CAPS MATHS SESOTHO GR 1-3 FS.pdf

National Curriculum Statement (NCS) SESOTHO MATHEMATICS Curriculum and Assessment Policy Statement Foundation Phase Grade 1-3    

MMETSE KEREITE YA 1-3 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO KEREITE YA 1-3 MMETSE CAPS 1

MMETSE KEREITE YA 1-3 DISCLAIMER In view of the stringent time requirements encountered by the Department of Basic Education to effect the necessary editorial changes and layout to the Curriculum and Assessment Policy Statements and the supplementary policy documents, possible errors may occur in the said documents placed on the official departmental websites. There may also be vernacular inconsistencies in the language documents at Home-, First and Second Additional Language levels which have been translated in the various African Languages. Please note that the content of the documents translated and versioned in the African Lan- guages are correct as they are based on the English generic language documents at all three language levels to be implemented in all four school phases. If any editorial, layout or vernacular inconsistencies are detected, the user is kindly requested to bring this to the attention of the Department of Basic Education. E-mail: capslangcomments@dbe.gov.za or fax (012) 328 9828 Department of Basic Education 222 Struben Street Private Bag X895 Pretoria 0001 South Africa Tel: +27 12 357 3000 Fax: +27 12 323 0601 120 Plein Street Private Bag X9023 Cape Town 8000 South Africa Tel: +27 21 465 1701 Fax: +27 21 461 8110 Website: http://www.education.gov.za © 2011 Department of Basic Education Isbn: 978-1-4315-0448-0 Design and Layout by: Ndabase Printing Solution Printed by: Government Printing Works 2 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 FOREWORD by the minister Our national curriculum is the culmination of our efforts over a period of seventeen years to transform the curriculum bequeathed to us by apartheid. From the start of democracy we have built our curriculum on the values that inspired our Constitution (Act 108 of 1996). The Preamble to the Constitution states that the aims of the Constitution are to: • heal the divisions of the past and establish a society based on democratic values, social justice and fundamental human rights; • improve the quality of life of all citizens and free the potential of each person; • lay the foundations for a democratic and open society in which government is based on the will of the people and every citizen is equally protected by law; and • build a united and democratic South Africa able to take its rightful place as a sovereign state in the family of nations. Education and the curriculum have an important role to play in realising these aims. In 1997 we introduced outcomes-based education to overcome the curricular divisions of the past, but the experience of implementation prompted a review in 2000. This led to the first curriculum revision: the Revised National Curriculum Statement Grades R-9 and the National Curriculum Statement Grades 10-12 (2002). Ongoing implementation challenges resulted in another review in 2009 and we revised the Revised National Curriculum Statement (2002) and the National Curriculum Statement Grades 10-12 to produce this document. From 2012 the two National Curriculum Statements, for Grades R-9 and Grades 10-12 respectively, are combined in a single document and will simply be known as the National Curriculum Statement Grades R-12. The National Curriculum Statement for Grades R-12 builds on the previous curriculum but also updates it and aims to provide clearer specification of what is to be taught and learnt on a term-by-term basis. The National Curriculum Statement Grades R-12 represents a policy statement for learning and teaching in South African schools and comprises of the following: (a) Curriculum and Assessment Policy Statements (CAPS) for all approved subjects listed in this document; (b) National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum Statement Grades R-12; and (c) National Protocol for Assessment Grades R-12. MRS ANGIE MOTSHEKGA, MP MINISTER OF BASIC EDUCATION CAPS 3

MMETSE KEREITE YA 1-3 4 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 DIKAHARE KAROLO YA 1: SELELEKELA LE BOITSHETLEHO. .............................................................................. 3 1.1 Boitshetleho. .................................................................................................................................................... 3 1.2 Tjhebokakaretso. ............................................................................................................................................. 3 1.3 Sepheo sa Kharikhulamo ya Afrika Borwa ka kakaretso............................................................................. 4 1.4 Kabo ya nako.................................................................................................................................................... 6 1.4.1 Mokgahlelo wa Motheo............................................................................................................................ 6 1.4.2 Mokgahlelo o Mahareng.......................................................................................................................... 6 1.4.3 Mokgahlelo o Phahameng....................................................................................................................... 7 1.4.4 Dikereite tsa 10-12................................................................................................................................... 7 KAROLO YA 2: TLHALOSO, SEPHEO, BOKGONI LE DIKAHARE. ........................................................................ 8 2.1. Selelekela.......................................................................................................................................................... 8 2.2. Mmetse ke eng?............................................................................................................................................... 8 2.3. Sepheo se ikgethilleng.................................................................................................................................... 8 2.4. Bokgoni bo ikgethileng. .................................................................................................................................. 9 2.5. Tsepamo dikarolong tsa dikahare.................................................................................................................. 9 2.6. Boima ba dikarolo tsa dikahare.................................................................................................................... 11 2.7. Mmetse Mokgahlelong wa Motheo............................................................................................................... 12 2.7.1. Tataiso e kgothaletswang tsamaisong ya phaposi ya borutelo.............................................................. 12 2.7.2. Baithuti ba nang le ditshita tsa ho ithuta Mmetse.................................................................................. 14 2.7.3. Menthele................................................................................................................................................ 14 2.8. Kereite ya R.................................................................................................................................................... 14 2.9. Mehlodi e kgothaletswang bakeng sa phaposi ya Mmetse wa Mokgahlelo wa Motheo......................... 16 Karolo ya 3: DIKAHARE TSE TOTBADITSWENG LE TSE HLAKISITSWENG............................... 18 3.1. Selelekela........................................................................................................................................................ 18 3.2. Dikahare tse qaqisitsweng ho bontsha kgatelopele................................................................................... 18 • Dinomoro, Matshwao le Dikamano........................................................................................................ 19 • Dipaterone, Difankshene le Aljebra. ...................................................................................................... 27 • Sebaka le Sebopeho (Jeometri)............................................................................................................ 28 • Mometho................................................................................................................................................ 31 • Ho sebetsa ka datha.............................................................................................................................. 37 CAPS 1

MMETSE KEREITE YA 1-3 3.3. Thuto e qaqisitsweng. ................................................................................................................................... 40 3.4. Ho hlopha le ho lekanya nako ya tatelano................................................................................................... 41 3.4.1. Tjhebokakaretso ya Kereite ya 1 ka kotara. .......................................................................................... 45 3.4.2. Tjhebokakaretso ya Kereite ya 2 ka kotara. .......................................................................................... 63 3.4.3. Tjhebokakaretso ya Kereite ya 3 ka kotara. .......................................................................................... 83 3.5. Dinoutso tsa Tlhakisetso le Tataiso ya ho ruta........................................................................................ 105 3.5.1. Tlhakisetso ya dikahare tsa Kereite ya 1............................................................................................ 106 3.5.2. Tlhakisetso ya dikahare tsa Kereite ya 2............................................................................................. 241 3.5.3. Tlhakisetso ya dikahare tsa Kereite ya 3............................................................................................. 384 Karolo ya 4: TEKANYETSO. ............................................................................................................ 553 4.1. Selelekela...................................................................................................................................................... 553 4.2. Tekanyetso e seng ya semmuso kapa ya ka mehla................................................................................. 553 4.3. Tekanyetso ya Semmuso. ........................................................................................................................... 553 4.4. Lenaneo la Tekanyetso ya Semmuso. ....................................................................................................... 554 4.5. Ho rekota le Ho ripota.................................................................................................................................. 555 4.6. Bolekanyetsi ba Tekanyetso....................................................................................................................... 555 4.7. Kakaretso...................................................................................................................................................... 556 4.8. Mohlala wa mesebetsi ya Tekanyetso bakeng sa Dikereite tsa 1 ho fihla ho 3. .................................... 556 2 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 KAROLO YA 1: SELELEKELA LE BOITSHETLEHO 1.1 Boitshetleho Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa R-12 (SKN) se totobatsa leano la kharikhulamo le tekanyetso dikolong. Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha se ile sa hlophiswa botjha ka sepheo sa ho ntlafatsa Kharikhulamo, mme diphetoho tsa kenngwa tshebetsong ka kgwedi ya Pherekgong 2012. Thutong e nngwe le e nngwe ho ile ha hlahiswa tokomane e le nngwe e tlamahantseng kharikhulamo le tekanyetso mmoho, e ileng ya kena tshebetsong bakeng sa ditokomane tsa Ditatemente tsa Thuto, Ditataiso tsa Mananetsamaiso a ho Ithuta le Ditataiso tsa Tekanyetso ya Dithuto Dikereite tsa R-12. 1.2 Tjhebokakaretso (a) Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa 10-12 (Pherekgong 2012) ke setatemente sa leano la ho ithuta le ho ruta dikolong tsa Afrika Borwa, mme se fupere tse latelang: (i) Ditatemente tsa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso thutong e nngwe le e nngwe e amohetsweng mme e bile e rutwa le ho ithutwa dikolong; (ii) Tokomane ya leano e bitswang National Policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum Statement Grades R-12; le (iii) Tokomane ya leano e bitswang National Protocol for Assessment Kereite ya R-12 (Pherekgong 2012). (b) Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa 10-12 (Pherekgong 2012) se kena tshebetsong bakeng sa ditatemente tsa jwale tsa kharikhulamo tse pedi, e leng (i) Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha se lekotsweng Botjha Dikereite tsa R-9 se lekotsweng botjha, se phatlalatsong ya mmuso Government Gazette, No.23406 ya 31 Motsheanong 2002; le (ii) Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa R-12 se diphatlalatsong tsa mmuso, Government Gazettes, No.25545 ya 6 Mphalane 2003 le No. 27594 ya 17 Motsheanong 2005. (c) Setatemente sa kharikhulamo ya naha se boletsweng seratswaneng sa (b) (i) le (ii) se fupere ditokomane tsa leano tse latelang, tse tla fediswa ke Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa R-12 (Pherekgong 2012) ka mekgahlelo dilemong tsa 2012-2014: (i) Ditatemente tsa Tikoloho ya ho Ithuta/ Ditatemente tsa Dithuto, Ditataiso tsa Mananetsamaiso a ho Ithuta, le Ditataiso tsa Tekanyetso tsa Dithuto Dikereite tsa R-9 le Dikereite tsa 10-12; (ii) Tokomane ya leano, e bitswang National Policy on assessment and qualifications for schools in the General Education and Training Band, e hlahang ho Government Notice No. 124 phatlalatsong ya mmuso Government Gazette No. 29626 ya 12 Hlakola 2007; (iii) Tokomane ya leano, e bitswang National Senior Certificate: A qualification at Level 4 on the National Qualification Framework (NQF), e hlahisitsweng phatlalatsong ya mmuso Government Gazette No. 27819 ya 20 Phupu 2005; CAPS 3

MMETSE KEREITE YA 1-3 (iv) Tokomane ya leano, e leng An addendum to the policy document, National Senior Certificate: A qualification at Level 4 on the National Qualification Framework (NQF), regarding learners with special needs, e phatlaladitsweng ho Government Gazette, No. 29466 ya 11 Tshitwe 2006 e kenyelleditswe tokomaneng ya leano e bitswang National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum Statement Grades R-12; le (v) Tokomane ya leano, e leng sehlomathiso sa tokomane ya National Senior Certificate: A qualification at Level 4 on the National Qualification Framework (NQF), regarding the National Protocol for Assessment (Grades R-12), e hlahang ho Government Notice No. 1267 phatlalatsong ya mmuso Government Gazette No. 29467 ya 11 Tshitwe 2006; (d) Tokomane ya leano eleng, National Policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum Statement Grade R-12 le dikarolo tsa Setatemente sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso tse fuperweng ke Dikgaolo tsa 2, 3 le 4 tsa tokomane ena di bopa dipehelo le dintlhatheo tsa Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa R-12. Kahoo ditokomane tsena tse boletsweng, mmoho le ho latela karolo ya 6A ya South African Schools Act, 1996 (Act No. 84 of 1996) di bopa motheo oo ho wona Letona la Thuto ya Motheo le hlahisang bonyane ba diphetho le dipehelo tseo moithuti a lokelang ho di fihlella, mmoho le ditsela tsa tshebetso le tsamaiso tsa tekanyetso ya phihlello ya moithuti dikolong tsa mmuso le dikolong tse ikemetseng. 1.3 Sepheo sa Kharikhulamo ya Afrika Borwa ka kakaretso (a) Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa 10-12 se fupere tsebo, bokgoni le makgabane a lokelang ho ithutwa dikolong tsa Afrika Borwa. Sepheo sa kharikhulamo ena ke ho nnetefatsa hore baithuti ba fumantshwa le ho sebedisa tsebo le bokgoni ka tsela e tla ntlafatsa maphelo a bona. Ka tsela e tjena kharikhulamo e ntshetsa pele mohopolo wa ho theha tsebo maemong a phedisano a selehae, empa e ntse e le sedi ditabeng tsa lefatshe tsa matjhabatjhaba. (b) Sepheo sa Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa 10-12 ke ho: • ho hlomela baithuti ka tsebo, bokgoni le makgabane tse hlokehang ho iphedisa le ho ba le seabo se nang le moelelo maemong a phedisano jwalo ka ha e le baahi naheng e lokolohileng, ho sa natswe boitshetleho ba bona dintlheng tsa phedisano le moruo, tsa botjhaba, bong, mmele o phetseng hantle kapa bokgoni dithutong; • ho ba neha tsela ya ho kena thutong e phahameng; • ho phethahatsa tshebetso ya ha baithuti ba qetile dibakeng tsa thuto mme ba fetela mesebetsing; le • ho neha boramesebetsi lesedi le felletseng (profaele) ka bokgoni ba moithuti. (c) Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa 10-12 se thehilwe dintlhathehong tse latelang: • Diphetoho phedisanong; ho nnetefatsa hore ho se lekalekane ha thuto ha ka nako e fetileng ho fediswe, le ho re batho bohle naheng ba fumantshwe menyetla e lekanang ya thuto; • ho ithuta ka tshekatsheko le ka mafolofolo; ho kgothalletsa ho ithuta ka mafolofolo le ka ho sekaseka dintho, ho ena le ho nka ditaba di le jwalo feela e le dinnete ntle le ho di sekaseka; • Tsebo le bokgoni tsa boemo bo hodimo: ho hlahisitswe bonyane dipehelo tsa tsebo le bokgoni tse lokelang 4 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 ho fihlellwa kereiteng ka nngwe mme di lokela ho fihlellwa ka boemo bo hodimodimo dithutong kaofela; • Kgatelopele; dikahare le maemo a tse ithutwang tsa kereite e nngwe le e nngwe di bontsha kgatelopele ho tloha boemong bo bonolo ho isa ho bo rarahaneng; • Ditokelo tsa botho, kenyelletso ya bohle, toka ho tsa phedisano le tikoloho, ho kenyelletsa metheo le ditshebetso tsa toka ho tsa phedisano le tikoloho le ditokelo tsa botho jwalo ka ha di totobaditswe Molaotheong wa Rephaboliki ya Afrika Borwa. Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa R-12 se sedi haholo dintlheng tsa ho fapana ha batho tse jwalo ka bofuma, ho se lekane ha batho, botjhaba, bong, puo, boholo ba motho dilemong, bokowa, le maemo a mang; • Ho ananela tsebo le mahlale a seholoholo: kananelo ya nalane e mothamo le setso tsa naha ya rona ho bohlokwahadi mme tsena di phehisa kgodisong ya makgabane a fuperweng ke Molao wa Motheo; mmoho le • Kamohelo, boleng le phethahatso; ho nehelana ka thuto eo boleng, bophara le botebo ba yona bo ka bapiswang le thuto ya mafatshe a mang. (d) Sepheo sa Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereite tsa 10-12 ke ho hlahisa baithuti ba tla kgona ho: • hlwaya le ho rarolla mathata, le ho etsa diqeto a sebedisa bokgoni ba ho nahana ka tshekatsheko le ka boiqapelo; • sebetsa ka phethahalo ka boyena mmoho le ba bang e le ditho tsa sehlotshwana; • hlopha le ho tsamaisa mesebetsi ya hae ka ho nka boikarablelo le ka phethahalo; • bokella, ho sekaseka, ho hlophisa le ho hlahloba tlhahisoleseding ka tshekatsheko; • ikutlwahatsa ka ho phethahala ka ho sebedisa bokgoni ba puo ka ditsela tse fapaneng – e bohuwang, matshwao (disimbolo), kapa tsamaiso ya puo ka mekgwa e meng e fapafapaneng; • sebedisa saense le theknoloji ka phethahalo le ka tshekatsheko a bontsha boikarabelo mabapi le tikoloho mmoho le bophelo bo botle ba batho ba bang; le • Bontsha kutlwisiso ya lefatshe jwalo ka ha e le ngatana e le nngwe ya ditshebetso tse hokahaneng, ka ho elellwa maemo a tharollo ya mathata ha se tshebetso e ikemetseng e le inotshi, e itshehlile thejane. (e) Kenyelletso ya bohle e lokela ho ba karolo ya ho hlophiswa, ya ho rala le ya ho ruta sekolong. Hona ho ka phethahala ha feela matitjhere a na le kutlwisiso e tebileng ya ho hlwaya le ho sebetsana le ditshita tsa ho ithuta, le ya ho itlhophisa ka ho etsa meralo ya ho sebetsana le ho fapafapana ha batho. Taba ya bohlokwa ha ho sebetswa ka kenyelletso ya bohle ke ho hlwaya ditshita le ho tiisa hore batshehetsi bohle ka sekolong, kapa mekgatlo e tshehetsang e nang le seabo e sebetsane le tsona. Bona ba kenyelletsa matitjhere, makgotla a tshehetso a dikantorong tsa sedika, makgotla a mang a setjhaba a tshwaraneng le tshebetso ena ka ho otloloha, batswadi le dikolo tse ikgethang di sebetsa e le mehlodi. Ho sebetsana le ditshita ka phaposing ya ho rutela, matitjhere a sebedise mawa a ho ruta a fapafapaneng a kang a hlahisitsweng tokomaneng ya Lefapha la Thuto le Thupelo e bitswang Guidelines for inclusive teaching and learning (2010). CAPS 5

MMETSE KEREITE YA 1-3 1.4 Kabo ya nako 1.4.1 Mokgahlelo wa Motheo (a) Nako ya ho ruta e abetsweng dithuto tsa Mokgahlelo wa Motheo e bontshitswe papetleng e latelang: KEREITE YA R DIKEREITE 1-2 KEREITE YA 3 THUTO (DIHORA) (DIHORA) (DIHORA Puo ya Lapeng 10 7/ 8 7/ 8 Puo ya Tlatsetso ya Pele 2/ 3 3/ 4 Mmetse 7 7 7 Bokgoni ba Bophelo 6 6 7 • Tsebo ya Motheo (1) (1) (2) • Bonono bo iqapelwang (2) (2) (2) • Boithapollo ba Mmele (2) (2) (2) • Bophelo bo botle ba motho le phedisano (1) (1) (1) NAKO KAOFELA 23 23 25 (b) Nako ya ho ruta e abetsweng dithuto Dikereite tsa R, 1 le 2 e etsa dihora tse 23, mme Kereiteng ya 3 ke dihora tse 25. (c) Dipuo Dikereiteng tsa R-2 di abetswe dihora tse 10, ha Kereite ya 3 e abetswe dihora tse 11. Puo ya Lapeng e abelwe moedi wa dihora tse 8, le bonyane ba dihora tse 7, ha Puo ya Tlatsetso yona e abelwe bonyane ba dihora tse 2, le moedi wa dihora tse 3 Dikereiteng tsa R-2. Kereiteng ya 3 moedi wa dihora tse 8 le bonyane ba dihora tse 7 di abelwe Puo ya Lapeng athe Puong ya Tlatsetso ya Pele teng ho ajwe bonyane dihora tse 3 ha moedi e lokela ho ba dihora tse 4. (d) Ho Bokgoni ba Bophelo Tsebo ya Motheo e abelwe hora e 1 Dikereiteng tsa R-2, le dihora tse 2 jwalo ka ha ho bontshitswe ka masakaneng Kereiteng ya 3. 1.4.2 Mokgahlelo o Mahareng (a) Papetla e latelang e bontsha dithuto le nako ya ho ruta e abetsweng dithuto Mokgahlelong o Mahareng. THUTO (DIHORA) Puo ya Lapeng 6 Puo ya Tlatsetso ya Pele 5 Mmetse 6 Mahlale a tlhaho le Theknoloji 3.5 Mahlale a Phedisano 3 Bokgoni ba Bophelo 4 • Bonono bo iqapelwang (1.5) • Boithapollo ba Mmele (1) • Bophelo ba botle ba motho le phedisano (1.5) NAKO KAOFELA 27,5 6 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 1.4.3 Mokgahlelo o Phahameng (a) Kabo ya nako ya ho ruta Mokgahlelong o Phahameng e ka tsela e latelang: THUTO (DIHORA) Puo ya Lapeng 5 Puo ya Tlatsetso ya Pele 4 Mmetse 4.5 Mahlale a Tlhaho 3 Mahlale a Phedisano 3 Theknoloji 2 Mahlale a tsamaiso ya Moruo 2 Tlwaetso ho tsa Bophelo 2 Bonono bo iqapelwang 2 NAKO KAOFELA 27,5 1.4.4 Dikereite tsa 10-12 (a) Kabo ya nako ya ho ruta Dikereiteng tsa 10-12 e ka tsela e latelang: THUTO Kabo ya nako ka beke (dihora) Puo ya Lapeng 4.5 Puo ya Tlatsetso ya Pele 4.5 Mmetse 4.5 Tlwaetso ho tsa Bophelo 2 Ho lokela ho kgethwe bonyane dithuto tse 3 tse tswang ho Sehlopheng sa B Sehlomathiso sa B. Dipapetla tsa B1-B8 tsa tokomane ya National Policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National 12 (3x4 dihora) Curriculum Statement Grades R-12. Dipehelo tse hlahisitsweng seratswaneng sa 28 tokomaneng ena ya leano di lokela ho elwa hloko. NAKO KAOFELA 27,5 Nako e abilweng beke le beke e sebediswe feela bakeng sa bonyane dithuto tsa Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha (SKN) tse boletsweng lenaneng le ka hodimo, mme e se ke ya sebedisetswa dithuto tse ding tse tlatselletsang bonyaneng ba dithuto tsena tse qollotsweng. Haeba moithuti a rata ho nka dithuto tse ding tsa tlatselletso hodima tsena tse qollotsweng lenaneng, ho eketswe nako ka hodimo ho e behilweng bakeng sa ho ruta dithuto tseo tsa tlatselletso. CAPS 7

MMETSE KEREITE YA 1-3 KAROLO YA 2: TLHALOSO, SEPHEO, BOKGONI LE DIKAHARE 2.1 Selelekela Karolong ya 2, Setatemente sa Leano la Kharikhulamo le Tekanyetso sa Mmetse sa Mokgahlelo wa Motheo (SLKT), se neha matitjhere tlhaloso ya Mmetse, maikemisetso a ikgethileng, bokgoni bo ikgethileng, tsepamo hodima dikarolo tsa dikahare, boima ba dikarolo tsa dikahare, mehlodi e kgothaletswang bakeng sa dithuto tsa Mmetse tsa Mokgahlelo wa Motheo, tataiso e tshehetsang baithuti ba nang le ditshita tsa ho ithuta Mmetse, Mmetse o etswang ka hlooho le ho ntlafatsa bokgoni ba nyumeresi Kereiteng ya R. 2.2 Mmetse ke eng? Mmetse ke puo e sebedisang disimbolo le tshebediso ya matshwao a hlalosang kamano ya dipalo, ya Jeometri, le ya dikerafo. Ke tshebetso ya botho e tsamaisanang le ho lekola, ho tshwantshisa le ho batlisisa dipaterone, dikamano tse nang le boleng tsa diketsahalo tsa phedisano le dintho tse tshwarehang mmoho le disebediswa tsa Mmetse. E thusa ho bopa ditshebetso tsa monahano tse matlafatsang ho nahana ka tlhalohanyo le ka tshekatsheko, nepahalo le mokgwa wa ho rarolla mathata tse tla thusa ha ho etswa diqeto. 2.3 Sepheo se ikgethileng Ho ruta le ho ithuta Mmetse ho reretswe ho bopa tse latelang moithuting: • temoho e hlokolosi ya dikamano tsa Mmetse le kamoo di sebediswang dikamanong tsa phedisano, tsa tikoloho, tsa setso le tsa moruo; • boitshepo le bokgoni ba ho sebetsana le maemo afe le afe a Mmetse ntle le ho sitiswa ke tshabo ya Mmetse; • moya wa takatso ya ho tseba le lerato la Mmetse; • kananelo ya botle le ho babatseha ha Mmetse • ho elellwa hore Mmetse ke karolo e bopang ya bophelo ba motho; • kutlwisiso e tebileng ya dikgopolo tsa ho neha Mmetse moelelo; le • ho fumana tsebo le bokgoni bo itseng bo hlokehang bakeng sa; -- tshebediso ya Mmetse dinthong tse tshwarehang, ho tsa phedisano le mathata a Mmetse; -- boithuto ba dithuto tse ding tse tsamaellanang le thuto (jk. dithuto tse ding); le -- ho tswela pele ho ithuta Mmetse. 8 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 2.4 Bokgoni bo ikgethang Ho hodisa bokgoni bo bohlokwa ba Mmetse moithuti o lokela ho: • hodisa tshebediso e nepahetseng ya puo ya Mmetse; • hodisa tlotlontswe ya dinomoro, kgopolo ya dinomoro le tshebetso ya dipalo le bokgoni ba ho di sebedisa; • ithuta ho mamela, ho bua, ho nahana, ho fana ka mabaka ka tsela e utlwisisehang le ho sebedisa tsebo ya Mmetse eo a e unneng; • ithuta ho batlisisa, ho manolla, nehelana le ho batla kutlwisiso ya tlhahisoleseding; • ithuta ho botsa le ho rarolla mathata; le • tseba bohlokwa ba seabo seo Mmetse o nang le sona maemong a bophelo ba nnete, ho kenyeleditswe bointshetso pele ba moithuti. 2.5 Tsepamo dikarolong tsa dikahare Mmetse Mokgahlelong wa Motheo o akaretsa dikarolo tse hlano tsa dikahare. Karolo e nngwe le e nngwe ya dikahare e na le seabo ho ithuteng bokgoni bo itseng. Papetla ena e ka tlase e bontsha tsepamo dikarolong tsa dikahare mmoho le tsepamo e itseng ya dikarolo tsa dikahare tsa Mokgahlelo wa Motheo. CAPS 9

MMETSE KEREITE YA 1-3 Papetla ya 2.1 Tsepamo ya Dikarolo tsa Mmetse tsa Mokgahlelo wa Motheo TSEBO YA DIKAHARE TSA MMETSE Karolo ya dikahare Tsepamo Kakaretso ya Dikahare Tsepamo ya Dikahare ya Mokgahlelo wa Motheo Tswelopele ya moelelo wa dinomoro Tatellano ya dinomoro e hlahisitsweng qetellong ya kelellong e kenyeletsa: Kereite ya 3 e kenyeletsa dinomoro tse feletseng ho fihlela bonyane ho 1 000 mmoho le dipalophatlo. Mokgahlelong • moelelo wa dinomoro tse ona, kgopolo ya dinomoro ya baithuti e hodiswa ka ho ba fapaneng; sebedisa ka dintho tse tshwarehang ka ho bala dintho tse • kamano dipakeng tsa dinomoro bokelletsweng, ho arola le ho kopanya bongata, ho bala o tse fapaneng; tlola tse ding ka tsela tse fapaneng, ho rarolla mathata a moelelo (lentswe), le ho bopa kapa ho qhaqholla dinomoro. • kamano ya boholo ba dinomoro tse fapaneng; • Ho bala ho kgontsha baithuti ho bopa kgopolo ya dinomoro, dipalo tse etswang ka hlooho Mmetseng, ho • tlhahiso ya dinomoro ka mekgwa lekanya, bokgoni ba sebetsa ka dipalo le ho ela hloko e fapaneng; le dipaterone • tshwaetso ya ho sebetsa ka • Kgodiso ya kgopolo e kelellong e thusa baithuti ho ithuta dinomoro. Dinomoro, makgetha a dinomoro le ho bopa mawa a ka etsang ho Matshwao le sebetsa ka dipalo ho be bobebe Dikamano • Ho rarolla mathata ho itshetlehuwe ka tshebediso ho kgontsha baithuti ho utlwahatsa mehopolo ya bona ka ho e bua le ho e ngola ka ho taka le ho sebedisa disimbolo • Baithuti ba bopa kutlwisiso ya bona ya tshebetso ya motheo ya ho kopanya, ho tlosa, ho atisa le ho arola • Baithuti ba bopa kgopolo ya dipalophatlo ka ho rarolla mathata ka ho kenyeletsa karolelano ya dintho tse itseng le ka tshebediso ya ditshwantsho. Mathata a lokela ho kenyeletsa ditharollo tse hlahisang sephetho sa palo e tletseng, ho salang kapa dipalophatlo. Ho arolelana ho kenyeletse, e seng feela hoo e leng karolo ya ho tletseng, empa le ho fumana dikarolo tsa pokello ya dintho tse itseng. Mokgahlelong ona, baithuti ha ba a lebellwa ho bala le ho ngola dipalophatlo tsa disimbolo. Aljebra ke puo e sebediswang Mokgahlelong ona, baithuti ba sebetsa ka bakeng sa ho batlisisa le ho buisana • dipaterone tsa dinomoro (jk. ho tlolatlola dipalo tse ding ha Mmetseng, mme e ka atoloswa a bala); le bakeng sa ho ithuta tshebetso le dikamano tse ding dipakeng tsa • dipaterone tsa jeomitri (jk. ditshwantsho). divariabole. Karolo e bohlokwa ya Baithuti ba sebedise dintho tse tshwarehang, ditshwantsho dikahare ke hore moithuti a fihlelle le disimbolo tsa dibopeho tse fapaneng ho di kopitsa, ho di bokgoni ba ho sebetsa ka tsela tse atolosa, ho hlalosa le ho bopa dipaterone. fapaneng tshebedisong ya aljebra. E boetse e tsepama hodima: • tlhaloso ya dipaterone le Ho kopitsa dipaterone ho thusa baithuti ho ba le kutlwisiso Dipaterone, dikamano ka tshebediso ya puo ya hore paterone e etswa jwang. Ho atolosa dipaterone ho Difankshene le ya disimbolo, dikerafo le ditafole; thusa baithuti ho bona hore ba utlwisisitse makgetha hantle Aljebra le le moelelo wa dipaterone. • ho hlwaya le ho manolla dibopeho Ho hlalosa dipaterone ho thusa baithuti ha hodisa bokgoni tse tlwaelehileng le ho fapana ba bona ba puo. Tsepamo e etswang hodima kutlwisiso ya ha dipaterone, le dikamano tse dipaterone e etsa motheo wa ho bopa bokgoni ba aljebra kgontshang baithuti ho etsa ba ho nahana. Dipaterone tsa dinomoro di tshehetsa le dikakanyo le ho rarolla mathata. ho hodisa kgopolo ya dinomoro le moelelo wa tshebetso o haelletsweng ho Dinomoro, matshwao le dikamano. Dipaterone tsa Jeometri di kenyeletsa tatellano ya mela, dibopeho le dintho tse tshwarehang empa le dipaterone tse teng bophelong. Dipateroneng tsa Jeometri baithuti ba sebedisa tsebo ya bona ya Sebaka le Sebopeho. 10 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 TSEBO YA DIKAHARE TSA MMETSE Karolo ya dikahare Tsepamo Kakaretso ya Dikahare Tsepamo ya Dikahare ya Mokgahlelo wa Motheo Thuto ya Sebaka le Sebopeho e Mokgahlelong ona baithuti ba beha tsepamo hodima ntlafatsa kutlwisiso le kananelo ya dibopeho tse mahlakore a 3 (3-D), dibopeho tse mahlakore a dipaterone, tsepamo, phihlello le mabedi (2-D), boemo le ditshupiso. botle dibopehong tsa tlhaho le tsa • Baithuti ba utolla makgetha a dintho tsa 3-D, dibopeho setso. E tsepama hodima: tsa 2-D, ka ho di hlopha, ho di arola, ho di hlalosa le ho di • makgetha, dikamano; reha. Sebaka le Sebopeho • ditlwaetso, maemo;le • Baithuti ba thala dibopeho le ho aha dintho. (Jeometri) • ho fetoha ha dintho tsa sebopeho • Baithuti ba elellwa le ho hlalosa dibopeho le dintho tse sa mahlakore a mabedi le a tshwarehang tse ka tshwantshiswang le dibopeho tsa mararo. Mmetse tikolohong. • Baithuti ba hlalosa boemo ba dintho, boemo ba bona le boemo ba ba bang ba sebedisa tlotlontswe e loketseng. • Baithuti ba latela la ho nehelana ka ditshupiso. Mometho o tsepamisitswe hodima • Mokgahlelong ona kgopolo ya baithuti ya ho metha kgetho le tshebediso ya diyuniti tse e hodiswa ka ho sebetsa ka dintho tse fapaneng tse loketseng, disebediswa le difomula tshwarehang le dibopeho, ho ithuta makgetha a ho ho hlalosa makgetha a diketsahalo, lekanya bolelele, mothamo, boima, sebaka le nako. dibopeho, dintho le tikoloho. • Baithuti ba metha makgetha a dibopeho le dintho tse O amana hantle le bophelo ba tshwarehang ba sebedisa diyuniti tseo e seng tsa moithuti ba saense, ba theknoloji, semmuso moo ho lokelang, tse jwalo ka matsoho, mehato, le mafatshe a tsa moruo, o neha ditshelo, jj. moithuti bokgoni ba ho: Mometho • Baithuti ba bapisa makgetha a fapaneng ka ho sebedisa • etsa dikakanyo tse kgolehang; le mantswe a bapisang a jwalo ka lelele, kgutshwane, e • ho ba sedi bakeng sa kutlwisiso boima/e bobebe jj. ya memetho le diphetho • Baithuti ba hlahisetswa diyuniti tse sebediswang semolao tse kang digramo, dikilogramo, dimilitara, dilitara, disentimitara, dimitara. Mesebetsi e amanang le nako e lokela ho hlophiswa ho hlokometswe hore kutlwisiso ya baithuti ya ho fetiswa ha nako e lokela ho ntshetswa pele, pele ba bala ka yona. Ka ho ithuta ho sebetsa ka datha, Tsepamo ha ho rutwa le ho ithuta bakeng sa ho sebetsa moithuti o bopa bokgoni ba ho ka datha Mokgahlelong wa Motheo ke ho hlophisa dintho mmoho le datha ka ditsela tse fapaneng, ho itshetlehilwe • bokella; makgetheng a fapaneng a dintho kapa datha. • hlophisa; Ho sebetsa ka datha • Baithuti ba lebelletswe ho utlwisisa le ho bopa dikerafo tsa • pepesa ; le ditshwantsho le kerafo ya boloko e etswang dipakeng tsa batho ba babedi ka datha eo ho seng ho nehelanwe ka • manolla le ho utlwisisa datha eo yona. ho nehelanweng ka yona. 2.6 Boima ba Dikarolo tsa Dikahare Ho kala boima ba dikahare tsa mmetse ho bohlokwa ka tsela tse pedi: ntlheng ya pele boima bo nehelana ka tataiso mabapi le nako e hlokehang bakeng sa ho shebana le dikahare ka tekano ka hara karolo e nngwe le e nngwe ya dikahare; ntlheng ya bobedi ho ka thwe boima bo nehelana ka tataiso ya ho ajwa ha dikahare bakeng sa tekanyetso. Boima ba dikarolo tsa dikahare ha bo tshwane bakeng sa kereite e nngwe le e nngwe Mokgahlelong wa Motheo. CAPS 11

