinomoro go fihla ka 99 Ke nomoro efe yeo e lego magareng ga 82 le 87?
bapetša le • Beakanya palomoka go Ke nomoro efe yeo e lego magareng ga 45 le 50?
go beakanya fihla ka 99 go tloga go ye
dinomoro nyanenyane go ya go ye Ke nomoro efe yeo e lego magareng ga 69 le 75?
kgolokgolo, le go tšwa go Ngwala dinomoro go tloga ka nomoro ye kgolokgolo go ya go nnyanenyane.
ye kgolokgolo go ya go
ye nnyanenyane 127, 132, 165, 111, 189, 173, 156
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bapetša palomoka go Ngwala dinomoro go tloga ka nomoro ye nnyanenyane go ya go ye kgolokgolo:
fihla go 99 ka go šomiša 89, 62, 56, 72, 45, 39, 17
ye nyenyane go, ye
kgolwane go, e feta, e Bontšha,bala le go ngwala palosešupatatelano.
fetwa, e lekana le
Šomiša
palosešupatatelano go
bontšha lefelo le boemo
Bea dilo mo mothalong
go tloga ka ya mathomo
go fihla ka ya bolesome
goba ya mathomo go fihla
go ya mafelelo,mohlala:
ya mathomo, ya
bobedi, ya boraro,...ya
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO bomasomepedi.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠEDINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
KEMAPALO
1.5 Lemoga kemapalo ya Mafelelong a kotara barutwana baswanetše go kgona go:
Kemapalo bonnyane bja nomoro ya
• Kwešiša le go šomiša tlotlontšu ya kemapalo:
monopedi go fihla go 99
• Šomiša, bala le go thoma go ngwala:
• Lemoga gore mono wo
mongwe le wo mongwe • Palotee goba motšo, masome,palo ya monotee- palo ya monopedi...kemapalo..
o emetše eng. • Kgaogantšha dinomoro tša monotee ka palokatišanetšwa ya masome le metšo
• Tlhahlamolla nomoro ya • Ngwala nomoro:
monopedi go fihla ka 99
• Masome a 6 le metšo ye 3 ____________________
ka palokatišanetšwa ya
masome le metšo. • Masome a 2 le metšo ye 5 ____________________
• Laetša le go bolele • Masome a 12 le metšo ye 8 ___________________
boleng bja mono wo • Masome a18 le metšo ye 4 ____________________
mongwe le wo mongwe
• Šomiša didirišwa
• Bontšha masome a 4 le metšo ye 5 ka go šomiša abakase
• Bontšha masome a 7le metšo ye 6 ka go šomiša abakase
• Bolela gore mono 8 ka go 28 e emetše eng? 2 yona?
• Bolela gore ke nomoro efe yeo e swanago le:
• Masome a 6
• Masome a senyane le metšo ye meraro
• Masome a mahlano le metšo ye senyane
Ke nomoro efe yeo e swanetšego go tsena ka mo lepokising?
a) 34 = + 4
b) 78 = 70 +
Methopo
Dilo tšeo di ka beiwago ka dihlopa:
• Dikotana tša go bala
• Dibaledi tšeo di kago kgokantšhwa ka garane.
341 • Mahlokwana a mankgwari
• Dikotana tša aesekreme
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Dikhupu tša go tsenelelana
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
342 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
THAROLLO YA DIPALORARA KA GO KAMANO
1.6 Šomiša mekgwanakgwana Barutwana ba letetšwe godipalontšu ka go šomiša mekgwanana ye e latelago.
ye latelago go tharollo ya
Dithekniki dipalorarale go hlaloša • Go aga le go hlahlamola dinomoro
tša go rarolla tharollo yadipalorara:
• Pedifatša le go ripagare
palorara • Dithalwa goba didirišwa
tša go swarega,mohlala: • Methalopalo
dibaledi Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 1 le 2 tša:
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Go aga le go hlahlamola
• Dithalwa le didiriša tša go swarega
dinomoro.
• Pedifatša le go ripagare • Go aga le go hlahlamola dinomoro
• methalopalo • Pedifatša le go ripagare
Methalopalo.
Ka go šomiša methalopalo go ba thuša gore ba kgone go balela go tla dumelela
barutwana mekgwa ya go rekhota menagano ya bona le go lota mehlala ya bona. E
dumelela barutwana go ba le direkhoto diswantšho tšeo ba ka di šomišago go hlaloša
ka mokgwa wo ba rarollotšego dipalorara.
Barutwana ba be ba šomišitše methalopalo go tloga Mphatong wa 1. Mo kotareng ya 4
ba swanetše go kgona go aga mothalopalo wo o senago selo wo ba tlago bea nomoro
ya go thoma gomme ba laetše home gore ba tla tloga bjang nomorong ye nngwe go ya
go ye nngwe
Mohlala wa ka moo barutwana ba kago šomiša mothalopalo:
Bana ba 23 ba tšere leeto la go ithuta lehono. Go na le bana ba 63 ba ba šetšego mo
sekolong. Go be go na le bana ba ba kae go thoma ka bona?
+10
+10
+3
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
Dumelela barutwana go kgetha mokgwanakgwana wo ba lokologago go šoma ka
wona. Le ge barutwana ba šomiša mekgwakgwanakgwanaye ba sa e kgonego ba
swanetše go hlahlwa gore ba kgone go e šomiša. Ela hloko gore barutwana ba gantši
ba šomiša mekgwa ya go fapana go rarolla palorara. yeo morutiši a e letetšego.
Mohlala, palorara ya go arola e ka rarollwa ka karolo,tlhakantšhopoeletšo goba katišo.
Mekgwa ya barutwana e tla fetoga mo ngwageng kwešišo le tlwaeloya mohuta wa
palorara e gola, le ge temogopalo ya bona e gola.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.7 Rarolla mararantšu go Mehlala ya dipalorara tšeo barutwana ba swanetšego go di rarolla mafelelong a
Go kamano le go hlatholla kotara.
hlakantšha tharollo ya gagwe go di
le go ntšha palorara tša go akaretša Go hlakantšha le go ntšha
go hlakantšha, go ntšha ka
dikarabo tša go fihla go 99 Go na le bonnyane mehuta ya motheo ye meraro ya dipaloraramarara tša go
hlakantšha le go ntšha gomme bothata bjo bongwe le bjo bongwe bo ka hlangwa ka
mekgwa ya go fapana. Mehuta ya motheo ke:
Phetogo
Mokgadi o be a na le malekere a 25. Matome a mo fa malekere a 18. Mokgadi o na le
malekere a makae bjale?
Mokgadi o be a na le malekere a 53. A fa Matome a 32. Mokgadi o na le malekere a
makae bjale.?
Hlakantšha
Phapoši ya Mphato wa 2 e na le dikhutlotharo tše talamorogo tše 37 le khutlotharo tše
talaleratadima tše 19. Ba na le khutlotharo tše kae?
Ba na le didiko tše 63, tše 27 ke tše talamorogo mola tše dingwe ka moka e le tše
talaleratadima. Ba na le didiko tše talaleratadima tše kae?
Bapetša
Raesetša o na le dipanana tše 13. Nakedi o na le tše 5. Na Raesetša o fetiša Nakedi
ka dipanana tše kae?
Go hlama palorara ka mekgwa ya go fapana
Dipalorara di ka hlangwa ka mekgwa ya go fapana. Mohlala: Bobedi bja tše dipalorara
tša phetogo ke, fela tšeo di “sa tsebjego“di mafelong a go fapana mo go palorara.
Mokgadi o be a na le malekere a mangwe. Matome o mo famalekere a 18 go feta.
Bjale o swere a 43. Na Mokgadi o be a nale malekere a makae mathomong?
Mokgadi o be a na le diapola tše 25. Matome o mo fa tše dingwe. Bjale o na le tše 43.
Na matome o mo file diapola tše kae?
343 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
344 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.8 Rarolla dipalontšu Mehlala yadipalorara yeo barutwana ba swanetšego go kgona go di dira
ka go kamano le go amafelelong akotara.
Tlhakan-
hlaloša tharollo ya
tšhopoeletšo Tlhakantšhopoeletšo
dipalorara tša gagwe
go iša go go
marara ka go šomiša Dipaesekela tše 20 di na le maotwana a makae?
atiša
tlhakantšhopoeletšoyeo
Boemo
e lebišago go katišo ka di
karabo gofihla ka 50. Tshidi o sepela diploko tše 6 ka letšatši.Na o sepela diploko tše kae ka beke?
MMETSE MPHATO WA 1-3
Dikriti
Sebola o bjala methalo ye 7 ya dikhabetšhe. Go na le dikhabetšhe tše 8 mo mothalong.
Na dikhabetšhe ka moka ke tše kae?
1.9 Rarolla le go hlaloša Mehlala ya dipalorara tšeo barutwana ba swanetšego go kgona go di dira
ditharollo tša dipalorara tša mafelelong a kotara.
Go hlopha le
tirišo tšeo di akaretšago
go abelana Go hlopha
kabelano ya go lekana le
go išago go
go hlopha go fihla kaka Go hlopha, go tloša mašaledi.
go arola
99 ka dikarabo tša go
Stella o rekiša diapola ka mokotlana wa go swara tše 10.O na le diapola tše 80. Na a
akaretša mašaledi.
ka dira mekotlana ye mekae ya go swara diapola tše 10 ka o tee?
Go hlopha go akaretša mašaledi mo karabong
Molemi o na le mae a 47. Na ke mapokisi a makae ao a tšeago mae a 6 ao a
nyakegago gore a kgone go phuthela mae ka moka?
Go abelana
Go abelana,go tlogela mašaledi
Arolela bagwera ba 7 malekere a 54 gore ba hwetša malekere a go lekana.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.10 Rarolla le go hlaloša Nepo ya dipalontšu tša dipalophatlo mokotareng ye e tšwela pele go dumelela
Go abelana ditharollo tšadipalorara barutwana go:
go go tirišo tšeo di akaretšago go
• aba le go hlopha dilo ka go lekana;
išago go abelana ka go lekana go
dipalophatlo go išago go ditharollo tše • efa dikarolo tša palophatlo maina;
palophatlo metšo, mohlala:
1 1 1 1 • Hwetša palophatlo ya selo ka moka;
2 , 4 , 3 , 5 , bj.bj.
• Lemoga gore palophatlo ke karolo ya seloka moka;
• Ngwala palophatlo bjalo ka teetharong.
Mokatareng ye barutwana ba fa dipalophatlo tše dintši maina. Go bohlokwa gore
barutwana ba tsebišwe dipalophatlo ka ntle le seripagare se tee le kotara ye tee.
Mehlala ya dipalorara tšeo di ka dirwago:
• Go abelana bagwera ba 3 ditšhokolete tše 7 go gore ba hwetše tša go lekana gomme
go se šale selo.
• Bagwera ba 4 ba abelwa dipanekuku tše tharo ka go lekana.Yo mongwe le o mongwe
o hwetšatše kae?
Mafelelong a kotara barutwana ba swanetšego tseba dikgopolo tše di latelago:
Ge o arolago selo ka
• diripa tše pedi tša go lekana di bitšwa go ripagare; karolo ye nngwe le ye nngwe e
bitšwaseripagare.
• diripa tše tharo tša go lekana, seripa se sengwe le se sengwe se bitšwa teetharo;
• diripa tše nne tša go lekana,seripa se sengwe le se sengwe se bitšwa kotara;
• diripa tše hlano tša go lekana,seripa se sengwe le se sengwe se bitšwa bohlano; le
• diripa tše tshela tša go lekana, seripa se sengwe le se sengwe se bitšwa botshela.
Mehlala ya dipalorara tšeo barutwana ba swanetšego go kgona go di dira
amafelelong akotara.
Go abelana, go go išago go dipalophatlo.
Abela bagwera ba 4 ditšhokolete tše 11 gore ba hwetše tša go lekana le gore go se šale
selo.
345 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
346 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.10 Rarolla le go hlaloša Palophatlo ya kgoboketšo
Go abelana ditharollo tšadipalorara
Koko o fa Nakedi dinamune tše 12. Nakedi o dira matutu (jusi) ka teetharong ya
wo o išago go tirišo tšeo di akaretšago go dinamune. Na o šomišitše dinamune tše kae?
dipalophatlo abelana ka go lekana go
go išago go ditharollo tše Mohuta wo wa palorara ya go swana le ye o swanetše go botšišwa barutwana ka
palophatlo metšo, mohlala: morago ga ge ba rarolotše dipalorara tša go abelana tše nne goba tše hlano, tšeo a
1 1 1 1
2 , 4 , 3 , 5 , bj, bj. išago go mohuta wa dipalophatlo le go tseba maina a dikarolwana tša dipalophatlo.
Go bea dipalophatlo mmogo
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mokatiši wa kgwelentlatlana o fa sebapadi se sengwe le se sengwe seripagare sa
namune.Dibapadi ke tše 14.O nyaka dinamune tše kae?
Mohuta wo wa palorara ya go swana le ye o swanetše go botšišwa barutwana ka
morago ga ge ba rarolotše dipalorara tša go abelana tše nne goba tše hlano, tšeo a
išago go mohuta wa dipalophatlo le go tseba maina a dikarolwana tša dipalophatlo.
1.11 • Go lemoga le go šupetša Mehlala ya dipalorara tšeo barutwana ba swanetšego go kgona go di dira
Tšhelete dikhoine tša ka mo mafelelong a kotara.
Afrika-Borwa (5c,10c,
Maemo a dipalorara ao a nago le ditswalano tša difankšene tša go fapana
20c, 50c, R1, R2, R5, le
ditšhelete tša pampiri. Lesiba o rekiša dihotdoko ye tee ka R4. Dira tafola go mo thuša go hwetša bokaalo bja
R10, R20, R50) diotara tše ntši tšeo di nyakegago
• Go rarolla dipalorara tša
Palo ya dihotdoko 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
tšhelete tše di akaretšago
palomoka le tšhentšhi Theko ka R 4 8
ka disente go fihla go
99c goba diranta go fihla Šomiša tafola go hwetša theko ya dihotdoko tše 7 le tše 15.
R 99
Ngwako o lefiša R20 senamelwa le R5 ka iri go hlokomela ngwana.Feleletša tafola:
Palo ya diiri 1 2 3 4 5 10
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Theko ka R 25 30
Ela hloko gore palorara ya Lesiba le ya Ngwako ga di swane.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
DIPALELO TŠE DI SEGO TŠA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Šomiša mekgwanakgwana Go letetšwe gore barutwana ba rarolle dipalelo tše di sego tša thewa mo go kamano ka
Dithekniki ye latelagoge o dira go šomiša mekgwanakgwana ye e latelago:
(mekgwa le dipalelo
• Go aga le go hlahlamola dinomoro.
mekgwanakg- • Dithalwa goba didirišwa
wana) • Pedifatša le go ripagare
tša go swarega, mohlala:
dibaledi • Methalopalo
• Go aga le go hlahlamola Lebelela dintlha tše bohlokwa tša kotara ya 1 le 2.
dinomoro.
• Pedifatša le go ripagare
• methalopalo
347 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
348 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka 99 Mo kotareng ye barutwana ba tšwela pele hlahlamolla dinomoro gore ba di bale.
Go • Ntšha go tloga ka 99 Mekgwaya go bontšha go šoma ka go hlakantšha le go ntšha
hlakantšha
le go ntšha • Šomiša maswao a Go hlahlamolla dinomoro di šale e le diripa tše nnyane gore go be bonolo go
maleba (+, -, =, ) šoma ka tšona.
• Itlwaetše dipofantšho tša
dinomoro ya 20 Šomiša tsebo ya gago ya kemapalo go hlahlamolla dinomoro go bolesome le botee.
Go hlakantšha palotee-pedi ka go hlahlamolla dinomoro ka bobedi:
MMETSE MPHATO WA 1-3
43 + 36 =
43 + 36 = (40 + 3) + (30 + 6)
= (40 + 30) + (3 + 6)
= 70 + 9
= 79
Go tlhakantšha ka go hlahlamolla nomoro ye tee.
43 + 36 =
43 + (30 + 6)
43 + 30 → 73 + 6 = 79
Barutwana ba ka hlahlamolla dinomoro ka mokgwa wo ba tla kgonago go di laola.
Se se ra gore ba tla di hlahlamolla ka mekgwa ya go fapana.
43 + 36 =
43 + (10 + 10 + 10 + 6)
43 + 10 → 53 + 10 → 63 + 10 → 73 + 6 = 79
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Go ntšha
• Hlahlamolla di nomoro ka bobedi
87–56 =
87–56 = (80 + 7)–(50 + 6)
= (80–50) + (7 -6)
= 30 + 1
= 31
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka 99 • Go ntšha ka go hlahlamolla nomoro ye tee.
Go • Ntšha go tloga ka 99 87–56 =
hlakantšha
le go ntšha • Šomiša maswao a 87–(50 + 6)
maleba (+, -, =, )
87–50 → 37–6 = 31
• Itlwaetše dipofantšho tša
Go letetšwe gore barutwana bat la hlahlamolla dinomoro ka mekgwa ya go fapana
dinomoro ya 20
gore go be bonolo go šoma ka tšona:
87–56 =
87–(20 + 20 + 10 + 6)
87–20 → 67 -20 → 47– 10 = 37– 6 = 31
Go hlahlamolla nomoro ka go e ripagare
69 + 12
69 + (6 + 6)
69 + 6 → 75 + 6 = 81
Bala go ya pele le morago
78–69 =
Go bala ka bootee go tloga 69 ke mokgwana wa maleba ka gobane dinomoro di
kgauswi le kgauswi.
Laetša kgauswi le pedifatšo
34 + 35 go hlaloša gore ke 34 pedifatšo ya hlakantšha le 1 goba pedifatšo ya 35
ntšha 1.
34 + 34 + 1
Barutwana ba ka rekhota mekgwanakgwana ya bona ka go šomiša mesebe.
34 + (30 + 4) + 1
34 + 30 → 64 + 4 → 68 + 1 = 69
349 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
350 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka 99 Fetolela nomoro go palokatišanetšwa ya lesome gomme o ntšhe goba o
Go hlakantšhe le botee
• Ntšha go tloga ka 99
hlakantšha Balela go ya godimo goba fase kgauswi le 10
le go ntšha • Šomiša maswao a
maleba (+, -, =, ) 58 + 19 =
• Itlwaetše dipofantšho tša Mo barutwana ba swanetše go ipotša gore ba nale dikgetho tše pedi.Fetoša 58 goba
dinomoro ya 20 19 kgauswinyana le palokatišanetšwa ya 10. Kgetho ke ya bona.
Palo e ka ngwalwa bjalo ka: 58 + 19 = 58 + 20–1
MMETSE MPHATO WA 1-3
58 + 20 → 78 –1 = 77
Barutwana ba bangwe ba ka hlahlamolla masomepedi ka hlopha tše pedi tša 10 go
balela gabotse.
Mafelelong a ngwaga barutwana ba swanetše go kgona go:
Šomiša le go kwešiša polelo ya go hlakantšha
Kwešiša gore ge o hlakantšha nomoro le lefela go dira gore nomoro e se fetoge.
75 + 0 = 0 + 75 = 75
75 = 75 + 0 goba 75 = 0 + 75
Araba dipotšišo tšeo di botšišitšwego ka mekgwa ya go fapana bjalo ka:
• Hlakantšha 43 le 9
• Hlakantšha 10 go 67
• 11 hlakantšha le 83
• 80 = 62 + 8 +
• Ke eng yeo elego ye kgolo go 60 ka 30
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Hwetša palomoka ya 56 le 14
• Hlakantšha lesomepedi le masomešupahlano.
• Ke nomoro efe ye e lego lesome go feta 83
• Ke nomoro efe ye o swanetše go e hlakantšha le 45 go hwetša 78?
• Masome a4 hlakantšha le Masome a 3
• Masome a12 hlakantšha le metšo ye 8
• 45 + 10 = 45 + 20 = 45 + 30 =
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka 99 Tseba gore e emela nomoro ye e sa tsebjego
Go • Ntšha go tloga ka 99 42 + 44 =
hlakantšha
le go ntšha • Šomiša maswao a 5 + 7 + = 80
maleba (+, -, =, )
57 + = 95
• Itlwaetše dipofantšho tša
+ 15 = 81
dinomoro ya 20
Ka thušo ya didirišwa: hlakantšha dinomoro tše tharo mmogo.
26 + + = 72
Kgetha tše tharo tša dinomoro tše: 15, 19, 22, 25
Di hlakantšhe.
Ke dipalomoka dife tša go fapana tše o ka di hwetšago?
Araba dipotšišo tša go ngwalwa le go hlaloša gore ba hweditše karabo bjang:
• Hlakantšha 6, 12 le 14.
• Palomoka ya 10, 5 le 19 ke efe?
Mafelelong a ngwaga barutwana ba swanetša kwešiša go ntšha.
Mafelelong a ngwaga barutwana ba swanetše go ba ba kgona go:
Kwešiša le go šomiša tlotlontšu ya go ntšha:
Tloša,ntšha, go šetše tše kae?,ke tše di nnyane ka bokae... go fetwa ke...,phapano
magareng ga, ke tše di ntši ka bokae... go feta..., ke tše kae gape tše swanetšego go
dirwa...,le go bala le go ngwala leswao la go ntšha (-)
Tšwela pele go godiša kwešišo ya go ntšha bjalo ka:
• Go tloša; le
• Le go hwetša phapano magareng.
Kwešiša gore ge o ntšha lefeela nomoro e šala e sa fetoge.
92–0 = 92 92 = 92–0
351 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
352 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka 99 Araba dipotšišo tšeo di botšišitšwego ka mekgwa ya go fapana bjalo ka:
Go • Ntšha go tloga ka 99 • 37 ntšha 3
hlakantšha
le go ntšha • Šomiša maswao a • Tloša 40 go tšwa go 80
maleba (+, -, =, )
• 62 ntšha 42
• Itlwaetše dipofantšho tša
• ntšha 45 go tšwa go 90
dinomoro ya 20
• Phapano ke eng magareng ga 38 le 57?
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Ke bonnyane bjo bokakang bja 17 go fetwa ke 49
• Ke nomoro efe yeo o ka e ntšhago 56 gore o hwetše 22?
• Ke nomoro efe yeo o ka e ntšhago 56 gore o hwetše 32?
• Ke nomoro efe yeo o swanetšego go e ntšhago 56 gore o hwetše 42?
• Hwetša diphere tša dinomoro tšeo di fapanago ka 10.
Tseba gore e mela nomoro yeo e sa tsebjego.
57–34 =
62– = 48
98–42 =
13–6 = 15–
–18 = 24
Thoma go kwešiša gore:
25–10 e fapana le 10–25
Šomiša tswalano magareng ga go hlakantšha le go ntšha
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Bolela le go ngwala dintlha tše di tswalanago tša go ntšha go ntlha yeo e filwego ya
go hlakantšha. Mohlala:
73 + 17 =90 e ra gore 90–17 = 73
17 + 73 = 90 e ra gore 90–73 = 7
42–18 = 24 e ra gore 24 + 18 = 42
42–24 = 18 e ra gore 18 + 24 = 42
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka 99 Ka ntle le tšhomišo ya didirišwa araba dipotšišo tše di latelago:
Go • Ntšha go tloga ka 99 Ge e le gore o tseba gore 62 + 29 = 91.
hlakantšha
le go ntšha • Šomiša maswao a Ke eng:
maleba (+, -, =, )
29 + 62
• Itlwaetše dipofantšho tša
91–29
dinomoro ya 20
91–62
Ge e le gore o tseba gore 66–50 = 16
Ke eng:
66–16
50 + 16
16 + 50
Ngwala le go araba dipotšišo tše di latelago:
57–34 = 23 + 23 = 57 –23 = 34 34 + 23 =
12 + 46 = 58 12 + = 58 58– = 12 –46 = 12
Ngwala mafokopalo ka go šomiša dinomoro tše 3. Mohlala: 20, 30 le 50
20 + 30 = 50
30 + 20 = 50
50–30 = 20
50–20 = 30
353 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
354 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.14 • Atiša dinomoro 1go fihla Go fapane eng go tšwa go kotareng ya 4?
ka 10 ka 1,2, 5, 3 le 4 go
Tlhakan- Mo kotareng ye barutwana ba t la atiša ka boraro. Lebelela dintlha tše bohlokwa mo
fihla ka 50
tšhopoeletšo kotareng ya 1 go tsebiša dikgopolo tše diswa.
go iša go go • Šomiša maswao a
Mafelelong a kotara barutwana baswanetše go tseba go:
atiša maleba (+, x, =, )
Šomiša polelo ya katišo mo maemong a tirišo:
Pedifatša, atiša, atišwa ka,katišo ya.., bontši bja, sehlopha sa/ngatana ya.., atiša
bjalo ka (kgolo, telele, bophara..), gabedi, ga raro go lekana le. Bala le go ngwala
MMETSE MPHATO WA 1-3
leswaom la katišo (x).
Šomiša polelo ye go dira palokatiši
Kwešiša katišo bjalo ka tlhakantšhopoeletšo.
6 e hlakantšhitšwe ga 3 e swana le:
6 + 6 + 6 = 18
3 gantši ga 6 = 18
3 atiša ka 6 = 18
6 x 3 = 18
3 x 5 = 18
Kwešiša katišo bjalo ka e hlaloša tokologanyo:
5 x 3 =15
3 x 5 = 15
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Araba dipotšišo tše bjalo ka:
Bohlano ba bane
Pedifatšo ya 6
6 atiša ka 5
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.14 • Atiša dinomoro 1go fihla Dibaledi tše tharomo mothalong. Go na le methalo ye 4. Ke na ke dibaledi tše kae ka
ka 10 ka 1,2, 5, 3 le 4 go moka ga tšona?
Tlhakan-
fihla ka 50
tšhopoeletšo 2 e atišwa ka 4
go iša go go • Šomiša maswao a
8 atiša ka 2
atiša maleba (+, x, =, )
Lemoga tšhomišo ya kemapalo£ go emela nomoro yeo e sa tsebjego.
Dihlopha tše 3 tša 2 ke 6 goba 3 atiša ka 2 ke 6 goba 3 x 2 = ¨
Dihlopha tše 4 tša 3 ke 12 goba 4 atiša ka 3 ke 12 goba 4x3=
Dihlopha tše 6 tša 3 ke 18 goba 6 atiša ka 3 ke 18 goba 6 x = 18
7 + = 14
Dihlopha 2 tša 7 =
2 + + + + + + = 14
x 7 = 14
1x2=
2x2=
3x2=
1x5=
2 x 5=
3x 5 =
355 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
356 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.16 Temogopalo: Mohlala wa dipotšišo tše dika botšišwago:
Mmetse wa tlhahlamano ya 99
Temogopalo:
hlogo • Beakanya sete yeo e
Mainapalo le dikapalo
filwego ya dinomoro tšeo
di kgethilwego. Swarela karata godimo goba ngwala mainapalo. Kgetha morutwana go ngwala palo
tše nyalanago.
• Bapetša dinomoro go
fihla ka 99 le go bolela Ntši goba nnyane
gore ke efe yeo elego 1,
MMETSE MPHATO WA 1-3
Ke eng
2, 3, 4, 5 le 10 ye kgolo
goba nnyane. • 1 nnyane go feta 70
Gopola ka lebelo • 1 ntši go feta 80
• Gopola dintlha tša • ntši go feta 72
tlhakantšho le go ntšha
go fihla ka 20 • nnyane go 95
• Hlakantšha goba ntšha • ntši go feta 77
katišo ya 10 go tloga ka 0 • 3 nnyane go feta 51
go fihla ka 100.
• ntši go feta 68
Mekgwana ya go nagana
• 4 nnyane go feta 67
Šomiša mekgwana ya go
bala go hlakantšha le go • ntši go feta 29
ntšha ka tshwanelo: • 5 nnyane go feta 85
• Bea nomoro ye kgolo • 10 ntši go feta 90
pele gore a balele
morago. • 10 nnyane go fetwa 80
• Šomiša tswalano Nomoro ya bohlano ke efe mo dialfabeteng?
magareng ga tlhakantšo Kgwedi ya bosenyane ke efe mo ngwageng?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
le go ntšha.
Go beakanya le go bapetša
• Mothalopalo
Ke ye efe ye kgolo: 21 171?
• Pedifatša le go ripagare.
Mphe nomoro magareng ga 154 le 159.
• Go aga le hlahlamolla.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.16 Temogopalo: Dintlha tša go hlakantšha le go ntšha:
Mmetse wa tlhahlamano ya 99
• Tseba ka hlogo pofantšho ya di nomoro go fihla go 20.
hlogo • Beakanya sete yeo e
+ = 20
filwego ya dinomoro tšeo
di kgethilwego. + = 16
• Bapetša dinomoro go 19 = –
fihla ka 99 le go bolela
Hlakantšha le go ntšha dintlha tša dinomoro ka moka go fihla ka le go akaretša 20.
gore ke efe yeo elego 1,
2, 3, 4, 5 le 10 ye kgolo 1 + 11 = 12 11 + 1 = 12
goba nnyane.
2 + 10 = 12 10 + 2 = 12
Gopola ka lebelo
3 + 9 = 12 9 + 3 = 12
• Gopola dintlha tša
tlhakantšho le go ntšha
go fihla ka 20 18–4 = 14 18–14 = 4
• Hlakantšha goba ntšha 18–5 = 13 18–13 = 5
katišo ya 10 go tloga ka 0
go fihla ka 100. 18–6 = 12 18–12 = 6
Mekgwana ya go nagana Ka pela gopola pedifatšo tlhakantšho go fihla go 20.Se se swanetše go akaretša
dintlha tša go ntšha tšeo di nyalelanago.
Šomiša mekgwana ya go
bala go hlakantšha le go • 1+1=2
ntšha ka tshwanelo: • 2+2=4
• Bea nomoro ye kgolo • 3+3=6
pele gore a balele
morago. • 4+4=8
• Šomiša tswalano • 5 + 5 = 10
magareng ga tlhakantšo • 6 + 6 = 12
le go ntšha.
• 7 + 7 = 14
• Mothalopalo
• 8 + 8 = 16
• Pedifatša le go ripagare.
• 9 + 9 = 18
• Go aga le hlahlamolla.
• 10 + 10 = 20
357 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
358 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
1.16 Temogopalo: Mpontšhe nomoro ye o ka e hlakantšhago go dira 20. (ngwala goba šomiša
Mmetse wa tlhahlamano ya 99 kemapalo goba karata ya folarete).
hlogo • Beakanya sete yeo e • 8
filwego ya dinomoro tšeo
• 2
di kgethilwego.
• 9
• Bapetša dinomoro go
fihla ka 99 le go bolela • 15
gore ke efe yeo elego 1,
MMETSE MPHATO WA 1-3
• 3
2, 3, 4, 5 le 10 ye kgolo
goba nnyane. Mpontšhe nomoro ye e šalago ge re tšea.....go tšwa go 20. (ngwala goba šomiša
kemapalo goba karata ya folarete).
Gopola ka lebelo
• 5
• Gopola dintlha tša
tlhakantšho le go ntšha • 18
go fihla ka 20
• 0
• Hlakantšha goba ntšha
katišo ya 10 go tloga ka 0 • 14
go fihla ka 100. • 7
Mekgwana ya go nagana Mekgwanakgwana ya go balela:
Šomiša mekgwana ya go Lebeleladintlha tšebohlokwa tša kotara ya 2.
bala go hlakantšha le go
ntšha ka tshwanelo:
• Bea nomoro ye kgolo
pele gore a balele
morago.
• Šomiša tswalano
magareng ga tlhakantšo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
le go ntšha.
• Mothalopalo
• Pedifatša le go ripagare.
• Go aga le hlahlamolla.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
1.17 • Šomiša le go fa • Šomiša le go fa Ke eng seo se fapanago le sa kotara 4?
Dipalophatlo dipalophatlomaina dipalophatlomaina Mo kotareng ya 3 šedi e be fiwa taba ya gore na palophatlo e tswalana bjang
ka dikamanong tše ka dikamanong tše le nomoro ya dikarolo tše lekanago tša selo ka moka seo se ripagantšitšwego.
tlwaelegilego go akaretša tlwaelegilego go akaretša Ditaekramo tša mehutahuta di šomišitšwe go tiišeletša kwešišo.
diripagare,dikotara,diteet diripagare,dikotara,diteet
Barutwana ba tšwela pele go fa maina dipalophatlo gare ga ditaekramo mo kotareng
haro lediteetlhanong haro lediteetlhanong
ye. Ba fa gape diripa tša dipalophatlo mainage ba dira dipalontšu. Dipalophatlo tšeo
• Lemoga dipalophatlo ka • Lemoga dipalophatlo ka di hlaolwago di ngwalwa bjalo ka seripagare se 1, teetharong, kotara e 1.
gare ga sebopego sa gare ga sebopego sa Nepišo mo kotareng ye e swanetše go fiwa go ka moka. Barutwana ba swanetše go
taekramo. taekramo. kgona go:
• Ngwala dipalophatlo • Ngwala dipalophatlo Feleletša mafoko
bjalo ka seripagare se 1, bjalo ka seripagare se 1, Diripagare tše pedi di swana le _____ ka moka
tee tharo tše pedi tee tharo tše pedi
Tee tharo tše tharo di swana le ____ ka moka
Dikotara tše nne di swana le ____ ka moka
Mo kotareng ye barutwana ba tla hwetša dipalophatlo tša dihlopha tša dilo.
Mohlala:
Go šomiša dibaledi tše beakantšwego ka ditokologanyo barutwana ba tla hwetša:
Seripagare se 1 sa dibaledi tše 8.
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
Barutwana ba ka arola dibaledi tše 8 ka dihlopha tše 2 tša 4.
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
Dumelela barutwana go šomiša didirišwa tša go swarega go dira se le go beakanya
dibaledi ka ditokologanyo
Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go hwetša:
• Seripagare se 1 sa dilo tše di kgobokeditšwego
• Kotara e 1 ya dilo tše di kgobokeditšwego;
359
• Teetharong ya dilo tše di kgobokeditšwego, le
• Teetlhanong ya dilo tše di kgobokeditšwego;
MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 4
2. DIPATRONE, DIFANKŠENE LE ALTŠEBRA
360
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
2.1 Kopolla, katološa le go Dipatrone tikologo ka Barutwana ba tla šoma ka dipatrone tša tlhago, go tšwa bophelong bja sebjalobjalo Thutišo e1
hlaloša moka ya rena le go tšwa setšong sa rena go tloga go Mphato wa 1go ya go Mphato wa 6. Se se
Dipatrone
ra go re ga go hlokege gore o senye nako sererweng se. O swanetše gore o kgethe
tša tšeometri Kopolla, katološa le go Laetša, hlaloša ka mantšu
mešongwana le dipatrone tša maleba tša tša mphato wo mongwe le wo mongwe
hlaloša ka mantšu le go kopolla dipatrone tša
tšeometri Mohuta o mongwe wa patrone woo barutwana ba ka go šoma ka wona ke go
• patrone ye bonolo ye
MMETSE MPHATO WA 1-3
ripagare ka go lekana, mohlala,bontši bja matlakala a mehlare le difahlego tša
dirilwego ka dilo tša • tša tlhago diphoofolo di lekanetše. Go bjalo ka dikhukwane tše dintši ge di lebeletšwe go tšwa
sebopego le
• go tšwa bophelong bja godimo le dipatrone mo dinonyane ge di lebeletšwe go tšwa go fase.
• patrone ye bonolo ye e sebjalobjalo Barutwana ba ka lebelela dipatrone mo go
dirilwego ka methalo,
• go tšwa setšong sa rena. • magora (terata, dikota goba baipakhrete)
dibopego goba dilo.
• moago wa ditena le dithaele tša fase.
Hlama le go hlaloša
• tlhaka;
dipatrone tša gagwe
• diaparo le dimateriale;
Hlama patrone ya gagwe
• dipoleiti, dikomiki le dipiring;
ya dipatrone tša tšeometri
• dikgwele tša maoto;
• ka dilo tša sebopego
• diphoofolo tša gtoi swana le dikgomo, tshwele,dirurubele, dipitsi,dithutlwa,
• ka go thala methalo, mapogo, dinonyane, dikhunkhwane;
dibopego goba dilo
• matšoba le matlakala;
Dipatrone tikologo ka • pampiri ya lebota,go akaretša pampiri ya lebotaya go dirwa kakgabišwa yeo e
moka ya rena šomišwago gantši ka mekhukhung le dintlong tša go ba tša baipei,
Laetša, hlaloša ka mantšu • mošomo wa dipheta tša setšo goba tša sebjalebjale le
le go kopolla dipatrone tša • metšega ya setšo le dišego.
tšeometri
Barutwana ba ka hlaloša bjang dipatrone tšeo di lego tikologong ya bona?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• tša tlhago
Gona le mehuta ye e fapanego ya go hlaloša dipatrone tšeo re di bonago tikologong
• go tšwa bophelong bja ya rena. Bontši bja dipatrone tša tikologong ya rena gantši di bopilwe ka methalo,
sebjalobjalo dibopego goba dilo. Dibopego goba dilo ga se molao gore di nnyalantšhwe le
dibopego tša mahlakorepedi le dilo tša mahlakoretharo tšeo di šomišitšwego go
• go tšwa setšsong sa
Mphato wa 2. Seo barutwana ka moka ba se lebelelago ke
rena.
• eng seo se bušeleditšwego, mohlala, dikhutlo, methalo, mohuta wo mongwe le wo
mongwe wa sebopego;le
• ka mokgwa woo se bušeleditšwego
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS
ye 24)
NGWAGA
2.1 Kopolla, katološa le go Dipatrone tikologo ka Mohlala: Thutišo e1
hlaloša moka ya rena
Dipatrone • Methalothwii yeo e putlanago (go swana le ya difatuku),methalo yeo e hletlhago
tša tšeometri Kopolla, katološa le go Laetša, hlaloša ka mantšu morugagwe wa lešela goba ya go putla hempe, methalo yeo e theogago ka maoto
hlaloša ka mantšu le go kopolla dipatrone tša a borokgo,
tšeometri
• patrone ye bonolo ye • Methalo ya go dikelela ya go swana le ya eiye ge e segwa ka go putlwa.
dirilwego ka dilo tša • tša tlhago
• Methalo ya manyokenyoke, go swana le ya megatišo ya menwana,le ya dipitsi le
sebopego le
• go tšwa bophelong bja mašošo a tlou, tšhukudu le batho bao ba tsofetšego kudu
• patrone ye bonolo ye e sebjalobjalo
• Methalo ya go nyokanyoka yeo e bonwago ge go segwa khabetšheka go rapalala,
dirilwego ka methalo,
• go tšwa setšong sa rena. goba yeo e humanwago ntotoma ya mohlaba.
dibopego goba dilo.
• Dikhutlo tša go lekana, dikhutlo tše di phatlaladitšwego ka go lekana
Hlama le go hlaloša
dipatrone tša gagwe • Dibopego tša bogolo bja go lekana, mohlala; dipatrone tša ditena leboteng goba
matlapa ao a adilwego
Hlama patrone ya gagwe
ya dipatrone tša tšeometri • Dibopego tša mebala ya go swana
• ka dilo tša sebopego • Dipatrone tša go hlangwa ka sebopego sa go swana tše di se lebeletšego
mahlaokoreng ao a fapanego, mohlala: dikhutlotharo tšeo di lebeleditšwego
• ka go thala methalo, fase le godimogo mošomo wa dipheta tšasetšo, goba ditena tša go alwa tšeo di
dibopego goba dilo lebeletšego go mahlakore ao a fapafapanego
Dipatrone tikologo ka • Dipatrone tšeo di hlamilwego ka dibopego tšeo di fapanego bjalo ka tšeo di lego
moka ya rena mo go thutlwa
Laetša, hlaloša ka mantšu
le go kopolla dipatrone tša
tšeometri
• tša tlhago
• go tšwa bophelong bja
sebjalobjalo
• go tšwa setšsong sa
rena.
361 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
362 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
2.2 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 1,fela katološa tlhahlamano ya nomoro Didithutišo tše 3
Dipatro- hlaloša hlaloša go fihla go 200.
nepalo Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go
hlaloša nomorotatelano ye hlaloša nomorotatelano ye
bonolo ya dinomoro go fihla bonolo ya dinomoro go fihla
ka bonnyane bja go fihla ka bonnyane bja go fihla
ka 200. ka 200.
Hlama dipatrone tša Tatelano e swanetše go
MMETSE MPHATO WA 1-3
gagwe bontšha go bala go ya pele
le go bala go ya morago
Hlama dipatronepalo tša
ka:
gagwe
• bo1 go tloga nomorong
ye nngwe le ye nngwe
magareg ga 0 le 200.
• bo10 go tloga go
palokatišanetšwa ya 10
magareng ga 0 le200.
• bo 5 go tloga go
palokatišanetšwa ya 5
magareng ga 0 le 200.
• bo2 go tloga go
palokatišanetšwa ya 2
magareng ga 0 le 200.
• bo3 go tloga go
palokatišanetšwa ya 3
magareng ga 0 le 200.
• Ka bo 4 go tloga go
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
palokatišanetša ya 4
magareng 0 le 200
Hlama dipatronepalo tša
gagwe
MPHATO WA 2 KOTARA YA 4
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI
CAPS DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
3.2 Mehutahuta ya dilo Mehutahuta ya dilo Nepišo yeo e šišintšwego goba Kotara ya 4 Thutišo ye 1
Dilo tša Lemoga le go fa maina a Lemoga le go fa maina a Mošomo o teefatšwa ka mešomo ya go ngwalwa.
mahlakore- dilo tša mahlakoretharo ka dilo tša mahlakoretharo ka
tharo phapošing le diswantšhong phapošing le diswantšhong
• dibopego tša kgwele, • dibopego tša kgwele,
(dinkgokolo) (dinkgokolo)
• dibopego tša lepokisi • dibopego tša lepokisana
(diprisima) (diprisima)
• disilintere • disilintere
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
Hlaloša, beakanya le go Hlaloša, beakanya le go
bapetša dilo tša mahlakore bapetša dilo tša mahlakore
tharo go ya ka: tharo go ya ka:
• bogolo • bogolo
• dilo tša go kgokologa • dilo tša go kgokologa
• dilo tša go thedimoga • dilo tša go thedimoga
Mešongwan ye e
nepišitšwego
• Lemoga le go bopa dilo
tša mahlakoretharo ka
go šomiša didirišwa
tša go swarega
bjalo ka dibopego
tšeo di ripilwego tša
mahlakorepedi,diploko
tša go aga,
tšhomišogape, dikhiti
tša go aga, le dilo tša
mahlakoretharo tša
363 tšeometriki
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
364 DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
3.3 Mehutahuta ya dibopego Mehutahuta ya dibopego Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2 Didithutišo tše 3
Dibopego Lemoga le go fa Lemoga le go fa Kotareng ye o ka tlwaetša, bušeletša le go teefatša mošomo wa dibopego
tša mahla- maina a dibopego tša maina a dibopego tša tša mahlakorepedi. Nepiša mo go temogo le go fa maina a didiko,dikwere,
koretharo mahlakorepedi mahlakorepedi dikhutlonnethwii le dikhutlotharo lebolela ge e ba mahlakore a tšona a thwii goba ke
a nkgokolo.Dira mešongwana ya go fapana le yeo e dirilwewgo kotareng ya 2, fela
• didiko • didiko
nepiša mo go diponagalo tša dibopego le maina a tšona.
• dikhutlotharo • dikhutlotharo
• dikwere • dikwere
MMETSE MPHATO WA 1-3
• dikhutlonnethwii • dikhutlonnethwii
Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego
Hlaloša, beakanya le go Hlaloša, beakanya le go
bapetša dibopego tša bapetša dibopego tša
mahlakorepedi go ya ka: mahlakorepedi go ya ka
• bogolo • bogolo
• mmala • mmala
• sebopego • sebopego
• mahlakore thwii • mahlakore thwii
• mahlakore a nkgokolo • mahlakore a nkgokolo
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2. Thutišo ye 1
Go ripagare Lemoga le go thala Lemoga le go thala
ka go swana mothalo wa go ripagare ka mothalo wa go ripagare ka
go swana mo go dibopego go swana mo go dibopego
tša mahlakorepedi tša tša mahlakorepedi tša
tšeometri le tšeo e sego tša tšeometri le tšeo e sego tša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tšeometri. tšeometri.
MPHATO WA 2 KOTARA YA 4
4. KELO
DIKGOPOLO LE
CAPS MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
4.1 Bolela ka nako Bolela ka nako Barutwana ba tšwela pele go itlwaetša go bolela ka kabo ya nako le go latelantšha Thutišo e1
Nako nako.
• Fa maina le go latelantšha • Bolela nako ya diiri tše l2
matšatši a beke ka diiri, diripagare tša diiri
le dikotara tša diiri mo go
• Fa maina le go latelantšha K a nako ya go ruta barutwana ka moka le nako ya sehlopa se se nepišitšwego,
sešupanako sa manakana
dikgwedi tša ngwaga barutwana ba tswelapele go bolela ka matšatši a beke le dikgwedi tša ngwaga le
Balela botelele bja nako le tšatšikgwedi la tšatši leo le matšatši a pele ga letšatši leo le matšatši ao a tlago.
• Bea matšatši a matswalo,
nako yeo e fetilego Barutwana ba tlwaela ditshupamabaka ka go bea ka mehla.
meletlo ya sedumedi,
matšatši a setšhaba a • Šomiša sešupanako go • matšatši a matswalo;
maikhutšo, ditiragalo balela botelele bja nako
• matšatši a sedumedi;
tša histori, ditiragalo ka diiri, diripagare tša diiri,
tša sekolo mo go goba dikotara tša diiri • ditiragalo tša histori
tšhupamabaka
• ditiragalo tša sekolo, le
• Bolela nako ya diiri tše l2
• matšatši a setšhaba a maikhutšo mo go
ka diiri, diripagare tša diiri
le dikotara tša diiri • tšhupamabaka.
Balela botelele bja nako le Bolela botelele bja nako ka diiri, diripagare tša diiri, le dikotara tša diiri
nako yeo e fetilego
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 3.
• Šomiša tšhupamabaka
go balela le go hlaloša
botelele bja nako ka
matšatši goba dibeke
• Šomiša sešupanako go
balela botelele bja nako
ka diiri, diripagare tša diiri,
goba dikotara tša diiri
365 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
366 NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
4.2 Go ela go go sego gwa Go tsebatša go ela gwa Ke eng seo se fapanego le Kotareng ya 1? Thutišo ye 1
Botelele semmušo semmušo
Kotareng ya 1 go šišintšwego go re barutwana ba nepiše mo go go akanya,
• Akanya, ela, bepetša, Akanya, ela, bapetša le ela,bapetša le go rekhota botelele, bophara le bogodimo ka diyuniti tše di sego tša
beakanya le go rekhota go rekhota botelele ka go semmušo, fela barutwana ba thoma go ela ka dimetara.
botelele ka go šomiša šomiša dimetara(e ka ba
Kotareng ya 4 nepišo e mo go go akanya, go ela, go bapetša le go rekhota botelele,
dikelo tše e sego tša dirula tša metara, lenti la
bogodimo le bophara: Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 1.
motheomohlala: go ela ka botelele bja metara) bjalo
diatla, go ela ka dikgato yuniti ya motheo ya botelele. Teefatšo ye e kaba ka sebopego sa mešomo ya go ngwala.
tša maoto, go ela ka
botelele bja phensele,
MMETSE MPHATO WA 1-3
dibaledi, bj.bj.
• Hlaloša botelele bja dilo
ka go bala le go bolela
gore diyuniti tše di sego
tša semmušo ke tše telele
bokaakang
• Šomiša polelo go bolela
ka go papetšo mohlala:
teletšana, kopananyana,
bopharanyana
Go tsebatša go ela gwa
semmušo
• Akanya, ela,
bapetša,beakanya le go
rekhota botelele ka go
šomiša dimetara(e ka ba
dirula tša metara, lenti
la botelele bja metara)
bjalo yuniti ya motheo ya
botelele.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
CAPS MAFELELO A NGWAGA
4.3 Go ela go go sego gwa Kotareng y a 2 barutwana ba Thutišo ye 1
Boima semmušo
• ela boima ka mokgwa woo o sego wa semmušo ka go šomiša go lekalekanya
• Akanya, ela, bapetša,
• beakanya ditšweletšwa go ya boima bjo bo ngwadilwego sephuthelong; le
beakanya le go rekhota
boima ka go šomiša • Go bala dikala tša ka phapošing ya bohlapelo(bobedi dikala tša nnete le
dikelo tše e sego tša diswantšho tša dikala) Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2.
motheo le go lekalekanya
Kotareng ya 4 barutwana ba swanetše go teefatša mabokgoni a bona ka go bala
mohlala, diploko, ditena,
dikala tšaka phapošing ya bohlapelo le diswantšho tša dikala tša phapoši ya
bj.bj.
bohlapelo go ya go khilokramo ye e tletšego ya kgauswinyana. Teefatšo ye e kaba ka
• Šomiša polelo go sebopego sa mešomo ya go ngwala.
bolela ka go papetšo
mohlala: bofefo, boima,
bofefšeana, boimaima
Go tsebatša go ela gwa Go tsebatša go ela gwa
semmušo semmušo
• Bapetša, beakanya Barutwana ba ngwala
le go rekhota boima mešomo go teefatša tšeo di
bja direkišwa tšeo latelago go akaretša go bala
di phuthetšwego le diswantšho tša
boima bja tšona bjo
bo ngwadilwego ka • Ditšweletšwa tša kelo yeo
dikhilokramo mohlala: e ngwadilwego go tšona,
dikhilokramo tše 2 tša • Diswantšho tša boima
reisi le khilokramo ye 1 ya bja dikala tša phapoši ya
flouru. bohlapelo moo lenakana
• Ela boima bja bona le šupago khilokramo yeo
ka dikhilokramo ka go e tletšego.
šomiša sekala sa phapoši
ya bohlapelo
367 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA MABOKGONI
DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
368 NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
MAFELELO A NGWAGA
4.4 Go ela go go sego gwa Go tsebatša go ela gwa Nakong ya mošomo wa go ikemela barutwana ba swanetše go tšwela pele le go Thutišo ye1
Mothamo/ semmušo semmušo
• Akanya, le go ela, bapetša, beakanya le go rekhota mothamo wa ditšhelo goba
bolumo • Akanya le go ela, bapetša Barutwana ba ngwala bolumo mo go ditšhelo ka go šomiša dikelo tše di sego tša motheo.
le go beakanya mothamo mešomo ya go teefatša tšeo
• Go latela metswako, le go paka dikuku, ke kamano ya mohola moo barutwana
wa ditšhelo (k.g.r di latelago, go akaretša go
ba ka itlwaetšago go ela.Kgetha metswako yeo ditswakwa tša gona difilwego ka
bokaalo bjoo setšhelo bala diswantšho tša
dikomiki, malepole goba diyuniti tše di sego tša semmušo;
se ka bo swarago ge se
• Ditšweletšwa tša mothamo
tladitšwe) goba bolumo • Bapetša le go beakanya mothamo wa mabotlelo a mehutahuta le diaethemo tša
wo o ngwadilwego go
ka gare ga ditšhelo ka go dikrosari mo mothamo o ngwadilwego mo diphuthelwaneng; le
tšona, go beakanya
šomiša dikelo tše e sego
tatelano ka peakanyo • Šomiša lebotlelo la litara e 1 goba dijeke tša litara go akanya le go ela, bapetša,
MMETSE MPHATO WA 1-3
tša motheo, mohlala,
go beakanya le go rekhota mothamo wa ditšhelo goba bolumo ka ditšhelong ka
malepola le dikomiki • Diswantšho tša dijeke moo
dilitara.
mothamo o lego kgauswi
• Hlaloša mothamo wa
le litare ye nomorilwego1 Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 3
setšhelo ka go bala le go
goba mothalo wa boelo wa
bolela gore setšhelo se Barutwana ba swanetše go fiwa mešomo ya go ngwala go teefatša tše di latelago, go
dilitara tše 2
ka tšea diyuniti tše e sego akaretša le go bala diswantšho tša
tša semmušo tše kae gore Tetelo ke gore barutwana
se tlale, mohlala,lebotlelo ba bale fela mothalo wa • Ditšweletšwa le mothamo wa tšona wo o ngwadilwego go tšona go beakanya
le na le mothamo wa tatelano ka peakanyo, le
boelo wo o nomorilwego wa
dikomiki tše 4. kgauswinyana • Diswantšho tša dijeke moo mothamo o lego kgauswi le litare ye nomorilwego1
Go tsebatša go ela gwa goba mothalo wa boelo wa dilitara tše 2
Ba hlaloša mothamo wa
semmušo bona bjalo ka nyakile go / Tetelo ke gore barutwana ba bale fela mothalo wa boelo wo o nomorilwego wa
nyakile/ kgauswi le /go feta kgauswinyana
• Akanya, ela, bapetša,
ga nnyane / go feta goba
beakanya le go rekhota
nnyane / goba nomoro ya go Ba hlaloša mothamo wa bona bjalo ka nyakile go / nyakile/ kgauswi le /go feta ga
mothamo wa dilo ka go nnyane / go feta goba nnyane / goba nomoro ya go swana(ya dilitara) ye ba e balago
swana(ya dilitara) ye ba e
ela ka dilitara. mo jekeng
balago mo jekeng
• Bapetša, beakanya le Go ela mothamo bjalo ka kamano ya tharollo ya marara le dipalelo
go rekhota mothamo
wa direkišwa tšeo di • kelo ye e sego ya semmušo ya mothamo/bolumo, mohlala: Koko o šomiša dikomiki
phuthetšwego wo o tše 2 tša maswi go dira phuding. Ge a pedifatša motswako o tla nyaka maswi a
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ngwadilwego ka dilitara, makaakang?
mohlala, dilitara tše 2 • dilitara
tša maswi, litara ye 1 ya
senotšididi, dilitara tše 5 Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro tšeo di nepagetšego kotara, le mehutahuta ya
tša pente marara.
MPHATO WA 2 KOTARA YA 4
5.TŠHOMIŠO YA DATA
DIKGOPOLO LE
CAPS MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 ye 24)
NGWAGA
5.4 Kgoboketša le go
Kgoboketša rulaganya data
le go • Kgoboketša data ka ga
rulaganya phapoši goba sekolo go
data araba dipotšišo tše di
botšišitšwego ke morutiši
• Rulaganya data ka dithali
5.5 Kemelo ya data
Kemelo ya Emela data ka phiktogramo
data
5.6 Sekaseka le go hlatholla Sekaseka le go hlatholla Sekaseka le go hlatholla data yeo e filwego Thutišo ye1
Sekaseka le data data
Ka nako ye ya ngwaga, barutwana ba swanetše go ba ba tlwaetše diphiktogramo.
go hlatholla Sekaseka data go tšwa go
Araba dipotšišo ka data ka Go šišintšwe gore ka Kotara ya 4 barutwana ba nepiša mo go tshekaseko ya data.
data dikemelo tše di filwego
phiktogramo Efa barutwana data yeo ba swanetšego go e sekasekabonnyane e be phiktogramo e
1.
Barutwana ba swanetše go araba dipotšišo tšeo di botšišitšwego ka ga kerafo le
tafola: Lebelela Kotara ya 1go humana mehuta yeo e swanetšego ya dipotšišo tša
maleba
369 MMETSE MPHATO WA 1-3
3.5.3 TLHALOŠO YA DITENG MPHATO WA 3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1
370 1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
Barutwana ba Mphato wa 3 ba ka teefatša seo ba ithutilego sona mphatong wa 2 gomme ba šomiša mabokgoni ao go šoma ka dinomoro tša magareng ga 0 le 999.
Barutwana ba Mphato wa 3 bjale ba tla:
• bala le go ngwala dinomoro ka dikapalo le mantšu go fihla go 1000;
• tšwela pele le go laetša le go go bea dinomoro maemong a tšona;
• šomiša tsebo ya kemapalo go humana makgolo, masome le metšo le go hlaloša tswalano ya tšona;
• ripaganya nomotharo. Ba tla šomiša tsebo ya bona ya kemapalo go bapetša le go latedišana dinomoro le go fa mabaka a kgetho ya bona;
• tšwele pele go balela pele le morago, bjale ka dikgala tša le ba tla thoma go lemoga tswalano magareng ga go bala ka bo le bo;
MMETSE MPHATO WA 1-3
• tseba go balela dikgoboketšo tše dikgolo ka go bopa dihlophana. Ba kgona go bala ka peakanyo, ka nepo le go kgona go fa mokgwa wo ba o šomišitšego go hlola dikarabo tša
bona;
• hlakantšha le go ntšha dinomoro ka hlogo go fihla go;
• rarolla mehuta yeo e fapanego ya marara le go ithuta go rulaganya dikarabo tša bona tša go ngwalwa ka mokgwa wa tatelano;
• kgetha ophareišene ya maleba ge o rarolla kamano ya marara ka kamano;
• kgona go rekhota dipalelo tša bona ba šomiša maswao go hlakantšha (), ntšha () le e lekana le (). Ba ka kgona go hlaloša dikarabo tša bona le go hlaloša mekgwa yeo ba e
šomišitšego;
• šoma ka mekgwa ya semmušo go rekhota dipalelo tša go hlakantšha le go ntšha, mohlala: ba tla hlahlamolla nomoro e tee goba tše pedi go hlakantšha le go ntšha; le
• ba tla kgona go kgetha go tšwa molokolokong wa mekgwanakgwana ya go rarolla marara. Mohlala go ntšha: morutwana o tla kgona go ntšha ka go bala go ya pele le morago
• Kharikhulamo e letetše gore barutwana ba Mphato wa 3 ga ba šome ka dilo tša go swarega mo go feteletšego go emela go hlakantšha le go ntšha. Mafelelong a ngwaga ba
barutwana ba swanetše go kgona go hlakantšha le go ntšha ba šomiša mokgwa wa phensele le pampiri.