MMETSE KEREITE YA 1-3 Papetla ya 2.2 Boima ba Dikahare Mokgahlelong wa Motheo BOIMA BA DIKAROLO TSA DIKAHARE Karolo ya dikahare Kereite ya 1 Kereite ya 2 Kereite ya 3 Dinomoro, Matshwao le Dikamano* 65% 60% 58% Dipaterone, Difankshene le Aljebra 10% 10% 10% Sebaka le Sebopeho (Jeometri) 11% 13% 13% Mometho 9% 12% 14% Ho sebetsa ka datha (Dipalopalo) 5% 5% 5% 100% 100% 100% *Dikereiteng tsa R – 3, ho bohlokwa hore dikarolo tsa Dinomoro, Matshwao le Dikamano e ba moo ho tsepamiswang maikuto teng Mmetseng. Baithuti ba lokela ho qeta Mokgahlelo wa Motheo ba na le kutlwisiso e phethahetseng e utlwahalang ya dinomoro le tshebetso. Maikemisetso ke ho neha baithuti bokgoni le boitshepo ka dinomoro le tharollo ya dipalo. Ka baka lena nako e behilweng e abetsweng Dinomoro, Matshwao le Dikamano e ekeditswe. Boholo ba mosebetsi o itshetlehileng dipateroneng o lokela ho tsepama hodima dipaterone ho tiisa ka ho fetisisa bokgoni ba dinomoro ba baithuti. 2.7 Mmetse Mokgahlelong wa Motheo Mmetse wa Mokgahlelo wa Motheo o tlisa tlamahano dipakeng tsa bophelo ba ngwana ba boitokisetso ba pele ho sekolo bo ka ntle ho sekolo ka nqa e nngwe, le mmetse o seng o etswa ka hloohong ka nqa ena. Dikereiteng tse qalang bana ba lokela ho sebetsa Mmetse hore ba fuwe menyetla e mengata “ba etse, ba bue le ho rekota” monahano wa bona wa Mmetse. Nako e abelwang Mmetse e na le tshusumetso e matla kgolong ya kgopolo ya Mmetse le bokgoni ba bona. Mesebetsi eo baithuti ba e etsang e lokela, le ha ho le jwalo, e se be mesebetsi e “qhobang nako”, empa e lokela ho tsepama hodima mmetse jwalo ka ha o hlahisitswe kharikhulamong. 2.7.1 Tataiso e kgothaletswang tsamaisong ya phaposi ya borutelo Nako yohle e abetsweng Mmetse tsatsing le le leng e lokela ho nkuwa jwalo ka pakathuto. Ka pakathuto ya Mmetse ka mehla ho etswe tse latelang: • Mosebetsi wa baithuti bohle -- Menthele -- Ho matlafatswa ha dikgopolo -- Tsamaiso ya phaposi ya borutelo (kabo ya mesebetsi e etswang ka bolokolohi, jj.) • Ho ruta dihlotshwana tse nyenyane -- Ho bala -- Kgodiso ya kgopolo ya dinomoro (mesebetsi e etswang le ya molomo) -- Tharollo ya mathata (mesebetsi e etswang le ya molomo) -- Rekoto e ngotsweng -- Ho ntshetsapele a ho sebetsa dipalo (mesebetsi e etswang le ya molomo) -- Dipaterone -- Sebaka le Sebopeho 12 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 -- Mometho -- Ho sebetsa ka datha • Mosebetsi wa boikemelo Baithuti ba ikwetlise le ho hokela mmoho dikgopolo tseo ba di rutilweng ka phaposing yohle mmoho le dihlotshwaneng tse nyenyane. Mosebetsi wa baithuti bohle: moo tsepamo e tla ba feela hodima Dipalo tsa hlooho, momahanyo ya dikgopolo le kabo ya mesebetsi ya boikemelo e etswang bonyane metsotso e 20 ka letsatsi qalehong ya thuto ya Mmetse. Nakong ena titjhere o tla sebetsa le baithuti bohle ho fumana le ho rekota (moo ho lokelang) lebitso la letsatsi, mohla, palo ya baithuti ba teng le ba siyo, le maemo a tsa lehodimo. Dipalo tsa hlooho di tla kenyeletsa mesebetsinyana e mekgutshwane e etswang ka hlooho e jwalo ka “nomoro e tlang ka mora/pele ho 8 ke; e feta/ e nyane ho 8 ka 2; 4+2; 5+2; 6+2 jj. Ka nako ena titjhere a ka nna a bopella dikgopolo tse batlang di na le phepetso. Hape ho bohlokwa hore titjhere a nehele baithuti mosebetsi o akaretsang wa ka phaposing mmoho le mesebetsi ya boikemelo eo ba e etsang ka bobona ha titjhere yena a tswela pele ka mesebetsi ya dihlotshwana tse nyenyane e tsepamisitsweng hodima ho itseng. Dithuto tsa dihlotshwana tse nyane tse tsepamisitsweng: di sebetsa ka katleho ha titjhere a sebetsa ka dihlotshwana tse nyane tsa baithuti (8 ho isa ho 12) ba nang le bokgoni bo tshwanang, a sebeletse le bona fatshe kapa ditafoleng, ha baithuti ba bang bohle ba ntse ba etsa mosebetsi wa bona wa boikemelo. Titjhere a sebetse ka molomo le ka ho tshwarahana le mosebetsi mmoho le baithuti, ba sebetsana le mesebetsi e kang ho bala, ho akanya, kgodiso ya kgopolo ya dinomoro, ho metha le ho sebetsa ka datha, eo titjhere a lokelang ho e rala ka tlhokomelo. Kgodiso ya kgopolo le mesebetsi ya tharollo ya mathata a dipalo, mmoho le mesebetsi e amang dipaterone, sebaka, le sebopeho, ho lekanya le ho sebetsa ka datha eo e lokelang ho ralwa hantle. Ho ka matlafatsa ho ithuta, mosebetsi o ngolwang (buka e sebeletsang, mehlala ya maqephe a sebeletsang, dikarete tse sebeletsang) e lokela ho ba karolo ya dihlotshwana moo ho kgonahalang. Baithuti ba lokela ho ba le disebediswa tsa ho ngolla (dibuka tsa ditlhakiso, jj.) bakeng sa mesebetsi ya tharollo ya mathata. Dinako tsa dihlotshwana e lokela ho ba tseo ho buisananwang ka mahlahahlaha ho tsona mme baithuti ba lokela ho kgothaletswa “ho etsa, ho bua, ho bontsha le ho rekota” ho nahana ha bona ha Mmetse. Matitjhere a lokela ho se kgese baithuti ba diehang ho utlwisisa; le bona ba nne ba fuwe mesebetsi e thatafaditsweng. Ho bobebe ho ba lekanyetsa mesebetsi e kgatong e thata haeba sehlotshwana seo titjhere a sebetsanang le sona e le sa bokgoni bo batlang bo lekana. Leha ho le jwalo, dihlotshwana tsa bokgoni bo tswakilweng di sebetsa hantle bakeng sa ho bopa, ho metha le ho etsa dipaterone kapa ho hlophisa mesebetsi, kapa bakeng sa dipapadi. Mesebetsi ya boikemelo: Ha titjhere a ntse a etsa thuto ya dihlotshwana tse nyane e tsepamisitsweng, baithuti ba bang kaofela ba lokela ho sebetsa ka maikemisetso diketsahalong tse fapaneng tsa Mmetse tse tsepameng hodima ho ho matlafatsa le ho tiiseletsa dikgopolo le bokgoni bo seng bo rutiwe dihlotshwaneng tsa thuto e tsepamisitsweng. Diketsahalo tsena tsa boikemelo di tshwanetse ho ka kgethollwa hore di akareletse dikgato tse fapaneng tsa bokgoni. Mesebetsi ena ya boikemelo e lokela ho kenyeletsa: -- masebetsi ya dibuka tse sebeletsang; -- maqephe a sebeletsang a hlophisitsweng/dikarete tsa mosebetsi bakeng sa ho bala o fetofetola dipalo, mathata a bonolo a dipalo a rarolollwang ho latela maemo (dipalo tsa mantswe), jk.; -- dipapadi tsa Mmetse tse kang Ludo, dominoes, phazele ya jigsaw; le -- mesebetsi e amanang le ho bopa, ho hlophisa, ho etsa dipaterone kapa ho metha. CAPS 13

MMETSE KEREITE YA 1-3 Pakathuto ya Mmetse e lokela ho nehelana ka sebaka bakeng sa tshehetso ya baithuti ba kopanang le ditshita tse itseng tsa ho ithuta, mesebetsi ya matlafatso bakeng sa baithuti ba sebetsang hantle haholo, mesebetsi ya tekanayetso, jj. Mesebetsi ya dithuto tse tsepamisitsweng dihlotshwaneng tse ikemelang le dihlotshwaneng tse nyane e lokela ho bohuwa (e etswang le ya molomo), e tshwauwe e le e bonweng ho feta (e rekotuwe ka ho ngolwa) ke titjhere jwalo ka mosebetsi wa tekanyetso ya hae eo e seng ya semmuso le eo e leng ya semmuso. Ho salwa morao ha dikarabo tsa baithuti (ka mantswe, ka tsa molomo, tse etswang ka matsoho, le rekoto tse ngotsweng) maemong a ho ithuta le ho ruta ho kgontsha titjhere ho tswela pele ka tekanyetso, ho lekola tswelopele ya baithuti le ho rala tshehetso ya baithuti ba nang le ditshita tsa ho ithuta ka tshwanelo. 2.7.2 Baithuti ba nang le ditshita tsa ho ithuta Mmetse Ho bohlokwa hore baithuti ba nang le ditshita tsa ho ithuta Mmetse ba fuwe mosebetsi eo ba ithutang ka yona. Mehlala ya mesebetsi e etswang ho sebediswa dintho tse tshwarehang mmoho le mesebetsi eo ba e etsang e lokela ho sebediswa nako e telelele ho feta ya baithuti ba bang, hobane ho fetela mesebetsing e etswang ka hlooho ka pele e ka tshoha e etsa hore baithuti bana ba ferekane kapa ba kgutlele morao thutong. Baithuti bana ba ka hloka nako e e fetang mme ba lokela ho e fuwa bakeng sa: • ho phethela mesebetsi ya tekanyetso; • ho fihlella bokgoni ba ho nahana (mawa a hae). Palo ya mesebetsi e lokelang ho etswa e lokela ho lokisetswa moithuti ntle le ho se behe dikgopolo le bokgoni tse lokelang ho rutwa tsietsing. 2.7.3 Menthele Menthele o na le seabo se seholo kharikhulamong. Dipalokopanngwa le dinthla tsa dipapetla tsa katiso tseo baithuti ba dlebeletsweng ho di tseba kapa ho di hoopla, ka potlako di ngotswe ka lenane bakeng kereite ka nngwe. Tlatseletsong, Menthele o sebedisetswa haholo ho ithuta letoto le hodimo la dinomoro ka ho bala o tlodisa le ka ho etsa mesebetsi e kang “hodimo le tlase re tsamaya ka dinomoro tsa lere”, jk. titjhere ya kereite ya 3 a ka botsa dipotso tse kang, “tse tlamahaneng”. “Qala ka 796 Eketsa ho feta ka 7. Ee, ke 803. Fokotsa ka 5. Ee, ke 798. Fetisa ka 10 ho feta…2 ho feta… 90 ho feta… 5 ka tlaase…” jk. Mesebetsi ena e thusa baithuti ho bopa molapalo wa ka hloohong. Mmetse wa hlooho ha ho le jwalo, o sebetsa ka matla ha ho balwa le ho hodiswa ha kgopolo ya dinomoro tse amanang dihlooho tsa Dinomoro le Dipatrone, mme di ka nna tsa hlahella ha ho etswa diketsahalo tsa Mometho le tsa tshebetso ya datha, titjhere a se ke a qobella baithuti ho etsa mesebetsi ya ho sebetsa dipalo ka hlooho eo ba ke keng ba e kgona — disebediswa tsa ho ngolla le/kapa dibadi di be teng ka mehla bakeng sa baithuti ba di hlokang. 2.8 Kereite ya R Mokgwathupelo wa ho ithuta Mmetse o lokela ho itshetleha hodima dintlhatheo tsa kgokahano le ho ithuta ho itshetlehileng hodima papadi. Titjhere lokela ho nahanela pele, e be monamodi ho ena le ho ba motsamaisi wa dithuto. Monamodi o fana ka menyetla e mengata ya tshohanyetso ya ho ruta e ropohang ho sa lebellwa nakong ya diketsahalo tse fapaneng tse sekametseng baneng jwalo ka ho bapala ka bolokolohi mane khoneng ya mehopolo ya ditoro kapa sebakeng sa ho aha ka maboloko, le diketsahalo tsa santeng le dipapadi tsa metsing mmoho le diketsahalo tse tataiswang ke titjhere tse tsepamang hodima dikgopolo tsa Mmetse tse kang ho bala, ntshetsopele ya kgopolo ya dinomoro, sebaka le sebopeho, dipatrone, nako le diketsahalo tse ding tse ropohang tsa mmetse. Mmala ha se hakaalo kgopolo ya Mmetse, empa e ka sebediswa ho ntshetsapele ho ithuta dikgopolo tsa Mmetse mesebetsing e jwalo ka ho hlophisa, ho beha ka dihlotshwana le ho hlopha ho latela makgetha a itseng. 14 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Dikarolong tsohle tsa Kereite ya R ho kenyelleditswe tikoloho ya ka phaposing le tshebetso ya ho ruta le ho ithuta di lokela hore di ntshetsepele kgolo ya ngwana ka ho phethahetseng ka hohlehohle. Kgolo eo e leng karolo ya nyumeresi e holang e kenyelletsa bokgoni ba ho sebedisa monahano (ho rarolla mathata, ho nahana ka kutlwahalo le ho fana ka mabaka), kgolo ya puo (puo ya Mmetse) le bokgoni ba motsamao le ho sebedisa kelello, mmoho le kgolo ya maikutlo le kgolo ya phedisano. Dikarolo tsena kaofela di ka hodiswa ka dipale, dipina, diraeme, dipapadi tsa menwana le tsa ka metsing, dibapadisi tsa thuto ho kenyelleditswe dipapadi tsa boto, mesebetsi ya ho ho aha le ho ithuta (boima, nako, mothamo, ho metha, jj.), papadi e phephetsang monahano, papadi ya ka ntle, “melao ya lebaleng la dipapadi”. Mefuta e mengata ya dipapadi e ka kenyelletsa dikarolo tsa nyumeresi, mohlala, ho metha nakong ya ho phehwa kapa ho bala ha ho ya rekwa mabenkeleng. Ka mantswe a mang, ho ithuta dikgopolo tse ropohang tsa Mmetse le tse amanang le dikgopolo tsa Mmetse di lokela ho imatahanya le dintlhatheo tse latelang tsa ho ithuta, moo baithuti ba fetang mehatong ya ho ithuta e meraro, e leng: • mohato wa kinesthetike (moo o itemohelang dikgopolo ka mmele ke dikutlo); • mohato wa dintho tse tshwarehang (dintho tse mahlakore a 3, 3-D, ho sebediswa dintho tse fapafapaneng tse kang diboloko, dikwahelo tsa dibotlolo, makala le dintho tse ding tse tikolohong); le • tlhahiso ka pampiri le pensele/potloloto (dibopeho tse sa tshwareheng ka ho phethahala ho sebediswa ho takilweng, dikarete tsa ho nyalanya, j.j.) Selemong sa Kereite ya R papetla ya dinakothuto e bitswa lenaneo la letsatsi ka leng (sheba Setshawantso sa 1) mme le kenyelleditse dikarolo tse tharo tsa sehlooho e leng: • mesebetsi e tataiswang ke titjhere; • ditlwaelo; le • mesebetsi e qadilweng ke baithuti kapa papadi ka bolokolohi. Nako ena yohle ho lokelwa ho toboketswa tshebediso ya dikarolo tsena tsa lenaneo la letsatsi ka leng ho ntshetsa pele ho ituta nyumeresi e ropohang maemong a boithabiso le a tlang ka tlhaho feela. Mohlala, ho nehelanwa ka menyetla ya ho ithuta nyumeresi e tataiswang ke titjhere nakong ya sedikadikwe. Didikadikwe tse ngata di ka nna tsa nehwa tsepamo ya Mmetse. Sedikadikwe sa pele hoseng ha bana ba dumediswa mme ho bitswa mabitso a ba teng sekolong se nehelana ka monyetla wa ho bapala ka dinomoro mmoho le, ho tea mohlala, ho bala. Didikadikwe tse ding tse kang sedikadikwe sa Mmetse, sedikadikwe sa motsamao-kutlwisiso, sa motsamao, sa mmino le saense le tsona di ka nehelana ka tsepamo e itseng ya Mmetse. Mesebetsi ya bonono ba boiqapelo e na le toboketso ya Mmetse, mohlala, ho sebedisa dibopeho tsa Jeometri tse kang didikadikwe, dikgutlonnetsepa, ho etsa kholaje kapa ho rala paterone ho kenya setshwantsho foreimeng. Tjhate ya Bolepi, khalendara le sedikadikwe sa matsatsi a tswalo le tsona di nehelana ka menyetla ya ho utolla dikgopolo tsa Mmetse. Ke feela tsebo ya titjhere le boikitlaetso ba hae tse ka hodisang bokgoni ba ho ithuta. • Ditlwaelo, moo bana ba nkang seabo ka mafolofolo, jwalo ka nakong ya dijo, ho fihla sekolong, nako ya ho ya hae mmoho le tlwaelo ya ho sebedisa ntlwana, le tsona di ka nehwa tsepamo ya Mmetse. Ho ka thwe baithuti ba apereng mmala o mokgubedu, mohlala ba ka ya pele ntlwaneng, (mmala le dinomoro tse bontshang boemo); ngwana e mong le e mong o fumana poleiti le bohobe (neeletsano ya nngwe-ho-nngwe); Palesa a ka thabela borotho ba bobedi, Moeketsi ha a sa batla letho hape. Sena se bolela ho hlwaya le ho sebedisa sebaka se nehelanang ka monyetla wa ho ruta, ka mantswe a mang, ho ba monamodi wa boithuto. • Nakong ya papadi ka bolokolohi titjhere a ka ntshetsa pele mmetse o ropoha ka ho hlophisa sebaka sa papadi e lokolohileng ka tshwaneno. Papadi e lokolohileng e jwalo ka ho palama foreiming ya patsi kapa ho palama baesekele tselaneng ya boradibaesekele e ka ntshetsa pele ho ithuta tlotlontswe ya Mmetse e jwalo ka hodimo/ tlase, hodima/ tlasa, ka pele/ butle, phahame/ tlase jj. Dipapadi tsa santeng le metsing le tsona CAPS 15

MMETSE KEREITE YA 1-3 di tla phahamisa kutlwisiso ya dikgopolo tse kang boima, mothamo le volumo. Diketsahalo tsena kaofela di tla thusa ho ntshetsapele bokgoni bo bohlokwa ba tshebediso ya kelello le motsamao, tse tla bang karolo e bohlokwa ya katleho sekolong sa semmuso sa litheresi le nyumeresi. Mehlala ya bokgoni bona ke: -- ho bopa kutlwisiso ya kemo ya hao sebakeng mohl. ka morao ho, ka pele ho, ka tlasa kapa pela ntho e itseng (mohlala, hona ho ka hokanngwa le sekgeo Mmetseng); le -- ditshupiso le bohlakore (hona ho ka hokanngwa le nomoro le ho bopa ditlhaku mmoho le ho bala ho tloha tsohong le letshehadi ho ya ho le letona). Tshebetso e hlahisitsweng ka hodimo e hlakisa mokgwathupelo wa Kereite ya R o ntshetsang pele ho rarolla mathata, ho nahana ka tlhalohanyo le ho beha mabaka, mmoho le thuto bakeng sa boahi ka baka la tsepamo ya yona e hodima ithuta ka kopanelo le ho buisana. Ka ho sebedisa dinako tse nehelanang ka menyetla ya ho ruta, titjhere a ka kgothaletsa baithuti ho nahanisa diqeto le ho akanya tse ka etsahalang, jk. ho nahana hore setshelo se sebediswang papading ya metsi se tla tshela metsi ho feta se seng. Ka ho etsa dikgothaletso tse thusang le ho mema ngwana ho tla nahana ka maemo a mang a fapaneng le ditsela tsa ho rarolla mathata, titjhere a ka kgothaletsa bana ho nahana haholwanyane ka botebo ka taba le ho fumana mabaka a utlwahalang bakeng sa dikgetho tseo ba di etsang. Ka tsela ena ha se kgolo ya Mmetse feela, empa kgolo e akaretsang e nehwa sebaka mmoho le dibaka tse hlokolosi tsa motheo e hlahisitsweng SLKT. Ditlwaelo tsa Tekanyetso tsa Kereite ya R di lokela ho ba tsa tseo e seng tsa semmuso, mme baithuti ha ba a lokela ho behwa maemong a ‘diteko’. Ka lebaka lena mesebetsi ya tekanyetso e kenyeleditswe ho SLKT ya Kereite ya R. Mosebetsi o mong le o mong o sebedisetswang tekanyetso o lokela ho ralwa ka hloko e hore o hokahanngwe bokgoni bo fapaneng. Kereiteng ya R tekanyetso e etswa ka ho boha, mme titjhere o rekota sephetho sa tekanyetso a sebedisa lenanennetefatso. Ka tsela ena, ha selemo se ntse se nwelella setshwantsho se phethahetseng sa ngwana, se feletse mme se na le diphepetso le bokgoni ba hae, se a hlahiswa. Hona ho nehelana ka monyetla wa ho sebetsana le diphepetso esita le ho hodisa bokgoni ba hae. Lenaneo la ho ithuta la semmuso le tlwaelehileng le bopilweng ka tsela e teteaneng, le kgabang ka ‘metheo’ le qojwe, ka ha ha le hodise ho ithuta nyumeresi ha ngwana wa Kereite ya R. Kereite ya R e se nkuwe jwalo ka ledinyane la Kereite ya 1. E na le makgetha a yona a itshetlehileng hodima hore bana ba dilemong tseo ba hlalohanya dintho ho ya ka bona mme ba iphumanela tsebo, bokgoni le makgabane le tjhadimo tse tla ba dumella ho hodisa menyetla eo ba e fumaneng ha ba ntse ba rutwa. 2.9 Mehlodi e kgothaletswang bakeng sa Phaposi ya Mmetse wa Mokgahlelo wa Motheo • Dibadi • Ledaese le leholo • Foreime ya ho bala e kgolo • Tjhate ya bolelele • Diphousetara tse kgolo tsa keriti ya dinomoro tsa 1 – 100 le ya dinomoro tsa 101 – 200 (ditjhate tse 100) • Melapalo e fapaneng (tsepameng le e rapameng) • Sete ya dikarete tsa Flard (dikarete tse atoloswang) 16 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 • Tjhelete ya ho bapadisa — tjhelete ya tshepe le ya pampiri • Khalendara ya selemo se hodimo • Watjhe e kgolo ya manaka leboteng • Sekala sa botsitso • Maboloko a ho aha • Letsopa la ho bopa • Mabokose a fapafapaneng ka boholo le ka sebopeho ao ba tlileng le wona ho tswa hae • Dibotlolo tsa polasetiki le ditshedi tse ding tse tla sebediswa ho bapisa le ho hlalosa methamo • Mehlala e metle ya sedidikwe (bolo), kgutlonne (lebokose), khubo, khouno, phiramite le silindara. Titjhere a ka nna a iketsetsa tsena. • Sehlotshwana sa dipolasetiki kapa dikwere tsa khateboto, dikgutlonne tse fapaneng, didikadikwe, dikgutlotharo tse fapaneng tsa boholo bo fapaneng • Dipapadi tsa Mmetse, mohl. Ludo, Snakes and Ladders, Diphazele tsa Jigsaw, Didomino, Ditangram jj. • Tse latelang di bohlokwa bakeng sa Kereite ya R le ya 1: -- Dibaka tsa ho bapala ka santa le ka metsi -- Disebediswa tsa ho palama, tsa botsitso, tsa ho zwinka le tsa ho tlola -- Lebenkele la ho bapadisa le nang le thepa e ka rekwang ka tjhelete ya ho bapadisa -- Dipapadi tse loketseng tse fapafapaneng tse jwalo ka “ho na le eng ka hara kgutlonnetsepa?” -- Maboloko CAPS 17

MMETSE KEREITE YA 1-3 KAROLO YA 3: DIKAHARE TSE TOTOBADITSWENG LE TSE HLAKISITSWENG 3.1 Selelekela Mokgahlelong wa Thuto le Thupelo wa Kakaretso ho na le dikarolo tsa dikahare tse hlano Mmetseng: • Dinomoro, Matshwao le Dikamano: • Dipaterone, Difankshene le Aljebra • Sebaka le Sebopeho (Jeometri) • Mometho • Ho sebetsa ka datha Karolo ka nngwe ya dikahare e arotswe ho latela dihlooho tsa Mmetse, mohlala ho Sebaka le Sebopeho Mokgahlelong wa Motheo sehlooho ka seng se dibopeho di mahlakore a mabedi. Dikgopolo le bokgoni di qaqisitswe sehloohong ka seng. Karolong ya 3 ya Mokgahlelo wa Motheo Mmetseng wa SLKT ho qaqisitswe le ho hlaloswa dikahare tsa Mmetse tse hlokehang. 3.2 Dikahare tse qaqisitsweng ho bontsha kgatelopele Dipapetla tsa mokgahlelo tsa tjhebokakaretso di bontsha dikgopolo le bokgoni le kgatelopele ho tloha Kereiteng ya R ho fihlela ho ya 3. Dipapetla ya tjhebokakaretso ya Kereite di bontsha kgatelopele ya dikgopolo le bokgoni ho phunyelletsa dikotareng tse nne tsa selemo. Le ha ho le jwalo, dihloohong tse ding dikgopolo le bokgoni di a tshwana dikereiteng tse pedi kapa tse tharo tse hlahlamanang. Tlhakiso ya dikahare e tla fana ka tataiso ya kamoo kgatelopele e hlahiswang kateng mererong ena. Dikahare tse qaqisitsweng di lokela ho rutwa mmoho le tlhakisetso ya dikahare. Tjhebokakaretso ya Mokgahlelo wa Motheo e bontsha kgatelopele ya dikarolo tsa dikahare; Dinomoro, Matshwao le Dikamano, Dipaterone, Difankshene le Aljebra, Sebaka le Sebopeho (Jeometri), Mometho le ho sebetsa ka datha ho phunyelletsa Kereiteng ya R – 3 jwalo ka ha ho hlahisitswe papetleng e ka tlase: 18 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TJHEBOKAKARETSO YA MOKGAHLELO WA MOTHEO 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO CAPS Kgatelopele ho Dinomoro, Matshwao le Dikamano: • Kgatelopele ya sehlooho ho Dinomoro, Matshwao le Dikamano e etsahala ka mekgwa e meraro: -- Ho eketseha ha lethathama la dinomoro -- Mefuta e fapaneng ya dinomoro e a hlahiswa -- Mawa a ho sebetsa dipalo a a fetoha • Ha lethathama la dinomoro la ho sebetsa dipalo le ntse le eketseha ho fihla Kereiteng ya 3, baithuti ba lokela ho ba le bokgoni bo eketsehileng ba mawa a ho sebetsa dipalo • Mathata a maemo a dipalo a lemohe lethathama la dipalo la kereite ha mmoho le bokgoni ba ho sebetsa dipalo ha baithuti. DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Bala ka dinomoro tse tletseng 1.1 Bala dintho tse tshwarehang Bala dintho tse tshwarehang Bala dintho tse tshwarehang Bala dintho tse tshwarehang Bala dintho Lekanya o bale bonyane ho fihlela ho Lekanya o bale bonyane ho fihlela ho Lekanya o bale bonyane ho fihlela ho Lekanya o bale bonyane ho fihlela ho 10 dintho tsa ka mehla ka tshepahalo. dintho tsa ka mehla ka tshepahalo. dintho tsa ka mehla ka tshepahalo. dintho tsa ka mehla ka tshepahalo. Ho bala ka ho hlophisa ho a Ho bala ka ho hlophisa ho a Ho bala ka ho hlophisa ho a kgothalletswa. kgothalletswa. kgothalletswa. 1.2 Balla pele le morao ka bonngwe ho Balla pele le morao ka bonngwe ho Balla pele le morao ka bo: Balla pele le morao ka bo: tloha ho 1ho fihlela ho 10; tloha ho dipakeng tsa le Balla pele le • 1 ho tloha nomorong efe kapa efe • 1 ho tloha nomorong efe kapa efe morao Sebedisa diraeme tsa dinomoro le Balla ho ya pele ka bo: dipakeng tsa 0 le 200 dipakeng tsa 0 le 1000 dipina • 10 ho tloha dikatisong dife kapa dife • 10 ho tloha dikatisong dife kapa dife • 10 ho tloha dikatisong dife kapa dife tsa dipakeng tsa 0 le 100 tsa 10 dipakeng tsa 0 le 200 tsa 10 dipakeng tsa 0 le 1000 • 5 ho tloha dikatisong dife kapa dife • 5 ho tloha dikatisong dife kapa dife • 5 ho tloha dikatisong dife kapa dife tsa dipakeng tsa 0 le 100 tsa dipakeng tsa 0 le 200 tsa 5 dipakeng tsa 0 le 1000 • 2 ho tloha dikatisong dife kapa dife • 2 ho tloha dikatisong dife kapa dife • 2 ho tloha dikatisong dife kapa dife tsa dipakeng tsa 0 le 100 tsa dipakeng tsa 0 le 200 tsa 5 dipakeng tsa 0 le 1000 • 3 ho tloha dikatisong dife kapa dife • 3 ho tloha dikatisong dife kapa dife tsa dipakeng tsa 0 le 200 tsa 3 dipakeng tsa 0 le 1000 • 4 ho tloha dikatisong dife kapa dife • 4 ho tloha dikatisong dife kapa dife tsa 0 le 200 tsa 4 dipakeng tsa 0 le 1000 • 20 ho, 25, 50, 100 ho fihlela ho bonyane 100 19 NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Ho emela dinomoro tse tletseng MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 1.3 Elellwa, hlwaya le ho bala Elellwa, hlwaya le ho bala Elellwa, hlwaya le ho bala Elellwa, hlwaya le ho bala 20 dinomoro disimbolo tsa dinomoro dinomoro dinomoro Disimbolo tsa dinomoro • Elellwa, hlwaya le ho bala disimbolo • Elellwa, hlwaya le ho bala disimbolo • Elellwa, hlwaya le ho bala disimbolo • Elellwa, hlwaya le ho bala disimbolo le mabitso a tsa dinomoro 1 ho fihlela ho 10 tsa dinomoro 1ho fihlela ho 100 tsa dinomoro 0 ho fihlela ho 200 tsa dinomoro 0 ho fihlela ho 1000 dinomoro • Elellwa, hlwaya le ho bala mabitso a • Ngola disimbolo tsa dinomoro 1 ho • Ngola disimbolo tsa dinomoro ho • Ngola disimbolo tsa dinomoro 0 ho dinomoro 1 ho fihlela ho 10 fihlela ho 20 fihlela ho 200 fihlela ho 1000 • Elellwa, hlwaya le ho bala mabitso a • Elellwa, hlwaya le ho bala mabitso a • Elellwa, hlwaya le ho bala mabitso a dinomoro 1ho fihlela ho 10 dinomoro 0 ho fihlela ho 100 dinomoro 0 ho fihlela ho1000 • Ngola mabitso a dinomoro 1 ho • Ngola mabitso a dinomoro 0 ho • Ngola mabitso a dinomoro 0 ho fihlela ho 10 fihlela ho 100 fihlela ho 1000 MMETSE KEREITE YA 1-3 NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Hlalosa, bapisa le ho hlopha dinomoro tse tletseng 1.4 Hlalosa, bapisa le ho hlopha dintho Hlalosa, bapisa le ho hlopha dintho tse bokeleditsweng ho fihlela ho ho fihlela ho 20. Hlalosa, bapisa 10. le ho hlopha dinomoro • Hlalosa dinomoro tse tletseng ho • Hlalosa le ho bapisa dintho tse fihlela ho 10 bokeleditsweng ho latela tse ngata, tse nyane, tse tshwanang le • Bapisa hore ke efe ho dintho tse kgobokantsweng tse pedi tseo o di • Hlalosa le ho hlopha dintho tse fuweng e kgolo, nyane, nyane ho, bokeleditsweng ho tloha ho tse kgolo ho, ho feta haholo ho, ho feta ngata ho fihlela ho tse nyane, le tse hanyenyane ho, e lekana le, ho nyane ho fihlela ho tse ngata feta, hanyane, mmalwa ho fihlela ho 10 • Hlopha dipokello tse fetang bobedi tseo ho fanweng ka tsona tsa dintho ho tloha ho e nyenyane ho fihlela ho e kgolohadi ho fihlela ho 10 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 1.4 Hlalosa, bapisa le ho hlopha Hlalosa, bapisa le ho hlopha Hlalosa, bapisa le ho hlopha dinomoro ho fihlela ho 20 dinomoro ho fihlela ho 99 dinomoro ho fihlela ho 999 CAPS Hlalosa, bapisa le ho hlopha • Hlalosa le ho bapisa dinomoro • Hlalosa le ho bapisa dinomoro tse • Hlalosa le ho bapisa dipalo dinomoro tse tletseng ho latela tse nyane tletseng ho fihlela ho 99 o sebedisa tse tletseng ho fihlela ho 999 o ho, kgolo ho le e feta, e tlase ho e nyane ho, kgolo ho, e feta, e tlase sebedisa nyane ho, kgolo ho, e feta, lekana le ho, e lekana le. e tlase ho, e lekana le • Hlalosa le ho hlopha dinomoro • Hlalosa le ho lokidisa dinomoro tse • Hlalosa le ho lokidisa dipalo tse ho tloha ho e nyenyane haholo tletseng ho fiha ho 99 ho tloha ho e tletseng ho fihlela ho 999 ho tloha ho fihlela ho e kgolohadi, le e nyenyane ho fihlela ho e kgolohadi, ho e nyane haholo ho fihlela ho kgolohadi ho fihla o e nyenyane le e kgolohadi ho fihlela ho e e kgolohaholo, le ho tloha ho e haholo nyenyane kgolo hahaolo ho fihlela ho e nyane haholo Sebedisa mabalapalo ho bontsha Sebedisa mabalapalo ho bontsha Sebedisa mabalapalo ho bontsha Sebedisa mabalapalo ho bontsha tokodiso, sebaka kapa boemo tokodiso, sebaka kapa boemo tokodiso, sebaka kapa boemo tokodiso, sebaka kapa boemo Ntshetsa pele ho elellwa Beha dintho ka mola ho tloha pele ho Beha dintho moleng ho tloha pele ho Sebedisa, bala le ho ngola mabalatatelano mohl. pele (1pl), bedi fihlela ho shome kapa pele ho fihla yo fihlela ho mashome bedi kapa pele mabalapalo, ho kenyelleditswe (2bd), ya raro (3r), ho fihlela ho tshela ya ho qetela mohl. pele, bedi, raro ... ho fihlela ho ya ho qetela mohl, pele, dikgutsufato (1pl, 2bd, 3r ho fihlela ho (6tsh) le ya ho qetela. shome. bedi, raro ... mashome bedi 31r) NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Sekgeo 1.5 Ho qala ho elellwa Sekgeo sa palo Elellwa Sekgeo sa palo sa bonyane Elellwa Sekgeo sa dinomoro tse sa bonyane dinomoro tsa palo tse 2 dinomoro tsa palo tse 2 ho fihlela nang le dipalo tse 3 ho fihlela ho Sekgeo ho fihlela ho 20 ho 99 999 • Qhaqholla nomoro ya didijiti tse • Qhaqholla nomoro ya didijiti tse • Qhaqholla dinomoro tsa didijiti pedi ho fihlela ho dikatiso tsa 10 le pedi ho fihlela ho 99 ka dikatiso tsa tse tharo ho fihlela ho 999 ka bonngwe/metso 10 le bonngwe/metso dikatiso tsa 100, dikatiso tsa 10 le bonngwe/metso • Hlwaya le bo bolela boleng ba dijiti • Hlwaya le ho bolela boleng ba dijiti ka nngwe ka nngwe RAROLLA MATHATA A DIPALO MAEMONG 21 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 1.6 Sebedisa mawa a latelang ho fihlela Sebedisa mawa a latelang a ho Sebedisa mawa a latelang ha o rarolla Sebedisa mawa a latelang ha o rarolla 22 ho 10: rarolla mathata a dipalo le ho hlalosa mathata le ho hlalosa ditharollo tsa mathata le ho hlalosa ditharollo tsa Mawa a ho ditharollo tsa mathata: mathata: mathata: rarolla mathata • Dintho tse tshwarehang mohl. dibadi • dintho tse tshwarehang mohl. dibadi • Lere ya dinomoro ya nnete • ditshwantsho ho taka dipalo tsa • ditshwantsho kapa dintho tse dipale tshwarehang mohl. dibadi • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • palopedi le ho arola ka lehare • palopedi le ho arola ka lehare • palopedi le ho arola ka lehare • melapalo e tshehetswang ka • melapalo • melapalo disebediswa tse tshwarehang • ho atametsa ho fihlela ho leshome MMETSE KEREITE YA 1-3 1.7 Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe (dipalo tsa dipale maemong le ho maemong le ho hlalosa ditharollo maemong le ho hlalosa ditharollo tsa maemong le ho hlalosa ditharollo tsa Ho kopanya le hlalosa ditharollo tsa hae mathateng a tsa hae mathata a kenyelletsang ho hae mathateng a kenyelletsang ho mathata a kenyelletsang ho kopanya ho tlosa kenyelletsang ho kopanya le ho tlosa kopanya le ho tlosa ka dikarabo tse kopanya le ho tlosa ka dikarabo tse le ho tlosa le dikarabo tse etellang le dikarabo ho fihlela ho 10 fihlang ho 20 fihlang ho 99 pele ho fihlela ho tse fihlang ho 999 1.8 Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe maemong le ho hlalosa mathata a hae maemong le ho hlalosa mathata a hae maemong le ho hlalosa mathata a Kopanya e a dipalo tse kenyelletsang ho kopanya a dipalo tse kenyelletsang ho kopanya dipalo a sebedisa atisa ka dikarabo ho phetwang e ho phetwang ka dikarabo tse fihlang ho phetwang le katiso ka dikarabo tse fihlela ho 100 lebisang ho atisa ho 20 fihlang ho 50. 1.9 Rarolla le ho hlalosa mathata a dipalo Rarolla le ho hlalosa ditharollo tsa Rarolla le ho hlalosa ditharollo tsa Rarolla le ho hlalosa ditharollo tsa tsa mantswe maemong (dipalo tsa mathata a etswang ke ho kenyelletsa mathata a etswang a kenyelletsang mathata a dipalo tse keyelletsang Kgobokanyo le dipale tse kenyelletsang ho aba ka ho aba ka ho lekana le ho bokeletsa ho aba ka ho lekana le ho bokeletsa ho aba ka ho lekana le ho bokeletsa kabo e lebisang ho lekana, bokeletsa ka dipalo tse ka dipalo tse tletseng ho fihlela ho 20 ho fihlela ho 50 ka dikarabo tse ka ho fihlela ho 100 ka dikarabo tse ka ho arola tletseng ho fihlela ho 10 le dikarabo le ka dikarabo tse ka kenyelletsang ho kenyelletsang ho salang. kenyelletsang ho salang tse kenyelletsang ho salang salang 1.10 Rarolla le ho hlalosa ditharollo tsa Rarolla le ho hlalosa ditharollo tsa SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO mathata a kenyelletsangho aba ka mathata a kenyelletsangho aba ka Ho aba ho ho lekana ho lebisang tharollong ya ho lekana ho lebisang tharollong ya lebisang ho mathata a kenyelletsag dipalophatlo mathata a kenyelletsag dipalophatlo dipalophatlo tsa metso tsa metso le tseo e seng tsa metso rarolla mathata maemong

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 1.11 Ho bopa tsebo ya ditjhelete tsa tshepe • Ho elellwa le ho hlwaya ditjhelete • Ho elellwa le ho hlwaya tjhelete ya • Elellwa le ho hlwaya ditjhelete le tsa pampiri tsa Afrika Borwa tsa tshepe tsa Afrika Borwa 5s, tshepe ya Afrika Borwa (5s, 10s, kaofela tsa Afrika Borwa tsa tshepe CAPS Tjhelete 10s, 20s, 50s, R1s, R2s, R5s) le 20s, 50s, R1s, R2s, R5s) le pampiri le tsa pampiri pampiri tjhelete R10 le R20 tjhelete R10, R20 le R50 • Rarolla mathata a tjhelete dipalong • Rarolla mathata a tjhelete dipalong • Rarolla mathata a dipalo tsa tse kenyelletsang tjhelete kaofela tse kenyelletsang tjhelete kaofela ditjhelete tse kenyelletsang tjhelete ho fihlela ho R20 le le ka disente ho fihlela ho R99 le ka disente ho kaofela ka diranta kapa disente. ho fihlela ho 20c fihlela ho 90c • Fetola dipakeng tsa diranta le disente. HO SEBETSA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 1.12 Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o sebetsa ka dipalo: sebetsa ka dipalo: mohl. dibadi sebetsa ka dipalo: Dithekenike (mekgwa kapa • ditshwantsho kapa dintho tse • ditshwantsho kapa dintho tse mawa) tshwarehang mohl. dibadi tshwarehang mohl. dibadi • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • palopedi le ho arola ka lehare • palopedi le ho arola ka lehare • palopedi le ho arola ka lehare • melapalo • melapalo • melapalo • ho atametsa ho fihlela ho leshome 1.13 Rarolla mathata a dipalo tsa ho • Kopanya ho fihlela ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 99 • Kopanya ho fihlela ho 999 kopanya le ho tlosa tse totobatswang Ho kopanya le • Tlosa ho fihlela ho 20 • Tlosa ho fihlela ho 99 • Tlosa ho fihlela ho 999 ka puo tsa ditharollo tsa ho fihlela ho ho tlosa 10 • Sebedisa matshwao a loketseng • Sebedisa matshwao a loketseng • Sebedisa matshwao a loketseng (+, –, =, ) (+, –, =, ) (+, –, =, ) • Ithute dipalokopanngwa metswako • Ithute dipalokopanngwa ho fihla ho • Ithute dipalokopanngwa ho fihla ho ya dipalo ho fihla ho 10 20 30 23 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 1.14 • Kopanya nomoro eo kgafetsa ho • Atisa dinomoro 1 ho fihlela ho 10 • Atisa nomoro efe kapa efe ka 2, 3, 24 fihlela ho 20 ka 2, 5,3 le 4 ho fihla matshwao 4, 5, 10 ho fihla palong ya 100 Kopanya e kaofela a 50 phetwang e lebisang • Sebedisa matshwao a loketseng • Sebedisa matshwao a loketseng • Sebedisa matshwao a loketseng katisong (+, =, ) (+, x, =, ) (x,=, ) 1.15 • Arola dinomoro ho fihlela ho 99 ka 2, 3, 4, 5, 10 Arola • Sebedisa matshwao a loketseng (÷, =, ) MMETSE KEREITE YA 1-3 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Mefuta ya Kgopolo ya dinomoro: Mefuta ya Mohopolo wa palo: Mefuta ya Mohopolo wa palo: Mefuta ya dinomoro 10 dinomoro 20 dinomoro 99 dinomoro 1000 CAPS Menthele • Mosebetsi ka mong o simolla ka • Bolela lebitso la nomoro e ka pele le menthele e ka mora eo ho fanweng ka yona • Ho bala dintho tsa ka mehla • Hlopha sete eo ho fanweng ka yona • Hlopha sete eo ho fanweng ka yona • Hlopha sete eo ho fanweng ka yona ya dinomoro tse kgethilweng ya dinomoro tse kgethilweng. ya dinomoro tse kgethilweng • Ho balla pele le morao • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 20 • Bapisa dinomoro ho fihla ho 99 le • Bapisa dinomoro ho fihla ho 999 le • Opa diatla makgetlo a mangata/ mme le bolele hore ke efe e leng ho bolela hore ke efe e le 1, 2, 3, 4, ho bolela hore ke efe e le 1, 2, 3, 4, mmalwa hodimo kapa tlase ka 1 le 2 5 le10 ho feta kapa ho fokotseha 5 le10 ho feta kapa ho fokotseha • Ke ho opa hofe ho hongata/nyane/ fetang/mmalwa Hopola ka potlako : Hopola ka potlako : Hopola ka potlako : • Ke nomoro efe e tlang pele/ • Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa • Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa • Dintlha tsa hopola ho kopanya le kamorao/pakeng ho fihlela ho 10 ho fihla ho 20 ho tlosa ho fihla ho 20 • Kopanya kapa tlosa dikatiso tsa 10 • Kopanya kapa tlosa dikatiso tsa 10 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 • Dintlha tsa atisa bakeng sa: -- theibole ya 2 e nang le dikarabo fihla ho 20 -- theibole ya 10 e nang le dikarabo fihla ho 100 • Dintlha tsa ho arola bakeng sa dinomoro: -- ho fihlela ho 20 e aroleha ka 2 -- ho fihlela ho 100 e aroleha ka 10 Mawa a ho sebetsa dipalo Mawa a ho sebetsa dipalo Mawa a ho sebetsa dipalo Sebedisa mawa a ho sebetsa dipalo Sebedisa mawa a ho sebetsa dipalo Sebedisa mawa ho sebetsa dipalo : ho kopanya le ho tlosa ka katleho: ho kopanya le ho tlosa ka katleho: Beha nomoro e kgolo pele hore o Beha nomoro e kgolo pele hore o Beha nomoro e kgolo pele hore o kgone ho balla pele le morao kgone ho balla pele le morao kgone ho balla pele le morao Molapalo Molapalo Molapalo Palopedi le ho arola ka lehare Palopedi le ho arola ka lehare Palopedi le ho arola ka lehare Ho bopa le ho arola Ho bopa le ho arola Ho bopa le ho arola Sebedisa dikamano dipakeng tsa ho Sebedisa dikamano dipakeng tsa ho ho kopanya le ho tlosa 25 kopanya le ho tlosa Sebedisa dikamano dipakeng tsa atisa le arola MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 1.17 • Sebedisa le ho bolela dipalophatlo • Sebedisa le ho bolela mabitso 26 tsa metso moelelong o tlwaelehileng a dipalophatlo tsa metso le tseo Dipalophatlo ho kenyelletswa, dihalofo, dikotara, e seng tsa metso maemong a diraro, dihlano. tlwaelehileng ho kenyelletswa le dihalofo, dikorara, robedi, diraro, tshela, hlano, • Elellwa dipalophatlo tse • Elellwa dipalophatlo tse sebopehong sa dayakeramo sebopehong sa dayakeramo • Ngola dipalophatlo e le halofo e le 1 • Qala ho elellwa hore dihalofo tse pedi kapa raro tse tharo di etsa ho felletseng ho le hong le hore halofo e le nngwe le dikotara tse pedi di a MMETSE KEREITE YA 1-3 lekana. • Ngola dipalophatlo e le halofo e le 1, diraro tse 2, SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TJHEBOKAKARETSO YA MOKGAHLELO WA MOTHEO 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA CAPS Kgatelopele Dipateroneng, Difankshene le Aljebra • Dipateroneng, Mesebetsing le Aljebra, baithuti ba fumana menyetla ya ho: -- tlatsa le ho atolosa dipaterone tse emetsweng ke dibopeho tse fapaneng; le -- hlwaya le ho hlalosa dipaterone. • Ho hlalosa dipaterone ho ala motheo bakeng sa baithuti ba Mokgahlelo o Mahareng ho hlalosa melawana ya dipaterone. Sena ka morao e eba mosebetsi wa aljebra wa semmuso Mokgahlelong o Phahameng. DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 2.1 Kopitsa le ho atolosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Dipaterone tsa Kopitsa le ho atolosa dipaterone Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Jeometri tse bonolo o sebedisa dintho tse mantswe mantswe mantswe tshwarehang le tse takwang (mohl. o • dipaterone tse bonolo tse etswang • dipaterone tse rarahaneng tse • dipaterone tse rarahaneng sebedisa mebala le dibopeho). ka dintho tse tshwarehang etswang ka dintho tse tshwarehang haholo tse etswang ka dintho tse • dipaterone tse bonolo di etswa ka • tse rarahaneng haholo di etswa ka tshwarehang ho taka mela, dibopeho kapa dintho ho taka mela, dibopeho kapa dintho • dipaterone tse rarahaneng tse etswang ka dintho tse tshwarehang tse rarahaneng haholo di etswa ka ho taka mela, dibopeho kapa dintho Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao hao hao Bopa dipaterone tsa hao tsa Jeometri Bopa dipaterone tsa hao tsa Jeometri Bopa dipaterone tsa hao tsa Jeometri • ka dintho tse tshwarehang • ka dintho tse tshwarehang • ka dintho tse tshwarehang • ka ho taka mela, dibopeho kapa • ka ho taka mela, dibopeho kapa • ka ho taka mela, dibopeho kapa dintho dintho dintho • hlalosa dipaterone tsa hao Dipaterone tse re potolohileng Dipaterone tse re potolohileng Dipaterone tse re potolohileng Hlwaya, hlalosa ka mantswe le ho Hlwaya, hlalosa ka mantswe le ho Hlwaya, hlalosa ka mantswe le ho kopitsa paterone tsa Jeometri kopitsa paterone tsa Jeometri kopitsa paterone tsa Jeometri • tsa tlhaho, • tsa tlhaho, • tsa tlhaho, • bophelong ba rona ba letsatsi le • bophelong ba rona ba letsatsi le • bophelong ba rona ba letsatsi le letsatsi, letsatsi, letsatsi, • ho tswa ho tsa letlotlo la setso • ho tswa ho tsa letlotlo la setso • ho tswa ho tsa letlotlo la setso 2.2 Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano dipalo e bonolo ho fihlela bonyane ho 100 e bonolo ho fihlela bonyane ho 200 e bonolo ho fihlela bonyane ho 999 27 Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao hao hao MMETSE KEREITE YA 1-3

TJHEBOKAKARETSO YA MOKGAHLELO WA MOTHEO 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (Jeometri) 28 Kgatelopele ya Sebaka le Sebopeho Kgatelopele e ka sehloohong ya Sebaka le Sebopeho e ka fumanwa ka: • ho tsepamisa maikutlo makgabaneng a matjha a makgetha a sebopeho le dintho kereiteng ka nngwe; le • ho tloha ho ithuteng puo ya boemo le ho nyalana maikutlo a fapaneng a dintho tse tshwanang ho baleng le ho latela ditshupisong tseo e seng tsa semmuso mmapa DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 3.1 Puo ya boemo Puo ya boemo Puo ya boemo Boemo, tlwaetso Hlalosa boemo ba ntho e le nngwe Hlalosa boemo ba ntho e le nngwe Hlalosa boemo ba ntho e le nngwe le dipono o ikamahantse le e nngwe mohl. o ikamahantse le e nngwe mohl. o ikamahantse le e nngwe mohl. MMETSE KEREITE YA 1-3 hodima, ka pela, ka morao, letsoho le hodima, ka pela, ka morao, letsoho le hodima, ka pela, ka morao, letsoho le letshehadi, hodimo, fatshe, ka pela. letshehadi, hodimo, fatshe, ka pela. letshehadi, hodimo, fatshe, ka pela. Boemo le maikutlo Boemo le maikutlo Boemo le maikutlo • Elellwa le ho nyalanya maikutlo a • Elellwa le ho nyalanya maikutlo a • Elellwa le ho nyalanya maikutlo a fapaneng a ntho e tshwanang ya fapaneng a ntho e tshwanang ya fapaneng a ntho e tshwanang ya mehla le mehla. mehla le mehla. mehla le mehla. • Bolela ntho ya letsatsi le letsatsi e bontshwang ka tsela e sa tlwaelehelang ya yona • Bala, hlalosa le ho taka dimmapa tseo e seng tsa semmuso kapa maikutlo a bokelleditsweng a dintho. • Fumana dintho mmapeng Boemo le ditshupiso Boemo le ditshupiso Boemo le ditshupiso Boemo le ditshupiso • Latela ditshupiso tsa ho tsamaya ho • Latela ditshupiso tsa ho tsamaya • Latela ditshupiso tsa ho tsamaya • Latela ditshupiso ho tsamaya hohle potoloha ka hara phaposi ho potoloha ka hara phaposi ho potoloha ka hara phaposi ka phaposing le sekolong. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Fana ka ditshupiso ho tsamaya ka hara phapsi le sekolong. Latela ditaelo ho beha ntho e nngwe • Latela ditaelo ho tswa sebakeng ka e nngwe, mohl. Beha pensele/ se seng le se seng mmapeng eo e potloloto ka mora lebokose. seng wa semmuso.

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 3.2 Dintho tse fapaneng Dintho tse fapaneng Dintho tse fapaneng Dintho tse fapaneng CAPS Dintho tsa Elellwa le ho fana ka dintho tsa 3-D ka Elellwa le ho fana ka dintho tsa 3-D Elellwa le ho fana ka dintho tsa 3-D Elellwa le ho fana ka dintho tsa 3-D mahlokore 3-D phaposing le ditshwantshong ka phaposing le ditshwantshong ka phaposing le ditshwantshong ka phaposing le ditshwantshong • dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • dibopeho tsa lebokose (diprisimo) • dibopeho tsa lebokose (diprisimo) • dibopeho tsa lebokose (diprisimo) • dibopeho tsa lebokose (diprisimo) • disilindara • disilindara • diphiramite • dikhouno Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho tsa 3-D mabapi le: tsa 3-D mabapi le: tsa 3-D mabapi le: tsa 3-D mabapi le: • boholo • boholo • boholo • dibopeho tsa 2-D tse etsang mahlakore a difahleho tsa dintho • mmala • mmala tse mahlakore a 3-D • dintho tse pitokolohang • dintho tse pitokolohang • dintho tse pitokolohang • dibaka tse bataletseng kapa tse • dintho tse thellang • dintho tse thellang • dintho tse thellang kgopameng Mesebetsi e tsepamiseditsweng Mesebetsi e tsepamiseditsweng Mesebetsi e tsepamiseditsweng Mesebetsi e tsepamiseditsweng maikutlo le: maikutlo maikutlo maikutlo • Sebedisa dintho tse mahlakore 3-D • Sheba le ho aha dintho 3-D o • Lekola le ho aha dintho tse • Lekola le ho aha dintho tse jwalo ka diboloko tse ahang, ho sebedisa dintho tse tshwarehang mahlakore a 3-D o sebedisa mahlakore a 3-D o sebedisa sebediswang hape, jj ho aha dintho tse jwalo ka diboloko tse ahang, disebediswa tse tshwarehang tse disebediswa tse tshwarehang tse mohl tora, marokgo jj. dintho tse ka sebediswang hape, jwalo ka ho seha dibopeho tse jwalo ka ho seha dibopeho tse lebokose la dintho tsa ho aha. mahlokore a 2-D diboloko tse mahlokore a 2-D letsopa, ditsukutla, ahang, ho sebedisa hape, lebokose mahlakana a monyang lero, le le ahang, le dintho tse mahlakore a dintho tsa mahlakore a 3-D tsa 3-D tsa Jeometri Jeometri 29 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 3.3 Mefuta e fapaneng ya dibopeho Mefuta e fapaneng ya dibopeho Mefuta e fapaneng ya dibopeho 30 Dibopeho tsa Elellwa le bolela mahlakore a 2-D a Elellwa le bolela mahlakore a 2-D a Elellwa le bolela mahlakore a 2-D a mahlakore a 2 dibopeho dibopeho dibopeho • disekele • disekele • disekele • dikgutlotharo • dikgutlotharo • dikgutlotharo • dikwere • dikwere/dikgutlonnetsepa • dikwere/dikgutlonnetsepa • dikgutlonne • dikgutlonne Mesebetsi e tsepamiseditsweng Mesebetsi e tsepamiseditsweng Mesebetsi e tsepamiseditsweng maikutlo le: maikutlo le: maikutlo le: MMETSE KEREITE YA 1-3 Hlalosa, kgetha le bapisa mahlakore a Hlalosa, kgetha le bapisa mahlakore a Hlalosa, kgetha le bapisa mahlakore a dibopeho tse 2-D mabapi le: dibopeho tse 2-D mabapi le: dibopeho tse 2-D mabapi le: • boholo • boholo • boholo • mmala • mmala • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a tjhitja • mahlakore a tjhitja • mahlakore a tjhitja Taka dibopeho • disekele • dikgutlotharo • dikwere/dikgutlonnetsepa • dikgutlonne 3.4 Molahare Molahare Molahare Molahare Molahare • Elellwa molahare mmeleng wa hae • Elellwa molahare mmeleng wa hae. • Elellwa le ho taka molahare ho • Elellwa le ho taka molahare wa dibopeho tsa Jeometri tsa 2-D le Jeometri ho 2-D le dibopeho tseo e • Elellwa le ho taka molahare wa tseo e seng tsa Jeometri seng tsa Jeometri. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Jeometri ho 2-D le dibopeho tseo e seng tsa Jeometri. • Bontsha molahare ka ho mena pampiri le ho ikgopotsa

TJHEBOKAKARETSO YA MOKGAHLELO WA MOTHEO 4. MOMETHO CAPS Kgatelopele Momethong • Kgatelopele ya sehlooho momethong ho habahanya dikereite e fihlellwa ka ho hlahisa: -- dibopeho tse ntjha tsa mometho; -- disebediswa tsa mometho tse ntjha, ho qalwa ka disebediswa tse seng tsa mmuso ho isa ho disebediswa tsa semmuso Kereiteng ya 2 le ya 3; -- diyuniti tsa ho mometho tse ntjha, haholoholo Kereiteng ya 2 le ya 3. • Ho sebetsa dipalo le ho rarolla mathata ka ho metha ho lokela ho ela hloko mosebetsi wa dinomoro o seng o entswe. DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 4.1 Ho tsamaya ha nako Ho tsamaya ha nako Nako Ba bua ka ho tsamaisa nako Ba bua ka ho tsamaisa nako • Bua ka dintho tse etsahalang hara • Ba hlophisa diketsahalo tsa ka letsatsi le tse etsahalang bosiu mehla tsa bophelo ba bona • Baithuti ba hlopha diketsahalo tse • Bapisa bolelele ba nako ba etsahetseng ho bona motshehare sebedisa puo, mohlala, telele, kgutshwanyane, potlaka, butle • Ba hlophisa diketsahalo tsa ka mehla tsa bophelo ba bona • Hlopha diketsahalo a sebedisa mantswe a jwalo ka, maobane, kajeno, hosane 31 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Ho bolela nako 32 Nako • Hlalosa nako eo ntho e etsahalang • Bala matsatsi khalendareng ka yona a sebedisa puo, mohl. • Beha matsatsi a tswalo, meketjana hoseng, motshehare, ka nako, ya bodumedi, diketsahalo tsa morao ho nako histori, diketsahalo sekolong khalendareng • Bolela le ho hlopha matsatsi a beke • Bolela le ho hlopha matsatsi a beke • Bolela nako ya dihora tse 12 ka le dikgwedi tsa selemo le dikgwedi tsa selemo -- dihora • Beha matsatsi a tswalo • Beha matsatsi a tswalo, meketjana -- halofo ya hora khalendareng ya bodumedi, diketsahalo tsa histori, diketsahalo sekolong -- kotara ya hora MMETSE KEREITE YA 1-3 khalendareng -- metsotso • Bolela nako ya dihora tse 12 ka ho sebedisa dihora, halofo ya hora le watjheng ya manaka le ya dinomoro kotara ya hora le ho disebediswa tse ding tsa dijithale tse bontshang nako, tse selefouno/ Sebetsa bolelele ba nako le ho Sebetsa bolelele ba nako le ho tsamaya ha nako tsamaya ha nako • Sebedisa dikhalendara ho sebetsa • Sebedisa dikhalendara ho sebetsa le ho hlalosa bolelele ba nako ka: le ho hlalosa bolelele ba nako ka: -- matsatsi, -- matsatsi, -- dibeke -- dibeke, -- dikgwedi • Sebedisa diwatjhe ho sebetsa • Sebedisa diwatjhe ho sebetsa bolelele ba nako ka: bolelele ba nako ka: -- dihora -- dihora -- halofo ya hora -- halofo ya hora SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO -- kotara ya hora

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 4.2 Ho metha ka tsela e seng ya Ho metha ka tsela e seng ya Ho metha ka tsela e seng ya Ho metha ka tsela e seng ya semmuso semmuso semmuso semmuso CAPS Bolelele • Bapisa le ho hlophisa bolelele, • Bapisa le ho hlophisa bolelele, bophahamo kapa bophara ba dintho bophahamo kapa bophara ba dintho tse pedi kapa ho feta ka ho di beha tse pedi kapa ho feta ka ho di beha di bapile. Sebedisa puo ho bua ka di bapile. Sebedisa puo ho bua ho bapisa, mohl. telelele ho feta, ka ho bapisa, mohl. telele ho feta, kgutshwane ho feta, sephara ho kgutshwane ho feta, sephara ho feta feta • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le ho bolelele o sebedisa disebediswa ho bolelele o sebedisa disebediswa ho bolelele o sebedisa disebediswa tse boemong bo sa lekanngwang, tse boemong bo sa lekanngwang, tse boemong bo sa lekanngwang, mohl. bophara ba seatla, bohato ba mohl. bophara ba seatla, bohato ba mohl. bophara ba seatla, bohato ba leoto, bolelele ba pensele/ potloloto, leoto, bolelele ba pensele/potloloto, leoto, bolelele ba pensele/potloloto, bolelele, dibadi. bolelele, dibadi. bolelele, dibadi. • Hlalosa bolelele ba dintho ka ho • Hlalosa bolelele ba dintho ka ho • Hlalosa bolelele ba dintho ka ho bala le ho bolela bolelele ka diyuniti bala le ho bolela bolelele ka diyuniti bala le ho bolela bolelele ka diyuniti tse seng molaong tse seng molaong tse seng molaong Ho hlahisa ho metha ka tsela ya Ho hlahisa ho metha ka tsela ya semmuso semmuso • Akanya, metha, bapisa, hlophisa • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le ho rekota bolelele ka tsela ya le ho rekota bolelele ka tsela ya semmuso ka ho sebedisa dimitara semmuso ka ho sebedisa dimitara (thupa e methang ya bolelele ba (thupa e methang ya bolelele ba mitara kapa dithapo tse bolelele mitara kapa dithapo tse bolelele ba mitara) jwalo ka diyuniti tsa ho ba mitara) jwalo ka diyuniti tsa ho metha tsa semmuso. metha tsa semmuso. • Akanya le ho metha bolelele ka disentimitara ka ho sebedisa rula (Ha ho hlokehe hore ho fetolelwe disentimitara ho dimitara) 33 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 4.3 Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso 34 • Bapisa le ho hlophisa boima ba • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le Boima dintho tse pedi kapa ho feta ka di ho rekota boima o sebedisa sekala ho rekota boima o sebedisa sekala ho rekota boima o sebedisa sekala phahamisa kapa ka ho sebedisa sa ho lekanya le disebediswa tsa ho sa ho lekanya le disebediswa tsa ho sa ho lekanya le disebediswa tsa ho sekala sa tekano. lekanya tse seng tsa semmuso tse lekanya tse seng tsa semmuso tse lekanya tse seng tsa semmuso tse jwalo ka maboloko, ditena jwalo ka maboloko, ditena jwalo ka maboloko, ditena • Hlalosa boima ba dintho ka ho bala • Hlalosa boima ba dintho ka ho bala • Hlalosa boima ba dintho ka ho bala le ho hlalosa boima ka diyuniti tse le ho hlalosa boima ka diyuniti tse le ho hlalosa boima ka diyuniti tse seng tsa semmuso seng tsa semmuso seng tsa semmuso • Sebedisa puo ho bua ka papiso, • Sebedisa puo ho bua ka papiso, • Sebedisa puo ho bua ka papiso, • Sebedisa puo ho bua ka papiso, mohl. bobebe/ bofefo, boima, mohl. bobebe/ bofefo, boima, mohl. bobebe/ bofefo, boima, mohl. bobebe/ bofefo, boima, bofefonyana, boima ho feta bofefonyana, boima ho feta bofefonyana, boima ho feta bofefonyana, boima ho feta MMETSE KEREITE YA 1-3 Ho hlahisa ho metha ka tsela ya Ho hlahisa ho metha ka tsela ya semmuso semmuso • Bapisa, hlophisa le ho rekota • Bapisa, hlophisa le ho rekota boima ba dintho tse hlophisitsweng boima ba dintho tse hlophisitsweng bakeng sa kgwebo, tseo boima bakeng sa kgwebo, tseo boima ba ba tsona bo boletsweng feela ka tsona bo boletsweng ka: dikilogramo, mohl. 2 dikilogramo tsa -- dikilogramo, mohl. 2 dikilogramo reise le 1 kilokgerama tsa folouru tsa reise le 1 kilokeramo tsa • Metha boima ba mebele ya bona ba folouru, sebedisa sekala sa ka phaposing -- digramo mohla. 500 dikeramo tsa ya ho tola letswai -- Metha boima ba mebele ya bona ba sebedisa sekala sa ka phaposing ya ho tola (Ha ho hlokehe ho fetolela dikeramo le dikilogramo) 4.4 Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso Mothamo/ • Bapisa le ho hlophisa mothamo • Bapisa le ho hlophisa mothamo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Volumo wa mokedikedi (volumo) ka hara wa mokedikedi (volumo) ka hara ditshedi tse behilweng di bapile. ditshedi tse behilweng di bapile. Baithuti ba lekola ka ho tshela ka Baithuti ba lekola ka ho tshela ka hara setshedi sa boraro ha ho hara setshedi sa boraro ha ho hlokeha hlokeha. • Bapisa le ho hlophisa bongata ba • Bapisa le ho hlophisa bongata ba mokedikedi o ka tshwarwang ke mokedikedi o ka tshwarwang ke ditshelo tse pedi ha di tlatsitswe ditshelo tse pedi ha di tlatsitswe (mothamo) (mothamo) • Sebedisa puo ho bua ka papiso mohl. e feta, e nyane ho, tletse, feela. ha ho letho

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 4.4 • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le ho rekota mothamo wa ditshelo ka ho rekota mothamo wa ditshelo ka ho rekota mothamo wa ditshelo ka CAPS Mothamo/ ho ka ho sebedisa disebediswa tsa ho ka ho sebedisa disebediswa tsa ho ka ho sebedisa disebediswa tsa Volumo ho metha tse sa lekanngwang mohl. ho metha tse sa lekanngwang mohl. ho metha tse sa lekanngwang mohl. dikgaba le dikopi. dikgaba le dikopi. dikgaba le dikopi. • Hlalosa mothamo wa ditshelo ka ho • Hlalosa mothamo wa ditshelo ka ho • Hlalosa mothamo wa ditshelo ka ho bala le ho bolela hore ke setshelo bala le ho bolela hore ke setshelo bala le ho bolela hore ke setshelo se ka tlatswa ke diyuniti tse seng tsa se ka tlatswa ke diyuniti tse seng tsa se ka tlatswa ke diyuniti tse seng tsa semmuso tse kae mohl. botlolo e ka semmuso tse kae mohl. botlolo e ka semmuso tse kae mohl. botlolo e ka tlatswa ke dikopi tse nne. tlatswa ke dikopi tse nne. tlatswa ke dikopi tse nne. Ho hlahisa ho metha ha semmuso Ho hlahisa ho metha ha semmuso • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le ho rekota mothamo wa ditshelo ka ho rekota mothamo wa ditshelo ka ho ka ho sebedisa dilitara ho ka ho sebedisa dilitara, halofo ya litara le kotara ya litara • Bapisa, hlophisa le ho rekota • Bapisa, hlophisa le ho rekota mothamo wa dintho tse mothamo wa dintho tse hlophisitsweng bakeng sa hlophisitsweng bakeng sa kgwebo tseo mothamo wa tsona kgwebo tseo mothamo wa tsona o boletsweng ka dilitara mohl. o boletsweng ka dilitara mohl. dilitara tse 2 tsa lebese, 1 litara ya dilitara tse 2 tsa lebese, litara e senomaphodi, 5 dilitara tsa pente 1 ya senomaphodi, dilitara tse 5 tsa pente kapa ho ngotswe ka dimililitara, mohl. Dimililitara tse 500 tsa lebese, dimililitara tse 340 tsa senomaphodi, dimililitara tse 750 tsa oli. • Tseba hore kopi e lekanyeditsweng e dimililitara tse 250 • Tseba hore kgabana e lekanyeditsweng e dimililitara tse 5 (Ha ho hlokehe hore ho be le phetolelo pakeng tsa dimililitara le dilitara) 35 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 4.5 Pherimitha 36 Fuputsa bohole ba sebaka ho Pherimitha le sebaka se potoloha dibopeho tse mahlakore dikanyeditsweng (2-D) le tse mahlakore (3-D) ka ho ke ho hong/ erea sebedisa dipapisi ka ho kapa diyuniti tse seng molaong. Erea Fuputsa erea o sebedisa dithaele MMETSE KEREITE YA 1-3 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TJHEBOKAKARETSO YA MOKGAHLELO WA MOTHEO 5. HO SEBETSA KA DATHA CAPS Kgatelopele ka ho sebetsa ka datha • Kgatelopele ya sehlooho ha ho sebetswa ka tlhahisoleseding ho habahanya dikereite e fihlellwa ka ho: -- ho tloha ho sebetseng ka dintho ho ya ho sebetseng ka tlhahisoleseding; le -- ho sebetsa ka dibopeho tse ntjha tsa kamoo tlhahisoleseding e hlahisitsweng kateng. • Baithuti ba lokela ho sebetsa saekele e felletseng ya tlhahisoleseding bonyane hanngwe ka selemo – hona ho kenyelletsa ho bokelletsa le ho hlophisa datha, ho e hlahisa ka sebopeho se itseng, ho e manolla, ho fumana moelelo wa yona le ho tlaleha ka tlhahisoleseding. • Ho ka nna ha sebetswa ka tse ding tsa dintlha tse boletsweng tsa ho sebetsa ka datha e le mesebetsi e ikemetseng ka thoko. DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 5.1 Bokelletsa le ho hlophisa dintho Bokelletsa le ho hlophisa dintho Bokelletsa le ho Bokelletsa le ho hlophisa dintho tsa Bokelletsa le ho hlophisa dintho tsa ka hlophisa dintho ka mehla tse tshwarehang mehla tse tshwarehang 5.2 Hlahisa ka sebopeho se itseng Hlahisa ka sebopeho se itseng dintho tse bokelleditsweng mme dintho tse bokelleditsweng mme Hlahisa ka tsa hlophiswa tsa hlophiswa sebopeho se itseng dintho tse Thala setshwantsho sa dintho tseo o Thala setshwantsho sa dintho tseo o bokelleditsweng di bokelleditseng di bokelleditseng mme tsa hlophiswa 37 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 5.3 Buisana le ho tlaleha ka dintho Buisana le ho tlaleha ka dintho 38 tse bokelleditsweng mme tsa tse bokelleditsweng mme tsa Buisana le hlophiswa hlophiswa ho tlaleha ka dintho tse • Fana ka mabaka hore dintho di ile bokelleditsweng tsa hlophiswa jwang mme tsa Araba dipotso ka • Araba dipotso ka hlophiswa • hore dintho di ile tsa hlophiswa -- hore dintho di ile hlophiswitswe jwang jwang (mokgwa wa tshebetso) • ho taka dintho tse bokelleditsweng -- tshobotsi ya hlotshwana se bokelleditsweng e jwang (sehlahiswa) MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlalosa tse bokelleditsweng le/ setshwantsho se takilweng/ • Hlalosa ka moo ditshwantsho di hlophisitsweng 5.4 Bokelletsa le ho hlophisa datha Bokelletsa le ho hlophisa datha Bokelletsa le ho hlophisa datha Bokelletsa le ho • Bokelletsa datha ka tlelaseng / • Bokelletsa datha ka tlelaseng/ • Bokelletsa datha ka tlelase / hlophisa datha phaposing ya hao kapa ka sekolo phaposing ya hao kapa ka sekolo phaposi ya hao kapa ka sekolo ho ho araba dipotso tse botsitsweng e ho araba dipotso tse botsitsweng e araba dipotso tse botsitsweng e titjhere titjhere titjhere • Hlophisa datha eo titjhere a nehelaneng ka yona kapa e fumanwang bukeng ya mosebetsi/ tekstebukung • Hlophisa datha ka -- manane SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO -- dithali -- dipapetla/ ditafole