• Morutwana yo a thomago Mphato wa ya 3 o swanetše go kwešiša boleng bja dinomoro le go hlahlamolla dinomoro gore di tle di kgone go šomega. Barutwana ba thomile go
kwešiša bjalo ka ya botee le masome a le metšo ye . Morutwana ga a nyake ditlabakelo tša go swarega go mo thuša go kwešiša. Mphatong wa 3 barutwana ba tla nyaka nako ya
go itlwaetša kgafetšakgafetša go hlahlamolla dinomoro ka lebaka la go nyaka go kwešiša boleng bja tšona le go šomiša tsebo ye go hlahlamolla dinomoro gore ba hlakantšhe le go
ntšha.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.1 Go bala dilo tšeo di • Hlopha go fihla bonnyane Mphatong wa 3 barutwana ba tšwela pele le go bala dilo tša ka mehla.
Bala dilo swaregago bja dilo tše go akanya le tlhahlamano ya dinomoro e tla oketšega go ya mafelelong a ngwaga. Seo se ra
go bala ka tshephego gore šedi e tla fiwa mohuta wa ditlabakelo tšeo di šomišitšwego:
Akanya le go bala
ka boitshepo dilo tša • Efa kakanyo ye e • Diploko tša Dienese
bonnyane. Go hlohloletšwa kwagalago ya palo ya
• Dikarata tša kemapalo
mokgwa wa go bopa dilo tšeo di ka hlolwago
dihlopha. ka go balwa. Kotareng ya pele barutwana ba itlwaetša le go tiišetša go bala dilo go fihla ka
Nepo e mo go hlameng dihlopha tša dilo. Barutwana ba swanetše go ba le kwešišo
ya gore go bala ka masome, masomepedi, masomehlano le makgolo go bonolo
kudu go feta go bala ka botee. Ba thoma go bala ka makgolo, ba eya pele le morago
kotareng ya pele. Go thekga go bala ka hlogo, barutwan ba tla beakanya dilo ka
dihlopha tša bo 100.
Mohlala:
Sehlopha se sengwe le sengwe se na lekgolo.
371 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
372 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.1 Go bala dilo tšeo di • Hlopha go fihla bonnyane Kotareng ye le ngwaga ka moka barutwana ba swanetše go lemošwa ka moo go bala
Bala dilo swaregago bja dilo tše go akanya le dilo go thušago ka palelo. Mohlala: Go bala dilo ka go hlahlamolla dilo ka dihlopha
go bala ka tshephego tša bo10, 20,50 le bo 100 go tla thuša barutwana go hlahlamolla dinomoro ge ba
Akanya le go bala
hlakantšha le go ntšha, Go hlakantšha 362 + 527, barutwana ba tla hlahlamolla dino-
ka boitshepo dilo tša • Efa kakanyo ye e
moro ka diripa tša dikemapalo, mohlala:
bonnyane. Go hlohloletšwa kwagalago ya palo ya
mokgwa wa go bopa dilo tšeo di ka hlolwago 362 + 527 = (300 + 60 + 2) + (500 + 20 + 7).
dihlopha. ka go balwa.
Barutwana ba ka bala makgolo mmogo gobane ba badile dilo mola di hlophilwe ka
bomakgolo. Barutwana ba napile ba bale ka masome (ba badile ka wona Mphatong
MMETSE MPHATO WA 1-3
wa 1) napile ka botee. Barutwana ba swanetše go kwešiša gore ke ka lebaka la eng
ba bala dilo nakong ye ntši. Tswalano e swanetše go bonagala.
Kotareng ye barutwana ba ka dira kemedi palo ka go šomisa diploko tša Dienese
goba diploko tša bo lesome. Barutwana ba Mphatong wa 2 ba šomiše ditlabakelo tše
Barutwana ba swanetše go kgona go feleletša polelo ye e latelago:
Boleng bja motheo wo wa diploko tše 10 ke _____________
Barutwana ba ka šomiša dikarata tša kemapalo go laetša boleng bja palotee ye ngwe
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
le ye ngwe
Nepišo ya mehuta ye ya mešongwana ga se go bala dilo fela. Ka nako yona yeo
barutwana ba:
• Kwešiša boleng bja palotee;
• Go hlahlamolla le go aga dinomoro;le
• Go bala dikapalo.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.2 Balela pele le morago ka: Balela pele le morago ka: Phapano ke eng go Mphatong wa 2?
Bala go • ka dikgoba tšeo di • ka dikgoba tšeo di Barutwana ba bala ka di 100 la mathomo. Ba dira se go fihla ka 500. Barutwana ba
ya pele le laeditšwego Mphatong laeditšwego Mphatong hloka dithušo tša ditlabakelo tša dihlophana tša bolesome bjalo ka:
morago wa 2 ka kgodišo ya wa 2 ka kgodišo ya
• Diphetana tša go bala
dinomoro go tloga dinomoro go tloga
nomorong ye nngwe le nomorong ye nngwe le • Diploko tša Dienes
ye nngwe yeo e filwego. ye nngwe yeo e filwego.
• Methalopalo
• ka bo 20, 25, 50,100 go • ka bo 100 go fihla
• Dikriti tša dinomoro
fihla bonnyane go 1 000 bonnyane go 500
Go bala ka go tshela e swanetše go nyalanywa le tafola ya katišo. Go bala ka bo 4
go tla thuša barutwana ge ba re:
• Nne o tee ke 4
• Bonne ba babedi ke 8
• Bonne ba ba 3 ke 12
Go bala ka go tshela go thuša gape ka kwešišo ya go atiša gape e tla thuša barut-
wana ge ba feleletša tatelano ya dinomoro.
373 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
374 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.3 Šupetša, lemoga le go Šupetša, lemoga le go Phapano ke eng go Mphatong wa 2?
bala dinomoro bala dinomoro
Dikapalo le Kotareng ye barutwana ba lemoga, ba bala le go ngwala dikapalo go fihla go. Ba
mainapalo • Šupetša, lemoga le go • Šupetša, lemoga le go bala mainapalo go fihla go le go ngwala mainapalo go.
bala dikapalo - 0 - 1000 bala dikapalo - 0-500
Go bala le go ngwala dikapalo go a itlwaetšwa ge:
• Ngwala dikapalo - • Ngwala dikapalo - 0-500
• go bala dilo;
0 - 1000
• Šupetša, lemoga le go
• go bala go ya pele le morago;
• Šupetša, lemoga le go bala mainapalo - 0-500
MMETSE MPHATO WA 1-3
bala mainapalo - • go feleletša tatelano ya dinomoro; le
• Ngwala mainapalo –
0 - 1000
0-500 • go dirwa tatelano le papetšo ya dinomoro.
• Ngwala mainapalo –
Šedi e swanetše e tšewe go bitšeng dinomoro ka tshwanelo; o swanetše go re 323
0 - 1000
bjalo ka “makgolo a mararo le masomepedi tharo”, E SEGO “323”.
Ge o ngwala dinomoro tša palotharo, dinomoro magareng ga 100 le 110; 200 le
210; 300 le 310, 400 le 410, palotee ka bo lesome ke lefela. Barutwana ba ngwe
ba hwetša go le bothata go ngwala di nomoro tše bjalo ka dikapalo ge ba filwe
dinomoro ka mantšu. Mohlala, go ka ba bothata go barutwana ba bangwe go
ngwala ‘makgolo a mararo le nne’ ka dika palo. Ba ka ngwala 3004. Dikarata tša
kemapalo di na le mohola go ka go thuša barutwana gore ba kwešiše gore go ka
emelwa bjang dinomoro ka nepagalo. Barutwana ba swanetše go fiwa sebaka sa go
itlwaetša go ngwala dinomoro tše.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.4 Hlaloša, bapetša le go Tlhaloša, bapetša le go Phapano ke eng go Mphatong wa 2?
beakanya dinomoro go beakanya dinomoro go
Hlaloša, Kotareng ye barutwana ba tiišetša go beakanya le bapiša dinomoro go fihla ka 99 le
fihla go 999 fihla go 99
bapetša le go fa mabaka a gore ke ka lebaka la eng nomoro ye ngwe e feta ye ngwe. Dumelela
go beakanya • hlaloša le go bapetša • Tlhaloša le go bapetša barutwana go šomiša mothalopalo, go lota dinomoro, dikrit tša dinomoro gape le
dinomoro dipalotlalo go fihla go 999 dipalotlalo go fihla go 99 tsebo ya bona ya go hlahlamolla dinomoro ka masome le botee go laetša kwešišo
o šomiša e fetwa ke, e o šomiša e fetwa ke, e ya bona. Ge go baekanywa dinomoro barutwana ba swanetše go hlaloša go re ke
feta, e lekana le. feta, e lekana le ka lebaka la eng nomoro ye ngwe e feta e ngwe ba šomiša boleng bja palotee go
itlhaloša.
• Tlhaloša le go latedišana • Tlhaloša le go beakanya
dipalotlalo go fihla go 999 dipalotlalo go fihla go 99 Mohlala:
go tloga go ye nnyane go go tloga go ye nnyane go
e fetwa ke ka gobane:
ya go ye kgolo, go tloga ya go e kgolo, go tloga
go ye kgolo go ya go ye go ye kgolo go ya go Ke tseba gore le, le le. Gape ke dihlophana tše itharo tša masome mola e le
nnyane ennyane dihlophana tše hlano tša masome. Gona le dihlophana tše ntši tša masome ka go 50
go feta ka go 30.
Šomiša Šomiša
dipalosešupatatelano go dipalosešupatatelano go Go šoma ka palosešupatatelano tšhupamabaka e swanetše go ka šomišwa
laetša peakanyo, lefelo laetša tatelano, lefelo goba gobane e dumelela barutwana go re ba bolele le ka la basomepeditharo goba la
goba boemo boemo bomasometharotee letšatši la kgwedi. Barutwana ba nyaka go itlwaetša go bala le
go ngwala polelo yeo e khutšofaditšwego.
Šomiša, bala, le go ngwala Šomiša, bala, le go
dipalošupatatelano, ngwala dipalošupataelano,
gammogo le mokgwa wa gammogo le mokgwa wa
khutšofatšo go fihla go 31. khutšofatšo go fihla go 31.
375 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
376 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya Phapano ke eng go Mphatong wa 2?
Kemapalo dinomoro tša palotharo dinomoro go fihla go 99
Kotareng ye key a go tiišetša ya kwešišo kemapalo go tloga Mphatong wa 2.
go fihla go 999
• Lemoga gore palotee Barutwana ba tšwela pele ka go šomana le mešongwana ya go swana ya Mphatong
• Lemoga gore palotee ye nngwe le ye nngwe e wa 2, kotara 4:
ya ngwe le ye ngwe e emetšego
emtšego Kwešiša le go šomiša tlotlontšu ya kemapalo:
• Hlahlamolla meno ye 2
• Hlahlamolla dinomoro tša Šomiša, bala le go thoma go ngwala:
go fihla go 99 ka katišo
palotharo go fihla ka 999 ka masome goba ka Botee goba diyuniti, masome, palotee,
MMETSE MPHATO WA 1-3
ka katišo ya 100, katišo botee
ya masome le ka tee. Tlhopholla dinomoro tša palopedi ka katišo tša masome le botee
• Laetša le go
• Laetša le go Barutwana ba hlopholla dinomoro ka:
bolela boleng bja
bolela boleng bja palošupatatelano ya • Boleng bja masome le boleng bja botee mohlala: 73 = 70 + 3 (dikarata kemapalo
palošupatatelano ya palotee ye nngwe le ye di bohlokwa go dira se)Katišo ka masome le metšo mohlala: 73 =masome a 7 +
palotee ye nngwe le ye nngwe metšo ye 3
nngwe
Bopa dinomoro palopedi go tloga go diripa tša kemapalo
Mohlala
Ngwala nomoro.
a) Masome a 6 le metšo ye 3 ____________________
b) Masome a 2 le metšo ye 5 ____________________
c) Masome a 12 le metšo ye 8 ___________________
d) Masomea 18 le metšo ye 4 ____________________
Šomiša ditlabakelo go laetša kgaoganyo ya dinomoro:
• Abakhase
a) Laetša massome a 4 le metšo ye 5 o šomiša abakhase.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
b) Laetša masome a 7 le metšo ye 6 o šomiša abakhase.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya • Dikarata kemapalo
Kemapalo dinomoro tša palotharo dinomoro go fihla go 99
• Barutwana ba šomiša le dikarata kemapalo go laetša diripa tša nomoro
go fihla go 999
• Lemoga gore palotee Mohlala:
• Lemoga gore palotee ye nngwe le ye nngwe e Mehuta ya dipotšišo tše di latelago di ka botšišwa:
ye nngwe le ye nngwe e emetše eng
emetše eng • Bolela go re palotee 8 ka go 28 e emetše eng? Naa 2 yona e emetše eng?
• Hlahlamolla meno ye 2
• Hlahlamolla dinomoro tša • Bolela gore ke nomoro efe yeo e lekanago goba e swanago le:
go fihla go 99 ka katišo
palotharo go fihla ka 999 ka masome goba ka a) Masome a 6
ka katišo ya 100, katišo botee
ya masome le ka tee. b) Masome a 9 le metšo ye 3
• Laetša le go
• Laetša le go c) Masome 5 le metšo ye 9
bolela boleng bja
bolela boleng bja palošupatatelano ya
palošupatatelano ya palotee ye nngwe le ye
palotee ye nngwe le ye nngwe
nngwe
377 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
378 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
RAROLLA MARARA KA GO KAMANO
1.6 Šomiša dithekniki tše Šomiša dithekniki tše di Phapano ke eng go Mphatong wa 2?
Dithekniki latelago go rarolla marara latelago go rarolla marara:
Barutwana ba letetšwe go re ba kgone go rarolla marara a mararantšu ka go šomiša
tša go rarolla le go hlaloša tharollo:
• Go aga le go hlahlamolla mekgwa ye e latelago:
palorara
• Go aga le go dinomoro
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro
hlahlamolla dinomoro
• Go pedifatša le ripagare
• Go pedifatša le go ripagare
• go pedifatša le go
• Methalopalo
MMETSE MPHATO WA 1-3
ripagare • Methalopalo
• Methalopalo Go thala dilo go fihla ka 99 ka botee ka botee ga go be bonolo e bile ga go
hlohloletšwe. Hlohloletša Fankšene ya dikapalo mo rekhoteng tša bona, go akaretša
• Go batametša go
le kemedi ya diswantšho. Barutwana ba ka hlohloletšwa gape go ngwala mafokopalo.
masome
Dumelela barutwana go kgetha mokgwa wo ba o kgonago ga bonolo. Bogolo bja
dinomoro le mohuta wa marara ke tšeo di tla go go tliša kgetho ya mokgwa wa go
rarolla marara wo o tla šomišwago. Ge barutwana ba lahlega ka go šomiša mokgwa
wo o sa ba thušego go rarolla marara ba swanetšwe go hlahlwa go šomiša mekgwa
ye e šomago ka tshwanelo.
Go aga le go hlahlamolla dinomoro
Wo ke wo mongwe wa dithekniki tše ye bohlokwa go Sehlopha sa fase. Go šomiša
mokgwana wo go dumelela barutwana go hlahlamolla le go bopa dinomoro go
thuša šoma ka palo ga bonolo. Barutwana ba tla be ba šomiša thekniki ye gantši
Sehlopheng sa Gare.
Go pedifatša le go ripagare
Dithekniki tše di bothatana e bile e nyaka tsebo e tiilego ya dinomoro. Barutwana bao
ba kgonago go kgetha thekniki ye ke bao ba kgona go fetoša mekgwankgwana yeo
ba e šomišago. Go kgona go pedifatša go tla thuša barutwana go šomiša mokgwana
kgwana ya go batamela pedifatšo.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mohlala:
Mararantšu: Ka tšatši le lengwe barutwana ba 45 ba ile ba hlabelwa mokgohlwane.
Ka letšatši le le latelago gwa hlabelwa barutwana ba bangwe ba 46. Naa go
hlabetšwe barutwana ba bakae ka moka?
Marara a a ka rarollwa ka go pedifatša. Morutwana a ka re pedifatšo ya 45
hlakantšha le 1.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.6 Šomiša theknikikgwanaa Šomiša theknikikgwanaa Methalopalo
Dithekniki yeo e latelago ge o rarolla yeo e latelago ge o rarolla
Go šomiša methalopalo go šoma go tla fa barutwana tsela ya rekhota seo ba se
tša go rarolla marara le go hlaloša marara:
naganago le go se latelela. E thuša barutwana gape go rekhota seswantšho se ba ka
palorara tharollo:
• Go aga le go hlahlamolla se šomišago go hlaloša ka tsela yeo ba ka rarollago marara.
• Go aga le go dinomoro
Barutwana ba be ba šomiša methalopalo go tloga Mphatong wa 1. Barutwana ba
hlahlamolla dinomoro
• Go pedifatša le ripa ka swanetše go kgona go thala mothalopalo wo o se nago dinomoro mo ba beago
• go pedifatša le go ripa bogare nomoro ya go thoma ba be ba nyakišiša go re ba tloga kae ba ya kae.
ka bogare
• Methalopalo Mohlala wa ka moo barutwana ba ka šomišago mothalopalo:
• Methalopalo
Bana ba 28 ba tšere leeto lehono. Go sa na le bana ba 70 bao ba šetšego sekolong.
• Go atametša go Na bana ge ba thoma ka moka e be e le ba bakae?
masome
+10
+10
+3
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
1.7 Rarolla mararantšu ka Rarolla mararantšu ka Mehlala ya marara ao a ka šomago ka wona kotareng ye
Go kamano le go hlaloša kamano le go hlaloša
Kotareng ye barutwana ba tiišetša mošomo wo ba go dirilego Mphatong wa 2. Bona
hlakantšha dikarabo tša bona go dikarabo tša bona go
dintlha tša go rarolla mehuta ya marara a Mphato wa 2, Karolo 2.
le go ntšha rarolleng marara a rarolleng marara a bona ao
bona ao akaretšago go a akaretšago go hlakantšha,
hlakantšha, go ntšha go go ntšha go iša go dikarabo
iša go dikarabo tša go fihla tša go fihla go 99.
go 999.
379 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
380 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.8 Rarolla mararantšu ka Rarolla mararantšu ka Mehlala ya marara ao a ka šomago ka wona kotareng ye
kamano le go hlaloša kamano le go hlaloša
Tlhakan- • Moagi o swanetše go ala ditena meleng ye 6 ka ditena tše 8 moleng o mongwe le
ditharollo tša gagwe ka ditharollo tša gagwe ka
tšhopoeletšo o momngwe. Naa o tla nyaka ditena tše kae ka moka?
marara ao a šomišago marara ao a šomišago
go iša go go
katišo go fihla ka 99. atišago fihla ka 50. • Malema o na le mekotlana ye 4 ya malekere. Mokatlana mongwe le mongwe o na
atiša
le malekere a 6. Naa malekere ke a makae ka moka?
• Mma o nyaka go paka dikuku tše 12. Ge kuku ye ngwe le ye ngwe e nyaka mae a
2, naa mma o tla swanelwa ke go reka mae a makae?
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Ge ngwana yo mongwe le yo mongwe a bala dipuku tše 3 kgweding ya Julae, Naa
phapoši ya bana ba 20 e tla bala dipuku tše kae?
Mehuta ya marara: Sehlopha
• Tšhengwana ya merogo e na le mela ye 12 ya dibjalo. Mola wo mongwe le wo
mongwe o na le dibjalo tše 7. Naa go na le dibjalo tše kae tšhengwaneng?
• Tšhengwana ya merogo e na le mela ye 12 ya dibjalo. Mola wo mongwe le wo
mongwe o na le dibjalo tšeo di lekanago. Ge gona le le palomoka ya dibjalo tše 48,
naa go na le dibjalo tše kae moleng wo mongwe le wo mongwe.
• Tšhengwana ya merogo e na le dibjalo tše 48 moleng o mongwe le o mongwe.
Go na le dibjalo tše 7 moleng wo mongwe le wo mongwe. Naa go na le mela e
mekae?
Šomiša pedifatšo go rarolla marara
• Lesiba o na le mengwaga ye 8.
• Buti wa gagwe o mo feta gabedi ka mengwaga.
• Tatagwe o mofeta gane ka mengwaga.
• Rakgolwagwe o feta tatagwe gabedi ka mengwaga.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Naa momngwe le mongwe o na le mengwaga e mekae?
• Puku ya Shepi e na le maphephe a 48 ka botelele. Yena o bala go letlakala la 26;
naa o badile go feta seripagare sa puku?
Kreitng ya 3 barutwana ba letetšwe go lemoga katišo mafokopalo. Barutwana ba
swanetše go hlohloletšwa go šomiša dinomoro gammogo le diswantšho, go feta go
šomiša ditlabakelo goba diswantšho ka bo bona.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.9 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Kotareng ye go arola go swanetše go tsebišwa. Go swanetše go re barutwana ba
ditharollo tša marara a ditharollo tša marara a kwešiše dikgopolo ka go arola pele ba ka šomiša leswao:
Go hlopha le
ditiragatšo a amanago le ditiragatšo a amanago le
go abelana Marara ao a sepelelago le go abelana gantši a bolela ka:
abelana ka go lekana le go go abelana ka go lekana
go išago go
hlopha go fihla go 200 le ka le go hlopha go fihla go • go abelana ka go lekana; le
go arola
dikarabo tšeo di tlogelago 50 le ka dikarabo tšeo di
• Naa mongwe o humana tše kae.
mašaledi tlogelago mašaledi
Marara ao a sepelelanago le go abelana gantši a bolela ka:
• Naa go ka dirwa dihlopha tše kae?
Mehlala ya marara ao a rarolwago kotareng ye
• Ge barutwana ba ba ba eya khonsateng. Gomme senamelwa sa bona sa pesana
se rwala batho ba 11. Naa pesana yeo e tla boaboa ga kae gore barutwana bohle
fa fihle khonsateng?
• Tebogo o pakile dibaledi ka mela. Naa go na le dibaledi tše kae?
• Basetsana ba 35 ba rata go bapala kgwelentlatlana. Na go tla le dihlopha tše kae
tša basetsana ba 7?
• Akanya ka pele:
• Na e tla feta goba go fetwa ke 10?
• Na e tla feta goba go fetwa ke 20?
• Malema o reka malekere a 44. O a aroganya ka go lekana ka diphuthelwana
tše 4 go re a kgone go rekiša. Naa go na le malekere a makae ka gare ga
sephuthelwana?
• Malema o reka malekere a 48. O nyaka go a arola ka mekotlana ya go swara
malekere a 6 wo mongwe le wo mongwe. Naa o nyaka mekotlana ye mekae?
381 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
382 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.10 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Mphatong wa 2 barutwana ba tsebišwa dipalophatlo le:
Dipalophatlo ditharollo tša marara a ditharollo tša marara a
• go abelana le go hlopha dilo go lekana;
ditiragatšo a amanago le ditiragatšo a amanago le
abelana ka go lekana mo abelana ka go lekana mo • efa dipalophatlo maina;
go išiago go ditharollo tšeo go išiago go ditharollo tšeo
• lemoga dipalophatlo mo dikamanong tša go fapana;
di akaraetšago dipalophatlo di akaraetšago dipalophatlo
tša diyunithari le tšeo tša diyunithari le tšeo • ngwala maina a dipalophatlo bjalo ka teetharong, teehlanong;
e sego tša diyunithari e sego tša diyunithari
1 1 3 2 1 1 3 • humana dipalophatlo tša dilo tše di feletšego;
mohlala: 2, 4, 4, 5, bj.bj. mohlala: 2, 4, 4, bj.bj.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• humana dipalophatlo tša kgobeketšo ya dilo.
Phapano ke eng go Mphato wa 2?
Kotareng ye, barutwana ba tšwela pele go šoma ka dipalophatlo tša diyunithari bjalo
ka seripagare, teetharong, kotara, teehlanong.
Barutwana ba rutwa le dipalophatlo tše e se go tša diyunithari mohlala: kotara tše
tharo goba pedi-tharong
Barutwana ga ba swanela go šomiša mareo a bjalo ka yunithari goba yeo e sego ya
yunithari.
Mehuta ya marara ao a ka dirwago kotareng ye
• Go abelana wo o išago go dipalophatlo
Abelana ditšhokolete tše 8 magareng ga bagwera ba 3 go re mongwe le mongwe a
humane seripana sa tšhokolete sa go lekana le sa bangwe go se ke gwa šala selo.
• Palophatlo ya kgoboketšo
a) humana kotara ya malekere a 16.
b) naa malekere a 8 ke palophatlo efe ya malekere a 24?
c) Koko o fa Kiki R12. Kiki o nyaka go boloka tee-tharong ya tšhelete yeo. Naa o
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
swanetše go boloka bokae?
d) Mohuta wo a marara o swanetše go re o botšišiwe ka morago ga go re barut-
wana ba rarolle marara a mane go ya go a a mahlano a go “arolelana” go “iša
go dipalophatlo” le go tseba maina a dipalophatlo.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.10 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Go ngwala dipalophatlo
Dipalophatlo ditharollo tša marara a ditharollo tša marara a Barutwana ga ba nyakege gore ba ngwale dikapalo tša dipalophatlo. Barutwana ba
ditiragatšo a amanago le ditiragatšo a amanago le ba ithutile go phara setlankana sa palophatlo bjalo tee-hlanong, dikotara, tharo go
abelana ka go lekana mo abelana ka go lekana mo tshelela. Seo se thuša go kwešiša go re mathomong maina a dipalophatlo a hlaloša
go išiago go ditharollo tšeo go išiago go ditharollo tšeo go re diripa tše kae tša go lekana tša palophatlo di arotšwego ka gona, mohlala:
di akaraetšago dipalophatlo di akaraetšago dipalophatlo diripagare, teetharong, kotara, bj.bj e bile gape ke diripa tše kae tšeo di akanyago,
tša diyunithari le tšeo tša diyunithari le tšeo mohlala: peditharong.
e sego tša diyunithari e sego tša diyunithari
1 1 3 2 1 1 3 Go emela dipalophatlo tsa mararantšu
mohlala: 2, 4, 4, 5, bj.bj. mohlala: 2, 4, 4,bj.bj.
• Barutwana ba swanetše go thala dikarabo tša bona go laetša kwešišo ya bona ya
marara.
• Letela go re barutwana ba ka thala palophatlo ka tshwanelo eupša ba palelwa
ke go fa palophatlo leina. Thuša barutwana go ngwala maina a dipalophatlo ka
tshwanelo (lebelela dintlha tše di tswalanago go fa dipalophatlo maina ka fase ga
palelo ye e se nago kamano.)
• Barutwana ba swanetše go bitša diripa tšeo di arotšwego ka go di ngwala bjalo ka
peditharong.
1.11 • Lemoga le hlaola • Lemoga le hlaola Kotareng ye barutwana ba tšwela pele le go rarolla marara a ditšhelete.
Tšhelete tšhelete ya dikhoine le ya tšhelete ya dikhoine le ya Mohlala:
pampiri ya Afrika-Borwa pampiri ya Afrika-Borwa
• Barutwana ba Mphato wa 3 ba nyaka R759 go ya kampeng ya phapoši ya bona.
• Rarolla marara a • Rarolla marara a Ba kgobokeditše R250. Naa ba sa nyaka bokae ?
ditšhelete tšeo di ditšhelete tšeo di
akaretšago palomoka le akaretšago palomoka le • Ngwala 325c ka diranta le disente
tšhentšhi ka diranta le tšhentšhi ka diranta le • Naa o ka šomiša mekgwa ye mekae go kopantšha R400 o šomiša
disente. disente pampiritšhelete? O tseba bjang gore o na le ditharollo ka moka ?
• Fetolela diranta go • Thato o na le 50c ya go kgomagana, le diripana tše nne tša 20c. Dithofisi di bitša
disente goba disente go R1,20. Naa tšhentšhi e tla ba bokae?
diranta • Ge treksutu ya sekolo e bitša R150, naa di treksutu tše pedi e tla ba bokae?
Marara a go reka le go rekiša
Mohlala
• Koko o file Piti R5. Naa a ka kgona go reka malekere afe a mararo? ditšhokolete
R2,70; mebotu R1,80; malekere a bohla R1,40; malekere a diperekisi R1,60;
malekere a diminti R2,20; thofi R1,20.
• Lesiba o rekile dipuku tše tharo ka R80 ye nngwe le ye nngwe, o tla humana
383 tšhentšhi ya bokae ge a patetše ka R300?
• Diphakete tša diminti tše 5 di bitša 44c ye nngwe ka ye nngwe. Morena Kgoši o
nyaka diminti tše 88. Naa o tla reka diphakete tše kae? Naa o tla lefela bokae?
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
384 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
DIPALELO TšE DI SEGO TšA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Šomiša dithekniki tše di Šomiša dithekniki tše di Dihekniki tše di tla šomišwa go rarolle mararapalo a dipalelo tša go se amane le
Dithekniki latelago go dira dipalelo: latelago go dira dipalelo: dikamano.
(mekgwa
• Go aga le go hlahlamolla • Go aga le go hlahlamolla Go aga le go hlahlamolla dinomoro
goba
dinomoro dinomoro
thekniki) Se ke Mokgwana ye ngwe ye bohlokwa ya Sehlopheng sa fase. Go šomiša thekniki
• Go pedifatša le go • Go pedifatša le go ye go thuša barutwana go hlahlamolla le go aga gape dinomoro go thuša go dira
ripagare ripagare palelo e be bonolo. Ba tla šomiša thekniki ye ga golo go Sehlopheng sa gare. Go
MMETSE MPHATO WA 1-3
bohlokwa go re barutwana ba šomiše tsebo yeo ba nago nayo ge ba hlahlamolla
• Methalopalo • Methalopalo
dinomoro, mohlala:
• Go atametša go masome
• go hlahlamolla ka go šomiša palokemedi;
• go hlahlamolla ka go šomiša go atiša ka 10; le
• go hlahlamolla go ya ka diphere tša dinomoro
Methalopalo
Barutwana ba tla tšwela pele go šomiša le go bopa methalopalo ya bona go re
ba kgone go balela. Go tlwaelegile gore mothalopalo o ka šomišwa gantši ge go
hlakantšhwa goba go ntšhiwa.
Go hlakantšha le go ntšha.
Barutwana ba swanetše go itlhamela methalopalo le go hlahlamolla dinomoro tša
bona ka diripa tše bonolo.
Mohlala:
45 + 27
Mothalopalo o swanetše go thoma ka 45 le barutwana ba ka hlama metshelo ye 2 ya
bo 10 le motshelo o tee woo o laetšago 7.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Go atiša
Methalopalo e swanetše go šomišwa go thuša poeletšo ya go hlakantšha. Metshelo
ya go lekana e swanetše go rekhotwa mo mothalopalong gomme mafoko a go
thekga le ona a ka rekhotwa.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka • Hlakantšha go fihla ka 99 Kotareng ye barutwana ba itlwaetša go tiišetša mošomo wo o dirilwego Mphatong wa
Go 999 2.
• Ntšha go tloga go 99
hlakantšha • Ntšha go tloga go 999 Ge barutwana ba:
le go ntšha • Šomiša maswao a
• Šomiša maswao a maleba (+, –, =, ¨) • Šoma fela ka dibaledi tše di bofolotšwego/hlahlamolotšwego;
maleba (+, –, =,)
• Itlwaetša dipofantšho tša • thala meriti ya bo 1 fela; le
• Itlwaetša dipofantšho tša dinomoro go fihla go 20
• bala tšohle ka bo 1
dinomoro go fihla go 30
ge ba šoma ka dipalomoka tšeo di fetago 30, di ba šomiša ka go nanya, empa gape
e ba okeletša go dira diphošo tša go balela.
Tšeo di dira go re go be bohlokwa go tšweletša mekgwa yeo e nepagetšego.Go
bopa le go hlahlamolla dinomoro e be mokgwa wo mongwe wo barutwana ba tla go
go o šomiša kotareng ye.
Mekgwa yeo e ka kgonegago go laetša go hlakantšha le go ntšha.
Go hlahlamolla dinomoro ka diripana tše nnyane go dira palelo e be bonolo
Barutwana ba ka hlahlamolla nomoro ka mekgwa yeo e kgonago go laolega. Seo se
ra gore ba tla e dira ka mekgwa ye e fapanego.
Go šomiša tsebo ya kemapalo go hlahlamolla dinomoro ka masome le metšo
• Go hlakantšha dinomoro tša menopedi ka go hlahlamolla dinomoro ka moka
43 + 36 =
43 + 36 = (40 + 3) + (30 + 6)
= (40 + 30) + (3 + 6)
= 70 + 9
= 79
• Go hlakantšha ka go hlahlamolla go fihla ka nomoro e tee
43 + 36 =
43 + (30 + 6)
43 + 30 → 73 + 6 = 79
• Go hlahlamolla ka dihlophana tša masome
385
43 + 36 =
43 + (10 + 10 + 10 + 6)
MMETSE MPHATO WA 1-3
43 + 10→ 53 + 10→ 63 + 10→ 73 + 6 = 79
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
386 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka • Hlakantšha go fihla ka 99 Go ntšha
Go 999
• Ntšha go tloga go 99 • Go ntšha ka go hlahlamolla dinomoro ka moka
hlakantšha • Ntšha go tloga go 999
le go ntšha • Šomiša maswao a 87- 56 =
• Šomiša maswao a maleba (+, –, =, ¨)
87- 56 = (80 + 7)- (50 + 6)
maleba (+, –, =, )
• Itlwaetša dipofantšho tša
= (80- 50) + (7-6)
• Itlwaetša dipofantšho tša dinomoro go fihla go 20
dinomoro go fihla go 30 = 30 + 1
MMETSE MPHATO WA 1-3
= 31
• Go ntšha ka go hlahlamolla nomoro e tee
87-56 =
87- (50 + 6)
87- 50 → 37 - 6 = 1
Letela gore barutwana ba ka hlahlamolla dinomoro ka dtsela tše fapanego go dira go
re go balela go be bonolo:
• Go hlahlamolla ka go atiša ka 10
87- 56 =
87- (20 + 20 + 10 + 6)
87- 20 → 67-20 → 47- 10 → 37- 6 → 31
Go šomiša tsebo ya pele bjalo ka Dithekniki
• Šomiša go ripagare nomoro ka bogare
69 + 12
69 + (6 + 6)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
69 + 6 → 75 + 6 = 81
• Bala go ya pele le morago
78 – 69 =
Balela ka botee go tloga go 69 ke mokgwa wa katametšo ka gobane dinomoro di
batamelane.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka • Hlakantšha go fihla ka 99 • Laetša kgauswi le pedifatšo
Go 999
• Ntšha go tloga go 99 34 + 35 hlaloša gore pedifatšo ya 34 gabedi o hlakantšhe le 1 goba pedifatšo ya 35 o
hlakantšha • Ntšha go tloga go 999 ntšhe 1.
le go ntšha • Šomiša maswao a maleba
• Šomiša maswao a (+, –, =, ¨) 34 + 34 + 1
maleba (+, –, =,)
• Itlwaetša dipofantšho tša Barutwana ba ka rekhota mekgwanakgwana ba šomiša mosebe wa seelepalo go
• Itlwaetša dipofantšho tša dinomoro go fihla go 20 latela tsela ya go balela
dinomoro go fihla go 30
34 + (30 + 4) + 1
34 + 30 → 64 + 4 → 68 + 1 → 69
• Fetola nomoro go ya katišong ya lesome o be ntšha goba o hlakantšha ga tee
Bala o eya godimo le fase go ya go batamela 10
58 + 19 =
Bana ba ipotše gore ba na le kgetho tše pedi. Fetola 58 goba 19 go atamela katišo
ya 10 ya kgaufsi 10. Kgetho ke ya bona.
Palo yeo e ka ngwalwa bjalo ka: 58 + 19 = 58 + 20 - 1
58 + 20 → 78 - 1 = 77
Barutwana bangwe ba ka hlahlamolla 20 ka dihlopha tše 2 tša 10 go re ba kgone go
balela ka nepo.
Itlwaetše dipofantšho go fihla go 20
Dipofantšho go fihla ka 20 di swanetše go dirwa ka go šomiša thušo ya diswantšho
tše fapafanego.
Go tšwetša pele le go itlwaetša mabokgoni a go hlakantšha le go ntšha
Barutwana ba swanetše go itlwaetša mehuta ya mabokgoni a go hlakantšha le go
ntšha.
• Hlakantšha le go ntšha palotee go tšwa go nomoro ya meno ye mebedi ka ntle le
go tshela masome:
Mohlala:
a) 65 + 4
387 b) 89 - 3
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
388 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka • Hlakantšha go fihla ka 99 • Hlakantšha palotee go palokatišanetšwa ya 10
Go 999
• Ntšha go tloga go 99 Mohlala:
hlakantšha • Ntšha go tloga go 999
le go ntšha • Šomiša maswao a maleba a) 70 + 5
• Šomiša maswao a (+, –, =, ¨)
b) 90 + 3
maleba (+, –, =,)
• Itlwaetša dipofantšho tša
• Ntšha palotee go tšwa go palokatišanetšwa ya 10
• Itlwaetša dipofantšho tša dinomoro go fihla go 20
dinomoro go fihla go 30 Mohlala:
MMETSE MPHATO WA 1-3
a) 80 - 6
b) 50 - 3
• Hlakantšha goba o ntšhe 10 go le go tšwa go nomoro ya meno ye mebedi ye
nngwe le ye nngwe
Mohlala:
a) 56 + 10
b) 68 + 10
c) 79 - 10
d) 57 - 10
• Hlakantšha goba o ntšhe phere ya dipalokatišanetšwa tša 10 ntle le go tshela 100
a) 40 + 30
b) 80 – 50
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.13 • Hlakantšha go fihla ka • Hlakantšha go fihla ka 99 Go lekola dipoelo tša palelo
Go 999
• Ntšha go tloga go 99 Lekola kgonagalo ya ditharollo
hlakantšha • Ntšha go tloga go 999
le go ntšha • Šomiša maswao a Barutwana ba swanetše go lekola kgonagalo ya ditharollo.
• Šomiša maswao a maleba (+, –, =, ¨)
Mokgwa o tee wo ba ka o šomišago ke wa go akanya dikarabo tša bona pele ba
maleba (+, –, =,)
• Itlwaetša dipofantšho tša ka balela.Ge o hlakantšha dinomoro tše pedi tšeo di atamelanego mohlala: 45 le
• Itlwaetša dipofantšho tša dinomoro go fihla go 20 46, barutwana ba ka šomiša pedifatšo bjalo ka mokgwa wo mongwe wa go akanya
dinomoro go fihla go 30 dinomoro.
Lekola ditharollo
Barutwana ba swanetše go re ba tsebe go re ba ka kgona
• Lekola go hlakantšha ka go ntšha.
Mohlala: Ge 36 + 18 = 54; mme 54– 18 = 36
• Lekola palelo ya go ntšha ka go hlakantšha
Mohlala: Ge 84– 48 = 36, mme 36 + 48 = 84
Go šomiša phapano ya maswao ao a sepelelanago go lekola ditharollo ke lebaka le
tee la go ruta go hlakantšha le go ntšha mmogo.
389 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
390 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.14 • Atiša dinomoro 1 go • Atiša dinomoro 1 go fihla Mphatong wa 2barutwana ba atišitše dinomoro 1 go fihla ka 10 ka 1, 2, 5 ,3 le 4 go
Poeletšo fihla ka 10 ka go fihla ka ka 10 ka fihla go so ba tsebisitswe. Barutwa leswao ba gomme ba le šomiše go mafokopalo.
ya go palomoka go fihla 99
• Šomiša maswao ka Barutwana ba Mphato wa 3 ba swanetše go tšwela pele ba itlwaetša le go šomiša
hlakantšha • Šomiša maswao ka tshwanelo (+, –, =,) pelelo ya go atiša maemong a tiragatšo; pedifatšo, gabedi, atiša, atiša ka, bontši bja,
yeo e tshwanelo (+, –, =,) dihlopha tša, go atiša gararo le go feta.
lebišago go
katišo Polelo e swanetšego šomišwa gape ge go balela go atiša. Kotareng ye barutwana ba
tla be ba atiša la mathomo ka 3.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Barutwana bao ba tsenago Mphato wa 3 ba swanetše gore ba kgone go emela
poeletšo ka go šomiša leswao la go atiša.Barutwana ba swanetše go re ba kgone
go hlaloša go atiša ka mekgwa ye e fapanego. Ba kwešiša gore dihlophana tše 3
tša bo 6 di ka ngwalwa bjalo ka 6 + 6 + 6. Go kwešišwa gape go re 3 atiša ka 6 e
ka ngwalwa bjalo ka 3 × 6. Tsebo ye e tšweletšwa Mphatong wa 3. Barutwana ba
tla šomiša ditlabakelo tšeo di swaregago, beakanya methalopalo go kwešiša le go
emela katišo.
Go tloga go Mphato wa 3 barutwana ba swanetše go lemoga gore go atiša go ka
dirwa ka tsela ye nngwe le ye nngwe.
Mohlala:
Barutwana ba swanetše go kwešiša le go ngwala tše di latelago:
3 × 10 = 10 × 3 =
30 = 10 × 30 = 3 ×
Setatamente se ka godimo se swanetše go thušwa ka Fankšene ya diswantšho tšeo
di dumelelago barutwana go bona go re le di fa karabo yeo e swanago.
Mohlala:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
le
and
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.14 • Atiša dinomoro 1 go • Atiša dinomoro 1 go fihla Go ya mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go thoma go kwešiša
fihla ka 10 ka go fihla ka ka 10 ka go re go atiša go ka dirwa ka tsela tše fapanego. Dikgopolo tše di ka tšwela pele le
Tlhakan-
palomoka go fihla 99 go itlwaetšwa ngwaga ka moka.
tšhopoeletšo • Šomiša maswao ka
go iša go go • Šomiša maswao ka tshwanelo (+, –, =,) Barutwana ba ka šomiša flotaekramo go rekhota go dintlha tša go atiša.
atiša tshwanelo (+, –, =,)
Mohlala:
Dzidzhenaho Dzibvaho
dintšhwa
1 molao
Mulayo
tsentšhwa
3
5 ×3
7
9
1.15 • Arola dinomoro go fihla • Arola dinomoro go fihla Leswao la go arola le tsebaditšwe ka go Mphato wa 3.Dikgopolo tša go abelana le go
go ka go ka hlopha di tlwaeditšwe mengwaga ye mebedi bjalo ke nako ya go tswalanya dikgopolo
Karolo
tše tše pedi. Leswao la karolo le ka tsebatšwa ge barutwana ba dira mararantšu.
• šomiša maswao a • Šomiša maswao a
Matseno a sekapalo a ka thekgwa ka diswantšho tša ka fase. Go bohlokwa go
maleba (÷,=, ) maleba (÷,=, )
šomiša diswantšho tša tlwaelo.
Mohlala:
grouped into
Ge
12 e12hlophilwe ka3sbo3 groups
givee4 fa dihlopha tše 4 Ge 12
12egrouped into 4s
hlophilwe kagives groups
bo43 e fa dihlopha tše 3
12 3= 12
12 e
Ge 12 abelwana
shared magareng
between 4 gives 3 each ga Ge shared between
12 12 abelwana 3 gives 4
magareng
each ga
! × !
4 × 3= = !" ! × !
4 ×= !"
4 e fa 3 mongwe le mongwe. 3 e fa 4 mongwe le mongwe.
12 ÷ 3 = 4 e ra gore: 12 ge e hlophilwe ka bo 3 e re fa dihlophana tše 4, le 12 ge e
abelwa ba3 mongwe le mongwe e humana 4.
391 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
392 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.16 Temogopalo: Temogopalo: Mekgwanakgwana ya palelo, temogopalo, tsebo le tsebo ya dintlha di godišwa ka
Mmetse wa Tlhahlamano ya Tlhahlamano ya tharollo ya marara le palelo. Tše di tla itlwaetšwa ka nako ya thuto ya mmetse wa
hlogo dinomoro: 999 dinomoro: 200 hlogo. Se se tla thuša barutwana go itlwaetša tšona le go kgona go di šomiša ga
bobebe ge a balela le go rarolla marara ka kamano.
• Beakanya sehlopha • Beakanya sehlopha sa
sa dinomoro tšeo di dinomoro tšeo di filwego. Kotareng ye barutwana ba tšwele pele go tšweletša bokgoni ba go šoma ka dino-
filwego bogolo-200 moro. Mekgwanakgwana ya go šoma ka hlogo yeo barutwana ba e šomišago e tla
• Bapetša dinomoro go thuša barutwana go akanya.
• Bapetša dinomoro go
fihla go 999 o be o
fihla go 200 o be o bolela Mehlala ya dipotšišo tšeo di ka botšišwa:
MMETSE MPHATO WA 1-3
bolela go re ke e feng
ye e lego 1,2,3,4,5 le 10 go re ke e feng ye e lego
Temogopalo:
go feta goba go fetwa 1,2,3,4,5 le 10 go feta
goba go fetwa Leinapalo le sekapalo
Gopola ka lebelo:
Gopola ka lebelo: Emiša karata goba a ngwale leinapalo. Kgetha morutwana gore a ngwale dinomoro
• Dintlha tša go hlakantšha tšeo dinyalelanago.
le go ntšha go fihla ka 20 • Gopola Dintlha tša go
hlakantšha le go ntšha Go feta le go fetwa
• Hlakantšha goba ntšha go fihla ka 20
katišo ya go tloga go go Ke eng
fihla ka • Hlakantšha goba ntšha
• 1 ka fase ga 200
katišo ya go tloga go go
• Dintlha ka go atiša le go fihla ka • 1 go feta 199
arola go:
Mekgwanakgwana ya • 2 go feta 102
• Go atiša ka pedi go fihla palelo:
ka • 2 ka fase ga 105
Šomiša mekgwankgwana
• Go atiša ka lesome go ya go balela: • 3 go feta 77
fihla ka • 3 ka fase ga 51
• Go bea nomoro e kgolo
Mekgwanakgwana ya pele go re go kgonwe go • 4 go feta 68
palelo: balela pele goba morago
• 4 ka fase ga 167
Šomiša theknikikgwana • Mothalopalo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ye ya go balela: • 5 go feta 129
• Pedifatša le go ripagare
• Bea nomoro e kgolwane ka go lekana • 5 ka fase ga 185
pele go re o tle go kgone • 10 go feta 90
go bala o e ya pele le • Go aga le go hlahlamolla
morago dinomoro • 10 ka fase ga 160
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.16 • mothalopalo • Šomiša tswalano Ke tlhaka e feng ya bohlano ya dialfabete?
Mmetse wa magareng ga go Kgwedi ya bosenyane ngwageng ke efe?
• Go pedifatša le go
hlogo hlakantšha le go ntšha
ripagare ka go lekana. Peakanyo le go bapetša
• Go bopa le go Ke eng seo se lego ka godimo ga: goba ?
hlahlamolla dinomoro Mphe nomoro ya magareng ga 1 le
• Šomiša tswalano Gopola ka lebelo:
magareng ga go Dintlha ka go hlakantšha le go ntšha:
hlakantšha le go ntšha.
• Tseba ka pelo tšohle ditsela tša go hlakantšha le go ntšha dipofantšho tša dino-
• Šomiša tswalano moro go fihla go 20
magareng ga go atiša
le go arola Mohlala
a) __________+ = 20
b) __________+ = 16
Hlakantšha le go ntšha dinomoro tšohle go fihla le go akaretša 20
Mehlala
a) 1 + 11 = 12 b) 18 – 4 = 14
c) 11 + 1 = 12 d) 18 – 14 = 4
e) 2 + 10 = 12 f) 18 – 5 = 13
g) 10 + 2 = 12 h) 18 – 13 = 5
i) 3 + 9 = 12 j) 18 – 6 = 12
k) 9 + 3 = 12 l) 18 – 12 = 6
Gopola ka lebelo go hlakantšha ka pedifatšo go fihla ka. Se se swanetše go akaretša
dintlha tša go ntšha tše di lebanego.
Mehlala:
a) 1+1=2 b) 6 + 6 = 12
c) 2+2=4 d) 7 + 7 = 14
e) 3+3=6 f) 8 + 8 = 16
g) 4+4=8 h) 9 + 9 = 18
393 i) 5 + 5 = 10 j) 10 + 10 = 20
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
394 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.16 Mehlala:
Mmetse wa
Ntaetše nomoro yeo nka e hlakantšhago le.. go bopa (go ngwala fase goba o šomiša
hlogo
kemapalo goba dikarata tša difolarete).
a) 8
b) 2
c) 9
d) 15
MMETSE MPHATO WA 1-3
e) 3
Mehlala:
Ntaetše nomoro yeo e šalago ge..e ntšhitšwe go (o ngwala fase goba o šomiša ke-
mapalo goba dikarata tša difolarete).
a) 5
b) 18
c) 0
d) 14
e) 7
Dipalokatišanetšwa tša go hlakantšha le go ntšha tša 10 go tloga go 100
Mehlala:
a) Bolela go re na ke dikgato tše kae tšeo di tla tšewago mothalopalong go ka tloga
go 30 go fihla go 100 goba go 100 tšwa go go fihla go 50.
b) Humana diphere tša dikarata go bopa.
c) Bea dinomoro ka mapokising go bopa
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
+ 70 = 100
20 + = 100
100 – = 90
100 – 40 =
Mekgwankgwana ya go balela:
Šomiša mekgwankgwana ya go balela go hlakantšha le go ntšha ka tshwanelo.
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.16 Hlakantšha dinomoro ka go šomiša mekgwankgwana ye bjalo ka:
Mmetse wa
• Lebelela diphere tša dinomoro tšeo di bopago 10 le go di šomiša pele
hlogo
2+7+8
2 + 8 di bopa 10 le go hlakantšha le 7.
Bea nomoro ye kgolo pele go re kgone go balela pele le morago ga yona
• Thoma ka nomoro ye kgolokgolo
5 + 15
Bolela gape lefokopalo: 15 + 5 le go bala go ya go 20
• Fetolela nomoro go10 le go ntšha goba go hlakantšha 1
Mohlala:
8 + 9 = 17 le go hlaloša go re yo mongwe a ka dira 8 + 9 = 8 + 10–1
6 + 11 = 17 le go hlaloša go re yo mongwe a ka dira go 6 + 10 + 1
17–9 = 8 le go hlaloša go re yo mongwe a ka dira go 17–10 + 1
• Hlahlamolla nomoro ka diripa o be o hlakantšha
Aga le go hlahlamolla dinomoro:’
Tšwela pele go hlahlamolla dinomoro ka diripanaripana tše nnyane’
8 + 12 = 8+ (10+2)
= 8 + 2 + 10
= 10 + 10
= 20
• Šomiša mekgwanakgwana ya dipalelo tša hlogo go pedifatša
Hlalola pedifatšo yeo e batametšego
Mohlala:
5 + 6 = 11 Hlaoša go re ke pedifatšo ya 5 hlakantšha le 1 goba pedifatšo ya 6 ntšha 1
Lemoga go re ge dinomoro tše pedi di batamelane ka bogolo go bonolo go humana
395 phapano ya tšona ka go balela godimo, e sego go balela morago.
15 – 11 = 4 le go hlaloša go re bala go o e ya godimo go tloga go 11 go ya go 15 di
MMETSE MPHATO WA 1-3
fa 4
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA
396 A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.16 Mmetse wa hlogo o ka dirwa ntle le go šomisa ditlabakelo, eupša go ka ba mohola
Mmetse wa go šoma mmetse wa hlogo ka ditlabakelo,
hlogo
Ditlabakelo tšeo di šišintšwego
• Mothalopalo (wa go ba le dinomoro le wo o se nago selo)
• Kriti ya dinomoro
• Dikarata tša kemepalo (dikarata tša folarete)
• Dipheta tša go bala
MMETSE MPHATO WA 1-3
1.17 • Šoma le go fa maina a • Šoma le go bitša maina a Mphatong wa 2 barutwana ba rutilwe dipalophatlo. Ba:
Dipalophatlo dipalophatlo dikamonong dipalophatlo dikamonong
• abile le go hlopha dilo ka go lekana;
tšeo di tlwaelegilego go tšeo di tlwaelegilego go
akaretšwa diripagare, balwa gape diripagare, • file dipalophatlo maina tša diyunithari;
dikotara, teeseswaing, dikotara, teeseswaing,
• hlaotše dipalophatlo go kamano yeo e fapanego;
teetharong, teetsheleng, teetharong, teetsheleng,
teehlanong, teehlanong, • ngwetše maina a tšona bjalo ka teetharong, teehlanong;
• Lemoga dipalophatlo tše • Lemoga dipalophatlo ka • humane dipalophatlo tša dilo tšeo di feleletšego; le
di lego ka sebopego sa sebobego sa taegaramo
sethalwa. • humane gape le dipalophatlo tša dilo tšeo di kgobokeditšwego.
• Thoma go lemoga go
• Thoma go lemoga go re re diripagare tše pedi Kotareng ye barutwana ba rutwa dipalophatlo tšeo e sego tša diyunithari, mohlala
diripagare tše pedi tša go tša go lekana goba dikotara tše 3 goba peditharong. Ba tšwela pele ka go šoma ka dipalophatlo tša
lekana goba tharothrong tharotharong di bopa diyunithari. Ba šoma gape ka boseswai, le botshelela.
di bopa botlalo le gore botlalo le gore seripagare Mehlala ya dipotšišo:
seripagare le kotara tše le kotara tše pedi di a
pedi di a swana e bile di swana e bile di a lekana. Na sebopego se sengwe le sengwe se ripilwe ka diripa tše kae tša go lekana?
a lekana. Na ke diripa tše kae tša sebopego sengwe le sengwe tšeo di fifaditšwego?
• Ngwala palophatlo bjalo
• Ngwala palophatlo bjalo ka seripagare se 1, Na ke palophatlo efe yeo e fifaditšwego ya sebopego se sengwe le se sengwe?
ka seripagare se 1, teetharong,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
teetharong tše 2 Na ke palophatlo efe yeo e sa fifatšwago ya sebopego se sengwe le se sengwe?
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
1.17 A
Dipalophatlo
B
C
D
Barutwana ba swanetše go fiwa sebaka sa go fifatša dibopego ka bo bona.
Mohlala:
Fifatša peditharong ya sebopego se
A.
Fifatša kotara tše 2 tša sebopego se
B
Fifatša nnehlanong ya sebopego se
C
Fifatša tshelaseswaing sa sebopego se
D
397 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1
2. DIPATRONE, DIFANkŠENE LE ALTŠEBRA
398 DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
2.1 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Mphatong wa 3 barutwana ba ka šoma ka dipatrone ka moo Thutišo ye 1
hlaloša hlaloša
Dipatrone tša • di elemente di bušeleditšwego ka tsela yeo e swanago;
tšeometri Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go
• bogolo bja dibopego di fetoga ka tsela yeo e ka latelwago ga bonolo; le
hlaloša ka mantšu hlaloša ka mantšu
• nomoro ya dibopego goba dilo di fetogago ka tsela yeo e ka akanywago gabonolo.
• dipatrone tše bonolo tša • dipatrone tše bonolo tša
MMETSE MPHATO WA 1-3
go dirwa ka dilo tša go go dirwa ka dilo tša go Dipatrone di ka bopiwa ka go šomiša selo se tee empa mebala ya sona e fetolwe
swarega swarega gabonolo ka tsela ya tlwaelo. Mohlala:
• dipatrone tše bonolo • dipatrone tše bonolo
tša go dirwa ka go thala tša go dirwa ka go thala
methalo, dibopego goba methalo, dibopego goba
dilo dilo Dipatrone di ka bopiwa ka go šomiša selo goba sebopego se tee empa boemo bja
selo seo se fetoge ka tsela yeo e ka latelwago ka tsela ye bonolo.
Itlhamela dipatrone Mehutahuta ya dipatrone:
Mohlala:
Ihlamele dipatrone tša Dipatrone tše bonolo moo
a)
tseometri dibopego goba dihlopha di
bušeleditšwego ka tsela ya
• ka dilo tša go swarega
go swana
• ka go thala methalo,
Itlhamela dipatrone
dibopego goba dilo
Itlhamela dipatrone tša b)
Dipatrone tša tikologong
tšeometri
ya rena
• ka dilo tša go swarega
Hlaola, hlaloša ka mantšu
le go kopolla dipatrone tša • ka go thala methalo,
tšeometri dibopego goba dilo
Dipatrone tše dingwe di na le dibopego tša go swana goba dilo tšeo di
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• tša tlhago bušeleditšwego, moo bogolo bja dibopego sehlopheng se sengwe le sengwe se
fetogago ka mokgwa wa go lekanela, ka tsela yeo o ka e akanyago, mohlala: bogolo
• go tšwa go bophelo bja
bja sebopego bo a godišwa goba go nyenyefatšwa.
sebjalebjale
Mohlala: Bogolo bja sebopego bo a gola:
• go tšwa go setšo le
bokgabo
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
2.1 Mohlala: Bogolo bja sebopego bo ba bjo bonyane:
Dipatrone
tša tšeometri
Dipatrone di ka hlangwa ka go dira dihlophana tšeo di swanago, mo sehlopha se
sengwe le sengwe se nago le mohuta o tee wa selo empa boemo bja selo seo bo
fapantšhwe sehlopheng. Dihlopha tša go swana di a bušeletšwa.
Mohlala:
Dipatrone tše dingwe di bopiwa ka sepogo se tee, empa bogolo bja wa selo seo o a
godišwa go ba fokotšwa.
Mohlala:
Dipatrone tše dingwe di bopiwa go tšwa dihlopheng tšeo dibopego tša dilo di
hlagago, empa nomoro ya mohuta wo mongwe le wo mongwe o golago goba o
fokotšegago ka tsela yeo e ka latelwago gabonolo.
Mohlala:
• Go kopolla patrone go thuša barutwana go bona tlhaloganyo yeo patrone e
bopilwego ka gona.