DIHLOOHO KEREITE YA R KEREITE YA 1 KEREITE YA 2 KEREITE YA 3 5.5 Hlahisa datha ka sebopeho se Hlahisa datha ka sebopeho se Hlahisa datha ka sebopeho se itseng itseng itseng CAPS Hlahisa datha ka sebopeho se • Hlahisa datha ka kerafo ya • Hlahisa datha ka kerafo ya • Hlahisa datha ka sebopeho sa itseng setshwantsho se takilweng setshwantsho se takilweng • kerafo ya setshwantsho (tse mmalwa tsa neeletsano pakeng tsa batho ba babedi) • Dikerafo tsa ditshwantsho tse seng • Dikerafo tsa ditshwantsho tse seng • Dikerafo tsa maboloko kae tse bontshang neeletsano kae tse bontshang neeletsano pakeng tsa batho ba babedi pakeng tsa batho ba babedi 5.6 Manolla le ho fumana moelelo wa Manolla le ho fumana moelelo wa Manolla le ho fumana moelelo wa datha datha datha Manolla le ho fumana moelelo Araba dipotso ka datha e kerafong Araba dipotso ka datha e kerafong Araba dipotso ka datha e wa datha ya setshwantsho e bontshang ya setshwantsho e bontshang hlahisitsweng ho neeletsano pakeng tsa batho ba neeletsano pakeng tsa batho ba • kerafo ya setshwantsho (tse babedi babedi mmalwa tsa neeletsano pakeng tsa batho ba babedi) • Dikerafo tsa maboloko 39 MMETSE KEREITE YA 1-3

MMETSE KEREITE YA 1-3 3.3 Thuto e qaqisitsweng Karolong ena ya tlhakisetso ka dikahare, matitjhere a nehwa: • tjhebokakaretso ya kotara ya Kereite ya R ho ya ho ya 3; • tlhahlamano ya dihlooho ka kotara e sisinngwang: ha se dikarolo kaofela tsa sehlooho tse rutwang koareng ka nngwe; dikarolo tse itseng tsa dihlooho tse itseng di lokelwa ho rutwa pele ho tse itseng; • tsela eo dihlooho di ka siyanang selemong ka yona e sisinngwang. Jwalo ka ha dikarolo tse itseng tsa dikahare di hloka nako e teletsana ho feta tse ding, le dihlooho tse itseng di hloka nako e ngatanyana ho feta tse ding; le • dinoutso tsa tlhakisetso le tataiso ya ho ruta, le mehlala moo ebang ho hlokeha. Karolo ka nngwe ya dikahare e arotswe ka dihlooho. Dikarolo tsa dikahare kaofela di lokela ho rutwa ka kotara. Ho hlopha ya dihlooho ka dikotara ho nehelana ka tsela eo dihlooho di ka qhalangwang kateng le ho boeletsa selemo ho pota. Ha ho hlokehe ho ruta dihlooho kaofela ho Sebaka le Sebopeho, Mometho le ho Sebetsa ka Datha kotareng e nngwe le e nngwe. Le ha ho le jwalo, dihlooho kaofela di lokela ho rutwa selemong. Karolong ya 2 (seratswana sa 2.6) ho nehelanwe ka boima ba dikarolo tsa dikahare. Ha sena se kopanngwa le dihora tse teng selemong, ho ka sebetswa nako e balletsweng bakeng sa karolo ka nngwe ya dikahare. Matitjhere a ka kgetha ho hlopha (kapa ho hlophisa) le ho lekanya nako ya tatelano ya dikahare ka tsela e fapaneng le dikgothaletso tsa karolo ena. Matitjhere a ka boela a fetola dinako tse sisintsweng tse abetsweng dihlooho hanyane. Le ha ho le jwalo, ho lokelwa ho elwa hloko boima bo lekantsweng ba dikarolo tsa dikahare mmoho le nako ya semmuso e di balletsweng Mokgahlelong wa Motheo. • Mmetse wa Kereite ya R o sebopehong sa mathematikse o holang mme kahoo ha o arolwe ka dikotwana tsa dinako tsa ho ruta. Titjhere ya Kereite ya R e lokela ho lohella mmetse ona mesebetsing ya moithuti ya letsatsi ka leng mme ho lokela hape hore ho behwe le nako ka thoko ha titjhere a tsepamisa maikutlo hodima mesebetsi ya Mmetse. Ho seng jwalo baithuti ba ke ke ba ela hloko le ho hodisa dikgopolo le bokgoni ba Mmetse tse hlokehang. • Nako ya Dikereite tsa 1 – 3 e abilwe ka tsela e latelang: -- Dihora tse supa ka beke di sebediswe bakeng sa ho ruta Mmetse (dibeke tse 10 X dikotara tse 4 X dihora tse 7 = dihora tse 280 ka selemo) -- Thuto e nngwe le e nngwe ya Mmetse e lokela ho ba 1 hora 24 metsotso ka letsatsi Dikereiteng tsa 1 ho fihla 3. -- Hona he ho bolela hore ho na le dikotara tse 4 tse nang le dibeke tse 10 tse nang le dithuto tse hlano (Mantaha ho ya ho Labohlano). -- Sebedisa beke bakeng sa tlwaetso le matlafatso qalong ya kotara ka nngwe hobane bana ba banyenyane ba lebala kapele nakong ya phomolo ya dikolo, mme hape ba tswa morethethong wa ho kena sekolo. Beha beke qetellong ya kotara ka nngwe bakeng sa ho matlafatsa dikgopolo. Hona ho nehelana ka dithuto tse 8 X 4 X 5 = 160. 40 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 3.4 Ho hlopha le ho lekanya nako ya tatelano Ho nehelanwe ka dipapetla tse latelang kereiteng e nngwe le e nngwe Dikereiteng R - 3: • Ho lekanya nako ya tatelano ya dihlooho selemong (bontsha ho qhalanngwa ha dihlooho ho habahanya dikotara mme ho sisinngwa nako e ka qetwang sehloohong ka seng ho Karolo ya Dikahare) • Hlopha dihlooho selemong (bontsha tsela eo ka yona dihlooho di behilweng dikotareng le kgatelopele ya dikahare le bokgoni ho habahanya dikotara) • Ho hlakisa dinoutso sehloohong ka seng – dipapetla tsena di nehelana ka tlhakisetso ya dikahare le tataiso ya ho ruta ya sehlooho ka seng jwalo ka ha di hlahlamantswe ho habahanya kotara. Meralo ya dithuto – Kabo ya dihlooho kotareng Nomoro ke sehlooho sa bohlokwa Mmetseng wa Mokgahlelo wa Motheo. Boholo ba nako bekeng, kotareng le selemong ka seng ho tsepamiswa hodima Dinomoro, Matshwao le Dikamano. Bohareng, dithuto tse tharo kapa ho feta bekeng ka nngwe di lokela ho tsepama hodima Dinomoro, Matshwao le Dikamano. Nako e setseng e arolelwa dikarolo tse ding tsa dikahare. Sebaka, Sebopeho le Mometho di batla nako e ngatanyana le tsepamo ya maikutlo ho feta Ho sebetsa ka datha le Dipaterone, difankshene le aljebra. Dipapetla tse latelanag di bontsha hore e ka ba dithuto tse kae tse ka abelwang karolo ya dikahare e nngwe le e nngwe le sehlooho ka seng kereiteng e nngwe le e nngwe ho Dipaterone, difankshene le aljebra, Sebaka le Sebopeho le Mometho le Ho sebetsa ka datha: • Kereite ya R: Kabo ya dikarolo tsa dikahare le dihlooho dithutong Hoba Mmetse wa Kereite ya R o sebopehong sa mmetse o tswelang pele, ka hoo kabo ya nako ena e sisinngwang e nehelana ka dikarolo tsa mmetse tseo ho tsepamiswang ho tsona mmoho le mesebetsi e seng ya semmuso e lohahantsweng. Hona ho etswa e le ho ka ruta dikahare kaofela. Mesebetsi ya mmetse o tswelang pele e ka ba ho bala le ho beha ka thoko palo ya dijana le mabekere tse tla sebediswa ka nako ya dijo, ho bala dipapadi tse bapalwang ka ntle, dipapadi tsa hare tse jwalo didomino, malatadiana, jj. Titjhere a hlophise mesebetsi kaofela ho ya ka ditlhoko tsa baithuti le mehlodi e teng ka phaposing. Sebopeho le Sebaka ke karolo ya bohlokwa ya ho hola ha mmetse wa moithuti ya motjha, mme o lokela ho qhalanngwa bekeng, ho ntse ho tsepamisitswe hodima mesebetsi e itseng e etswang ka tlasa tataiso ya titjhere; baithuti ba nehwe menyetla e mengata ya ho bopa, ho bapala santeng le ho metsing. Ho metha ho lokela ho kenyelletswa mesebetsing ya ho bala, mohl. ho akanya le ho bala ha ho methwa bolelele ba sebaka ka matsoho, maoto le mehato. Rejistara ya boteng ba baithuti sekolong le tjhate ya boemo ba lehodimo di fana ka menyetla e mengata ya Ho sebetsa ka datha. CAPS 41

MMETSE KEREITE YA 1-3 Papetla 3.1: Nako e abeilweng bakeng sa karolo ka nngwe yua dikahare ka beke Karolo ya dikahare Dihlooho Nako e sisintsweng Dinomoro, Matshwao le Ho bala Metsotso e 120 Dikamano Ho hlwaya dinomoro Hlwaya le ho hlalosa dinomoro tse felletseng Kgopolo ya dinomoro Ho rarolla mathata Dipaterone, Difankshene le Kopisa, atolosa le ho bopa dipaterone tsa hao Metsotso e 80 Aljebra Sebaka le Sebopeho Hlwaya, hlwaya le ho bolela mabitso a dibopeho tse Metsotso e 80 mahlakore a mabedi dibopeho / ditshwantsho dibopeho tsa Jeometri Aha dintho tse mahlakore a 3 a sebedisa dintho tse tshwarehang Dikamano tse amang sebaka Ditshupiso Mometho Bolelele Metsotso e 80 Boima Mothamo Ho sebetsa ka datha Bokelletsa, hlophisa, taka, bala le ho beha tlhahisoleseding ka Metsotso e 60 sebopeho se seng Metsotso e 420 PALOHOHLE dihora tse 7 ka beke • Kabo ya dikarolo tsa diteng le dihlooho dithutong bakeng sa Dikereite tsa 1 ho fihla ho 3 1 Bonyane dithutong tse tharo (k.h.r. pakeng tsa dihora tse 4 le 42) bekeng ho etswe Dinomoro, Matshwao le Dikamano 1 Dikereiteng tsa 1, 2 le 3. Dithuto tse pedi tse setseng (k.h.r. pakeng tsa dihora tse 22 le tse 3) di arolelwa dihlooho tsa dikarolo tse ding tsa dikahare ka tsela e sisintsweng ka tlase mona. Papetla ya 3.2: Palo ya dithuto tse kgothaletswang bakeng sa karolo ka nngwe ya dikahare ka Kotara bakeng sa Kereite ya 1 42 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Palo ya dithuto KAROLO YA DIKAHARE SEHLOOHO Kotara Kotara Kotara Kotara Palo- ya 1 ya 2 ya 3 ya 4 hohle Dinomoro, Matshwao le Dihlooho kaofela tsa Dinomoro, 22 30 28 25 105 Dikamano Matshwao le Dikamano Dipaterone, Difankshene Dipaterone tsa Dinomoro 3 3 3 3 12 le Aljebra Dipaterone tsa Jeometri 1 1 1 1 4 Sebaka le Sebopeho Dibopeho tse mahlakore a 2 3 3 6 (Jeometri) Dintho tse mahlakore a 3 3 2 1 6 Bodulo, tlwaetso le mehopolo 2 1 3 Tekatekano 1 1 2 Nako 2 2 Bolelele 2 2 4 Mometho Boima 2 2 4 Mothamo/Volumo 1 2 1 4 Bokelletsa, hlophisa, hlahisa dintho ka 2 1 3 sebopeho se seng le ho di manolla Ho sebetsa ka datha Saekele ya datha kaofela 3 3 Dikarolo tsa saekele ya datha 2 2 Dithuto kaofela 40 40 40 40 160 Papetla ya 3.3: Palo ya dithuto tse kgothaletswang bakeng sa karolo ka nngwe ya dikahare ka Kotara bakeng sa Kereite ya 2 Palo ya dithuti KAROLO YA DIKAHARE SEHLOOHO Kotara Kotara Kotara Kotara Palohohle ya 1 ya 2 ya 3 ya 4 Dinomoro, Matshwao le Dihlooho kaofela tsa Dinomoro, 24 25 24 26 99 Dikamano Matshwao le Dikamano Dipaterone, Difankshene Dipaterone tsa Dinomoro 3 3 3 3 12 le Aljebra Dipaterone tsa Jeometri 1 1 1 1 4 Sebaka le Sebopeho Dibopeho tse mahlakore a 2 3 3 6 (Jeometri) Dintho tse mahlakore a 3 3 2 1 6 Bodulo, tlwaetso le mehopolo 2 1 3 Tekatekano 1 1 2 Nako 3 1 3 1 8 Bolelele 3 1 4 Mometho Boima 3 1 4 Mothamo/Volumo 3 1 4 Bokelletsa, hlophisa, hlahisa dintho ka sebopeho se seng le ho di 3 3 6 Ho sebetsa ka datha manolla Saekele ya datha kaofela 1 1 2 Dikarolo tsa Dithuto kaofela 40 40 40 160 saekele ya datha CAPS 43

MMETSE KEREITE YA 1-3 Papetla ya 3.4: Palo ya dithuto tse kgothaletswang bakeng sa karolo ka nngwe ya dikahare ka Kotara bakeng sa Kereite ya 3 Palo ya dithuto KAROLO YA DIKAHARE SEHLOOHO Kotara Kotara Kotara Kotara Palohohle ya 1 ya 2 ya 3 ya 4 Dinomoro, Matshwao le Dihlooho kaofela tsa Dinomoro, 26 22 19 27 94 Dikamano Matshwao le Dikamano Dipaterone, Difankshene Dipaterone tsa Dinomoro 3 3 3 3 12 le Aljebra Dipaterone tsa Jeometri 1 1 1 1 4 Sebaka le Sebopeho Dibopeho tse mahlakore a 2 2 2 4 (Jeometri) Dintho tse mahlakore a 3 3 3 1 7 Bodulo, tlwaetso le mehopolo 2 3 5 Tekatekano 2 1 3 Nako 3 2 3 2 10 Bolelele 2 2 4 Boima 2 1 3 Mometho Mothamo/Volumo 2 1 3 Pherimeta 1 1 Erea 2 2 Saekele ya datha yohle 3 3 6 Ho sebetsa ka datha Dikarolwana tsa saekele ya datha 1 1 2 Dithuto kaofela 40 40 40 40 160 44 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

3.4.1. Tjhebokakaretso ya Kereite ya 1 ka kotara TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 1 CAPS 1.DIPALO, MATSHWAO LE DIKAMANO DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 NTSHETSOPELE YA MOHOPOLO WA DIPALO : Bala ka dinomoro tse tletseng 1.1 Bala dintho tse tshwarehang ho Bala dintho ka botshepehi ho fella Bala dintho ka botshepehi ho fella Bala dintho ka botshepehi ho fihlela fihlela ho 10 ho 20. ho 40 ho 50. Bala dintho Fana ka kakanyo e amohelehileng ya Fana ka kakanyo e amohelehileng ya Fana ka kakanyo e amohelehileng ya Fana ka kakanyo e amohelehileng dipalo tsa dintho tse ka lekolwang ka dipalo tsa dintho tse ka lekolwang ka dipalo tsa dintho tse ka lekolwang ka ya dipalo tsa dintho tse ka lekolwang ho di bala. ho di bala. ho di bala. ka ho di bala. Ho bala ka dihlopha ho a Ho bala ka dihlopha ho a kgothalletswa kgothalletswa. 1.2 Balla pele le morao ka: Balla pele le morao ka Balla pele le morao ka Balla pele le morao ka Balla pele le morao • Bo nngwe ho tloha nomorong efe • Bo nngwe ho tloha nomorong efe • Bo nngwe ho tloha nomorong efe • Bo nngwe ho tloha nomorong efe kapa efe pakeng tsa 1 le 20 kapa efe akeng tsa 0 le 50 kapa efe pakeng tsa 0 le 80. kapa efe pakeng tsa 0 le 100 Balla pele ka Balla pele ka Balla pele ka • bo10 ho tswa katisong efe kapa • bo10 ho tswa katisong efe kapa • bo10 ho tswa katsiong efe kapa efe 10 pakeng tsa 0 le 50. efe ya 10 pakeng tsa 0 le 80. efe ya 10 pakeng tsa 10 le 100. • bo5 ho tswa katisong efe kapa e • bo5 ho tswa katsiong efe kapa efe • bo5 ho tswa katisong efe kapa efe fe ya 5 pakeng tsa 0 le 50 5 pakeng tsa 0 le 80. ya 5 pakeng tsa 0 le 100. • bo2 ho tswa katisong efe kpa efe • bo2 ho tswa katisong efe kapa efe • bo2 ho tswa katisong efe kapa efe ya 2 pakeng tsa 0 le 20 2 pakeng tsa 0 le 80. ya 2 pakeng tsa 0 le 100 1.3 Elellwa, hlwaya le ho bala dipalo. Elellwa, hlwaya le ho bala dipalo Elellwa, hlwaya le ho bala dipalo. Elellwa, hlwaya le ho bala dipalo Dipalo tsa • Elellwa, hlwaya le ho bala • Elellwa, hlwaya le ho bala • Elellwa, hlwaya le ho bala • Elellwa, hlwaya le ho bala matshwao le matshwao a dipalo ho tloha ho 1 matshwao a dipalo ho tloha ho 1 matshwao a dipalo ho tloha ho 1 matshwao a dipalo ho tloha ho 1 mabitso. ho fihlela ho 20. ho fihlela ho 50 ho fihlela ho 80. le 100. • Ngola matshwao a dipalo ho tloha • Ngola matshwao a dipalo ho tloha • Ngola matshwao a dipalo ho tloha • Ngola matshwao a dipalo ho tloha ho 1 ho fihlela ho 5 ho 1 ihlela ho 10. ho 1 ho fihlela ho 20. ho 1 ho fihlela ho 20. • Elellwa hlwaya le ho bala mabitso • Elellwa, hlwaya le ho bala mabitso • Elellwa, hlwaya le ho bala dipalo • Elellwa, hlwaya le bala dipalo ho a dipalo ho tloha ho 1 ho fihlela a dipalo ho tloha ho 1 ho fihlela ho tsa mabitso ho tloha ho 1 ho fihlela tloha ho 1 ho fihlela ho 10 ho 5. 10. ho 50. • Ngola mabitso a dipalo ho tloha ho • Ngola mabitso a dipalo ho 1 ho • Ngola mabitso a dipalo ho tloha ho • Ngola mabitso a dipalo ho tloha ho 1 ho fihlela ho 10. fihlela ho 5. 1 ho fihlela ho 10. 1 ho fihlela ho 10. 45 NTSHETSOPELE YA MOHOPOLO WA DIPALO: Hlalosa, bapisa le ho hlopha dipalo tse felletseng. MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.4 Hlalosa, bapisa le ho hlopha Hlalosa, bapisa le ho hlopha ho Hlalosa, bapisa le ho hlopha Hlalosa, bapisa le ho hlopha 46 dintho ho fihlela 5. fihlela ho dintho tse 10 dintho ho fihlela ho 15 dintho ho fihlela ho 20 Hlalosa, bapisa le ho hlopha dipalo • Bapisa pokelletso ya dintho ho ya • Bapisa pokelletso ya dintho ho ya • Bapisa pokelletso ya dintho ho ya • Bapisa pokelletso ya dintho ho ya ka tse ngata, mmalwa, bongata, ka tse ngata, mmalwa, bongata, ka tse ngata, mmalwa, bongata, ka tse ngata, mmalwa, bongata, bonnyane, ho feta, nyane ho, bonnyane, ho feta, nyane ho, bonnyane, ho feta, nyane ho, bonnyane, ho feta, nyane ho, lekana le, lekana jwalo feela ka, lekana le, lekana feela jwalo ka, lekana le, lekana feela jwalo ka, lekana le, lekana feela jwalo ka, fapaneng. fapaneng. fapaneng. fapaneng. • Hlopha pokelletso ya dintho ho • Hlopha pokelletso ya dintho ho • Hlopha pokelletso ya dintho ho • Hlopha pokelletso ya dintho ho tloha ho tse ngata ho fihlela ho tse tloha ho tse ngata ho fihlela ho tse tloha ho tse ngata ho fihlela ho tse tloha ho tse ngata ho fihlela ho tse nyane le tse nyane ho fihlela ho tse nyane le tse nyane ho fihlela ho tse nyane le tse nyane ho fihlela ho tse nyane le tse nyane ho fihlela ho ngata ngata. ngata tse ngata Hlalosa, bapisa le ho hlopha Hlalosa, bapisa le lokiodisa dipalo Hlalosa, bapisa le ho hlopha Hlalosa, bapisa le ho hlopha MMETSE KEREITE YA 1-3 dipalo ho fihlela ho 5 ho fihlela ho 10 dipalo ho fihlela ho 15 dipalo ho fihlela ho 20 • Hlalosa le ho bapisa dipalo tse • Hlalosa le ho bapisa dipalo tse • Hlalosa le ho bapisa dipalo tse • Hlalosa le ho bapisa dipalo tse felletseng ho ya ka e nyane ho, felletseng ho ya ka e nyane ho, felletseng ho ya ka e nyane ho, felletseng ho ya ka e nyane ho, e kgolo ho, e feta, e tlase ho, e e kgolo ho, e feta, e tlase ho, e e kgolo ho, e feta, e tlase ho, e e kgolo ho, e feta, e tlase ho, e lekana le lekana le lekana le lekana le • Hlalosa le ho hlopha dipalo: • Hlalosa le ho hlopha dipalo: • Hlalosa le ho hlopha dipalo: • Hlalosa le ho hlopha dipalo: -- ho tloha ho tse nyane ho isa ho -- ho tloha ho tse nyane ho isa ho -- ho tloha ho tse nyane ho isa ho -- ho tloha ho tse nyane ho isa ho tse kgolo le ho tloha ho tse kgolo tse kgolo le ho tloha ho tse kgolo tse kgolo le ho tloha ho tse kgolo tse kgolo le ho tloha ho tse kgolo ho isa ho tse nyane ho isa ho tse nyane ho isa ho tse nyane ho isa ho tse nyane -- ho sebediswa molapalo wa 1- 5 -- pele, ka morao, mahareng -- pele, morao, mahareng -- pele, morao, mahareng/dipakeng -- ho sebediswa molapalo 0-10 -- ho sebediswa molapalo 0-15 -- ho sebediswa molapalo 0-20 Sebedisa mabalatatelano ho bontsha tatelano, sebaka kapa boemo • Beha dintha ka mola ho tloha ho ya pele ho ya ho ya boleshome kapa ho ya pele ho ya ho ya ho qetela. Mohl ya pele, ya bobedi, ya SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO boraro...ya leshome, ya ho qetela. • Boemo ba tatelano ya dipalo ho tloha ka ya pele ho isa ho ya bo leshome HO NTSHETSAPELE MOHOPOLO WA DIPALO: Tulo ya boleng.

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.5 Hlokomela sekgeo sa dipalo ho Elellelwa sekgeo sa dipalo pakeng tloha ho 11 ho isa ho 15 tsa 11 ho isa ho 19. CAPS Sekgeo • Arola nomoro ya dipalo tse pedi • Arola nomoro ya dipalo tse pedi ka ka mashome le metso mohl 12 ke mashome le metsotso mohl. 18 ke 10 le 2 10 le 8 RAROLLA MATHATA MAEMONG 1.6 Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o rarolla le ho hlalosa tharollo ya rarolla le ho hlalosa tharollo ya rarolla le ho hlalosa tharollo ya rarolla le ho hlalosa tharollo ya Mawa a ho rarolla mathata: mathata: mathata: mathata: bothata • disebediswa tse tshwarehang • disebediswa tse tshwarehang • disebediswa tse tshwarehang • disebediswa tse tshwarehang mohl. disebediswa tsa ho bala mohl. disebediswa tsa ho bala mohl. disebediswa tsa ho bala mohl. disebediswa tsa ho bala • ditshwantsho ho etsa dipale tsa • ditshwantsho ho etsa dipale tsa • ditshwantsho ho etsa dipale tsa • ditshwantsho ho etsa dipale tsa dipalo dipalo dipalo dipalo • melapalo e tshehetswang ke • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • ho bopa le ho qhaqholla dipalo disebediswa tse tshwarehang • palopedi le ho arola ka lehare • palopedi le ho arola ka lehare • palopedi le ho arola ka lehare mohl. difaha tsa ho bala. • melapalo e tshehetswang ka • melapalo e tshehetswang ka • melapalo e tshehetswang ka disebediswa tse tshwarehang disebediswa tse tshwarehang disebediswa tse tshwarehang mohl. difaha tsa ho bala. mohl. difaha tsa ho bala. mohl. difaha tsa ho bala. 1.7 Rarolla mathata a dipalo ka ho Rarolla mathata a dipalo maemong Rarolla mathata a dipalo maemong Rarolla mathata a dipalo maemong etsa le ho hlalosa tharollo ya hao le ho hlalosa tharollo ya hao ho le ho hlalosa tharollo ya hao ho le ho hlalosa tharollo ya hao ya Kopanya le ho ho mathata o kenyeleditse le ho mathata o kenyeleditse le ho mathata o kenyeleditse le ho mathata o kenyeleditse le ho tlosa kopanya, ho tlosa ka dikarabo ho kopanya, ho tlosa ka dikarabo ho kopanya, ho tlosa le dikarabo ho kopanya ho tlosa le dikarabo ho fihlela ho 5. fihlela ho 10. fihlela ho 15 fihlela ho 20. 1.8 Rarolla mathata a dipalo maemong Rarolla mathata a dipalo maemong Rarolla mathata a dipalo maemong le ho hlalosa tharollo ya hao ho le ho hlalosa tharollo ya hao ho le ho hlalosa tharollo ya hao ya Ho kopanya ka mathata o kenyeleditse le ho mathata o kenyeleditse le ho mathata o kenyeleditse le ho phetapheto ho kopanya ka phetapheto le dikarabo kopanya ka phetapheto le dikarabo kopanya ka phetapheto le dikarabo lebisang ho katiso ho fihlela ho 10. ho fihlela ho 15. ho fihlela ho 20. 1.9 Rarolla bothata ba dipalo tsa Rarolla bothata ba dipalo tsa Rarolla bothata ba dipalo tsa Rarolla bothata ba dipalo maemong mantswe memong le ho hlalosa mantswe maemong le ho hlalosa mantswe maemong le ho hlalosa le ho hlalosa tharollo ya hao o Ho etsa dihlopha le tharollo ya hao o kenyeleditse le ho tharollo ya hao o kenyeleditse ho tharollo ya hao o kenyeleditse le kenyeleditse le ho arola ka ho lekana ho arola ho lebisang arola ka ho lekana le dihlopha le le arola ka ho lekana le ho hlopha ho arola ka ho lekana le ho hlopha le ho hlopha dipalo tse felletseng ho arola dipalo tse felletseng ho fihlela ho 5 le dipalo tse felletseng ho fihlela ho dipalo tse felletseng ho fihlela ho ho fihlela ho 20 o kenyeleditse le dikarabo se ka kenyang tse setseng. 10 le dikarabo tse ka kenyang tse 15 le dikarabo tse ka kenyang tse dikarabo tse ka kenyang tse setseng. setseng. setseng. 47 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.11 • Hlokomela le ho hlwaya tjhelete ya • Hlokomela le ho hlwaya tjhelete ya • Hlokomela le ho hlwaya tjhelete ya 48 Afrika Borwa ya tshepe 5c, 10c, Afrika Borwa ya tshepe 5c, 10c, Afrika Borwa Tjhelete 20, 50c, R1, R2; R5 20, 50c, R1, R2; R5 Tjhelete ya tshepe 5c, 10c, 20, • Rarolla mathata a tjhelete o • Rarolla mathata a tjhelete o 50c, R1, R2;R5 kenyeleditse le paloyohle le kenyeleditse le paloyohle le Tjhelete ya pampiri R10 and R20 tjhentjhe ho R10 le disente ho tjhentjhe ho R20 le disente ho fihlela ho 20c fihlela ho 20c. • Rarolla mathata a tjhelete o kenyeleditse le paloyohle le tjhentjhe ho R20 le disente ho fihlela ho 20c MAEMO – THAROLLO E LOKOLOHILENG MMETSE KEREITE YA 1-3 1.12 Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o sebetsa ka dipalo sebetsa ka dipalo sebetsa ka dipalo sebetsa ka dipalo Dithekniki • disebediswa tse tshwarehang • disebediswa tse tshwarehang • disebediswa tse tshwarehang • disebediswa tse tshwarehang (mekgwa le mawa) mohl. disebediswa tsa ho bala mohl. disebediswa tsa ho bala mohl. disebediswa tsa ho bala mohl. disebediswa tsa ho bala • ho taka ditshwantsho • ho taka ditshwantsho • ho taka ditshwantsho • ho taka ditshwantsho • melapalo e tshehetswang ka • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • ho bopa le ho qhaqholla dipalo disebediswa tse tshwarehang • ho pheta habedi le ho fokotsa • ho pheta habedi le ho fokotsa • ho pheta habedi le ho fokotsa mohl. difaha tsa ho bala. • melapalo e tshehetswang ka • melapalo e tshehetswang ka • melapalo e tshehetswang ka disebediswa tse tshwarehang disebediswa tse tshwarehang disebediswa tse tshwarehang mohl. difaha tsa ho bala. mohl. difaha tsa ho bala. mohl. difaha tsa ho bala. 1.13 Boholo ba dipalo: 1 - 5 Boholo ba dipalo: 1 - 10 Boholo ba dipalo: 1 - 15 Boholo ba dipalo: 1 - 20 Ho kopanya le ho • Ho kopanya ho fihlela ho 5 • Kopanya ho fihlela ho 10 • Kopanya ho 15 • Kopanya ho 20 tlosa • Tlosa ho tloha ho 5 • Tlosa ho tloha ho 10 • Tlosa ho tloha ho 15 • Tlosa ho tloha ho 20 • Ho ithuta dipalokopanngwa ya • Sebedisa matshwao a loketseng • Sebedisa matshwao a loketseng • Sebedisa matshwao a loketseng dinomoro ho fihlela ho 5 (+, –, =, □) (+, –, =, □) (+, –, =, □) SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Ho ithuta dipalokopanngwa ho • Ho ithuta dipalokopanngwa ho • Ho ithuta dipalokopanngwa ho fihlela ho 7 fihlela ho 9 fihlela ho 10 1.14 • Ho kopanya ka phetapheto (jk. • Ho kopanya ka phetapheto (jk. • Ho kopanya ka phetapheto (jk. nomoro e tshwanang) ho fihlela nomoro e tshwanang) ho fihlela nomoro e tshwanang) ho fihlela Ho kopanya ka ho 10 ho 15 ho 20 phetapheto ho isa ho katiso • Sebedisa matshwao a loketseng • Sebedisa matshwao a loketseng • Sebedisa matshwao a loketseng (+, =, □) (+, =, □) (+, =, □)

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.16 Mohopolo wa palo: Mefuta ya 5 Mohopolo wa palo: Mefuta ya 10 Mohopolo wa palo: Mefuta ya 15 Mohopolo wa palo: Mefuta ya 20 CAPS Menthele • Hlopha dinomoro tse kgethilweng • Hlopha dinomoro tse kgethilweng • Hlopha dinomoro tse kgethilweng • Hlopha dinomoro tse kgethilweng tseo ho fanweng ka tsona. tseo ho fanweng ka tsona. tseo ho fanweng ka tsona. tseo ho fanweng ka tsona. • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 5 be • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 10 o • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 15 o • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 20 o o bolele ke efe e nyane ka 1 kapa be o bolele hore ke efe e nyane ka be o bolele hore ke efe e nyane ka be o bolele hore ke efe e nyane ka e ngata ka 2. 1 le e ngata ka 2 1 le e ngata ka 2. 1 kapa e ngata ka 2 Ikgopotse ka potlako: Ikgopotse ka potlako: • Ikgopotse ka potlako metswako ya • Metswako ya dinomoro ho fihlela dinomoro ho fihlela ho 5 ho 10 • Ikgopotse ho kopanya le ho tlosa • Ikgopotse ho kopanya le ho tlosa dintha ho fihlela ho 5 dintha ho fihlela ho 10 Mawa a ho sebetsa dipalo ka hlooho Mawa a ho kopanya Sebedisa mawa a ho kopanya le ho Sebedisa mawa a ho kopanya le ho tlosa ka phethahalo : tlosa ka phethahalo : • Beha nomoro e kgolo ho etsetsa • Beha nomoro e kgolo pele ho hore o bale kapa o bale o ya etsa hore o bale kapa o bale o ya morao morao • Molapalo • Molapalo • Ho pheta habedi le ho tlosa • Ho pheta habedi le ho tlosa • Ho bopa le ho qhaholla • Ho bopa le ho qhaqholla 49 MMETSE KEREITE YA 1-3

MMETSE KEREITE YA 1-3 Mefuta ya mathata a Kereite ya 1 Ena ke mehlala ya bohlokwa ya mefuta ya mathata eo titjhere a e hlokang ho emela phaposi ka phetapheto. Ha titjhere a sebetsa le sehlopha se se nyane, o tshwanela ho botsa bothata ka molomo. Ha baithuti ba kgona ho bala, a ka nna a ba fa mathata a sebopeho tse ngotsweng, empa o ntse a tshwanetse ho botsa bothata ka molomo. Bothata boemong bo ka nna ba kenyeletswa ho leqephe la mosebetsi, empa bo tshwanetse hore bo be bokgutshwane, bo otlolohe bo be bo tlwaelehe, mme titjhere o tshwanetse ho etsa hore baithuti kaofela ba a utlwisisa. Ho etsa dihlopha Etsa dihlopha, behella ka thoko tse setseng. O rekisa diapole tse mekotleng e meraro ka nngwe. O na le diapole tse 14. Ke mekotla e mekae ya diapole tse tharo eo a ka e etsang.? Etsa dihlopha, o kenyeletsa le tse setseng ho karabo. Thato o batla ho isa mahe a 15 ho nkgono wa hae. O hloka mabokose a makae a mahe a ka kenyang mahe a tsheletseng ka nngwe moo a ka kenyang mahe kaofela? Ho arolelana Ho arolelana, ho behella dintho tse setseng ka thoko. Arola dipompong tse 14 ho metswalle e meraro hore ba fumane dipompong tse tshwanang kaofela. Ho kopanya ka phetapheto Baesekele ya hao e na le mabidi a makae? Ho kopanya le ho tlosa Ho na le mefuta e meraro ya mathata a ho kopanya le ho tlosa mme mofuta o mong o ka botswa ka tsela tse fapaneng. Mefuta ya metheo ke: Ho fetola Karabelo o na le diapole tse hlano. Palesa o mo file diapole tse robedi. O na le diapole tse kae jwale? Karabelo o na le diapole tse 13. O file Palesa diapole tse hlano. O na le diapole tse kae jwale? Ho kopanya Thabo o na le dimabole tse hlano tse tala le tse robedi tse bolou. O na le dimabole tsela kae kaofela? Thabo na le dimabole tse leshome le metso e meraro. Tse tala di hlano mme tse ding kaofela di bolou. Thabo o na le dimabole tse bolou tse kae? Bapisa Thabo o na le dipanana tse 13 Themba o na le dipanana tse hlano. Thabo o na le dipanana tse kae tse fetang tsa Themba? Ho botsa qaka ka tsela tse fapaneng. Mathata a tshwanetse ho botswa ka tsela tse fapaneng. Mohl, ke mathata a fetohang ka bobedi, empa dintho tse sa tsejweng di 50 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 dibakeng tse fapaneng qakeng. Karabelo o na le diapole tse ding. Palesa o mo fa diapole tse ding tse robedi. Jwale o na le diapole tse 13. Karabelo o ne a e na le diapole tse kae qalong? Karabelo o ne a na le diapole tse hlano. Palesa o mo file diapole tse ding. O na le diapole tse leshome le metso e meraro. Palesa o mo file diapole tse kae? Maemo a mathata le dikamano tse fapaneng tsa tshebetso. Puleng o rekisa ‘dihotdog’ ka R4 e le nngwe. Etsa tafole ho mo thusa ho fumana diodara tse tse kgolo. Nomoro tsa ‘dihotdog’ 1 2 3 4 5 6 7 Theko ya ‘dihotdog’ R 4 8 Sebedisa tafole ho fumana theko ya ‘dihotdog’ tse supa. Mefuta ena ya mathata e sebediswa ho tataisa titjhere. Baithuti ha ba a tlameha ho imetswa ka mefuta ya mabitso. Lemoha hore baithuti ba sebedisa tsela tse fapaneng tsa ho rarolla mathata ao titjhere a sa di lebellang. CAPS 51

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 1 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 52 DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 2.1 Kopitsa le ho atolosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Dipaterone tse re potapotileng Dipaterone tsa Kopitsa le ho atolosa simple Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Hlwaya, hlalosa ka mantswe le ho jeometri patterns using mantswe mantswe kopitsa dipaterone tsa jeometri • Dintho tse tshwarehang; • Dipaterone tse bonolo tse bopilweng ka • Dipaterone tse bonolo tse bopilweng • Tsa tlhaho dintho tse tshwarehang ka dintho tse tshwarehang • Ho taka (mohl. Sebedisa • Ho tloha ho bophelo ba sejwalejwale mebala le dibopeho) • Dipaterone tse bonolo tse bopilweng ka • Dipaterone tse bonolo tse bopilweng ba ka mehla ho taka mela, dibopeho kapa dintho ka ho taka mela, dibopeho kapa Tatelano ya mosebetsi o • Ho tloha ho letlotlo la setso dintho sisintsweng Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao MMETSE KEREITE YA 1-3 Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao Qala ho kopitsa le ho • Bopa dipaterone tsa hao tsa jeometri hao atolosa dipaterone o -- Ka dintho tse tshwarehang • Bopa dipaterone tsa hao tsa jeometri • Bopa dipaterone tsa hao tsa jeometri sebedisa dintho tse -- Ka ho taka mela, dibopeho kapa dintho -- Ka dintho tse tshwarehang tshwarehang mme ha -- Ka dintho tse tshwarehang • Hlalosa dipaterone tsa hao -- Ka ho taka mela, dipeho le dintho baithuti ba lokolohile ho -- Ho taka mela, dibopeho kapa • Hlalosa dipaterone tsa hao sebedisa dikerayone kapa • Hlalosa dipaterone tsa hao dipensele/dipotloloto, qala ho kopitsa le ho atolosa dipaterone ka ho di taka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 2.2 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa hlalosa CAPS Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano e Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano e Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano dipalo Kopitsa, atolosa le ho bonolo ho fihlela ho bonolo ho fihlela ho bonyane ho 80. e bonolo ho fihlela ho bonyane ho 100. hlalosa tatelano e bonolo ya bonyane ho 50. Tatelano e tshwanetse ho bontsha ho Tatelano e tshwanetse ho bontsha ho dipalo ho fihlela ho bonyane bala o ya pele le morao ho: bala o ya pele le morao ho: ho 20. Tatelano e tshwanetse ho bontsha ho bala o ya pele le morao ho: • Ka bonngwe o tloha palong e nngwe • Ka bonngwe o tloha palong e nngwe Tatelano e tshwanetse ho 1 le 80 1 le 100 bontsha ho balla pele le • Ka bonngwe o tloha palong e le nngwe morao ho pakeng tsa 1 le 50 Ho bala o ya pele ka: Ho bala o ya pele ka: • Ka bonngwe ho tloha Ho bala o ya pele ka: • mashome ho tloha katisong e nnggwe • bohlano ho tloha e nngwe le e palon g e nngwe le e le e nngweya leshome e pakeng tsa nngwe pakeng tsa 0 le 100 nnngwe pakeng tsa 1 le • bonngwe o tloha palong e nngwe le e 0 le 80 nngwe pakeng tsa 1 le 50 • bobedi ho tloha katisong e nngwe le 20 • bohlano ho tloha e nngwe le e nngwe e nngwe pakeng tsa 0 le 100 • mashome o tloha katisong e nngwe le e pakeng tsa 0 le 80 nngwe ya leshome pakeng tsa 0 le 50 • bobedi ho tloha katisong e nngwe le • bobedi ho tloha katisong e nngwe le e e nngwe ya bobedi pakeng tsa 0 le • bohlano ho tloha katisong e nngwe le e nngwe pakeng tsa 0 le 80 100 nngwe ya bohlano pakeng tsa 0 le 50 Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa • bobedi ho tloha katisong e nngwe le e hao nngwe ya bobedi pakeng tsa 0 le 50 • Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao tsa palo • Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao hao tsa palo • Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao tsa palo 53 MMETSE KEREITE YA 1-3

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 1 3.SEBOPEHO LE SEBAKA (JEOMETRI) 54 DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.1 Puo ya boemo Puo ya boemo Boemo, tlwaetso le Hlalosa boemo ba ntho e le nngwe Hlalosa boemo ba ntho e le nngwe dipono o ikamahantse le e nngwe mohl. o ikamantse le e nngwe mohl. hodima, ka pela, ka morao, letsoho le hodima, ka pela, ka morao, letsoho le letshehadi, hodimo, fatshe, ka pela. letshehadi, hodimo, fatshe, ka pela. Boemo le ditshupiso Boemo le ditshupiso • Latela ditshupiso tsa ho tsamaya • Latela ditshupiso tsa ho tsamaya ho potoloha ka hara phaposi ho potoloha ka hara phaposi MMETSE KEREITE YA 1-3 • Latela ditshupiso tsa ho beha • Latela ditshupiso tsa ho beha ntho ntho e le nngwe o ikamahantse e le nngwe o ikamahantse le e le e nngwe mohl. beha pensile/ nngwe mohl. beha pensele ka hara potloloto ka hara lebokose lebokose Tsepamiso e kgothaletswang le Tsepamiso e kgothaletswang le tatelano ya mosebetsi wa kotara tatelano ya mosebetsi wa kotara ya 1 ya 4 • Puo ya boemo e tshwanetse ho • Mosebetsi wa boemo le tshupiso o tsebahatswa ka ho etsa mesebetsi ka momahanngwa ka direkoto tse ya matsoho le motsamao wa ngotsweng tse jwalo ka ho taka, ho mmele khalara, kapa ho bapisa metako ka mantswe. • Sena se ka momahanngwa ka direkoto tse ngotsweng tse jwalo ka • Puo e nngwe le e nngwe e ntjha ho taka, ho khalara, kapa ho bapisa ya boemo e tshwanetse ho metako ka mantswe. tsebahatswa ka ho etsa mesebetsi ya matsoho le motsamao wa • Sebedisa puo ya boemo eo ho mmele ithutilweng yona ha ho latelwa ditaelo. • Ditshupiso di tshwanetse ho SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ikwetlisetswa mosebetsing • Ditshupiso di tshwanetse ho o etswang moo baithuti ba ikwetlisetswa mosebetsing itsamaisang kapa dintho ho ya ka o etswang moo baithuti ba ditaelo itsamaisang kapa dintho ho ya ka ditaelo Boemo le maikutlo • Bapisa maikutlo a fapaneng a dintho tsa ka mehla tse tshwanang.

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.2 Mefuta ya dintho Mefuta ya dintho Mefuta ya dintho CAPS Dintho tsa 3-D Elellwa le ho fana ka dintho tsa Elellwa le ho fana ka dintho tsa Elellwa le ho fana ka dintho tsa mahlakore a 3-D ka phaposing le mahlakore a 3-D ka phaposing le mahlakore a 3-D ka phaposing le ditshwantshong ditshwantshong ditshwantshong • dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • dibopeho tsa lebokose (diprisimo) • dibopeho tsa lebokose (diprisimo) • dibopeho tsa lebokose (diprisimo) Makgetha a dintho Makgetha a dintho Makgetha a dintho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho tsa 3-D ho ya ka: tsa 3-D ho ya ka: tsa 3-D ho ya ka: • boholo • boholo • boholo • Mmala • mmala • mmala Mesebetsi e tsepamiseditsweng • dintho tse bidikolohang • dintho tse bidikolohang maikutlo • dintho tse thellang • dintho tse thellang Sheba le ho aha dintho tsa mahlakore Tsepamiso e kgothaleditsweng le Tsepamiso ya maikutlo kotareng a 3-D tseo ho fanweng ka tsona ka tatelano ya mesebetsi ya kotara ya 4 ho sebedisa dintho tse tshwarehang ya 3 tse jwalo ka diboloko tse ahang, Mosebetsi o momahantswe ka dintho tse ka sebediswang hape, • Sebetsa ka dibolo le dintho tse mesebetsi e ngolwang lebokose la dintho tsa ho aha. bopehileng jwalo ka dibolo, mabokose a fapaneng le dintho tse Tsepamiso e kgothaleditsweng le ding tse bopehileng jwalo ka prisim tatelano ya mesebetsi ya kotara ya sebopeho sa kgutlonne kapa ya 1 dikhubi . Batlisisa hore na ke dintho • Papadi ya bolokolohi ka dintho tsa dife tse ka bidikolohang, thellang, mahlakore a mararo tse fapaneng. pakellwang. Dintho tsa ho aha tsa boikgethelo • Hlwaya le ho hlalosa dintho tsa ba hao o sebedisa diboloko tsa ho ka mehla le tsa jeometri ka ho aha, khiti e bopilwng kapa dintho bolela hore di na le sebopeho sa tse sebediswang hape. Sena se ka bolo kapa di na le sebopeho sa etswa ka nako ya ho sebetsa o le lebokose. mong • Mosebetsi o momahantswe ka • Kopitsa mohlala wa ntho e nngwe mesebetsi e ngolwang eo titjhere a fanang ka yona. Sena se ka etswa ka nako ya ho sebetsa o le mong • Bapisa boholo ba dintho tse 55 tshwanang mohl. bolela hore ke bolo efe e kgolwanyane. MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.2 • Bua ka mebala ya dintho le ho di 56 hlophisa ho ya ka mmala wa tsona Dintho tsa 3-D • Hlwaya le ho hlalosa dintho tsa ka mehla le tsa jeometri ka ho bolela hore di na le sebopeho sa bolo kapa di na le sebopeho sa lebokose. • Mosebetsi o momahantswe ka mesebetsi e ngolwang 3.3 Mefuta ya dibopeho Mefuta ya dibopeho Dibopeho tsa 2-D Elellwa le ho bolela dibopeho tsa Elellwa le ho bolela dibopeho tsa 2-D MMETSE KEREITE YA 1-3 mahlakore a mabedi 2-D • didikadikwe • didikadikwe • dikgutlotharo • dikgutlotharo • Kgutlonnetsepa • kgutlonnetsepa Makgetha a dibopeho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa Makgetha a dibopeho dibopeho tsa mahlakore a 2-D ho ya ka Hlalosa,hlophisa le ho bapisa dibopeho tsa mahlakore a 2-D ho • boholo ya ka • Mmala • boholo • Mahlakore a otlolohileng • Mmala • Mahlakore a tjhitja • Mahlakore a otlolohileng • Mahlakore a tjhitja SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.3 Tsepamiso e sesintsweng le Tsepamiso e sesintsweng le tlhahlamano ya mesebetsi ya tlhahlamano ya mela sebetsi ya CAPS Dibopeho tsa 2-D kotara ya 2 kotara ya 4 • Qala ka papadi e lokolohileng • Sebetsa ka didikadikwe le boholo le dibopeho tse fapaneng ba dikgutlonnetsepa mmoho le o kenyeleditse le ho etsa mefuta e fapaneng ya boholo ba ditshwantsho ka mefuta ya dikgutlotharo. Hlophisa dibopeho dibopeho tsa jeometri tse ho ya ka hore di na le mahlakore a sehilweng. Ena e ka etswa ka lokolohileng kapa a tjhitja nako e ikemetseng. Sena se ka • Hlopha dibopeho ho ya ka hore etswa hape ka nako tsa Dithuto tsa ke dibopeho tsa dikgutlotharo, Bokgoni tsa Bophelo. dikgutlonnetsepa, dikgutlonne kapa • Kopitsa setshwantsho se entsweng didikadikwe. ka dibopeho tsa jeometri. Sena se • Mmosebetsi o momahantswe ka ka etswa ka nako ya boikemelo. mesebetsi e ngolwang. • Bapisa boholo ba dintho tse tshwanang mohl. hlopha dikgutlonnetsepa ho tloha ho tse nyane ho isa ho tse kgolo le ho sebedisa boholo ba puo ho hlalosa dibopeho. • Bua ka dibopeho tsa mmala mme o di hlophe ho ya ka mmala. • Sebetsa ka di dikadikwe tsa boholo bo fapaneng le dibopeho tse fapaneng tsa dikgutlotharo. Di hlophe ho ya ka hore di na le mahlakore a lokolohileng kapa a tjhitja. • Hlopha dibopeho ho ya ka hore ke dikgutlotharo, kgutlonne kapa didikadikwe • Mosebetsi o momahanngwa ka ditlhakiso tse ngolwang. 57 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.4 Molahare Molahare. 58 Molahare • Elellwa molahare mmeleng wa hao • Elellwa le ho taka molahare wa jeometri ho 2-D le dibopeho tseo e • Ellelwa le ho taka molahare ho seng tsa jeometri. dibopeho tsa jeometri tsa 2-D le tseo e seng tsa jeometri Tsepamiso e sisintsweng ya mesebetsi ya kotara ya 4 Mesebetsi e ngolwang e lokela ho Tsepamiso e sesintsweng ya kenyelletsa mehlala eo molahare e mesebetsi ya kotara ya 3 seng mola o tsepameng feela. • Batla molahare dinthong tse tshwarehang le ditshwantshong MMETSE KEREITE YA 1-3 • Mesebetsi e ngolwang ha e a tshwanela ho ba “taka halofong e nngwe” empa di kenyelletse mehlala eo baithuti ba takang molahare ka bobona. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 1 4. MOMETHO CAPS DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 4.1 Ho feta ha nako Ho sebetswa ka nako kgafetsa Ho sebetswa ka nako kgafetsa Ho sebetswa ka nako kgafetsa nakong ya ho ruta. nakong ya ho ruta. nakong ya ho ruta. Nako Bua ka ho feta ha nako • Hlopha diketsahalo tsa ka mehla maphelong a bona. • Bapisa bolelele ba nako o sebedisa puo mohl. telele, kgutshwane, ka pelenyana, butlenyane. • Hlopha diketsahalo o sebedisa puo e kang maobane, kajeno, hosane. Ho bolela nako • Hlalosa se etsahalang o sebedisa puo. Mohl. hoseng, motshehare wa mantsiboya, bosiu,e sa le ka nako, ka mora nako. • Bolela le ho hlopha matsatsi a beke le dikgwedi tsa selemo. • Beha matsatsi a tswalo khalendareng. 59 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 4.2 Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso 60 Bolelele • Bapisa le ho hlopha bolelele, • Lekanyetsa, metha, bapisa, hlopha bophahamo, kapa bophara ba le ho rekota bolelele o sebedisa dintho tse pedi kapa ho feta ka ho ho metha ho sa lekanngwang di beha pela tse ding le tse ding. mohl. bolelele ba letsoho, dikgato, bolelele ba dipensele/ potloloto le • Sebedisa puo ho bua ka papiso disebediswa tsa ho bala. mohl. telele, kgutshwane, telele le bophara • Lekanyetsa, metha, bapisa, hlopha le ho rekota bolelele o sebedisa ho metha ho sa lekanngwang mohl. bolele ba letsoho, dikgato, bolelele MMETSE KEREITE YA 1-3 ba dipensele/potlolotole dibadi kapa didebediswa tsa ho bala, jj. 4.3 Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso Boima • Lekanyetsa, metha, bapisa, hlopha • Lekanyetsa, metha, bapisa, hlopha le ho rekota boima o sebedisa le ho rekota boima o sebedisa sekala sa ho lekalekana le ho ho metha ho sa lekanngwang le metha ho sa lekanngwang mohl. sekala sa ho lekalekana mohl. diboloko le ditena jj. diboloko, ditena. • Sebedisa puo ho bua ka • Sebedisa puoho bua ka papiso mohl. bobebe, boima, papiso mohl. bobebe, boima, bobebenyana, boimanyana. bobebenyana, boimanyana. 4.4 Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso Mothamo/ Volumo • Bapisa le ho hlopha bongata • Bapisa le ho hlopha bongata ba • Lekanyetsa, metha, bapisa, hlopha ba mokedikedi volume) ka hara mokedikedi o tshwetsweng ka le ho rekota mothamo wa setshelo ditshelo tse pedi tse behilweng ditshelong tse pedi (mothamo) ka ho sebedisa ho metha ha SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO mmoho. Baithuti ba tshwanetse boemo bo sa lekanngwang mohl. • Sebedisa puo ho bua ka papiso ho lekola ka ho tshela ka hara dikgaba le dikopi mohl. tse ngata ho feta, tse setshelo sa boraro ha ho hlokeha. nyane ho feta tse tletseng, tse sa tshwarang letho (lelea). • Lekanyetsa, metha, bapisa, hlopha le ho rekota mothamo wa setshelo ka ho sebedisa ho metha ho sa lekanngwang mohl. dikgaba le dikopi

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 1 5. HO SEBETSA KA DATHA CAPS SEHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 5.1 Bokella le ho hlophisa dintho tse Bokella le ho hlophisa dintho tse tshwarehang tse sebediswang tsa tshwarehang tse sebediswang tsa Ho bokella le ho letsatsi le letsatsi letsatsi le letsatsi hlopha dintho 5.2 Taka sentshwantsho sa dintho tse Taka sentshwantsho sa dintho tse hlophisitsweng hlophisitsweng Ho nehelana ka dintho tse hlophisitsweng 5.3 • Fana ka mabaka kamoo dintho tse • Fana ka mabaka kamoo dintho tse bokelletsweng di hlophisitsweng bokelletsweng di hlophisitsweng Buisana le kateng. kateng. ho nehelana ka dintho tse Araba dipotso mabapi le: Araba dipotso mabapi le: hlophisitsweng -- Tlhophiso e entswe jwang -- Tlhophiso e entswe jwang (tshebetso) (tshebetso) -- Pokello ya tse hlophisitsweng e -- Pokello ya tse hlophisitsweng e shebeha jwang (sehlahiswa) shebeha jwang (sehlahiswa) • Hlalosa tlhophiso ya tse • Hlalosa tlhophiso ya tse bokelletsweng. bokelletsweng. 5.4 Kgothaletso: Bokella le ho • Saekele ya datha bakeng sa ho hlophisa datha etsa kerafo ya ditshwantsho -- Bokella le ho hlophisa datha -- Ka sehlopha kapa sekolo -- Araba dipotso tsa titjhere • Ngola datha kerefong ya ditshwantsho • Araba dipotso tse mabapi le ho tswa kerefong ya ditshwantsho 61 MMETSE KEREITE YA 1-3

SEHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 5.5 Kgothaletso: 62 Nehelana ka datha Saekele ya datha bakeng sa ho etsa kerafo ya ditshwantsho • Bokella le ho hlophisa datha • Ka sehlopha kapa sekolo • Araba dipotso tsa titjhere Ngola datha kerefong ya ditshwantsho • Araba dipotso tse mabapi le datha ho tswa kerefong ya ditshwantsho. MMETSE KEREITE YA 1-3 5.6 Kgothaletso: Manolla le ho Saekele ya datha bakeng sa ho etsa Manolla datha eo ho fannweng ka hlalosa datha kerafo ya ditshwantsho yona. • Bokella le ho hlophisa datha Tsisinyo: Bonyane kerafo tsa ditshwantsho tse pedi. • Ka sehlopha kapa sekolo • Araba dipotso tsa titjhere • Ngola datha kerefong ya ditshwantsho • Araba dipotso tse mabapi le datha ho tswa kerefong ya ditshwantsho SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

3.4.2 Tjhebokakaretso ya Kereite ya 2 ka Kotara TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 2 CAPS 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Ho bala ka dinomoro tse tletseng 1.1 • Bala ka ho nepahala ho fihlela • Bala ka ho nepahala ho fihlela • Bala ka ho nepahala ho fihlela • Bala ka ho nepahala ho fihlela bonnyane ho dintho tse 100 tse bonnyane ho dintho tse 150 tse bonnyane ho dintho tse 80 tse bonnyaneho dintho tse 150 tse Ho bala ka dintho sebediswang letsatsi le letsatsi sebediswang letsatsi le letsatsi sebediswang letsatsi le letsatsi sebediswang letsatsi le letsatsi. • Fana ka kakanyo e utlwahalang ya • Fana ka kakanyo e utlwahalang ya • Fana ka kakanyo e utlwahalang ya • Fana ka kakanyo e utlwahalang ya palo ya dintho tse ka lekolwang ka palo ya dintho tse ka lekolwang ka palo ya dintho tse ka lekolwang ka palo ya dintho tse ka lekolwang ka ho di bala ho di bala ho di bala ho di bala • Ho kgothalletswa mawa a ho bopa • Ho kgothalletswa mawa a ho bopa • Ho kgothalletswa mawa mawa a ho • Ho kgothalletswa mawa a ho bopa dihlopha. dihlopha bopa dihlopha dihlopha 1.2 Ho balla pele le morao : Ho balla pele le morao: Ho balla pele le morao: Ho balla pele le morao: Ho balla pele le • nngwe ho tloha ho nomoro e • Nngwe ho tloha ho nomoro e • Nngwe ho tloha nomorong e • Nngwe ho tloha nomorong e morao nngwe le nngwe mahareng a 0 le nngwe le nngwe mahareng a 0 le nngwe le nngwe mahareng a 0 le nngwe le e nngwe mahareng a 0 100 150 180 le 200 • mashome ho tloha ka katiso e • Mashome ho tloha ka katiso e • Mashome ho tloha ka katiso e • mashome ho tloha ka katiso e nngwe le e nngwe ya 10 mahareng nngwe le e nngwe ya 10 mahareng nngwe le e nngwe ya 10 mahareng nngwe le e nngwe ya 10 mahareng a 0 le 100 a 0 le 150 a 0 le 180 a 0 le 200 • hlano ho tloha ka katiso e nngwe le • Hlano ho tloha ka katiso e nngwe • Hlano ho tloha ka katiso e nngwe le • hlano ho tloha ka katiso e nngwe le e nngwe ya 5 mahareng a 0 le 100 le nngwe ya 5 mahareng a 0 le 150 e nngwe ya 5 mahareng a 0 le 180 e nngwe ya 5 mahareng a 0 le 200 • pedi ho tloha ka katiso e nngwe le • Pedi ho tloha ka katiso e nngwe le • Pedi ho tloha ka katiso e nngwe le • pedi ho tloha ka katiso e nngwe le e nngwe ya 2 mahareng a 0 le 100 e nngwe ya 2 mahareng a 0 le 150 e nngwe ya 2 mahareng a 0 le 180 nngwe ya 2 mahareng a 0 le 200 • Tharo ho tloha ka katiso e nngwe • Tharo ho tloha ka katiso e nngwe le • tharo ho tloha ka katiso e nngwe le le e nngwe ya 3 mahareng a 0 le e nngwe ya 3 mahareng a 0 le 180 e nngwe ya 3 mahareng a 0 le 200 99 • Nne ho tloha ka katiso e nngwe le e • nne ho tloha ka katiso e nngwe le e • Nne ho tloha ka katiso e nngwe le e nngwe ya 4 mahareng a 0 le 180 nngwe ya 4 mahareng a 0 le 200 nngwe ya 4 mahareng a 0 le 100 63 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Bala ka dinomoro tse feletseng 64 1.3 Hlwaya, elellwa le ho bala Ho hlwaya, ho elellwa le ho bala Ho hlwaya, ho elellwa le ho bala Ho hlwaya, ho elellwa le ho bala dinomoro dipalo dipalo dipalo Disimbole le mabitso a • hlwaya, elellwa le ho bala • hlwaya, elellwa le ho bala disimbole • hlwaya, elellwa le ho bala disimbole • hlwaya, elellwa le ho bala disimbole dinomoro disimbole tsa dinomoro ho tloha ho tsa dinomoro ho tloha ho 0 ho tsa dinomoro ho tloha ho 0 ho tsa dinomoro ho tloha ho 0 ho 0 ho fihlela ho 100 fihlela ho 150 fihlela ho 180 fihlela ho 200 • ho ngola disimbole tsa dinomoro • ngola disimolo tsa dinomoro ho • ngola disimbole tsa dinomoro ho • ngola disimbole tsa dinomoro ho ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 tloha ho 0 ho fihlela ho 150 tloha ho 0 ho fihlela ho 180 tloha ho 0 ho fihlela ho 200 • hlwaya, elellwa le ho bala mabitso • hlwaya, elellwa le ho bala mabitso • hlwaya, elellwa le ho bala mabitso • hlwaya, elellwa le ho bala mabitso a dinomoro ho tloha ho 0 ho fihlela a dinomoro ho tloha ho 0 ho fihlela a dinomoro ho tloha ho 0 ho fihlela a dinomoro ho tloha ho 0 ho fihlela ho 25 ho 50 ho 75 ka 100 MMETSE KEREITE YA 1-3 • ngola mabitso a dinomoro ho tloha • ngola mabitso a dinomoro ho tloha • ngola mabitso a dinomoro ho tloha • ngola mabitso a dinomoro ho tloha ho 0 ho fihlela ho 25 ho 0 ho fihlela ho 50 ho 0 ho fihlela ho 75 ho 0 ho fihlela ho 100 NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Hlalosa, nyalanya le ho hlopha dinomoro tse feletseng 1.4 Hlalosa, nyalanya, le ho hlopha Hlalosa, nyalanya le ho hlopha Hlalosa, bapisa le ho hlopha Hlalosa, bapisa le ho hlopha dinomoro ho fihlela ho 25 dinomoro ho fihlela ho 50 dinomoro ho fihlela ho 75 dinomoro ho fihlela ho 99 Hlalosa, nyalanya le ho hlopha • bapisa dipalo tse tletseng ka ho • bapisa dipalo tse tletseng ka ho • bapisa dipalo tse tletseng ka ho • bapisa dipalo tse tletseng ka ho dinomoro sebedisa e nyane ho, e kgolo ho, e sebedisa e nyane ho, e kgolo, e sebedisa e nyane ho, e kgolo ho, e sebedisa e nyane ho, e kgolo ho, e feta ka, e ka tlase ho le e lekana le feta ka, e ka tlase ho le e lekana le feta ka, e ka tlase ho le e lekana le feta ka, e ka tlase ho le e lekana le • hlopha dipalo tse tletseng ho tloha • hlopha dinomoro ho tloha ho e • hlopha dipalo tse tletseng ho tloha • hlopha dipalo tse tletseng ho tloha ho e nyenyane ho ya ho e kgolo nyenyane ho ya ho e kgolo le ho e nyenyane ho ya ho e kgolo ho e nyenyane ho ya ho e kgolo le ho tloha ho e kgolo ho ya ho e ho tloha ho e kgolo ho ya ho e le ho tloha ho e kgolo ho ya ho e le ho tloha ho e kgolo ho ya ho e nyenyane. nyenyane nyenyane nyenyane Tshebediso ya dinomoro tse Tshebediso ya dinomoro tse latellanang bakeng sa ho bontsha latellanang bakeng sa ho bontsha tatellano, sebaka kapa boemo tatellano, sebaka kapa boemo • beha dintho ka mola ho tloha ho • beha dintho ka mola ho tloha ho SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO e qalang ho fihlela boemong ba e qalang ho fihlela boemong ba mashome a mabedi kapa qalong mashome a mabedi kapa qalong hoho fihlela qetellong,mohl. Pele, hoho fihlela qetellong,mohl. Pele, bobedi, boraro...leshome bobedi, boraro...leshome NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Sekgeo sa palo

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.5 Elellwa se emetseng dinomoro ho Elellwa se emetseng dinomoro ho Elellwa se etseng dinomoro ho Elellwa se emetseng dinomoro ho tloha ho 11 ho fihlela ho 25 tloha ho 11 ho fihlela ho 50 tloha ho 11 ho fihlela ho 75 tloha ho 11 ho fihlela ho 99 CAPS Sekgeo sa palo • Qhaqholla dinomoro tsa didijiti tse • Qhaqholla dinomoro tsa didijiti tse • Qaqholla dinomoro tsa didijiti tse • Qhaqholla dinomoro tsa didijiti tse pedi ho ba mashome le metso pedi ho ba mashome le metso pedi ho ba mashome le metso pedi ho ba mashome le metso • Hlwaya le ho bolela se emetsweng • Hlwaya le ho bolela se emetsweng • Hlwaya le ho bolela se emetsweng • Hlwaya le ho bolela se emetsweng ke dijiti ka nngwe ke dijiti ka nngwe ke dijiti ka nngwe ke dijiti ka nngwe HO RAROLLA MATHATA BOEMONG BO ITSENG 1.6 Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o Sebedisa mawa a latelang ha o rarolla mathata mme o hlalose rarolla mathata mme o hlalose rarolla mathata mme o hlalose rarolla mathata mme o hlalose Mawa a ho rarolla ditharollo tsa tsona. ditharollo tsa tsona. ditharollo tsa tsona. ditharollo tsa tsona. mathata • Metako kapa disebediswa tse • Metako kapa disebediswa tse • Metako kapa disebediswa tse • Metako kapa disebediswa tse tshwarehang, mohl. dibadi tshwarehang, mohl. dibadi tshwarehang, mohl. dibadi tshwarehang, mohl. dibadi • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho pheta palo habedi le ho e arola • Ho pheta palo habedi le ho e arola • Ho pheta palo habedi le ho e arola • Ho pheta palo habedi le ho e arola ka pedi ka pedi ka pedi ka pedi • Melapalo e thuswang ke • Melapalo e thuswang ke • Melapalo e thuswang ke • Melapalo e thuswang ke disebediswa tse tshwarehang disebediswa tse tshwarehang disebediswa tse tshwarehang disebediswa tse tshwarehang 1.7 Rarolla dipalo tsa mantswe maemong Rarolla dipalo tsa mantswe maemong Rarolla dipalo tsa mantswe maemong Rarolla dipalo tsa mantswe maemong a itseng mme o hlalose tharollo ya a itseng mme o hlalose tharollo ya a itseng mme o hlalose tharollo ya a itseng mme o hlalose tharollo ya Ho kopanya le ho hao diqakeng e kenyelletsang ho hao diqakeng e kenyelletsang ho hao diqakeng e kenyelletsang ho hao diqakeng e kenyelletsang ho tlosa kopanya le ho tlosa ka dikarabo tse kopanya le ho tlosa ka dikarabo tse kopanya le ho tlosa ka dikarabo tse kopanya le ho tlosa ka dikarabo tse fihlang ho 20 fihlang ho 50 fihlang ho 75 fihlang ho 99 1.8 Rarolla dipalo tsa mantswe maemong Rarolla dipalo tsa mantswe maemong Rarolla dipalo tsa mantswe maemong Rarolla dipalo tsa mantswe maemong a itseng mme o hlalose ditharollo tsa a itseng mme o hlalose ditharollo tsa a itseng mme o hlalose ditharollo tsa a itseng mme o hlalose ditharollo tsa Phethaphetho ya mathata a kenyelletsang phetapheto mathata a kenyelletsang phetapheto mathata a kenyelletsang phetapheto mathata a kenyelletsang phetapheto ho kopanya ho ya ho kopanya e lebisang katisong e ya ho kopanya e lebisang katisong e ya ho kopanya e lebisang katisong e ya ho kopanya e lebisang katisong e lebisang katisong nang le dikarabo tse fihlang ho 20 nang le dikarabo tse fihlang ho 30 nang le dikarabo tse fihlang ho 40 nang le dikarabo tse fihlang ho 50 1.9 Rarolla dipalo tsa mantswe Rarolla dipalo tsa mantswe Rarolla dipalo tsa mantswe Rarolla dipalo tsa mantswe maemong a itseng mme o hlalose maemong a itseng mme o hlalose maemong a itseng mme o hlalose maemong a itseng mme o hlalose Ho hlopha ho ditharollo tsa mathata a kenyelletsang ditharollo tsa mathata a kenyelletsang ditharollo tsa mathata a kenyelletsang ditharollo tsa mathata a kenyelletsang lebisang ho karolelano le ho hlopha ho fihlela ho karolelano le ho hlopha ho fihlela karolelano le ho hlopha ho fihlela ho karolelano le ho hlopha ho fihlela ho aroleng 20 ka dikabo tse ka kenyelletsang ho ho30 ka dikabo tse ka kenyelletsang 40 ka dikarabo tse ka kenyelletsang 50 ka dikabo tse ka kenyelletsang salang ho salang ho salang ho salang 1.10 Rarolla dipalo tsa mantswe maemong Rarolla dipalo tsa mantswe maemong Rarolla dipalo tsa mantswe maemong a itseng mme o hlalose ditharollo a itseng mme o hlalose ditharollo a itseng mme o hlalose ditharollo 65 Karolelano tsa hao tsa mathata a lebisang tsa hao tsa mathata a lebisang tsa hao tsa mathata a lebisang e lebisang ditharollong tse kenyelletsang ditharollong tse kenyelletsang ditharollong tse kenyelletsang dipalophatlong 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 dipalophatlo, mohl. 2, 4, 3, 5 jj. dipalophatlo, mohl. 2, 4, 3, 5 jj. dipalophatlo, mohl. 2, 4, 3, 5 jj. MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.11 • Elellwa le ho hlwaya tjhelete ya • Elellwa le ho hlwaya tjhelete ya • Elellwa le ho hlwaya tjhelete ya • Elellwa le ho hlwaya tjhelete ya 66 tshepe ya Afrika Borwa: 5c, 10c, tshepe ya Afrika Borwa: 5c, 10c, tshepe ya Afrika Borwa: 5c, 10c, tshepe ya Afrika Borwa: 5c, 10c, Tjhelete 20c, 50c, R1, R2, R5, le pampiri 20c, 50c, R1, R2, R5, le pampiri 20c, 50c, R1, R2, R5, le pampiri 20c, 50c, R1, R2, R5, le pampiri tjhelete R10, R20, R50 tjhelete R10, R20, R50 tjhelete R10, R20, R50 tjhelete R10, R20, R50 • Rarolla mathata a tjhelete tse • Rarolla mathata a tjhelete tse • Rarolla mathata a tjhelete tse • Rarolla mathata a tjhelete tse kenyelletsang tjhelete kaofela le kenyelletsang tjhelete kaofela le kenyelletsang tjhelete kaofela le kenyelletsang tjhelete kaofela le tjhentjhe ya disente ho fihlela ho tjhentjhe ya disente ho fihlela ho tjhentjhe ya disente ho fihlela ho tjhentjhe ya disente ho fihlela ho 50c le diranta ho fihlela R20 50c le diranta ho fihlela ho R50 75c le diranta ho fihlela R75 90c le diranta ho fihlela R99 HO SEBETSA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 1.12 Sebedisa mawa a latelang ha o etsa Sebedisa mawa a latelang ha o etsa Sebedisa mawa a latelang ha o etsa Sebedisa mawa a latelang ha o etsa MMETSE KEREITE YA 1-3 dipalo: dipalo: dipalo: dipalo: Mawa (mekgwa) • Metako kapa disebediswa tse • Metako kapa disebediswa tse • Metako kapa disebediswa tse • Metako kapa disebediswa tse tshwarehang, mohl. dibadi tshwarehang, mohl. dibadi tshwarehang, mohl. dibadi tshwarehang, mohl. dibadi • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho pheta palo habedi le ho e arola • Ho pheta palo habedi le ho e arola • Ho pheta palo habedi le ho e arola • Ho pheta palo habedi le ho e arola ka pedi ka pedi ka pedi ka pedi • Melapalo e thuswang ke • Melapalo e thuswang ke • Melapalo • Melapalo disebediswa tse tshwarehang disebediswa tse tshwarehang 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 50 • Kopanya ho fihlela ho 75 • Kopanya ho fihlela ho 99 Ho kopanya le ho • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 50 • Tlosa ho tloha ho 75 • Tlosa ho tloha ho 99 tlosa • Sebedisa disimbole tse loketseng • Sebedisa disimbole tse loketseng • Sebedisa disimbole tse loketseng • Sebedisa disimbole tse loketseng (+, –, =, □) (+, –, =, □) (+, –, =, □) (+, –, =, □) • Hlakisa ho kopanngwa ha • Hlakisa ho kopanngwa ha • Hlakisa ho kopanngwa ha • Hlakisa ho kopanngwa ha dinomoro dinomoro ho fihlela ho 10 dinomoro ho fihlela ho 15 dinomoro ho fihlela ho 20 ho fihlela ho 20 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 1.14 • Kopanya nomoro e le nngwe ka ho • Atisa dinomoro ho tloha ho 1 ho • Atisa dinomoro ho tloha ho 1 ho • Atisa dinomoro ho tloha ho 1 ho phetapheta ho fihlela ho 20 fihlela ho 10 ka 2 fihlela ho 10 ka 2 fihlela ho 10 ka 2, 5, 3 le 4 Phetapheto ya ho kopanya ho • Atisa dinomoro ho tloha ho 1 ho • Sebedisa disimbole tse loketseng • Sebedisa disimbole tse loketseng • Sebedisa disimbole tse loketseng lebisang katisong fihlela ho 10 ka 2 (+, –, =, □) (+, –, =, □) (+, –, =, □) • Sebedisa disimbole tse loketseng (+, –, =, □)