399 • Go katološa patrone go thuša barutwana go lekola go re ba kwešišitše ka
tshwanelo tlhaologanyo ya patrone.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
400 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
2.1 • Go hlalošeng patrone go thuša barutwana go tšweletša polelo ya bona le mabok-
Dipatrone goni a bona a go bolela. E thuša gape go bona go re barutwana ba kgonne go e
tša tšeometri hlatholla patrone ye bjang. Gantši go bonolo go barutwana go bolela ka patrone ka
morago ga go re ba šome ka yona.
Ka nako ye barutwana ba swanetše go kgona go hlaloša patrone ntle le go thušwa
ka dipotšišo. Tšwela pele go tšweletša nepo ya go šomiša polelo yeo e nyakegago
go hlaloša dipatrone.
2.2 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Tatelano ya dinomoro e ka tswalanywa le go thekga palelo. Ge mabokgoni a
MMETSE MPHATO WA 1-3
Dipatronepalo hlaloša hlaloša barutwana a go balela a tšwetšwapele, mehuta ya tatelano ya dinomoro tše
Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go barutwana ba di šomago e ka tšwetšwapele.
hlaloša dipatrone tše hlaloša dipatrone tše Tatelelano e swanetše go laetša go balela pele le morago:
bonolo tša dinomoro tša bonolo tša dinomoro tša • Ka bo1 go tloga nomorong ye ngwe le ye ngwe magareng ga 0 le 200
go latelelana go fihla go go latelelana go fihla go
bonnyane bja bonnyane bja 100. • Ka bo10 go tloga go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe magareng ga 0 le
200
Hlama le go hlaloša • Tatelelano e swanetše
patrone ya gagwe go laetša go bala pele le • ka bo 5 go tloga go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 5 magareng ga 0
morago: le 200
Ihlamele patrone ya
dinomoro. - Ka bo1 go tloga • ka bo 2 go tloga go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 2 magareng ga 0
nomorong ye nngwe le le 200
ye nngwe magareng • ka bo 3 go tloga go palokatišanetšwa ya 3 magareng ga 0 le 200
ga 0 le 200
• ka bo 4 go tloga go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 4 magareng ga 0
- Ka bo10 go tloga go le 200
palokatišanetšwa ye
• ka bo 100 go tloga go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya bo 100 go fihla
nngwe le ye nngwe
bonnyane 500
magareng ga 0 le 200
Barutwana ba ka šupa dinomoro ge ba bala. Go bohlokwa go fa bana tatelano ya
- ka bo 5 go tloga go
dinomoro ka tsela ye fapanego
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe Mohlala:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ya 5 magareng ga 0 • Tatelano ya dinomoro tšeo di ngwetšwego
le 200
• Methalopalo
- ka bo 2 go tloga go
- ka dinomoro tšeo di badilwego tše di laeditšwego
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe - dikarolo tša methalopalo, mohlala:
ya 2 magareng ga 0 • Dikriti tša dinomoro
le 200
• Diketwane tša dinomoro
Barutwana ba tla khupetša, ba tlotša mmala, goba ba dira nkgokolo dinomorong ge
ntše ba bala methalopalong le dikriting tša dinomoro.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
2.2 - ka bo 3 go tloga Barutwana ba ka tlaleletša dinomorong tšeo di tlogetšwego mo mothalopalong, Didithutišo tše 3
Dipatronepalo palokatišanetšwa ya 3 kriting ya dinomoro, ka tatelano ya dinomoro tše di ngwetšwego le go ketwane ya
magareng ga 0 le 200 dinomoro.
- ka bo 4 go tloga Mohlala:
palokatišanetšwa ye
+
10
+
10
+
10
ngwe le ye nngwe ya 4
110
120
130
magareng ga 0 le 200
- ka bo 100 go fihla bon-
+
10
nyane go 500
+
10
+
10
+
10
Bjale ka ge tatelano ya dinomoro e ka thuša go bala, barutwana ba ka bala ka
dihlopha, goba dilo goba diswantšho, le go ngwala gape dinomoro tše le flotaekramo
bjale ka tsela yeo e tšweletšago le go thuša go atiša.
Kotareng ya 1 go nepišitšwe ka go šoma ka bo 2, 5 le bo 10
Mohlala:
Bala ka bo 5
R5 ya dikhoine 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Palomoka R5 R10 R15 R20 R25 R30 R35 R40 R45
tsentšh dintšhwa
tsentšhwa dintšhwa
wa
1 mola 5
molao
o
2
3 × ! 15
4
5 25
401
Ge kotara e eya mafelelong barutwana ba šoma ka go bala tatelano ya dinomoro go
tšwa le go ya go 100.
MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
402 DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA A NYAKEGAGO
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
KOTARENG YA 1 ye 24)
NGWAGA
3.3 Mehutahuta ya dibopego Mehutahuta ya dibopego Phapano ke eng le Mphato wa 2? Dithutišo tše 2
Dibopego tša • Didiko • Didiko Mphatong wa 3 barutwana ba tiišetša tša mošomo woo o dirilwego ka dibopego tša
mahlakore- mahlakorepedi eupša ba sa lebelele bogolo, goba mmala ge ba šoma ka dibopego
• Dikhutlotharo • Dikhutlotharo
pedi tše.
• Dikwere • Dikwere
Se se fa barutwana tumelelo ya go re ba nepiše mošogagwe o mofsa wa dilo tša
• Dikhutlonnethwii • Dikhutlonnethwii mahlakoretharo, boemo, tsebišo le dipono le go ripagare ka go swana.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego Mošomo wo montši wa dibopego Mphatong wa 3 o dirwa ka go itlwaetša go šomiša
dilo tša go swarega. Mešomo ka moka e swanetše go tiišetšwa ka mešongwana ya
Hlaloša, beakanya le go Hlaloša, beakanya le go
go ngwalwa.
bapetša dibopego tša ma- bapetša dibopego tša ma-
halakore a mabedi ka: halakore a mabedi ka: Go lemoga le go fa didiko, dikhutlotharo, dikwere, le dikhutlonnethwii maina
• sebopego • sebopego Barutwana ba swanetše go šoma ka didiko, le dikwere tša bogolo bja go fapana le
dikhutlotharo tša di dibopego tša go fapana.
• mahlakore a go letla • mahlakore a go letla
Go bohlokwa gore barutwana ba se bone fela mohlala o tee wa sebopego. Dibopego
• mahlakore a nkgokolo • mahlakore a nkgokolo
tše ntši tša dithekišo di fa mohuta o tee fela wa dikhutlotharo. Barutwana ba swanetše
Thala dibopego go re ba kgone go lemoga
• Didiko • didiko tša bogolo bja go fapana
• Dikhutlotharo Mohlala:
• Dikwere
• Dikhutlonnethwii
• Dikhutlotharo tša dibopego tša go fapana le go bewa ka maemo a go fapana.
Mohlala:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI AO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA A NYAKEGAGO
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
KOTARENG YA 1 ye 24)
CAPS
NGWAGA
3.3 • Dikwere tša bogolo bja go fapana tša boemo bja go fapana.
Dibopego tša Mohlala:
mahakorepedi
• Dikhutlonnethwii tša dibopego tša go fapana, tšeo di beilwego ka boemo bjo bo
fapanego
Mohlala:
Go bohlokwa go re barutwana ba šome ka dikaratana tšeo di ripilwego tša mohuta wa
dibopego tše itšego. Seo se dira go re barutwana ba bone dikhutlotharo tše fapanego,
dikwere le dikhutlonnethwi tšeo di beilwego ka boemo bjo bo fapanego.
Barutwana ba beakanya dibopego go ya ka mahlakore a go letla goba a nkgokolo.
Barutwana ba beakanya le go hlopha dibopego go ya ka go re ke di khutlotharo,
dikhutlonnethwii, dikwere, goba didiko. Mošomo o tiišetšwa ka mošomo wa go
ngwalwa.
403 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1
4. KELO
404 DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.1 Go bolela ka nako Go bolela ka nako Phapano ke eng go Mphato wa 2? Dithutišo tše 3
Nako • Bala matšatšikgwedi mo • Bolela matšatši a Ditlabakelo tša panyapanya di a tsebišwa.
ditšhupamabakeng matswalo, matšatši a
Mphatong wa 2 barutwana ba bala nako ka diiri, diripagare tša diiri, le dikotara tša
sedumedi, tša histori,
• Ngwala matšatši a diiri sešupanakong sa manakana.
ditiragalo tsa sekolong
matswalo, matšatši a
tšhupamabakeng Mphatong wa 3 barutwana ba šoma ka ditlabakelo tša panyapanya la mathomo. Ba
MMETSE MPHATO WA 1-3
sedumedi, tša histori,
sa ntše ba itshwareletše ka sebopego sa nako ya diiri tša mesong le mantšibua mo
ditiragalo tša sekolong • Bolela diiri tše 12 ka
go le go bohlokwa.
tšhupamabakeng
- diiri
Barutwana ba tšwele pele ka go itlwaetša go bolela ka kabo ya nako le tatelano ya
• Bolela diiri tše 12 ka
- seripagare sa iri nako.
- diiri
- kotara ya iri Nakong ya thuto ya bohle phapošing le nakong ya dithutong ya dihlophana, ba-
- seripagare sa iri rutwana ba tšwela pele ka go bolela ka letšatši la beke, kgwedi ngwageng, le
- metsotso
letšatšikgwedi la kgwedi yona yeo, gammogo le matšatši ao a fetilego le ao a
- kotara ya iri
Mo sešupanakong tlago. Barutwana ba ba tlwaela tšhupamabaka ka go bea ditiragalo tše di latelago
- metsotso sa manakana le kgafetšakgafetša mo go sešupamabaka:
sešupanakopanyapanya le
Mo sešupanakong • Matšatši a matswalo;
tše dingwe tša panyapanya
sa manakana le
tša go laetša nako bjalo ka • Matšatši a go keteka tša bodumedi;
sešupanakopanyapanya le
di lla thekeng (selefounu)
tše dingwe tša panyapanya • Meketeko ya ditiragalo tša histori
tša go laetša nako bjalo ka
• Meletlo ya sekolong
di lla thekeng (selefounu)
• Matšatši a maikhutšo
Balela botelele bja nako le
nako yeo e fetago Tšwela pele le go botšiša barutwana nako ka diiri, diripagare, dikotara tša iri, o
šomiša sešupanako sa manakana ka dinako tša dikgaokgao ka letšatši ka letšatši.
Šomiša ditšhupamabaka
Mohlala, ke go re barutwana ba ka botšišwa dipotšišo ge sekolo se thoma, ka nako
go šoma le go hlaloša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ya go khutša le ka nako ya go ya gae, go ba ge ba tloga thutišong ye nngwe go ya
botelele bja nako ka
go e nngwe. Kgetha dinako ge sešupanako se laetša iri godimo ga hlogo, seripagare
matšatši goba dibeke goba
sa iri goba kotara ya iri. Go bohlokwa go re go be le sešupanako se segolo seo se
dikgwedi go akaretša:
kaleditšwego leboteng ka phapošing go re barutwana ba kgone go ikgopotša. Barut-
• go fetolela matšatši go wana ba itirela dišupanako tša bona tša maitirelo. O ka botšiša barutwana gore ba
dibeke le dibeke go laetše dinako tšeo di fapanego go akaretša le go šomana le nako, “Ntaetše iri ya 10”.
matšatši, “Na e be ele nako mang kotara pele ga iri ya 10”?
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.1 • go fetolela dibeke go Nakong ya go šoma ka ntle le go thušwa barutwana ba tšwela pele go dira Dithutišo tše 3
dikgwedi le dikgwedi go mešongwana yeo e sepelelanago lego bolela nako ka diiri, diripagare tša diiri, le
Nako
dibeke. dikotara tša diiri sešupanakong sa manakana. Barutwana ba ka dira dipalelo ka
dibeke goba matšatši ge ba filwe tšhupamabaka goba karolo ya tšhupamabaka,
Šomiša dišupanako tša
mohlala, go humana matšatšikgwedi le go šoma phapano ya dinako.
manakana go bala botelele
bja nako ka diiri goba Nakopanyapanya
diripagare tša diiri.
• Nako e laetšwa ka diiri tše 12 tša sebopego sa panyapanya didirišweng tše ntši tša
ka gae, mohlala: dillathekeng (selefounu), dimaekrowofene, le dibapala diCD le
DVD. Barutwana ba ka be ba tseba nako ya panyapanya kudu go feta sešupanako
sa manakana. Tšea dithutišo tše 3 go tlwaetša barutwana nako ya panyapanya.
• Gopotša barutwana ka dihlalošo tša a.m. (mesong) le p.m.(mantšibua).
• Laetša barutwana gore ke palopedi dife tšeo di laetšago metsotso e bile ke difeng
tšeo di laetšago diiri.
• Hlaloša go re go na le metsotso ye 60 ka iri. Seo se ra go re go na le metsotso
ye 30 go seripagare sa iri, le metsotso ye 15 go kotara ya iri. Seo se tla thuša
barutwana go hlakantšha ge ba bala ka diiri, seripagare sa iri le kotara ya iri
sešupanakong sa manakana e le seo ba ithutilego sona Mphatong wa 2.
• Efa bana nako ye ntši ya go itlwaetša go bala nako ya panyapanya ka sebopego
sa diiri tše 12.
E ba le sešupanako sa panyapanya seo se šomago seo se leketeditšwego ka
phapošing. Botšiša barutwana go fa nako leboelela letšatši ka moka go fihla mafele-
long a ngwaga. E re bana ba itirele dišupanako tša bona, tšeo ba ka di šomišago ge
ba bolela nako le go balela phapano ya yona.
405 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
406 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.2 Go ela wo sego wa Mphatong wa 2 go gateletšwe go re barutwana ba ele hloko go akanya, go ela, go
Botelele semmušo bapetša le go rekhota botelele, bophara le bogodimo ka go šomiša
• Akanya, ela, bepetša, • kelo ye e sego ya semmušo, le gore
beakanya le go rekhota • barutwana ba thoma go ela ka dimetara ba šomiša rula ya metara le lenti la go ela
botelele a šomiša kelo botelele.
ye e sa lekanetšwago;
Go ela botelele bjalo ka kamano ya go rarolla marara le go balela
mohlala: go ela ka diatla,
go ela ka dikgato tša Nakong yeo e beetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
maoto, go ela ka phensele, rarolla marara ao a šomišago kamano ya
dibaledi,bj.bj • go ela botelele go go sego gwa semmušo; le
• Hlaloša botelele bja dilo • go ela botelele ka dimetara.
ka go balela go hlaloša
Ela hloko tlhahlamano ya wa dinomoro tšeo di swanetšego šomišwa kotareng ye,
gore ke botelele bjo
gammogo le mehuta ya marara a kotara yeo.
bokae
Dithutišo tšeo di lebeletšego go ela botelele di tla thoma go rutwa kotareng ya 2.
• Šomiša polelo go bolela
ka go papišo mohlala:
telele, kopana, bophara
Tsebiša kelo ya šemmušo
Akanya, ela, bapetša le go
rekhota botelele o šomiša
dimetara (rula ya metara,
leinti/thapo ya methara)
bjalo ka kelo yeo e
nepagetšego ya botelele.
• Akanya, ela, bapetša le
go rekhota botelele a
šomiša disentimetara a
šomiša rula
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Ga go na go fetolela
magareng ga disentimetara
le dimetara.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.3 Kelo ya go se ya Mphatong wa 2 barutwana ba
Boima semmušo
• Ela boima ka seo e se be gwa se se mmušo a šomiša sekala sa go ela;
• Akanya, bapetša,
• Go otara di dirišwa go ya ka boima bjoo bo ngwetšwego sephuthelwaneng; le
latelantšha le go rekhota
boima o šomiša kelo • bala sekala sa bohlapelong (sekala sa nnete le diswantšho tša dikala tša go ela).
ya go se lekanetšwe le
Nakong ya go šoma ntle le go thušwa barutwana ba ka itlwaeša mabokgoni a a go ela.
sekala mohlal: diploko,
ditena, bj.bj Go ela botelele bjalo kakamano ya go rarolla marara le go balela
• Šomiša polelo go Nakong yeo e beetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka rarolla marara ao di šomišago
bolela ka papišo mohlala: kamano ya
bofefo, bioma, bofefiana,
boimaima • go ela boima ka kelo yeo sego ya semmušo; le
Tsebiša kelo ya semmušo • go ela boima ka dikhilokramo.
• Akanya, bapetša, Ela hloko tlhahlamano s dinomoro yeo e swanetšego šomišwa kotareng ye, gammogo le mehuta ya merara ya
latelantšha le go rek- kotara yeo.
hota boima bja direkišwa Dithutišo tšeo di lebeletšego go ela botelele di tla thoma go rutwa kotareng ya 2.
tšeo di phuthelwana di
ngwadilego boima ka
dikhilokramo mohlala:
dikhilokramo tše 2 tša
reisi le khilokramo ye 1
ya folouru.
• Ela boima bja bona ka
dikhilokramo ba šomiša
sekala sa bohlapelong
Ga go na go fetolela
magareng ga dikramo le
dikhilokramo.
407 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
408 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.4 Go ela wo e sego wa Go ela wo e sego wa Phapano ke eng go Mphato wa 2? Dithutišo tše 2
semmušo semmušo
Mothamo/ Mphatong wa 2 barutwana ba
bolumo • Akanya, le go ela, • Akanya, ela, bapetša le
• Akantše, etše, bapeditše ba ba beakanya mothamo wa ditšhelo goba dibolumo tša
bapetša le go latedišana go beakanya mothamo
ditšhelo ba šomiša kelo ye e sego ya motheo;
mothamo wa ditšhelo wa ditšhelo (mohlala:
(mohlala: bontši bjoo bontši bjoo bo ka • bapeditše le go latedišane mothamo wa ditšhelo wa mehutahuta ya mabotlelo le
bo ka tlatšago setšhelo) tlatšago setšhelo) goba dikrosari moo bolumo e beilwego mo diphuthelwaneng; le
goba mothamo wa mothamo wa ditšhelo ge
• šomiša mabotlelo a di dlitara ye tee goba dijeke tša litara e tee go akanya, ela,
MMETSE MPHATO WA 1-3
ditšhelo ge o šomiša kelo o šomiša kelo ya go se
bapetša, beakanya le go rekhota mothamo wa dilo ka go ela ka dilitara
ya go se be ya semmušo be ya semmušo mohlala:
mohlala: malepola le malepola le dikomiki Mphatong wa 3 barutwana ba rutwa ka dimililitara.
dikomiki
• Hlaloša mothamo wa Naa mothamo ke eng? Bolumo ke eng?
• Hlaloša mothamo wa setšhelo ka go bala le
setšhelo ka go bala le go bolela gore e ka tšea Lebotlelo le ka ba le mothamo wa litara, empa le ka se tlale go fihla ka mothamo wa
go bolela gore e ka tšea ditšhelo tše kae gore e lona, mohlala: e ka ba le bolumo ya meetse a go tlala komiki ye tee.
ditšhelo tše kae gore e tlale, mohlala: mothamo Mothamo ke palomoka yeo e rwalwago ke selo (go ba sekgoba sa ka gare ga selo).
tlale, mohlala: mothamo wa lebotlelo ke dikomiki
wa lebotlelo ke dikomiki tše nne Bolumo ke palomoka ya sekgoba seo se tšewago ke selo.
tše nne. Ka nako ye ngwe barutwana ba tla be ba ela go re go na le seela(go mohlaba goba
Tsebiša kelo ya semmušo
Tsebiša kelo ya semmušo dilo tše dingwe) se sekae ka setšhelong. Se ke go ela bolumo ya selo ka setšhelong.
• Akanya, ela, bapetša,
• Akanya, ela, bapetša, beakanya le go rekhota Nakong tše dingwe barutwana ba tla ela go re setšhelo se tla swara selo se kaakang
beakanya le go rekhota mothamo wa dilo ka go ge se tletše go fihla ka mothamo.
mothamo wa dilo ka go ela ka dilitara, diripagare Barutwana ba tla tšwela pele le go ela ba šomiša diyuniti tše e sego tša motheo tša
ela ka dilitara, diripagare tša dilitara, le dikotara tša mothamo.
tša dilitara, le dikotara tša dilitara.
dilitara. Go ela wo e sego wa semmušo: ela botelele a šomiša diyunti tše e sego tša
• Šomiša mabotlelo a motheo tša mothamo
• bapetša, beakanya mothamo wa litara e
le go rekhota boima 1, goba ditšhelo tšeo Barutwana ba ka kgona go ithuta metheo le ditlwaedi tša go ela.Go ela ka diyuniti tše
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
bja direkišwa tšeo mothamo wa tšona e sego tša motheo ga se gwa swanela go ba maemong a fasana le go ela ka diyuniti
di phuthetšwego le o ngwadilwego ka tša motheo.
mothamo wa tšona o dimililitara, mohlala: Barutwana ba swanetše go fiwa sebaka sa go ela bolumo/mothamo ba šomiša
ngwadilwego ka dilitara malekana a dinotšhididi mehutahuta ya diyuniti tša semmušo, mohlala: dikomiki(e sego go re etla dikomiki
mohlala: dilitara tše 2 tša tša go ela ka mehla)malepola(e sego gore malepolana a go ela, dikhurumelo
• Dijeke tša go ela tšeo
maswi, lithara ye 1 ya tša mabotlelo bjalo ka dikhurumelo tša mabotlelo a dilitara tše 2, malekana,
di swayilwego go laetša
senwamaphodi. Dilitara mabotlelwana, bj.bj.
dilitara, diripagare tša
tše 5 tša pente goba ka
dilitara le dikotara tša Go ela bolumo /mothamo ka diyuniti tše e sego tša motheo go akaretša go re o tšea
dimililitara tše500 tša
dilitara. makgetlo a makae o tšhela le go tlatša go tšwa go yuniti yeo e kgethilwego e elwa.
maswi., dimililitara tše
340 tša dinotšhididi,
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.4 • Tseba go re komiki yeo e • Dijeke tša go ela tšeo Barutwana ba swanetše go rutwa ka mehla go laetša diyuniti, mohlala: go na le
lekanetšego ke dimilitara di swayilwego go malepolana a tee a meetse a 48ka lebotlelong goba go tla ba le bonnyane go komiki
Mothamo/
tše 250. laetšago mothamo wa ya meetse ka lebotlelong.
bolumo
dimilimithara. Barutwana
• Tseba go re le lepola la Go ela ka diyuniti tšeo di sa lekanetšwago go akaretšwa le gore go tla tšhelwa
ga ba letelwa go re
tee ke dimilitara tše 5. makga a makae ka yuniti ya bolumo yeo e kgethilwego.
ba bale dibolumo tša
Ga go na go fetolela dimaraka tšeo. Ge barutwana ba etše ka yuniti ye nngwe le ye nngwe makga a mmalwa ba tla
magareng ga dimilimetara swanelwa ke go akanya mothamo/bolumo ba šomiša diyuniti. Go akanya pele go
• Dikomiki tša go ela le
le dilitara elwa go bohlokwa, eupša ba ka dira ge fela barutwana ba ithutile go ela ka yuniti yeo
malepola a tee ao a
ya go ela.
laetšago mothamo
Barutwana ba tla nyaka go rutwa go re ge ba nyaka go bapetša bolumo goba
• bapetša, beakanya
mothamo, diyuniti tšona tšeo di tla šomišwa. Mohlala: ge galase e swere malepolana
le go rekhota boima
a 20 a meetse le komiki e swere malepola a 10 a meetse, a ka se re galase e swere
bja direkišwa tšeo
meetse a mantši.
diphuthelwana le
methamo wa tšona di Barutwana ba nyaka go meta ka mehutahuta ya diyuniti tše sego tša semmušo, go re
ngwadilwego ka dilitara ba kgone go
mohlala: dilithara tše 2
• thoma go kwešiša go re yuniti ye nnyane, o tla nyaka nako ye ntšinyana go e
tša maswi, lithara ye 1 ya
šomiša /tlaleletša; mohlala: bolumo ka lebotlelong e ka ba malepola ao a tletšego a
senwamaphodi. Dilitara
20 mola dikomiki e le ye1.
tše 5 tša pente goba ka
dimililitara tše500 tša • thoma go šomiša diyuniti tšeo di nepagetšego go seo se elwago, mohlala: go ela
maswi.,dimililitara tše dilitara tše 2 ka malepolana ke go senya nako.
340 tša dinwamaphodi, le
oli ya dimililitara tše 750 Tsebiša go ela semmušo
• Tseba go re komiki ye • Akanya, le go ela, bapetša le go rekhota bolumo le methamo ka dilitara
lekanetšego ke dimilil- Gopotša barutwana gore dilitara ke diyunti tša tlwaelo tša go ela mothamo le bolumo.
itara tše 250 Khutšofatšo e šomišwa go dijeke tše mmalwana tša go ela le direkišwa tše di
• Tseba go re lelepola la rekišwago ka bolumo.Lekola gore barutwana ba gopola khutšofatšo ya litara.
tee ke dimillitara tše 5 Barutwana ba ela ka dilitara ba šomiša:
• Ga go na go fetolela Ditšhelo tša litara e 1 bjalo ka mabotlelo a dinotšididi, mabotlelo a maswi, lepokisana
magareng ga dimilimeta- la maswi le la matutu a dienywa le
ra le dilitara
• dijeke tša go ela tša go laetša methalo ya go ela ya dilitara.
Akanya le go ela mothamo wa mehuta ya ditšhelo bjalo ka mabotlelo a magolo a
yokate, malekana aesekhremi, mapokisana a tša go ja tša matena, dijeke tše kgolo,
409 maleke a pente ao a senago selo, dipakete, bj.bj. Diaethemo tša methamo ya go
fapana di swanetše go kgethwa. Barutwana ba hlatholla mothamo bjalo ka e nnyane
MMETSE MPHATO WA 1-3
go litara e 1, dilitara tše 2, magareng ga litara e 1 le tše 2, dilitara tše 5,bj.bj.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
410 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.4 Barutwana ba bapetša, beakanya le go rekhota mothamo wa direkišwa tšeo di
phuthetšwego tšeo mothamo wa tšona o ngwetšwego ka dilithara, mohlala: dilitara
Mothamo/
tše 2 tša maswi, litara ye tee ya senotšididi, dilitara tše hlano tša pente.
bolumo
• Akanya, ela, bapetša, beakanya le go rekhota bolumo le mothamo ka dimililitara.
Bolela le barutwana ka dimilitara bjalo ka diyuniti tša go ela tša go lekanetšwa tša go
ela mothamo le bolumo. Hlaloša go re di mililitara di fetwa ke di litara. Ba swanetše
go ithuta lentšu le khutšofatšo ya lona gobane ditšhelong tše dintši tša dithekišo le
dijeke tše ntši tša go ela go šomišitšwe khutšofatšo.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Barutwana ba bapetša, beakanya le go rekhota mothamo wa direkišwa tša
diphuthelwana tšeo mothamo wa tšona o ngwetšwego ka dimililitara, mohlala: 500 ml
ya maswi, 750 ml ya binika, 330 ml ya senotšididi, 200 ml ya senotšididi, 400 ml ya
pholiše ya fase.
Barutwana ba tla ela gantši ba:
• šomiša dikomiki tša go ela go thoma go kwešiša gore 250 ml ke bokae;
• go šomiša malepolana a go ela go re ba thome go kwešiša go re 5ml ke eng;
• Dijeke tša go ela tšeo di swayilwego ka dimililitara –mo go lebeletšwe gore ba-
rutwana ba bala fela mmarakeng wa go ela, ba tla iša hloko fela go kelo yeo e sa
swayiwago ka go Sehlopha sa gare.
Ge go latelwa metswako, go akaretša le go paka di kuku, ke sebaka se se bohlokwa
sa barutwana go re ba kgone go itlwaetše.
Barutwana ga ba letelwa:
• go tseba gore 1 000 ml = litara e 1,
• go fetolela magareng ga dimililitara le dilitara, goba
• go bala methalo yeo e sego ya nomorwa mo dijekeng tša go ela (se se dirwa go
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tloga go Mphatong wa 4).
Go rekhota kelo
Le ge go ela e le bokgoni a tiragatšo, barutwana ba swanetše go rekhota ka dinako
ka moka, go akaretša le kelo ya semmušo le ye e sego ya semmušo.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.4 Go ela mothamo/bolumo bjalo ka tharollo ya marara palo le go balela
Mothamo/ Nakong yeo e beetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka
bolumo rarolla marara ao a šomišago kamano ya
• kelo ye e sego ya semmušo go ela mothamo/bolumo; mohlala: Koko o šomiša
dikomiki tše 2 tša maswi go dira phuding. Ge a ka pedifatša motswako, na o tla
hloka maswi a makaakang?
• dilitara
• dimililitara
Ela hloko tlhahlamano ya dinomoro tšeo di šomišwago kotareng ye gammogo le
mehuta ya mehutahuta ya marara
411 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1
5. TŠHOMIŠO YA DATA
412
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
5.4 Go kgoboketša le go Go kgoboketša le go Phapano ke eng Mphatong wa 2? Dithutišo tše3
rulaganya data rulaganya data
Go • Barutwana ba rulaganya data ka mananeo a go latelana, ditahali, ditafola
kgoboketša • Kgoboketša data ka Kgoboketša data ka
• Barutwana ba rutwa kerafo ya para
le go phapoši goba sekolo go phapoši goba sekolo go
rulaganya araba dipotšišo tšeo di araba dipotšišo tseo di • Barutwana ba tšwela pele le go šoma ka dikrafo tša diswantšho-ba ihlamela tšona
MMETSE MPHATO WA 1-3
data botšišitšwego ke morutiši botšišitšwego ke morutiši bjalo ka karolo ya sediko sa data le go sekaseka dikrafo tša diswantšho tšeo di
filwego
• Rulaganya data yeo e Šomiša dithali go rekhota
filwego ke morutiši goba magoro ao a filwego. Sediko sa data seo se feletšego
puku.
Kemelo ya data Sediko le tšhomišo ya data,
• Rulaganya data ka
Kemelo ya data ka • Barutwana ba ka kgoboketša thedimošo go araba dipotšišo. Ka Sehlopheng sa
- mananeo Fase le sa Gare dipotšišo tše di ka tla ka morutiši goba dipukukgakollo;
• Tafola le
- dithali • Barutwana ba hlopha tshedimošo ka mekgwa yeo e ka ba go bonolo go sekaseka.
• Kerafo ya para
Mohuta wa go taetša tshedimošo yeo barutwana ba ka e šomišago Mphatong wa 3
- ditafola
Sekaseka le go hlatholla ke wa mananeo, dithali, dikerafo tša diswantšho, le dikerafo tša dipara; le
5.5 Kemelo ya data data
• Barutwana ba sekaseka data ka go araba dipotšišo tšeo di botšišitšwego ke
Kemelo ya Kemelo ya data ka Araba dipotšišo ka data ya morutiši.
data kerafo ya para
• kerafo ya diswantšho Kerafo ya para ya diphapošing
• kerafo ya para Go šišintšwe gore barutwana ba šoma ka sediko sohle sa data, bonnyane ga tee ka
ngwaga: Go šoma mmogo ka phapoši go thuša barutwana go tšea karolo maemong
5.6 Sekaseka le go hlatholla a mangwe le a mangwe ntle le go timatimela boemong bjo bongwe le bjo bongwe.
data Go hlama kerafo ya para ya phapoši go dumelela go ela hloko barutwana mabakeng
Sekaseka le
a bohlokwa a go šomiša data le go tsebiša barutwana diponagalo tše bohlokwa tša
go hlatholla • Araba dipotšišo ka data
kerafo ya para:
data yeo e filwego
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• O ka leipola kerafo kae le bjang (leina a kerafo)
• kerafo tša diswantšho
• O ka leipola methalogare kae le bjang (maina a methalogare)
• kerafo ya para
• O thala dipara bjang?
- go thala dipara ka botelele bjo bo nepagetšego go laetša data,
- go dira dipara bophara bja go lekana,
- tlogela dikgoba magareng ga dipara,
- fa para ye nngwe le ye nngwe leina gabotse
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
• mokgwa wa go bala kerafo
Barutwana ba hloka go tseba go re go bohlokwa go bala hlogo ya kerafo pele, go re
ba tsebe go re data ye e bolela ka eng. Ba swanetše go bala dihlogo tša diaxis tša go
rapama le tša go tsepama. Barutwana ga ba swanela go tseba mareo a setheknikale
ao a šomišitšwego go hlaloša dintlha tša dikerafo, ba kgona go bala go tloga “fase” le
ka “thoko”go lemoga gore kerafo e bolela ka eng.
Gantši re bala go tloga go la go nngele go ya go la go ja, empa barutwana ge ba bala
dikerafo ba swanetše go bala go tloga go la nngele go ya go la go ja le go tloga fase
go ya godimo. Se se swanetše go hlalošetšwa barutwana. Ba swanetše go itlwaetša
bokgoni.
Go šoma ka sediko sohle sa data go ka tšea dithutišo tše 3.
Kgoboketša le go rulaganya data
Mphatong wa 3 o swanetše go botšiša dipotšišo tšeo di tla go dumelela barutwana
go kgoboketša data, mohlala: na mebala yeo e ratwago ka phapošing ke efe?
Barutiši Sehlopheng se ba swanetše go dira bonnete bja gore direrwa tše difapanego
di a kgethwa go kgoboketša le go sekaseka data Mphatong wo mongwe le mongwe.
Direrwa tša maleba di akaretša dipapadi tša mmamoratwa, dinwamaphodi tša
mmamoratwa, mebala ya mmamoratwa, dijo tša mmamoratwa, mananeo a
thelebišene a mmamoratwa, bj.bj.
Barutwana ba ka thoma ka tliša dipono tša bona. Ge o thoma go humana dikarabo
tša mehutahuta, o sawanetše go bea magoro ao barutwana ba tlago go kgetha go
wona. E re barutwana ba itlwaetše go šomiša dikemelo tšeo e sego tša dikerafo bjalo
ka mananeo a go thalwa, dithali le ditafola, mohlala:
• ngwala leina la morutwana wo mongwe le yo mongwe ka fase ga legoro leo a le
kgethilego la mmamoratwa;
• Laetša barutwana go ngwala ditafola tša dithali (go ruta barutwana go šoma ka
dithali go ka tšea thutišo ka moka; le
• Dira tafola ka dinomoro go tšwa go tafola ya dithali.
Ge data e le mo tafoleng, laetša barutwana go re kerafo ya para e thalwa bjang
(latela ditšhupatsela tše godimo).
Sekaseka le go hlatholla data
Barutwana ba araba dipotšišo tšeo o di botšišitšego ka dikerafo tša diswantšho
Mohlala:
413 a) “Ke mmala ofe wo ratwago ke bontši ka phapošing?”
b) “Ke mmala ofe wo o sa ratwego ke ba bantši ka phapošing?”
c) “Na barutwana ba bantši ba rata …. goba… ?”
MMETSE MPHATO WA 1-3
d) “ke barutwana ba bantši ka bokae bao ba ratago …. go feta..… ?”
MPHATO WA 3 KOTARA YA 2
1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
414
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.1 Go bala dilo tša go Hlopha go fihla ka dilo tše Phapano ke eng go Kotara ya 1?
Bala dilo swarega 500 tša go swarega tša ka Tlhahlamano ya dinomoro o oketšega go fihla go 500. Go oketšega ga tlhahlamano
• Akanya le go bala go mehla go akanya le go bala ya dinomoro go ra gore barutwana ba ka:
fihla ka 1000 ka go ka go tshephega. • hlopha dilo go re ba kgone go di bala;
tshepega dilo tša ka Efa kakanyo ye e kwaga- • bala ka masome go fihla ka 500 le go bolela paloina ka tatelano; le
mehla le mehla. Go lago ya nomoro ya dilo tšeo
MMETSE MPHATO WA 1-3
• nyalantšha sekapalo le go nomoro ya dilo tše di badilwego ka go ngwala nomoro
hlohloletšwa mokgwa- di ka lekolwago ka go bala goba go laetša nomoro le dikarata tša kemapalo.
nakgwana wa go hlopha.
Bona dintlha tša kotara ya 1.
1.2 Go balela pele le morago • ka bo 1 go tloga Phapano ke eng go Kotara ya 1?
Bala go ka: nomorong ye nngwe le Kotareng ye barutwana ba thoma go bala ka bo 50. Tlhahlamano ya dinomoro bjale
ya pele le • ka bo 1 go tloga ye nngwe magareng ga e oketšwa go fihla go 1 000.
morago nomorong ye nngwe le 0 le 200 Kotareng ye barutwana ba tla tšwela pele ka go bala ka go tshela go ya go tafola ya
ye nngwe magareng ga • ka bo 10 go tloga go go atiša le go tatelano ya dinomoro.
0 le 200 palokatišanetšwa ye Bona dintlha tša kotara ya 1.
• ka bo 10 go tloga go nngwe le ye nngwe
palokatišanetšwa ye magareng ga 0 le 200
nngwe le yenngwe • bo 5 go tloga go
magareng ga 0 le 200 palokatišanetšwa ye
• bo 5 go tloga go nngwe le ye nngwe ya 5
palokatišanetšwa ye magareng ga 0 le 200
nngwe le ye nngwe ya 5 • bo 2 go tloga go
magareng ga 0 le 200 palokatišanetšwa ye
• bo 2 go tloga go nngwe le ye nngwe ya 2
palokatišanetšwa ye magareng ga 0 le 200
nngwe le ye nngwe ya 2 • ka bo3 go tloga go
magareng ga 0 le 200 palokatišanetšwa ye
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• ka bo 3 go tloga go nngwe le ye nngwe ya 3
palokatišanetšwa ye magareng ga 0 le 200
nngwe le ye nngwe ya 3 • ka bo 4 go tloga go
magareng ga 0 le 200 palokatišanetšwa ye
• ka bo 4 go tloga go nngwe le ye ngweya 4
palokatišanetšwa ye magareng ga 0 le 200
nngwe le ye nngweya 4 • ka bo 20 bo 25, bo 50,bo
magareng ga 0 le 200 100 go fihla ka 1 000
• ka bo 20 bo 25, bo 50, bo
100 go fihla ka 1 000
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.3 Hlaola, lemoga le go bala Hlaola, lemoga le go bala Go bala le go ngwala dipalo go tšwela pele go tlwaetšwa ge:
dinomoro dinomoro
Dikapalo le • Go bala dilo;
paloina • Hlaola, lemoga le go • dinomoro le go bala dika-
• Go balela pele le morago;
bala dinomoro le go bala palo 0–1 000
dikapalo 0–1 000 • Go feleletša tatelano ya dinomoro; le
• Ngwala dikapalo 0-250
• Ngwala dikapalo 0-1 000 • Go beakanya le go bapetša dinomoro.
• Hlaola, lemoga le go
• Hlaola, lemoga le go bala dinomoro le go bala Bona dintlha tša kotara ya 1
bala dinomoro le go bala dikapalo 0–250
dikapalo 0–1 000
• Ngwala mainapalo 0-250
• Ngwala mainapalo
0-1 000
1.4 Beakantšha le go bapetša Beakantšha le go bapetša Kotareng ye tlhahlamano ya dinomoro e oketšega go tloga go 99 go fihla go 500. Ba-
dinomoro go fihla ka 999 dinomoro go fihla ka 500 rutwana ba beakanya dinomoro tša palotharo. Go beakanya dinomoro tša palotharo,
Hlaloša,
barutwana ba swanetše go:
bapetša le • Hlatholla le go bapetša • Hlatholla le go bapetša
go beakanya palotlalo go fihla ka 999 a palotlalo go fihla ka 500 a • bolela mainapalo;
dinomoro šomiša e fetwa ke, e feta, šomiša e fetwa ke, e feta,
• ngwala dinomoro; le
le e lekana le. le e lekana le.
• Lemoga boleng bja palotee ye nngwe le ye nngwe.
• Hlatholla le go beakanya • Hlatholla le go beakanya
palotlalo go fihla ka 999 palotlalo go fihla ka 500 Dumelela barutwana go šomiša mothalopalo, nomorolatišišo, dikriti tša dinomoro
go tloga go ye nnyane go go tloga go ye nnyane go goba tsebo ya bona ya go hlahlamolla dinomoro ka makgolo, masome le metšo go
ya go ye kgolo go tloga ya go ye kgolo go tloga laetša kwešišo ya bona. Ge o beakantšha dinomoro barutwana ba swanetše go
go ye kgolo go ya go ye go ye kgolo go ya go ye hlaloša go re ke ka lebaka la eng nomoro ye e le e kgolo go feta ye nngwe ba šomiša
nnyane. nnyane. boleng bja meno.
Šomiša Šomiša Mohlala:
palosešupatatelano go palosešupatatelano go
339 e feta 239 gobane
laetša peakanyo, lefelo le laetša peakanyo, lefelo le
maemo maemo Ke tseba gore le 30 le 9 le le 30 le 9. Barutwana ba swanetše go hlaloša gore 300
e feta 200 ka go šomiša dihlopha tša dilo go laetša dinomoro tša makgolo go ye
• Šomiša, bala, ngwala Šomiša, bala, ngwala
nngwe le ye nngwe. Barutwana ba nyakišiša nomoro mothalong ka go re 339 e tla ka
dipalosešupatatelano, dipalosešupatatelano, gam-
morago ga 239, ka go realo ke tseba gore ke ye kgolo.
gammogo le khutšofatšo mogo le khutšofatšo go
go fihla go 31. fihla go 31.
415 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
416 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.5 Lemoga kemapalo Lemoga kemapalo ya Phapano ke eng go Kotara ya 1?
yadinomoro tša palotharo dinomoro go fihla ka 500
Kemapalo Kotareng ya bobedi barutwana ba hlahlamolla dinomoro tša palotee la mathomo.
go fihla 999
• Tseba gore palotee ye Tsela ya kemapalo e godišetšwe go fihla ka makgolo. Kwešišo ya barutwana ya
• Tseba gore palotee ye nngwe le ye nngwe e kemapalo e ka tšweletšwa ka go botšiša dipotšišo bjalo ka, humana nomoro yeo e
nngwe le ye nngwe e emetše eng. fetago goba fetwa ke ye nngwe ka 10. Ka lebaka la mokgwa wa tlwaelo wa go godiša
emetše eng. dkgopolo tša kemapalo, barutwana ba swanetše go bala ka boitshepo ka bo100,
• Hlahlamolla dinomoro
lemoga dipatrone tše di sepelelango le kemapalo le go hlahlamolla dinomoro tša
• Hlahlamolla dinomoro tša tša meno ye 3 go fihla ka
palopedi le palotharo.
palotharo go fihla ka 999 500 ka palokatišanetšwa
MMETSE MPHATO WA 1-3
ka palokatišanetšwa ya ya 100, palokatišanetšwa Kotareng ye barutwana ba ithuta go bolela le go ngwala fase boleng bja mono mo
100, palokatišanetšwa ya ya masome le metšo nomorong.
masome le metšo.
• Hlatholla le go bolela Go 452, boleng bja 5 ke masomehlano.
• Hlatholla le go bolela maemo a palotee ye
Go 325, boleng bja 5 ke hlano.
maemo a palotee ye nngwe le ye nngwe e
nngwe le ye nngwe. Go bohlokwa go nyalantšha kwešišo ya 50 go dingatana tše 5 tša masome le tše 5
tša botee. Se se thuša barutwana ge ba beakanya le go bapetša dinomoro.
Dikarata tša kemapalo le tšona di bohlokwa. Dikarata tša kemapalo di šomišwa go
hlahlamolla dinomoro go laetša boleng bja mono wo mongwe le wo mongwe.
Barutwana ba ka itirela dihlophana tša dikarata tša bona tša dikemapalo. Omfolopo
e ka kgorametšwa ka morago ga dipuku tša mošomo wa phapoši tša bona gomme
dikarata di lokelwe ka gare. Dikarata tšeo di ka šomišwa gape ge go hlakantšhwa e
bile e ka ba mokgwa o tee fela wa gore ba kgone go lekola dikarabo tša bona.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.5 Šomiša di dikarata tša folarete tša bona go šupetša se
Kemapalo
Hlahlamolla dinomoro tša palopedi ka dipalokatišanetšwa tša makgolo,
masome le metšo.
Barutwana ba hlahlamolla dinomoro ka:
• Makgolo, boleng bja masome, le boleng bja metšo: 273 = 200 + 70 + 3 (dikarata
kemapalo di bohlokwa go dira se)
• Katišo ya masome le botee mohlala: 273 = makgolo a 2, masome a 7 + metšo 3
Go bopa dinomoro tša palopedi go tšwa diripeng tša dikemapalo
Mohlala:
Ngwala nomoro:
lekgolo le masome a 3
makgolo a 2 le masome a4 le metšo 5
makgolo a 3 +masome a 9 + metšo 2
makgolo a 4 masome a + 5 le + metšo 7
Mohlala: Feleletša:
a) 346 = 300 + + 6
b) 400 + 20 + 8 =
417 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
418 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
RAROLLA MARARA KA GO KAMANO
1.6 Šomiša dithekniki tše ge Šomiša dithekniki tše ge Barutwana ba tšwela pele go rarolla marapalo ba šomiša dithekniki tše di latelago:
a rarolla mararapalo a be o rarolla mararapaloo be
Dithekniki • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
a hlaloša ditharollo tša o hlaloša ditharollo tša
tša go rarolla
marara ao: marara ao: • Pedifatša le go ripagare
palorara
• Go aga le go hlahlamolla • Go aga le go • Methalopalo
dinomoro halahlamolla dinomoro
Bona dintlha tša kotara ya 1.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Go pedifatša le go • Go pedifatša le go
Phapano ke eng go Kotara ya 1?
ripagare ripagare
Go batametša go
• methalopalo • methalopalo
Kotareng ye barutwana ba ithuta go batametša dinomoro go lesome (10). Go
• go batametša ka 10 • go batametša ka 10
batametša ke mokgwa wo o tlwaelegilego wa go akanya. Ge morutwana a le
moakanyi wa hlwahlwa bokgoni bja gagwe bja go batametša bo tla ba bonolo le
go kwešišega gabotse. Pele barutwana ba ka batametša bjalo ka thekniki ya go
hlakantšha le go ntšha ba swanetše go itlwaetša thekniki ye pele.
Se se ka dirwa ka go šomiša mothalopalo.
Mohlala:
26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40
• Na 33 e batamelane le 30 go ba 40?
• Na 37 e batamelane le 30 goba 40?
Barutwana ba swanetše go kwešiša go re:
35 e humanwa magareng ga 30 le 40. Re ra gore35 go ya ka masome e batametše
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
40 gobane re batametša ge nomoro yeo e le seripagare magareng ga masome a
mabedi.
Bona dintlha tša kotara ya 2.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.7 Šomiša thekniki ye ge Šomiša thekniki ye ge Mehuta ya marara ao ka dirwago kotareng ye
a rarolla mararapalo le a rarolla mararapalo le
Go Marara a go halakantšha le go ntšha
go hlaloša ditharollo tša go hlaloša ditharollo tša
hlakantšha
marara ao a amanago le go marara ao a amanago le go • Pamela o kgobokeditše dikhurumelo tša mabotlelo tše 413.Ge Keneilwe a mofa
le go ntšha
hlakantšha le go ntšha go hlakantšha le go ntšha go dikhurumelo tša mabotlelo tše 29, o tla ba le nomoro ye e lekanago le ya Pamela.
iša go 999. iša go le 400
- Na ba tla ba le dikhurumelo tša mabotlelo tše kae mongwe ka mongwe?
- Na ke dikhurumelo tša mabotlelo tše kae tše Keneilwe a thomilego ka tšona?
• Mohumagadi Sibi o adimile Mohumagadi Matlala R80,00. Mohumagadi Sibi o
šetše ka R366,00. Na Mohumagadi Sibi o be a na le bokae go tloga mathomong?
• Jan o badile matlakala a 115 a dipuku. Nandi o badile matlakala a 126. Naa Nandi
o badile matlakala a makae go feta?
• Ben o na le dimabolo tše 218. Ben o na le dimabolo tše 97 go fetwa ke Anna. Na
Ana o na le dimabolo tše kae?
419 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
420 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.8 Rarolla mararantšu ka Rarolla mararantšu ka Mehuta ya marara ao a ka dirwago ka kotareng ye
kamano a be hlatholle kamano le go hlaloša
Tlhakan- Bona kotara ya 1 go humana mehlala ye mengwe le go feta bogolo bja nomoro ka
marara ao o šomiša go ditharollo tša marara a
tšhopoeletšo tshwanelo.
atiša go fihla go di karabo akaretšago go atiša ka
go iša go go
tša 99. dikarabo tša fihla go 75. • Molaodi o swanetše go otara dithaere tše 8 tša dipese. Ge pese ye nngwe le ye
atiša
nngwe e nyaka dithaere tše 6 le disephere, naa molaodi o
tla otara dithaere tše kae?
• Letangwana la sekolong ke dimetara tše10 botelele. Luvuyo o ruthile dilape tše 6.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Na o rutthile sebaka se se kaakang?
Mohuta wa marara 9: tokologanyo
• Serapana sa merogo se na le mela ye 12 ya dibjalo. Mola wo mongwe le wo
mongwe o na le dibjalo tše 7. Na go na le dibjalo tše kae tšhengwaneng?
• Serapana sa merogo se na le mela ye 12 ya dibjalo. Mola wo mongwe le wo
mongwe o nale dibjalo tše di lekanago. Ge go na le
palomoka ya dibjalo tše 48, Na go na le dibjalo tše kae moleng o mongwe le wo
mongwe?
• Serapana sa merogo se na le dibjalo tše 48 tšeo di bjetšwego ka mela. Go na le
dibjalo tše 7 moleng wo mongwe le wo mongwe.Na go na le mela e mekae?
Go bapetša/kabo
• Samuel o na le malekere a 6. Samuel o na le malekere a mararo go feta a
Moeketsi. Na Moeketsi o na le malekere a makae?
• Malema o na le malekere a 18. A feta a Samuel gararo. Na Samuel e o na le
malekere a makae?
Mehuta ye ya marara e rutwa la mathomo Kotareng ya 2. Barutwana ba ka tšea nako
e teletšana go rarolla mohuta wo wa mararapalo a.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.9 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Mehuta ya marara ao a ka dirwago ka kotareng ye
ditharollo tša tlwaelo tšeo di ditharollo tša tlwaelo tšeo di
Go hlopha le Go nyakega dikoloi tše kae go sepediša barutwana ba 24 ge ba bane ba ka lekana
akaretšago go abelana ka akaretšago go abelana ka
go abelana koloing e tee?
go lekana le go hlopha go go lekana le go hlopha go
go išago go
fihla go 200 ka dikarabo tša fihla go 100 ka dikarabo tša Go na le masokisi a 65 ka laiking. Na ke dipara tše kae tše lego ka moo?
go arola
go akaretša mašaledi. go akaretša lešaledi.
Go hlopha
Dafita o rekiša mekotlana ya dinamune tše lesome tše lesome mokatlaneng. O na le
dinamune tše 40. Na a ka tlatša mekotlana ye mekae?
Toni o na le malekere a 66. Letšatši ka tšatši o ja malekere a mararo 3. Na a ka ja
malekere a ka matšatši a makae?
421 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
422 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.10 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Kotareng ya 1 barutwana ba tsebišitšwe dipalophatlo tša go se be tša yunithari,
ditharollo tša marara a ditharollo tša marara a mohlala: dikotara tše tharo goba peditharong. Nako ye e lekanego e swanetše go
Go abe-
ditiragatšo a amanago le ditiragatšo a amanago le fiwa go tseba dipalophatlo tše.
lana go go
go abelana ka go lekana abelana ka go lekana mo
lebišitšego Mehlala ya marara ao a ka dirwago ka kotareng ye
mo go išago go ditharollo go išago go ditharollo tšeo
go karolo
tšeo di akaraetšago di akaraetšago dipalophatlo a) Go abela go go išago go dipalophatlo
dipalophatlo tša diyunithari tša diyunithari le tšeo
b) Arolela bagwera ba 3 ditšhokolete tše 8 go re bohle ba humane palo yeo e
le tšeo e sego tša e sego tša diyunithari
lekanago ya ditšhokolete go se šale selo
1 1 1 1 1 1 3 2
MMETSE MPHATO WA 1-3
diyunithari mohlala: 2, 4, 5, mohlala: 2, 4, 5, 4, 5, bj.bj
c) palophatlo ya tše dikgobokeditšwego
3
4 , 25, bj.bj d) Humana kotara ya malekere a 20
e) Na malekere a 6 ke palophatlo ye kae go 24
f) Koko wa Kiki o mo file R12. Kiki o boloka tee tharong ya tšhelete ye. O swanetše
go boloka bokae?
Marara a mohuta wo a swanetše go fiwa barutwana ka morago ga ge barutwana
ba šomile ka mararapalo a mararo a mane a go abelana, go iša mohuteng wa di-
palophatlo le go tseba maina a diripana tša dipalophatlo.
Go ngwala
Barutwana ga ba swanela go ngwala seka sa palophatlo. Barutwana ba tšwela pele
go fa dipalophatlo maina teehlanong, dikotara tše tharo goba tharotsheleng.
Kemelo ya palophatlo ya mararantšu
Barutwana ba swanetše go thala dikarabo tša bona go laetša gore ba kwešiša
marara.
Letela gore barutwana ba bangwe ba thala ka nepegalo fela ba se fe karolo ya
palophatlo leina la maleba. Thuša baithuti ba go fa maina a dipalophatlo ka nepagalo
(lebelela go fa maina a dipalophatlo ka fase ga kamano ya tokologo ya dipalelo).
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Barutwana ba swanetše go fa maina a dikarolo tše di abilwego ka go e ngwala bjalo
ka teetharo tše 2
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.11 • Lemoga le go hlaloša • Lemoga le go hlaloša Mehlala ya marara ao a ka dirwago kotareng ye:
dikhoine le ditšhelete tša dikhoine le ditšhelete tša
Tšhelete • Boleng bja tšhelete le go dira dipalomoka, mohlala:
pampiri tša Afrika Borwa pampiri tša afrika Borwa
- Ngwala 525c ka diranta le disente.
• Rarolla marara a • Rarolla marara a
ditšhelete tšeo di ditšhelete tšeo di - O ka šomiša mekgwa ye mekae go fetolela R400 o šomiša ditšhelete tša pam-
akaretšago ditšhentšhi ka akaretšago ditšhentšhi ka piri? O tseba bjang go re o na le ditharollo tšohle?
diranta le disente diranta le disente
- Tafita o na le 50c e tee le diripana tše nne tša 20c. Dithofi di bitša R1,20. Na o tla
• Fetolela diranta go humana tšhentšhi ya bokae?
disente goba disente go
• Mandla o lefile R2,50 thekising ya go ya sekolong.
diranta
- Na o lefile bokae ka mehla go ya le go boya sekolong letšatši ka letšatši?
- Setimela se bitša R6 tekete ya go tla le go boela morago. Ke eng se se fase ka
ditefelo, ke setimela goba thekisi?
Marara a go reka le go rekiša
• Koko o file Piti R5. Naa a ka kgona go reka malekere a makae a mararo?
ditšhokotšhakele R2,70; mmotu R1,80; malekere a go baba R1,40;malekere a
diperekisi R1,60; malekere a diminti R2,20; dithofi R1,20.
• Lesiba o rekile dipuku tše tharo, puku ye tee ke R80, o tla humana tšhentšhi ya
bokae ge a patetše ka R300? Diphakete tša diminti tše 5 di bitša 44c engwe ka
engwe. Morena Kgoši o nyaka diminti tše 88. Na o tla reka diphakete tše kae? Naa
o tla lefa bokae?
• Dipese tše tharo di sepela tseleng ya go lefelwa e bile di lefišwa R40 ye nngwe le
ye ngwe. Na di tla lefela bokae ka ka moka ga tšona? (go letetšwe go re barutwa-
na ba tla šomiša tlhakantšhapoeletšo mo boleng bja ranta bo le go bjo bogolo).
423 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
424 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
DIPALELO TŠE DI SEGO TŠA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Šomiša dithekniki tše di Šomiša dithekniki tše di Barutwana ba letetšwe go re ba šomiše dithekniki tše di latelago tša palelo ye e se
latelago ge a šoma ka go latelago ge a šoma ka go nago kamano:
Dithekniki
balela: balela:
(mekgwa goba • Go aga le go hlahlamolla dinomoro;
mekgwankg- • Go aga le go hlahlamolla • Go bopa le go
• pedifatša le go ripa ka go lekana
wana dinomoro; hlahlamolla dinomoro;
• methalopalo.
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Go batametša ka masome
• methalopalo. • methalopalo.
Dumelela barutwana go kgetha thekniki yeo ba lokologilego ka go e šomiša ka bo
• Go batametša ka • Go batametša ka
bona. Empa ge barutwana ba šomiša thekniki yeo ba sa e kgonego gabotse, ba tla
masome masome
swanelwa ke go hlahliwa go re ba šomiše mekgwa ye bobebe.
Bona dintlha tša kotara ya 1
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro;
• pedifatša le go ripagare
• methalopalo.
Go batametša go masome
Bona hlalošo go rarolleng marara a karolo ya kotara ya 2.
1.13 • Hlakantšha go fihla ka • Hlakantšha go fihla ka Phapano ke eng go tšwa Kotara ya 2?
999
Go • Ntšha go tšwa go Kotareng ye barutwana ba balela ka dinomoro tša palotharo la mathomo. Go re ba
hlakantšha • Ntšha go tšwa go 999 kgone go balela ka dinomoro tša palotharo ka boitshepo ba swanetše go re ba be ba
• Somiša maswao ao a
le go ntšha kgona go:
• Šomiša maswao ao a nepagetšego (+, –, =, )
nepagetšego (+, –, =, ) • Go bala le go ngwala dikapalo go fihla ka
• Itlwaetše dipofantšho tša
• Itlwaetše dipofantšho tša dinomoro go fihla ka 30 • Beakanya le go bapetša dinomoro go fihla bonnyane ka
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
dinomoro go fihla ka 30
• Go bala ka dihlopha go fihla ka; le
• Go bala ka dikgao kgao tša le go fihla ka .
Kotareng ye barutwana ba tšwela pele go hlahlamolla gore ba kgone go balela. Go
aga le go hlahlamolla dinomoro e dula e le mokgwa wo bohlokwa wo barutwana ba
swanetšego go o šomiša kotareng ye.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.13 Mekgwa yeo e kgonagalago ya go laetša palelo ya go hlakantšha le go ntšha
Go • Go hlahlamolla nomoro ka diripana go dira palelo e be bonolo.
hlakantšha
• Mekgwankgwana ye mentši yeo barutwana ba e šomišago e akaretša go
le go ntšha
hlahlamolla dinomoro. Ba tšwela pele ka go šomiša dinomoro tša menotharo.
Hlakantšha ka go hlahlamolla nomoro e tee
Hlakantšha palotharo le palopedi
Mohlala:
324 + 82 =
324 + 82 = (300 + 20 + 4) + (80 + 2)
= 300 + (20 + 80)+ (4 + 2)
= (300 + 100) + 6
= 400 + 6
= 406
Mohlala:
Hlakantšha palotharo le palotharo
Hlahlamolla dinomoro tše ka bobedi
323 + 136 =
323 + 136 =(300 + 20 + 3) + (100 + 30 + 6)
= (300 + 100) + (20 + 30) + (3 + 6)
= 400 + 50 + 9
= 459
425 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
426 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.13 • Go hlakantšha (ka hlahlamolla dinonmoro tšeo di tla go halakantšhwa)
Go Barutwana ba tla hlahlamollla dinomoro ka mekgwa ye bonolo. Se se ra gore ba tla
hlakantšha dira ka ditsela fapana.
le go ntšha Mohlala: Mohlala:
324 + 82 = Hlakantšha palotharo le
324 + (40 + 40 + 2) palotharo
324 + 40→ 364 + 40→ 404 + 2 = 406 323 + 136 =
MMETSE MPHATO WA 1-3
323 + 136 = 323 + (100 + 30 + 6)
= (323 + 100) + 30 + 6
= (423 + 30) + 6
= 453 + 6
= 459
Go bala ka 40 go tloga go 324 go ka kgonega ka go bala ka bo 10.
• Go ntšha
• Hlahlamolla dinomoro ka bobedi
Palotharo ntšha palopedi
Mohlala::
389 – 137 =
389 – 137 = (300 + 80 + 9) – (100 + 30 + 7)
= (300 – 100) + (80 – 30) + (9 – 7)
= 200 + 50 + 2
= 252
• Go ntšha ka go hlahlamolla nomoro e tee
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mohlala:
389- 137 =
389 – (100 + 30 + 7)
389- 100 → 289- 30 → 259- 7 = 252
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.13 • Šomiša go ripagare go hlahlamolla dinomoro
Go Mohlala:
hlakantšha 225 + 16 = 225 + 8 +8
le go ntšha
= (225 + 8) + 8
= 233 + 8
= 241
• Bala go ya pele le morago
305 + 298 =
Bala go ya godimo ka bo 1 go tšwa go 298 ke mokgwanakgwana wo nepagetšego
gobane dinomoro di batamelane.
• Hlatha pedifatšo yeo e batametšego
Mohlala:
145 + 146 = 191 hlaloša gore ke pedifatšo ya 145 mme hlakantšha le 1 goba ke
pedifatšo ya 146 ntšha go ntšhe 1.
145 + 145 + 1
(100 + 40 + 5) + (100 + 40 + 5) + 1
(100 + 100) + (40 + 40) + (5 + 5 + 1)
200 + 80 + 11
280 + 11
280 + 10 + 1
290 + 1
291
• Fetolela nomoro go palokatišanetšwa ya lesome le go ntšha goba hlakantšha
botee.
Bala go ya godimo le fase go batamela 10
Mohlala:
288 + 11
427
288 + 10 = 298
MMETSE MPHATO WA 1-3
298 – 1 = 297
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
428 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.13 Mohlala:
Go 188 + 19
hlakantšha
188 + 20 = 208
le go ntšha
208 – 1 = 207
Go tšweletša le go itlwaetša mabokgoni a go hlakantšha le go ntšha
Barutwana ba tla swanelwa ke go itlwaetša mehutahuta ya go hlakantšha le go
MMETSE MPHATO WA 1-3
ntšha.
• Go itlwaetša pofantšho go fihla go 30
• Hlakantšha le go ntšha ka katišo ya 10
Barutwana ba swanetše go fiwa sebaka sa go dira dipalelo tše di latelago ka dino-
moro go fihla ka 400:
Hlakantšha goba go ntšha diphere tša palokatišanetšwa tša 10, go putla 100
40 + 70
70 + 80
120 – 30
150 – 60
Hlakantšha le go ntšha ka 10 go tloga dinomorong tša palopedi goba palotharo gam-
mogo le go putla makgolo.
Mohlala:
65 + 10
124 + 10
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
326–10
358–10
Hlakantšha goba go ntšha monopalo go tšwa go palotharo ntle le go putla masome.
Mohlala:
234 +5
475 + £ = 479
768–4
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
Hlakantšha goba go ntšha palotee le go tšwa go palokatišanetšwa ya 100
Mohlala:
200 + 4
300 + 3
300–6
400–5
Thoma go hlakantšha le go ntšha diphere tša dipalokatišanetšwa tša 100.
100 + 100
100 + 200
Barutwana ba swanetše go fiwa sebaka sa go itlwaetša dipatrone tša go halakantšha
le go ntšha:
Ge ke tseba go re 1+ 1 = 2
Gona, ke eng:
10 + 10
100 + 100
Go lekola dipoelo tša dipalelo
Go ahlola go kwagala ga ditharollo
Barutwana ba swanetše go tlhaetšwa go ahlola go kwagala ga ditharollo.
Mokgwa wo mongwe wa go dira se ke go akanya dikarabo tša bona pele ba ka bala.
Ge o hlakantšha dinomoro tšeo di batamelanego, mohlala 145 le 146, barutwana ba
ka šomiša pedifatšo bjalo ka mokgwa wa go akanya dikarabo.
Go lekola ditharollo
Barutwana ba swanetše go tseba go re ba ka kgona go
• Hlahloba go hlakantšha ka go ntšha, Mohlala: Ge 236 + 18 = 254; e ra gore
254–18 = 236; le
• Hlahloba dipalelo tša go ntšha ka go hlakantšha, mohlala: 384–48 = 336, e ra gore
429 336 + 48 = 384.
Go šomiša leswao kganetšo go hlahloba ditharollo ke lebaka le tee la go ruta go
hlakantšha le go ntšha mmogo.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
430 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.14 • atiša dinomoro 1 go fihla • atiša 2, 4, 5, 10, 3 go Kotareng ye barutwana ba tšwela pele:
ka 10 ka 2, 3, 4, 5, 10 go fihla ka palomoka ya 50
Tlhakan- • go šomiša le go kwešiša polelo la go atiša;
fihla ka palomoka ya 99
tšhopoeletšo • šomiša, maswao a
• go dira katišo ka tokologanga tša dilo (tokologanyo);
go iša go go • šomiša, maswao a maleba (x, =, ¨)
atiša maleba (x, =, ¨) • šomiša maswao a maleba go hlatholla mafokopalo;
• go kwešiša go re tlhakantshapoeletšo e ka emelwa ka šomiša leswao la go atiša;
• go itlwaetša le go kwešiša gore go atiša go ka dirwa ka tsela tše di fapanego
MMETSE MPHATO WA 1-3
(molao wa phapantšhotatelano); le
• go šomiša mothalopalo go laetša dipalelo tša katišo le go kgona go hlaloša kemelo
(gore go tshela go laetša bjang go hlakantšha).
Barutwana ba tšwela pele go šomiša dihlophana go ngwala poeeletšo ya go
hlakantšha le go atiša mafokopalo.
Mohlala:
Ngwala go hlakantšha gabedi le go atiša gabedi mafokopalo ka tokologanyo.
Diswantšho tša go hlaloša go atišadi di ka godišwa.
Tafola ya go atiša e ka tšebišwa, mohlala:
× 2 3 4 5 6 7 8 9 10
1
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
2
3
4
5
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.14 Go opela ditafola tša go atiša go ka dirwa.Ga se kgapeletšo go re barutwana ba
tsebe ditafola tša go atiša Mphatong wa 3. Šedi e mo polelong, yeo e dumelelago
Tlhakan-
diswantšho tša monagano go bopa dihlopha.
tšhopoeletšo
go iša go go Mohlala:
atiša
• pedi atiša ka tee ke pedi
• Pedi atiša ka pedi ke nne
• Pedi atiša ka tharo ke tshela
• Pedi atiša ka nne ke seswai
• Pedi atisa ka hlano ke lesome
• Pedi atiša ka tshela ke lesomepedi
• Pedi atiša ka šupa ke lesomenne
• Pedi atiša ka seswai ke lesometshela
• Pedi atiša ka senyane ke lesomeseswai
• Pedi atiša ka lesome ke masomepedi
Go bolela ka tsela ye go thuša go tšweletša tsebo ya tlhakantšhopoeletšo.
Go opela go swanetše go thušwa ka go šupa tatelano ya go bala goba mothalopalo.
Barutwana ba ka šomiša gape diflotaekramo go rekhota dintlha tša go atiša
mohlala:
tsentšhwa
Input Output
dintšhwa
1 molao
Rule
3
5
7
× !
9
431 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
432 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.15 • Arola dinomoro go fihla • Arola dinomoro go fihla Kotareng ya bobedi barutwana ba tšwela pele go itlwaetša le go teefatša ba šomiša
ka 99 ka 1, 2, 3, 4, 5, 10 ka 50 ka 2, 4, 5, 10 leswao la go arola. Ba swanetše go kwešiša gore mafokopalo a go arola a ka hlaloša
Go arola
maemo a go hlopha le go abelana.
• Šomiša maswao a • Šomiša maswao a
maleba (÷, =, ¨) maleba (÷, =, ¨) Phapano ke eng kotareng ya 1?
Kotareng ye barutwana ba swanetše go kgona go ngwala le go hlaloša mafokokatišo
ao a sepelelango:
Barutwana ba swanetše go kgona go rekhota tše di latelago:
MMETSE MPHATO WA 1-3
30 ÷ 6 = ¨ le go re 30 ÷ 5 = ¨
Barutwana ba hloka go hlama mekgwankgwana ya dipalelo tša go arola.
Mohlala:
Poeletšo ya go ntšha
Go re go balelwe 12 + 4 = ¨ barutwana ba ba swanetše go šomiša diswantšho tša
bona ba bontšha go hlopha le go abelana.
Sehlopha
One group of Sehlopha
se4
One group of Sehlopha
se4
One group ofse4
tee sa bo4 tee sa bo4 tee sa bo4
Abela sehlopha se tee sa 4 gomme sehlopha sa bobedi sa 4 gape sehlopha sa
boraro sa 4
12- 4 → 8 – 4 → 4- 4 = 0
Ge sehlopha se tee sa 4 se bewa mo lehlakoreng le tee, barutwana ba ka ntšha 4
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ya mathomo gomme ba bale go re ke tše kae tše ba di šiilego. Ba tšwelapele go dira
se go fihlela ge ba ntšhitše se sengwe le se sengwe.kgatelelo go Mphato wa 3 e
swanetše go ba go go hlopha go feta go abelana.
Go dira poeletšo ya go hlakantšha ka tlhahlamano ya dinomoro go nepagetše. Ba-
rutwana ba tla swanelwa ke go fiwa mafokopalo a go arola go re ba a feleletše mme
a ba dumelele go dira poeletšo ya go ntšha. Go dira poeletšo ya ntšha ya 93 ÷ 3 ga
se mokgwanakgwana wa maleba goba wo o lekanego ka gobane ke tlhahlamano ya
wa dinomoro tša godimo. La mathomo go ka ba boima go barutwana go ‘bona ‘gore
ke mafokopalo afe (tlhahlamano efe ya dinomoro) ya maleba go dira poeletšo ya go
ntšha.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.16 Temogopalo; Temogopalo; Temogopalo
tlhahlamano ya 999 tlhahlamano ya 500
Mmetse wa Mehlala ya dipotšišo tše di ka botšišwago:
hlogo • Beakanya sete ya • Beakanya sete ya
Mainapalo le dikapalo
dinomo tše filwego. dinomo tše filwego.
tlhahlamano -500 Swara karata goba o ngwale leinapalo. Kgetha morutwana go ngwala le go nyala
• Bapetša dinomoro tša go
ntšha kemelapalo.Tša go feta goba tša ka fase
fihla go 999 a bolela gore • Bapetša dinomoro tša go
ke efe go tše latelago tše fihla 500 o bolele gore ke Ke eng:
di lego go feta goba ka dife go tše latelago ye e
• 1 ka fase ga 500
fase 1,2, 3, 4, 5 le 10 lego go feta goba ka fase
1,2, 3, 4, 5 le 10 • 1 go feta 499
Gopola ka lebelo:
Gopola ka lebelo: • 2 go feta 502
• Dintlha tša tlhakantšho le
go ntšha go fihla 20 • Gopola dintlha tša go • 2 ka fase ga 405
hlakantšha le go ntšha
• Hlakantšha goba ntšha • 3 go feta 477
go fihla 20
dipalokatišanetšwa tša
10 go thoma ka 0 go fihla • Hlakantšha goba o ntšhe • 3 ka fase ga 251
ka 100 dikatišo tša 10 go thoma • Go feta 468
ka 0 go fihla ka 100
• Dintlha tša Katišo le • Ka fase ga 167
karolo: Mekgwana ya menthele
• Go feta 129
• Tafola ya katišo ya 2 go Diriša mekgwana ye e
fihla ka 2 x 10 latelago ya palelo: • 4 ka fase ga 185
• Tafola ya katišo ya 10 go • Bea nomoro ye kgolo • 10 go feta 490
fihla ka 10 x 10 gore a balele pele goba • 10 ka fase ga 660
morago
Theknikik ya palelo Na tlhaka ya bohlano ya dialfabete ke efe?
• Mothalopalo
Diriša mekgwanakgwana Na kgwedi ya bosenyane mo ngwageng ke efe?
ye e latelago ya palelo: • Pedifatšo le go ripagare
Go beakanya le go bapetša
• Bea nomoro ye kgolo • Go aga le go hlahlamolla
pele gore a balele pele Ke efeng ye kgolo: 621 goba 671?
• Šomiša tswalano
goba morago, Efa nomoro ye magareng ga 154 le159.
magareng ga go
• Mothalopalo hlakantšha le go ntšha Dintlha tša go hlakantšha le go ntšha:
• Pedifatšo le go ripagare Bona dintlha tša Kotara ya 1.
433 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
434 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.16 • Go aga le go hlahlam- Hlakantšha goba ntšha dipalokatišanetšwa tša 10 go tloga go 100
olla Šomiša tswalano
Mmetse wa Bolela gore ke dikgato tše kae tšeo a ka di tšeago go mothalopalo go tloga go 30 go
magareng ga go
hlogo fihla go 100 goba go tloga go 100 go fihla go 50.
hlakantšha le go ntšha
Humana diphere ya dikarata tša go dira
• Šomiša tswalano
magareng ga katišo le go Lokela dinomoro lepokising go dira,100
arola
+ 70 = 100
20 + = 100
MMETSE MPHATO WA 1-3
100 – = 90
100 – 40 =
Mekgwanakgwana ya go balela:
Bona dintlha tša Kotara ya1.
1.17 • Šomiša le go fa maina Mo kotareng ye barutwana ba tšwelapele go:
dipalophatlo go dikamano
Dipalophatlo • ithuta maina a ditho tša dipalophatlo;
tše di tlwaelegilego go
akaretša diripagare, • šomiša maina go dikamano tša go fapana;
dikotara, boteeseswai,
• laetša ditho tša palophatlo;
boteetharong,
boteetshela, boteehlano, • thoma go kwešiša bogolo bjo bo amantšwego bja dipalophatlo;
• Lemoga dipalophatlo go • humana dipalophatlo le dilo; le
sebopego sa diatekramo
• ithuta ka dipalophatlo tše di lekanago.
• Thoma go lemoga go
re diripagare tše 2 goba Mo kotareng ye barutwana ba bapetša dipalophatlo.
teetharong tše 3 di dira • Ba šomiša meseto ya dipalophatlo goba dikotana tša khuisenaire.
botlalo botee le go re ser-
ipagare se tee le dikotara Mohlala:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tše pedi di a lekana Dibopšwa di loketše go ruta barutwana go fa dipalophatlo maina le go di bapetša.
Ngwala dipalophatlo Mohlala:
bjalo ka seripagare se 1,
diteetharong tše 2. namune khubedu
talamorogo talamorogo
phepolo phepolo phepolo phepolo
khubedu khubedu khubedu khubedu khubedu khubedu
tšhweu tšhweu tšhweu tšhweu tšhweu tšhweu tšhweu tšhweu tšhweu tšhweu tšhweu tšhweu
orange
red
dark
green
dark
green
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
1.17 Laetša leboto la dipalophatlo le le bontšhago botlalo bjo bo 1, diripagare,
diteetharong, diteenneng, diteehlanong, diteetshela, diteeseswai, diteelesome.
Dipalophatlo
Go bohlokwa go re barutwana ba šome ka ditlabakelo tša go swarega e sego go
bapetša dipalophatlo go šomišwa dipalophatlo tša lebotong mo diswantšhong.
Barutwana ba hloka go diriša dilo ka go di lekantšha.
Dipotšišo tše latelago di ka botšiša:
• Na ke diripagare tše kae tše di lekanago le botlalo?
• Na ke dikotara tše kae tše di lekanago le botlalo?
• Na ke dikotara tše kae ka gare ga seripagare se teei? Laela barutwana go bea
meseto kgauswi le kgauswi go humana dikarabo.
• Na ke diteetharong tše kae tše di lekanago le botlalo?
• Na ke diteetshelela tše kae tše di lekanago le teetharong?
• Na ke diteetshela tše kae tše di lekanago le seripagare?
• Ke eng se segolwane, teetharong e 1 goba seripagare se 1?
• Ke efe ye kgolo diteetharong tše 2 goba dikotara tše3?
435 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA 2
2. DIPatrone, DIFANkŠENE LE ALTŠEBRA
436
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
2.1 Go kopolla, go katološa Go kopolla, go katološa Tšwela pele ka go fa barutwana mohuta o tee wa lenaneo la dipatrone tša go swana Thutišo ye 1
le go hlaloša le go hlaloša tša kotara ya 1 empa a akaretše gape le dipobego le didirišwa ka go di fetolela go
Dipatrone
dipatrone bjalo ka moka tše difsa bjalo ka ge di rutilwe ka go Dibopego le Sekgoba.
tša Go kopolla, go katološa le Go kopolla, go katološa le
Lebelela dihlalošo tša dipatrone go kotara ya 1 le go dihlalošo tša dibopego le
Tšeometri go hlaloša ka mantšu go hlaloša ka mantšu
Sekgoba go Kotara ya 2.
• dipatrone tše bonolo tše • dipatrone tše bonolo tše
MMETSE MPHATO WA 1-3
Dumelela barutwana go thoma pele ka go kopolla gomme morago ba hlaloše
di dirilwego ka didirišwa di dirilwego ka didirišwa
dipatrone. Go fihla ga bjale,barutwana ba swanetše go ba ba šetše ba kgona go
tša go swarwa tša go swarwa
hlaloša dipatrone ntle le thušo ya dipotšišo tša go thekga.
• dipatrone tše bonolo • dipatrone tše bonolo
Tšwela pele ka go tsepelela godimo ga kgatelopele ya polelo yeo ba e dirišago go
tša go dirwa ka dithalwa tša go dirwa ka dithalwa
hlaloša dipatrone.
tša methaladi, dibopego tša methaladi, dibopego
goba didirišwa goba didirišwa
Hlama dipatrone tša Mehuta ya dipatrone:
gagwe
Dipatrone tše bonolo tšeo
Hlama dipatrone tša gagwe mo go tšona dibopego
tša tšeometri goba dihlopha tša dibopego
di boeletšwago ka go
• ka go didiriša ditlabakelo
swana thwii
tša go tshwarwa
Dipatrone tšeo mo go
• ka go thala methaladi,
tšona palo goba bogolo
dibopego goba didirišwa
bja sebopego kgatong
Dipatrone tše di re ye nngwe le ye nngwe
tikologong ya rena bo fetogago go ya ka
fao go akantšwego k.g.r
Go hlatha, go hlaloša
koketšegago ya dipatrone
ka mantšu le go kopolla
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
kgafekgafe
dipatrone tša tšeometri
Hlama dipatrone tša
• go tlhago
gagwe
• go tšwa go bophelo
Hlama dipatrone tša gagwe
bja tšatši ka tšatsi bja
tša tšeometri
selehono
• dilo tša go swarwa
• go tšwa go bohwa bja
rena bja setšo • ka go thala methalo,
dibopego goba dilo.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
2.2 Go kopolla, katološa le Kopolla,go katološa le Hlokomela dihlalošo tša Kotara ya 1, Dithutišo tše 3
Dipatro- go hlaloša gohlaloša
Katološa molokoloko wa dinomoro le go balela tatelano ka mo go latelago:
nepalo Go kopolla, katološa le go Go kopolla, katološa le go
• bo 1 go tloga go nomoro ye nngwe le ye nngwe magareng ga 0 le 500
hlaloša dinomorotatelano hlaloša dinomorotatelano
tše bonolo bonnyane go bonnyane go fihla go 150 • bo 10 go tloga go palokatišanetšwa ya 10 magareng ga 0 le 500
fihla go 1 000.
Ditatelano di swanetše go • bo 5 go tloga go palokatišanetšwa ya 5 magareng ga 0 le 500
Hlama dipatrone tša laetša go balela pele le
• bo 2 go tloga go palokatišanetšwa ya 2 magareng ga 0 le 500
gagwe morago ka:
• bo 100 go tloga go palokatišanetšwa ya 100 go ya go bonnyane 1 000
Hlama dipatrone tša gagwe • bo1 go tloga go nomoro
ye nngwe le ye nngwe • bo 50 go tloga go palokatišanetšwa ya 50 go ya go bonnyane 1 000
magareng ga 0 le 500
• bo 3 go tloga go palokatišanetšwa ya 3 magareng ga 0 le 500
• bo 10 go tloga go
palokatišanetšwa ye • bo 4 go tloga go palokatišanetšwa ya 4 magareng ga 0 le 500
nngwe le ye nngwe ya 10 Diriša dilo, diswantšho, ditafola le flotaekramo go thekga go tloga ga barutwana go
magareng ga 10 le 500 balela le go latelanya go iša go go atiša ka 10, 5, 2, 4
• bo 5 go tloga go Thuša barutwana go diriša dipatrone tšeo ba di tsebago bjalo ka motheo wa go
palokatišanetšwa ye itlwaetša le go ithuta dipatrone tše dingwe bjalo ka
nngwe le ye nngwe ya 5
magareng ga 0 le 500 • ditatelano tša bo 2 go thea motheo wa tatelano ya bo 4;
• bo 2 go tloga go • ditatelano tša bo 5 go thea motheo wa tatelano ya bo 50.
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 2
magareng ga 0 le 500
• bo 3 go tloga go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 3
magareng ga 0 le 500
• bo 4 go tloga go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 4
magareng ga 0 le 500
• bo 50, bo100 bonnyane
go fihla go1000
437 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 2
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
438
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišo tša iri
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA ye 1 le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 2 24)
NGWAGA
3.1 Maemo le mahlakore Boemo le mahlakore Phapano ke efe le Mphato wa 2?
Boemo, • Nyalantšha mahlakore ao • Nyalantšha mahlakore • Ga go na šedi ye e fiwago go tšweletšeng polelo ya boemo bjalo ka ge go dirilwe
tsebišo le a fapanego a selo se tee a go fapanego a selo se Mphatong wa 1 le 2.
dipono sa ka mehla tee sa ka mehla • Latela ditšhupetšo tše di kwagalago, ke gore go sepelasepela le sekolo go feta go
• Fa selo sa tšatši ka tšatši • Fa selo sa tšatši ka tšatši sepelasepela le phapoši fela.
MMETSE MPHATO WA 1-3
leina ge se bontšhwa leina ge se bontšhwa • Fa ditšhupetšo tša go ya mafelong tsoko ka phapošing le sekolo ka kakaretšo.
ka tsela ye e sego ya ka tsela ye e sego ya
tlwaelo tlwaelo • Mebepe le dipono tša godimo tša kgoboketšo ya dilo. Se ke tsepelelo ya Kotara
ya 3.
• Bala, hlatholla le go thala Boemo le ditšhupetšo
mebepe ye e sego ya Šedi ye e šišintšwego ya Kotara ya 2
• Latela ditaelo tša
tlwaelo goba dipono tša go sepelasepela ka Kotareng ya 2, go šisinywa gore mošomo wa Mphato wa 2 o bušeletšwe le gore
godimo tša kgoboketšo phapošing le sekolong. tlaleletšwe:
ya dilo
• Efa ditaelo tša go • Go hlatha dilo go tšwa seswantšhong seo se laetšago bono ye e sego ya
• Hwetša/Latišiša dilo sepelasepela ka tlwaelega ka sona; le
mmepeng. phapošing le sekolong • Go latela ditaelo tša go ya mafelong ao a lego ka ntle ga phapoši.
Boemo le ditšhupetšo
Thoma ka go ela seo barutwana ba se tsebago le go se gopola mabapi le maemo
• Latela ditaelo tša tlhahlo.
go sepelasepela ka
Maemo le ditšhupetšo
phapošing le sekolo
• Go latela ditšhupetšo
• Efa ditaelo tša go
sepelasepela ka Se se swanetše go dirwa ka mešongwana ya matsogo yeo mo go yona barutwana
phapošing le sekolong ba itshepetšago go ya ka fao ba laelwago. Mphatong wa 3 barutwana ba ka fiwa
ditšhupetšo tša molomo goba tša go ngwalwa.
• Latela ditšhupetšo tša go
tloga lefelo le le itšego - Go sepelasepela go dikologa le phapoši, mohlala.”etla pele ga phapoši”; “ema
go iša go le lengwe kgauswi le setulo sa gago” “fofa bolekana bja go lahlela ditšhila” le
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
mmepeng wo e sego wa - Go sepelasepela go dikologa le phapoši goba sekolo k.g.r. tshupetšo tše
semmušo ditelele, “Etšwa ka mojako, fapogela go la nngele, tšwela pele go sepela ka
kgorwana, selaganya mmila, bjale o mo kae?”
Go fa ditšhupetšo:
Barutwana ba tla hwetša go le bonolo go fa ditšhupetšo ka go diragatša seo ba se
bolelago mabapi le ditšhupetšo tše o ba filego.Barutwaneng ba bangwe, se se tlo ba
thuša go ba fa ditšhupatsela tša motheo tša ditšhupetšo.
• Bolela ge e le gore o tšwela pele goba o sepelela leo o lebanego le lona goba o
boela morago.
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišo tša iri
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA ye 1 le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 2 24)
NGWAGA
3.1 • Bolela ge e le gore o sepela thwii, fapogela go la go ja goba o tepogela go la Dithutišo tše 2
Boemo, nngele
tsebišo le • Fa dipakane tša moo a swanetšego go tepogela go la go ja, mohlala, ge o eya
dipono sekolong sa gešo, tepogela go la nngele; le
• Bolela gore o ya bokgole bjo bokaakang. Go na le mekgwa ye e fapanego ya go
laetša gore o ya bokgole bjo bokaakang, mohlala
- Sepela dikgato tše 30 goba dimetara tše 10;
- Feta diphapoši tše 3, goba sepela go ba go fihla o feta phapošiborutelo ya Mna.
Manamela; goba
- Sepela nakwana ya motsotso ye 1.
Boemo le dipona
Mphatong wa 3 barutwana ba swanetše go fiwa mešongwana yeo mo go yona ba
swanetšego go bapetša diponagalo tše di fapanego (ponagalo go tšwa godimo,
ponagalo go tšwa mathoko/mahlakoreng, ponagalo go tšwa ka pele) ya dilo tše di
fapanego tša ka mehla.
Mafelelong, se se tlo thuša barutwana go hlatholla dithalwa tša dilo tša tšeometri go
tšwa mahlakoreng a a fapanego
Barutwana ba swanetše go fiwa mešongwana yeo ba hlathago/kgethago dilo go
tšwa seswantšhong seo se thadilwego goba seo se tšerwego go tšwa go ponagalo
ya tlwaelo, mohlala, bokagodimo bja kgomo goba bokamorago bja moago.
439 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišo tša iri
440 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA ye 1 le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 2 24)
NGWAGA
3.2 Mehutahutana ya dilo Mehutahutana ya dilo go Ke eng seo se fapanago le sa Mphato wa 2? Dithutišo tše 3
ya ka sebopego
Dilo tša Lemoga le go fa dilo tša • Barutwana ga ba sa lebelela gore dilo di a kgokologa goba go redimoga; eupša
mahlakore- mahlakore-tharo maina • Lemoga le go fa dilo tša ba lebelela ge e le gore lebato le nabile/phaphathi goba le a nyokanyoka
tharo tšeo di lego ka phapošing mahlakore-tharo maina
• Mo dilo di bago le lebato la go go naba/phaphathi,barutwana ba lebelela ge e le
le go diswantšho tšeo di lego ka phapošing
gore mabato ao ke a sekwere, khutlonnethwii, khutlotharo goba nkgokolo.
le go diswantšho
• Sebopego sa kgwele
• Dikhoune le diphiramidi di a tsebišwa (tše di ka ba tsepelelo go Kotara ya 3 le 4).
(nkgokolo/ntikodiko) • Sebopego sa kgwele
(nkgokolo/ntikodiko) Šedi ye e sišinywago ya Kotara ya 2
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Sebopego sa lepokisi
• Sebopego sa lepokisi Barutwana ba šoma ka dilo tše tee bjalo ka ge ba dirile Mphatong wa 2, bjalo ka
• disilintere
(dipsrisima)
• Dikgwele le dilo tšeo di bopegilego bjalo ka kgwele;
• phiramiti
• disilintere
• Disilintere le dilo tše di bopegilego bjalo ka disintere le
• khoune
• phiramiti
• Mapokisi a a fapafapanego le dilo tše dingwe tšeo di bopegilego bjalo ka khutlon-
nethwii, khupu.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišo tša iri
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA ye 1 le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 2 24)
NGWAGA
3.2 Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo Barutwana ba ka tsepelela go dilo tše difsa (diphiramidi le dikhoune) go Kotara ya 3
le 4.
Dilo tša Hlaloša, beakanya le go • Hlaloša, beakanya le
mahlakore- bapetša dilo tša mahlakore- go bapetša dilo tša Go lemoga le go fa dikgwele (dinkgokolo), mapokisi (diprisima) le disilintere
tharo tharo go ya ka: mahlakore-tharo(3-D) go maina
ya ka:
• Dibopego tša mahlakore • Baithuti ba tšwela pele go fa dilo maina, beakanya dilo ka dihlopha. Barutwana ba
pedi tšeo di bopago • Dibopego tša mahlakore swanetše go fiwa mehutahuta ya dilo gore ba šome ka tšona:
dilo tša ponagalo pedi tšeo di bopago
• Dibopego tša kgokolo, mohlala. Dikgwele tša bogolo bja go fapafapana, mabolo,
ya sebopego sa dilo tša ponagalo
dinamune bj.bj
mahlakoretharo ya sebopego sa
mahlakoretharo • Sebopego sa prisima,mohlala, Dibloko, ditena, mapokisi a bogolo bja go fapana,
• mabato a a nabilego/
mohlala, Lepokisi la mankgwari, mapokisi a cereal, mapokisi a teye, le
phaphathi goba go • Mabato a a nabilego/
nyokanyoka phaphathi goba go • Dibopego tša silintere, go akaretšwa le disilintere tše ditelele le tše disesane,
nyokanyoka mohlala, diripana tša diphaephe tša sebopego sa silintere, disilintere tša go
Mešongwana ye e
phatlalala bj.k. thini ya pholiše ya dieta, thekgwana ya motšoko wa dinko
nepišišitšwego Mešongwana ye e
nepišišitšwego Barutwana ba ka hwetša dilo tšeo di bopegilego bjalo ka nkgokolo, tšeo di
• Lemoga le bope dilo
bopegilego bjalo ka lepokisi goba go bopega bjalo ka silintere ge ba ka kgopelwa
tša sebopego sa • Lemoga a be a bope
go di kgoboketša. Barutwana ba ka bontšha dibopego tša lepokisi ka phapošing,
mahlakoretharo dilo tša sebopego sa
mohlala bolekana bja dimati bo bopegile bjalo ka silintere.
mahlakoretharo
• ka go diriša ditlabela
Barutwana ba ka re nakong ya bona ya go khutša, ba tšwela pele go bopa dibopego
tša go swarwa bjalo ka • ka go diriša ditlabela
tša didiko, disilintere le mapokisi ka letsopa le didirišwa tše dingwe tša go bopa.
go ripa dibopego tša tša go swarwa bjalo
mahlakorepedi, letsopa, ka go ripa dibopego Go šetša diponagalo tša dilo tša sebopego sa mahlakoretharo: mabato
mahlokwana a go tonkula tša mahlakorepedi , mphaphathi goba go nyokama, sebopego sa mabato a go naba/phaphathi
meno, lehlakana la go letsopa, mahlokwana
• Bopa dilo tša palonoši tša sebopego sa mahlakoretharo
nwa senotšiditšidi, dilo a go tonkutša meno,
tša go tšea sebopego sa lehlakana la go nwa Barutwana ba diriša dikwere goba dikhutlonnethwii tša khatepokisi tšeo ba di
mahlakoretharo senwamaphodi, dilo tša segilego go aga lepokisi. Se se dira gore barutwana ba tsepelele go sebopego se
go tšea sebopego sa se nabilego sa lebato la lepokisi.
mahlakoretharo
Bjale barutwana ba lebelela mabato dikhutlonne le disilentere le go hlaloša gore na
Mehutahutana ya ke tša sediko, sekwere goba khutlonnethwii.
dibopego
• Mabato a go naba goba go nyokanyoka
• didiko
Go bopa lepokisi (prisima) go thuša barutwana go tsepelela mabato a go naba/
• dikhutlotharo thwii a dilo. Bjale barutwana ba ka lebelela ge e le gore dilo ka moka tše e lego
tša tšeometri di na le sebopego sa go naba. Mphatong wa 1 le 2 barutwana ba ile
441 • dikwere
ba aroganya dilo tša tšeometri go tšeo di kgokologago le tšeo di redimogago.Se
• dikhutlonne-thwii se lokišetša barutwana go lebelela ge e le gore mabato a dilo a nabile (dilo tšeo di
MMETSE MPHATO WA 1-3
redimogago) goba go nyokega (dilo tšeo di kgokologago. Disilintere di na le mabato
a phaphathi mola a mangwe a nyokegile.
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišo tša iri
442 DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA ye 1 le metsotso
MAFELELONG A KOTARENG YA 2 24)
NGWAGA
3.2 Diponagalo tša dibopego Mešongwana ya go ngwalwa
Dilo tša Hlaloša, beakanya le go Le ge e le gore mošomo o montši wa dilo tsa mahlakoretharo o dirilwe ka tlwaetso,
mahlakore- bapetša dibopego tša bjale o swanetše go tiišetšwa ka mešongwana ya go ngwalwa. Tsepelelo mo go
tharo mahlakorepedi go ya ka: Mphato wa 3 e swanetše go bewa go go feng dilo maina le go bolela ka mabato
a tšona. Se ga se re gore barutwana ba swanetše bala goba go tseba palo ya
• sebopego
dikwere, dihkutlonnethwii, dikhutlotharo, didiko tša mabato a selo.
• mahlakore a go ba thwii
Polelo
• mahlakore a nkgokolo
MMETSE MPHATO WA 1-3
Go bohlokwa gore o kgone polelo ge go bolelwa ka dilo tša mahlakoretharo:
Lebato, naba, nyoka, mapokisi, dikgwele, disilintere
3.3 Mehutahutana ya Ga go šedi ye e fiwago sebopego sa mahlakorepedi ye e šišinyeditšwego Kotara ya 2. Le ge go le bjalo, barutwana ba ka tiišetša seo
dibopego ba ithutilego sona mabapi le go lemoga le go fa maina a dilo tša sebopego sa mahlakorepedi Kotareng ya 2 ka go ngwala mešongwana
Dibopego
nakong ya go ithuta ka bobona.
tša mahla- • didiko
korepedi
• dikhutlotharo
• sekwere
• dikhutlonnethwii
Diponagalo tša dibopego
Hlaloša, beakanya le go
bapetša dibopego tša
mahlakorepedi go ya ka:
• sebopego
• mahlakore a go ba thwii
• mahlakore a nkgokolo
Thala dibopego
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• didiko
• dikhutlotharo
• dikwere
• dikhutlonnethwii
DIKGOPOLO LE
DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišo tša iri
DIRERWA DINYAKWA TŠA A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA ye 1 le metsotso
MAFELELONG A
CAPS
KOTARENG YA 2 24)
NGWAGA
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Ke eng seo e lego se sefsa Mphatong wa 3? Dithutišo tše 2
Go ripagare • Lemoga le go thala • Akanya mothalo wa go • Go hwetša mothaladi wa go ripagare ka go swana ka go mena pampiri le go
ka go swana mothalo wa go ripagare ripagare ka go swana ka menolla/phuthulla.
ka go swana go dibopego go mena pampiri le go
Mešongwana ya go mena/phutha pampiri yeo godišago kwešišo ya go ripagare ka
tša mahlakorepedi tša menolla/phuthulla.
go swana e akaretša:
tšeometri le tšeo e sego
tša tšeometri • Mešongwana yeo pente e thapilego/kolobilego e bewago godimo ga letlakala pele
le ka menwa; le
• Akanya mothalo wa go
ripagare ka go swana ka • Mešongwana yeo mo go yona pampiri e segwago/gagolwago mothalong wa go
go mena pampiri le go menwa/phuthwa
menolla/phuthulla.
• Mešongwana ye e ka dirwa gape go thutwana ya Mmetse le Mabokgoni a Boph-
elo
• Botšiša barutwana gore a naa ba gopola gore ba tlo hwetša sebopego sa mohuta
mang ge ba tlile go phutholla pampiri yeo ya go segwa. Se se tlo ba thuša go
tlwaetša bokgoni bja go gopodišiša dibopego tša go ripagare ka go swana.
443 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 2
4. KELO
444
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Barutwana ba tšwela pele le go itlwaetša ka go bolela ka botelele bja nako le ka fao Dithutišo tše 2
e latelanago ka gona.
Nako • Bala tšatšikgwedi godimo • Bala tšatšikgwedi godimo
ga tšhupamabaka ga tšhupamabaka Nakong ya go ruta phapoši ka moka le ya sehlopha, barutwana ba tšwela pele go
boledišana ka letšatši la beke, kgwedi ya ngwaga le tšatšikgwedi ya letšatši la lehono
• Swaya matšatši a • Swaya matšatši a
ga ešita le matšatši a pele le ao a sa tlago. Barutwana ba tšwela pele go bea tše di
matswalo, menyanya matswalo, menyanya
MMETSE MPHATO WA 1-3
latelago tšhupamabakeng bjalo ka ge ditiragalo di tšwelela
ya sedumedi, matšatši ya sedumedi, matšatši
a šetshaba a go khutša, a šetshaba a go khutša, • Matšatši a matswalo
matšatši a ditiragalo matšatši a ditiragalo
• Menyanya ya sedumedi
tša histori, ditiragalo tša tša histori, ditiragalo tša
dikolo tšhupamabakeng dikolo tšhupamabakeng • Ditiragalo tša histori
• Bolela nako ya diiri tše • Bolela nako ya diiri tše • Ditiragalo tša sekolo
12 ka 12 ka
• Matšatši a makhutšo a setšhaba
- diiri - diiri
Tšwela pele go kgopela barutwana go ela nako ka diiri, diripagare tša iri le kotara
- seripagare sa diiri - seripagare sa diiri ya iri ka go diriša sešupanako sa manakana le go laetša diiri le metsotso go
sešupanako sa go panyapanya ka dinako tše di fapanego tšatši ka tšatši. Lebelela
- kotara ya diiri - kotara ya diiri
dihlalošo tša Kotara ya 1.
- metsotso - metsotso
Nako ya go panyapanya
mo go dišupanako tša Go bala botelele bja nako
Tšea nako ya thutišo tše 2 o bušeletša go balwa ga nako godimo ga sešupanako sa
manakana le tša go le go sepela ga nako
go panypanya. Lebelela dihlalošo tša kotara ya 1.
panyapanya le ditlabela
Diriša dišupanako go balela
tše dingwe tša go Nakong ya ge barutwana ba šoma ba nnoši, ba tšwela pele go dira mešongwana ye
botelele bja nako ka diiri
panyapanya tša go laetša e amanago le bolela ka nako
goba diripagare tša iri go
nako bjalo ka selfoune
akaretšwa: • Ka diiri, seripagare sa iri go sešupanako sa manakana; le
Go bala botelele bja nako
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Šomiša • Ka diiri le metsotso go sešupanako sa go panyapanya.
le go sepela ga nako
sešupanakonakana go
Barutwana ba ka dira dipalelo ka dibeke goba matšatši ge e le gore ba filwe
Diriša ditšhupamabaka šoma botelele bja nako
tšhupamabaka goba karolo ya tšhupamabaka bjalo ka go hwetša tšatšikgwedi le go
go balela le go hlaloša ka diiri goba diripagare.
balela phapano ya nako magareng ga tšona.
botelele bja nako ka
matšatši, dibeke goba
dikgwedi go akaretšwa
- go fetolela magareng
ga matšatši le dibeke
- go fetolela magareng
ga dibeke le dikgwedi
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.1 Diriša dišupanako go balela
botelele bja nako ka diiri
Nako
goba diripagare tša iri go
akaretšwa:
• Šomiša
sešupanakonakana go
šoma botelele bja nako
ka diiri goba diripagare.
4.2 Kelo ye e sego ya Kelo ye e sego ya Ke eng seo se fapanago le sa Mphato wa 2? Dithutišo tše 2
semmušo semmušo
Botelele Mphatong wa 2 barutwana ba
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša,
• šetša go ela e sego wa semmušo le diyuniti tše e sego tša motheo tša botelele; le
beakanya le go rekhota latelanya le go rekhota
botelele ka go diriša botelele ka go diriša • Tsebišitšwe go ela ka dimetara.
ditlabela tša go ela tše e ditlabela tša go ela tše e
Kotareng ya 2 ya Mphato wa 3, barutwana ba ka tšwela pele go dira kelo ye e sego
sego tša motheo bjalo ka sego tša motheo bjalo ka
ya semmušo le go diriša diyuniti tše e sego tša motheo e o ela ka dimetara.
go ela ka diatla, dikgato, go ela ka diatla, dikgato,
botelele bja phensele, botelele bja phensele, Kotareng ya 3, ba ka thoma go ela ka disentimetara ka go diriša rula.
dibaledi bj.bj dibaledi bj.bj
Go akanya, go ela, go bapetša, le go rekhota botelele, bogodimo le bophara ka
• Hlaloša botelele bja dilo • Hlaloša botelele bja dilo go diriša diyuniti tše e sego tša motheo tša botelele.
ka go balela le go bolela ka go balela le go bolela
gore ke tša botelele bjo gore ke tša botelele bjo Barutwana ba ka ithuta melawana ka moka le ditlwaetšo tša kelo ka go diriša diyuniti
bokaakang bokaakang tše e sego tša motheo.Go ela ka go diriša diyuniti tše e sego tša motheo go se
ke gwa tšewa gore keg a maemo a fase ge go bapetšwa le go ela ka diyuniti tša
• Diriša polelo go bolela ka • Diriša polelo go bolela ka motheo.
papetšo bjalo ka telele, papetšo bjalo ka telele,
kopana, phara kopana, phara Go ela botelele ka tirišo ya diyuniti tše e sego tša motheo go ama go bolela gore
ke diyuniti tše kae tšeo di kgethilwego tšeo di swanago ka botelele le selo seo se
Go tsebiša kelo ya Go tsebiša kelo ya elwago.Go fa mohlala botelele bja deske ke 8 go ya ka kelo ya seatla.
semmušo semmušo
Barutwana ba swanetše go ela dilo tše di fapafapanego le go diriša mehutahuta ya
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša, dilo bjalo ka diyuniti tše e sego tša semmušo.
beakanya le go rekhota beakanya le go rekhota
botelele ka go diriša botelele ka go diriša Go na le ditsela tše tharo tša go diriša diyuniti tše e sego tša semmušo:
dimetara(sebalelo sa dimetara(sebalelo sa • Hlopha dilo ka mothaladi go putla selo seo se elwago, go lebeletšwe gape gore
dimetara, thapo) bjalo dimetara, thapo) bjalo dilo tšeo e be tše di lekanago ka botelele bjalo ka mapokisi a mankgewari,
ka yuniti ya motheo ya ka yuniti ya motheo ya dikhurumelo tša mabotlelo tša go swana ka sebopego, phensele bj.bj. Go fa
botelele botelele mohlala, go ela bophara bja deske, diphensele tše mpsha di ka beakanywa ka go
445 putla go ya mafelelong a deske.
• Akanya le go ela botelele
ka disentimetara a diriša
MMETSE MPHATO WA 1-3
rula
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
446 DIRERWA DINYAKWA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.2 Go se dirwe diphetolelo Mo go bohlokwa gore:
magareng ga dimetara le
Botelele - Dilo ka moka e be tša botelele bjo bo lekanago. O ka se ke wa bolela gore puku
disentimetara.
ya gago ke ya bophara bja go feta dikhurumelo tše 12 ge e le gore dikhurumelo
tšeo ke tša bogolo bja go fapana, mohlala, dikhurumelo tša mabotlelo a mafsi a
dilitere tše 2, dikhurumelo tša mabotlelo a dilitara tše 2, lebotlelo la senotšididi la
plastiki, dikhurumelo tša lebotlelo la metale bj.bj.
- Go se be le sekgobana seo se tlogelwago magareng ga dilo: di swanetše go
beakanywa ka tsela ye e lego gore di a kgomana.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Diriša dilo tše pedi tša go swana bjalo ka diyuniti tšeo e sego tša motheo. Di
beakanye ka go latelana, gomme ka morago o tšee e tee o e beele ka thoko
mola ye nngwe le yona o e beela ka thoko ye nngwe. Se se dirwa ge go elwa ka
matsogo, dikgato goba botelele bja maoto.
• Ka go diriša selo se tee seo e lego sa kelo ye e sego ya motheo, goba go se fetla,
goba go swaya ntlha ya sona ya pele o ka e kgorometša mafelelo.
Barutwana ba swanetše go rutwa go bolela yuniti bjalo ka gore puku e lekana le
dikhurumelo tše 12 ka bophara, phapoši ke dikgato tše 38 botelele.
Mola barutwana ba elago ka yuniti ye e itšego makga a se makae, ba swanetše
go akanya gore ke bokae bja diyuniti bjo bo swanetšego go elwa. Go akanya pele
motho a ka ela go bohlokwa, empa go ka dirwa fela ge barutwana ba šetše ba dirile
go elanyana ka yuniti yeo.
Barutwana ba swanetše go rutwa gore gore ba tle ba kgone go bapetša botelele,
bogodimo goba bophara, go swanetše go dirišwe diyuniti tše tee/ tša go swana.Go fa
mohlala, ge e le gore bophara bja tsela ya lebati ke 20 go ya ka kelo ya letsogo,mola
bophara bjo deske e le botelele bja diphensele tše 8, o ka se ke wa re bophara bja
tsela ya lebati ke bjo bogolo go feta bja lebati.
Barutwana ba ba swanetše go ela ka go diriša mehutahuta ya diyuniti tše e sego tša
semmušo gore ba tle ba kgone go
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Thoma go kwešiša gore ge yuniti e le ye nnyane, gona go tlo šomišwa nako ye
ntši, mohlala, bophara bja phapoši bo ka ba e le dikgato tše 20 empa botelele ya
ba dikgato tše 48; le
• Thoma go diriša diyuniti tšeo di lego maleba le seo di se elago, mohlala, Go ela
bophara bja phapošiborutelo ka go diriša dihlogwana/dikhurumelo tša mabotlelo ke
tshenyo a nako fela.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.2 Go akanya, go ela, go bapetša, le go rekhota botelele, bogodimo le bophara ka
go diriša dimetara
Botelele
Barutwana ba swanetše go tiišetša kwešišo ya bona ya botelele bja metara le go
diriša botelele bja metara go ela. Se se ka dirwa bokaone ge morutwana a ka diriša
’setlabela” sa botelele bja metara o1 (bjalo ka rula ya metara o 1, thupa yeo e ka
ripšago go ba metara o tee ka botelele goba seripa sa thapo ya botelele bja metara
o tee). Ka go lemoga gore botelele bja metara o 1 bo thuša barutwana go bopa
seswantšho sa gore metara ke selo se sekaakang.Go a kgonagala go ela dimetara
ka go diriša leotwana la truntlele le ge e le gore botelele bja gona ga bo bonale
gabotse.
Go bonolo gore barutwana ba hwetše dilo tše di lego metara o 1 thwii. Go bohlokwa
go ba le dilo tša tšatši ka tšatši tšeo di ka dirišwago go bapetša dimetara bjalo ka
bophara bja lebati le botelele bja lefasetere gantši e ba metara o 1. Se se thuša
barutwana go diriša botelele goba bophara bjo ba bo bonago go akanya botelele bja
dilo ka moka tše ba di elago.
Barutwana ba swanetše go akanya pele ga kelo ye nngwe le ye nngwe. Barutwana
ba ka kgona go hwetša dilo tše lego tše nnyane goba telele go feta metara o 1.Barut-
wana ba ka ela dilo tše di fapanego ka dimetara
Botelele bja go fapana bo swanetše go bapetšwa.
Go rekhota kelo
Le ge e le go ela ke mabokgoni a go dirwa ka diatla, barutwana ba swanetse go
rekhota dikelo tša bona (ka diyuniti le dimetara tše e sego tša semmušo ka dinako
tšohle).
Go ela botelele bjalo ka mokgwa wa go rarolla marara le go balela
Nakong yeo e abetšwego dinomoro, Diophareišene le Ditswalano, barutwana ba ka
rarolla marara ao a dirišago
• Kelo ya botelele yeo e sego ya semmušo; le
• Go ela botelele ka dimetara
Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro tšeo di lebanego kotara ye ga ešita le mehuta
ya marara ao a lebanego le kotara yeo.
447 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
448 DIRERWA DINYAKWA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.3 Go ela go e sego ga Go ela go e sego ga Ke eng seo se fapanago Mphatong wa 2? Dithutišo tše 4
semmušo semmušo
Boima Mphatong wa 2 šedi ya barutwana e be e filwe kelo ye e sego ya semmušo le diyuniti
• Akanya, ela, bapetša, • Akanya, ela, bapetša, tšeo e sego tša motheo. Barutwana ba be ba diriša kelo ya tekatekano go dira se.
latelanya le go rekhota latelanya le go rek- Ba ile ba ba ba thoma go šoma ka dikhilokramo. Ba ile ba beakanya ditšweletšwa
boima ka go diriša hota boima ka go diriša tša tšatši ka tšatši tšeo boima bja tšona bo bego bo ngwadilwe ka dikhilokramo. Ba
mekgwa ye e sego ya mekgwa ye e sego ya badile gape boima bja bona ka sekala sa ka phapoši ya bohlapelo.
motheo le selekanetši sa motheo le selekanetši sa
Kelo ye e sego ya semmušo ya boima ge o diriša tekatekano ya boima le di-
go ela bjalo ka diploko, go ela bjalo ka diploko,
yuniti tšeo e sego tša motheo
MMETSE MPHATO WA 1-3
ditena bj.bj. ditena bj.bj.
Barutwana ba kgona go ithuta melawana ka moka le ditlwaetšo tša kelo ka go diriša
• Diriša polelo go bolela • Diriša polelo go bolela
diyuniti tse e sego tša motheo.Go ela ka diyuniti tšeo e sego tša motheo go se ke
ka ka papetšo, mohlala, ka ka papetšo, mohlala,
gwa tšewa gore ke ga maemo a fase ge go bapetšwa le tša motheo. Barutwana ba
bofefo, boima, bofefsana, bofefo, boima, bofefsana,
swanetše go tiišetša mabokgoni a bona a go ela ka go dira kelo ye e sego ya tlwaelo
boimanyana boimanyana
ya boima ka go diriša gape diyuniti tšeo e sego tša motheo.
Go tsebiša kelo ya Go tsebiša kelo ya
Tekatekano ya boima bja dilo tša kgwebo le bjona bo ka dirišwa. Ge e le gore ga o
semmušo semmušo
na tekanyetšo ya boima bja tša kgwebo, o ka itirela ya gago ka go kgokaganya ye
• Bapetša, latelanya, le go • Bapetša, latelanya, le go nngwe ya dilo tše di latelago go sekgwagetši sa dijase:komiki ya yokate, botlase bja
rekhota boima bja dilo rekhota boima bja dilo lebotlelo la dilitara tše 2, botlase bja lebotlelo la mafsi goba senotšididi sa go tonya,
tša kgwebo tšeo boima tša kgwebo tšeo boima lepokisi la senotšididi (malekana a go swana a kgomaretšwa ka mahlakoreng a
bja tšona bo laeditšwego bja tšona bo laeditšwego sekgwagetša dijase)
ka dikhilokramo bjalo ka ka dikhilokramo bjalo ka
Go ela boima ka diyuniti tšeo e sego tša motheo go akaretša go balela gore ke tše
dikhilokramo tše 2 tša dikhilokramo tše 2 tša
kae tša diyuniti tšeo di kgethilwego tšeo di nago le boima bja go lekana le selo seo
raese le khilokramo ye 1 raese le khilokramo ye 1
se elwago. Go fa mohlala, rula e lekana le boima bja go lekana le diploko tše 9.
ya flouro goba letswai la ya flouro goba letswai la
dikramo tše 500 dikramo tše 500 Barutwana ba swanetše go ela dilo tše di fapanego ka go diriša mehutahuta wa dilo
tše e sego tša semmušo.
• Ela boima bja tšona ka
dikhilokramo ka go diriša Ka mehla barutwana ba swanetše go rutwa go bolela yuniti ge ba efa boima bja selo,
sekala sa phapoši ya mohlala, puku e na le boima bja go lekana le dimabolo tše 34.
bohlapelo
Mola barutwana ba elago ka diyuniti makga a mmalwa, ba swanetše go akanya
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Ga go diphetolelo gore ke tše kae tša diyuniti tšeo tše di tla bago le boima bja go lekana le selo seo se
magareng ga dikramo elwago. Kakanyo pele go elwa e bohlokwa, empa e ka dirwa ge fela barutwana ba ile
le dikhilokramo tše di ba dira kelo ka yuniti yeo.
nyakegago
Barutwana ba swanetše go rutwa gore go re ba kgone go bapetša boima bja dilo tše
di fapanego go swanetše go dirišwe diyuniti tša go swana.Go fa mohlala re ka re, ge
rula e na le boima bja go lekana le diploko tše 20 le sekero sa boima bja dimabolo
tše 20, o ka se ke wa re di na le boima bja go lekana goba aowa, goba ye nngwe e
na le boima bja go feta ye nngwe.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.3 • Moo sekala sa ka Go rekhota go ela
ntlwaneng ya botlhapelo
Boima Le ge e le gore go ela ke mabokgoni a tlwaetšo, barutwana ba swanetše go rekhota
se lego gona, barutwana
dikelo tša bona nako le nako
ba ka ela boima bja
bona ka dikhilokramo Go šoma ka dikhilokramo
ka sekala se. Seo se
• Go beakanya ditšweletšwa go ya ka boima bja tšona barutwana ba ka šoma
tsebegago ke gore
ka krosari ye e rekilwego ya dikhilokramo, moo dikhilokramo di laeditšwego go
barutwana ba bala fela
diphuthana. Barutwana ba ka bapetša boima bja diphuthelwana tša dilo tše di
go fihla ka nomoro ya
fapanego bjalo ka (raese, swikiri, bupi, flouru, sesepe sa go hlatswa) tšeo di
kgauswiuswi ya mothalo
rekišwago go ya ka dikhilokramo. Ba ka bea dilo tše godimo ga sekala go di
wa kelo. Ba hlaloša
netefatša le ge e le gore bogolo bja diphuthelwana bo ka fapana, tabakgolo ke
boima bja bona ka gore
gore boima bo ka no swana.
bo nyakile, go fihla go,
kgauswi le, gannyane Go tloga mo, barutwana ba ka fiwa diphuthelwana tše di fapanego tša dilo tše di
go, kutswana, magareng fapanego gomme ba thoma go di latelanya ka go thoma ka ye boimaima go ya go
ga, thwii go lekana le, go ye bofefofefo moo gape ba ka di latelanyago go ya ka boima bjo bo laeditšwego mo
ya ka seo ba se balago diphuthelwaneng, mohlala, raese ya dikhilokramo tše 2, swikiri ya dikhilokramo tše 5,
sekaleng. bupi bja dikhilokramo tše 10, setampa sa dikhilokramo tše.
• Moo go nago le sekala sa Barutwana ba tlo swanela ke go tseba gore khutšofatšo ya khilokramo ke “kg”.
gona e lego sa go diriša
digramo, barutwana ba Šoma ka dikramo
ka ela boima bja dilo tše • Latelanya ditšweletšwa go ya ka boima bja tšona
di fapanego
Barutwana ba ka šoma ka krosari ye e rekilwego ya dikramo, moo dikramo di
Ga go diphetolelo laeditšwego go diphuthana tšeo. Barutwana ba ka bapetša boima bja diphuthelwana
magareng ga dikramo le tša dilo tše di fapanego bjalo ka (sereele,teye, kofi, letswi, dinawa, sephuthelwana se
dikhilokramo. sennyane sa swikiri, sephuthelwana se sennyane sa swikiri, phakete ya jeli, phakete
ya raese, bupi, flouro, sesepe sa go hlatswa) tšeo di rekišwago go ya ka dikramo.