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.16 Mohopolo wa dinomoro: Ho fihlela Mohopolo wa dinomoro: Ho fihlela Mohopolo wa dinomoro: Ho fihlela Mohopolo wa dinomoro: Ho fihlela ho 25 ho 50 ho 75 ho 99 CAPS Menthele • Hlopha sete ya dinomoro tseo ho • Hlopha sete ya dinomoro tseo ho • Hlopha sete ya dinomoro tseo ho • Hlopha sete ya dinomoro tseo ho fanweng ka tsona tse kgethilweng: fanweng ka tsona tse kgethilweng: fanweng ka tsona tse kgethilweng: fanweng ka tsona tse kgethilweng: • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 25 • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 50 • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 75 • Bapisa dinomoro ho fihlela ho mme o bolele hore na ke dife tse: mme o bolele hore na ke dife tse: mme o bolele hore na ke dife tse: 99mme o bolele hore na ke dife ts -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka e: 1 1 1 -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka 1 2 2 2 -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka -- Tse kgolo ka leshome kapa ka -- Tse kgolo kapa tse nyenyane -- Tse kgolo kapa tse nyenyane 2 tlase ho moo ka 3 ka 3 -- Tse kgolo kapa tse nyenyane Ho hopola ka potlako: -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka ka 3 4 4 -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka • Hopola dintlha tsa ho kopanya le -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka 4 ho tlosa ho fihlela ho 10 5 5 -- Tse kgolo kapa tse nyenyane ka Mawa a ho sebetsa ka dipalo -- Tse kgolo ka leshome kapa ka -- Tse kgolo ka leshome kapa ka 5 tlase ho moo tlase ho moo -- Tse kgolo ka leshome kapa ka Sebedisa mawa a ho kopanya tlase ho moo Ho hopola ka potlako: Ho hopola ka potlako: bakeng sa ho kopanya le ho tlosa ka Ho hopola ka potlako: katleho: • Hopola dintlha tsa ho kopanya le • Hopola dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa ho fihlela ho 10 ho tlosa ho fihlela ho 15 • Hopola dintlha tsa ho kopanya le • Beha nomoro e kgolo pele ka ho tlosa ho fihlela ho 20 sepheo sa ho balla pele kapa Mawa a ho sebetsa ka dipalo • Kopanya kapa tlosa dikatiso tsa 10 morao ho tloha ho 0 ho fihlela ho 50 • Kopanya kapa tlosa dikatiso tsa 10 Sebedisa mawa a ho kopanya ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 • Molapalo bakeng sa ho kopanya le ho tlosa ka Mawa a ho sebetsa ka dipalo katleho: Mawa a ho sebetsa ka dipalo • Palopedi le ho arola ka pedi Sebedisa mawa a ho kopanya • Beha nomoro e kgolo pele ka bakeng sa ho kopanya le ho tlosa ka Sebedisa mawa a ho kopanya • Ho bopa le ho qhaqholla sepheo sa ho balla pele kapa katleho: bakeng sa ho kopanya le ho tlosa ka • Sebedisa dikamano mahareng a ho morao katleho: • Beha nomoro e kgolo pele ka kopanya le ho tlosa • Molapalo sepheo sa ho balla pele kapa • Beha nomoro e kgolo pele ka morao sepheo sa ho balla pele kapa • Palopedi le ho arola ka pedi morao • Molapalo • Ho bopa le ho qhaqholla • Molapalo • Palopedi le ho arola ka pedi • Sebedisa dikamano mahareng a ho • Palopedi le ho arola ka pedi kopanya le ho tlosa • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla • Sebedisa dikamano mahareng a ho kopanya le ho tlosa • Sebedisa dikamano mahareng a ho kopanya le ho tlosa 67 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.17 • Sebedisa le ho bolela dipalophatlo • Sebedisa le ho bolela dipalophatlo • Sebedisa le ho bolela dipalophatlo 68 ho kenyelletswa dihalofo, dikotara, ho kenyelletswa dihalofo, ho kenyelletswa dihalofo, Dipalophatlo nngwe borarong, nngwe bohlanong dikotara, nngwe borarong, nngwe dikotara, nngwe borarong, nngwe bohlanong bohlanong • Elellwa dipalophatlo setshwantshong • Elellwa dipalophatlo • Elellwa dipalophatlo setshwantshong setshwantshong • Ngola dipalophatlo e le halofo e le nngwe, pedi borarong • Ngola dipalophatlo e le halofo e le • Ngola dipalophatlo e le halofo e le nngwe, pedi borarong nngwe, pedi borarong MMETSE KEREITE YA 1-3 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Mefuta ya mathata bakeng sa Kereite ya 2 Ena ke mehlala ya bohlokwa ya mefuta ya bothata eo titjhere a hlokang ho nehelana hape baithuting ba hae. Ha titjhere a sebetsa mmoho le dihlopha tse nyane, o lokela ho botsa potso ka molomo. Ha baithuti ba ka bala, a ka ba fa bothata bo ngolwang hape, empa a ntse a botsa potso ya molomo. Mathata maemong e ka kenyelletswa leqepheng la tshebetso, empa e lokela ho ba kgutshwanyane, e tobe mme e be e tlwaelehileng le titjhere o lokela ho ba le bonnete bah ore baithuti ba mo utlwisisa kaofela. Ho etsa dihlopha Ho etsa dihlopha, ho behella palo ka thoko e setseng Moipone o rekisa diapole ka mekotleng e leshome mokotla ka mong. O na le diapole tse 81. A ka etsa mekotla e mekae ya diapole tse 10 mokotla ka mong? Ho etsa dihlopha, ho kenyelletsa ho setseng karabong Molemisi o na le mahe a 47. Ke mabokose a makae a mahe a hlokehang a ka nkang mahe a tsheletseng ho pakela mahe kaofela? Ho arolelana Arolela, ho behella palo ka thoko e setseng Arola dipompong tse 54 hara metswalle e supileng e le hore e le hore ba fumane palo e lekanang ya dipompong. Arola,e lebisang dipalophatlo Arola ditjhokolete tse 11 metswalleng e mene e le hore ba fumana kabo e lekanang le hore ho se be ho setseng. Karolwana ya pokello Nkgono o fa Pulane dilamunu tse 12. Pulane o etsa lero la lamunu ka 1/3 ka dilamunu. O sebedisitse dilamunu tse kae? Bothata ba mofuta ona bo lokelwa ho botswa ka mora hore baithuti ba rarolle dipalo tse nne kapa tse hlano tsa ho arolelana, tse lebisang ho mefuta ya dipalophatlo le ho tseba mabitso a dikarolwana tsa dipalophatlo. Beha dipalophatlo mmoho Mokwetlisi wa netbolo o neha sebapadi se seng le se seng halofo ya lamunu. Ho na le dibapadi tse 14. O hloka dilamunu tse kae? Bothata ba mofuta ona bo lokelwa ho botswa ka mora hore baithuti ba rarolle dipalo tse nne kapa tse hlano tsa ho arolelana, tse lebisang ho mefuta ya dipalophatlo le ho tseba mabitso a dikarolwana tsa dipalophatlo. Ho kopanya ka ho phetapheta Dibaesekele tse 20 di na le mabidi a makae? Sekgahla Thami o tsamaya diboloko tse tsheletseng ka letsatsi. O tsamaya diboloko tse kae ka beke? CAPS 69

MMETSE KEREITE YA 1-3 Dipapetla Mong Khumalo o jala mela e supileng ya khabetjhe. Ho na le mela e robedi dikhabetjhe. Ho na le khabetjhe tse kae kaofela? Ho kopanya le ho tlosa Ho na le mefuta e meraro bonyane ya bothata ba ho kopanya le ho tlosa le mofuta ka mong o ka botswang ka mekgwa e fapaneng. Mefuta ya motheo ke ena: Tjhentjhe Mapule o na le dipompong tse 25. Pule o mo fa dipompong tse 18. O na le dipompong tse kae? Mapule o na le dipompong tse 53. O fa Pule dimpompong tse 32. O na le dipompong tse kae hona jwale? Kopanya Kereiteng ya 2 ho na le dikgutlotharo tse tala tse 37 le tse 19 tse bolou. Ban a le dikgutlo tse tharo tse kae? Ba na le disekele tse 63, mme tse 27 ke tse tala ha boholo e le tse bolou. Ban a le disekele tse kae tse bolou? Bapisa Lebohang o na le dipanana tse 13. Lerato o na le tse hlano. Lebohang o na le dipanana tse kae ho feta tsa Lerato? Ho botsa potso ka ditsela tse fapaneng Bothata bo ka botsa ka ditsela tse fapaneng. Mohlala, bobedi ba mehlala ena ke ho fetola bothata ba dipalo, empa “tse sa tsejweng” di dibakeng tsohle tsa mathata. Molefi o na le dipompong. Lesedi o mo fat se 18 ka hodimo ho moo. Ho na jwale o na le tse 43. Molefi o na le dipompomg tse kae ho tloha qalong? Molefi o na le diapole tse 25. Lesedi o mo fa tse ding hape. Ha jwale o na le tse diapole tse 43. Lesedi o mo file diapole tse kae? Maemo a mathata a dikamano tsa tshebetso tse fapaneng Thato o rekisa ‘hotdogs’ ka nngwe ka R4. Etsa bonnete ba ho fumana diodara tsa palo e kgolo. Palo ya ‘hotdogs’ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ditjeho ka R 4 8 Sebedisa tafole ho fumana ditjeho tsa ‘hotdogs’ tse supileng le tse 15. Sedike o hlokomela bana. O lefshwa R20 bakeng sa ditjeho tsa maeto, hape o fumana R5 ka hora bakeng sa ho hlokomela ngwana. Tlatsa theibole e latelang: Palo ka dihora 1 2 3 4 5 10 Ditjeho ka R 25 30 70 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

Hlokomela bothata ba Molefi le ba Sedike ha bo tshwane. Mefuta e ka hodimo ya mathata e fuwe ho tataisa titjhere. Baithuti ha ba a lokela ho emitswa ka mefuta e fapaneng ya mabitso. Hlokomela hore baithuti ba sebedisa mekgwa e fapaneng ya ho rarolla mathata ka tsela eo titjhere a sa e lebellang. Mohlala, bothata ba ho arola bo ka rarollwa ka ho phetwaphetwa ka ho tloswa, ho kopanngwa kapa ho atiswa. Mekgwa ya baithuti CAPS ba tla fetoha ha selemo se ntse se tsamaya jwalo ka ha kutlwisiso le tlwaelo ya bona ya mefuta ya mathata e hola, mmoho le kgatelopele ya kgopolo ya dipalo. TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 2 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 2.1 Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Dipaterone tse re potapotileng Dipaterone tsa • Dipaterone tse bonolo tse entsweng Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka • Dipaterone tse bonolo tse entsweng Ho hlwaya, ho hlalosa ka mantswe le Jeometri ka dintho tse tshwarehang mantswe ka dintho tse tshwarehang ho kopitsa dipaterone tsa jeometri • Dipaterone tse bonolo tse entsweng • Dipaterone tse bonolo tse entsweng • Dipaterone tse bonolo, tse entsweng • tlhahong ka thala mela, dibopeho kapa dintho ka dintho tse tshwarehang ka ditshwantsho, dibopeho, dintho • Bophelong ba mehla yohle Mefuta ya dipaterone: • Dipaterone tse bonolo tse entsweng Mefuta ya dipaterone: • Ho tswa bophelong ba rona ba ka ho thala mela, dibopeho kapa Dipaterone tse bonolo moo dibopeho Dipaterone moo nomoro kapa boholo setso dintho kapa dihlopha tsa dibopeho di ba sebopeho kgetlong le le leng le phetwang ka mokgwa o tshwanang Mefuta ya dipaterone: le leng se fetohang ka mokgwa o hantle nohilweng jwalo ka dipaterone tse Dipaterone tse bonolo moo dibopeho holing nako le nako Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa kapa dihlopha tsa dibopeho di hae phetwang ka mokgwa o tshwanang Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hantle hae • Ho bopa dipaterone tsa hae tsa jeometri Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa • Ho bopa dipaterone tsa hae tsa -- Ka dintho tse tshwarehang hae jeometri -- Ka ho thala mela, dibopeho le • Ho bopa dipaterone tsa hae tsa -- Ka dintho tse tshwarehang dintho jeometri -- Ka ho thala mela, dibopeho le • Ho hlalosa dipaterone tsa hae dintho -- Ka dintho tse tshwarehang -- Ka ho thala mela, dibopeho le • Ho hlalosa dipaterone tsa hae dintho • Ho hlalosa dipaterone tsa hae 71 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 2.2 Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa 72 Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano Kopitsa, atolosa le ho hlalosa tatelano Dipalo e bonolo ya dinomoro ho fihlela e bonolo ya dinomoro ho fihlela e bonolo ya dinomoro ho fihlela e bonolo ya dinomoro ho fihlela bonyane ka150. bonyane ka150. bonyane ka 180. bonyane ka 200. Tlhahlamano e bontshe ho bala a ya Tlhahlamano e bontshe ho bala a ya Tlhahlamano e bontshe ho bala a ya Tlhahlamano e bontshe ho bala a ya pele le morao ho: pele le morao ho: pele le morao ho: pele le morao ho: • bo 1 ho tloha ho nomoro e nngwe le • bo 1 ho tloha ho nomoro e nngwe le • bo 1 ho tloha ho nomoro e nngwe le • bo 1 ho tloha ho nomoro e nngwe le nngwe mahareng a 0 le 150 nngwe mahareng a 0 le 150 nngwe mahareng a 0 le 180 nngwe mahareng a 0 le 200 • bo 10 ho tloha ka katiso ya 10 • bo 10 ho tloha ka katiso ya 10 • bo 10 ho tloha ho nomoro e nngwe • bo 10 ho tloha ho katiso e nngwe le mahareng a 0 le 150 mahareng a 0 le 150 le e nngwe ya 10 mahareng a 0 le e nngwe mahareng a 0 le 200 180 MMETSE KEREITE YA 1-3 • bo 5 ho tloha ho katiso e nngwe le e • bo 5 ho tloha ho katiso e nngwe le e • bo 5 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 5 mahareng a 0 le 150 nngwe ya 5 mahareng a 0 le 150 • bo 5 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 5 mahareng a 0 le 200 nngwe ya 5 mahareng a 0 le 180 • bo 2 ho tloha ho nomoro e nngwe • bo 2 ho tloha ho nomoro e nngwe • bo 2 ho tloha ho nomoro e nngwe le nngwe mahareng a 0 le 150 le nngwe mahareng a 0 le 150 • bo 2 ho tloha ho nomoro e nngwe le nngwe mahareng a 0 le 200 le nngwe mahareng a 0 le 180 • bo 3 ho tloha ho nomoro e nngwe • bo 3 ho tloha ho katiso e nngwe le e le nngwe mahareng a 0 le 150 • bo 3 ho tloha ho nomoro e nngwe ya 3 mahareng a 0 le 200 nngwe le e nngwe ya katiso ya 3 • bo 4 ho tloha ho katiso e nngwe le • bo 4 ho tloha ho katiso e nngwe le mahareng a 0 le 180 e nngwe mahareng a 0 le 150 e nngwe mahareng a 0 le 200 • bo 4 ho tloha ho katiso e nngwe le A bope dipaterone tsa hae e nngwe mahareng a 0 le 180 A bope dipaterone tsa hae SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 2 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI) CAPS DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.1 Puo ya boemo Boemo le dipono Boemo, • Hlalosa boemo ba ntho e nngwe • Bapisa maikutlo a fapaneng a tlwaetso le hore di amana jwang Hlalosa boemo letsatsi le letsatsi a dintho dipono ba ntho e le nngwe ha e bapiswa le Boemo le ditshupiso e nngwe mohlala hodimo, ka pela, ka mora, haufi le, • Latela ditshupiso ka hara phaposi Boemo le Ditshupiso • Latela ditshupiso tsa ho tsamaya ka phaposing 3.2 Mefuta ya dintho Mefuta ya dintho Mefuta ya dintho Dintho tsa Ho hlwaya le reha mabitso dintho tsa Ho hlwaya le ho bitsa dibopeho tsa Ho hlokomela le ho bitsa dintho tsa mahlakore a mahlakore a mararo ka phaposing le mahlakore a mararo ka phaposing le mahlakore a mararo ka phaposing le mararo ditshwantshong ho di tshwantsho setshwantshong • Dibopeho tsa dibolo (didikadikwe) • Dibopeho tsa dibolo didikadikwe/ • Dibopeho tsa dibolo didikadikwe/ tjhitja) tjhitja) • Dibopeho tsa mabokose (diprisimo) • Dibopeho tsa mabokose (diprisimo) • Dibopeho tsa mabokose (diprisimo) Makgetha a dintho • Silindara • Silindara Ho hlalosa, ho kgetha le ho bapisa dintho tsa mahlakore a mararo ho ya Makgetha a dintho Makgetha a dintho ka: Ho hlalosa, ho hlophisa le ho bapisa Ho hlalosa, ho hlophisa le ho bapisa • boholo dintho tsa mahlakore a mabedi ho ya dintho tsa mahlakore a mabedi ho ya ka:- ka:- • dintho tse thethehang • boholo • boholo • dintho tse thellang • dintho tse thethehang • dintho tse thethehang Mesebetsi e tsepamisitsweng • dintho tse thellang • dintho tse thellang • Ho hlokomela le ho aha dintho tseo le di filweng tsa mahlakore a mararo o sebedisa dintho tse tshwarehang jwalo ka dibopeho tse sehilweng tse mahlakore a mabedi, diboloko tse ahang, dintho tse ka sebediswang hape, dIkhiti tsa ho aha, dintho tse ding tsa mahlakore a mararo tsa 73 jeometri MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.2 Tsepamiso e sisintsweng le Tsepamiso e sisintsweng le Tsepamiso e sisintsweng le 74 tlhahlamano ya mesebetsi Kotara tlhahlamano ya mesebetsi ya tlhahlamano ya mesebetsi ya Dintho tsa ya 1 Kotara ya 3 Kotara ya 4 mahlakore a mararo • Kopitsa mohlala wa seo titjhere a Sebetsa ka :- Mosebetsi ohle o momahanywa ka se fang mesebetsi e ngolwang. • dibolo le dintho tsa sebopeho sa • Sebopeho se ka etswa ka ho bolo sebedisa diboloko tsa ho aha, dintho • disilindara le dintho tsa sebopeho tse ka sebediswang hape, dikhiti tsa sa silindara ho bopa, dintho tse ding tsa jeometri tsa mahlakore a mararo, dibopeho • mabokose a fapaneng le dintho tse sehilweng tsa mahlakore a tse ding tse ka reng dibopeho tsa mabedi. Sena se ka nna sa etswa dikgutlonne, dikwere le dikhiyupu MMETSE KEREITE YA 1-3 ka nako yeo hoo sa etsweng letho Ho batlisisa hore na ke dintho dife tse • Ho bapisa le ho hlalosa boholo thethehang, ke dife tse thellang le tse ba dintho tse tshwanang jwalo ka ka pakuwang mabokose a pakilweng ho tloha Ho hlwaya le ho hlalosa dintho tse ho le leholo ho ho fihlela ka le le nang le dibopeho tsa jeometri le hore nyenyane na di na le dibopeho tse kang tsa bolo, Sebetsa ka lebokose kapa silindara. § Dibolo le dintho tse kang dibolo Mosebetsi ohle o momahanywa ka mesebetsi e ngolwang. § Mabokose a fapaneng le a mang a kang dibopeho tsa kgutlonne le dikwere Batlisisa hore ke dintho dife tse thethehang, tse thellang, le tse pakehang. Hlwaya le ho hlalosa jeometri le dintho tsa letsatsi ka ho bolela hore SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO na di sebopeho sa bolo, sebopeho sa lebokose, sebopeho sa silindara. Mosebetsi o momahanngwa ka mosebetsi o ngolwang.

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.3 Mefuta ya dibopeho Mefuta ya dibopeho CAPS Dibopeho tsa Ho hlwaya le ho reha mabitso Ho hlwaya le ho reha mabitso mahlakore a dibopeho tsa mahlakore a mabedi dibopeho tsa mahlakore a mabedi mabedi (2-D) • didikadikwe • didikadikwe • dikgutlotharo • dikgutlotharo • dikgutlonnetsepa • dikgutlonnetsepa • dikgutlonne • dikgutlonne Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Ho hlalosa, ho hlophisa le ho bapisa Ho hlalosa, ho hlophisa le ho bapisa dibopeho tsa mahlakore a mabedi ho dibopeho tsa mahlakore a mabedi ho ya ka: ya ka: • boholo • boholo • mmala • mmala • sebopeho • sebopeho • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a otlolohileng • tjhitja kapa didikadikwe • tjhitja kapa didikadikwe 75 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.3 Tsepamiso e sisintsweng le Tsepamiso e sisintsweng le 76 tlhahlamano ya mesebetsi ya tlhahlamano ya mesebetsi ya Dibopeho tsa Kotara ya 1 Kotara ya 4 mahlakore a mabedi (2-D) • Ho etsa papadi e lokolohileng ya Ho hlophisa dibopeho ho ya ka mefuta e fapaneng ya dibopeho hore na di na le mahlakore a ho kenyeletswa le ho sehwa ha jwang. Ho sebetsa ka didikadikwe ditshwantsho tsa jeometri. Sena se le dikgutlonnetsepa tsa boholo ka etswa ka nako ya boikemelo. bo fapaneng, le dikgutlotharo le dikgutlonne ka tsela tse fapaneng. • Kopitsa ditshwantsho tse entsweng ka dibopeho tsa jeometri. Sena se Baithuti ba hlophisa dihlopha tsa ka etswa ka nako ya boikemelo dibopeho ho ya ka hore na ke dikgutlotharo, dikgutlonnetsepa, • Bapisa boholo ba dibopeho tse MMETSE KEREITE YA 1-3 dikgutlonne kapa didikadikwe tshwanang jwalo ka ho hlophisa dikgutlonne ho qala ka e nyenyane Mosebetsi o momahanngwa ka ho fihlela ka e kgolo, sebedisa puo mosebetsi o ngolwang e bontshang diphapang tseo tse boholo ba dibopeho • Bua ka mebala ya dibopeho le ho hlophisa dibopeho ho ya ka mebala • Hlophisa dibopeho ho ya ka hore na di na le mahlakore a otlolohileng kapa a tjhitja/ didikadikwe. Sebetsa ka didikadikwe le dikgutlonnetsepa tsa boholo bo fapaneng, le dikgutlotharo le dikgutlonne tsa dibopeho tse fapaneng. • Ho kgetha le ho kgetha dibopeho ho re na ke dikgutlotharo, kgutlonnetsepa, kgutlonne kapa sedikadikwe SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Mosebetsi o momahanngwa ka mosebetsi o ngolwang

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.4 Molahare Molahare CAPS Molahare Elellwa le ho thala molahareng ho Elellwa le ho thala molahareng ho dibopeho tsa jeometri tsa mahlakore a dibopeho tsa jeometri tsa mahlakore a mabedi. mabedi le tseo e seng tsa jeometri. Tsepamiso e sisintsweng ya Tsepamiso e sisintsweng ya mesebetsi ya Kotara ya 2 mesebetsi ya Kotara ya 4 • Mela ya bohareng ho dintho tse Mela ya bohareng ho dintho tse tshwarehang le ditshwantsho tshwarehang le ditshwantsho • Hlakiso e ngotsweng e kenyeletse Dihlakiso tse ngolwang di kenyeletse mehlala moo molahareng E SENG le mehlala moo molahareng ha se o mola o tsepameng ka mehla. tsepameng. 77 MMETSE KEREITE YA 1-3

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 2 4. MOMETHO 78 DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KAROLO YA 4 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Ho bolela nako Ho bolela nako Nako • Bolela o be o hlahlamanye • Bolela nako ya dihora tse 12 ka • Bolela le o be o hlahlamanye • Bolela nako ya dihora tse 12 ka matsatsi a beke dihora le dihalofo tsa dihora ka matsatsi a beke dihora le dihalofo tsa dihora ka watjhe ya manaka watjhe ya manaka • Bolela o be o hlahlamanye • Bolela o be o hlahlamanye dikgwedi tsa selemo Sebetsa bolelele ba nako le ho feta dikgwedi tsa selemo Sebetsa bolelele ba nako le ho feta ha nako ha nako • Kenya matsatsi a tswalo, mekete • Kenya a matsatsi a tswalo, mekete ya sedumedi, matsatsi a setjhaba • Sebedisa diwatjhe ho sebetsa ya sedumedi, matsatsi a setjhaba • Sebedisa diwatjhe ho sebetsa a phomolo, diketsahalo tsa bolelele ba nako ka dihora kapa a phomolo, diketsahalo tsa histori, bolelele ba nako ka dihora kapa MMETSE KEREITE YA 1-3 histori, diketsahalo tsa sekolo dihalofo tsa hora diketsahalo tsa sekolo almanakeng dihalofo tsa hora almanakeng • Sebedisa diwatjhe ho sebetsa • Bolela nako ya dihora tse 12 ka bolelele ba nako ka dihora kapa dihora le dihalofo tsa dihora ka dihalofo tsa hora watjhe ya manaka Sebetsa bolelele ba nako le ho feta Sebetsa bolelele ba nako le ho ha nako feta ha nako • Sebedisa almanaka ho sebetsa • Sebedisa diwatjhe ho sebetsa le ho hlalosa bolelele ba nako ka bolelele ba nako ka dihora kapa matsatsi kapa dibeke dihalofo tsa hora • Sebedisa watjhe ho sebetsa bolelele ba nako ka dihora kapa halofo tsa dihora SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KAROLO YA 4 4.2 Ho hlahisa mometho o seng wa Ho hlahisa mometho o seng wa semmuso semmuso CAPS Bolelele • Lekanya, metha, bapisa, • Lekanya, metha, bapisa, hlopha hlopha le ho rekota bolelele o le ho rekota bolelele o sebedisa sebedisa ditekanyetso tse sa ditekanyetso tse sa lekanyetswang lekanyetswang mohlala, ho mohlala ho metha ka matsoho, ho metha ka matsoho, ho lekanya lekanya ka tatelano, bolelele ba ka tatelano, bolelele ba potloloto potloloto fihlela ka, disebediswa fihlela ka, disebediswa tsa ho tsa ho bala, jj bala, jj • Hlalosa bolelele ba dintho ka ho bala le ho bolela bolelele ka tsela eo e seng ya semmuso • Sebedisa puo ka ho bua ka papiso mohlala, teletsana, kgutshwanyane, batsi, 79 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KAROLO YA 4 4.3 Mometho o seng wa semmuso 80 Boima • Lekanya, metha, bapisa, hlophisa Ho hlahisa mometho wa semmuso le ho rekota boima o sebedisa Baithuti ba ngola mosebetsi sekala sa mometho le tse sa ho momahanya tse latelang, lekanyetswang jwalo ka diboloko, ho kenyeleditswe le ho bala ditena ditshwantsho tsa:- • Hlalosa boima ba dintho ka ho bala • Dihlahiswa tse nang le boima bo le ho hlalosa ka tsela eo e seng ya ngotsweng ho tsona semmuso. • Dikala tsa matlwana a ho hlapela • Ho sebedisa puo ho bapisa moo nalete e supang boima bo mohlala bobebe, boima, ngotsweng bobebenyana, boimanyana MMETSE KEREITE YA 1-3 Ho hlahisa tekanyetso ya semmuso • Ho bapisa, ho hlophisa le ho rekota boima ba dintho tse lokiseditsweng morero wa Kgwebo tse nang le boima ba tsona bo ngotsweng ka dikilogramo(kg) mohlala 2 kilokerams tsa reisi le 1 kilograms tsa flouru • Moo ho nang le sekala sa phaposi ya ho hlapela, baithuti ba ka itekanya boima ba bona ka dikilogramo ba sebedisa sekala seo. Se lebelletsweng ke hore baithuti ba tsebe ho bala boima bo haufinyana le mola wa mometho. Ba hlalosa boima ba bona ka hore bo haufinyana/ bo batlile bo lekana SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO le/ bo feta/ bo hantle nomoro e itseng ya dikilogramo tseo ba di bonang ho sekala.