Barutwana ba ka fiwa diphuthelwana tše di fapanego tša dilo tše di fapanego gomme
ba thoma go di latelanya ka go thoma ka ye boimaima go ya go ye bofefofefo moo
gape ba ka di latelanyago go ya ka boima bjo bo laeditšwego mo diphuthelwaneng
bjalo ka raese 12g, swikiri 10g, bupi 25g.
Go bohlokwa gore barutwana ba tsebišwe diphuthana tše dinnyane, tše dikgolo tše
bjalo ka letswai le tše dikgolo empa di le bofefo bjalo ka dikhonfleiksi, diraesekrisipi.
Se se tlo ba dira gore ba kwešiše gore ga se gore dilo tše boima ka mehla di tlo
imela go feta tše dinnyane, empa ke fela ge dikagare tša go swana di bapetšwa. O
449 ka ba le nnete ya gore dilo tše dikgolo di na le boima bjo bogolo ge fela
• Go bapetšwa dikagare tša go swana; le
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Go netefatša boima bja tšona sekaleng (se ga se nyakege go Sehlopha sa Fase)
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
450 DIRERWA DINYAKWA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.3 Barutwana ba tlo swanelwa ke go tseba gore khutšofatšo ya kramo ke “g”
Boima Ga se gwa letelwa gore barutwana ba bale sekala sa dikramo sa ka (boapeelong)
khitšheneng. Se se dirwa go Sehlopha sa Gare.
Go bala sekala sa ka phapošing ya bohlapelo ka dikhilokramo
Moo dikala tša ka botlhapelong di lego gona, barutwana ba ka di diriša go ela boima
bja bona.
Go na le mehuta ye mebedi ya dimetara tša go ela boima: panyapanya le manakana.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Dikala tša panyapanya di bonolo go bala ka baka la gore boima bo ngwalwwa ka
dinomoro. Ge e le gore o na le sekala sa panyapanya ka botlhapelong, šetša gore se
laetša fela boima ka dikhilokramo. Tše dingwe tša dikala tše di ka retollwa go laetša
fela dikhilokramo. Ge e le gore o ka se kgone go se retolla go bontšha dikhilokramo,
bokaone o be o širogile karolwana ye gannyane.
Bontši bja dikala tša ka botlhapelong bo sepela ka dikarolwana tša dikhilokramo tše
10 le mothaladi o motelele wo o laetšago 5kg. Methala ye e laetšago 1kg ga se ya
nomorwa selo. Mokgwa wo o swana le ka fao methaladi le dinomoro di dirišitšwego
godimo ga rula.
Dumelela barutwana go thoma go balela go bona gore go na le dikgobana tše 10
pele go tšwelela leswao la 10kg, moo gape go itaetšago gore sekgobana se sengwe
le se sengwe se emela khilokramo ye 1 mola mothalo o motelele o emela dikhilokra-
mo tše 5.
Barutwana ba ka bala kelo ya nnete go sekala sa ka phapošing ya bohlapelo ga ešita
le diswantšho tša dikala tša ka phapošing ya bohlapelo .Go bonolo go bala boima bja
seswantšho sa sekala sa ka phapošing ya bohlapelo go feta sekala sa nnete.
Go rekhota kelo
Le ge e le gore kelo ke mabokgoni a diatla, barutwana ba swanetše go rekhota
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
dikelo tša bona nako le nako.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.3 Go ela botelele bjalo ka mokgwa wa go rarolla marara le go balela
Boima Nakong yeo e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano, barutwana ba ka
rarolla marara ao a dirišago
• Kelo ya boima yeo e sego ya semmušo; le
• Go ela boima ka dikhilokramo
Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro tšeo di lebanego le kotara ga ešita le mehuta ya
marara ao a lebanego le kotara yeo.
Ga se GWA LETELWA gore barutwana ba
• Tsebe gore 1 000 g = khilokramo ye 1; goba
• Go dira diphetolelo magareng ga dikramo le dikhilokramo
Dipalelo tša dikramo di ka kgethwa gore di se fete 1 000 g.
4.4 Go ela go e sego ga Nakong ya go šoma ntle le thušo barutwana ba swanetše go tšwela pele go:
semmušo
Mothamo/ Akanya ela, bapetša, latelanya le go rekhota methamo wa ditšhelo ba diriša mekgwa ye e sego ya motheo. Go latela diresipe go
bolumo • Akanya o be o ele, akaretšwa go paka, ke kamano ye kaone yeo mo go yona barutwana ba ka itlwaetšago go ela. Kgetha diresipe tšeo ditswaki tša gona
bapetša o be o beakanye di filwego ka dikomiki, malepolana goba diyuniti tše e sego tša motheo.
methamo ya ditšhelo
§ Bapetša le go beakanya methamo ya mehutahuta ya mabotlelo le direkarekane tša krosari moo bolumo e laeditšwego godimo ga
(go ra gore kgoboko ye
diphakete.
setšhelo se ka e rwalago
ge se tletše) ka go diriša § Diriša mabotlelo a litara e 1 goba jeke ya litara e 1 go akanya le go ela, bapetša, beakanya le go rekhota mothamo wa ditšhelo
kelo yeo e sego ya moth- goba bolumo ka gare ga ditšhelo ka dilitara.
eo) mohlala, malepola,
Lebelela dihlalošo mo go Kotara ya 3.
dikomiki.
Barutwana ba swanetše go fiwa mešomo ya go ngwala go tiišetša tše di latelago, go akaretšwa le, go balwa ga diswantšho tša
• Hlaloša mothamo wa
setšhelo ka go bala le • Ditšweletšwa le mothamo wa tšona wo o ngwadilwego godimo ga tšona ka maikemišetšo a go latelanya ka tatelano; le
go laetša gore ke diyuniti
tše kae tše di ka tlatšago • Diswantšho tša dijeke moo bolumo e lego kgauswi le litara e 1 ye e nomorilwego goba dilitara tše 2 mo mothalading
setšhelo, mohlala lebot- Tetelo ke gore barutwana ga ba bale fela go nomoro ya kgauswikgauswi ya mothaladi wo hlophilwego. Ba hlaloša bolumo ya bona ka
lelo le na le mothamo wa mantšu a: kgauswi le, nyakile, gannyane, kudu
dikomiki tše 4
Go ela mothamo ka kamano ya go rarolla marara le go balela
Nakong ya go ruta Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka rarolla marara ao a tšwelelago go
451 • Kelo ye e sego ya semmušo ya mothamo/ bolumo
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
452 DIRERWA DINYAKWA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.4 Go tsebagatša kelo ya • Mohl Koko o diriša dikomiki tše 2 tša maswi go dira phuding. Ge e le gore o nyaka go oketša mošomo wo gabedi, o tlo nyaka maswi
semmušo a makaakang?
Mothamo//
bolumo • Akanya, ela, bapetša, • dilitara
latelanya, le go rekhota
Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro ye e swanetšego kotara ye ga ešita le mehuta ya marara a gona.
mothamo wa dilo ka go
ela ka dilitara, seripa sa
litara le kotara ya litara
• Bapetša, beakanya, le go
MMETSE MPHATO WA 1-3
rekhota mothamo wa dilo
tše di hlophilwego tša
kgwebo tšeo mothamo o
laeditšwego ka dilitara,
mohlala: litara tše 2 tša
maswi, litara ye 1 ya
senotšididi, dilitara tše 5
tša pente goba dimililitara
bjalo ka 500ml ya mafsi,
340ml ya senotšididi,
750ml ya oli
• Tseba gore komiki ya
motheo ke dimilimetara
tše 250
• Tseba gore lelepolana la
teye ke dimililitara tše 5
Ga go diphetolelo
magareng ga dimilimetara
le dilitara tšeo di
nyakegago
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 3 KOTARA YA 2
5. TŠHOMIŠO YA DATA
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 2
NGWAGA ye 24)
5.4 Kgoboketša le go
beakanya data
Kgoboketša
le go • Kgoboketša data/
beakanya tshedimošo mabapi le
data sekolo goba phapoši go
fetola dipotšišo tšeo dI
botšišitšweGo ke morutiši
• Beakanya data ye e
filwego ke morutiši
• Beakanya data go ya ka
• mananeo
• dithali
• ditafola
5.5 Emela data
Kemelo ya Emela data ka
data
• tshwantšhothalwa
• kerafo ya Para
5.6 Sekaseka le go hlatholla Sekaseka go tšwa go Ge e le gore barutwana ba šomile data ka moka go Kotara ya 1, gona go sekaseka Thutišo ye 1
data dikemedi tše di filwego dibopego tše di fapanego tša kemedi ya data go tla kwešišega gabotse
Sekaseka le
go hlatholla Araba dipotšišo mabapi le Go šišinywa gore Kotareng ya 2 o fe barutwana data gore ba e sekaseke le ge e ka
data data ye e hlagišitšwego go ba ka
• diswantšho • seswantšhothalwa se1
• kerafo ya bara • tafola
Barutwana ba swanetše go araba dipotšišo tše o ba botšišago mabapi le kerafo le
tafola; Lebelela Kotareng ya 1 go hwetša dipotšišo tša maswanedi le mehuta ya
tšona.
453 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 3
1. DINOMORO, DIOPHAREIŠENE LE DITSWALANO
454
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.1 Go bala dilo tša nnete Kgoboketša bonnyane dilo Ke eng seo se fapanago Kotareng ya 2?
tša go swarega tše 700 go akanya le go
Bala dilo Thlahamano ya dinomoro e oketšegile gomme le barutwana ba swanetše go fiwa
bala ka tshepagalo.
Akanya le go bala sebaka sa go swara,sepetša le go balela dilo go fihla go 700.
bonnyane dilo tše 1000 Fa kakanyo ya go kwagala
Lebelela dihlalošo tša Kotara ya 1 le 2
tšatši le lengwe le le ya palo ya dilo tšeo di ka
MMETSE MPHATO WA 1-3
lengwe. Mokgwanakg- lekolwago ka go balwa.
wana wa go hlopha o
a hlohleletšwa
1.2 Balela pele le morago ka: Balela pele le morago : Ke eng seo se fapanago Kotareng ya 2?
Bala go • bo1go tloga go nomoro • bo1 go tloga go nomoro Tlhahlamano ya dnomoro e oketšegile go fihla go 700.
ya pele le ye nngwe le ye nngwe ye nngwe le ye nngwe
Lebelela dihlalošo tša Kotara ya 1 le 2
morago ya magareng ga 0 le ya magareng ga 0 le
200 200
• bo10 go tloga go • bo 10 go tloga go
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya10 nngwe le ye nngwe ya
magareng ga 0 le 200 10 magareng ga 0 le
200
• bo 5 go tloga go
palokatišanetšwa ye • bo 5 go tloga go
nngwe le ye nngwe ya 5 palokatišanetšwa ye
magareng ga 0 le 200 nngwe le ye nngwe ya 5
magareng ga 0 le 200
• bo 2 go tloga go
palokatišanetšwa ye • bo 2 go tloga go
nngwe le ye nngwe ya 2 palokatišanetšwa ye
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
magareng ga 0 le 200 nngwe le ye nngwe ya 2
magareng ga 0 le 200
• bo 3 go tloga go
palokatišanetšwa ye • bo 3 go tloga go
nngwe le ye nngwe ya 3 palokatišanetšwa ye
magareng ga 0 le 200 nngwe le ye nngwe ya 3
magareng ga 0 le 200
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.2 • bo 4 go tloga go • bo 4 go tloga go
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
Bala go
nngwe le ye nngwe ya 4 nngwe le ye nngwe ya 4
ya pele le
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 200
morago
• bbo 20, 25, 50,100 go • bo 20, 25, 50,100 go
fihla go1 000 fihla go1 000
1.3 Lemoga , šupetša le go Tseba le go bala dinomoro Ke eng seo se fapanago Kotareng ya 2
bala dinomoro
Dikapalo le • Laetša, lemoga le go Barutwana ba laetša, bala le go ngwala:
mainapalo • Lemoga, šupetša le go bala dikapalo 0 - 1 000
• go fihla go 1 000; le
bala dikapalo 0 - 1 000
• Ngwala dikapalo 0-1 000
• Mainapalo go fihla go 500.
• Ngwala dikapalo 0-1 000
• Lemoga, šupetša le go
Lebelela dihlalošo tša Kotara ya 2
• Lemoga, šupetša le go bala mainapalo 0-500
bala mainapalo 0-1 000
• Ngwala mainapalo 0
• Ngwala mainapalo 0 -500
-1000
1.4 Beakanya le go bapetša Beakanya le go bapetša Ke eng seo se fapanago Kotareng ye ya 2
dinomoro go fihla go 999 dinomoro go fihla go 500
Hlaloša, Barutwana ba beakanya le go bapetša dinomoro go fihla go 500 le go tšwela pele go
bapetša le • Latelanya dipalotlalo go • Latelanya dipalotlalo šomiša sebopego se se khutšofaditšwego sa go ngwala mabalatatelano.
go beakanya fihla go 999 go tloga go go fihla go 500 go tloga
Lebelela dihlalošo tša Kotara ya 2
dinomoro ye nnyanennyane go ya go ye nnyanennyane
go ye kgolokgolo go ya go ye kgolokgolo
le go tloga go ye
• Go bapetša dipalotlalo
kgolokgolo go ya go ye
go fihla go 999 a diriša
nnyanennyane
ye nnyane go feta, kgolo
go feta, ntši go feta, • Go bapetša dipalotlalo
nnyane go, lekana le. go fihla go 500 a diriša
ye nnyane go feta, kgolo
go feta, ntši go feta,
nnyane go, lekana le.
455 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
456 A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.4 Diriša lebalatatelano go Diriša lebalatatelano go
laetša tatelano, lefelo laetša tatelano, lefelo le
Hlaloša,
goba boemo boemo
bapetša le
go beakanya • Diri, bala le go ngwala • Diriša, bala le go ngwala
dinomoro dipalosešupatatelano, dipalosešupatatelano,
go akaretšwa sebopego go akaretšwa sebopego
se se khutšofaditšwego se se khutšofaditšwego
go fihla go 31 go fihla go 31
MMETSE MPHATO WA 1-3
1.5 Lemoga kemapalo ya Lemoga kemapalo ya Ke eng seo se fapanago le sa Kotara ya 3
dinomoro tša palo-tharo dinomoro go fihla go 750
Kemapalo Mohuta ona wola wa dipotšišo le ditaelo o sa fiwa go Kotara ya 3. Tlhahlamano ya
go fihla go 999
• Tseba seo palo ye dinomoro e oketšegile empa barutwana ba sa šoma ka dinomoro tša palotharo.
• Tseba seo palo ye nngwe le ye nngwe e se
Kotareng ye šedi e swanetše go tšwela pele go ba go :
nngwe le ye nngwe e se emelago
emelago • boleng bja nomoro
• Hlahlamolla dinomoro
• Hlahlamolla dinomoro tša palo-tharo go fihla • Hlahlamolla dinomoro go ya ka makgolo, bolesome, metšo le go diriša dikarata tša
tša palo-tharo go fihla go 750 go di iša go kemapalo le diploko tša motheo tše lesome ; le
go 999 go di iša go dipalokatišanetšwa tša
• Go ngwala sebopego se se okeditšwego sa dinomoro
dipalokatišanetšwa tša 100, dipalokatišanetšwa
100, dipalokatišanetšwa tša 10 le 1/yuniti Lebelela dihlalošo tša Kotara ya 2.
tša 10 le 1/yuniti
• Laetša le go bolela
• Laetša le go bolela mohola wa palotee ye
mohola wa palotee ye nngwe le ye nngwe
nngwe le ye nngwe
MARARA A DINOMORO
1.6 Diriša dithekniki tše di Diriša dithekniki tše di Go letetšwe gore barutwana ba rarolle mararantšu ka go diriša dithekniki tše di late-
latelago ge go rarollwa latelago ge go rarollwa lago:
Dithekniki
dipalorara le go hlaloša palorara le go hlaloša
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
tša go rarolla • aga le go hlahlamolla dinomoro
tharollo ya dipalorara: tharollo ya palorara:
palorara
• pedifatša le go ripagare
• aga le go hlahlamolla • aga le go hlahlamolla
dinomoro dinomoro • mothalopalo
• pedifatša le go rip gare • pedifatša le go ripagare • batametša ka bolesome
• mothalopalo • mothalopalo Lebelela dihlalošo tša Kotara ya 2.
• batametša ka bolesome • batametša ka bolesome
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.7 Rarolla mararantšu go ya Rarolla mararantšu go ya Mehlala ya mehuta ya marara ao a ka dirwago Kotareng ye
ka dikamano le go hlaloša ka dikamano le go hlaloša
Go • Marara a go hlakantšha le go ntšha
tharollo ya gagwe ya go tharollo ya gagwe ya go
hlakantšha
ama go hlakantšha, go ama go hlakantšha, go • Matome o kgobokeditše dikhurumelo tša mabotlelo tše 413 . Ge Thapelo a ka mo fa
le go ntšha
ntšha go iša go dikarabo ntšha go iša go dikarabo dikhurumelo tše dingwe tše 29, gona o tlo ba le palo ya dikhurumelo tša go lekana le
go fihla go 999 go fihla go 800 tša Matome.
- A naa bobedi bo tlo ba le dikhurumelo tše kae?
- A naa Thapelo o be a na le mabotlelo a makae?
• Barutwana ba Mphato wa 2 ba kgobokeditše dimabolo tše 500. Ge e le barutwana
ba Mphato wa 3 bona ba na le dimabolo tše 170 ka tlasenyana ga ba Mphato wa 2.
A naa barutwana ba Mphato wa 3 ba na le dimabolo tše kae?
• Serogole le Tšhupša ba kgobokeditše dipheta tše 250. Serogole o hweditše tše160.
A naa Tšhupša yena o hweditše dipheta tše kae?
1.8 Rarolla mararantšu go ya Rarolla mararantšu go ya Mehlala ya mehuta ya marara ao a ka dirwago Kotareng ye
ka dikamano le go hlaloša ka dikamano le go hlaloša
Tlhakantšho- Mohuta wa marara 9: Tokologanyo
tharollo ya gagwe ya go tharollo ya gagwe ya go
poeletšo go
ama go atiša ka dikarabo ama go atiša ka dikarabo • Tšhengwana ya merogwana e na le methalo ye 12 ya dimelana. Mothalo wo
iša go go
tša go fihla go 99. tša go fihla go 75. mongwe le wo mongwe o na le dimelana tše 7. A naa go na le dimelana tše kae ka
atiša
tšhengwaneng ye?
• Tšhengwana ya merogwana e na le methalo ye 12 ya dimelana. Mothalo wo
mongwe le wo mongwe o na le palo ya dimela ya go lekana le ye mengwe. Ge
e le gore go na le palomoka ya dimelana tše 48, a naa go na le dimelana tše kae.
Mothalong wo mongwe le o mongwe?
• Tšhengwana ya merogwana e na le dimelana tše 48 tše di bjetšwego ka methalo.
Go na le dimelana tše 7 Mothalong wo mongwe le wo mongwe. A naa methalo ka
moka ke ye mekae?
Papetšo/Kabo
Samuel o na le malekere a 6. Samuel o na le a mantši gararo go fetiša Moeketsi. A
naa Moeketsi o na le malekere a makae?
Mašilo o na le marotho 18. Ke a mantši gararo go fetiša ao Raesibe a nago le ona. A
naa Raisibe o na le marotho a makae?
457 Kelo ya tšhelete
Diperekisi di rekišwa R8 khilokramo ye nngwe le ye nngwe. A naa ge o ka reka
diperekisi tša dikhilokramo tše 4, o tla lefela bokae?
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
458 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.8 Diperekisi di rekišwa R8 khilokramo ye nngwe le ye nngwe. Ge e le gore ke na le
R32, a nka reka dikhilokramo tše kae?
Tlhakantšho-
poeletšo go Ke reka dikhilokramo tše 4 tša diperekisi gomme ke lefela R32. Na khilokramo ye tee
iša go go ke bokae?
atiša
Go diriša go batametša kgauswi
Thekisi e rwala banamedi ba 15. A naa banamedi ba 73 ba ka felela ka gare ga
dithekisi tše 5?
MMETSE MPHATO WA 1-3
1.9 Rarolla le go hlaloša Rarolla le go hlaloša Mehlala ya mehuta ya marara ao a ka dirwago Kotareng ye
karabo ya marara a nnete karabo ya marara a nnete
Go hlopha le • Moh. Mohlapa o hlopha dikuku tše 66 ka gare ga diphuthelwana tše 6. A naa o na le
ao a amago go abelana ka ao a amago go abelana ka
go abelana diphuthelwana tše kae?
go lekana le go hlopha go go lekana le go hlopha go
go išago go
200 ka dikarabo tšeo di ka 150 ka dikarabo tšeo di ka • Tantšhi o hwetša R72 ka go rekiša dithekete tša go tura R9.0. Na o rekišitše
go arola
akaretšago mašaledi. akaretšago mašaledi. dithekete tše kae?
• Setšhabana sa gešo sa gaMailula se thuša malapa a 9 ao a lahlegetšwego ke se
sengwe le se sengwe ka lebaka la mollo.Go na le mapai a 75 fela ao malapa a a
swanetšego go a abagana.
a) A naa lapa le lengwe le le lengwe le swanetše go hwetša mapai a makae gore ba
abagane ka go lekana?
b) Go šetše a makae?
Tekanyo ya tšhelete
• Dinamune di rekišwa R8 khilokramo ye 1.Ke na le R32, na nka reka dikhilokramo
tše kae?
• Ke reka dikhilokramo tše 4 tša diapola ka R32. Khilokramo e tee ke bokae?
Marara a tekanyo ke mohuta o mofsa wa marara Kotareng ya 3. Baruwana ba tlo
nyaka nako ye ntšinyana go raolla marara a. Lebelela dihlalošo tša Kotara ya 2.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.10 Rarolla le go hlaloša di- Rarolla le go hlaloša Mehlala ya mehuta ya marara ao a ka dirwago Kotareng ye
karabo tša marara a nnete karabo ya marara a nnete
Go abelana Go abelana go o išago go dipalophatlo
ao a amago go abelana ao a amago go abagana
go o išago
ka go lekana le go iša ka go lekana le go iša • Abaganya dichokolete tše 7 magareng ga bagwera ba 3 gore ka moka ba hwetše go
go dipalo-
go dikarabo tšeo di ka go dikarabo tšeo di ka lekana go se be le yeo e šalago.
phatlo
akaretšago dipalophatlo akaretšago dipalophatlo
• Abaganya malekere a 13 ka go lekana magraeng ga bana ba 4. A na yo mongwe le
tša metšo le tšeo di se tša metšo le tšeo di se
yo mongwe o tla hwetša a makae?
nago metšo mohlala, nago metšo mohlala,
1 1 3 2 1 1 3 2
2 , 4 , 4 , 5 , bj, bj. 2 , 4 , 4 , 5 , bj, bj. Palophatlo ya go kgoboketša
• Makgolo o fa Mokgadi R12. Mokgadi o nyaka go boloka tee-tharong ya tšhelete yeo.
O swanetše go boloka bokae?
• Go na le dibiskiti tše 12 ka poleiting. Marumo o tšea kotara ya dibiskiti tšeo. Go
šetše tše kae?
Go ngwala
Ga go nyakege gore barutwana ba ngwale sekapalophatlo. Barutwana ba ithuta fela
go leibola dikarolwana tša palophatlo bjalo ka 1 hlanong, 3 nneng goba 3 tsheleng. Sa
pele re ka re, se se ba thuša go kwešiša maina a dipalophatlo le go hlaloša gore ke
diripa tše kae tšeo di bopago palo ye e feleletšego (palotlalo) mohlala, diripagare, tee-
tharong, kotara bj.bj. mola sa bobedi ke go ba thuša go lemoga gore ke diphatlo tše
kae tše di lebeletšwego, mohlala, 2 tharong.
Go emela mararantšu a dipalophatlo
Barutwana ba swanetše go utolla dikarabo tša bona go kgonthišiša gore ba kwešiša
marara ao.
Letela gore barutwana ba bangwe ba ka thala karabo ka tshwanelo empa ba se e fe
leina la nnete.
Barutwana ba swanetše ba fe dikarolo tšeo di abaganwego maina ka go ngwala bjalo
ka 2 tharong.
459 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
460 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.11 • Lemoga le go laetša • Lemoga le go laetša dik- Mehlala ya mehuta ya marara ao a ka dirwago Kotareng ye
dikhoine le tšhelete ya hoine le ya pampiri tša
Tšhelete Boleng bja tšhelete le go dira palomoka mohlala,
pampiri ya Afrika Borwa Afrika Borwa
Ngwala 325c ka diranta le disente.
• Rarolla marara a • Rarolla marara a
tšhelete ao a amago tšhelete ao a amago Ke ka ditsela tše kae tša go fapana tše o ka dirago R400 ka go šomiša
palomoka le tšhentšhi ya palomoka le tšhentšhi ya pampiritšhelete? O tseba bjang gore o na le ditharollo tšohle?
diranta goba disente diranta goba disente
Mna. Lebethe ke moagi gomme o hwetša bonase ge a feditše mošomo ka nako. O
• Fetolela diranta go • Fetolela diranta go gopotše go abelana bonase ye le mmetli.
MMETSE MPHATO WA 1-3
disente le disente go disente le disente go
Yo mongwe le yo mongwe o hwetša R400.
diranta. diranta.
Naa boleng bja bonase ke eng?
Nina le bagwera ba gagwe ba bararo ba abelane R20,60. Na yo mongwe le yo
mongwe wa bona o amogetše bokae?
DIPALELO TŠE DI SEGO TŠA THEWA MO GO KAMANO
1.12 Diriša dithekniki tše di late- Diriša dithekniki tše di late- Go letetšwe gore barutwana ba balele mararantšu ka go diriša dithekniki tše di late-
lago ge o dira dipalelo: lago ge o dira dipalelo: lago:
Dithekniki
(mekgwa • aga le go hlahlamolla • aga le go hlahlamolla • aga le go hlahlamolla dinomoro
goba mek- dinomoro dinomoro
• pedifatša le go ripagare
gwanakg-
• pedifatša le go ripagare • pedifatša le go ripagare
wana) • methalopalo
• methalopalo • methalopalo
• batametša kgauswi ka bolesome
• batametša kgauswi ka • batametša kgauswi ka
Lebelela dihlalošo tša kotara 1.
bolesome bolesome
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla go • Hlakantšha go fihla go Kotareng ye, barutwana ba tšwela pele go šoma ka palo ya menotharo la mathomo.
999 800 Gore barutwana ba kgone go balela palo ya menotharo ka boitshepo, ba swanetše go
Go
ba ba kgona go:
hlakantšha • Ntšha go tšwa go 999 • Ntšha go tšwa go 800
le go ntšha) • ngwala,bala le go ngwala sekapalo ka boitshepo go fihla go 800;
• Diriša leswao la maleba • Diriša leswaola maleba
(+, – , =, ) (+, – , =, ) • latelanya le go bapetša dinomoro go fihla go 800 ka boitshepo
• Itlwaetša dipofantšho tša • Itlwaetša dipofantšho tša • bala ka dihlopha le ka boitshepo go fihla go 800; le
dinomoro go fihla go 30 dinomoro go fihla go 30
• bala ka sekgoba/sekgala sa 2, 3, 4, 5, 10, 50 le 100 go fihla go 800.
Thekniki ye e ka kgonagalago go laetša go hlakantšha, go ntšha le go balela.
• Go hlakantšha ka go hlahlamolla dinomoro
Hlakantšha monotharo le monopedi
524 + 82 =
= (500 + 20 + 4) + (80 + 2)
= 500 + (20 + 80+ (4 + 2)
= (500 + 100) + 6
= 600 + 6
= 606
Hlakantšha monotharo le monotharo
323 + 436 =
323 + 436 = (300 + 20 + 3) + (400 + 30 + 6)
= (300 + 400) + (20 + 30) + (3 + 6)
= 700 + 50 + 9
= 759
• Go hlakantšha (ka go hlahlamolla palo ye e swanetšego go hlakantšhwa)
Barutwana ba tlo hlahlamolla palo ka ditsela tšeo bona ba ka di kgonago. Se se ra gore
ba tlo di dira ka mekgwa ye e fapanego.
524 + 82 =
461
524 + (40 + 40 + 2)
524 + 40 → 564 + 40 → 604 + 2 = 606
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
462 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.13 Go balela ka bo 40 go tloga go 524 go ka dirwa ka go balela ka bo 10.
Go Hlakantšha monotharo le monotharo
hlakantšha
323 + 436 =
le go ntšha)
= 323 + (400 + 20 + 6)
= (323 + 400) + 20 + 6
= (723 + 20) + 6
MMETSE MPHATO WA 1-3
= 743 + 6
= 749
• Go hlakantšha ka go hlahlamolla bobedi bja dipalo
Mono-tharo ntšha monotharo
889 – 137 =
889 – 137 = (800 + 80 + 9) – (100 + 30 + 7)
= (800 – 100) + (80 – 30) + (9 – 7)
= 700 + 50 + 2
= 752
• Go ntšha ka go hlahlamolla palo ye tee
889 – 137 =
889 – (100 + 30 + 7)
889 – 100 → 789 – 30 → 759 – 7 = 752
• Go diriša go ripagare go hlahlamolla palo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
525 + 16
= 525 + 8 + 8
= (525 + 8) + 8
= 533 + 8
= 541
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.13 • Go balela pele le morago
Go 805 = 798 =
hlakantšha
Go bala ka botee go tloga go 798 ke mokgwanakgwanawo mobotse ka lebaka la gore
le go ntšha)
dinomoro di kgauswi le kgauswi.
• Laetša tšeo di nyakileggo go bušeletšwa
• 245 + 246
Motho a ka no re palo ye e bjalo ka pedifatšo ya 245 + 1goba pedifatšo ya 246 – 1
• 245 + 245 + 1
= (200 + 40 + 5) + (200 + 40 + 5) + 1
= (200 + 200) + (40 + 40) + (5 + 5) + 1
= 400 + 80 + 10 + 1
= 400 + (80 + 10) + 1
= 400 + 90 + 1
= 491
• Fetoša palo go e iša go palokatišanetšwa ya lesome gomme morago wa ntšha goba
hlakantšha
Bala go fihla go goba go balela morago go bokgauswi bja 10
588 + 9
588 + 10 = 598
598 – 1 = 597
588 + 19
588 + 20 = 608
608 – 1 = 607
Go tšwela pele le go itlwaetša ka mabokgoni a go hlakantšha le go ntšha
Barutwana ba swanetše go itlwaetša mehutana ye mengwe ya mabokgoni a go
hlakantšha le go ntšha
463 Barutwana ba swanetše go hwetša sebaka sa go dira mehuta ye e latelago ya go
balela ka dinomoro go fihla go 800
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
464 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.13 Hlakantšha goba go ntšha phere ya dipalokatišanetšwa tša 10 go kgabaganya 100
Go 40 + 70
hlakantšha
70 + 80
le go ntšha)
120 – 30
150 – 60
Hlakantšha goba go ntšha 10 go goba go tšwa go ye nngwe ya monopedi goba tharo
MMETSE MPHATO WA 1-3
go akaretšwa le go feta 100
Mohlala:
65 + 10
124 + 10
326 – 10
358 – 10
Hlakantšha goba go ntšha monotee go tšwa go palo ya monotharo ntle le go feta 10
Mohlala:
634 +5
775 + = 779
768 – 4
Hlakantšha le go ntšha monotee go tšwa go palokatišanetšwa ya 100
Mohlala:
600 + 4
500 + 3
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
700 – 6
800 – 5
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.13 Thoma go hlakantšha le go ntšha pher ya palokatišanetšwa ya100
Go 100 + 100
hlakantšha
100 + 200
le go ntšha)
200 + 200
300 + 400
Barutwana ba swanetše go thoma go fiwa sebaka sa go ithuta ka dipatrone tša go
hlakantšha le go ntšha
Ge ke tseba gore 1+ 1 = 2
Bjale se se ra gore:
10 + 10
100 + 100
Thoma go hlakantšha le go ntšha phere ya palokatišanetšwa go tšwa go nomoro ye
nngwe le ye nngwe ya monotharo
Mohlala:
675 + 100
762 - 100
Lekola dipoelo tša go balela
Fa kahlolo mabapi le go amogelega ga ditharollo/dikarabo
Barutwana ba swanetše go hlahlwa go ahlola go amogelega ga tharollo/karabo
Tsela ye tee ya go dira se ke go akanya dikarabo tša bona pele ba ka balela. Ge ba
hlakantšha dinomoro tšeo di lego kgauswi le kgauswi mohlala, 145 le 146, barutwana
ba ka diriša pedifatšo bjalo ka tsela ya go akanya dikarabo tša bona
Lekola ditharollo
Barutwana ba swanetše go tseba gore ba ka
• lekola palelo ya go hlakantšha ka go ntšha.
Mohlala : Ge 436 + 118 = 454; bjale 454 – 118 = 436
465 • lekola palelo ya go ntšha ka go hlakantšha,
Mohlala:684 – 248 = 436, bjale 436 + 248 = 684
MMETSE MPHATO WA 1-3
Ka go diriša phapano ya dipohareišene go lekola tharollo ke le lengwe la mabaka a go
ruta go hlakantšha le go ntšha mmogo.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
466 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.14 • Atiša dinomoro 2, 3, • Atiša dinomoro 2, 3, Kotareng ye, barutwana ba tšwela pele ka go:
4, 5, 10 go fihla go 4, 5, 10 go fihla go
Tlhakantšho- • diriša le go kwešiša polelo ya go atiša;
palomoka ya 99 palomoka ya 99
poeletšo go
• emela go atiša bjalo ka ditokologanyo;
iša go go • Diriša leswao la maleba • Diriša leswao la maleba
atiša (x, =, ) (x, =, ) • diriša seka sa maleba go hlatholla lefokopalo;
• kwešiša gore go hlakantšha go go boeleditšwego go ka emelwa ka go diriša seka
sa go atiša;
MMETSE MPHATO WA 1-3
• ikatiša le go kwešiša gore go atiša go ka dirwa ka tsela ye nngwe le ye nngwe
• diriša mothalopalo go laetša palelo ya go atiša le go kgona go hlaloša kemedi (ka
foa go taboga go laetšago tlhakantšho ye e boeleditšwego); le
• thoma go kwešiša mokgwa wa tlhophopalelontši
Barutwana ba tšwela pele go diriša diswantšho tše di fapanego go kwešiša go atiša.
Lebelela dihlalošo tša Kotara ya 2
Mekgwanakgwana ya go atiša ya go ba le mohola
• Go pedifatša
Mohlala:
Tlatša sekgoba sa go atiša ka hlano. A o bona dipatrone dife?
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
×5
× 10
Pedifatša dinomoro tše di lego go sekgoba sa go atiša ka hlano go hwetša dipalo tša
ka go go atiša ka 10. O bona dipatrone dife?
Tlatša dikgoba tša go atiša ka pedi.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
×2
×4
Pedifatša dinomoro tšeo di lego go sekgoba sa go atiša ka pedi go hwetša dinomoro
ta sekgoba sa go atiša ka nne. A o bona dipatrone dife?
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.14 • Diriša go ripagare
Tlhakantšho- Dihlopha tše tharo tša 8 ke 24
poeletšo go
Dihlopha tše tshela tša 4 ke 24
iša go go
atiša
4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4
Ka go realo:
8 + 8 + 8
Dihlopha tše 6 tša 4 di swana le dihlopha tše 3 tša 8.
1.15 • Arola dinomoro go fihla • Arola dipalo go fihla go Ke eng seo se fapanago Kotareng ya 2?
go 99 ka 2, 3, 4, 5, 10 99 ka 2, 3, 4, 5, 10
Karolo Kotareng ye, tlhahlamano ya dinomoro ye barutwana ba t logo šoma ka yona e
• Diriša leswao la • Diriša leswao la maleba oketšegile go fihla go 99. Go šoma ka tlhamano ya dinomoroye e okeditšwego, go
maleba (÷, =, ) (÷, =, ) ra gore barutwana ba swanetše go thoma go šoma ka palelo ye e nepagetšego le
direkhoto tše di ngwadilwego gore ba fihlelele dikarabo.
Mekgwanakgwana ya go rekhota
Kotareng ya 3 le 4 barutwana ba tlo ba ba ikatiša ka go rekhota go arola ka go diriša
dinomoro ka go realo ba se sa ithekga ka dithalwa. Mekgwanakgwana ya go rekhota
e ka se fihlelelege ge e le gore barutwana ga ba kwešiše diophareišene. Ka go leka
go diriša mokgwa wo ba sa o kwešišego, ba feleletša ba dira diphošo tšeo le bona
barutwana ba ka se kgonego go di bona.Go bohlokwa gore barutwana ba kgone go
laetša tswalano magareng ga go atiša le go arola. Nepo ya direkhoto tša go ngwalwa
e swanetše go ba tšwetša pele kwešišong ya bona ya tswalano ya dinomoro.
Go šomiša katišo
Barutwana ba swanetše go kgona go diriša tsebo ya bona ya go atiša. Ba swanetše
go thoma gore “A naa ke tseba eng mabapi le go atiša gore ke kgone go hwetša
karabo?”
96 ÷ 3 =
Ke a tseba: 10 x 3 = 30
Bjale: 96 – 30 = 66
467 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
468 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.15 K e a tseba 10 x 3 = 30
Karolo Bjale: 66 – 30 = 36
Ke a tseba:10 x 3 = 30
Bjale: 36 – 30 = 6
6÷3=2
Mokgweng wo wa ka godimo, barutwana ba diriša go atiša gomme leboelela ba ntšha
MMETSE MPHATO WA 1-3
go 96. Morago ba hlakantšha gore ba ntšhitše gakae : 2 + 10 + 10 + 10 = 32
Go hlahlamolla dinomoro
Barutwana ba ka no lahlela 96 ka gare ga dinomoro tšeo di nyalelanago le 3. Gape
barutwana ba diriša le go diragatša tsebo ya bona ya go atiša gore ba kgone palelo ya
go arola.
96 ÷ 3 =
96 = 30 + 30 + 30 + 6
Dihlopha tše10 Dihlopha tše10 Dihlopha tše10 Dihlopha tše 2
tša ba 3 tša ba 3 tša ba 3 tša ba 3
Seo barutwana ba se dirago mehlaleng ye mebedi ye, ke go diriša go ntšha ga go
boeletšwa ka go “lahlela.”Bjalo ka ge go atiša go “bopa” dipalo/dinomoro, go arola go
ka bonwa bjalo ka “go hlahlamolla dipalo/dinomoro.”Ka tsela ye, re ka re kwešišo ya
go arola e tiišetšwa bjalo ka lelatodi la go atiša.
Barutwana ba ka diriša go ntšha ga go boeletšwa bjalo ka go lahlela gomme ba go
rekhota ka tsela ya go swana le yeo e laeditšwego ka tlase.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.15
Karolo
10 10 10
10 10 10
10 10 10
1 1 1
1 1 1
6 ÷ 3 =
96 ÷ 3 = 32
Go šoma ka mašaledi
Barutwana ba swanetše go ba ba šetše ba šomile ka palo ya go šalela ge ba dira
thlopho le kabagano ya mararantšu.Go bohlokwa gore ba fiwe dipalontšu tša go arola
tšeo din ago le mašaledi, mohlala:
Hlalošetša barutwana gore:
IGe e le gore ba tseba gore 28 ÷ 7 = 4. A naa 29 ÷ 7 = 4 e tlo ba eng? Go letetšwe
gore barutwana ba rekhote dikarabo tša bona ka tsela ye e latelago: 29 ÷ 7 = 4 go
šala1. Nnete ke gore re nyaka gore barutwana ba kgone go bolela gore ke dikarolo
dife tša go arola tšeo ba di tsebago; mohlala Ke tseba gore 25 ÷ 5 = 5 ka fao
26 ÷ 5 = 5 go šala 1
469 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
470 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.16 Temogopalo: Tlhahla- Temogopalo: Tlhahla-
mano ya dinomoro go mano ya dinomoro go
Mmetse wa fihla go 999 fihla go 700
hlogo
• Beakanya sete ye e • Beakanya sete ye e
filwego ya dinomoro tše filwego ya dinomoro tše
di hlaotšwego di hlaotšwego
• Bapetša dinomoro le • Bapetša dinomoro le
999 gomme le go bolela 200 gomme le go bolela
MMETSE MPHATO WA 1-3
gore ke efe yeo e fetago gore ke efe yeo e fetago
goba e lego ka fase goba e lego ka fase
• Tseba gore ke efe • Tseba gore ke efe
nomoro ye e fetago 1 nomoro ye e fetago 1
goba ye nnyane go 1 goba ye nnyane go 1
• Tseba gore ke nomoro • Tseba gore ke nomoro
efe ye e fetago 2 goba efe ye e fetago 2 goba
ye nnyane go 2 ye nnyane go 2
• Tseba gore ke nomoro • Tseba gore ke nomoro
efe ye e fetago 3 goba efe ye e fetago 3 goba
ye nnyane go 3 ye nnyane go 3
• Tseba gore ke nomoro • Tseba gore ke nomoro
efe ye e fetago 4 goba efe ye e fetago 4 goba
ye nnyane go 4 ye nnyane go 4
• Tseba gore ke nomoro • Tseba gore ke nomoro
efe ye e fetago 5 goba efe ye e fetago 5 goba
ye nnyane go 5 ye nnyane go 5
• Tseba gore ke nomoro • Tseba gore ke nomoro
efe ye e fetago 10 goba efe ye e fetago 10 goba
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ye nnyane go 10 ye nnyane go 10
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.16 Gopola ka lebelo: Gopola ka lebelo: Mmetse wa hlogo
Mmetse wa • Dintlha mabapi le go • Gopola dintlha mabapi Lebelela dihlalošo tša Kotara ya 2 empa o diriše tlhahlamano ya dinomoro ya godimo
hlogo hlakantšha le go ntšha le go hlakantšha le go ye e laeditšwego Kotareng ya 3.
go fihla go 20 ntšha go fihla go 20
• Hlakantšha goba ntšha • Dipalokatišanetšwa tša
dipalokatišanetšwa tša 10 tša go hlakantšha le
10 go tloga go 0 go fihla go ntšha go tloga go 0
go 100 go fihla go 100
• Dintlha mabapi le go Mekgwanakgwana ya
atiša le go arola: hlogo
• tafola ya go atiša ka • Diriša
pedi go fihla go 2 x 10 mekgwanakgwana ye e
latelago a go balela
• tafola ya go atiša ka
lesome go fihla go 10 • Bea nomoro ya kgolo
x 10 pele gore o kgone go
balela pele goba morago
Mekgwanakgwana ya
palelo • Mothalopalo
• Diriša mano a a latelago • Go pedifatša le go ripa
a go balela: gare
• Bea nomoro ya kgolo • Go aga le go hlahlamolla
pele gore o kgone go
• Diriša tswalano
balela pele goba morago
magareng ga go
• Mothalopalo hlakantšha le go ntšha
• Go pedifatša le go ripa • Diriša tswalano
gare magareng ga go atiša le
go arola
• Go aga le go hlahlamolla
• Diriša tswalano
magareng ga go
hlakantšha le go ntšha
• Diriša tswalano
magareng ga go atiša le
471 go arola
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
472 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
1.17 • Diriša le go fa Kotareng ye barutwana ba tšwela pele go:
dipalophatlo maina
Dipalophat- • ithuta maina a diripa tša dipalophatlo;
dikamanong tša tlwaelo
loditlwaelwa
go akaretšwa diripa, • diriša maina go ya ka dikamano tše di fapanego;
kotara, teeseswaing,
• lemoga karolo ya palophatlo;
teetsheleng, teetharong,
teehlanong • thoma go kwešiša bogolo bja dipalophatlo;
• Lemoga dipalophatlo ka • hwetša dipalophatlo tša dilo;
MMETSE MPHATO WA 1-3
sebopego sa diakramo
• ithuta ka dipalophatlo tša go lekana, le
• Thoma go lemoga gore
diripagare tše pedi • go bapetša dipalophatlo.
goba tharotharong di Kotareng ye, barutwana ba ka thoma go balela dikarolo tša palophatlo le go ithuta
dira palogohle ye tee maina a mafsa a palophatlo.
le gore seripagare se
tee le dikotara tše pedi Go bala dikarolo tša palophatlo go kgontšha barutwana go bona dikarolo tša go atiša
di a lekana. Ngwala le go ba fa polelo ya dipalophatlo tša go hlakahlakana le dikapalophatlo. Didiko tša
dipalophatlo tša 1 palophatlo ke tšona tšeo ka tshwanelo di ka dirišetšwago se. Hlohleletša barutwana
seripa, teetharong tše go balela bjalo ka ge ba bala ge ba kgoboketša dilo, mohlala tenneng, pedinneng,
pedi tharonneng, nnenneng,hlanonneng. O ka kgopela barutwana go dira palogohle e
tee ka go diriša bonne gomme wa botšiša, “Ge e le gore re na le bohlano ba bane ,a
naa seke gofeta palogohle ya go feta, ya ka fase goba ya go swana le ye tee? O ka
šomiša gape sebaka se go lokišetša dipalophatlo tša go hlahlakana ka go botšiša,
“ tšea šupa-tharong. Na o ka dira dipalogohle tše kae? Go šetše dikarolo tše kae?
Re nyaka gore barutwana ba re go na le “dipalogohle tše pedi le le teetharong ye e
šetšego”
Mošongwana wa mohuta wo o hlohleletša:
• Kwešišo ya palo ya diripagare ka gare ga dipalogohle
• mekgwa ye e fapanego ya go bolela ka dikarolo tša dinomoro tša diripagare
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 3 KOTARA YA 3
2. DIPatrone, DIFANKŠENE LE ALTŠEBRA
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
2.1 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Tšwela pele go fa barutwana mehuta ya dipatrone tša go swana le tša Kotareng Thutišo ye tee 1
hlatholla hlatholla ya 1,fela o akaretše dibopego le dilo tše di swa ka dipatroneng ka ge go šongwa
Dipa-
ka tšona ka go Sebopego le Sekgoba.Lebelela dintlha tše bohlokwa tša patrone
trone tša Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go
Kotareng ya 1, le dintlha tša Sebopego le Sekgoba Kotareng ya 2.
Tšeometri hlatholla ka mantšu hlatholla ka mantšu
Dumelela barutwana go kopolla pele,morago ba katološe mme ba feleletše ka go
• Dipatrone tše bonolo tša • Dipatrone tše bonolo
hlaloša dipatrone. Go fihla ga bjale ba swanetše go kgona go hlaloša dipatrone ntle
go dirwa ka dilo tša go tša go dirwa ka dilo tša
le thušo ya dipotšišo tša go hlahla. Tšwela pele go nepiša hlabollong ya polelo ye e
swarega swarega
nyakegago go hlaloša dipatrone.
• Dipatrone tše bonolo tša • Dipatrone tše bonolo tša
go dirwa ka dithalwa tša go dirwa ka dithalwa tša
methalo, dibopego goba methalo, dibopego goba
dilo. dilo
Itlhamele dipatrone Molokoloko wa dipatrone:
Itlhamele dipatrone tša Dipatrone tše mo go tšona
tšeometri nomoro goba bogolo bja
dibopego legatong le
• Ka dilo tša go swarega
lengwe le le lengwe bo
• Ka go thala dibopego le fetogago ka tsela ye e
dilo dithalwa tša methalo, letetšwego k.g.r. oketšega
ka mehla
Dipatrone tikologong ya
rena Itlhamele dipatrone
dipatrone
• hlatha,hlaloša ka mantšu
le go kopolla dipatrone Itlhamele dipatrone tša
tša tšeometri tšeometri;
• Tlhagong • Ka dilo tša go swarega
• Go tšwa bophelong bja • Ka go thala dibopego le
sebjalebjale bja ka mehla dilo dithalwa tša methalo,
• Go tšwa bohweng bja
rena bja setšo
473 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWE TŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
474 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
2.2 Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go Lebelela dintlha tše bohlokwa Kotareng ya 1 Dithutišo tše 3
hlatholla hlatholla
Dipatrone- Katološa tatelano go akaretša tše latelago:
palo Kopolla,oketsa o hlatholle nomorotatelano ye bonolo
• Bo1 go tšwa go nomoro ye nngwe le ye nngwe gare ga 0 le 750
nomoro tatelano ye bonolo go fihla go 180.
go fihla go 200. • Bo10 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 10 gare ga 0 le 750
Nomorotatelano e bontšhe
Itlhamele dipatrone go balela pele le morago • Bo5 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 5 gare ga 0 le 100
go:
Hlama dipatrone nomoro • Bo2 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 2 gare ga 0 le 750
MMETSE MPHATO WA 1-3
ya gagwe. • Bo1 go tšwa go nomoro
• Bo100 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 100 go fihla go 1000
ye nngwe le ye nngwe
gare ga 0 le 750 • Bo50 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 50 go fihla go 1000
• Bo10 go tšwa go • Bo25 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 25 go fihla go 1000
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 10 • Bo20 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 20 go fihla go 1000
gare ga 0 le 750 • 0
• Bo5 go tšwa go • Bo3 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 3 gare ga 0 le 1000
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 5 • Bo4 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 4 gare ga 0 le 1000
gare ga 0 le 750 Šomiša dilo diswantšho,ditafola le flotaekeramo go thekga phetogo ya barutwana go
• Bo2 go tšwa go tšwa go go balela ka go tshela le tatelano go ya go palokatišanetšwa ka 10,5,2,4,. 3
palokatišanetšwa ye Thuša barutwana go šomiša dipatrone tše ba di tsebago bjalo ka theo ya go itlwaetša
nngwe le ye nngwe ya 2 le go ithuta dipatrone tše dingwe mohlala: .
gare ga 0 le 750
• Tatelano bo 2 ya bjalo ka theo ya tatelano bo20.
• Bo3 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 3
gare ga 0 le 750
• Bo4 go tšwa go
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 4
gare ga 0 le 750
Itlhamele le go hlaloša
dipatrone tša gagwe
Hlama le go hlaloše
patronepalo ya gagwe
MPHATO WA 3 KOTARA YA 3
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO (TŠEOMETRI)
CAPS DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI MABOKGONI AO YA NAKO
A FILWEGO ŠEDI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
KOTARENG YA 1 METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
3.1 Boemo le dipono Boemo le dipono Ke eng se se swa ka Mphatong wa 3? Dithutišo tše 3
Boemo, • Nyalantšha dipono tša • Bala, hlatholla o thale • Mebepe,dipolane le diponagalo tša ka godimo tša kgoboketšo ya dilo
tsebišo le selo sa go swana tšatsi mebepe ye e sego ya
- Go hwetša dilo mo mmepeng
dipono ka tšatši semmušo, goba dipono
tša ka godimo tša - Go latela ditaelo mo mmepeng
• Efa selo sa ka mehla
kgoboketšo ya dilo
leina ge go tšwelela - Go thala mebepe ye e sego ya semmušo,dipolane goba dipono tsa ka godimo
ponagalo ya sona • Hwetša dilo mo tša kgoboketšo ya dilo
ya go se tlwaelege mmepeng
Go bala, hlatholla mebepe
sepelasepela ka
Boemo le ditšhupetšo
phapošing le ka sekolong Mebepe ke mokgwa wa pono ya ka godimo ya lefelo. Ka Mphatong wa 3 barutwana
Latela ditšhupetšo go tšwa ba šoma fela ka mebepe ye e sego ya semmušo; se ga se akaretše mebepe ya
• Go bala, hlatholla le
lefelong le lengwe go ya go tsela motheo goba mebepe ya motheo ya thutafase.
go thala mebepe ye e
le lengwe mo mmepeng wo
sego ya semmušo, goba Go ka thuša barutwana go thoma ka dipolane goba diponagalo tša godimo tša
e sego wa semmušo
tebelelo tša bogodimo mafelwana a manyane mohlala: threi ya dilo goba polane ya phapoši, pele ba ka
tša kgoboketšo ya dilo lebelela mebepe ya mafelo a magolo.
• Hwetša dilo mo Kotareng ya 2 šoma ka nyalantšho ya dipono tša godimo. Pono ye e sekamego ke
mmepeng pono ye karolo ye tee ya yona e tšwago godimo mola karolo ye nngwe ye nngwe e
e tšwa ka lehlakoreng. Bana ba banyane ba bona pono ye e sekamego ya lefase
Boemo le ditšhupetšo
gantši go feta pono ya godimo. Go ka thuša barutwana go thoma ka go nyalantšha
• Latela ditšhupetšo tša dipono tša go sekama tša mafelo a go ba le mebepe ya mafelo ya go swana. Ge
go sepelasepela ka dipono tše pedi (ya go sekama le ya godimo) di filwe, barutwana ba ka nyalantšha
phapošing le ka sekolong tše ba di bonago ka ponong ye nngwe le tša ka ponong ye nngwe.
• Efa ditšhupetšo tša Thoma ka go thuša barutwana go thoma go kwešiša mebepe le dipolane, morago
go sepelasepela ka o laele go hwetša dilo mo polaneng goba mafelo mo mebepeng,mohlala “hwetša
phapošing le ka sekolong tliniki,e kgauswi le eng ?
• Latela ditšhupetšo go Ge barutwana ba kgona go hwetša mafelo mo mmepeng,thoma go ba fa
tšwa lefelong le lengwe ditšhupetšo go tloga lefelong le lengwe go ya lefelong le lengwe .
go ya go le lengwe mo
Go thala dipono tša godimo tša dilo le mebepe ye e sego ya semmušo
mmepeng wo e sego wa
semmušo Go bonolo go barutwana go thala pono ya godimo ya selo se ba ka se lebelelago
fase go feta go thala mmepe wa selo se ba se naganago Lefelo la go thoma
475 go thala dipono tša godimo ke go laela barutwana go lebelelela kgoboketšo ya
dilo fase mohlala:dilo mo deskeng ya morutiši,goba threi ya dilo e beilwe fase,o
laele barutwana go di thala go tšwa godimo.Barutwana ba ka fetela pele ba thala
MMETSE MPHATO WA 1-3
dipolane tše e sego tša semmušo le mebepe ya mafelwana a manyane mohlala:
phapoši, mapatlelo a sekolo.
DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI MABOKGONI AO YA NAKO
A FILWEGO ŠEDI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
476 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
KOTARENG YA 1 METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
3.2 Mehuta ya dilo Mehuta ya dilo Nepišo ye e šišintšwego ya Kotara ya 3
Dilo tša Lemoga o fe maina a Lemoga o fe maina a • Barutwana ba ka nepiša dilong tše di swa ka Mphatong wa 3,k.g.r. diphiramiti le
mahlakor- dilo tša mahlakoretharo dilo tša mahlakoretharo dikhoune.
etharo ka phapošing le ka ka phapošing le ka
• Barutwana ba aga dilo ka mahlakana a go nwa goba dihlwekiši tša diphaephe
diswantšhong diswantšhong
goba dithatana tša go kontulla meno goba ditšhupu tša pampiri ye e rotšwego
• Dibopego tša dikgwele • Dibopego tša dikgwele
Tsebiša barutwana dikhoune le diphiramiti
(mahlakore) (mahlakore)
Nepišo go diponagalo tša dilo tša mahlakoretharo:bogodimo bja phaphathi
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Dibopego tša mapokisi • Dibopego tša mapokisi
le bjago dikelela,dibopego tša bogodimo bja phaphathi bogodimo bja
(diprisima) (diprisima)
phaphathi le bjago dikelela
• Disilintere • Dibopego tša mapokisi
Ka Kotareng ya 2
(diprisima)
• Diphiramiti
• Barutwana ba nepiša go gore na dilo di na le bogodimo bja phaphathi le bjago
• Disilintere
• Dikhoune dikelela
• Diphiramiti
Diponagalo tša dilo • Barutwana ba hlaloša sebopego sa bogodimo bja go dikelela ka go bolela gore
• Dikhoune ke didiko, dikhutlonnethwii, dikwere.
Hlaloša,hlopha o bapetše
dilo tša mahlakoretharo Diponagalo tša dilo • Barutwana ba tšwela pele go dira se ka Kotareng ya 3,ba lebelela le diphramiti le
mabapi le: dikhoune
• Hlaloša,hlopha o bapetše
• Dibopego tša dilo tša mahlakoretharo • Go aga dilo tša mahlakoretharo
mahlakorepedi tša go mabapi le:
Barutwana ba šomiša dithatana tša go kontulla meno,ditšhupu tša pampiri ya go
dira difahlego tša dilo tša
• Dibopego tša rolwa, mahlakana a go nwa goba dihlwekiši tša diphaephe go dira phiramiti.Se se
mahlakoretharo.
mahlakorepedi tša go nepiša barutwana go merumo ya phiramiti. Ga se go letelwe gore barutwana ba
• Bokagodimo bja dira difahlego tša dilo tša bale nomoro ya merumo goba dikhutlo (se se dirwa Mphatong wa 6) .
phaphathi goba bja go mahlakoretharo
Go lemoga le go fa dilo maina
dikelela
• Bokagodimo bja
Barutwana ba fiwe mehuta ya dilo tše ba ka šomago ka tšona:
Mešongwana ye phaphathi goba bja go
nepišitšwego dikelela • Tša go bopega bjalo ka nkgokolo, mohlala:dikgwele, tša bogolo bja go fapana,
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
dimabolo,goba dinamune, bj.bj.
Lebedišiša o age dilo tše
filwego tša mahlakoretharo • Tša sebopego sa diprisima, mohlala:diploko, ditena, mapokisi a bogolo bja go
o šomiša dimetheriale fapana mohlala: mapokisana a mankgwari, mapokisi a serele, mapokisi a tee,
tša sebele bjalo ka mapokisi a sesepe sa meno,
dibopego tše segilwego
• Tša sebopego sa disilintere go akaretšwa disilintere tše telele le tše pitlaganego
tša mahlakorepedi,
mohlala: diripa tša diphaephe tša sebopego sa disilintere,khateboto ya ka gare
letsopa, dithatana tsa go
ga pampiri ya ntlwaneng ya boithomelo le disilintere tše kopana tša bophara
kontulla meno, mahlakana
mohlala: bolekana bja pholeše ya dieta, bolekana bja motšoko wa dinko, bj.bj.
a go nwa, le dilo tše
Tša sebopego sa dikhoune; le
dingwe tša tšeometri tša
mahlakoretharo.
DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI MABOKGONI AO YA NAKO
A FILWEGO ŠEDI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
KOTARENG YA 1 METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
3.2 Mešongwana yeo e • Tša dibopego tša diphiramiti Dithutišo tše 3
filwego šedi
Dilo tša Barutwana ba swanetše go laelwa go hwetša le go bontšha dilo tša dibopego
mahlakor- Lebedišiša o age dilo tše tša kgwele, sebopego sa lepokisi (prisima),goba tša sebopego sa (silintere),tša
etharo filwego tša mahlakoretharo sebopego sa phiramiti,goba tša sebopego sa khoune.
o šomiša dimethereale
• Ge ba filwe kgoboketšo ya dilo; goba
tša sebele bjalo ka
dibopego tše segilwego • Ka phapošing
tsa mahlakorebedi,
Mohlala:setena se se bopegile bjalo ka lepokisi goba namune e bolokegile bjalo ka
letsopa,dithatana tša go
kgwele.
kontulla meno,mahlakana
ago nwa,le dilo tše Nakong ya go ikema barutwana ba ka dira dikgwele le disilintere le dibopego tša
dingwe tša tšeometri tša mapokisi (diprisima), diphiramiti le dikhoune go tšwa letsopeng goba tege ya go
mahlakoretharo bapala.
Mešomo ya go ngwala
Le ge e le gore mošomo wo montši wa dilo tša mahlakoretharo o dirwa ka tirišo;
mošomo o swanetše go teefatšwa ka medirwana ya go ngwalwa. Nepišo Mphatong
wa 3 e be mo go feng dilo maina le go bolela ka bogodimo bja tšona. Ga se go
letelwe gore barutwana ba bale goba ba tsebe nomoro ya sekwere, khutlonnethwii,
khutlotharo goba bogodimo bja sediko sa selo, goba nomoro ya merumo goba
dikhutlo tša selo. Barutwana ga se go letelwe gore ba ka bala goba go tseba
nomoro ya sekwere, khutlonnethwii, khutlotharo goba bogodimo bja sediko bja
selo, goba nomoro ya merumo goba ya dikhutlo tša selo.
Polelo
Polelo ya mohola le bokgoni bja go bolela ka dilo tša mahlakoretharo: bogodimo,
phaphathi, mapokisi, dikgwele,disilintere diphiramiti,dikhoune
477 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI MABOKGONI AO YA NAKO
A FILWEGO ŠEDI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
478 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
KOTARENG YA 1 METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
3.3 Mehuta ya dibopego Mehuta ya dibopego Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 1. Dithutitšo tše 2
Dilo tša • didiko • Didiko Barutwana ba swanetše go swarelele go nepišo ya go swana, fela ba dire
mahlakore- mešongwana ya go fapana
• dikhutlotharo • dikhutlotharo
pedi
Barutwana ba šoma ka didiko le dikwere tša bogolo bja go fapana le dikhutlotharo
• dikwere • dikwere
le dikwere tša dibopego tša go fapana Ba di hlopha go ya ka mahlakore a go letla
• dikhutlonnethwii • dikhutlonnethwii goba mahlakore a dinkgokolo.
Diponagalo tša dibopego Diponagalo tša dibopego Barutwana ba di hlopha ka di bea ka dihlopha tša dibopego go ya ka gore ke
MMETSE MPHATO WA 1-3
dikhutlotharo, dikwere,dikhutlonnethwii goba didiko.
Hlaloša, hlopha o Hlaloša, hlopha o
bapetše dibopego tša bapetše dibopego tša Mošomo o tiišetšwa ka mešomo ya go ngwala,ye e akaretšago go thala dibopego
mahlakorepedi mabapi le: mahlakorebedi mabapi le: ka moka tše di nyakegago.
• dibopego • sebopego
• mahlakore a go letla • mahlakore a go letla
• mahlakore a dinkgokolo • mahlakore a dinkgokolo
Thala dibopego Thala dibopego
• didiko • didiko
• dikhutlotharo • dikhutlotharo
• dikwere • dikwere
• dikhutlonnethwii • dikhutlonnethwii
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 3 KOTARA YA 3
4. KELO
CAPS DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Barutwana ba tšwela pele ka go itlwaetša go bolela ka tatelantšho ya nako ye filwego. Dithutišo tše 5
Nako • Go bala matšatši mo • Go bala matšatši mo Ka nako ya go ruta phapoši ka moka le ka nako ya ruta sehlopha se se nepišetšwego,
ditšhupamabakeng ditšhupamabakeng barutwana ba tšwela pele go bolela ka matšatši a beke, dikgwedi tša ngwaga, le
letšatšikgwedi la letšatši leo, gammogo le matšatši pele le matšatši ao sa tlago a fihla.
• Bea matšatši a • Bea matšatši a
Barutwana ba tšwela pele go bea tše di latelago mo tšhupamabakeng ge tiragalo
matswalo, meletlo ya matswalo, meletlo ya
e fihla. Barutwana ba tšwelapele go tše di latelago godimo ga tšhupamabaka ge
ditumelo, matšatši a ditumelo, matšatši a
ditiragalo ntše di gola
maikhutšo, ditiragalo maikhutšo, ditiragalo
tša histori, ditiragalo tša histori ,ditiragalo • matšatši a matswalo;
tša sekolo mo tša sekolo mo
• meletlo ya ditumelo;
tšhupamabakeng tšhupamabakeng
• ditiragalo tša histori;
• Bolela nako ya iri ya 12 • Bolela nako ya iri ya 12
ka ka • ditiragalo tša sekolo ; le ;
- Diiri - Diiri • matšatši a maikhutšo.
- Seripa sa iri - Seripa sa iri Tšwela pele go laela barutwana go re ba go botše nako ka dikgala tše lekanetšego ka
mehla le ka mehla
- Kotara ya iri - Kotara ya iri
• ka diiri le metsotso mo sešupanakong sa panyapanya ;le
- Metsotso - Metsotso
• ka diiri, seripa sa iri le kotara ya iri go dirišwa sešupanako sa manakana.
mo sešupanakong mo sešupanakong
sa manakana le sa manakana le Mohlala, barutwana ba ka laelwa go re ba bolele nako ge sekolo se thoma, ka nako
mo dišupanakong mo dišupanakong ya go ikhutša le ka nako ya go ya gae goba ge ba fetoša thutišo go ya go ye nngwe.
tša dipanyapanya le tša dipanyapanya le Kgetha dinako mo sešupanako se bontšhago iri thwii goba seripa sa iri goba kotara
didirišwa tše dingwe tša didirišwa tše dingwe tša ya iri . Go bohlokwa go phara lebotong ka phapošing, sešupanako se segolo, se
dipanyapanya tša go dipanyapanya tša go se šomago gabotse gore barutwana ba kgone go se lebelela. Barutwana ba ka
bontšha nako mohlala : bontšha nako mohlala : dira dibopša tša dišupanako. O ka ba kgopela go bontšha dinako tša go fapana
dillathekeng. dillathekeng. go akaretšwa le dipalelo mohlala :”mpontšhe iri ya lesome” E be e le nako mang
kotareng ya iri pele ga 10?
Šoma botelele bja nako Šoma botelele bja nako
le nako ye e fetago le nako ye e fetago Lebelela dihlalošo tša kotara ya 1
Šomiša ditšhupamabaka Šomiša ditšhupamabaka Ka nako ya go šoma ntle le thušo barutwana ba tšwela pele go dira mešongwana ya
go balela le go hlaloša go balela le go hlaloša go tswalana le go bolela nako
botelele bja nako ka botelele bja nako ka
• ka diiri, seripa sa iri, kotara ya iri mo sešupanakong sa manakana ;le
479 matšatši goba dibeke goba matšatši goba dibeke goba
dikgwedi go akaretšwa le dikgwedi go akaretšwa le • ka diiri le metsotso mo sešupanakong sa panyapanya.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
480 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.1 • Go fetola magareng ga • Go fetola magareng ga Barutwana ba dira dipalelo ka dibeke goba matšatši ge ba filwe ditšhupamabaka goba
matšatši le dibeke matšatši le dibeke karolo ya tšhupamabaka mohlala: go hwetša matšatši le go balela phapano ya nako
Nako
magareng a ona. .
• Go fetola magareng ga • Go fetola magareng ga
dibeke le dikgwedi dibeke le dikgwedi Go bala nako ka metsotso go šomišwa sešupanako sa manakana
• Šomiša dišupanako go • Šomiša dišupanako go Tšea dithutišo tše 3 barutwana ba šeditše mabokgoni ao a hlokegago a go bala nako
balela botelele bja nako balela botelele bja nako ka manakana ka sešupanako sa manakana.
ka diiri goba seripa sa iri ka diiri , seripa sa iri le
• Gopotša barutwana ka ditlhalošo tša mesong. le mathapama.
go akaretša kotara ya iri
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Gopotša barutwana gore go na le metsotso ye 60 ka gare ga iri e tee, ka fao go na
le metsotso ye 30 ka seripeng sa iri le metsotso ye 15 ka gare ga kotara ya iri. E re
ba bale ka dihlano ge o tla be o šupa dinomoro mo sešupanakong sa manakana.
• Tlhaloša diphetolelo “ka morago ga ‘ le ‘ go ya go.
• Efa barutwana nako ye ntši ya go itlwaetša nako ya sešupanako sa manakana ka
metsotso.
Kgopela barutwana go fa nako ga mmalwa ka letšatši ngwaga ka moka. Barutwana
ba ka lekola sešupanako sa panyapanya go bona ge ba file nako ya maleba ge ba
bala sešupanako sa manakana. Barutwana ba ka dira dibopego tša dišupanako tše
ba ka di dirišago go bolela nako le go balela diphapano tša nako.
4.2 Kelo ye e sego ya Go tsebiša kelo ya Go fapana eng go tša Kotareng ya 2?
semmušo semmušo
Botelele Karolong ya 2 barutwana ba ka fa šedi go:
• Akanya, ela, beakanya, • Akanya,ela, bapetsa,
• Kelo ye e sego ya semmušo ka diyuniti tše e sego tša motheo tša botelele; le
o rekhote botelele o beakanya, o rekhothe
šomiša kelo ye e sego botelele o šomiša • Go ela ka dimetara.
ya motheo, mohlala; go dimetara (rula ya
Kotareng ya 3 barutwana ba ka thoma go ela ka disentimetara ba šomiša rula. Se e
balela ka diatla, dikgato, metara, goba lenti la
tla ba sedirišwa sa go ela sa mathomo se barutwana ba tla se dirišago ge ba nyaka go
botelele bja phensele, botelele bja dimetara)
bala kelo mo methalong ya go nomorwa ya go lekanetša.
dibaledi bj.bj. bjalo ka yuniti ya motheo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ya botelele. Akanya , ela, bapetša le go rekhotha botelele, bogodimo le bophara go šomišwa
• Hlaloša botelele bja dilo
dimetara
ka go bala le go bolela • Akanya, ela, beakanya,
gore di na le botele bjo o rekhote botelele ka • Barutwana ba swanetše go teefatša kwešišo ya bona ya botelele bja metara o 1 le
bokaakang bja diuniti tše disentimetara o šomiša go šomiša ya kelo ya botelele bja metara. Bona dintlha tše bohlokwa tša Kotara 1
e sego tša semmušo rula.
• Šomiša polelo go bolela
ka papetšo mohlala:
teletšana, kopananyana,
bopharana
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.2 Tsebišo ya kelo ya Akanya ,ela . bapetša le go rekhotha botelele, bogodimo le bophara ka
semmušo disentimetara go šomišwa rula
Botelele
• Akanya, ela, bapetša, • Go šomiša rula
beakanya le go rekhota
Bontšha barutwana go thoma go ela ka lefela.
botelele ka o šomiša
dimetara (e ka ba rula Ge barutwana ba šomiša diyuniti tše e sego tša semmušo, ba beakanya ka mothalo
ya go ela goba botelele mathomo a dilo tše di šomišwago bjalo ka yuniti le mathomo a dilo tše di elwago.
bja thapo) bjalo ka yuniti Ge o ela ka disentimetara, ga o beakanye ka mothalo mathomo a rula mothalong le
ya motheo ya botelele. mathomo a selo se se elwago. O lebanya selo se se elwago le lefela mo ruleng.
• Akanya le go
ela botelele ka
disentimetara go šomiša
rula
Ga go na go phetolelo
gare ga dimetara le
disentimetara go go Sephumudi se le botelele bja dimetara tše 2.
nyakegago.
Gape go a kgonega go lekanetša mathomo a selo se se elwago le nomoro ye nngwe
mo ruleng, mme o ntšhe nomoro ya mathomong a selo go tšwa nomorong ya
mafelelong a selo. .
Sephumudi ke (disentimetara tše 3 - le sentimetara e 1)= botelele bja disentimetara
tše 2
Ntle le ge barutwana ba ka botšiša ka se, goba ba ikhweletša yona ka bobona , e ka
tlogelelwa Mphato wa 4.
• Akanya ka disentimetara
Barutwana ba swanetše go leka go hwetša dilo tše di nago le botelele bja sentimetara
e tee. Mohlomongwe o tee wa menwana ya bona o ka ba bophara bja sentimetara
481 e 1. Se se ka šomišwa bjalo ka ntlha ya sešupetšo ge go akanywa botelele, bophara
le botelele ka disentimetara. Ge barutwana ba na le maitemogelo a go ela ka
disentimetara, ba swanetše go akanya pele ga kelo ye nngwe le ye nngwe.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
482 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.2 • Methalo, dithalwa le dilo Dithutišo
Botelele E re barutwana ba thome go ela methalo. Go bonolo go ela botelele bja methalo ye
e dirago botelele, bogodimo goba bophara bja dithalwa tša dilo ge go dirišwa rula. Go
bothata go ela botelele ,bogodimo goba bophara bja dilo tša go swarega o šomiša
rula.
Mphatong wa 4 barutwana ba tla ela ka disentimetara le dimilimetara. Ka go Mphato
wa 3 ga se go letelwe go re ba šomiše dimilimetara.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Go bapetša kelo ka disentimetara
Barutwana ba swanetše go bapetša botelele, bophara ,le bogodimo bja dilo ge di elwa
ka disentimetara
• Go rekhotha kelo
Le ge kelo e le bokgoni bja tirišo, barutwana ba swanetše go rekhotha dikelo tša bona
(ka bobedi diyuniti tše e sego tša semmušo le dimetara) ka dinako tšohle.
Go ela botelele bjalo ka kamano ya go rarolla dipalorara le go dipalelo
Ka nako ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka
rarolla dipalorara tše di dirišago kamano ya
• kelo ya botelele ye e sego ya semmušo;
• go ela botelele ka dimetara, le
• go ela botelele ka disentimetara.
Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro ye e lego ya maleba kotareng, gape le mehuta-
huta ya dipalorara tša maleba kotareng.
Barutwana GA SE ba swanela
• go tseba gore disentimetara tše 100 = 1cm = 1 m;
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• go dira diphetolelo magareng ga disentimetara le dimetara;
• go bala botelele ka milimetara (se se dirwa go thoma go Mphato wa 4);
• go tseba gore 10mm = 1cm goba
• go dira diphetolelo magareng ga disentimetara le dimilimetara.
Palelo ya disentimetara e ka kgethwa gore ba se fete 100cm.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.3 Kelo ye e sego ya Ka nako ya go šoma ka ntle le go thšwa barutwana ba ka tšwela pele go
semmušo
Boima • Akanya, ela, bapetša, beakanya o rekhote boima bja dilo a diriša sekala sa kelo sa
• Akanya, ela, bapetša, diyuniti tše e sego tša motheo.
beakanya o rekhote
• Bapetša, beakanya le go rekhotha dikutollo tša bona
boima ka go šomiša kelo
ye e sego ya motheo le • Direkarekane tša boima bjo bo ngwadilwego bo begwa ka dikhilokramo
sekala sa kelo, mohlala,
• Direkarekane tša boima bja go ngwalwa ka dikramo
diploko, ditena bj.bj.
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotareng ya 2 .
• Šomiša polelo ya
go bolela ka papišo, Go ela boima bjalo ka kamano ya go rarolla dipalorara le dipalelo
mohlala, bofefo, boima,
bofefofefo le boimaima Nakong ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka
rarolla dipalorara tše dirišago kamano ya
Go tsebiša kelo ya
semmušo • kelo ya boima ye e sego ya semmušo;
• Bapetša, beakanya • boima ka dikhilokramo; le
o rekhote boima bja • boima ka dikramo
diphuthelwana tša
dilo tsa go rekišwa Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro tše di lego tša maleba kotareng, gape le mehu-
tšeo boima bja tšona tahuta ya dipalorara tša maleba kotareng.
bo laeditšwego ka
dikhilokramo mohlala;
2 khilokramo ya reisi le
1khilokramo ya flouro
goba ka dikramo,
mohlala, 500 ya dikramo
tša letswai.
• Ba ele boima bja bona
ka go šomiša sekala
sa ka phapošing ya
bohlapelo
Go go nyakege
diphetošetšo tša dimil-
imetara le dilitara
483 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
484 DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.4 Kelo ye e sego ya Nakong ya go šoma ka ntle ga thušo barutwanaba swanetše go tšwela pele ka go
semmušo
Mothamo/ Akanya o ele, bapetša, beakanya o rekhothe mothamo wa ditšhelo goba bolumu ka
Bolumu • Akanya, ele, bapetša le ditšhelong o diriša kelo ye e sa beakanywago. Go latela metswako, go akaretšwa le
go, beakanye mothamo go paka ,ke kamano ye bohlokwa ye go yona barutwana ba ka itlwaetšago go ela.
wa ditšhelo (k.g.r. Kgetha metswako ye ditswaki tša yona di filwego ka dikomiki, malepolana a teye, goba
bokaalo bjo setšhelo bo diyuniti tše di sego tša motheo .
ka se ka tšeago ge se
• Bapetša o beakanye mothamo wa mehutahuta ya mabotlelo le diaetheme tša
tletše ) ka go diriša kelo
direkarekane mo bolumu e laeditšwego mo diphuthelwaneng.
MMETSE MPHATO WA 1-3
ye e sego ya motheo,
mohlala; malepola le • Šomiša mabotlelo a litara ye 1 goba dijeke tša dilitara tše 2 go akanya le go ela,
dikomiki bapetša, beakanya le go rekhotha mothamo wa ditšhelo goba bolumu ya ditšhelo ka
dilitara.
• Hlaloša mothamo wa
setšhelo ka go balela • Šomiša ditšhelo tše di swailwego ka dimilimetara mohlala; 200ml, 330 ml, 500 ml,
le go bontšha gore ke 750 ml goba 250 ml tša dikomiki tša go ela, goba 5 ml tša malepola a go ela, goba
diyuniti tše kae tše di dijeke tše di nago le methalo ya dimililitara go ela bolumu goba mothamo wa ditšhelo
sego tša motheo tše di tše di sa ngwalwago.
ka tlatšago setšhelo,
Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 1.
mohlala lebotlelo le na
le mothamo wa dikomiki Barutwana ba fiwe mešomo ya go ngwalwa go tiišetša tše latelago, go ka akaretšwa le
tše nne diswantšho tša go bala le tša:
Go tsebiša kelo ya • Ditšweletšwa tša mothamo wo ngwadilwego ka dilitara mo go tšona gore di
semmušo beakanywe ka tatelano
• Akanya, ela, bapetša, • Diswantšho tša dijeke mo bolumu e lego kgauswi le litara e tee ya go nomorwa goba
beakanya o rekhote mothalo wa tekanetšo wa dilitara tše 2.
mothamo wa dilo ka go
ela ka dilitara ,seripa sa Tetelo ke gore barutwana ba balela kgauswi le mothalo wa tekanyetšo wo o nomo-
litara ,le kotara ya litara rilwego Ba hlaloša bolumu ya bona bjalo ka e nyakile/kgauswi le/ batametše go/go feta
ganyane / go feta goba ka fase ga /nomoro thwii (ya dilitara) ba bala go tšwa jekeng.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Ditšweletšwa tša mothamo wo ngwadilwego ka dimililitara mo go tšona gore di
beakanywe ka tatelano
• Diswantšho tša dijeke mo bolumu e lego kgauswi le mothalo wa tekanetšo wa go
nomorwa ka dimililitara
Tetelo ke gore barutwana ba bala kgauswi le mothalo wa tekanyetšo wo o nomorilwe-
go.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
CAPS
KOTARENG YA 1
NGWAGA ye 24)
4.4 • Bapetša, beakanya Kelo ya mothamo bjalo ka kamano ya tharollo ya palorara le palelo
o rekhote mothamo
Mothamo/ Nakong ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene, Ditswalano, barutwana ba ka
wa diphuthelwana tša
Bolumu rarolla dipalorara ka go somiša kamano ya
dilo tša go rekišwa tše
mothamo wa tšona o • Kelo ye e sego ya semmušo ya mothamo / bolumu, mohlala, Koko o šomiša dikomiki
laedtšwego ka dilitara tše 2 tša maswi go dira phuding. Ge a pedifatša motswako, o tla nyaka maswi a
mohlala: dilitara tše 2 makaakang?
tša maswi litara e 1 ya
• Dilitara
senotšididi, dilitara tse
5 tša pente goba ka • Dimilimetara
dimililitara mohlala :500
ya dimililitara tša maswi, Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro tše di swanetšego kotara ye, gammogo le mehu-
340 ya dimililitara tša tahuta ya marara.
senotšididi, 750 ya
dimililitara tša oli
• Tseba gore komiki
ya motheo ke 250 ya
dimililitara
• Tseba gore teelepola le
tee ke dimililitara tše 5
Go se dirwe diphetošetšo
magareng ga dimililira le
dilitara
4.5 Modikologo Modikologo Go ela go dikologa dilo goba go ela modikologo ke go go mpsha ka go Mphato
wa 3
Modikologo • Nyakišiša bokgole Nyakišiša bokgole bja go
le area bja go dikologa dilo dikologa dilo tša mahla- Modikologo o elwa ka kelo ye e sego ya semmušo ka Mphato wa 3 fela.
tša mahlakorepedi le korepedi le mahlakore-
Efa barutwana boitlwaetšo bjo bontši ka go diriša diripana tša manti go ela go dikologa
mahlakoretharo ka go tharo ka go diriša lenti.
dilo tša go fapana go swana le dihlogo tša bona, mabotlelo (akaretša mabotlelo a
diriša lenti.
matelele a go lebelelega bosesane le mabotlelo a makopana go lebelelega bophara
Area ) malekana, mebaka, mapokisi, bj.bj. E re barutwana ba thome ka go akanya ka dilo
tše ba naganago gore di na le modikologo wo mogolo ba nape ba lekole ka go swaya
• Nyakišiša area o diriša
bokgole mo seripeng sa lenti o be o di bapetše.
go thaela
Barutwana ba ka ela modikologo wa mahlakorepedi ba šomiša seripa sa lenti.
485 Barutwana ba ka no dira gape kelo ye e sego ya semmušo ya modikologo go šomišwa
diyuniti tše di sa lekanyetšwago go swana le dikhurumelo tša mabotlelo, mapokisana
a mankgwari bj.bj.
MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 3
5. TSHOMIŠO YA DATA
486
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE
YA NAKO
MABOKGONI AO TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
A FILWEGO ŠEDI METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
KOTARENG YA 3
NGWAGA ye 24)
5.4 Kgoboketšo le peakanyo Kgoboketšo le peakanyo Go šišintšwe gore go Kotara ya 1 barutwana ba dire kerafo ya para, le g re go Kotara Dithutišo tše 3
ya data ya data ya 2 ba sekaseka diswantšho le ditafola tšeo ba di filwego. Go kotara ya 3 barutwana
Kgoboketšo
ba ka šoma ka sediko sa data ka moka (lebelela dihlalošo tša Kotara ya 1) goba
le peakanyo • Kgoboketša data ka ga Kgoboketša data ka ga
thoma ka data ye e filwego mo lenaneong goba tafola le go rulaganya gape ka kerafo
ya data phapoši goba sekolo phapoši goba sekolo go
ya para.
go araba dipotšišo tše araba dipotšišo tše di
MMETSE MPHATO WA 1-3
di botšišitšwego ke botšišitšwego ke morutiši. Go bonolo go barutwana go thala kerafo ya paraba šomiša dipampiri tša ploko.
morutiši
Emela data go kerafo ya O tla nyaka go gopotša barutwana ka ga diponagalo tše bohlokwa bja kerafo ya para
• Rulaganya data ye e para (lebelela dihlalošo tša Kotara ya 1).
filwego ke morutiši goba
Sekaseka le go hlatholla Barutwana ba swanetše go araba ka kerafo ya para; lebelela Kotara ya 1 go hwetša
puku
data Araba dipotšišo ka ga mehuta ya dipotšišo.
Rulaganya data go data go tšwa go kerafo ya
para
• mananeo
• Dithali
• ditafola
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MPHATO WA 3 KOTARA YA 4
1. DINOMORO, Diophareišene LE DITSWALANO
CAPS
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.1 Go balela dilo tša go Mo mafelelong o kotara ye, barutwana ba swanetše go ba ba bone, ba swere
swarega le go šutiša dilo. Ba swanetše go ba le kwešišo ya ‘bontšintši’ bja 1000.
Bala dilo
Mokgwanakgwana wa go hlopha o a hlohleletšwa.
Akanya le go bala ka
nepagalo go fihla go
1000 dilo tša tšatši le
lengwe.Go hlohleletšwe
mokgwanakgwana wa go
hlopha.
487 MMETSE MPHATO WA 1-3
Dikete Makgolo Masome Metšo
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
488 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.1 Go balela dilo tša go Mo mafelelong a kotara ba swanetše go go kgona go araba dipotšišo le ditaelo tša
swarega mohuta wo o latelago:
Bala dilo
Akanya le go bala ka • Bala dibaledi ka dihlopha tša bohlano, bolesome.
nepagalo go fihla go
• Rulaganya le go bala gape. Na o san a le palo ya go swana ya dibaledi?
1000 dilo tša tšatši le
lengwe.Go hlohleletšwe • Go na le dibaledi 200. Di bale ka go di hlopha ka dihlopha tša bolesome. Go
mokgwanakgwana wa go bala dibaledi ka moka tše 200, na o tla rata go di bala ka dihlopha tša 20 goba
hlopha. 25? ke ka lebaka la eng?
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Tšea sephetho sa go re mokgwa wo mobotse wa go bala kgoboketšo ya
diphensele ke ofe.
• Fa go na le dibaledi tše 80.
• Ge re bala ka bopedi-pedi goba ka bolesome-lesome, na palomoka ya dibaledi
e tla swana?
• Bala dibaledi tše 46 ka go di hlopha ka bobedi-bobedi. Na go bala ka bobedi ka
bobedi go ka pejana go feta go bala ka tee ka tee?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.2 Balela pele le morago go: Balela pele le morago go: Mo mafelelong a kotara ye, barutwana ba swanetše go kgona go:
Bala go ya pele • Bo1 go tšwa go nomoro • Bo1 go tšwa go nomoro Bala ka boitshepo, ka molomo ka botee, bolesome, bohlano, bobedi,
le morago ye nngwe le ye nngwe ye nngwe le ye nngwe bomasomepedi, bomasomepedihlano, bomasomehlano le bolekgolo go fihla go
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 200 1000
• Bo10 go tšwa go • Bo10 go tšwa go Araba dipotšišo tša go swana le:
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
Bala ka bolesome go tšwa go 400 go fihla go 500. Bjale balela morago gape.
nngwe le ye nngwe ya 10 nngwe le ye nngwe ya 10
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 200 Bala ka bo2 go tšwa 564 go ya go 580. Bjale balela morago gape
• Bo5 go tšwa go • Bo5 go tšwa go Balela morago 40 ka bolesomego tšwa go 200, go fihla go 400,
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
Bala ka bomasomehlano go tšwa go 600 go ya go 800. Na o badile
nngwe le ye nngwe ya 5 nngwe le ye nngwe ya 5
bomasomehlano ba bakae?
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 200
Balela pele ka bo100 go tšwa 620. Na o badile makgolo a makae?
• Bo2 go tšwa go • Bo2 go tšwa go
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye Balela morago ka botee go tšwa go 876 go ya go 866. Na o badile botee ba
nngwe le ye nngwe ya 2 nngwe le ye nngwe ya 2 bakae? Na o ka netefatša bjang gore o na le nnete?
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 200
Balela pele 15 go tšwa go 305. Na o mo kae bjale?
• Bo3 go tšwa go • Bo3 go tšwa go
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye Ge o bala ka bo25 go thoma go 525 go fihla go 850 na o tla šomiša nomoro 725?
nngwe le ye nngwe ya 3 nngwe le ye nngwe ya 3 Bala o lekole
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 200 Ke nomoro efe ye e latelago?
• Bo4 go tšwa go • Bo4 go tšwa go 467, 468, 469,
palokatišanetšwa ye palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 4 nngwe le ye nngwe ya 4 725, 750, 775,
gare ga 0 le 200 gare ga 0 le 200 420, 440, 460
• Go bo 20, bo25, bo50, • Go bo 20, bo25, bo50, 820, 800, 780
bo100 go fihla go 1 000 bo100 go fihla go 1 000
Bala o šomiša methalopalo
Thala mothalopalo wo o se nago selo gomme o laetše dinomoro tše di latelago go
ona:
602, 604, 610. Na o tla ngwala kae nomoro 606? Balela o šomiša mothalopalo go
tšwa go 602 go fihla 610.
Bala ka bomasome go tšwa go 314 go ya go 344. Na ke meno efe ye e fetogago?
Ke meno efe ye e sa fetogego? Na ke ka lebaka la eng makgolo a sa fetoge? Ge
489
o balela morago, go diragala eng?
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
490 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.3 Lemoga, šupetša le go • Lemoga, šupetša le go Mafelelong a ngwaga barutwana ba swanetše go tseba go dira tše latelago:
bala dinomoro bala dinomoro
Dikapalo le Go bala le go ngwala go fihla bonyaneng bja 1 000:
mainapalo • Tseba, lemoga le go bala • Lemoga, šupetša le go
Go araba dipotšišo tše bjalo ka:
dikapalo 0– 1000 bala dikapalo 0–200
• Ke nomoro efe ye e lego mo karateng ye?
• Ngwala dikapalo 0 -1000 • Ngwala dikapalo 0–200
• Lemoga, šupetša le go • Lemoga, šupetša le go
642
bala mainapalo 0–1000 bala mainapalo 0–100
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Ngwala mainapalo • Ngwala mainapalo 0–100 • Hwetša karata ya 738 goba makgolo a šupa masometharo seswai.
0–1000 Bala dinomoro tše di latelago ka go hlaboša; 534. 947. 974. 345
Bala mantšu a:
• Makgolo a mararo le masomenne pedi
• Makgolo a seswai le masomepedi tee
• Makgolo a mane le masometshela senyane
• Sekete se tee
• Masomepedi senyane
Ngwala ka dikapalo
• Makgolohlano le masomešupa
• Makgolonne
• Makgolotshela le masomeseswaihlano
1.4 Hlatholla, beakanya le Hlatholla, beakanya le Mafelelong a ngwaga barutwana ba swanetše go tseba go dira tše latelago:
go bapetša dinomoro go go bapetša dinomoro go
Hlaloša, Beakanya dinomoro go fihla bonyaneng bja 1000
fihla go 99 fihla go 99
bapetša, o
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Araba dipotšišo tša go botšišwa ka ditsela tša go fapana:
beakanye • Hlatholla le go bapetša • Hlatholla le go bapetša
dinomoro dipalotlalo go fihla go 99 dipalotlalo go fihla go 99 Ithute mothalopalo.
o šomiša nyanenyane o šomiša nyanenyane
go, kgolokgolo go, go go, kgolokgolo go, go
feta, tše dinyane go le e feta, tše dinyane go le e
lekana le. lekana le.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.4 • Hlatholla le go beakanya • Hlatholla le go beakanya Na 450 e tšwelela kae?
dipalotlalo go fihla go 99 dipalotlalo go fihla go 99
Hlaloša, Na 750 e tšwelela kae?
go tšwa go nyane-nyane go tšwa go nyane-nyane
bapetša, o
go ya go kgolokgolo, le go ya go kgolokgolo, le Na 350 e tšwelela kae?.
beakanye
go tšwa go kgolokgolo go go tšwa go kgolokgolo go
dinomoro Bjale tlatša dinomoro ka moka?
ya go ya go
Ngwala dinomoro go thoma ka ye kgolo go ya go ye nyane
Šomiša lebalatatelano go Šomiša lebalatatelano go
bontšha peakanyo, lefelo bontšha peakanyo,lefelo 345, 428, 389, 561, 600, 739, 620, 824
le maemo le maemo Bapetša dinomoro go fihla ka 999
• Šomiša, bala, o • Šomiša,bala,o ngwale Ke nomoro efe ye e lego 1 ka godimo ga 563
ngwale mabalatatelano mabalatatelano
gammogo le khutšofatšo gammogo le khutšofatšo Ke nomoro efe ye e tlago ka morago ga 768
ya go fihla ka 31 ya go fihla ka 31 Ke nomro efe ye e lego 1 ka fase ga 431
Ke nomoro efe ye elego 6 ka godimo ga 620
Ke nomoro efe ye e lego 10 ka fae ga 650
Ke nomoro efe ye e lego 20 ka godimo ga 480
Ke nomoro efe ye e lego 20 ka fase ga 740
Ke nomoro efe ye elego 25 ka godimo ga 625
Ke nomoro efe ye elego 50 ka godimo ga 250
Ke nomoro efe ye e lego 50 ka fase ga 700
Ke nomoro efe ye elego 100 ka godimo ga 300
Ke nomoro efe ye e lego 100 ka fase ga 800
Araba ka ee goba aowa. Efa lebaka la karabo ya gago
220 e kgauswi le 200 go feta 250 403 ga e kgauswi le 400 go feta 420
15 e kgauswi le 0 go feta 30
Tlatša ka godimo ga goba ye nyane go
145 ke _________ 154
823 ke _________ 789
466 ke _________ 664
491
Šomiša meno ya 9,0,6 go dira nomoro ye kgolokgolo ye o ka e kgonago,Ke
nomoro efe ye ye nyanenyane ye o ka e dirago?
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
492 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.5 Lemoga kemapalo ya Kotareng ye teefatšo ya mareo a a latelago e swanetše go gatelelwa le go
Kemapalo dipalo tša meno e meraro hlohleletšwa:
go fihla 999 • Dinomoro di ka hlahlamollwa ka makgolo, masome le metšo.
• Lemoga se mono o • Kwešiša gore 51 e feta 15 ka gore 51 e na le dihlopha/ mekgobo ye mehlano ya
mongwe le wo mongwe o masome mola 15 e na le mokgobo o tee wa masome .
se emelago • Ge go balelwa ka masome, barutwana ge ba fihka go 40 ba tseba gore ba
• Hlahlamolla dinomro badille masome a 4.
tša meno ye meraro Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go tseba go:
MMETSE MPHATO WA 1-3
go fihla go 999 ka Šomiša, go bala le go ngwala polelo ye, go šoma ka kemapalo le go e kwešiša.
palokatišanetšwa
Diiyuniti, botee, masome, makgolo, mono nomoro ya, mono tee, nomoro ya meno
ya 100, di metšo
e mebedi, nomoro ya meno e meraro, kemapalo..
palokatišanetšwa ya
10,le botee. Lemoga 0 bjalo ka sethibakgala mo dinomorong tša meno ye mebedi le ye
meraro go swana le:
• Laetša o bolele boleng
60
bja mono wo mongwe le
wo mongwe, 305
720
Hlahlamolla nomoro go laetša boleng bja mono wo mongwe le wo mongwe
637 = 600 + 30 + 7
Šomiša dikaratakgadima tša go laetša se:
600
30
7
Šomiša diploko tša dienese go bontšha kemapalo ya nomoro.
Araba dipotšišo tša go swana le:
Bolela gore mono 7 o emela eng ka go 127? Le 2 le 11? Ke masome a makae ao
a lego nomorong ye nngwe le ye nngwe go tše latelago:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
300, 500, 700, 412, 568
Na nomoro ye nngwe le ye nngwe e na le mekgobo ye mekae ya masome?
50, 80, 100, 200, 700, 120
Ngwala dinomoro:
Lekgolo le tee le hlano
Makgolo a tshela le masomepedihlano
Makglo a mane le masome seswa senyane
Makgolo a mararo le metšo ye meraro
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.5 Lemoga kemapalo ya Tlhaloša nomoro ye e swanetšego go tsena ka lepokising le lengwe le le lengwe
Kemapalo dipalo tša meno e meraro
872 = + 70 + 2
go fihla go 999
129 = 100 + + 20 + 9
• Lemoga se mono o
mongwe le wo mongwe o 346 = 300 + 40 +
se emelago
Ngwala boleng bja mono wo mongwe le wo mongwe mo go 762
• Hlahlamolla dinomro
tša meno ye meraro
go fihla go 999 ka
palokatišanetšwa ya
100,palokatišanetšwa ya
10, le metšo.
• Laetša o bolele boleng
bja mono o mongwe le
wo mongwe,
493 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
494 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
RAROLLA MARARA KA GO KAMANO
1.6 Šomiša dithekniki tše di Go letetšwe gore barutwana ba rarolle mararantšu ka go šomiša dithekniki tše
Dithekniki latelago ge go rarollwa latelago:
tša go rarolla palorara o be o hlaloše
• Go aga le go hlahlamolla dinomoro
palorara dikarabo tša dipalorara:
• Pedifatša le go ripagare
• Go aga le go hlahlamolla
dinomoro • Methalopalo
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Pedifatša le go ripagare • Batametša go masome
• Methalopalo Bona ditlhalošo tše bohlokwa tša Kotara ya 2 go mekgwanakgwana ye e latelago
• Batametša go masome • Go aga le go hlahlamolla dinomoro
• Pedifatša go ripagare Pedifatša
• Methalopalo
Go batametša go masome
Kotareng ye barutwana ba ka diriša dithekniki tša go batametša mararantšu.
Mohlala:
Noah o na le R48.00. Lepakana la dikarata le a le rekago ke R5,00, Na a ka reka
mapakana a ma kae a dikarata?
Morutwana a ka batametša R48.00 masomeng,e lego R50,00. Se se ra gore a
ka reka palo ya kgauswi le 10 ya mapakana. Barutwana ba tla swanela go balela
mme ba šome go hwetša karabo ya go amogelega ya go ba kgauswi le karabo ye
e batameditšwego.
Dumelela barutwana go kgetha thekniki ye e tla bago bonolo go bona go e diriša.
Le ge go le bjalo, ge barutwana ba diriša dithekniki tše sa lekanago gona ba tla
hloka go hlahlwa gore ba kgethe dithekniki tše lekanego.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Barutwana ga ba gapeletšege go thelela ka dithekniki. Ba tla kgona go di šomiša
gape ka Sehlopheng sa Gare.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.7 Rarolla mararantšu ka Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go dira mehuta ye e
Go hlakantšha kamano o hlaloše dikarabo latelago ya marara.
le go ntšha tša gago tša mararantšu a
Tlhakantšho le ntšho
go ama tlhakantšho,ntšho
ye e išago dikarabo go 999 Go na le bonyane bja mehuta ye meraro ya motheo ya tlhakantšho le ntšho,
gomme mohuta wo mongwe le wo mongwe o ka tlišwa ka ditsela tša go fapana
Mehuta ya motheo ke:
Phetogo
Lerato o kgobokeditše 234 ya dimamatletši. Sema a mo fa tše dingwe tše 80.Na
bjale o na le dimamatletše tše kae? Go na le banamedi ba 500 ka setimeleng,
banamedi ba 176 ba fologile, Na go šetše banamedi ba ba kae ka setimeleng?
Go kopanya
Letago o kgoboketša diaetheme tša tšhomišogape tša projeke ya sekolo,
O kgobokeditše 124 ya mabotlelo a plasitiki le 268 ya ditšhitswana, Na o
kgobokeditše diatheme tše kae? Lebenkele le na le lepakana la ditšhipse tše
368; ditšhipse ke tše 82 gomme tše dingwe ka moka ke zicksnacks. Na go le le
dipakana tše kae tsa di zicksnacks?
Bapetša
Mphato wa 2 e kgobokeditše R446. Mphato wa 3 e kgobokeditše R729 . Na
Mphato wa 3 e kgobokeditše tšhelete ya go feta ka bokae?
Go botšiša palorara ka ditsela tša go fapana
Dipalorara di swanetše go botšišwa ka ditsela tša go fapana, Mohlala: bobedi
dipalorara tše di latelago ke tša tšhentšhi, fela tše sa tsebjego di mafelong a go
fapana dipalorareng
Lebenkele le na le mapakana a 55 a bupi.a mangwe a 55 go feta a a otarilwego.
Bjale go na le 170 ya mapakana a bupi. Ke mapakana a makae a a bego a le gona
mathomong?
Lebenkele le na le mapakana a swikiri a 500. Morago ga go rekiša mapakana a
mangwe, le na le mapakana a 324 a a setšego. Na go rekišitšwe mapakana a
makae?
495 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
496 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.8 Rarolla mararantšu ka Mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago kotareng ye:
Tlhakan- kamano o hlaloše ditharollo
Tlhakantšho ye e boeleditšwego
tšhopoeletšo go tša gago tša marara o
iša go go atiša šomiša katišo ka dikarabo Dikoloi tše 36 di na le maotwana a makae?
tša go fihla 99
Go lekanetša
Thami o seketša 35c beke ye nngwe le ye nngwe. Na o seketša bokae ka dibeke
tše 8?
MMETSE MPHATO WA 1-3
Dikriti
Morena Khumalo o bjala mela ye 20 ya mehlare ya dinamune. Go na le mehlare ye
12 ka moleng wo mongwe le wo mongwe. Ke mehlare ye mekae ge e kopane ka
moka?
Maemo a dipalorara tša go ba le tswalano ya ditirišo Heila o rekiša dihotdoko
ka R4 e tee Dira tafola ya go mo thuša go hwetša bokaalo bjo bogolo bja otara.
Nomoro ya dihotdoko 1 2 3 4 5 10 20
Theko ka R 4 8
Šomiša tafola go hwetša theko ya dihotdoko tše šupa le tše 23.
Sadiki o hlokomela bana. O lefiša R20 ya ditshenyagelo tša dinamelwa, a lefiša R5
ka iri ya go hlokomela bana, Mo feleletše tafola ye.
1.9 Rarolla o hlaloše ditharollo Mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago Kotareng ye
tša dipalo tša tiragatšo tše
Go hlopha le Go hlopha
di amago kabaganyo ye e
go abelana go
lekanago le go hlopha go Go hlopha, go tlogela lešaledi
išago go go
fihla go 200 ka dikarabo tše
arola Lepaka la marotho le rekiša dirolo tša marotho ka mekotla ya tše 12. ba na le dirolo
di ka amago mašaledi .
tše 118. Na ba ka dira mekotla ye mekae ya go ba le dirolo tše 12?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Go hlopha, go tsentšha lešaledi go karabo
Molemi o na le 227 ya mae. O nyaka mapokisi a makae a go swara mae a 6 le
lengwe le le lengwe go paka mae?
Go abaganya
Go abaganya, go tlogela le lešaledi
Bagwera ba bahlano ba abagana lepokisi la malekere a 84 go re yo ka moka ba
humane malekere a palo ya go lekana. Mogwera yo mongwe le yo mongwe o
hwetša a makae?
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.10 Rarolla o hlaloše ditharollo Mehlala ya dipalorara tše di ka dirwago kotareng ye
Kabaganyo ye tša dipalorara tša tirišo tše
Kabaganyo ye e lebišitšego go dipalophatlo
e lebišago go di amago kabaganyo ye
dipalophatlo e lekanago ya go lebiša Abaganya dipara tše 15 tša tšhokolete magareng ga bagwera ba 6 gore ba hwetše
ditharollong tša go ama bokaalo bja go lekana ntle le go šadiša selo.
dipalophatlo tša unithari
Abaganya dipara tše 7 tša tšhokolete magareng ga bagwera ba 6 gore ba hwetše
le tše e sego tša yunithari
1 1 3 2 bokaalo bja go lekana ntle le go šadiša selo.
2 4
mohlala: , , , 4 5 bj.bj.
Palophatlo ya kgoboketšo
Koko o fa Phetolo R12. Phetolo o nyaka go seketša teetharong ya tšhelete yeo. Na
o tla seketša bokae?
Mohuta wo wa palorara o ka botšišwa morago ga ge barutwana ba rarollotše
dipalorara tše nne goba tše hlano tša kabaganyo,ye e išago go mehuta ya
dipalophatlo le go tseba maina a diripa tša dipalophatlo.
Go kopanya dipalophatlo mmogo
Moeletši wa kgwelentlatlana o fa sebapadi se sengwe le se sengwe seripa sa
namune. Go na le dibapadi tše 14. Na o tla hloka dinamune tše kae?
Mohuta wo wa palorara o botšišwe fela morago ga ge barutwana ba rarollotše
dipalorara tše nne goba tše hlano tša kabaganyo,tše lebišitšego go mehuta ya
palophatlo le maina a diripa tša dipalophatlo.
Go ngwala dipalophatlo
Barutwana ga se ba lebelelwe gore ba ngwale dika tša dipalophatlo. Barutwana
ba ithuta go phara ditlankana diripa tša dipalophatlo bjalo ka tee tlhanong, dikotara
tše 3 goba 3 tsheleng. Se se ba thuša gore la mathomo ba kwešiše gore maina a
dipalophatlo a hlaloša gore ke diripa tše kae tše palotlalo e arotšwego ka tšona,
mohlala:diripa, diteetharong, dikotara bj.bj. labobedi e tla ba gore ke diripa tše kae
tše di hlokomedišitšwego, mohlala, dipeditharong.
Kemela mararantšu
Barutwana ba swanetše go thala dikarabo tša bona go tiišetša gore ba kwešiša
palorara.
Go letelwe gore bangwe ba barutwana ba ka thala dithalwa tše di nepagetšego,
fela ba se fe maina a nepagetšego a diripa tša palophatlo.
497 Barutwana ba fe maina a diripa tše abagantšwego bjalo ka dipeditharong.
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
498 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.11 • Lemoga o hlathe Mehlala ye e ka dirwago kotareng ye
Tšhelete tšhelete ya dikhoine le
• Boleng bja tšhelete le go dira dipalomoka mohlala:
ya dipampiri ya ka Afrika
Borwa - Ngwala 325c ka diranta le disente.
• Rarolla dipalorara tša - Na R400 e ka dirwa ka ditsela tše kae tša go fapana o diriša tšheletepampiri
tšhelete tše di amago fela? O tla tseba bjang gore o hweditše dikarabo ka moka?
dipalomoka le tšhentšhi
- Travis o na le 50c ye 1 le 20c tše nne, Malekere a bitša R1, 20 ka theko, O tla
ka diranta goba disente.
hwetša tšhentšhi ya bokae?
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Go fetoša magareng ga
• Mandla o lefela R5,50 ya thekisi ya go ya gae.
disente le diranta
- Na o lefela bokae go ya le go boa sekolong letšatši le lengwe le le lengwe?
Dipalorara tša go reka le go rekiša
• Koko’a Pedro o mo file R5. Na ke malekere afe a mararo ao a ka a rekago?
Choc chucle R2,70, mebotu ya R1,80, malekere a go baba R1,40. dimonamonane
tša diperekisi R1,60, malekere a minti R2,20, dithofi tša R1.20.
• Theledi o rekile dipuku tše tharo ka R80 ye nngwe le ye nngwe; o tla hwetša
tšhentšhi ya bokae go tšwa go R300?
• Mapakana a 5 a diminti a dira theko ya 44c ye nngwe le ye nngwe. Mna
Kgwale o nyaka diminti tše 88. Na a ka reka mapakana a makae? O tla lefela
bokae?
DIPALELO
1.12 Šomiša dithekniki tše Bona dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 3.
Dithekniki latelago ge o dira dipalelo:
(mekgwa goba • Go aga le go hlahlamolla
mekgwana dinomoro
kgwana)
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Pedifatšo le go ripagare
• Methalotheto
• Go batametša
masomeng
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla ka Ka Kotareng ye barutwana ba tšwela pele ka go hlahlamolla dinomoro gore ba
Go hlakantšho 999 kgone go balela.
le ntšha • Ntšha go tloga go 999 Mekgwa ya kgonagalo ya go bontšha dipalelo tša tlhakantšho le ntšho.
Go hlahlamolla dinomoro ka diripana tše nyane tša go dira palelo bonolo
• Šomiša maswao a
maleba (+, -, =, ) Šomiša tsebo ya kemapalo go hlahlamolla dinomoro ka makgolo, masome, le
ditee
• Itlwaetše dipofantšho tša
dinomoro go fihla ka 30 • Go hlakantšha ka go hlahlamolla dinomoro
Go hlakantšha meno ye mebedi le meno ye meraro
524 + 82 =
= (500 + 20 + 4) + (80 + 2)
= 500 + (20 + 80+ (4 + 2)
= (500 + 100) + 6
= 600 + 6
= 606
Go hlakantšha meno ye meraro le meno ye meraro
323 + 436 =
323 + 436 = (300 + 20 + 3) + (400 + 30 + 6)
= (300 + 400) + (20 + 30) + (3 + 6)
= 700 + 50 + 9
= 759
Go hlakantšha (ka go hlahlamolla nomoro ye e swanetšego go hlakantšha)
Barutwana ba hlahlamolla nomoro ka ditsela tšeo ba ka kgonago go di laola. Se
se ra gore ba tla dira se ka ditsela tša go fapana.
524 + 82 =
524 + (40 + 40 + 2)
524 + 40 564 + 40 604 + 2 = 606
323 + 436 =
= 323 + (400 + 20 + 6)
= (323 + 400) + 20 + 6
499 = (723 + 20) + 6
= 743 + 6
MMETSE MPHATO WA 1-3
= 749
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
500 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla ka • Go ntšha ka go hlahlamolla bobedi bja dinomoro
Go hlakantšha 999 Meno ye meraro ntšha meno ye meraro
le go ntšha • Ntšha go tloga go 999 889–137 =
• Šomiša maswao a 889–137 = (800 + 80 + 9)–(100 + 30 + 7)
maleba (+, -, =, ) = (800–100) + (80–30) + (9–7)
• Itlwaetše dipofantšho tša = 700 + 50 + 2
dinomoro go fihla ka 30 = 752
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Go ntšha ka go hlahlamolla nomoro e tee
Meno ye meraro ntšha meno ye meraro
889–137 =
889–(100 + 30 + 7)
889–100 789–30 759–7 = 752
• Go šomiša go ripagare go hlahlamolla nomoro
525 + 16
= 525 + 8 + 8
= (525 + 8) + 8
= 533 + 8
= 541
• Go balela pele le go balela morago
805 = 798 =
Go balela godimo ka ditee go thoma ka 798 ke mokgwana wa maleba ka gore
dinomoro di kgauswi le kgauswi.
• Laetša kgauswi le pedifatšo
245 + 246
Re ka re palo ya ka godimo ke pedifatšo ya 245+1, goba pedifatšo ya 246–1
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
245 + 245 + 1
= (200 + 40 + 5) + (200 + 40 + 5) + 1
= (200 + 200) + (40 + 40) + (5 + 5) + 1
= 400 + 80 + 10 + 1
= 400 + (80 + 10) + 1
= 400 + 90 + 1
= 491
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla ka Go habolla le go itlwaetša mabokgoni a tlhakantšho le go ntšha
Go hlakantšha 999
Barutwana ba hloka go itlwetša mehuta ye itšego ya mabokgoni a go hlakantšha
le go ntšha • Ntšha go tloga go 999 le go ntšha
• Šomiša maswao a Go balela pele le morago go ya kgauswi le 10
maleba (+, -, =, ) 588 + 9
• Itlwaetše dipofantšho tša 588 + 10 = 598
dinomoro go fihla ka 30
598–1 = 597
588 + 19
588 + 20 = 608
608–1 = 607
Barutwana ba swanetše go fiwa menyetla ya go dira mehuta ye e latelago ya
dipalelo go fihla go 800:
Hlakantšha goba o ntšhe diphere tša dipalokatišanetšwa tša 10 go feta 100
40 + 70
70 + 80
120–30
150–60
Hlakantšha goba o ntšhe 10 go goba go tšwa go ye nngwe le ye nngwe ya meno
ye mebedi goba ye meraro, go akaretšwa go feta makgolo
Mohlala:
65 + 10
124 + 10
326–10
358–10
Hlakantšha goba o ntšhe nomoro ya mono o tee go goba go tšwa go nomoro ya
meno ye meraro ntle le go feta masome.
Mehlala:
634 +5
501
775 + = 779
768–4
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
502 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla ka Hlakantšha goba o ntšhe nomoro ya mono o tee go goba go tšwa go
Go hlakantšha 999 palokatišanetšwa ya 100
le go ntšha • Ntšha go tloga go 999 Mohlala:
600 + 4
• Šomiša maswao a
maleba (+, -, =, ) 500 + 3
• Itlwaetše dipofantšho tša 700–6
dinomoro go fihla ka 30 800–5
MMETSE MPHATO WA 1-3
Thoma go hlakantšha le go ntšha phere ya dipalokatišanetšwa tša 100
100 + 100
100 + 200
200 + 200
300 + 400
Barutwana ba swanetše go fiwa sebaka sa go itlwaetša dipatrone ka gare ga
tlhakantšho le go ntšha.
Ge ke tseba gore 1+1=2
Bjale ke eng:
10 + 10
100 + 100
Thoma go hlakantšha goba go ntšha phere ya dipalokatišanetšwa go thoma ka
nomoro ye nngwe le ye nngwe ya meno e meraro
Mohlala:
675 + 100
762–100
Go kwešiša tlhakantšho ge ngwaga o fela
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Ge ngwaga o fela barutwana ba swanetše go tseba go:
Šomiša le go kwešiša polelo ya hlakantšho:
Go feta, oketša, palo, palomoka, ka moka, e lekana le, leswao.. le..….o bale o be
o ngwale leswao la tlhakantšho (+) (+)le leswao la e lekana le (=)
Tšwela pele go hlabolla le go kwešiša tlhakantšho bjalo ka palelo pele le dikgato
tša mothalopalo, Mohlala: Araba tše latelago:
Ke swanetše go hlakanya eng le 67 gore ke dire 85 85?
Se ke lefokopalo la potšišo ya ka 67 + = 85.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla ka Araba mohuta wo latelago wa dipotšišo:
Go hlakantšha 999
• Kopanya mmogo 43 + 19
le go ntšha • Ntšha go tloga go 999
• Oketša lesome go 167
• Šomiša maswao a
• 51 hlakantšha le 83
maleba (+, -, =, )
• Oketša 70 go 50
• Itlwaetše dipofantšho tša
dinomoro go fihla ka 30 • 280 = 120 + 80 +
• Na 30 go feta 160 e dira bokae?
• Hwetša palomoka ya 156 le 14
• Oketša lesomepedi go lekgolo masome šupa hlano
• Ke nomoro efe ye e lego lesome go feta 483?
• Ke nomoro efe ye o swanetšego go e oketša go 45 go hwetša 178 ?
• Ke nomoro efe ye e oketšwago go 25 go dira 178 ?
• Nka oketša 56 ka nomoro efe go dira 170 170?
• Makgolo a mararo hlakantšha le masome a mane hlakantšha le metšo e mararo
• Masome a lesomepedi hlakantšha le ditee tše 8
• 245 + 10 = 245 + 20 = 245 + 30 =
Tseba gore e emela nomoro ye e sa tsebjego
45 + 81 =
67 + = 125
47 + 32 + 8 =
31 + + 20 = 160
+ r = 100
+ r = 120
+ r = 450
Kwešiša o šomiše tsebo ya gore tlhakantšho e ka dirwa ka tatelano ye nngwe le
503 ye nngwe:
178 + 12 = 190 ka fao 12 + 178 = 190
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
504 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla ka Kwešišo ya tlhakantšho ge ngwaga o fela
Go hlakantšha 999
Šomiša o be o kwešiše polelo ya go ntšha:
le go ntšha • Ntšha go tloga go 999
Go tšea, go ntšha, go šetse tše kae, e ka fase ga ka phapano magareng, na e
• Šomiša maswao a feta. ka, oketša ka tše go dira le go bala o ngwale leswao la go ntšha (-)
maleba (+, –, =, )
Tšwetšapele go hlabolla kwešišo ya go ntšha bjalo ka:
• Itlwaetše dipofantšho tša
• Go tšea;le
dinomoro go fihla ka 30
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Hwetša phapano magareng ga.
Kwešišo ya gore ge re ntšha lefela nomoro ga e fetoge:
192–0 = 192 192 = 192–0
Araba dipotšišo tše di ngwadilwego tša go botšišwa ka mekgwa ya go fapana:
37 ntšha 13
Ntšha 40 go 280
162 ntšha 42
Ntšha 45 go 390
Phapano magareng ga 738 and 157?
117 e ka fase ga 449 ka bokae?
Ke nomoro efe ye e swanetšego go ntšhwa go 56 go hwetša 122? Ke nomoro efe
ye e swanetšego go ntšhwa go 56 go hwetša 132?
Ke nomoro efe ye e swanetšego go ntšhwa go 56 go hwetša 142?
Hwetša diphere tša dinomoro tsa phapano ya 10
Go na le diphensele tše 45 ka laiking la morutiši, A fana ka tše 17. Na go šetše ba
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ba kae?
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla ka Hwetša diphere tša dinomoro tša go ba le phapano ya 20
Go hlakantšha 999 Tseba gore e emela nomoro ya go se tsebje
le go ntšha • Ntšha go tloga go 999 557–134 =
• Šomiša maswao a 800–530 =
maleba (+, -, =, ) 762– = 448
• Itlwaetše dipofantšho tša 598–42 =
dinomoro go fihla ka 30 687– = 375
13–6 = 15–
–18 = 24
174–14 =
199– = 25
Thoma go kwesiša gore:
125 -10 e fapana le 10 -125 125–10
Kwešiša tswalano magareng ga tlhakantšho le ntšho.
Šomiša tswalano magareng ga tlhakantšho le ntšho.
Bolela o ngwale ntlha ya ntšho ya go tsenelana le ntlha ye filwego ya tlhakantšho.
Mohlala:
25 + 68 = 93 e ra go re 93–68 = 25
68 + 25 = 93 e ra gore 93–25 = 68
122–104 = 18 e ra gore 18 + 104 = 122
Ntle le tšhomišo ya ditlabakelo araba tše latelago:
O tseba gore 145 + 120 = 265
Na ke eng:
120 + 145
265–120
265–145
O tseba gore 154–38 = 116
Na ke eng:
154–116
505 116 + 38
38 + 116
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
506 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.13 • Hlakantšha go fihla ka Ngwala le go arabe tše latelago
Go hlakantšha 999
64–37 = ka fao 37 + = 64
le go ntšha • Ntšha go tloga go 999
137–17 = ka fao + r = 137
• Šomiša maswao a
200–100 = ka fao + 100 = 200
maleba (+, -, =, )
89–38 = 51; 51 ke phapano ka gore + r = 89
• Itlwaetše dipofantšho tša
dinomoro go fihla ka 30 Ngwala mafokopalo a mane o šomisa dinomoro tše tše tharo 160,35,125. 160, 35,
MMETSE MPHATO WA 1-3
125
Tekolo ya dipoelo tša palelo
Kahlolo ya go amogelega ga ditharollo
Barutwana ba tlwaetšwe go ahlola kamogelego ya ditharollo.
Ye nngwe ya ditsela tše ke go akanya dikarabo tša bona pele ba balela. Ge ba
hlakantšha dinomoro tše pedi tša go batamelana, mohlala, 45 le 46, barutwana ba
ka pedifatša e le tsela ya go akanya dikarabo tša bona.
Tekolo ya ditharollo
Barutwana ba tsebe gore ba ka
• Lekola palelo ya tlhakantšho ka go ntšha, mohlala, 36+18 = 54;go ra gore 54
-18 =36
• Lekola ntšho ka go hlakantšha, mohlala, 84-48 = go ra go re 36+ 48 =84
Tšhomišo ya tirišo ya phapano go lekola ditharollo ke ye nngwe ya mabaka a go
ruta tlhakantšho le ntšho mmogo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.14 • Atiša dinomoro 1 go fihla Kotareng ye barutwana ba tšwela pele go:
Tlhakan- ka 10, 2, 3, 4, 5,10 1
• Šomiša le go kwešiša polelo ya go atiša;
tšhopoeletšo • Šomiša maswao a • Go emela katišo bjalo ka ditokologanyo;
go iša go go maleba (x, =, )
atiša • Šomiša dika tša maleba go hlatholla mafokopalo;
• Kwešiša gore tlhakantšho ye e boeleditšwego e ka emela tšhomišo ya dika tša
katišo;
• Itlaewetša le go kwešisa gore katišo e ka dirwa ka tatelano ye nngwe le ye
nngwe (molawana wa phapantšhotatelano);
• Šomiša mothalopalo go bontsha dipalelo tša katišo o kgone le go hlaloša
kemelo (ka mo go tshela go laetšago tlhakantšho ya go boeletšwa) le go; le
• Go gobela ditafola tša katišo.
Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go:
Šomiša polelo ya katišo maemong a tirišo:
Pedifatša, atiša, atišwa ka, atiša ka,katišo ya, bontši bja,dihlopha tša,katišo bjalo
ka (kgolo, telele, bophara) gabedi,gararo go feta,bala le go ngwala leswao la
katišo (x)
Šomiša polelo ya go dira palelo ya katišo
Kwešiša katišo bjalo ka tlhakantšho ye e boeleditšwego
6 e kopantšhitšwe mmogo ga 3 e swana le:
6 + 6 + 6 = 18
3 ka ntšifatšo ya 6 =18 of 6 = 18
3 atiša ka 6 =18 6 = 18
6 x 3 = 18
3 x 6 = 18
507 Go šomiša katišo bjalo ka tlhalošo ya tokologanyo
Thoma go hlatha gore katišo e ka dirwa ka tatelano ye nngwe le ye nngwe
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
508 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.14 • Atiša dinomoro 1 go fihla Araba dipotšišo tše botšišitšwego ka ditsela tša go fapana
Tlhakan- ka 10, 2, 3, 4, 5,10 1 to
Dihlano tše pedi
tšhopoeletšo 10 by 1, 2, 3, 4, 5, 10
go iša go go Pedifatšo ya 5
• Šomiša maswao a
atiša maleba (x, =, ) 3 atiša ka 5
Dibaledi tše tharo ka mothalo. Go na le methalo ye 4. Go na le dibaledi tše kae ge
di hlakane?
2 atiša ka 7
MMETSE MPHATO WA 1-3
16 atiša ka 2
Kwešišo ya mokgwa wa phapantšhotatelano wa katišo
3 x 4 = 12 e swana le 4 x 3 = 12
Lemoga tšhomišo ya sethibakgala go emela nomoro ye e sa tsebjego.
2 + 2 + 2 =
2 x = 6
5 + 5 +5 + 5 + 5 ka fao 5 x r = 25
4 + 4 + 4 ka fao 4 x 3 =
10 + 10 + 10 + 10 + 10 ka fao 10 x = 50
5 x = x 5 = 45
4 x 8 = x 4
8 + 8 + 8 = le diseswai tše 3 = 8 x = 24
Kwešiša tswalano magareng ga katišo le pedifatšo
Kopolla tafola ye e lego ka fase.Tlatša sekgoba sa mola wa katišo ya 4’
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
bo4
bo2
Šomišitše mehutahuta ya diswantšho go dira katišo
• Dikriti tša katišo
• Flotšhate
• Ditafola
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.15 • Arola dimonoro go fihla Ke eng se se fapaneng go tšwa go Kotara ya?
Karolo ka 99 ka1, 2, 3, 4, 5, 10
Mo mafelelong a kotara ye re swanetše go tiišetša go re barutwana ba ka:
• Šomiša maswao a
• Kwešiša gore go ripagareke phapantšhotšhomišo ya go pedifatša gomme a
maleba (÷, =, )
gopola bobedi bja dinomoro ka moka go filha go 20 le diripagare tše di kwanago
le tšona.
• Itemogela karolo bjalo ka go hlopha;
• Kwešiša le go kgahlwa ke tswalano gare ga katišo le karolo le gore ke
diphapantšho tša diophareišene.
• šomiša mekgwa ye e sego ya semmušo le ya tirišo le mekgwa ya go ngwalwa
ya go dira karolo ya metso pedi ka;
• šomiša tsebo ya bona ya kemapalo go dira palelo ya katišo le ya go ntšha:
• hlaloša gore ke palelo efe ye ba e dirilego le gore ka ka lebaka la eng;
• Ahlaahla dikarabo tša bona gomme ba hlaloša dikgopolo tša bona; le
• Šomiša tsebo ya diophareišene palo le diphaphantšhotšhomišo tše di kwango le
tšona, go akaretša pedifatšo le go ripagare, go akanya le go lekola dipalelo.
Mekgwanakgwana ya go rekhota
Go na le mekgwanakgwana ye e itšego ya go rekhota yeo barutwana ba
ka e šomišago ka go Mphato wa 3. Barutwana ba ka se thelele mo go
mekgwanakgwana ye ka moka. Ba swanetše go hlatlwa go lebelela nomoropalo
ya go arola gomme ba tšee sephetho ka mokgwanakgwana wa maleba wo o
swanetšego go šomišwa. Go lebeletšwe gore barutwana ba ka se ikanye mo go
go thala diswantšho gomme ba tla šomiša dinomoro go hlaloša kgopolo tša bona.
Poeletšo ya go ntšha
Mokgwanakgwana o ka ba o šomišitšwe ge go rarolwa mararantšu gomme
barutwana ba swanetše go hlahlwa ka go lebelela molokoloko wa dinomoro
gomme ba tšee sephetho sa ge e ba palelo e ka dirwa ka poeletšo ya go ntšha
goba aowa.
40 ÷ 8 =
40–8 32–8 24–8 16–8 8–8 = 0
509 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
510 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.15 • Arola dimonoro go fihla Tlhakantšhopoeletšo
Karolo ka 99 ka1, 2, 3, 4, 5, 10
Barutwana ba bangwe ba ka šomiša mokgwanakgwan wo ge ba kwešiša tswalano
• Šomiša maswao a gare ga katišo le karolo. Gape tlhahlamano ye dinomoro e tla laetša ge e ba
maleba (÷, =, ) mokgwanakgwana wo ke wa maleba goba ga se wa maleba.
40 ÷ 8 =
8 + 8 → 16 + 8 → 24+ 8 → 32 + 8 → 40
Barutwana ba bala makga a nomoro ye ba hlakantšitšego 8 go fihla go 40.
MMETSE MPHATO WA 1-3
Šomiša katišo
Barutwana ba swanetše go kgona go re:”ke tseba eng ka ga katišo ye e ka
nthušago go arola?”
Barutwana ba ka ngwala dintlha tša katišo tše ba di tsebago mo go boto ya tlhahli,
go ba thuša go arola
Boto ya tlhahli
Ke tseba: 10 x 3 = 30
Ke tseba: 4 x 3 = 12
72 ÷ 3 =
10 x 3 = 30
10 x 3 = 30
30 + 30 = 60
72–60 = 12.
4 x 3 = 12
10 + 10 + 4 = 24
Ka gona 72 ÷ 3 = 24
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mokgwa wa tlhophopalelontšhi wa karolo go go hlakantšha e šupa gore nomoro e
ka hlahlamolwa ka dikarolo tše di lego bofefo go bala
39 ÷ 3 =
= (30 + 9) ÷ 3
= (30 ÷ 3) + (9 ÷ 3)
= 10 + 3
= 13
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.15 • Arola dimonoro go fihla Go hlahlamolla dinomoro ka diripagare:60 e ripilwe ka gare
Karolo ka 99 ka1, 2, 3, 4, 5, 10
Mo barutwana: “Ke tseba eng ka go arola ka 5 ?” Barutwana ba tseba gore 30 e
• Šomiša maswao a ka arolwa ka 5 gomme ya se šadiše selo.
maleba (÷, =, )
60 ÷ 5 =
30 ÷ 5 = 6
30 ÷ 5 = 6
6 + 6 = 12
Šomiša go ripagare go arola ka 4
Barutwana ba dirile pedifaditšo le go ripagare mengwaga ye meraro. Ba swanetše
go šomiša mabokgoni a bjalo mekgwanakgwanaya ya palelo. Tsebo ya go
pedifatša le go ripagare e ka šomišwa go karolo:
96 ÷ 4 =
96 ÷ 2 = 48
48 ÷ 2 = 24
Mafelelong a kotara barutwana ba swanetše go kgona go:
Kwešiša, šomiša le go thoma go bala:
tee ye nngwe le ye nngwe, tše pedi tše dingwe le tše dingwe abelana, seripagare,
ya go tlala, arola, arola ka 3, arola ka 4, arolela go 2, arolela go 3, lešadi, arola ka
…dihlopha tša go lekana tša lešadi
Go bala,ngwala le go šomiša leswao la go arola (÷)
Šomiša polelo ye go dira dipalelo
Kwešiša karolo bjalo ka go hlopha, goba poeletšo ya go ntšha
Araba dipotšišo tše di ngwadilwego tše di botšišitšwego ka mekgwa ya go fapana:
Abelana 16 ka 2
Arola 20 ka 5
Ke ditlhano tše kae tše di dirago 50?
Ke dikhoine tše kae tša 10c tše di dirago 50c ?
511
Ke dinne tše kae tše di lego ka go 20, ka go 28, ka go 36?
Ke ditlhano tše kae tše di lego ka 20, ka go 40, ka go 50, ka go 60?
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
512 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.15 • Arola dimonoro go fihla Annina o re o ithuta mantšu a maswa a 5 letšatši le lengwe le lengwe. O tšea
Karolo ka 99 ka1, 2, 3, 4, 5, 10 matšatši a go ithuta mantšu a 40
• Šomiša maswao a Masome a 6 ÷ 3 = masome a
maleba (÷, =, ) Lemoga tšhomišo ya maswao a bjalo ka go dinomoro tše di sa tsebjego
Lebelela dibaledi tša ka fase gomme o feleletše mafokopalo
MMETSE MPHATO WA 1-3
Go na le dihlopha tše tša 3
15–3–3––– = 0
15 ÷ 3 =
Lebelela sethalo gomme o feleletše mafoko:
Go na le marontho a ka moka ge a hlakane gomme go na le dihlopha tše ∆ tša
marontho a 3 go sehlopha se sengwe le se sengwe. Ka gona: ÷ 3 = ∆
Go na le marontho a ka moka ge a hlakane gomme go na le dihlopha tše 4 tša
marontho a mararo go sehlopha se sengwe le se sengwe.
Ka gona: ÷ 4 = ∆
Kopolla gomme o feleletše:
20 ÷ 2 = 20 ÷ = 10 20 ÷ = 2
21 ÷ 3 = 21 ÷ = 7 21 ÷ 7 =
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Kwešiša melao ya go arola ka 1 le 0
6 ÷1 =
8 ÷ 1 =
12 ÷ = 12
6 ÷ 0 =
÷ 4 = 0
1 ÷ 1 =
0 ÷ 7 =
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.15 • Arola dimonoro go fihla Šomiša, bala le go thoma go bala:
Karolo ka 99 ka1, 2, 3, 4, 5, 10
Tša go šala, lešaledi..
• Šomiša maswao a
Bala mašaledi ge o dira dipalelo tša karolo
maleba (÷, =, )
12 ÷ 5 ke 2 lešaledi 2
23 ÷ 7 ke 3 lešaledi 2
Kwešiša tswalano magareng katišo le go ripagare
Araba mohuta wa dipotšišo wo o latelago:
Kopolla tafola ya ka fase.
Tlatša dikatišo tša motheo wa 4. O bona patrone efe?
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
bo4
bo2
Ripagare dinomoro tše di lego mo go mothalo wa 4 wa katišo go nwetša dinomoro
mo go mothalo wa katišo ya 2
O bona dipatrone dife?
Kwešiša gore karolo e bušetša mpragp katišo.
Bontšha mafokopalo ka dithalwa
4 x 5 = 20 ÷ 5 =
12 x 4 = 48 ÷ 4 =
513 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
514 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.16 Temogopalo: Mehlala ya dipotšišo tše di ka botšišwago:
Tlhahlamano ya 999
Mmetse wa Temogopalo:
hlogo • Beakanya sete ya
Mainapalo le dikapalo
dinomoro tše di
kgethilwego tše di filwego Swarela karata godimo goba ngwala leinapalo. Kge tha morutwana go ngwala
kemalapalo ya go nyalana le leinapalo.
• Bapetša dinomoro go
fihla go 999 gomme Go feta goba nnyane go
o bolele gore ke fe
MMETSE MPHATO WA 1-3
Ke eng
1,2,3,4,5, le 10 ye e lego
ye ntši goba nnyane 1 nnyane go 900
Gopola ka lebelo: 1 go feta 899
• Dintlha tša go hlakantšha 2 go feta 702
le go go ntšha go fihla
go 20 2 nnyane go 405
• Hlakantšha goba ntšha 3 more than 477
go dikatišo tša 10 go 3 nnyane go 251
tloga go 0 go fihla g 100
4 go feta 868
• Dintlha tša katišo le
karolo ya: 4 nnyane go 967
- Tafola ya katišo ya pedi 5 go feta 729
go fihla go 2 x 10 5 nnyane go 685
- Tafola ya katišo ya 10 go feta 490
lesome go fihla go 10
x 10 10 nnyane go 660
Ke tlhaka efe ya bo5 ya alfabete?
Kgwedi ya bo9 ke efe mo ngwageng?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Go beakanya le go bapetša
Ke efe ye ntši: 621 goba 671?
Mphe nomoro gare ga 154 le 159.
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.16 Mekgwanakgwana ya Dintlha tša go hlakantšha le go ntšha:
Mmetse wa palelo • Tseba ka hlogo dipofantšho tša nomoro ka moka tša go hlakantšha le go ntšha
hlogo Šomiša mekgwanakgwana go fihla go 20.
ya go balela: + r = 20
• Bea nomoro ye + r = 16
kgololwane pele go
20 = - r
kgona go balela pele
goba go balela morago Dintlha tša go hlakantšha le go ntšha tša dinomoro ka moka go fihla go le go
akaretša 20.
• Mothalopalo
1 + 11 = 12 11 + 1 = 12
• Pedifatša le go ripagare
2 + 10 = 12 10 + 2 = 12
• Aga le go hlahlamolla
3 + 9 = 12 9 + 9 = 12
• Šomiša tswalano gare
ga go hlakantšha le go 18 – 4 = 14 18 – 14 = 4
ntšha 18 – 5 = 13 18 – 13 = 5
• Šomiša tswalano 18 – 6 = 12 18 – 12 = 6
magareng ga katišo le Gopola ka pela pedifatšo ya go hlakantšha go fihla 20. Se se swanetše go akaretša
karolo dintlha tša go sepelelana le tša go ntšha.
• 1+1=2
• 2+2=4
• 3+3=6
• 4+4=8
• 5 + 5 = 10
• 6 + 6 = 12
• 7 + 7 = 14
• 8 + 8 = 16
• 9 + 9 = 18
• 10 + 10 = 20
Mpontšhe palo ye e swanetšego go hlakantšhwa go dira 20.
• 8
• 2
• 9
515 • 15
• 3
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
516 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.16 Mpontšhe palo ya go šala ge.. e ntšhwa go 20 (ngwala goba šomiša kemapalo goba
Mmetse wa dikarata tša folarete.
hlogo • 5
• 18
• 0
• 14
MMETSE MPHATO WA 1-3
• 7
Mekgwanakgwana ya palelo:
Šomiša mekgwanakgwana ya go hlakantšha le go ntšha.
Hlakantšha dinomoro tša go fapana ka go šomiša mekgwanakgwana e bjalo ka:
• Lebelela diphere tša dinomoro tše di dirago 10 gomme o šomiše tše pele
2+7+8
2 + 8 di dira 10 gomme hlakantšha le 7.
• Bolela lefokopalo gape: 5 + 15 gomme bala go ya pele go fihla go 20
• Fetolela palo go 10 gomme ntšha goba hlakantšha le 1
Mohlala:
8 + 9 = 17 gomme hlatholla gore o ka dira 8 + 9 = 8 + 10 – 1
6 + 11 = 17 gomme hlatholla gore o ka dira 6 + 10 + 1
17 – 9 = 8 gomme hlatholla gore o ka dira 17 – 10 + 1
• Hlahlamolla nomoro ka dikarolo tša yona gomme hlakantšha
Aga le go hlahlamolla dinomoro:
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Mohlala, šoma ka hlogo gomme hlatholla:
Tšwelapele go hlahlamolla dinomoro ka dikarolo tše nnyane.
8 + 12
= 8 hlakantšha (10 + 2)
= 8 + 2 + 10
= 10 + 10
= 20
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
CAPS
NGWAGA ye 24)
1.16 • Šomiša pedifatšo bjalo ka mokgwanakgwana wa go balela ka hlogo
Mmetse wa Lemoga kgwauswi le pedifatšo:
hlogo
8 + 7 = 15 hlatolla gore ke pedifatšo ya 7 hlakantšha le 1 goba pedifatšo ya 8 ntšha 1
Lemoga gore ge dinomoro tše pedi di kgauswi ka bogolo go bonolo go hwetša
phapano ka go bala go ya pele e sego go ya morago.
17 – 13 = 4 le go hlatolla gore go bala go ya pele go tloga go 13 go ya go 17 go fa 4
Tše dingwe tša mmetse wa hlogo di ka dirwa ntle le ditlabakelo, fela go na le mohola
go dira mmetse wa hlogo ka ditlabakelo.
Ditlabakelo tše di šišintšwego
• Mothalopalo (wo o beakantšwego le wo o senago selo)
• Kriti ya dinomoro
• Dikarata tša kemapalo (dikarata tša folarete)
• Dipheta tša go bala
517 MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
518 DIRERWA DINYAKWA TŠA MABOKGONI NEPIŠO YA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
1.17 • Šomiša le go fa Mafelelong a kotara barutwana bat la kgona go:
Palophatlo dipalophatlo maina • Lemoga dipalopatlo tša dibopego le go tiišetša kwešišo ya gore diripagare di
ka go dikamano tše di swanetše go ba le bogolo bja go lekana;
tlwaelegilego go akaretša
• tseba gore dikotara tše nne di dira e tee ya go tlala le gore kotara ye nngwe le ye
diripagare,dikotara,ditees
nngwe e swanetše go ba le bogolo bja go lekana;
eswaing, diteetharong,dite
etsheleng,diteehlanong • hwetša dipalopatlo tša sehlopha sa dilo;
• bala le go ngwala maina a dipalopatlo; le
• Lemoga dipalopatlo
mo go sebopego sa • beakanya, hlaloša le go bapetša dipalopatlo
MMETSE MPHATO WA 1-3
taekeramo Mafelelong a kotara barutwana ba kwešiša dipalopatlo bjalo ka karolo ya go tlala le
go kgona go araba dipotšišo:
• Thoma go lemoga gore
diripagare tše 2 goba diripagare tše = e tee ya go tlala
teetharong tše tharo di dikotara tše = e tee ya go tlala
dira e tee ya go tlala le diteetharong tše = e tee ya go tlala
gore seripagare se 1 le
Diripagare tše = e tee ya go tlala
dikotara tše 2 di a lekana
diteehlanong tše = e tee ya go tlala
• Ngwala seripagare se 1,
diteetshela tše = e tee ya go tlala
teetharo tše 2 bjalo ka
dipalophatlo Fetola dipotšišo tše bjalo ka:
Ge sebopego se arotšwe ka dikarolo tša go lekana, dikarolo tše re di bitša ___
Ge sebopego se arotšwe ka dikarolo tše 3 tša go lekana,,dikarolo tše re di bitša
___
Ge sebopego se arotšwe ka dikarolo tše ____ tša go lekana, dikarolo tše re di bitša
dikotara.
Kgona go bapetša bogolo bja dipalophatlo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Na seripagare ke se segolo goba ke se senyane go dikotara tše tharo ?
Ke dikotara tše kae tša go lekana le e 1 ya go tlala ?
Ke diteeseswai tše kae tša go lekana le 1 ya go tlala ?
Na dikotara tše pedi di lekana le seripagare se 1?
Hwetša palopatlo ya dilo tše dikgobokeditšwego.
Go na le diphetha tše 12. Tše 8 ke tše pinki gomme tše 4 ke tše tšhweu.
Ke palophatlo efe ya dipheta ye e lego ye tšhweu?
MPHATO WA 3 KOTARA YA 4
2. DIPatrone, DIFANKŠENE LE ALTŠEBRA
DIKGOPOLO LE
KABO YA NAKO
CAPS
MABOKGONI
MAREO LE MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A ye 24)
NGWAGA
2.1 Kopolla, katološa le go Dipatrone tše di lego Barutwana ba tla šoma ka dipatrone go tšwa go tlhago, go tšwa go bophelong Thutišo ye 1
Dipatrone hlatholla tikologo ya rena bja sebjalebjale le go tšwa go bohwa bja setšo sa rena go tšwa go Mphato wa 1
tša tšeometri le Mphato wa. Se se hlaloša gore o ka se tšee nako ye ntši mo go sererwa se. O
Kopolla, katološa le go Šupetša le go hlatholla le
swanetše go kgetha mešongwana le dipatrone tša maleba go mphato wa ye nngwe
hlatholla ka mantšu go kopolla dipatrone tša
le ye nngwe.
tšeometri
• dipatrone tše bonolo tše
Mohuta wo mongwe wa patrone wo barutwana ba ka o lebelelago ke go lekana,
di dirilwego ka dilo tša go • ka tlhago
mohlala,bontši bja matlakala a mehlare le difahlego tša diphoofolo di a lekanela. Go
swarega
• go tšwa go bophelong bjalo go dikhunkhwane tše dintši ge di lebeletšwe go tšwa godimo gomme dipatrone
• dipatrone tše bonolo tše bja sebjalebjale ka ga dinonyane ge di lebeletšwe go tšwa fase.
di dirilwego ka dithalwa
• go tšwa go bohwa bja Mo go Mphato wa 3 go na le nepišo ya go hwetša mothalo wa go lekana ka go
tša methalo,dibopego
setšo sa rena phutha pampiri le kgopolo.Barutwana ba ka dira dipatrone ka go ripa dibopego ka
goba dilo
dipampiri tše diphuthilwego. Se se ka akaretša go dira ditoile le pampiri ya go bea ya
Go itlhamela le go segologolo ka dipatrone tše di ripilwego.Barutwana ba ka lebelela le go bolela ka ga
hlaloša dipatrone dipatrone tša ditoile tše di logilwego le dipatrone tša diswantšho tše di ripilwego ka
pampiri ya go bea ya segologolo.
Go itlhamela le go
hlaloša dipatrone tša Barutwana ba ka lebelela dipatrone mo
tšeometriki
• magoro(terata,a legong goba (biapakrete);
• dilo tša go swarega
• mošomo wa ditena le ditaele tša lebato;
• ka go thala methaladi,
• tlhaka;
dibopego goba dilo
• diaparo le metheriale
Dipatrone tše di le
tikologo ya rena • dipoleiti,dikomiki le dipiring;
Šupetša le go hlatholla le • dikgwele tša maoto;
go kopolla dipatrone tša
• diphoofolo tše bjalo ka dikgomo, tshole le dirurubele, pitsi, thutlwa, nkwe,
tšeometri
dinonyane, dikhunkhwane;
• ka tlhago
• matsoba lematlakala a mehlare;
• go tšwa go bophelong
• pampiri ya leboto, go akaretša pampiri ya leboto ye e dirilwego ka mogatišo wa
bja sebjalebjale
sephuthelwana wo o hwetšwago gantši ka gare ga mekhukhu le dintlo tše di sego
• go tšwa go bohwa bja tša semmušo;
setšo sa rena
519 • mošomo wa dipheta wa segologolo le wa sebjale; le
• dipitša tša letsopa tša segologolo goba dišego
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI KABO YA NAKO
MAREO LE MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA
520 NEPIŠO YA KOTARA YA 4 METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A ye 24)
NGWAGA
2.1 Kopolla, katološa le go Dipatrone tše di lego Barutwana ba ka hlatholla bjang dipatrone tše ba di bonago mo tikologong ya Thutišo ye 1
Dipatrone hlatholla tikologo ya rena bona?
tša tšeometri Kopolla, katološa le go Šupetša le go hlatholla le Go na le ditsela tša go fapana go hlaloša dipatrone tše re di bonago mo tikologong
hlatholla ka mantšu go kopolla dipatrone tša ya rena. Bontši bja dipatrone tše di lego mo tikologong ya rena di dirilwe ka methalo,
tšeometri dibopego le dilo. Dibopego goba dilo ga di hloke go tswalanywa le dibopego tša
• dipatrone tše bonolo tše
tšeometri tša Mahlakorepedi le mahlakoretharo tše ba šomilego ka tšona ka go
di dirilwego ka dilo tša go • ka tlhago
Mphato wa 2. Ka moka tše barutwana ba di lebeletšego ke
swarega
• go tšwa go bophelong
• Ke eng se se boeleditšwego,mohlala, marontho, methalo, mohuta wo mongwe le
• dipatrone tše bonolo tše bja sebjalebjale
MMETSE MPHATO WA 1-3
wo mongwe wa sebopego; le
di dirilwego ka dithalwa
• go tšwa go bohwa bja
tša methalo,dibopego • Ka moo e boeleditšwego ka gona, mohlala
setšo sa rena
goba dilo
- Methalothwii ye e kgabaganago (go swana le fatuku), methalo ye e bapelanego
Go itlhamela le go le bofase bja matheriale goba go putla hempe. Methalo ye e theogago go tloga
hlaloša dipatrone fase go ya godimo maotong a marokgo;
Go itlhamela le go - methalo ya go dikelela go swana le methalo ya sediko ye e bonalago ge o sega
hlaloša dipatrone tša eie ka go e kgabaganya;
tšeometriki
- methalo ye e arogilego go swana le methalo ya megatišo ya menwana le
• dilo tša go swarega methaladi ya pitsi le mašošo ao a lego mo go tlou, tšhukudu le batho ba ba
tšhofetšego kudu;
• ka go thala methaladi,
dibopego goba dilo - Methalo ya manyoke a yeo o ka e hwetšago ge o sega khabetše ka go
kgabaganya goba ye o ka e hwetšago mo lešabašabeng;
Dipatrone tše di le
tikologo ya rena - marontho ao a swanago ka bogolo, marontho ao a phatlaladitšwego go lekana;
Šupetša le go hlatholla le - dibopego tše di swanago ka bogolo;
go kopolla dipatrone tša
- dibopego tše di swanago ka mmala, goba
tšeometri
- dipatrone tše di dirilwego ka dibopego tše di fapanago ka moka: dibopego tše di
• ka tlhago
dirago patrone mo go letlalo la thutlwa ka moka ga tšona di a fapana.
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• go tšwa go bophelong
bja sebjalebjale
• go tšwa go bohwa bja
setšo sa rena
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI KABO YA NAKO
MAREO LE MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA
NEPIŠO YA KOTARA YA 4 METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A
CAPS ye 24)
NGWAGA
2.2 Kopolla, katološa le go Kopolla, oketša le go Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 1. Dithutišo tše 3
Dipatro- hlatholla hlatholla Oketša ditatelano go akaretša tše di latelago
nepalo Kopolla, katološa le go Kopolla, katološa le go • bo1 go tšwa go nomoro ye nngwe le ye nngwe gare ga 0 le 1000
hlatholla tatelanopalo ye hlatholla tatelanopalo tše • bo10 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 10 gare ga 0 le 1000
bonolo bonyane go fihla bonolo bonnyane go fihla • bo 5 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 5 gare ga 0 le 1000
go 200 go 1000 • bo 2 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 2 gare ga 0 le 1000
Go itlhamela le go Ditatelano di swanetše go • bo100 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 100 bonnyane go
hlaloša diphetene bontšha go balela pele le fihla 1000
Go itlhamela le go hlaloša morago ka • bo 50 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 50 bonnyane go
diphetenepalo • bo1 go tšwa go nomoro fihla go 1000
ye nngwe le ye nngwe • bo 25 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 25 bonnyane go
gare ga 0 le 1000 fihla go 1000
• bo10 go tšwa go • bo 20 go tšwa go palokatišanetšwa ye nngwe le ye nngwe ya 20 bonnyane go
palokatišanetšwa ye fihla go 1000
nngwe le ye nngwe ya 10 Šomiša dilo,diswantšho,ditafola le flotaekeramo go thekga barutwana’ phetogo go
gare ga 0 le 1000 tloga go bala ka mofofo le ditatelano go palokatišanetšwa ka 10, 5, 2, 4, 3.
• bo 5 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 5
gare ga 0 le 1000
• bo 2 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya 2
gare ga 0 le 1000
• bo100 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya
100 bonnyane go fihla
• bo 50 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya
50 bonnyane go fihla go
1000
• bo 25 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
nngwe le ye nngwe ya
25 bonnyane go fihla go
1000
521 • bo 20 go tšwa go
palokatišanetšwa ye
MMETSE MPHATO WA 1-3
nngwe le ye nngwe ya
20 bonnyane go fihla go
1000
MPHATO WA3 KOTARA YA 4
3. SEKGOBA LE SEBOPEGO
522 DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
3.2 Mehutahuta ya dilo Mehutahuta ya dilo Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2 Thutišo e 1
Dibopego Lemoga le go fa maina a Lemoga le go fa maina a Kotareng ye o ka itlwaetša, boeletša le go teefatša mošomo ka ga dilo tša
tša mahla- dilo tša mahlakoretharo ka dilo tša mahlakoretharo ka mahlakoretharo ka mešomo ya go ngwalwa.
koretharo phapošing le diswantšhong phapošing le diswantšhong
Nepiša mo go go lemoga le go fa maina
• dibopego tša kgwele, • dibopego tša kgwele,
• dibopego tša kgwele (dinkgokolo);
MMETSE MPHATO WA 1-3
(dinkgokolo) (dinkgokolo)
• sekalepokisi (diprisima);
• sekalepokisi (diprisima) • sekalepokisi(diprisima)
• silintere;
• silintere • silintere
• phiramiti; le
• phiramiti • phiramiti
• dikhoune
• dikhoune • dikhoune
ge di bontšhitšwe mo diswantšhong tša tšeometriki goba dilo tša letšatši le lengwe le
Diponagalo tša dilo Diponagalo tša dilo
le lengwe
Hatholla,beakanya le go Hatholla,beakanya le go
Dipotšišo di swanetše go nepiša barutwana go
bapetša dibopego tša bapetša dibopego tša
mahlakoretharo go ya ka: mahlakoretharo go ya ka: • ge eba bokagodimo bja dilo bophaphathi goba bjo bo dukeletšego
• Dibopego tša • Dibopego tša • ge e ba bokagodimo bja dilo bophaphathi bja dilo ke dikhutlotaro, dikutlonnethwii,
mahlakorepedi tše di mahlakorepedi tše di dikwere goba didiko
dirago difahlego tša dilo dirago difahlego tša dilo
tša mahlakoretharo tša mahlakoretharo
• Bokagodimo bja
bophaphathi goba bjo bo
dukeletšego
Mešongwana ye e
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
nepišitšwego
• Lebelediša le go aga dilo
tša mahlakoretharo ka
go šomiša dimatheriale
tša go swarega bjalo
ka dibopego tša
mahlakorepedi tše
di ripilwego, letsopo,
mahlaka, tše dingwe
tša dilo tša tšeomitri tša
mahlakore tharo
DIKGOPOLO LE
MABOKGONI DIKGOPOLO LE KABO YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA (Dithutišong tša
DIRERWA DINYAKWA TŠA METHALOHLAHLI YA GO RUTA iri ye le metsotso
MAFELELONG A NEPIŠO YA KOTARA YA 4
CAPS ye 24)
NGWAGA
3.4 Go ripagare ka go swana Go ripagare ka go swana Mošomo ka go lekana ka go phutha pampiri o dirwa ka go Kotara ya 2 e swanetše Thutišo e 1
Go ripagare go thuša barutwana go šupetša methalo ya go ripagare ka go swana mo go
• Lemoga le go thala • Lemoga le go thala
ka go swana dithalwatša tšeometriki le tse e sego tša tšeometriki.
methalo ya go ripagare methalo ya go ripagare
ka go swana mo go ka go swana mo go Mešongwana ye e ngwadilwego e swanetše go akaretša mehlala mo
mahlakorepedi a mahlakorepedi a
• Mothalo wa go ripagare ka go swana wo o sego wo o tsepamego; le
dibopego tša tšeometri le dibopego tša tšeometri le
tše e sego tša tšeometri tše e sego tša tšeometri • Go na le mothalo wa go ripagare ka go swana wo o fetago o tee mo go sebopego
goba selo
• Laetša mothalo wa go
ripagare ka go swana ka
go phuta pampiri le go
tšweletša dikgopolo ka
yona
523 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 4
4. KELO
524 DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO YA Kotara YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Barutwana ba tšwelapela go itlwaetša go bolela ka ga nako le go latelantšha nako. Dithutišo tše 2
Nako • Bala matšatšikgwedi mo go • Bala matšatšikgwedi mo go Nakong ya go ruta phapoši ke moka le sehlopha se se nepišitšwego, barutwana ba tšwelapela
tšhupamabaka tšhupamabaka go bolela ka matšatši a beke, dikgwedi tša ngwaga le le letšatši la bjale, le matšatši a fetilego
le a a tlago. Barutwana ba tšwelapele go bea tše di latelago mo go tšhupamabaka ge ditiragalo
• Bea matšatši a • Bea matšatši a di tšwelela
matswalo,meletlo ya matswalo,meletlo ya
sedumedi, matšatši a sedumedi, matšatši a • matšatši a matswalo;
MMETSE MPHATO WA 1-3
boikhutšo a bohle,ditiragalo boikhutšo a bohle,ditiragalo
tša histori le ditiragalo tša tša histori le ditiragalo tša • meletlo ya sedumedi,;
sekolo mo go tšhupamabaka sekolo mo go tšhupamabaka • ditiragalo tša histori;
• Bolela nako ya diiri tše 12 ka • Bolela nako ya diiri tše 12 ka • ditiragalo tša sekolo;le;
- diiri • diiri • matšatši a maikhutšo a bohle.
- seripagare sa iri • seripagare sa iri Tšwelapele go botšiša barutwana go bolela nako ka mehla ka dikgaokgao letšatši le lengwe le
- kotara ya iri • kotara ya iri le lengwe
- metsotso • metsotso - ka diiri le metsotso mo go dišupanako tša digitale; le
Mo go dišupanako tša Mo go dišupanako tša - ka diiri, diripagare tša diiri le dikotara tša diiri ka go šomiša dišupanako tša manakana
manakana le tša digitale manakana le tša digitale le Mohlala, barutwana ba ka laelwa go bolela nako ye sekolo se thomago ka yona, ka nako ya
le didirišwa tša digitale tše didirišwa tša digitale tše dingwe go ikhutša le nako ya gae go ba ge ba tloga thutišong ye nngwe go ya go ye nngwe Kgetha
dingwe tše di bontšhago nako, tše di bontšhago nako, mohlala, dinako moo nako e bontšhago iri thwii goba seripagare sa iri goba kotara ya iri. Go bohlokwa
mohlala, dillathekeng (diselula) Dillathekeng (dillathekeng) go ba le sešupanako se segolo seo se bontšhitšwego ka phapošing, gore barutwana ba ka
Bala botelele bja nako le go Bala botelele bja nako le go lebelela go sona.Barutwana ba ka dira dimotlolo tša dišupanako. O ka ba laela go bontšha
feta ga nako feta ga nako dinako tša go fapana le go akaretša dipalelo, mohlala, “Mpontšhe iri ya 10. kotara pele ga iri ya
10 ke nako mang?”
Šomiša ditšhupamabaka go Šomiša ditšhupamabaka go
bala le go hlaloša botelele bala le go hlaloša botelele bja Nakong ya mošomo wa go ikemela barutwana ba tšwelapele go dira mošomo wo o tswalanago
bja nako ka matšatši goba nako ka matšatši goba dikgwedi le go bolela nako
dikgwedi go akaretša go akaretša - ka diiri, diripagare tša diiri le dikotara tša diiri ka go šomiša dišupanako tša manakana
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• phetolo gare ga matšatši le • phetolo gare ga matšatši le - ka diiri le metsotso mo go dišupanako tša digitale; le
dibeke dibeke
Barutwana ba ka dira dipalelo ka dibeke goba matšatši ge di filwele e tšhupalebaka goba
• phetolo gare ga dibeke le • phetolo gare ga matšatši le karolo ya tšhupalebaka, mohlala, go hwetša matšatšikgwedi le go bala diphapano le nako.
dikgwedi dibeke
Go bala nako ya sešupanako sa manakana ka metsotso
Šomiša dišupanako go
bala botelele bja nako ka Tšea dithutišo tše 2 o nepišitše mo go go tiišetša barutwana mo go mabokgoni a go bala nako
diiri,diripagare tša diiri le ya sešupanako sa manakana ka metsotso. Lebeleba dintlha tše bohlwakwa tša Kotara ya 3
dikotara tša diiri
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS MAFELELONG A NEPIŠO YA Kotara YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
4.2 Go ela ka semmušo Mehuta ka moka ya go ela botelele ye e ngwadilwego mo kholomong ka thoko e ka
Botelele tlwaetšwa mo nakong ya mošomo wa go ikemela. Mošomo ka moka o swanetše go
• Akanya,ela, bapetša
rekhotwa.
beakanya le go rekhota
botelele ka go somiša
dikelo tše e sego tša
motheo, mohlala, go
ela ka diatla, dikgato,
botelele bja phensele le
dibaledi, bj.bj.
• Hlatholla botelelele bja
dilo ka go bala le go
bolela gore botelele
bja diyuniti tše di sego
tša semmušo ke bjo
bokaakang
• Šomiša polelo go
bolela ka ga papetšo
ya mohlala, teletšana,
kopananyana,
bopharanyana
Go tsebatša go ela gwa
semmušo
• Akanya, ela, bapetša
beakanya le go rekhota
botelele ka go šomiša
dimetara (eka ba rula ya
go metara goba manti a
botelele) bjalo ka yuniti
ya motheo ya botelele
• Akanya le go ela botelele
ka disentimetara ka go
šomiša rula
Ga go phetolelo
magareng ga dimetara
525 le disentimetara ye e
nyakegago
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
526 METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO YA Kotara YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
4.3 Go ela go go sego gwa Go tsebatša go ela gwa Go teefatša mošomo wo o dirilwego ka ga boima mo ngwageng, barutwana ba Thutišo e 1
Boima semmušo semmušo swanetše go dira mešomo mo ba
• Akanya, ela, bapetša, Barutwana ba dira mešomo • Bala diswantšho tše di ba dumelelago go bapetša boima bja dilo tše di
ela le go rekhota boima ya go ngwalwa go teefatša bontšhitšwego mo go tekanyetšo ya kelo;
ka go šomiša dikelo tše di latelago, go akaretša
• Bala diswantšho tše di ba dumelelago go bolela boima bja dilo tše di lego mo go
tše di sego tša motheo go bala diswantšho tša
tekanyetšo ya kelo ka diyuniti tša kelo tše di sego tša semmušo;
le tekanyetšo ya go
• Ditšweletšwa ka boima
ela, mohlala, diploko, • bapetša, beakanya le go rekhota dikutullo tša
bjo bo ngwadilwego mo
ditena,bj.bj.
MMETSE MPHATO WA 1-3
go tšona - diswantšho tša dikrosari ka boima bjo bo laeditšwego ka dikhilokramo; le
• Šomiša polelo go
• Diswantšho tša boima mo - diswantšho tša dikrosari ka boima bjo bo laeditšwego ka dikramo; le
bolela ka papetšo,
go sekala sa phapoši ya
mohlala,bofefo, boima, • go bala diswantšho tša dikala tša phapoši ya bohlapelo moo boima bo
bohlapelo moo nalete e
bofefšana,boimanyana bontšhitšwego go dikhilokramo ya botlalo ya kgauswi
šupago mothalo wa go ela
Go tsebatša go ela gwa wo o nomorilwego Lebalela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 2.
semmušo
Go ela mothamo bjalo ka kamano ya go rarolla marara le dipalelo
• Bapetša, beakanya le
go rekkota boima bja Nakong ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka
dilo tša kgwebo tše rarolla marara ao a šomišago kamano ya
di phuthetšego tšeo • kelo ya boima ye e sego ya semmušo;
di nago le boima bjo
bo laeditšwego ka • boima ka dikhilokramo; le
dikhilokramo, mohlala, • boima ka kramo.
dikhilokramo tše2 tša
reise le khlikramo e 1 ya Hlokomela tlhahlamano ya dinomoro ye e lebanego le kotara, gotee le mehuta ya
flouru goba ka dikramo, marara a kotara yeo.
mohlala, dikramo tše 500
tša letswai
• Ela boima bja bona
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ka dikhilokramo ka
go šomiša sekala sa
phapoši ya bohlapelo
Ga go phetolelo magareng
ga kramo le dikhilokramo
ye e nyakegago
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS MAFELELONG A NEPIŠO YA Kotara YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
4.4 Go ela go go sego gwa Tsebatša go ela ka Nakong ya mošomo wa go ikemela barutwana ba swanetše go tšwelapele go Thutišo ye 1
Mothamo/ semmušo semmušo
• Akanya le go ela, bapetša, beakanya le go rekhota mothamo wa ditshelo goba
Bolumo • Akanya le go ela, Barutwana ba dira mešomo bolumo ka ditshelong ka go šomiša dikelo tše di sego tša lekanetšwa;
bapetša le go beakanya ya go ngwalwa go teefatša
• Bapetša le go beakanya mothamo wa mabotlelo a mehutahuta le aethemo tša
mothamo wa ditshelo tše di latelago, go akaretša
krosari mo bolumo e laeditšwego mo sephuthelwaneng; le
(k.g.r. bokaalo bjo go bala diswantšho
setshelo se ka bo • šomiša mabotlelo a litara e 1 goba dijeke tša litara e 1 go akanya le go ela,
• ditšweletšwa ka
swarago ge se tladitšwe) bapetša le go rekhota mothamo wa ditshelo goba bolumo kadilitara ka gare ga
mothamo wa tšona wo o
ka go šomiša dikelo tše ditshelo.
ngwadilwego mo go tšona
di sego tša lekanetšwa,
go go kgona go beakanya Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 3
mohlala, malepola le
ka tatelano
dikomiki Barutwana ba swanetše go fiwa mešomo ya go ngwalwa go teefatša tše di latelago,
• Diswantšho tša dijeke go akaretša go bala diswantšho tša
• Hlaloša mothamo wa
moo bolumo e kgauswi
ditshelo ka go bala • ditšweletšwa ka mothamo wa tšona wo o ngwadilwego mo go tšona go go kgona
le litara e tee ye e
le go bolela gore go beakanya ka tatelano, le
nomorilwego goba dilitara
diyuniti tše e sego tša
tše 2 tša mothalo wa go • Diswantšho tša jeke moo bolumo e kgauswi le litara e tee ye e nomorilwego goba
semmušo ke tše kae
ela goba seripagare sa dilitara tše 2 tša mothalo wa go ela
tše di tlatšago setshelo,
dilitara goba kotara ya
mohlala,lebotlelo le na Tebelelo ke gore barutwana ba balele go nomoro ya kgauswi ya mothalo wa go
litara
le mothamo wa dikomiki ela. Nyakile/kgauswi le.Ba hlaloša bolumo ya bona bjalo ka nyakile go/kgauswi ga/
tše nne • Diswantšho tša jeke moo batametše go/go feta ganyane/ntši le nnyane/ go swana le nomoro (dilitara) ye ba e
bolumo e kgauswi le balago ya jeke.
dimilitara tša mothalo wa
go ela Go ela mothamo bjalo ka kamano ya go rarolla marara le dipalelo
Tebelelo ke gore barutwana Nakong ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka
ba balele go nomoro ya rarolla marara ao a šomišago kamano ya
kgauswi ya mothalo wa • kelo ye e sego ya semmušo ya mothamo/bolumo, mohlala, Gogo o šomiša
go ela Ba hlaloša bolumo dikomiki tše 2 tša maswi go dira phuding. Ge a pedifatša motswaka, o tla hloka
ya bona bjalo ka nyakile maswi a kakaang?
go/kgauswi ga/batametše
go/go feta ganyane/ntši • dilitara
le nnyane/ go swana le • dimililitara
nomoro (dilitara) ye ba e
balago ya jeke. Hlokomela molokolokowa dinomoro wo o lebanego le kotara, gotee le mehuta ya
marara
Ga go phetolelo magareng
ga dimilitara le dilitara ye e
527 nyakega
MMETSE MPHATO WA 1-3
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
528 METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A NEPIŠO YA Kotara YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
4.4 Go tsebatša go ela ka Nakong ya mošomo wa go ikemela barutwana ba swanetše go tšwelapele go Thutišo ye 1
Mothamo/ semmušo
• Akanya le go ela, bapetša, beakanya le go rekhota mothamo wa ditshelo goba
Bolumo • Akanya,ela bapetša, bolumo ka ditshelong ka go šomiša dikelo tše di sego tša lekanetšwa;
beakanya le go rekhota
• Bapetša le go beakanya mothamo wa mabotlelo a mehutahuta le aethemo tša
mothamo wa dilo ka go
krosari mo bolumo e laeditšwego mo sephuthelwaneng; le
ela ka dilitara, seripagare
sa dilitara, le dikotara tša • šomiša mabotlelo a litara e 1 goba dijeke tša litara e 1 go akanya le go ela,
dilitara bapetša le go rekhota mothamo wa ditshelo goba bolumo kadilitara ka gare ga
ditshelo.
MMETSE MPHATO WA 1-3
• Bapetša le go rekhota
mothamo wa dilo tše Lebelela dintlha tše bohlokwa tša Kotara ya 3
di phuthetšwego tša
Barutwana ba swanetše go fiwa mešomo ya go ngwalwa go teefatša tše di latelago,
kgwebo wo mothamo wa
go akaretša go bala diswantšho tša
tšona o laeditšwego ka
dilitara, mohlala, dilitara • ditšweletšwa ka mothamo wa tšona wo o ngwadilwego mo go tšona go go kgona
tše 2 tša maswi, litira go beakanya ka tatelano, le
ya senotšhididi,dilitara
tše 5 tša pente goba ka • Diswantšho tša jeke moo bolumo e kgauswi le litara e tee ye e nomorilwego goba
dilimilimetara, mohlala, dilitara tše 2 tša mothalo wa go ela
dimililitara tše 500 tša Tebelelo ke gore barutwana ba balele go nomoro ya kgauswi ya mothalo wa go
maswi, dimilimetara ela. Nyakile/kgauswi le.Ba hlaloša bolumo ya bona bjalo ka nyakile go/kgauswi ga/
tše 340 tša senotšididi batametše go/go feta ganyane/ntši le nnyane/ go swana le nomoro (dilitara) ye ba e
dimililitara tše 750 tša oli balago ya jeke.
• Tseba gore komiki ye Go ela mothamo bjalo ka kamano ya go rarolla marara le dipalelo
e lekaneditšwego ke
dimilitara tše 250 Nakong ye e abetšwego Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano barutwana ba ka
rarolla marara ao a šomišago kamano ya
• Tseba gore lelepola la
tee ke dimilimetara tše 5 • kelo ye e sego ya semmušo ya mothamo/bolumo, mohlala, Gogo o šomiša
dikomiki tše 2 tša maswi go dira phuding. Ge a pedifatša motswaka, o tla hloka
Ga go phetolelo magareng maswi a kakaang?
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
ga dimilitara le dilitara tše
di nyakegago • dilitara
• dimililitara
Hlokomela molokolokowa dinomoro wo o lebanego le kotara, gotee le mehuta ya
marara
DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI DIKGOPOLO LE YA NAKO
MABOKGONI TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
METHALOHLAHLI YA GO RUTA
CAPS MAFELELONG A NEPIŠO YA Kotara YA 4 iri ye le metsotso
NGWAGA ye 24)
4.5 Modikologo Area Barutwana ba tsebatšwa ka go ela sekgoba la mathomo ka go Mphato wa 3. Mo Dithutišo tše 2
Modikologo go Mphato wa 3 le ka go Sehlopha sa Gare ka moka area e elwa ka mokgwa wo o
• Nyakišiša bokgole go Nyakišiša area ka go
le area sego wa semmušo fela.
dikologa dibopego šomiša go taela
tša Mahlakorepedi le Barutwana ba hwetša gore ke dibopego goba dilo tše kae tše di tlatšago sekgoba.
mahlakoretharo ka go Ba pakolla dibopego goba dilo ntle le go tlogela dikgoba gare ga dibopego le dilo. Ba
šomiša lenti bala gore ke dibopego tše kae tše di ka tlatšago bokagodimo. Mohlala, barutwana
ba ka pakolla dikwere goba dikhutlonnethwii mo letlakaleng; ba bala gore ke dikwere
Area
tše kae tše di dirago letlakala. Barutwana ba swanetše go bolela area ya letlakala
• Nyakišiša area ka go mabapi le sebopego,mohlala,letlakala la ka le na le area ya dikhutlonnethwii tše16
šomiša go taela
Go na le kgone ya gore dibopego di ka se khupetše pampiri ka moka, bjalo ka ge go
bontšhitšwe ka mo fase.
Barutwana ba swanetše go bolela bogolo bja letlakala ka go hlokomela,mohlala,,
letlakala la ka le na le dikhutlonnethwii tsa go feta 18 fela tše nnyane go
dikutlonnethwii tše 28
Barutwana ba thaela area ya go swana ka dibopego tša go fapana le dibopego tša
go swana tša bogolo bja go fapana. Se se dumelela barutwana go bona gore
• ge dibopego se le tše nyane, bontši bja dibopego bo tla kgona go tsena mo go
bokagodimo, le
• sebopego se o se kgethago se tla huetša karabo ya palo ye e e hwetšago.
Barutwana ga se ba lebelelwe go bala diarea ka go bala dikwere mo go kriti ya
sekwere; se ba tla se dira ka go Sehlopha sa Gare.
529 MMETSE MPHATO WA 1-3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 4
5. TSHOMIŠO YA DATA
530
DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE KABO
MABOKGONI MABOKGONI YA NAKO
TLHATHOLLO YA TŠE DINGWETŠA DINTLHA TŠE BOHLOKWA GOBA
DIRERWA DINYAKWA TŠA (Dithutišong tša
NEPIŠO YA KOTARA METHALOHLAHLI YA GO RUTA
MAFELELONG A iri ye le metsotso
NGWAGA YA 4 ye 24)
5.4 Kgoboketša le go
rulaganya data
Kgoboketša
le go • Kgoboketša data ka ga
rulaganya phapoši goba sekolo
data go araba dipotšišo tše
di botšišitšwego ke
MMETSE MPHATO WA 1-3
morutiši
• Rulaganya data ye e
filwego ke morutiši goba
puku
• Go rulaganya data ka go
- mananeo
- ditali
- ditafola
5.5 Go emela data
Kemelo ya Go emela data ka go
data
• diswantšho
• dikerafo tša
5.6 Go sekaseka le go Sekaseka data go tšwa go Mo kgatong ye ya ngwaga, barutwana ba swanetše go ba ba tsebišitšwe go dibopego Thutišo e 1
hlatholla data dikemedi tše di filwego . tša data tšeo di nyakegago go Mphato wa 3 (mananeo, ditafola, diswantšho le
Go sekaseka
dikerafo tša para) . Go šišintšwe gore ka go Kotara ya 4 barutwana ba nepiša mo go
le go Araba dipotšišo ka ga data
sekaseka data. E fa barutwana data go e sekaseka mo go bonnyane bja
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
hlatholla ye e hlagišitšwego ka
data • kerafo ya para; le
• diswantšho
• tafola e tee .
• dikerafo tša para
Barutwana ba swanetše go araba dipotšišo tše o di botšišago ka kerafo le tafola;
lebelela kotara ya 1 mabapi le mehuta ya dipotšišo.
MMETSE MPHATO WA 1-3
KAROLO YA 4: KELO
4.1 MATSENO
Kelo ke tshepetšotšweledi ye e beakantšwego ya go hlaola, go kgoboketša le go hlatholla tshedimošo mabapi le
ditiro tša baithuti, ka go šomiša mehuta ya kelo. E akaretša magato a mane:
• Go tšweletša le go kgoboketša bohlatse bja phihlelelo
• Go lekanyetša bohlatse bjo.
• Go rekhota dikhwetšo le
• Go šomiša tshedimošo ye go kwešiša le go thuša tšwelopele ya barutwana mabapi le go kaonafatša tshepetšo
ya go ithuta le go ruta.
Kelo e swanetše go ba ye e sego ya semmušo (kelo ya go ithuta) le kelo ya semmušo. (kelo ya go lokišetša
barutwana go ithuta) tšona dikelo tše ka bobedi barutwana ba swanetše go hwetša pego ya dipoelo ya ka mehla go
oketša maitemogelo a go ithuta.
Mo go Sehlopa sa fase, dithekniki tše bohlokwa tša kelo ya semmušo le ye e sego ya semmušo ke temogo ya
morutiši, dipoledišano tša bomolomo, ditiragatšo le kgatišo ya go ngwalwa. Kelo ya Mphato wa R e swanetše go ba
ya bomolomo le ditiragatšo.
4.2 KELO YE E SEGO YA SEMMUŠO GOBA YA LETŠATŠI KA LETŠATŠI
Kelo ya go ithuta ke tšhepetšo tšweledi ya go kgoboketša tshedimošo ka phihlelelo ya morutwana. Kelo ye e bitšwa
kelo ye e sego ya semmušo. Ke tebelelo ya tšwelopele ya morutwana tšatši ka tšatši. Se se dirwa ka ditemogo,
dipoledišano, ditiragatšo, tsenelelano ye e sego ya semmušo ya ka phapošing, bj, bj. Ga se ya swanelwa go bonwa
bjalo ka mešongwana yeo e sa amanego le mešongwana ya go ithuta ya ka phapošing. Kelo yeo e sego ya semmušo
e kgontšha morutiši go lebelela tšwelopele ya morutwana le go tšea diphetho mabapi le thuto ya barutwana. Kelo
yeo e sego ya semmušo e šomišwa:
• Go fa barutwana pego ya dipoelo
• Go hlahla peakanyo ya go ruta
Mabakeng a mangwe morutiši a ka ba le lenaneotshwaiwa goba šetule ya temogo bjalo ka tsela ya go rekhota
tšwelopele ya barutwana. Mabakeng a mangwe barutwana goba morutiši a ka swaya mošomo. Le ge go le bjale,
kelo yeo e sego ya semmušo ga e be karolo ya rekhoto ya semmušo ya barutwana. Dipoelo tša mešongwana ya kelo
yeo e sego ya semmušo ya letšatši ka letšatši ga di šomišetšwe morero wa go hlatloša le wa setifikeiti.
4.3 KELO YA SEMMUŠO
Mešomo ka moka ya kelo yeo e bopago lenaneo la kelo ya semmušo la ngwaga le tšewa bjalo ka kelo ya semmušo.