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KAROLO YA 4 4.4 Mometho o seng wa semmuso CAPS Mothamo (Volumo) • Ho lekanyetsa, ho metha, ho Ho hlahisa mometho wa semmuso bapisa,, ho hlophisa le ho rekota Mosebetsi o ngolwang ho mothamo wa ditshelo (k.h.r. bokalo momahanya tse latelang, ho boo setshelo se ka bo kgonang kenyeletswa le ho bala ha ha se tletse) ka ho sebedisa ditshwantsho tsa:- tekanyetso tse sa lekanyetswang mohlala, dikgaba le dikopi • Dihlahiswa le methamo ya tsona e ngotsweng ho tsona hore di tle di • Hlalosa mothamo wa setshelo ka behwe ka tatelano ho bala le ho beha hore ke diyuniti tse kae tseo e seng tsa semmuso • Ditshwantsho tsa dijeke moo tseo se di nkang ho tlala, mohla, mothamo o leng haufi le litara e le lebotlolo le na le mothamo wa 1 kapa tse 2 moleng wa tshupo dikopi tse nne • Ho bala ho tshupo e haufi ya Ho hlahisa mometho wa semmuso mola, ho hlalosa mothamo o haufi le tshupo ya mola,, le ho hlalosa • Ho lekanyetsa, ho metha, ho methamo ya tsona ka ho ya ka bapisa, ho hlophisa le ho rekota bohaufi ba tshupiso tsa mela kapa mothamo wa dintho tse methilweng hantle hodima mola wa tshupo ka dilitara. -- Dibotlolo tsa mothamo wa litara e le 1 -- Jeke e methang e nang le dinomoro tsa ho metha ka dilitara • Ho bapisa, ho hlophisa le ho rekota dintho tse reretsweng Kgwebo moo methamo ya tsona e ngotsweng ka dilitara jwalo ka 2 litara tsa lebese, 1 litara ya senomaphodi, dilitara tse 5 tsa ferefe/ pente 81 MMETSE KEREITE YA 1-3

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 2 5. HO SEBETSA KA DATHA 82 DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 5.4 Tse kgethilweng: Tse kgethilweng: Ho bokella le ho Dintlha tsohle tsa saekele ho Ho iketsetsa kerafo ya hlophisa datha etsa kerafo ya ditshwantsho ya ditshwantsho tsa kgokahano ya kgokahano batho ba babedi batho ba babedi ho tswa ho dintlha 5.5 tse filweng, eka ba ka ditshwantsho • Bokella dintlha ka phaposi kapa Nehelana ka datha kapa tafole sekolo sa heno ho tla araba 5.6 dipotso tse botswang ke titjhere. Manolla dintlha ho tswa ho nehelano • Ho bokella dintlha ka phaposi Ho manolla dintlha ho tswa ho e entsweng. kapa sekolo. nehelo e filweng Manolla le hlalosa • Ho beha dintlha ka kerafo ya MMETSE KEREITE YA 1-3 datha kgokahano pakeng tsa batho ba Tse kgothaletswang • Ho araba dipotso tse botswang ke Tse kgothaletswang: Bonyane babedi. titjhere. kerafo ya ditshwantsho e le nngwe • Bonyane kerafo ya ditshwantsho e • Araba dipotso ka dintlha tsa kerafo • Dintlha di nehelwe ka tsela ya kgokahano ya batho ba babedi. le nngwe ya kgokahano ya batho ya ditshwantsho tsa kgokahano ya ba babedi ya ditshwantsho tsa kerafo ya batho ba babedi kgokahano ya batho ba babedi SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

3.4.3. Tjhebokakaretso ya Kereite ya 3 ka Kotara TJHEBOKAKARETSO ya KEREITE YA 3 CAPS 1. DIPALO, MATSHWAO LE KAMANO DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 NTSHETSOPELE YA MOHOPOLO WA DIPALO : Ho bala o sebedisa dinomoro tse feletseng 1.1 Hlophisa bonyane dintho tse 200 ho Hlophisa bonyane dintho tse 500 ho Hlophisa bonyane dintho tse 700 ho Hlophisa bonyane dintho tse 1000 ho Bala dintho akanya le ho bala ka ho itshepa akanya le ho bala ka ho itshepa akanya le ho bala ka ho itshepa akanya le ho bala ka ho itshepa Fana ka kakanyo e lekaneng ya tse ka Fana ka kakanyo e lekaneng ya tse ka Fana ka kakanyo e lekaneng ya tse ka Fana ka kakanyo e lekaneng ya tse ka lekolwang ka ho bala lekolwang ka ho bala lekolwang ka ho bala lekolwang ka ho bala Mawa a ho bopa dihlopha a a Mawa a ho bopa dihlopha a a Mawa a ho bopa dihlopha a a Mawa a ho bopa dihlopha a a kgothalletswa kgothalletswa kgothalletswa kgothalletswa 1.2 Ho balla pele le morao ka bo: Ho balla pele le morao ka bo: Ho balla pele le morao ka bo: Ho balla pele le morao ka bo: Balla pele le • bo 1, ho tloha ho nomoro e nngwe le • bo 1, ho tloha ho nomoro e nngwe le • bo 1, ho tloha ho nomoro e nngwe le • bo 1, ho tloha ho nomoro e nngwe le morao nngwe mahareng a 0 le 200 nngwe mahareng a 0 le 500 nngwe mahareng a 0 le 700 nngwe mahareng a 0 le 1000 • bo 10 ho tloha ho katiso e nngwe le • bo 10 ho tloha ho katiso e nngwe • bo 10 ho tloha ho katiso e nngwe le • bo 10 ho tloha ho katiso e nngwe e nngwe ya 10 mahareng a 0 le 200 le e nngwe ya 10 mahareng a 0 le e nngweya 10 mahareng a 0 le 700 le e nngwe ya 10 mahareng a 0 le 500 1000 • bo 5, ho tloha ho katiso e nngwe le e • bo 5 o tloha o katiso e nngwe le e nngwe ya 5 mahareng a 0 le 200 • bo 5 o tloha a katisi e nngwe le e mahareng a 0 le 700 • bo 5 o tloha a katisi e nngwe le e nngwe pakeng tsa 0 le 500 nngwe pakeng tsa 0 le 1000 • bo 2, ho tloha ho katiso e nngwe le e • bo 2, ho tloha ho nomoro e nngwe le nngwe ya 2 mahareng a 0 le 200 • bo 2, ho tloha ho nomoro e nngwe le nngwe mahareng a 0 le 700 • bo 2, ho tloha ho nomoro e nngwe nngwe mahareng a 0 le 500 le nngwe mahareng a 0 le 1000 • bo 3, ho tloha ho katiso e nngwe le e • bo 3, ho tloha ho nomoro e nngwe le nngwe ya 3 mahareng a 0 le 200 • bo 3, ho tloha ho nomoro e nngwe le nngwe mahareng a 0 le 700 • bo 3, ho tloha ho nomoro e nngwe le nngwe mahareng a 0 le 500 nngwe mahareng a 0 le 1000 • bo 4, ho tloha ho katiso e nngwe le e • bo 4, ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 4 mahareng a 0 le 200 • bo 4, ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe mahareng a 0 le 700 • bo 4, ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe mahareng a 0 le 500 nngwe mahareng a 0 le 1000 • bo 100 ho fihlela bonyane ka 500 • bo 20, 25, 50,100 ho fihlela bonyane • bo 50,100 ho fihlela bonyane ka1 000 • bo 20, 25, 50,100 ho fihlela ka1 000 bonyane ka 1000 83 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 NTSHETSOPELE YA MOHOPOLO WA DIPALO : Ho hlahisa dipalo tse feletseng 84 1.3 Hlwaya, elellwa le ho bala dipalo Hlwaya, elellwa le ho bala dipalo Hlwaya, elellwa le ho bala dipalo Hlwaya, elellwa le ho bala dipalo Disimbole • Hlwaya, elellwa le ho • Hlwaya, elellwa le ho bala • Hlwaya, elellwa le ho bala • Hlwaya, elellwa le ho bala tsa dinomoro bala matshwao a dipalo matshwao a dipalo matshwao a dipalo matshwao a dipalo 0 ho fihlela ka le mabitso a 0 ho fihlela ka 500 1 000 • 0 ho fihlela ka 1 000 • 0 ho fihlela ka 1 000 dinomoro • Ngola matshwao a dipalo • Ngola matshwao a dipalo • Nngola matshwao a dipalo • Ngola matshwao a dipalo 0 ho fihlela ka 500 • 0 ho fihlela ka 1 000 • 0 ho fihlela ka 1 000 • 0 ho fihlela ka 1 000 • Hlwaya, elellwa le ho bala mabitso a • Hlwaya, ho elellwa le ho bala dipalo 0 ho fihlela ka 250 • Hlwaya, elellwa le ho bala mabitso a • Hlwaya, elellwa le ho mabitso a dipalo 0 ho fihlela ka dipalo 0 ho fihlela ka 250 bala mabitso a dipalo • Ngola mabitso a dipalo 0 ho fihlela 1 000 0 ho fihlela ka 500 MMETSE KEREITE YA 1-3 ka 100 • Ngola mabitso a dipalo 0 ho fihlela • Ngola mabitso a dipalo 0 ho fihlela ka 250 • Ngola mabitso a dipalo ka 1 000 0 ho fihlela ka 500 NTSHETSOPELE YA MOHOPOLO WA DIPALO : Hlalosa, bapisa le ho hlophisa dipalo tse feletseng 1.4 Hlalosa, bapisa le ho hlophisa Hlalosa, bapisa le ho hlophisa Hlalosa, bapisa le ho hlophisa Hlalosa, bapisa le ho hlophisa dipalo tse feletseng ho fihlela ka 99 dipalo tse feletseng ho fihlela ka dipalo tse feletseng ho fihlela ka dipalo tse feletseng ho fihlela ka Hlalosa, bapisa 500. 700. 999. le ho hlophisa • Bapisa dinomoro tse feletseng ho dipalo tse fihlela ka 99 o sebedisa e nnyane • Bapisa dinomoro tse feletseng ho • Bapisa dinomoro tse feletseng ho • Bapisa dinomoro tse feletseng ho feletseng ho, e kgolo feta ka, e nyane ka, e fihlela ka 500 o sebedisa e nyane fihlela ka 700 o sebedisa e nyane fihlela ka 999 o sebedisa e nyane lekana le. ho, e kgolo ho, e fete, e tlaase ho, e ho, e kgolo ho,e ngata ho feta, e ho, e kgolo ho, e feta ka, le e lekana lekana le nyane ho le e lekana le le. • Hlophisa dinomoro tse feletseng ho fihlela ka 99 ho tloha ho e nyenyane • Hlophisa dinomoro tse feletseng ho • Hlophisa dinomoro tse feletseng ho • Hlophisa dinomoro tse feletseng ho ho fihlela ka e kgolo, le e kgolo ho fihlela ka 500 ho qala ka e kgolo fihlela ka 700 ho tloha ho e kgolo fihlela ka 999 ho tloha ho e nyane fihlela ka e nyenyane ho fihlela ka e nyane le e nyane ho ho ya ho e nyane, le ho tloha ho e ho fihlela ka e kgolo, le e kgolo ho fihlela ka e kgolo nyane ho ya ho e kgolo fihlela ka e nyane Sebedisa dinomoro tsa maemo ho SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO bontsha tlhophiso, sebaka kapa boemo • Ho sebedisa,ho bala le ho ngola dipalo tsa maemo ho kenyeletsa le tse kgutsufaditsweng ho fihlela ka 31r

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 NTSHETSOPELE YA MOHOPOLO WA DIPALO : Sekgeo 1.5 Ho elellwa/ hlokomela sekgeo sa Ho elellwa/ hlokomela sekgeo sa Ho elellwa/ hlokomela sekgeo sa Ho elellwa/ hlokomela sekgeo sa CAPS palo sa dinomoro ho fihlela ka 99 palo sa dinomoro ho fihlela ka 500 palo sa dinomoro ho fihlela ka 700 palo sa dinomoro ho fihlela ka 999 Sekgeo • Tseba hore palo e nngwe le nngwe • Tseba hore palo e nngwe le nngwe • Tseba hore palo e nngwe le nngwe • Tseba hore palo e nngwe le nngwe e emelang e emelang e emelang e emelang • Arola dinomoro tsa palopedi ho • Arola dinomoro tsa palotharo ho • Arola dinomoro tsa palotharo ho • Arola dinomoro tsa palotharo ho fihlela ka 99 ho di isa ho katiso ya fihlela ka 500 ka katiso ya bo 100, fihlela ka 700 ka katiso ya bo 100, fihlela ka 999 ka katiso ya bo 100,10 boleshome le bonngwe/metso bo 10 le bonngwe/metso bo 10 le bonngwe/metso le bonngwe/metso • Hlwaya le ho bolela boleng ba palo • Hlwaya le ho bolela boleng ba palo • Hlwaya le ho bolela boleng ba palo • Hlwaya le ho bolela boleng ba palo e nngwe le e nngwe e nngwe le e nngwe e nngwe le e nngwe e nngwe le e nngwe HO RAROLLA MATHATA MAEMONG 1.6 Sebedisa dithekiniki tse latelang ha o Sebedisa dithekiniki tse latelang ha o Sebedisa dithekiniki tse latelang ha o Sebedisa dithekiniki tse latelang ha o rarolla mathata: rarolla mathata: rarolla mathata: rarolla mathata: Dithekniki tsa ho rarolla • bopa le ho qhaqholla dinomoro • bopa le ho qhaqholla dinomoro • bopa le ho qhaqholla dinomoro • bopa le ho qhaqholla dinomoro mathata • palopedi le ho arola ka lehare • Palopedi le ho arola ka lehare • Palopedi le ho arola ka lehare • Palopedi le ho arola ka lehare • melapalo • Melapalo ho atametsa ho 10) • Melapalo ho atametsa ho 10) • Melapalo ho atametsa ho 10) 1.7 Rarolla mathata maemong le Rarolla mathata maemong le Rarolla mathata maemong le Rarolla mathata maemong le ho hlalosa sephetho sa hao se ho hlalosa sephetho sa hao se ho hlalosa sephetho sa hao se ho hlalosa sephetho sa hao se Ho kopanya le kenyeletseng ho kopanya le ho tlosa kenyeletseng ho kopanya le ho tlosa kenyeletseng ho kopanya le ho tlosa kenyeletseng ho kopanya le ho tlosa ho tlosa ka dikarabo ho fihlela ka 99 ka dikarabo ho fihlela ka 400. ka dikarabo ho fihlela ka 800. ka dikarabo ho fihlela ka 999. 1.8 Rarolla mathata a dipalo maemong le Rarolla mathata a dipalo maemong le Rarolla mathata a dipalo maemong le Rarolla mathata a dipalo maemong le ho hlalosa sephetho sa hae malebana ho hlalosa sephetho sa hae malebana ho hlalosa sephetho sa hae malebana ho hlalosa sephetho sa hae malebana Phetapheto ya le qaka a kenyeletsa ho atisa ka le qaka a kenyeletsa ho atisa ka le qaka a kenyeletsa ho atisa ka le qaka a kenyeletsa ho atisa ka ho kopanya dikarabo ho fihlela ka 50. dikarabo ho fihlela ka 75. dikarabo ho fihlela ka 75. dikarabo ho fihlela ka 100 e lebisang katisong 1.9 Rarolla mathata a dipalo maemong le Rarolla mathata a dipalo maemong le Rarolla mathata a dipalo maemong le Rarolla mathata a dipalo maemong le ho hlalosa sephetho sa hae malebana ho hlalosa sephetho sa hae malebana ho hlalosa sephetho sa hae malebana ho hlalosa sephetho sa hae malebana Ho etsa le qaka a kenyeletsa ho arolelana ho le qaka a kenyeletsa ho arolelana ho le qaka a kenyeletsa ho arolelana ho le qaka a kenyeletsa ho arolelana ho dihlopha le ho lekanang le ho etsa dihlopha ho fihlela lekanang le ho etsa dihlopha ho fihlela lekanang le ho etsa dihlopha ho fihlela lekanang le ho etsa dihlopha ho fihlela arolelana ho ka 50 ka dikarabo tse kenyeletseng ka 75 ka dkarabo tse ka nnang tsa 75 ka dikarabo tse ka kenyelletsang ka 100 ka dikarabo tse ka kenyang ho lebisang ho masalla eba le ho salang. ho salang salang aroleng 1.10 Rarolla le ho hlalosa diphetho Rarolla le ho hlalosa diphetho Rarolla le ho hlalosa diphetho Rarolla le ho hlalosa diphetho tse etswang tse kenyeletseng ho tse etswang tse kenyeletseng ho tse etswang tse kenyeletseng ho tse etswang tse kenyeletseng ho 85 Ho arolelana arolelana ka ho lekana tse lebisang arolelana ka ho lekana tse lebisang arolelana ka ho lekana tse lebisang arolelana ka ho lekana tse lebisang ho lebisang tharollong ho tse kenyelletsang tharollong ho tse kenyelletsang tharollong ho tse kenyelletsang tharollong tse kenyelletsang dipalophatlong dipalophatlo tse nang le motso le tse dipalophatlo tse nang le motso le tse dipalophatlo tse nang le motso le tse dipalophatlo tse nang le motso le tse MMETSE KEREITE YA 1-3 1 1 2 1 1 2 1 1 2 1 1 2 se nang motso, mohlala, 2, 4, 3 jj. se nang motso, mohlala, 2, 4, 3 jj. se nang motso, mohlala, 2, 4, 3 jj. se nang motso, mohlala, 2, 4, 3 jj.

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.11 • Elellwa le ho hlwaya tjhelete ya • Elellwa le ho hlwaya tjhelete ya • Elellwa le ho hlwaya tjhelete ya • Elellwa le ho hlwaya tjhelete ya 86 tshepe ya Afrika Borwa le ya tshepe ya Afrika Borwa le ya tshepe ya Afrika Borwa le ya tshepe ya Afrika Borwa le ya Tjhelete dipampiri dipampiri dipampiri dipampiri • Rarolla mathata a tjhelete ho • Rarolla mathata a tjhelete ho • Rarolla mathata a tjhelete ho • Rarolla mathata a tjhelete ho kenyeletswa le mathata a paloyohle kenyeletswa le mathata a paloyohle kenyeletswa le mathata a paloyohle kenyeletswa le mathata a paloyohle le tjhentjhe ka diranta kapa disente le tjhentjhe ka diranta kapa disente le tjhentjhe ka diranta kapa disente le tjhentjhe ka diranta kapa disente • Fetolela diranteng le disenteng • Fetolela diranteng le disenteng HO SEBETSA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 1.12 Sebedisa dithekniki tse latelang ha o Sebedisa dithekniki tse latelang ha o Sebedisa dithekniki tse latelang ha o Sebedisa dithekniki tse latelang ha o sebetsa ka dipalo: sebetsa ka dipalo: sebetsa ka dipalo: sebetsa ka dipalo: Dithekniki MMETSE KEREITE YA 1-3 • bopa le ho qhaqholla dipalo • bopa le ho qhaqholla dinomoro • bopa le ho qhaqholla dipalo • bopa le ho qhaqholla dipalo (mekgwa kapa maano) • palopedi le ho arola ka lehare • palopedi le ho arola ka lehare • palopedi le ho arola ka lehare • palopedi le ho arola ka lehare • melapalo • melapalo • melapalo • melapalo • phethahatsa ho fihlela ho 10 • ho atametsa ho fihlela ho 10 1.13 • Kopanya ho fihlela ka 99 • Kopanya ho fihlela ka 400 • Kopanya ho fihlela ka 800 • Kopanya ho fihlela ka 999 Ho kopanya le • Tlosa ho tloha ho 99 • Tlosa ho tloha ho 400 • Tlosa ho tloha ho 800 • Tlosa ho tloha ho 999 ho tlosa • Sebedisa matshwao a lokelang • Sebedisa matshwao a lokelang • Sebedisa matshwao a lokelang • Sebedisa matshwao a lokelang (+, –, =, □) (+, –, =, □) (+, –, =, □) (+, –, =, □) • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela • Ithute dipalokopanngwa ka 20 ka 30 ka 30 ho fihlela ka 30 1.14 • Atisa dinomoro 1 ho fihlela ka • Atisa 2, 4, 5, 10, 3 ho fihlela ka 50 • Atisa 2, 3, 4, 5, 10 ho fihlela ka f • Atisa 2, 3, 4, 5, 10 ho fihlela ka 100 10 ka 2, 5, 3, 4 100 Phetapheto ya • Sebedisa matshwao a lokelang • Sebedisa matshwao a lokelang ho kopanya e • Sebedisa matshwao a lokelang (x, =, □) • Sebedisa matshwao a lokelang (x, =, □) isang ho ho (x, =, □) (x, =, □) atisa SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 1.15 • Arola dipalo ho fihlela ka • Arola dipalo ho fihlela ka • Arola dipalo ho fihlela ka 99 ka • Arola dipalo ho fihlela ka 99 ka 2, 3, 50 ka 2, 5, 10 50 ka 2, 4, 5, 10, 4 2, 4, 5, 10, 3, 4, 5, 10 Ho arola • Sebedisa matshwao a lokelang • Sebedisa matshwao a lokelang (÷, • Sebedisa matshwao a lokelang • Sebedisa matshwao a lokelang (÷, =, □) =, □) (÷, =, □) (÷, =, □)

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.16 Mohopolo wa palo: Letoto 200 Mohopolo wa palo: Letoto 500 Mohopolo wa palo: Letoto 750 Mohopolo wa palo: Letoto 999 CAPS Menthele • Hlophisa sete ya dinomoro tse • Hlophisa sete ya dinomoro tse • Hlophisa sete ya dinomoro tse • Hlophisa sete ya dinomoro tse kgethilweng tse itseng. Letoto -200 kgethilweng tse itseng: Letoto -500 kgethilweng kgethilweng • Bapisa dipalo tsena ho fihlela ka • Bapisa dipalo tsena ho fihlela ka • Bapisa dinomoro ho fihlela ka 200 • Bapisa dinomoro ho fihlela ka 200 le ho bolela hore ke efe e:- 500 le bolela hore ke efe e : le hore ke efe e: 1000 le: -- 1 ho feta kapa 1 ka tlaase -- 1 ho feta kapa 1 ka tlaase -- 1 ho feta kapa 1 ka tlaase -- 1 ho feta kapa 1 ka tlaase -- 2 ho feta kapa 2 ka tlaase -- 2 ho feta kapa 2 ka tlaase -- 2 ho feta kapa 2 ka tlaase -- 2 ho feta kapa 2 ka tlaase -- 3 ho feta kapa 3 ka tlaase -- 3 ho feta kapa 3 ka tlaase -- 3 ho feta kapa 3 ka tlaase -- 3 ho feta kapa 3 ka tlaase -- 4 ho feta kapa 4 ka tlaase -- 4 ho feta kapa 4 ka tlaase -- 4 ho feta kapa 4 ka tlaase -- 4 ho feta kapa 4 ka tlaase -- 5 ho feta kapa ka tlaase -- 5 ho feta kapa ka tlaase -- 5 ho feta kapa ka tlaase -- 5 ho feta kapa ka tlaase -- 10 ho feta kapa tlaase -- 10 ho feta kapa ka tlaase -- 10 ho feta kapa ka tlaase -- 10 ho feta kapa ka tlaase Hopola ka potlako: Hopola ka potlako: Hopola ka potlako: Hopola ka potlako: • Hopola dintlha tsa ho kopanya le ho • Hopola dintlha tsa ho kopanya le ho • Hopola dintlha tsa ho kopanya le ho • Hopola dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa ho fihlela ka 20 tlosa ho fihlela ka 20 tlosa ho fihlela ka 20 tlosa ho fihlela ka 20 • Kopanya kapa tlosa katiso ya 10 ho • Kopanya kapa tlosa katiso ya 10 ho • Ho kopanya kapa ho tlosa katiso ya • Ho kopanya kapa ho tlosa katiso ya tloha ho 0 ho fihlela ka 100 tloha ho 0 ho fihlela ka 100 10 ho tloha ka 0 ho fihlela ka 100 10 ho tloha ka 0 ho fihlela ka 100 Mawa a dipalo tsa hlooho Mawa a dipalo tsa hlooho Mawa a dipalo tsa hlooho • Dintlha tsa katiso le ho arola bakeng sa: Sebedisa mawa a latelang a dipalo Sebedisa mawa a latelang a dipalo Sebedisa mawa a latelang a dipalo ho: ho: ho: -- Tafole ya katiso ka pedi ho fihlela ka 2 x 10 • Beha nomoro e kgolo pele hore o tle • Beha nomoro e kgolo pele hore o tle • Beha nomoro e kgolo pele hore o tle -- Tafole ya katiso ka leshome ho o tsebe ho bala ho ya pele kapa o o tsebe ho balla pele le morao o tsebe ho balla pele le morao fihlela ka 10 x 10 ya morao • Molapalo • Molapalo Mawa a dipalo hlooho • Molapalo Sebedisa mawa a latelang a dipalo • Palopedi le ho arola ka lehare • Palopedi le ho arola ka lehare • Palopedi le ho arola ka lehare ho: • Bopa le ho qhaqholla dipalo • Bopa le ho qhaqholla dipalo • Bopa le ho qhaqholla dipalo • Beha nomoro e kgolo pele hore o tle • Sebedisa kamano mahareng a ho • Sebedisa kamano mahareng a ho o tsebe ho balla pele le morao • Sebedisa kamano mahareng a ho kopanya le ho tlosa atisa le ho arola kopanya le ho tlosa • Molapalo • Palopedi le ho arola ka lehare • Bopa le ho qhaqholla dipalo • Sebedisa kamano mahareng a ho atisa le ho arola 87 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 1.17 • Sebedisa le ho bolela dipalophatlo • Sebedisa le ho bolela dipalophatlo • Sebedisa le ho bolela dipalophatlo • Sebedisa le ho bolela dipalophatlo 88 tse nang le metso ho kenyelletswa tse nang le metso ho kenyelletswa tse nang le metso le tse se nang tse se nang metso ho kenyelletsang Dipalophatlo dihalofo, dikotara, boraro, bohlano, jj dihalofo, dikotara, boraro, bohlano, jj metso ho kenyelletswa halofo, halofo, kotara borobedi, boraro, kotara borobedi, boraro botshela botshela, bohlano. • Elellwa dipalophatlo ka sebopeho • Elellwa dipalophatlo ka sebopeho sa sa dayakeramo dayakeramo • Elellwa dipalophatlo ka sebopeho • Elellwa dipalophatlo ka sebopeho sa dayakeramo sa dayakeramo • Ngola dipalophatlo jwalo ka nngwe • Ngola dipalophatlo jwalo ka nngwe ya halofo, nngwe ya boraro ya halofo, nngwe ya boraro • Qala ho elellwa hore dihalofo tse • Ho qala ho hlokomela hore dihalofo pedi kapa nngwe borarong e etsa tse pedi le boraro bo boraro di etsa palo e felletseng eo halofo e le palo e le nngwe e tletseng hape nngwe le kotara tse pedi di a lekana. halofo e le 1 le kotara tse 2 di a lekana • Ngola dipalophatlo jwalo ka 1 ya halofo, pedi ya borarong • Ngola dipalophatlo jwalo ka 1 ya MMETSE KEREITE YA 1-3 halofo, pedi ya borarong SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Mefuta ya mathat bakeng sa Kereiti ya 3 Ena ke mehlala ya mefuta ya mathata a bohlokwa tseo titjhere a hlokang ho di botsa baithuti ba hae. Ha titjhere a sebetsa le sehlopha se senyenyane, o tshwanetse ho botsa qaka ka molomo. Ha eba baithuti ba kgona ho bala, a ka nna a ba fa phetolelo e ngotsweng ya qaka, empa o sa tshwanetse ho ba botsa ka molomo le ha ho le jwalo. Mathata a maemong di ka nna tsa kenyeletswa ho dibuka tsa tshebetso (worksheet), empa e tshwanetse ho ba kgutshwane, e tobe le ho ba botlwaeding, mme le titjhere a etse bonnete ba hore baithuti bohle ba a ba/ mo utlwisisa. Ho etsa dihlopha Ho etsa dihlopha, ho tlohela tse salang Lebaka o rekisa dirolo tsa Borotho ka mokotleng wa polasitiki tsa 12. Ba na le dirolo tsa Borotho tse 118. Ba tla etsa mekotla e mekae ya dirolo tse 12 ka hara mokotla o mong le o mong? Ho etsa dihlopha o kenyeletsa le tse salang ho karabo Rapolasi o na le mahe a 227. Na o hloka mabokose a makae a ka nkang mahe a tsheletseng (6) ho fihlela a pakile mahe ohle? Ho arolelana Ho arolelana, o lahla se setseng Metswalle e mahlano e arolelana bokoso la dipompong tse 84 hore e mong le e mong a fumane ka ho lekana. Ho arolelana dipalophatlo Arola ditjhokolete tse 15 ho metswalle e tsheletseng hore ba fumane dikarolo tse lekanang mme ho se sale letho. Palophatlo ya pokello Nkgono o fa Kiki R12. Kiki o batla ho boloka boraro ba tjhelete ena. Na o tshwanetse ho boloka bokae? Qaka ena e tshwanetswe ho botswa hang ha baithuti ba se ba ile ba rarolla mefuta e tjena ho isa ho e mahlano ya ho arolelana e isang ho mefuta ya dipalophatlo le ho tseba mabitso a dipalophatlo tseo Ho beha dipalophatlo mmoho Mokwetlisi wa papadi ya banana ya bolo ya matsoho o fa e mong le e mong halofo ya lamunu. Dibapadi tsena di 14. Mokwetlisi o hloka dilamunu tse kae? Qaka ena e tshwanetswe ho botswa hang ha baithuti ba se ba ile ba rarolla mefuta e tjena ho isa ho e mahlano ya ho arolelana e isang ho mefuta ya dipalophatlo le ho tseba mabitso a dipalophatlo tseo Ho arolelana ka ho lekana Peter o monyane ho Rhulani. Ha Peter a e ja selae sa Borotho, Rhulani o ja tse pedi. Ha Peter a ja tse pedi, Rhulani yena a ja se le seng, Rhulani o ja tse pedi. Ha Peter a ja dilae tse pedi, Rhulani o ja tse nne. Ka mora matsatsi a mmalwa ba jele dilae tse 12 tsa Borotho. Re bolelle hore na Peter o jele dilae tse kae, le Rhulani hore o jele tse kae? Seipati le Dineo ba etsa mosebetsi o itseng mmoho. Seipati o sebetsa dihora tse tharo ha Dineo yena sebetsa hora feela. Ba leshwa R60. Ba tla arolelana bokae? CAPS 89

MMETSE KEREITE YA 1-3 Phetapheto ya ho kopanya Dikoloi tse 36 di na le mabedi a makae? Sekgahla Thami o boloka disente tse 35 ka beke. O boloka bo kae ka mora matsatsi a 8? Dipapetla Ntate Khumalo o jala mela e20 ya difate tsa dilamunu. Mola o mong le o mong o na le difate tse 12. Ke difate tse kae kaofela? Ho kopanya le ho tlosa Ho na le bonyane mefuta e meraro e meholo ya qaka ya ho kopanya le ho tlosa mme mofuta o mong le o mong o ka botswa ka tsela tse fapaneng. Mefuta ena e maholo ke: Tjhentjhe Noluhle o bokelletse ditikara tse 234. Silo o mo file tse 80 ho feta moo. O se a e na le ditikara tse kae kaofela? Ho ne ho na le bapalami ba 500 ka tereneng le mme ba 176 ba theohile. Ho ne ho setse bapalami ba bakae ka tereneng? Ho kopanya Nosisi o bokella dintho tsa projeke ya ho sebedisa dintho hape ya sekolo sa habo. A bokella dibotlolo tsa polasitiki tse 124 le mabekere a 268. Na o bokelletse dintho tse kae kaofela? Lebenkele le na le dipakete tsa dichips tse 368, tse 82 ke dichippos mme tse ding ke di Ziksnacks. Ke dipakete tse kae tsa diZiksnacks tse leng teng? Ho bapisa Kereite ya 2 e bokelletse R446. Kereite ya 3 e bokelletse R729. Kereite ya 3 e bokelletse bokae ha o bapisa le Kereite ya 2? Ho botsa potso ka nngwe ka mekgwa e fapaneng Mathata a tshwanetse ho botswa ka tsela tse fapaneng. Ho tea mohlala, ka bobedi tsena ke mathata a phetoho empa “disatsejweng” di hlahella ka mekgwa e fapaneng ka hara qaka. Lebenkele le ne le na le mekotla ya phofo, mme la reka e 55 ho tlatselletsa ho e teng. Jwale ho se ho na le mekotla e 170 ya phofo. Ho ne ho ntse ho na le mekotla e mekae qalong? Lebenkele le ne le na le mekotla e 500 ya tswekere. Ka mora thekiso ba sala ka mekotla e 324. Ho rekisitswe mekotla e mekae ya tswekere? Mathata a maemo ka dikamano tsa mesebetsi e fapaneng Heila o rekisa hotdog ka R4 e le nngwe. Etsa tafole ho mo thusa ho reka tse ngata le hona ho tseba hore di tla ja bokae. 90 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Palo ya ‘hotdogs’ 1 2 3 4 5 10 20 Theko ka R 4 8 Sebedisa tafole ho fumana hore ‘hotdogs’ tse 7 di ja bokae le tse 23 di ja bokae. Sedike o sala le bana. O lefisa R20 ho ditshenyehelo tsa leeto, le R5 ka hora bakeng sa ho sala le bana ka hora. Mo tlatsetso tafole ena:- Palo ya dihora 1 2 3 4 5 110 Ditshenyehelo ka R 25 30 Hlokomela hore qaka ya Heila le Sedike di sebetsa ka ho fapana. Mefuta ena e ka hodimo e filwe ho tataisa titjhere. Baithuti ba se ke ba rweswa morwalo wa mefuta ya mabitso. Ela hloko hore baithuti ba na le tsela ya bona e fapaneng le ya titjhere ya ho rarolla qaka mme seo e ka nna ya e ba seo titjhere a sa se lebellang. Ho tea mohlala, qaka ya ho arola e ka nna ya rarollwa ka phetapheto ya ho tlosa, ho kopanya kapa ho atisa. Mekgwa ya baithuti e tla fetoha ha nako e ntse e tsamaya ha kutlwisiso le ho tlwaela mefuta le boholo ba mathata hape le mehopolo ya dipalo e hola kapa ntshetswa pele. CAPS 91

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 3 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 92 DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 2.1 Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Dipaterone tse re potapotileng mantswe mantswe mantswe Dipaterone tsa Hlwaya, hlalosa ka mantswe le ho Jeometri Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka kopitsa dipaterone tsa jeometri mantswe mantswe mantswe • tse teng tlhahong • dipaterone tse bonolo tse entsweng • dipaterone tse bonolo tse entsweng • dipaterone tse bonolo tse entsweng • ho tswa bophelong ba mehla ba ka dintho tse tshwarehang ka dintho tse tshwarehang ka dintho sejwale • dipaterone tse bonolo tse entsweng • dipaterone tse bonolo tse entsweng • tse tshwarehang • ho tswa bophelong ba letlotlo la ka mela, dibopeho kapa dintho ka mela, dibopeho kapa dintho • dipaterone tse bonolo tse entsweng setso MMETSE KEREITE YA 1-3 Mefuta ya dipaterone: Mefuta ya dipaterone: ka mela, dibopeho kapa dintho Dipaterone tse bonolo moo dibopeho • Dipaterone tse bonolo moo Mefuta ya dipaterone: kapa sehlopha sa dibopeho di dibopeho kapa sehlopha sa • Moo lenane kapa boholo phetilweng ka mokgwa o tshwanang dibopeho di phetilweng ka mokgwa ba dipaterone di fetohang o tshwanang Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa mekgahlelong yohle ka mokgwa o hae • Moo lenane kapa boholo ka nohehang, k.h.r. dipaterone tse ba dipaterone di fetohang holang nako le nako • Ipopele dipaterone tsa hao tsa mekgahlelong yohle ka mokgwa o jeometri Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa ka nohehang, k.h.r. dipaterone tse -- Ka dintho tse tshwarehang hae holang nako le nako -- Ka ho thala mela, dibopeho le • Ipopele dipaterone tsa hao tsa dintho Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa jeometri hae • Hlalosa dipaterone tsa hao -- Ka dintho tse tshwarehang • Ipopele dipaterone tsa hao tsa -- Ka ho thala mela, dibopeho le jeometri dintho -- Ka dintho tse tshwarehang • Hlalosa dipaterone tsa hao -- Ka ho thala mela, dibopeho le dintho SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Hlalosa dipaterone tsa hao DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4

2.2 Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka mantswe mantswe mantswe mantswe Dipaterone tsa dipalo Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka mantswe a bonolo tatelano ya mantswe a bonolo ho fihlela bonyane mantswe a bonolo ho fihlela bonyane mantswe ho fihlela bonyane ka1 000. CAPS dipalo ho fihlela bonyane ka 200. ka 500. Tlhahlamano e lokela ho ka 750. Tlhahlamano e lokela ho Tlhahlamano e lokela ho bontsha ho Tlhahlamano e lokela ho bontsha ho bontsha ho balla pele le morao ka: bontsha ho balla pele le morao ka: balla pele le morao ka: balla pele le morao ka: • Dikgefutso tse kgethetsweng • Dikgefutso tse kgethetsweng • Dikgefutso tse kgethetsweng • Dikgefutso tse kgethetsweng Kereite ya 2 ka letoto le Kereite ya 2 ka letoto le Kereite ya 2 ka letoto le Kereite ya 2 ka letoto le ekeditsweng la dinomoro ekeditsweng la dinomoro ekeditsweng la dinomoro ekeditsweng la dinomoro • bo 50,bo 100 ho fihlela bonyane ka • bo 20,25, 50,100 ho fihlela • bo 20,25, 50,100 ho fihlela • bo 100 ho fihlela bonyane ho 500 1 000 bonyane ka1 000 bonyane ka1 000 Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao tsa dipalo hao tsa dipalo 93 MMETSE KEREITE YA 1-3