Mešomo ya kelo ya semmušo e a swaiwa le go rekhota semmušo ke morutiši ka morero wa go hlatloša le wa
setifikeiti. Kelo ya semmušo e fa morutiši tsela ya peakanyo ya go lekola ka moo tšwelopele ya barutwana mo
mphatong le mo thutong ye itšeng.
CAPS 531
MMETSE MPHATO WA 1-3
Morutiši a ka kgona go lekola barutwana ba lesome fela ka nako e tee, ka fao mešomo ya kelo ya semmušo e tla
direga ka dihlopana tše nnyane gape e ka tšea matšatši a mmalwa go ela phapoši ka moka. Ditlabakelo le didirišwa
ka moka tšeo barutwana ba di šomišago gantši di swanetše go ba gona bjale ka mehleng (dibaledi, ditšhate tša
dinomoro bj, bj)
Dibopego tša kelo tšeo di šomišwago di swanetše go sepelelana le mengwaga le magato a kgolo. Kelo ya semmušo
e swanetše go akaretša mehutahuta ya magato a khoknitifi le bokgoni bja barutwana. Moakanyetšo wa mešomo ye
o swanetše go akaretša diteng tša thuto ka mekgwa ya go fapana.
Dibopego tše fapafapanego tša kelo (tebelelo, bomolomo, tiragatšo le tša go ngwalwa) di swanetše go šomišetšwa
go fa morutwana yo mongwe le yo mongwe sebaka sa go diragatša seo a ka kgonago go se dira. Se ke ka lebaka
la la gore bana ba bangwe ba kgona go bontšha seo ba se kgonago go feta ge go šomišwa mekgwa ye mengwe ya
kelo. Mohlala,
• Barutwana ba bangwe ba ba hwetšago bothata bja go bala ba kgona Mmetse.
• Ba bangwe ba barutwana ba ka ba se na maemong a bokgoni bjo bo nyakegago mo polelong ya go ithuta le
go ruta.
Mešomo ya kelo mo Mmetse e nyaka gore e akaretše mešongwana le mešomo yeo e sego ya ithekga godimo ga
polelo, e sego go bala ka go thekgwa, go bontšhe bokgoni bja nnete bja barutwana.
Le ge go le bjalo, šedi e swanetše go fiwa seo se elwago. Tsebo le mabokgoni a itšeng di ka lekolwa bokaone ka
sebopego se se itšego sa kelo. Mehuta ye e fapanego ya kelo ye maleba le mabokgoni le diteng di bohlokwa go
direrwa tša go fapana go mengwaga ya sehlopa ya go fapana. Go na le mohola go šomiša lenaneotshwaiwa go
ela barutwana mo mephatong ya mathomo. Rubriki e ka šomišetšwa go lekanyetša mabokgoni a go rarolla marara
morutwana
4.4 LENANEO LA KELO YA SEMMUŠO
Dinyakwa tša kelo ya semmušo ya mmetse go mephato ya 1-3 e laeditšwa mo go tafola ya ka fase.
KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 PALOMOKA
Mphato wa 1 2 2 2 1 7
Mphato wa 2 2 2 2 2 8
Mphato wa 3 2 3 3 2 10
Barutiši ba hlohleletšwa go tšweletša kelo ya motheo mo mathomong a kotara. Dipoelo tša barutwana mo go kelo ya
motheo di se dirišwe go šupetša bokgoni bja bona, fela bjalo ka go tšea sephetho sa gore mešongwana ya mathomo
e ka dirwa bjang le go lekola gore ke lehlakore lefe la mošomo leo le hlokago šedi. Barutwana ba tšwelapele ka go
fapana, barutwana ba bangwe ba thoma ka go nanya, fela ka morago ba gatela pele ka lebelo mo go mmetse
Kelo ya semmušo ya Mmetse e akaretša sererwa sa go feta se tee ka go Mmetse. Kelo ya Mešomo mo ngwageng
e swanetše go akaretše Diteng ka moka tša thuto le direrwa, fela ga se dilo ka moka mo go lenaneothuto tšeo di
hlokago go elwa semmušo goba go begwa semmušo. Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano di dira 60% mo go
Mmetse ka go Mphato wa R. Se se hlaloša gore kelo ya semmušo ya kotara yengwe le ye -ngwe le mo ngwageng
ka moka e swanetše go nepiša Dinomoro, Diophareišene le Ditswalano.
Mošomo o mongwe le o mongwe wa semmušo ga wa swanelwa go bonwa bjalo ka tiragalo goba molekwana yo o
emego o nnoši. Dilekanyo tše dingwe di ka elwa ka nako ye tee fela tše dingwe di ka elwa ka dinako tša go fapana.
Mohlala, ge barutwana ba elwa mo go mabokgoni a go bala ka go fofa/taboga, bokgoni bja go dira tše di latelago bo
532 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
ka elwa mo go mo mošogagwe o tee goba tiragalo:
• Feleletša go bala ka tatelano
• Bala le go ngwala seka sa palo
• Bala
Le ge go le bjalo, ge mošongwana wa kelo o na le tharollo ya marara ka go dihlopa/abelana le go ela bokgoni bjago
elamothamo; go na le kgonagalo ye ntši ya gore dikarolwana tše tša mmetse di ka elwa ka dinako tša go fapana le
ka mekgwa ye e fapanego.
4.5 GO REKHOTA LE GO BEGA
Go rekhota ke tshepetšo yeo morutiši a laetšago maemo a bokgoni bjamorutwana mo mošomomng wo itšego. E
šupa tšwelopele ya morutwana go phihlelelo ya tsebo bjalo ka ge e laeditšwe ka gare ga Setatamente sa Pholisi
ya Lenaneothuto le Kelo. Direkhoto tša bokgoni bja morutwana di swanetše go fa bohlatse bja kgolo ya tsebo ya
morutwanaka gare ga mphato wa le gore o itokišeditše go hlatlošetšwa mphato wang ye latelago. Direkhota tša
bokgoni bja barutwana di swanetše go šomišetšwa go kgonthišiša tšwelopele ye e dirilwego ke barutiši le barutwana
ka mo go tshepetšo ya go ruta le go ithuta.
Go bega ke tshepetšo ya go tsebatša bokgoni bja morutwana go barutwana, batswadi, dikolo, le batšeakarolo
ba bangwe. Bokgoni bja morutwana bo ka begwa ka mekgwa ya go fapafapana. Se se akaretša dikarata tša go
bega, dikopano tša batswadi, matšatši a ketelo ya dikolo, dikhonferense tša motswadi-morutiši, go letša megala,
mangwalo, mangwalo a ditaba tša ka phapošing goba tša sekolong, bj. bj. Barutiši ba mephato ka moka ba bega
dithuto ka diphesente. Dikgato tša diphihlelelo tša go fapana le dipersente tša go swanelana le tšona di laeditšwe
mo tafoleng ya ka fase.
DIKHOUTU LE DIPHESENTE TŠA REKHOTA LE GO BEA
KHOUTU YA TEKANETŠO DIHLALOŠI TŠA BOKGONI PHESENTE
7 Bokgoni bjo bo botse kudukudu 80 – 100
6 Bokgoni bjo botse kudu 70 – 79
5 Bokgoni bjo bo kgotsofatšago 60 – 69
4 Bokgoni bjo bo lekanego 50 – 59
3 Bokgoni amogelega 40 – 49
2 Bokgoni bja go išega 30 – 39
1 Hlolegile 0 - 29
4.6 MOTEREIŠENE WA KELO
Motereišene ke tshepetšo yeo e kgonthišišago gore mešomo ya kelo ke ya go hloka bosodi, ya kgonthe le botshephegi.
Motereišene o swanetše go dirwa maemong a dikolo, dilete, profense le boditšhaba. Motereišeneo dirwe ka botlalo
gape ka mokgwa wa maleba go tiišetša boleng bja kelo ya dithuto ka moka.
CAPS 533
MMETSE MPHATO WA 1-3
4.7 KAKARETŠO
Tokomane ye e swanetše go balwa le tše di latelago:
Tokomane ye e swanetše go balwa le tše di latelago:
4.7.1 National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum Statement
Grades R-12; and
4.7.2 National Protocol for Assessment Grades R-12.
4.8 Mehlala ya Mešomo ya Kelo ya Mephato ya 1 go fihla go 3
Mehlala ya mananeotshwaiwa e filwe ka mo fase. Maikemišetšo ke go thuša barutiši go beakanya le go dira kelo ya
semmušo ka mokgwa wo o tšwelago pele.
Mehlala ya didirišwa tša kelo: Tšhomišo ya lenaneotshwao go lekanyetša kelo
MPHATO WA1
Lenaneotshwao la go lebeledišiša mothamo/bolumo
Diteng tša
Sererwa Selekanyo ü gobaû Tshwayotshwayo:
thuto
Bapetša le go beakanya ka
tatelano kelo ya seela (bolumo)
ka gare ga ditšhelo tše pedi tšeo
di beilwego kgaufsi le kgaufsi.
Bapetša bolumo ya ditšhelo tše
pedi goba go feta ka go tšhela
Mothamo/bolumo
ka gare ga setšhelo sa boraro.
Rekhota mothamo wa ditšhelo
Kelo ka go šomiša kelo ya go se
lekanetšwe, mohlala, mahwana
le dikomiki.
Araba dipotšišo tša gore ke sefe
setšhelo sa go swara go fetiša.
Šomiša polelo go bapetša,
mohlala, go feta, nnyane go,
tletše, tša go hloka selo.
MPHATO WA1 KOTARA 4: KELO 1
Lenaneotshwao la go lebeledišiša boima
Diteng tša Sererwa Selekanyo ü gobaû Tshwayatshwayo
thuto
Beakanya le go bapetša boima ba
dilo tše tharo goba go feta, ka go
bea dilo ka dipedi sekaleng go fihla
dilo ka moka di kgona go beakany-
wa ka tatelano.
Bontšha motšo ge o ngwala boima,
Kelo Boima mohlala, puku e na le boima ba go
lekana le ba dimmabole tše 34.
Šomiša polelo go bapetša, mohla-
la, bofefo, boima, bofefonyana,
boimanyana.
Bokgoni ba go rekhota kelo.
534 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Šomiša ruburiki go ela tharollo ya palorara.
Tharollo ya palorara e ka elwa ka ruburiki.
Ke tsela efe e kaone ya go rarolla dipalorara.
• Diphetogo tša barutwana ge ba thoma go kwešiša temogopalo le go šomiša botsebi; gape
• ba itshepile mehuta ya dinomoro le tlholego ya palorara.
Ruburiki ya palorara go Mphato wa1
Ga a tsebe gore a thome kae goba o dira seo se sa tlego ka tsela. 1
Kwešiša palorara gomme a e thoma eupša a palelwa ke go fetša gabotse. 2-3
Kwešiša palorara gomme o e rarolla ka dithalwa (maswao) goba dibaledi. Kgona go hlaloša. O
4-5
dira diphošonyana tše nnyane.
Feleletša palorara gabotse. O kgona go itlhaloša le go hlaloša tša ba bangwe gabotse. 6-7
Ruburiki ya palorara go Mphato wa2
Ga a tsebe gore a thome kae goba o dira seo se sa tlego ka tsela. 1
Kwešiša palorara gomme a e thoma eupša a palelwa ke go fetša gabotse goba
2-3
Kwešiša palorara gomme a šomiša dithalwa (maswao) go e rarolla goba dibaledi. *
Kwešiša palorara gomme o e rarolla ka dinomoro, eupša o dira diphošonyana tše nnyane.o
4-5
kgona go hlaloša.
O kgona go rarolla palorara ka botlalo ka bokgoni ba dipalo le ditegniki go swana le go aroganya
le go hlakantšha dinomoro gape, pedifatša, arolagare, mothalopalo, bj.bj. O kgona go itlhaloša le 6-7
go hlaloša tša ba bangwe ka bokgoni.
* Mehuta ya dinomoro tšeo barutwana ba Mphato wa2 dišomago di bothata go šongwa ka go thala diswantšho
le go dibala.Tsebo Barutwana ba swanetše go kwešiša dinomoro gabotse gore ba tle ba kgone go di šomiša go
rarolla dipalorara le go bala.
Ruburiki ya palorara go Mphato wa 3
Ga a tsebe gore a thome kae goba o dira seo se sa tlego ka tsela. 1
Kwešiša palorara gomme a e thoma eupša a palelwa ke go fetša gabotse, goba o šomiša mas-
2-3
wao (dithalwa) goba dibaledi.
Kwešiša dipalorara gomme orarolla ka dinomoro. O kgona go hlaloša. 4-5
O kgona go rarolla palorara ka botlalo ka bokgoni ba dipalo le ditegniki go swana le go aroganya
le go hlakantšha dinomoro gape, pedifatša, batametša le go bušetša, methalopalo, bj.bj. gabo- 6-7
tse. O kgona go itlhaloša le go hlaloša tša ba bangwe ka bokgoni.
Mohlala wa go šomiša ruburiki go dipalorara tše rarollotšwegoke barutwana ba Mphato wa1 – 3.
Mpša e na le maoto a 4. Dimpša tše 12 di na le maoto a
makae?
Mphato wa1: Tekanyo 1.
Morutwana ga a kwešiši palorara, o šomiša mekgwa yeo e
sa swanelago.
CAPS 535
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa1: Tekanyo 4
Morutwana o kwešišitše palorara, gomme o e rarollotše ka
mokgwa wa tshwanelo wa Mphato wa1 le go hlaloša palor-
ara.
Mphato wa2: Tekanyo 2
Morutwana o kwešišitše le go rarolla palorara. Efela, morut-
wana wa Mphato wa2 o swanetše go šomiša dinomoro le
maswao a ditirišo go hlakantšha leboelela (goba go atiša, go
ya le ka nako ya ngwaga).
Molemi o bjala dihlare methaladi e 6 ka dihlare tše 13
mothalading o tee. O bjetše dihlare tše kae methalading
ka moka e hlakane?
Morutwana wa Mphato wa2, Tekanyo 4
Morutwana o kwešišitše palorara a e rarolla, ka tšhomišo ya
dinomoro le maswao ao a swanetšego Mphato wa2.
Morutwana wa Mphato wa3: Tekanyo 3
Barutwana ba kwešiša palorara ebile ba e rarollotše ka go
lekanela.efela, ba ka se hwetše tlotlo e kgolo ka ge bas a
hlagiša dithekniki le tshepetšo yeo e lego gona go Mphato
wa3, ka gore,go atiša re šomiša go arogana ka bogare le go
hlakantšha dinomoro gape: el ehloko go ya fase.
Morutwana wa Mphato wa3: Tekanyo 4
Šomiša dinomoro le maswao ao a swanetšego go rarolla
dipalorara le dithekniki tšeo di swanetšego tša go swana le
go aroganya ka bogare le go hlakantšha dinomoro. O kgona
go itlhaloša le go hlaloša tša ba bangwe ka bokgoni.
Gino o na le dimamatletši tše 258 gomme Josieo na le
tše 384. Ba na le dimamatletši tše kae ge di feleletši.
536 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa3: Tekanyo 4
Šomiša dinomoro le maswao ao a swanetšego go rarolla
dipalorara le dithegniki tšeo di swanetšego tša go swana le
go aroganya ka bogare le go hlakantšha dinomoro gape,
pedifatša, batametša le go bušetša, methalopalo, bj.bj.
gabotse. O kgona go itlhaloša le go hlaloša tša ba bangwe
ka bokgoni.
Ke eng seripagare sa 237?
Mphato wa3: Tekanyo 4
Šomiša dinomoro le maswao ao a swanetšego go rarolla
dipalorara le dithegniki tšeo di swanetšego tša go swana le
go aroganya ka bogare le go hlakantšha dinomoro gape,
pedifatša, batametša le go bušetša, methalopalo, bj.bj.
gabotse. O kgona go itlhaloša le go hlaloša tša ba bangwe
ka bokgoni.
Mphato wa 1:
KOTARA YA 1 Mohlala wa tekanyo ya mošomo wa motheo
Mohuta wa
Selekanyo P gobaû Tshwayotshwayo
mošongwana
Bomolomo Na, morutwana o kgona go :
• bala dilo go fihla go 10?
• Bolela gore ke dilo dife tše nnyanenyane/
kgolwane?
• Bala dikapalo go fihla go 5?
Tiragatšo Morutwana o kgona go
• go bea dilo ka tatelano?
• Ngwalolla patrone?
• Bea dilo pele ga/morago ga?
• Bea dilo morago ga gagwe/pele ga?
• Beakanya dilo go ya ka hlaolo e itšeng e tee?
• Šomana le palorara go hwetša ttharollo?
CAPS 537
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa1
Kotara ya 1: Mohlala wa kelo
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Bala go tšwa go dilo tše10 ka botshephegi, a bolela maina ka tatelano.
diophafeišene le
tswalano Ngwala le go bala dikapalo go tloga go 1 go ya go 5.
Bea dinomoro tše 1 -5 ka tatelano go tloga goye nnyane go fihla go ye kgolo.
Ngwala bogolo ba dinomoro ka mantšu: pele ga, morago ga, magareng ga.
Rarolla dipalorara Rarola dipalorara tša mantšu ka kamano ya go hlakantšha, gontšha ka dikarabo
tša go fihla go 5 ka go šomiša ditlabakelo goba dithalwa le go hlaloša tharollo ya
dipalorara
Rarolla dipalorara tša go ba le karogano ya go lekana le go kgobokantšha
dipalotlalo tša go fihla go 5 tša dikarabo tša go ba le mašaledi.
ka go šomiša ditlabakelo goba dithalwa
Hlaloša tharollo
Dipalelo Hlakantšha go fihla go 5
Ka go šomiša ditlabakelo goba dithalwa
Ntšha go tloga nomorong ye nngwe le ye nngwe ya 5 goba ye nnyane go.
Ka go šomiša ditlabakelo goba dithalwa
Dipatrone, Patronepalo Feleletša tatelano ya dinomoro ge a bala ka botee go fihla go 10, mohlala,
difankšene le
1, 2, 3, 4, __, __, __, __, 9, 10
altšebra
Sekgoba le Seemo Šala ditaelo morago go beakanya dilo tšeo ditswalanago, mohlala,
sebopego lokela phensele ka gare ga lepokisi, bea phensele ka thoko ga lepokisi
(tšeometri) letsogong la go ja.
Mahlakoretharo Lemoga le go bitša maina a:
• Dibopego tša dikgwele(nkgokolo)
• Dibopego tša mapokisi (prisima)
Kelo Nako Hlaloša ka mantšu ge se sengwe se diregile, mesong, mathapama,
bošego, masa, morago ga nako.
Botelele Kelo ya botelele, bophara goba bogodimo ka tšhomišo yeo e sego ya semmušo.
Bolela kelo ka metšo yeo e sego ya tlwaelo.
Boima Go ela le go bapetša boima ba dilo tše tharo goba go feta a šomiša sekala sa
go lekanetša kelong yeo e sego ya semmušo. Beakanya dilo go ya ka boima.
Hlaloša peakanyo a šomiša bofefo, boima, boimaima.
Tšhomišo ya Beakanya dilo tšeo Kgoboketsa le go hlaola dilo tša go šoma ka mehla go ya ka selekano seo a
data dikgobokeditšwego filwego ke morutiši.
Thala seswantšho sa dilo tšeo dihlaotšwego goba
Hlaloša dilo tšeo di hlaotšwego.
538 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa1 Kotara ya 2: Kelo 1
DITENG TŠA THUTO SERERWA SELEKANYO
Dinomoro, diophareišene Temogopalo Bala dilo tše 20 ka botshephegi, a bolela maina ka tatelano.
le ditswalano
Laetša gore ke efe ya dihlopha tše pedi tšeo dikgobokeditšwego yeo e lego
entši goba e nnyane ge ka moka ga tšona di le tše 10 go ya fase.
Bala dikapalo go tloga go morago go 30
Ngwala dikapalo go fihla go 10
Rarolla Rarolla dipalorara tšeo di amanago le go hlakantšha, go ntšha ka dikarabo
dipalorara tša go fihla go 10
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Hlaloša tharollo ya dipalorara
Dipalelo Hlakantšha go fihla go10 ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +
Ntšha go tloga nomorong ye nngwe le ye nngwe go fihla go10 goba fase ga
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya -
Dipatrone, Diophareišene Dipatronepalo Feleletša tatelano ya dinomoro go baling go fihla go 30
le altšebra
• ka botee, mohlala, 20, 21, 22, 23, __, __, __, __, 28; __; 30.
• Ka bohlanong, mohlala, 5, 10, 15, __, __, 30,
Dipatrone tša Ngwalolla le go katološa dipatrone
tšeometiri
• Tšeo di dirilwego ka selo se tee eupša mebala e fetolwa ka mehla goba
• Didirilwe ka dilo tša go swana ka bogolo ba go fetana.
Sekgoba le sebopego Mahlakore- Lemoga le go bolela maina
pedi
(tšeometri) Didiko
Dikwere
Dikhutlotharo
CAPS 539
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa1 Kotara ya 2:Kelo 2
DITENG TŠA
SERERWA TEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Go balela pele le morago magareng ga bo1 le bo50.
diophareišene le
tswalano Go balela pele ka bo5, bo2 lgo fihla go 50.
Ngwala bogolo ba dinomoro ka mantšu: pele ga, morago ga, magareng ga
Bapetša bogolo ba dinomoro go fihla go 10 ka mantšu, mohlala, go feta, nnyane
go, bj.bj.
Šomiša polelo go hlaloša bogolo ba dinomoro: pele ga, morago ga, magareng
ga.
Bea dinomoro go tloga go 1-10 ka tatelano ya bonnyane go ya bogolong.
O kgona go bala dikapalo go fihla go 50
Rarolla Palorara Rarolla dipalorara tša tirišo tšeo di akaretšago go abelana ka go lekana le
hlophantšho ya dipalotlalo go fihla go 10 le dikarabo tša lešaledi ka ye nngwe ya
tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• methalopalo
Hlaloša tharollo
Rarolla Palorara Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlakantšha leboelela
ka dikarabo tsa go fihla go 10 ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Tšhelete Lemoga dikhoine ya Afrika Borwa 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5
Rarolla dipalorara tša tšhelete tšeo di akaretšago palomoka le tšhentšhi go fihla
go R10 le disente tša go fihla go 20c.
Dipalelo O kgona tlhakantšho ya leboelela go fihla go 10 ka tšhomišo ya se sengwe sa
tše dilatelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala lefokopalo a šomiša +
Dipatrone, Patronepalo Feleletša nomorotatelano ya go bala
difankšene le • ka botee go tloga morago go 50, mohlala, 50, 49, 48, __, __, 45, __, __, 42;
altšebra __; 40.
• ka masome go fihla go 50, mohlala,10, 20, 30, __, __,
Kelo Mothamo/Bolumo Akanya, lekanyetša, bapetsa, beakanya le go rekhota mothamo wa ditšhelo ka
go šomiša kelo ya go se lekanyetšwe, mohlala, mahwana le dikomiki
Tšhomišo ya Beakanya dilo tšeo Kgoboketša le go beakanya dilo tša go šoma ka mehla go ya ka selekanyo seo
data dikgobokeditšwego ba filwego ke morutiši.
Thala seswantšho sa dilo tšeo di beakantšwego goba
O hlaloša dilo tšeo di beakantšwego
540 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa1 Kotara ya 3: Kelo ya 1
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Bala dilo tše 40 ka botshephegi, a bolela maina ka tatelano.
diophareišene le
ditswalano Laetša gore ke efe ya dihlopha tše pedi tšeo dikgobokeditšwego yeo e lego entši
goba e nnyane ge ka moka ga tšona di le tše 15 go ya fase.
Bala dikapalo go tloga go morago go 70
Ngwala dikapalo go fihla go 20
Rarollo dipalorara Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlakantšha, go ntšha ka
dikarabo tša go fihla go 15 ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Dipalelo Hlakantšha go fihla go 15 ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Ntšha go tšwa go nomoro ye nngwe le ye nngwe go 15 go ya fase ka go šomisa
tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya -, =
Dipatrone, Patronepalo Feleletša nomorotatelano ya go bala
difankšene le
• ka botee go tloga morago go 60, mohlala, 60, 59, 58, __, __, 54, __, __, 51.
altšebra
• ka bobedi, mohlala,44, 46, 48, __, __, __, 56, __, 60.
Dipatrone tša Ngwalolla, godiša le go hlaloša dipatrone tšeo di dirilwego ka dibopego tšamehuta
tšeometiri ya go fapana, eupša sehlopha sa dilo di boleditšwe ka tsela ya go swana.
Sekgoba le Mahlakoretharo Lemoga le go bitša ka maina
sebopego
• dibopego tša dikgwele (nkgokolo)
(tšeometiri)
• dibopego tša mapokisi (prisima)
Hlaola dilo tša go kgokologa le tša go thedimoga.
CAPS 541
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa1 Kotara 3: Kelo 2
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Go balela pele ka bo10, bo5, bo2 go fihla go 80.
diophareišene le
ditswalano Ngwala bogolo ba dinomoro ka mantšu: pele ga, morago ga, magareng ga
Bapetša bogolo ba dinomoro go fihla go 15 ka mantšu, mohlala, go feta, nnyane
go, bj.bj.
Kgona go pharola dinomoro go tšwa go 11 – 15 go ya go 12 = 10 + 2
Rarolla Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlakantšha, ka dikarabo
dipalorara tša go fihla go 15 ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Rarolla dipalorara tša tlwaetšo tšeo di akaretšago go abagana ka go lekana le go
tlhophantšha ka dipalotlalo tša go fihla go 15 ka dikarabo tša go ba le mašaloedi. ka
go šomisa ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• methalopalo
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Tšhelete Lemoga dikhoine ya Afrika Borwa 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5
Rarolla dipalorara tša tšhelete go akaretša tša palotlalo le tšhentšhi ya R20 le
disente tša 20c.
Dipalelo Hlakantšha leboelela go fihla go 15 ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya go bala
difankšene le
• ka botee morago go tloga go 80 mohlala 80, 79, 78, __, __, __, __, 73, ___; __;
altšebra
70.
• ka bomasome go 80 mohlala 10, 20, 30, __, __,__, __, __,
• ka bohlanomohlala, 5, 10, 15, __, __, 30, __, __.45, __, __, 60, __, __, __, 80
Sekgoba le Go ripagare ka Lemoga le go thala mothalo wa go ripagare ka go swana go mahlakorepedi le
sebopego go swana dibopego tšeo e sego tša tšeometri.
(tšeometiri)
Kelo Botelele Lekanyetša, ela, bapetša, latelanya, gomme o rekhote botelele ka tšhomišo ya
kelo ye e sego ya motheo, mohlala, kelo ya diatla, dikgato, botelele ba diphensele,
dibaledi, bj.bj.
Tšhomišo ya data Data Araba dipotšišo ka ga tshedimošo ya seswantšhothalwa
542 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa1 Kotara ya 4: Kelo ya 1
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Bala dilo tše 50 ka botshephegi, a bolela maina ka tatelano.
diophareišene le
ditswalano Bolela dilo tšepedi tše ba di filwego dikgobokeditšweke efe ya tšona
yeo e lego ye ye ntši goba ye nnyane moo bobedi bo lego ka fase ga
20.
Bala dikapalo go fihla go 80
Rarolla dipalorara Rarolla dipalorara tšeo di amanago le go hlakantšha, go ntšha ka
dikarabo tša go fihla go 20 ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Hlaloša tharollo ya dipalorara
Dipalelo Hlakantšha go fihla go20 ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Ntšha go tloga go nomoro ye nngwe le ye nngwe ya 20 goba ka fase
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya -, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša dinomorotatelanotša go bala
difankšene le
• ka botee, mohlala, morago go tšwa go 80: 80, 79, 78, __, __, __,
altšebra
74, __, __, 71.
• Ka bobedi, mohlala, 64, 66, 68, __, __, __,76; __, 80
Sekgoba le Mahlakorepedi Lemoga le go bolela maina
sebopego
• didiko
(tšeometiri)
• dikhutlotharo
• dikwere
Hlaola dilo tša go kgokologa le tša go thedimoga.
Kelo Boima • Lekanyetša, ela, bapetša, latelanya, gomme o rekhote botelele ka
tšhomišo ya kelo ye e sego ya motheo le sekala sa go lekanetša,
mohlala, dipoloko, ditena, bj.bj.
• Bolela ka go bapetša a šomiša mantšu, mohlala, bofefo, boima,
bofefonyana, boimaima.
CAPS 543
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa1 Kotara 4: Kelo ya 2
DITENG TšA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Balela pele ka bo10, bo5, bo2 go fihla go 100
diophareišene le
ditswalano Ngwala bogolo ba dinomoro ka mantšu: pele ga, morago ga, magareng ga
Bapetša bogolo ba dinomoro go fihla go 20 ka mantšu, mohlala, go feta, nnyane go,
bj.bj.
Bea dinomoro ka tatelano 1 – 20 go tloga go ye nnyane go fihla go ye kgolo.
Kgona go pharola dinomoro go tšwa go 11 – 20 go 10 + botee, mohlala, 14 = 10 + 4
Bala dikapalo go tloga go 100
Ngwala dikapalo go fihla go 20
Rarolla Dipal- Rarolla dipalorara tšeo di amanago le go hlakantšha leboelela ka dikarabo tša go
orara fihla go 20 ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Hlaloša tharollo ya dipalorara
Rarolla dipalorara tša go akaretša go abelana ka go lekana le go hlophantšha ka
dipalotlalo tša go fihla go 20 ka dikarabo tša go akaretša le mašaledi
Ka ye nngwe ya tše di latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• methalopalo
Hlaloša tharollo
Tšhelete Lemoga tšhelete ya Afrika Borwa ya tšhipi 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5
Rarolla dipalorara tša tšhelete tša go akretša dipalotlalo le tšhentšhi go fihla go R20
le disente tša 50c
Dipalelo Hlakantšha leboelela go fihla go 20 ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya go bala
difankšene le
• ka botee go ya morago, mohlala, 99, 98, __, 96, __, __, __, 92, ___; __; 89.
altšebra
• Ka bomasome go fihla go100, mohlala, 10, 20, 30, __, __, __, __, __, 90, __.
• Ka bohlano, mohlala, 20, 25, 30, __, __.45, __, __, 60, __, 70__, __,__, 90
Sekgoba le Boemo Šomiša mantšu a seemo go latela ditšhapetšo go sepelasepela ka phapošing.
sebopego
(tšeometiri) Tswalanya dikgopolo tša go fapana ka ga selo se tee.
Kelo Nako Tseba matšatši a beke.
Tseba dikgwedi tša ngwaga
Tšhomišo ya data Data Araba dipotšišo ka ga data ya seswantšhothalwa
544 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 2 Kotara ya 1: Kelo 1
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Hlopha le go blala dilo go fihla go 100
diophareišene le
ditswalano Bapetša le go bea ka tatelano dipalotlalo go fihla go25
Hlahlamolla dipalomonopedi go fihla go 25 ka go bomasome le botee,
mohlala, 23 = 20 + 3
Bala le go ngwala dikapalo go tloga go 0 go fihla go100
Rarolla Dipalorara Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlakantšha, le
go ntšha ka dikarabo tša go fihla go 20
ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Tšhelete Lemoga tšhelete ya Afrika Borwa ya khoine 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2;
R5 and notes R10, R20, R50
Rarolla dipalorara tša tšhelete tša go akaretša palotlalo le tšhentšhi ya
go fihla go R20 le disente tše 50c
Dipalelo Hlakantšha go fihla go20
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Ntšha go fihla go20
ka ye nngwe ya tše latelago
§ ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša bomorotatelano ya go balela go ya pele le go ya morago
difankšene le
• ka botee go tloga go 0 - 100 mohlala, 99, 98, 97, __, __, __, 93, __,
altšebra
91, 90
• ka bomasome go tloga go 0 – 100 mohlala, 10, 20, 30, __, __, __,
70__, __, 100
• ka bobedi go tloga go 0 – 100 mohlala, 80, 82, 84, __, __, 90, _, __,
__, ___, 100
CAPS 545
MMETSE MPHATO WA 1-3
Sekgoba le Mahlakoretharo Lemoga le go bolela maina
sebopego
• dibopego tša dikgwele (nkgokolo)
(tšeometiri)
• dibopego tša mapokisi (prisima)
Mahlakorepedi Lemoga le go bolella maina
Didiko, dikhutlotharo, dikwere le dikhutlonnethwii.
Kelo Nako Bolela nako sešupa nakong sa manakana ka diiri.
Botelele Lekanyetša, ela, bapetša, latelanya, gomme o rekhote botelele, bo-
phara goba bogodimo ka metara.
Mphato wa 2 Kotara ya 2:Kelo 1
DITENG TŠA THUTO SERERWA SELEKANYO
Dinomoro, Temogopalo Bala diswantšho tša dilo tše kgobokeditšwego go fihla go 150
diophareišene le
ditswalano Bapetša dinomoro go fihla go 50
Bala le go ngwala dinomoro go tloga go 0 – 150
Bala go ya pele le go ya morago ka 10s, 2s, 5s to 150
Rarolla Rarolla dipalorara tša go akaretša go abelana ka go lekana le go hlophantšha
Dipalorara dipalotlalo tša go fihla go 50
ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Dipatrone, difankšene Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya go balela go ya pele lego ya morago
le altšebra
• Ka botee go tloga go 0 - 150 mohlala, 131, 132, 133, __, __, __, 137, __, ___,
___, 141
• Ka bo masome magareng ga 0 le 200 mohlala, 150, 140, 130, __, __, 100,
__, __.70, __, __, 40
• Go bala ka bobedi, mohlala, 150, 148, 146, 144, __, __, 138, __, __, 132.
• Go bala ka bohlano go tloga go 0 – 150, mohlala, 105, 110, 115, __, __, __,
135, __, __, 150
Ngwalolla, godiša le go hlaloša dipatrone tšeo dibopego tša go fapana di
kgomantšhitšwego ka sehlopha, eupša sehlopha seo se boeletšwa ka go
swana.
Kelo Nako Bolela nako sešupa nakong sa manakana ka diiri le seripagare sa iri.
546 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 2 Kotara ya 2: Kelo ya 2
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Balela go ya morago ka 3s, 4s
diophareišene le
ditswalano Rarolla Rarolla le go hlaloša tharollo ya palorara yeo e akaretšago go abelana ka go lekana
Dipalorara go iša go dipalophatlo.
Dipalophatlo Lemoga le go šomiša diripagare, teetharong, dikotara, bohlano kamanong ya
setlwaedi.
Lemoga dipalophatlo ka foromo ya boswantšhi.
Ngwala dipalophatlo ka foromo ya seripagare sa1, teetharong ya1 bj.bj.
Dipalelo Hlakantšha go fihla go50
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Ntšha go fihla go50
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya _, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano magareng ga 0 le 150
difankšene le
• bala ka botee
altšebra
• bala ka bonemohlala, 4, 8, 12 __, __, 24, __, 32, __, __, __, 48
• bala ka boraro, mohlala, 3, 6, 9, __, __,21, __, __,__, 33, 36.
Kelo Boima Lekanyetša, ela, bapetša, latelanya, gomme o rekhote boima ka tšhomišo ya kelo
ye e sego ya motheo le sekala sa go lekanetša, mohlala, dipoloko, ditena, bj.bj.
Beakanya ditšweletšwa tšeo boima ba tšona bo ngwetšwego ka dikhilokramo
CAPS 547
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa2 Kotara 3: Kelo ya 1
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Bala diswantšho tša dilo tšeo dikgobokeditšwego go fihla go 180
diophareišene le
ditswalano Bapetša le go beakanya dinomoro go fihla go 75
Bala le go ngwala dikapalo go fihla go 180
Bala go ya pele le go ya morago ka bo2, bo10, bo5 magareng ga 0 le180
Hlahlamolla dipalomonopedi go fihla go 75 ka bomasome le botee, mohlala, 48 = 40
+8
Rarlolla Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlakantšha le boelela go iša
dipalorara le go atiša go fihla go 40
ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Dipalelo Kgona go atiša dinomoro tše 1-10 ka 5, 4
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• methalopalo
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya x, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya
difankšene le
• go bala go ya pele le go ya morago ka botee magareng ga 0 le 180 mohlala
altšebra
• 180, 170, 160, __, __, 120, __,__ 90,
• go bala ka bobedi, mohlala, 50, 152, 154, __, 156, __, 160, __, __, 166
• go bala ka bohlano go tloga go 0 – 150, mohlala, 120, 125, 130, 135, __, __, __,
155, __, __, 170, __, 180
Sekgoba le Boemo Šomiša mantšu a seemo go latela ditšhupetšo tša go sepelasepela ka phapošing.
sebopego
(tšeometiri)
548 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 2 Kotara 3: Kelo 2
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Bala go ya pele ka bo4, bo3
diophareišene le
ditswalano Rarolla dipalorara Rarolla le go hlaloša tharollo ya dipalorara tša go akaretša go aba-
gana ka go lekana go iša go dipalophatlo.
Dipalophatlo Lemoga le go šomiša diripagare, teetharong, dikotara, bohlano
kamanong ya setlwaedi.
Lemoga dipalophatlo ka foromo ya boswantšhi.
Ngwala dipalophatlo ka foromo ya seripagare sa1, teetharong ya1
bj.bj.
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano magareng ga 0 le180
difankšene le
• go bala ka botee
altšebra
• go bala ka bone, mohlala,104,108, 112 __, __, 124, __, 132, __,
__, __, 148
• go bala ka boraro, mohlala, 103, 106, 109, __, __,121, __, __,__,
133, 136.
Dipatrone tša tšeometri Ngwalolla, godiša le go hlaloša dipatrone tša dibopego tša go swana
di boeletšwago, eupša mohuta wo mongwe le wo mongwewa seb-
opego o oketšega goba fokotšega ka mokgwa wa tlwaelo.
Sekgoba le Boemo Tswalanya dikgopolo tša go fapana tša dilo tša go swana.
sebopego
(tšeometiri) Mahlakorepedi Lemoga le go bolela maina
Didiko, dikhutlotharo, dikwere le dikhutlonnethwii.
Hlaola dilo tša go kgokologa le tša go thedimoga.
Kelo Mothamo/Bolumo Lekanyetša, ela, bapetša, latelanya, gomme o rekhote mothamo
wa ditšhelo ka tšhomišo ya kelo ye e sego ya motheo, mohlala,
mahwana, dikomiki, bj.bj.
Nako Bala nako sešupanakong sa manakana ka diiri, seripagare sa iri goba
kotara ya iri.
Šomiša tšhupamabaka go hlakantšha botelele ba nako ka matšatši
goba ka dibeke.
Tšhomišo ya data Data Aga seswantšhothalwa godimo ga lephephe la go plokiwa ka data
yeo e filwego.
CAPS 549
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 2 Kotara 4:Kelo ya 1
DITENG TŠA THUTO SERERWA SELEKANYO
Dinomoro, Temogopalo Bala diswantšho tša sehlopha sa dilo go fihla go 200
diophareišene le
ditswalano Bea ka tatelano le go bapetša dinomoro go fihla go 99
Rarolla Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlophantšha le go
dipalorara abelana go fihla go 99 ka dikarabo tša go akaretša lešaledi
ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Tšhelete Lemoga tšhelete ya Afrika Borwa ya khoine, 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5 le ya
pampiri R10, R20, R50
Rarolla dipalorara tša tšhelete tša go akaretša dipalotlalo le tšhentšhi go ya go
R99 le disente tše 95c
Dipataterone, Dipatronepalo Feleletsa nomorotatelano ya go bala go ya pele le go ya morago
difankšene le altšebra
• ka botee magareng ga 0 le 200
• ka bomasome magareng ga 0 le 200, mohlala, 130, 140, 150, -__, ___, ___,
__, 200
Sekgoba le sebopego Mahlakorepedi Lemoga le bolela maina a
(tšeometiri)
• didiko
• dikhutlotharo
• dikwere
• dikhutlonnethwii
hlaola dilo tša go kgokologa le tša go thedimoga
Kelo Nako Šomiša sešupanako go hlakantšha botelele ba go feta ga nako ka diiri,
seripagare goba kotara ya iri.
550 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 2 Kotara 4: Kelo 2
DITENG TŠA THUTO SERERWA SELEKANYO
Dinomoro, diophareišene Temogopalo Bala go ya pele le go ya morago ka bo2, bo5 go fihla go 200
le ditswalano
Bala le go ngwala dikapalo go tloga go 200
Dipalelo Hlakantšha go fihla go 99
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Ntšha gotloga go nomoro ye nngwe le ye nngwe ya 99 goba ka fase
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya -, =
Dipatrone, difankšene le Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano magareng ga 0 le 200
altšebra
• bala ka bobedi, mohlala, 160, 162, 164, __, 166, __, 170, __, __, 176, __,
180
• bala ka bohlano go tloga go 0 – 200, mohlala160, 165, 170, __, __, __,
190__, 200
Tšhomišo ya data Data Araba dipotšišo ka ga data ya seswantšhothalwa.
CAPS 551
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 2 Kotara 4: Kelo ya 3
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Bala go ya pele ka bo4, bo3
diophareišene le
ditswalano Rarolla Dipalorara Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlakantšha
leboelela go iša le go atiša, ka dikarabo tša go fihla go 50
ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Dipalelo Kgona go atiša dinomoro 1-10 ka 3
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• methalopalo
• pedifatša
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya x, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano magareng ga 0 le180
difankšene le
• bala ka botee
altšebra
• bala ka bone, mohlala, 48,44, 40 __, __, 28, __, __, 16, __, __, 0
• balela morago ka boraro, mohlala, 36, 33, 30, __, __, 21, 18,
__,__, 9, __, __, 0.
Sekgoba le Mahlakoretharo Lemoga le go bolela maina
sebopego
• dibopego tša dikgwele(kgokolo)
(tšeometiri)
• dibopego tša mapokisi (prisima)
• silintere
Hlaola dilo ka go kgokologa le go thedimoga
Go ripagare ka go Lemoga le go thala mothalo wa go ripagare ka go swana go
mahlakorepedi le dibopego tša tšeometri le tšeo e sego tša
tšeometri.
Kelo Mothamo/Bolumo Bea ka tatelano ditšweletšwa tšeo mothamo wa tšona o
ngwetšwego ka dilitara.
Bala bolumo ka dilitara go tšwa go diswantšhong tša dijeke tša
kelo.
552 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 3 Kotara ya 1:Kelo ya 1
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Hlopha le go bala go fihla go dilo tše 200
diophareišene le
ditswalano Bapetša le gobea ka tatelano dinomoro go fihla go 99
Bala le go ngwala dikapalo go tloga go 0 go fihla go 500
Hlahlamolla dipalomonopedi go fihla go 99 ka bomasome le botee,
mohlala, 78 = 70 + 8
Rarollo dipalorara Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlakantšha,
le go ntšha ka dikarabo tša go fihla go 99 ka go šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Tšhelete Rarolla dipalorara tša tšheletetšeo di akaretšago palotlalo le tšhentšhi
ka diranta goba disente.
Dipalelo Hlakantšha go fihla go 99ka ye nngwe ya tše latelago
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
• go batametša go 10
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Ntšha go fihla go 99 ka ye nngwe ya tše latelago
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
• Go batametša go 10
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya -, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feletša nomorotatelano ya go balela go ya pele le go ya morago
difankšene le
• ka botee magareng ga 0 le 200, mohlala, 199,1 98, 197, __, __, __,
altšebra
13, __, 191, 190
• ka bomasome magareng ga 0 le 200, mohlala, 110, 120, 130, __,
__, __, 170__, __, 200
• ka makgolo magareng ga 0 le 500, mohlala 100, 200, 300, __, __,
• ka bohlano magareng ga 0 le 200, mohlala, 150, 155, 160, __, __,
__, 180, __, __, 195, __
• ka bobedi magareng ga 0 le 200, mohlala, 180,182, 184, __, __,
190, _, __, __, ___, 200
Sekgoba le Mahlakorepedi Lemoga le go bolela maina
sebopego
Didiko, dikhutlotharo, dikwere le dikhutlonnethwii.
(tšeometiri)
Hlaola dibopego tša go kgokologa le tša go thedimoga.
CAPS 553
MMETSE MPHATO WA 1-3
Kelo Nako Bala tšatšikgwedi tšhupamabakeng.
Bolela nako sešupanakong sa manakana ka diiri, seripagare sa iri le
kotara ya iri.
Mothamo/Bolumo Lekanyetša, ela, bapetša, latelanya, gomme o rekhote mothamo wa
ditšhelo ka tšhomišo ya kelo ye sego ya motheo, mohlala, mahwana,
dikomiki, bj.bj.
Bea ka tatelano ditšweletšwa tšeo mothamo wa tšona o ngwetšwego
ka dimililitara.
Mphato wa3 Kotara ya 2: Kelo ya 1
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Bala diswantšho tša dihlopha (mohlala, kgobokeditšwe ka bo10,
diophareišene le bo25, bo50 goba bo100) go fihla go 500
ditswalano
Bea ka tatelano le go bapetša dinomoro go fihla go 500
Bala le go ngwala dinomoro go tloga go 0 – 1 000
Rarolla Dipalorara Rarolla dipalorara tša go akaretša go abelana ka go lekana le go
hlophantšha ka dipalotlalo go fihla go 75 ka go šomiša tše latelago
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
• go batametša go 10
• le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Dipalelo Arola dinomoro ka 2, 5, 10 tša go fihla go 50
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya go bala go ya pele le go ya morago
difankšene le
• ka botee magareng ga 0 le 500, mohlala, 389, 399, 400,, __, __,
altšebra
__, 404, __, ___, ___, 408
• ka masome magareng ga 0 le 500, mohlala, 300, 310, 320, __,
__, 350, __, __.370, __, __, 400
• ka makgolo magareng ga 0 le 1 000, mohlala, 1000, 900, 800,
__, __, 500, __, __.200, __, 0
Sekgoba le Mahlakoretharo Lemoga le go bolela maina
sebopego
• dibopego tša dikgwele (dinkgokolo)
(tšeometiri)
• dibopego tša mapokisi (prisima)
• silintere
Hlaola dilo tša modikelela le tša go ba le bokagodimo ba
sephaphathi.
Kelo Botelele Lekanyetša, ela, latelanya le go bapetša botelele, bogodimo le
bophara ka tšhomišo ya kelo ya go se be ya semmušo.
Lekanyetša, ela, latelanya le go bapetša botelele ka dimetara.
554 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 3 Kotara ya 2: Kelo ya 2
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Bala go ya pele le go ya morago ka bo2, bo4 goba bo3 go fihla go 500
diophareišene le
ditswalano Dipalelo Hlakantšha go fihla go 400 ka ye nngwe ya tše latelago
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
• go batametša go 10
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Ntšha go fihla go 400 goba ka fase ka ye nngwe ya tše latelago
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
• go batametša go 10
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya _, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya
difankšene le
• bala ka bobedi magareng ga 0 le 500, mohlala, 450, 448, 446, 444, __, __, 438,
altšebra
__, __, 432.
• Bala ka bone magareng ga 0 le 500, mohlala, 404, 408, 412 __, __, 424, __, 432,
__, __, __, 448
• Bala ka boraro magareng ga 0le 500, mohlala, 403,406, 409, __, __,421, __,
__,__, 433, 436.
Dipatrone tša Ngwalolla, godiša le go hlaloša dipatrone tša dibopego tša go fapana di bopilego
tšeometiri sehlopha, di boeletšwago, eupša dibopego tša sehlopha diboeletšwa ka go tsela yeo
e swanago.
Mphato wa3 Kotara ya 2: Kelo 3
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Balela go ya pele ka bo5, bo50, bo100 magareng ga 0 le 500
diophareišene le
ditswalano Hlahlamolla dipalomonotharo ka go makgolo, masome le botee, mohlala, 247 = 200
+ 40 + 7
Rarolla Rarolla le go hlaloša ditharollo tša dipalorara tšeo di akaretšago go abelana ka go
dipalorara lekana go iša go dipalophatlo.
Dipalophatlo Lemoga le go šomiša diripagare, dikotara, teetharong, teeseswaing, teetsheleng,
teehlanong, kamanong yeo e tlwaelegilego.
Lemoga dipalophatlo tša mohuta wa ditaekramo.
Ngwala dipalophatlo ka mohuta wa seripagare sa 1, teetharong ya 2, bj.bj.
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano
difankšene le
• Bala ka bohlano magareng ga 0 – 500,mohlala, 105, 110, 115, __, __, __, 135, __,
altšebra
__, 150
• Bala ka masomehlano magareng ga 0 – 1000, mohlala, 550, 600, 650, __, __, 800,
__, __, __, 1 000,
Sekgoba le Boemo le Latela ditšhupetšo tša go dikologa sekolo.
sebopego ditšhupetšo
(tšeometiri) Laetša go dikologa sekolo.
Kelo Boima Lekanyetša, ela, bapetša, latelanya, gomme o rekhote boima ka tšhomišo ya kelo ye
e sego ya motheo sekala sa go lekanetša, mohlala,, dipoloko, ditena,bj.bj.
Bea ka tatelano ditšweletšwa tšeo boima ba tšona bo ngwetšwego ka dikramo.
CAPS 555
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 3 Kotara 3: Kelo 1
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Bala sehlopha sa diswantšho go fihla go 750 (mohlala, kgobokantšhiswe ka bo20,
diophareišene le bo25, bo50, goba bo100)
ditswalano
Bapetša le go bea dinomoro ka tatelano go fihla go 750
Bala le go ngwala dikapalo go fihla go 1 00
Rarolla Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go atiša go fihla go 75
dipalorara
ka go šomisa tše latelago
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
• go batametša go 10
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Dipalelo Kgona go atiša ka 2, 5, 10 go fihla go palomoka ya 99
ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• methalopalo
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya x, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya go balela go ya pele le go ya morago
difankšene le
• ka botee magareng ga 0 le 750, mohlala, 665, 666, 667, __, __, __, 671, __, ___,
altšebra
___, 675__, __, 678
• ka masome magareng ga 0 le 750, mohlala, 650, 660, 670, __, __, 700, __,
__.730, __, __, 760
• ka makgolo magareng ga 0 le 1 000, mohlala, 0, 100, 200, __, __, 500, __, __.800,
__, 1 000
556 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 3 Kotara 3: Kelo 2
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Balela go ya pele le morago ka bo2, bo20, bo4, bo3 go fihla go 750
diophareišene le
ditswalano Hlahlamolla dipalomonotharo go fihla go 750 ka makgolo, masome le
botee, mohlala, 648 = 600 + 40 + 8
Dipalelo Kgona go atiša ka 3, 4 go fihla go palomoka ya 99 ka ye nngwe ya
tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• methalopalo
• pedifatša
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya x, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya
difankšene le
• go bala ka bobedi magareng ga 0 le 750, mohlala, 750, 749, 748,
altšebra
__, __, 445, __, __, 742.
• Go bala ka masomepedi magareng ga 0 le 1000, mohlala, 800,
820, 840, 860, __, __, 920, __, __, 980
• Go bala ka bone magareng ga 0 le 750, mohlala, 704, 708, 712 __,
__, 724, __, 732, __, __, __, 748
• Go bala ka boraro magareng ga 0 le 750, mohlala, 630,633, 639,
641, __, __,650, __, __,__, 661
Dipatrone tša tšeometiri Ngwalolla, godiša le go hlaloša dipatrone tša tšeometri tšeo dibopego
tša go swana di tšweletšwago, eupša mohuta wo mongwe le wo
mongwe wa sebopego o oketšega goba go fokotšega ka mokgwa wa
tlwaelo.
Sekgoba le Mahlakorepedi Lemoga le go bolela maina
sebopego
Didiko, dikhutlotharo, dikwere le dikhutlonnethwii.
(tšeometiri)
Thala didiko, dikwere, dikhutlonnethwii, dikhutlotharo.
Tšhomišo ya data Data Aga kerafo ya para lephepheng la ploko ge a filwe data.
CAPS 557
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa 3 Kotara 3: Kelo 3
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Balela go ya pele ka bo5, bo50, bo25 go fihla go 750
diophareišene le
ditswalano Rarolla Dipalorara Rarolla le go hlaloša tharollo ya dipalorara tšeo di akaretšago go
abelana ka go lekana go iša go dipalophatlo.
Mahlakoretharo Lemoga le go šomiša diripagare, dikotara, teeseswaing, teetharong,
teetsheleng, teehlanong kamanong yeo e tlwaelegilego.
Lemoga dipalophatlo tša mehuta ya ditaekramo.
Lemoga gore diripagare tše 2 di bopa palotlalo
Ngwala dipalophatlo ka diforomo tša diripagare tša 1, teetharong ya
1, bj.bj.
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano
difankšene le
• Go bala ka bohlano magareng ga 0 – 750, mohlala, 705, 710,
altšebra
715, __, __, __, 735, __, __, 750
• Go bala ka masomehlano magareng ga 0 – 1000, mohlala,1 000,
950, 800, __, __, 650, __, __, __, 450,
• Go bala ka masomepedi-hlano magareng ga 0 – 1000, mohlala,
525, 550, 575, __, __, 650, __, __, __, 750
Sekgoba le Boemo Latela ditšhupetšo tša go tšwa lefelong le lengwe go ya go le len-
sebopego gwe mmepeng wo e sego wa molao.
(tšeometiri)
Kelo Nako Bolela nako tšhupanakong ya panyapanya ka diiri le metsotso.
Šomiša tšhupamabaka go bala sebaka sa nako ka matšatši goba
ka dibeke.
Mphato wa3 Korata ya 4: Kelo ya 1
DITENGTŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTHO
Dinomoro, Temogopalo Bala sehlopha sa diswantšho go fihla go 1 000
diophareišene le
ditswalano Bea ka tatelano le go bapetša dinomoro go fihla go 999
Rarolla Dipalor- Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlophantšha le go abelana
ara go fihla go 100 ka dikarabo tša go akaretša lešaledi ka go šomiša tše latelago
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
• go batametša go 10
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Dipalelo Arogantšha dinomro ka 2, 4, 5, 10, 3 go fihla go 99
Tšhelete Rarolla dipalorara tša tšhelete tša go akaretša dipalotlalo le tšhentšhi ya diranta goba
disente
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya go balela go ya pele le go ya morago
difankšene le
• ka botee magareng ga 0 le 1000, mohlala, 889, 890, 891,, __, __, __, 895 __, ___,
altšebra
___, 889__, __, 892
• ka masome magareng ga 0 le 1000, mohlala, 1000, 990, 980 __, __, 950, __,
__.920, __, __, 890
Kelo Nako Šomiša sešupanako go bala sebaka sa go feta ga nako ka diiri le metsotso.
558 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa3 Kotara 4: Kelo ya 2
DITENG TŠA
DITENG SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Balela go ya pele le go ya morago ka bo2, bo4, bo3 go fihla go 1 000
diophareišene le
ditswalano Bala le go ngwala dikapalo go tloga go 1 000
Dipalelo Hlakantšha go fihla go 999 ka ye nngwe ya tše latelago
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
• go batametša go 10
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya +, =
Ntšha go tšwa go nomoro ye nngwe le ye nngwe ya 999 goba ya ka fase ka ye nn-
gwe ya tše latelago
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
• go batametša go 10
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya -, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano ya
difankšene le
• go bala ka bobedi magareng ga 0 le 1 000, mohlala, 1000, 998, 996, __, __, 990,
altšebra
__, __, 984
• go bala ka bone magareng ga 0 le 1 000, mohlala, 840, 844, 852 __, __, 864, __,
872, __, __, __, 894
• go bala ka boraro magareng ga 0 le 1 000, mohlala, 960,963, 966, 969, 971, __,
__,980, __, __,__, 691
Sekgoba le Go ripagare ka Lemoga le go thala mothalo wa go ripagare ka go swana go mahlakorepedi le
sebopego go swana dibopego tša tšeometri le tšeo e sego tša tšeometri.
(tšeometiri)
Tšhomišo ya data data Araba dipotšišo ka ga data ya seswantšhothalwa.
CAPS 559
MMETSE MPHATO WA 1-3
Mphato wa3 Kotara 4: Keloya 3
DITENG TŠA
SERERWA SELEKANYO
THUTO
Dinomoro, Temogopalo Balela go ya pele ka bo5, bo50, bo25 magareng ga 0 le 1 000
diophareišene le
ditswalano Rarolla dipalorara Rarolla dipalorara tša mantšu le kamano go akaretša go hlakantšha
leboelela go iša le go atiša, ka dikarabo tša go fihla go 50 ka go
šomisa tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• go aga le go hlahlamolla dinomoro
• methalopalo
• pedifatša le go ripagare
le go hlaloša tharollo ya dipalorara.
Dipalelo Kgona go atiša ka 3 go fihla go 99 ka ye nngwe ya tše latelago
• ditlabakelo
• dithalwa
• methalopalo
• pedifatša
Ngwala mafokopalo ka tšhomišo ya x, =
Dipatrone, Dipatronepalo Feleletša nomorotatelano
difankšene le
• go bala ka bohlano magareng ga 0 – 1000, mohlala, 1 000, 995,
altšebra
990, 985, __, __, __, 965, __, __, 950
• go bala ka masomehlano magareng ga 0 – 1000, mohlala, 600,
650, 700, __, __, 850, __, __, __,
• go bala ka masomepedi-hlano magareng ga 0 – 1000, mohlala, 1
000, 975, 950, __, __, 875, __, __, __, 775
Sekgoba le Mahlakoretharo Lemoga le go bolela maina
sebopego
• dibopego tša dikgwele (dinkgokolo)
(tšeometiri)
• dibopego tša mapokisi (prisima)
• silintere
• phiramiti
• khoune
Hlaola dilo tša modikelela le tša go ba le bokagodimo ba sephapha-
thi.
Šupa mahlakorepedi tša go dirwa kabokagodimo ba sephaphathi
go mahlakoretharo tšeo di boletšwego ka godimo.
Kelo Mothamo/Bolumo Bala bolumo go tšwa go diswantšho tša dijeke tša kelo, ka dilitara.
Bala bolumo go tšwa diswantšhong tša dijeke tša kelo, ka dimilili-
tara.
560 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