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 3 3. DIBOPEHO LE SEBAKA (JEOMETRI) 94 DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.1 Boemo le dipono Boemo le dipono Boemo, tlwaetso • Bapisa dipono tse fapaneng tsa • Bala, hlalosa, le ho taka dimmapa le dipono dintho tsa mehla tseo e seng tsa semmuso dipono ho tswa hodimo tsa pokeletso ya • Bolela dintho tsa mehla ha o dintho, bontshwa maikutlo ya tsona e sa tlwaelehang • Fumana dintho mmapeng Boemo le ditshupiso Boemo le ditshupiso • Latela ditshupisosebaka ho • Latela ditshupisosebaka ho tloha MMETSE KEREITE YA 1-3 tsamaya ka phaposing kapa ho sebakeng se seng ho ya ho se seng potoloha sekolo ka mmapa oo e seng wa semmuso • Fana ka ditshupisosebaka ho potoloha phaposi kapa jarete ya sekolo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.2 Mefuta ya dintho Mefuta ya dintho Mefuta ya dintho Dintho tsa 3-D Elellwa le ho bolela mabitso a Elellwa le ho bolela dibopeho Elellwa le ho bolela dibopeho CAPS dintho tsa 3-D ka phaposing kapa tsa 3-D ka phaposing le ka hara tsa 3-D ka phaposing le ka hara ka hara setshwantsho ditshwantsho ditshwantsho • dibopeho tsa dibolo, (didikadikwe) • dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • dibopeho tsa mabokose (diprisimo) • dibopeho sa mabokose (diprisimo) • dibopeho sa mabokose (diprisimo) • disilindara • silindara • silindara Makgetha a dintho • diphiramite • diphiramite Hlalosa, hlophisa le h bapisa • khounu • dikhounu dintho tsa 3-D ho ya ka:- Makgetha a dintho Makgetha a dintho • dibopeho tsa 2-D tse etsang Hlalosa, hlophisa le ho bapisa Hlalosa, hlophisa le ho bapisa difahleho tsa dintho tsa 3-D dintho tsa 3-D ho ya ka:- dintho tsa 3-D ho ya ka:- • bokahodimo bo hlake hore ke bo • dibopeho tsa 2-D tse etsang • dibopeho tsa2-D tse etsang sephara kapa bo kgopo difahleho tsa dintho tsa 3-D difahleho tsa dintho tsa 3-D • bokahodimo bo hlake hore ke bo • dibaka se bataletseng kapa se sephara kapa bokgopo kgopo 95 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.2 Mesebetsi e tsepamisitsweng Mesebetsi e tsepamisitsweng 96 Dintho tsa 3-D • Sheba le ho bopa dintho tsa 3-D o • Sheba le ho bopa dintho tsa 3-D o Tsepamo e sisintsweng le sebedisa dintho tse tshwarehang sebedisa dintho tse tshwarehang tatelano ya mesebetsi ya Kotara tsa jwalo ka dibopeho tse sehilweng tsa jwalo ka dibopeho tse sehilweng ya 4 tsa 2-D, Letsopa, dithutswana tsa tsa 2-D, Letsopa, dithutswana tsa ho itukula, lehlakana, dintho tse ho itukula, lehlakana, dintho tse Mosebetsi o momahangwa ka ding tsa jeometri tsa 3-D ding tsa jeometri tsa 3-D mesebetsi e ngolwang Tsepamo e sisintsweng le Tsepamo e sisintsweng le tatelano ya mesebetsi ya Kotara tatelano ya mesebetsi ya Kotara ya 2 ya 3 Ho sebetsa ka didikadikwe, Ho sebetsa ka didikadikwe, MMETSE KEREITE YA 1-3 dikwere le disilindara jwalo ka ha dikwere le disilindara jwalo ka ha ba ne ba etsa kwana Kereiteng ya ba ne ba etsa kwana Kereiteng ya 2, ho di bolela le ho di hlophisa. 2, ho di bolela le ho di hlophisa. Tsepama hodima mofuta wa Tsepama hodima mofuta wa bokahodimo mofuteng o mong bokahodimo mofuteng o mong le o mong wa ntho. Kgetholla le o mong wa ntho. Kgetholla bokahodimo ho ya ka hore na ke bokahodimo ho ya ka hore na ke e sephara kapa e kgopameng e sephara kapa e kgopameng kapa e didikadikwe kapa e didikadikwe Mosebetsi o momahangwa ka Sebedisa thutswana tsa ho mesebetsi e ngolwang itukula, mahlakana kapa pampiri e phuthilweng ho etsa diphiramite Mosebetsi o momahangwa ka mesebetsi e ngolwang SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.3 Mefuta ya dibopeho Mefuta ya dibopeho CAPS Dibopeho tsa • Didikadikwe • Didikadikwe 2-D • Dikgutlotharo • Dikgutlotharo • Dikgutlonnetsepa • Dikgutlonnetsepa • Dikgutlonne • Dikgutlonne Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dibopeho tsa 2-D ho ya ka: dibopeho tsa 2-D ho ya ka: • sebopeho • sebopeho • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a otlolohleng • mahlakore a tjhitja • mahlakore a tjhitja Tsepamiso e sisintsweng ya Kotara Tsepamiso e sisintsweng ya Kotara ya 1 ya 3 Bolela le ho bokeletsa dibopeho. Bolela le ho bokeletsa dibopeho. Tsepamisa maikutlo mofuteng wa Tsepamisa maikutlo mofuteng wa mahlakore a hlahang dibopehong mahlakore a hlahang dibopehong tsohle tsohle Bolela hore mahlakore ao ho Bolela hore mahlakore ao ho buuwang ka ona a tjhitja kapa a buuwang ka ona a tjhitja kapa a otlolohile na. otlolohile na. Thala didikadikwe, dikgutlonnetsepa, Thala didikadikwe, dikgutlonnetsepa, dikgutlonne le dikgutlotharo dikgutlonne le dikgutlotharo Mosebetsi o momahangwa ka Mosebetsi o momahangwa ka mesebetsi e ngolwang. mesebetsi e ngolwang. 97 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 3.4 Molahare Molahare 98 Molahare Batla molahare ka ho mena pampiri le • Elellwa le ho thala molahare ho phutholla dibopehong tsa 2-D tsa jeometri le tseo e seng tsa jeometri Tsepamo e sisintsweng ya Kotara ya 2 Tsepamo e sisintsweng ya Kotara ya 4 Mosebetsi wa ho menwa ha dipampiri ho ntshetsapele kutlwisiso ya Dihlakiso tse ngolwang di kenyeletse molahare e kenyeletsa: mehlala moo • mesebetsi moo pente e metsi e • molahare e sa tsepameng ka mehla tshelwang hodima pampiri pele e • ho na la mela e fetang bobedi ya ka menwa MMETSE KEREITE YA 1-3 bohare sebopehong kapa ho ntho • mesebetsi moo pampiri e sehwang SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 3 4. MOMETHO DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA 3 KOTARA YA 4 CAPS 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Ho bolela nako Ho bolela nako Nako • Bala matsatsi almanakeng • Bala matsatsi almanakeng • Bala matsatsi almanakeng • Bala matsatsi almanakeng • Ngola matsatsi a tswalo, difestivale • Ngola matsatsi a tswalo, difestivale • Ngola matsatsi a tswalo, difestivale • Ngola matsatsi a tswalo, difestivale tsa bodumedi, matsatsi a setjhaba tsa bodumedi, matsatsi a setjhaba tsa bodumedi, matsatsi a setjhaba tsa bodumedi, matsatsi a setjhaba a phomolo, diketsahalo tsa a phomolo, diketsahalo tsa a phomolo, diketsahalo tsa a phomolo, diketsahalo tsa histori, histori, diketsahalo tsa sekolo histori, diketsahalo tsa sekolo histori, diketsahalo tsa sekolo diketsahalo tsa sekolo almanakeng. almanakeng. almanakeng. almanakeng. • Bolela nako ya dihora tse 12 ka: • Bolela nako ya dihora tse 12 ka: • Bolela nako ya dihora tse 12 ka: • Bolela nako ya dihora tse 12 ka: -- dihora -- dihora -- dihora -- dihora -- halofo ya hora -- halofo ya hora -- halofo ya hora -- halofo ya hora -- kotara ya hora -- kotara ya hora -- kotara ya hora -- kotara ya hora -- metsotso -- metsotso -- metsotso -- metsotso watjheng e nang le manaka le watjhe watjheng e nang le manaka le watjhe watjheng e nang le manaka le watjhe watjheng e nang le manaka le watjhe e se nang manaka le disebediswa tse e se nang manaka le disebediswa tse e se nang manaka le disebediswa tse e se nang manaka le disebediswa tse ding tse se nang manaka empa tse ding tse se nang manaka empa tse ding tse se nang manaka empa tse ding tse se nang manaka empa tse bontshang nako, mohlala selefouno bontshang nako, mohlala selefouno bontshang nako, mohlala selefouno bontshang nako, mohlala selefouno Sebetsa bolelele ba nako le ho feta Sebetsa bolelele ba nako le ho feta Sebetsa bolelele ba nako le ho feta ha nako ha nako ha nako Sebedisa almanaka ho bala le ho Sebedisa almanaka ho bala le ho Sebedisa almanaka ho bala le ho hlalosa bolelele ba nako ka matsatsi, hlalosa bolelele ba nako ka matsatsi, hlalosa bolelele ba nako ka matsatsi, dibeke le dikgwedi dibeke le dikgwedi dibeke le dikgwedi o kenyeleditswe le • Sebedisa watjhe ho bala bolelele o kenyeleditswe le • ho fetola mahareng a matsatsi le ba nako ka dihora le dihalofo tsa • ho fetola mahareng a matsatsi le dibeke dihora. dibeke • ho fetola mahareng a dibeke le • ho fetola mahareng a dibeke le dikgwedi dikgwedi • Sebedisa watjhe ho bala bolelele ba • Sebedisa watjhe ho bala bolelele nako ka dihora, halofo tsa dihora le ba nako ka dihora, halofo tsa kotara ya dihora dihora le kotara ya dihora 99 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA 3 KOTARA YA 4 4.2 Mometho o seng wa semmuso Mometho o seng wa semmuso 100 Bolelele • Akanya, metha, bapisa, hlophisa • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le ho rekota bolelele ho sebediswa le ho rekota bolelele ho sebediswa maemo a seng a semmuso mohl. dimitara (e kaba dithupa tsa diatla, dikgato, bolelele ba pensele, mitara,kapa sikgwele tsa mitara dibadi jj. ka bolelele) jwalo ka yuniti ya semmuso ya bolelele. • Hlalosa bolele ba dintho ka ho bala le ho bolela bolelele ka diyuniti tse • Akanya, metha le ho rekota seng tsa semmuso bolelele ka disentimitara o sebedisa rulara • Sebedisa puo ho bua ka papiso mohl. teleletsana, kgutshwanenyana, leletsana, MMETSE KEREITE YA 1-3 batsinyana Mometho o wa semmuso • Akanya, metha, hlophisa le ho rekota bolelele o sebedisa dimitara (o ka sebedisa dithupa tsa mitara kapa kgwele ya bolelele ba mitara) jwalo ka ha e le yuniti ya semmuso ya bolelele • Akanya, metha le ho rekota bolelele ka disentimitara o sebedisa rulara (Ha ho tlhokeho ya ho fetolela SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO pakeng tsa dimitara le disentimitara)

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA 3 KOTARA YA 4 4.3 Mometho o seng wa semmuso CAPS Boima • Lekanya, metha, bapisa, hlophisa Ho hlahisa mometho wa semmuso le ho rekota boima ho sebediswa Baithuti ba ngola mesebetsi ho sekala le mekgwa emeng e seng tiiselletsa tse latelang, ho kenyeletswa ya semmuso mohl. Diboloko, ho bala ditshwantsho tsa: ditena, j.j. • dihlahiswa tse nang le boima bo • Sebedisa puo ho bua ka ngotsweng ho tsona papiso mohl. Bobebe, boima, bobebenyana, boimanyana • sekala sa phaposi ya ho hlapela moo nalete e supang nomoro e Ho hlahisa mometho wa semmuso hlahelang moleng ho sona. • Bapisa, hlophisa le ho rekota boima ba dintho tse reretsweng kgwebo tse nang le boima ba tsona bo hlahisitsweng ka dikilogramo, mohlala, 2 dikilogramo tsa reisi le 1 dikilogramo ya flouru kapa ka digramo, mohlala, 500 digramo tsa letswai • Moo ho nang le sekala sa ka phaposing ya ho hlapela, baithuti ba ka metha boima ba bona ka dikilogramo ba sebedisa sona sekala seo. Ho lebelletswe hore baithuti ba bale bonyane ho fihlela bohaufi ba tshupiso ya nomoro ya sekala. Ba tla hlalosa boima ba bona bo le haufi le, bo batlile bo e ba/haufinyana le/ bo feta hannyane ho/ bo le ka tlaase ho/ bo le hantle dikilogramo tse kana ho ya ka moo sekala se hlahisang ka teng. • Moo sekala sa ho lekalekanya sa boima se le teng mme se na le boima bo hlahelang ka digramo, baithuti ba ka metha boima ba bona kapa ba dintho tse fapaneng (Ha ho phetolelo e lebelletsweng mahareng a digramo le dikilogramo) 101 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA 3 KOTARA YA 4 4.4 Mometho o seng wa semmuso 102 Mothamo/Volumo • Lekanya, metha, bapisa le ho Ho hlahisa mometho wa semmuso hlophisa mothamo wa ditshelo Mesebetsi e ngolwang ho tiiselletsa (k.h.r. bokalo boo setshelo se dintho tse latelang ho kenyeleditswe ka bo kgonang ha se tletse) ka le ditshwantsho tsa: ho sebedisa tekanyetso tse sa lekanyetswang mohl. dikgaba le • dihlahiswa le boima ba tsona bo dikopi ngotswe ho tsona hore o tle o tsebe ho di hlopha ka nepo • Hlalosa mothamo wa setshelo ka ho bala le ho beha hore ke diyuniti • dijeke moo mothamo wa tsona o tse kae tseo e seng tsa semmuso ngotsweng bo leng 1 litara kapa 2 tseo se di nkang ho tlala, mohla, litara moleng wa mometho kapa MMETSE KEREITE YA 1-3 lebotlolo le na le mothamo wa halofo ya litara kapa kotara ya dikopi tse nne litara Ho hlahisa mometho wa semmuso • dijeke moo mothamo o leng haufi le nomoro ya mola wa palo e • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le hlahileng ya mililitara ho rekota mothamo wa dintho ka ho metha ka dilitara, halofo ya litara le kotara ya litara -- o sebedisa dibotlolo tsa mothamo wa litara ya 1 litara kapa ditshelo tseo methamo ya tsona e hlakisitsweng ka dimilimitara mohlala makotikoti a dinomaphodi -- dijeke tsa ho metha moo ho nang le dinomoro tse bontshang dilitara, halofo ya litara, le kotara ya litara -- dijeke tsa ho metha e bontshang dinomoro tse tshwailweng ka dimilimitara SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO -- dijeke tsa ho metha tse nang le mela e nthadilweng ho lekana le dimililitara -- dikopi tsa ho metha le dikgabana tse bonthsang mothamo wa tsona

DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA 3 KOTARA YA 4 4.4 • Bapisa, hlophisa le ho rekota • Mona ho lebelletswe feela ha mothamo wa dintho tse baithuti ba ka bala ho fihlela nomoro CAPS Mothamo/Volumo hlophiseditsweng kgwebo tseo e haufi le palo e hlahiswang ke mothamo wa tsona o ngotsweng nalete- tshupo Ba tla hlalosa ka dilitara, mohlala 2 dilitara tsa mothamo ka hore o haufi le/ o lebese, 1 litara ya senomaphodi, batlile e ba/ o ka hodimo ho/o ka 5 dilitara tsa ferefe/pente, kapa tlaase ho o hantle dilitara tse kana. ka dimilimitara, mohlala 500ml ya Diphetolelo mahareng a dimilimitara le lebese, 340 dimilimitara tsa lebese, dilitara ha di hlokahale 340 dimilimitara tsa senomaphodi, 750 dimilimitara tsa oli • Tseba hore kopi ya semmuso ke 250 ya dimilimitara • Tseba hore kgabana ke 5 ya dimilimitara (Ha ho diphetolelo tse hlokahalang mahareng a dimilimitara le dilitara) 4.5 Pherimitha Pherimitha Batlisisa sebaka mahareng a dibopeho tsa 2-D le dintho tsa 3-D o sebedisa papiso e otlolohileng kapa diyuniti tseo e seng tsa semmuso 4.6 Erea Erea Fuputsa sebaka o sebedisa thaele. 103 MMETSE KEREITE YA 1-3

TJHEBOKAKARETSO YA KEREITE YA 3 5. HO SEBETSA KA DATHA 104 DIHLOOHO KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 5.1 Tse kgothaletswang: Tse kgothaletswang: Bokeletsa le Saekele yohle ya datha ho etsa kerafo Hlopha botjha datha tse filweng ka ho hlopha ya boloko lenane kapa thala kapa tafole ho datha kerafo ya boloko Bokella datha ka phaposi kapa sekolo 5.2 sa heno ho araba dipotso tse botswang Hlahisa datha kerafong ya diboloko. ke titjhere Nehelana ka Araba dipotso mabapi le dintlha ho datha Sebedisa dithali ho rekota datha tswa ho kerafo ya diboloko 5.3 Hlahisa datha Manolla datha ho tswa ho boemedi bo Manolla datha ho tswa ho boemedi bo MMETSE KEREITE YA 1-3 • ditafoleng hlahisitsweng hlahisitsweng Manolla le ho utlwisisa • dikerafong tsa diboloko Tse kgothaletswang: Tse kgothaletswang: datha Buisanang le ho araba dipotso ka • Bonyane kerafo ya ditshwantsho e • Bonyane kerafo ya ditshwantsho e datha tse hlahang ho ditafole le le nngwe ya kgokahano ya batho ba le nngwe ya kgokahano ya batho ba dikerafo tsa diboloko babedi babedi • Bonyane kerafo e le nngwe ya • Bonyane kerafo e le nngwe ya boloko boloko SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 3.5 Dinoutso tsa tlhakisetso le tataiso ya ho ruta Dipapetla tse ka tlase di fa titjhere tse latelang: • Karolo ya dikahare le dihlooho tsa kereite ka kotara ; • Mehopolo le bokgoni ba tsepamiso e sisintsweng ka karolo; • Dinoutso tse ding tsa tlhakisetso le tataiso ya ho ruta; le • Nako e abetsweng sehlooho ho dithuto tseo ho fanweng ka tsona ka hora 1 le metsotso e 24 CAPS 105

3.5.1. Tlhakisetso ya dikahare tsa Kereite ya 1 KEREITE YA 1 KOTARA YA 1 106 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO Kotareng ya pele nako e sebediswa ho ntshetsapele mehopolo palo pele. Bokgoni ba sethatho bo ntshetsapele ho ikamahantswe le dipaterone, sebopeho le sebaka, mometho le pokello ya dintlha ya motheo wa bokgoni ba sekolo ka le bokgoni ba dipalo ka ho qoholleha. Ho nyalanya Ho nyalanya ho tlisa kutlwisiso ya mohopolo wa tumellano ya dipuisano pakeng tsa batho ba babedi, eo e leng motheo wa ho bapisa dintho tsa dipalo ka sehlopha. Ha moithuti a kgona ho hlwaya tse tshwanang, ho ha kgonahala ho tshwantsha disete tse pedi. Ho tshwana ke ketapele bakeng sa poloko. Poloko ke bokgoni ba bohlokwa ho mometho, dipalo le Sebaka le Sebopeho. Ho kgetha Ha o kgetha, baithuti ba tadima tse tshwanang le diphapang. Baithuti ba ntshetsapele bokgoni ba ho hlalosa le ho hlwaya. Tlhaloso e bolela hore baithuti ba kgona ho elellwa le ho MMETSE KEREITE YA 1-3 bolela dintho tse di potapotileng. Ho hlwaya ho bolela hore baithuti ba ka kgetha ntho ha ba filwe tlhaloso. Baithuti ba hlwaya ho ya ka makgetha a itseng. Baithuti ba hlophisa dintho ho ya ka boholo, mmala, sebopeho, bolelele, boima le mothamo. Ho kgetha ho etswa ka • Dintho tsa kamehla tsa pokello ya dintlha; • Dibopeho tsa jeometri le dintho ho dibopeho le sebaka • Makgetha a dintho mometho. Ho bapisa Ha baithuti ba bapisa dintho ba tsepamisa maikutlo ho phapang mahareng a dintho. Baithuti ba ka tsepamisa maikutlo ho • Tse kgolo kapa le tse nyane; • Tse boima kapa tse bofefo ; • Tse lelele kapa tse kgutshwane; • Ho tjhesa kapa ho bata; • E senang letho kapa e tletseng; • Tse ngata kapa tse mmalwa; SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Ya Pele, ya ho qetela kapa mahareng. Ho ithuta ho bapisa ke ho tsepamisa maikutlo a erea ya • Mesebetsi ya mometho ya pele; • Mesebetsi e qalang ho sebopeho le sebaka (o kenyeleditse le mosebetsi ho boemo); le • Mesbetsi ya Pele ho dipaterone. Mesebetsing ya dinomoro, baithuti ba bapisa dintho ka dihlopha tse fapaneng. Ba ithuta ho hlwaya dihlopha tse tshwanang le dinomoro tsa dintho tse ho tsona, le ho bontsha phapang ya dihlopha tse ka bang le dintho tse ngata kapa tse mmalwa ho feta dihlopha tse ding.

Tlhopiso Tlhopiso ke motheo ho tlhohlomiso ya dinomoro. Ho beha le ho bala dintho ho thusa baithuti ba ba banyenyane ho netefatsa hore ba bala ntho e le nngwe ha nngwe. Ho beha dintho ka tatelano ha o bala ho etsa motheo ho utlwisisa ho hlophisa dipalo. Ho beha le ho bala dintho ka tatelano ho thusa baithuti ba banyenyane ho netefatsa hore ba bala ntho e le nngwe ha nngwe. CAPS Mosebetsi wa pele ka dipaterone ho kenyeletsa dibopeho kapa dintho ho thusa ho tsepamiso ya tatelano ya baithuti. Ha morao baithuti ba sebedisa bokgoni boo ha ba sebetsa ka dipaterone tsa dinomoro. Kakanyo e nepahetseng Kakanyo e nepahetseng ke ho elellwa ka potlako hwa dinomoro tsa dintho ka ho pokelletso kantle le ho di bala. Kakanyo e nepahetseng e thusa baithuti ho bona dipokelletso tse nyane ka yuniti e le nngwe. Sena se fa baithuti maemo a motheo a pele a ho sebetsa ka dinomoro. 107 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 108 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.1 Bala dintho ka ho Bala dintho ka ho beha motheo wa ho kopanya ka dinimoro tse tletseng. Ka kotara ya pele baithuti ba tshepahala ho fihlela ho tshepahala ho fihlela ho ntshetsapele bokgoni bo latelang; Bala dintho 50. 10. • Bala kaofela Fana ka kakanyo e Fana ka kakanyo e • Bala ho tswelapele utlwahalang ya dimoro tsa utlwahalang ya dinomoro dintho tse ka lekolwang ka tsa dintho tse ka • Molao wa sehlooho ho bala. lekannwang ka ho bala. • Ho sebetsa ka ditema tse ngolwang MMETSE KEREITE YA 1-3 Ho kopanya ho kotareng ya 1 ho tsepame ho ntshetsengpele bokgoni ba ho kopanya ha baithuti. Ho ntshetsapele bokgoni ba ho kopanya ho ba dumella ho: • Bala dintho tse hlophisitssweng le tse sa hlophiswang; • Balla pele le morao; • Bala diketso; • Bala ka tatelano ho molapalo; • Ho ntshetsapele kelohloko ya boholo ba dinomboro ka ho di hlopha le ho di bapisa; le • Ho akanya le ho lepa. Dintho tsa ho bala Pele baithuti ba bala dintho ba hloka dinako tsa ho ikwetlisetsa ho bala ka molomo. Baithuti ba tshwanetse ho ba le lenane la tsa molomo la mabitso a dinomboro ka tatelano: nngwe, pedi, le tharo ho fihlela ho 20. Kgothatsa baithuti ho bolela raeme ya dinomboro le ho bapala dipapadi tse hatellang ho kopanya ka molomo. Bokgoni bona ba ho bala ka molomo kapa ho bala ka hlooho ho bohlokwa ho ntshetsapele tsebo ya mabitso a dinomboro le moelelo wa morethtetho/ kapa dipaterone tse fumanwang dipalong. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Baithuti ba bala ntho e nngwe le e nnwe le ho bapisa mabitso a dimboro ho disete tsa dintho. Sena se kenyelletsa le ho ama le ho tsamaisa dintho le ho bolela mabitso a dimoro. Ho bohlokwa hore baithuti ba utlwisisa hore nomoro ya ho qetela e nang le lebitso e emela ntho ya ho qetela e badilweng sehlopheng. Ba tshwanetse ho tseba le ho utlwisisa hore nomoro ya ho qetela le nomoro e bitsitsewng e bontsha hore bokalo ba disete kapa motheo wa disete. Ha se baithuti kaofela ba ka balang ka molomo ba bolele mabitso a dinomoro ka tatelano e tla fa moelelo ho baia ha bona. Ba ka tlola dinomoro le ho bolela hore ho na le disebediswa tsa ho bala tse nne ha ho le teng disebediswa tsa ho bala tse hlano.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.1 Bala dintho ka ho Bala dintho ka ho Ho bala ho thusa baithuti ho ntshetsapele kelohloko ya boholo ya dinomoro le ho Ho tshepahala ho fihlela ho tshepahala ho fihlela ho bohlokwa hore baithuti ba bala dintho tse fapaneng tsa dinomoro tse tshwanang. Bala dintho 50. 10. Mohlala: Fana ka kakanyo e Fana ka kakanyo e • Bala disebediswa tsa ho bala tse tsheletseng utlwahalang ya dimoro tsa utlwahalang ya dinomoro dintho tse ka lekolwang ka tsa dintho tse ka • Ntlisetse dipensele tse tsheletseng ho bala. lekannwang ka ho bala. • Bala diikonopo tse tsheletseng Poloko Baithuti ba tla qala ho elellwa hore ha o bala dimoro tsa dintho, hore nomoro ha e ya sitiswa ke boholo kapa boemo. E mong a ka botsa: ke dinaledi tse kae ho karete ka nngwe?   Boemo kapa tatediso ya dinaledi e fapane empa palo ya dinaledi ho karete ka nngwe ho a tshwana. Ho bohlokwa hore ha ho balwa dintho tse tshwarehang, baithuti ba elellwa dinoro tsa dintho tse nyane ka ntle le ho bala. Mohlala, ho elellwa • hlano, jwaloka dinomoro tsa menwana letsohong le leng, • disebediswa tse tharo tsa ho bala, tse latedisitsweng • nngwe ho botshelela, ho tloha ho tatelano ya matheba ho letaese Sena se tsejwa ka ho akanya ho nepahetseng Kahoo: Mehopolo ya motheo ya dipalo e ntshetsapele ka ho bala dintho tsa nnete tsa ho bala. Baithuti ba a ithuta: • Ho amanya dinomoro tsa mantswe ka pokelletso ya dintho; • Ho iketsetsa setshwantsho sa monahano sa seo nomoro e se bolelang khr e boholo bo bokae; le • Hore lebitso la dinomoro la ho qetela la ntho e badilweng e emela dinomoro tsa ho 109 qetela tsa dintho sehlopheng. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 110 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.1 Bala dintho ka ho Bala dintho ka ho Ditaelo le dipotso ho tshehetsa ho balwa ha dintho tshepahala ho fihlela ho tshepahala ho fihlela ho Bala dintho • Bala dithupa tsa ho bala tse leshome. Di hlophise moleng. 50. 10. • Hlophisa botjha dithupa mme o bale hape. Nomoro e ntse e le yona? Fana ka kakanyo e Fana ka kakanyo e utlwahalang ya dimoro tsa utlwahalang ya dinomoro • Bala dikwahelo tsa dibotlolo kantle le ho di tshwara. dintho tse ka lekolwang ka tsa dintho tse ka • Ho na le dinomoro tse tshwanang ka nngwe? ho bala. lekannwang ka ho bala. • O nahana hore dikerayone di kae? MMETSE KEREITE YA 1-3 • Ho na le tse ngata kapa tse mmalwa ho ya moo o neng o nahanne? • O tseba jwang hore o na le nomoro eo? • O tseba jwang hore o badile kerayone e nngwe le enngwe? • O ka sheba karabo ya hao jwang? Ho fetela pele ditemeng tse ngotsweng Baithuti ba tshwanetse ho fuwa dinako ho bala dipontsho tsa dintho. Mohlala: Di kae ka palo? Ho bala ho ya pele Ha baithuti ba kgona ho bala ka boitshepo dintho kaofela tse qalang ho tloha ho, ba tshwanetse ho bala ho tloha ho pokelletso eo ba nang le yona. Mohlala; Botsa baithuti ho bala dintho tse supileng, ho tloha ho dintho tse supileng, bala tse tharo ho feta ho fihlela ba ba le dintho tse 10. Ho bala mawa ke lewa le batlang le leholo ka ho fetisisa la ho bala ho na le ho bala kaofela le baithuti ba tla sebedisa ho bala ha ba kopanya. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Mehlodi: Ho bohlokwa ho iketsetsa pokello e fapaneng ya dintho tse fapaneng tseo baithuti ba ka di sebedisang e le disebediswa tsa ho bala.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.2 Balla pele le morao ho Balla pele le morao Mohlala: bonngwe ho tloha ho ka bonngwe ho tloha Balla pele le • Dithutswana tsa mollo nomoro efe kapa efe nomorong efe kapa efe morao • Dithutswana tsa aese mahareng a 0 le 100 mahareng a 1 le 20 Balla pele ho • Dipete tsa perekisi • bo10 ho tloha ho katiso • Dinawa efe kapa efe ya 10 • Dikwahelo tsa dibotlolo mahareng a 0 le 100 Balla pele ka bo nngwe • bo 5 ho tloha ho katiso efe kapa efe ya 5 Ho bala ka molomo kapa ho bala ke mohato wa bohlokwa wa ho pheta mabitso a mahareng a 0 le 100 dinomoro ka tatelano. Haeba baithuti ba kgona ho etsa sena, seo ha se bolele hore ba na le kutlwisiso ya boholo ba dinomoro teso ba di bolang. • bo2 ho tloha katisong efe kapa efe ya 2 Kotareng ya 1 ho lebeletswe hore ho baithuti ba bale ho ya pele le morao ho mela ho mahareng a 0 le 100 fihlela ho 20. Ho balla pele le morao ho ka etswa ke baithuti kaofela. Nnetefatsa hore baithuti ha ba bale feela kantle ho kutlwisiso. Sehlopha se tsepameng le mosebetsi o ikemetseng diketso tse latelang di tshwanetse ho etswa ho fana ka moelelo ho baleng ho: • Qala ho pedi le ho bala ho fihlela ho robedi • Bala ho tloha ho nne ho fihlela ho 10 • Bala ho tloha ho pedi ho fihlela ho robedi. Ke dinomoro tse kae tseo o di badileng? Bala ho fihlela ho leshome Pele baithuti ba qala ho bala ho fihlela ho leshome le ho ikwetlisetsa mabitso a dinomoro ka tatelano. Baithuti ba ka lahlehelwa ke thahasello ha ba bala ka molomo mme ba tshwanetse ho etsa jwalo ka mekgwa e fapaneng, ha ho le jwalo ba bala feela. Ho bala ka hlooho ho tshwanetse ho tshehetswa ka ho bala dinomoro tsa disimbole le ho bala dintho. Baithuti ba tshwanetse ho nehelana ka ditshwantsho tse bohuwang tsa dinomoro ka tatelano. Ditshwantsho tse bohuwang tse latelang di ka sebediswa: • Dinawa tsa ho bala 111 • Abakhase • Molapalo MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 112 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.2 Balla pele le morao ho Balla pele le morao Qalong molapalo o nang le dinomoro tse nehelwanang, le molapalo o nang le dinomoro bonngwe ho tloha ho ka bonngwe ho tloha tseo o sa nehelwanang ka tsona, di ka sebedidwang. Sena se bolela hore baithuti ba Balla pele le nomoro efe kapa efe nomorong efe kapa efe tshwanetse ho tseba dinomoro ka tatelano ho tlatsa dikgeo. morao mahareng a 0 le 100 mahareng a 1 le 20 Ho balla morao. Balla pele ho Ho balla morao ke bokgoni bo boima ho baithuti le boikwetliso kgafetsa bo a hlokeha. • bo10 ho tloha ho katiso Qala ho bala ho ya morao ho tloha ho nomoro moo ha baithuti ba se tlwaetse ho, 2, etsa efe kapa efe ya 10 sena ho ya hodimo ha o tsepamisa ho nomoro e hodimo. mahareng a 0 le 100 MMETSE KEREITE YA 1-3 Bala ho fihlela ho 20 • bo 5 ho tloha ho katiso Ho bala ho feta leshome ho ka nna ha etsa hore baithuti ba bale ka tatelano ka mora efe kapa efe ya 5 titjhere. Ho bohlokwa ho kgothatsa baithuti ho qala ho bala ho nomoro efe kapa efe. Ho mahareng a 0 le 100 qala ho bala ka 8 ho hloka tsepamiso ho na le ho qala ho 1. Baithuti ba sebedisa bokgoni • bo2 ho tloha katisong bona ho bala ka ho kapanya. efe kapa efe ya 2 Mehlodi mahareng a 0 le 100 • Dinawa tsa ho bala ho fihlela 20 • Abakhase • Papetla ya dinomoro e thusa ho ntshetsapele bokgoni ba baithuti ho bala tsebo papetleng. Ha baithuti ba bala ho fihlela ho leshome, papetla e tshwanetse ho bontsha tsebo e latelang; 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 • Molapalo o bontshang dinomoro ho fihlela ho 20 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.3 Hlwaya, elellwa le ho bala Hlwaya, elellwa le ho bala Ho bala le ho ngola nomoro ya disimbole dinomoro dinomoro Baithuti ba tshwanetse ho ithuta ho : Disimbole tsa • Hlwaya, elellwa le • Hlwaya, elellwa le ho • Ngola nomoro ya disimbole le mabitso dinomoro le ho bala nomoro tsa bala dinomoro tsa mabitso a disimbole 1 ho fihlela disimbole ho tloha ho 1 • Bala nomoro ya disimbole dinomoro ho 100 ho fihlela ho 20 • Bolela dinomoro • Ngola nomoro ya di • Ngola dinomoro tsa Ho bala le ho ngola nomoro ya disimbole le ho mabitso ho tshwanetse ho hokela le simbole 1 ho fihlela ho disimbole 1 ho fihlela mesebetsi ya ho bala. Baithuti ba tshwanetse ho fuwa dinako ho nyalanya nomoro ya 20 ho 5 disimbole le nomoro ya mabitso ho dintho tsa dipokelletso tseo ba di baland dinomorong. Ka tsela ena baithuti ba nyalanya nomoro ya disimbole, nomoro ya ya lebitso, nehelano ya • Hlwaya, elellwa le ho • Hlwaya, elellwa le ho nomoro le moelelo wa nomoro. bala mabitso 1 ho fihlela bala nomoro ya mabitso Mesebetsi e tswellang ho 10 1 ho fihlela ho 5 Boikwetliso ba ho ngola • Ngola nomoro ya • Ngola nomoro ya mabitso 1 ho fihlela mabitso 1 ho fihlela Baithuti ba ka ikwetlisa ho ngola nomoro ya ya disimbole ka mekgwa e fapaneng: ho 10 ho 5 • Ho hatisa hodima dinomoro. • Ho kopanya mesebetsi ya matheba le dintlha tsa sehlooho tsa nomoro ya disimbole. • Ho ngola santeng • Ho ngola ho tlapangolo kapa samenteng • Ho penta • Ho roka dinomoro o sebedisa ulu. Mosebetsi ona o sebedisetswa ho toboketsa ntlha e qalang ha ho ngolwa dinomoro. • Ho hatisa dinomoro tse kgolo seha pampiri e hohlang kapa lelapi Bala dinomoro Sena se ka etswa ka ho: • Bontsha dinomoro ho molapalo kapa nomoro ya dipapetla. • Bala nomoro ya dikarete Nyalanya dinomoro ya disimbole ho pokelletso ya dintho Sena se etswa ka ho: • Nyalanya dinomoro tsa dintho le dipalo • Bala ka dintho tsa dihlotshwana le ho kgetha karete tsa dinomoro tse tshwanetseng ho 113 dintho tsa dinomoro. • Bala dintho ho ditshwantsho le ho ngola nomoro ya simbole. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 114 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.4 Hlalosa,bapisa le ho Hlalosa, bapisa le ho Ho bapisa le ho hlopha dinomoro ho ka thusa baithuti ho ntlafatsa mehopolo ya bona ya hlopha ho fihlela ho dintho hlopha dintho ho fihlela boholo ba dinomoro. Sena se tla thusa ho ntshetsapele mohopolo wa hore ke boholo bo Hlalosa, tse 20 ho 5. bokae kapa nomoro e nyane ho feta dinomoro tse ding. Ha baithuti ba na le mohopolo bapisa le o lokileng wa boholo bo lekaneng ba dinomoro, ba tla fumana ditshebetso tsa motheo tse ho hlopha • Hlalosa le ho bapisa • Hlalosa le ho bapisa bobebe. Sena se bitswa dipalo ho Mokgahlelo wa motheo. dinomoro pokelletso ya dintho pokelletso ya dintho ho ya ka haholo ho,e ho ya ka tse ngata, Ho bala bokgoni ho bohlokwa ho bapisa le ho hlopha dinomoro. Tatediso ya dinomoro e nyane, ho tshwana le tse mmalwa, tse kenyelletsa: ngata, tsenyane, tse • Hlalosa le ho hlopha • Ho ithuta ka dipalohohle ho bolela boleng ba nomoro. MMETSE KEREITE YA 1-3 tshwanang, tse ngata, pokelletso ya dintho tse fapaneng • Sebedisa, bala le ho ngola mabitso a dinomoro le disimbole ho tloha ho tse kgolo ho fihlela ho isa ho tse • Hlalosa le ho hlopha • Puo ya ho bapisa dinomoro nyane le ho tloha ho pokelletso ya dintho ho Bapisa nomoro tsa dintho tse nyane ho isa ho tse tloha ho tse kgolo ho isa kgolo. ho tse nyane le ho tloha Sena se etswa ka ho sebedisa puisano pakeng tsa batho ba babedi. Baithuti ba bala ho tse nyane ho isa ho pokelletso ya dintho le ho nyalanya mabitso a dinomoro pakeng tsa batho ba babedi ka tse kgolo. dintho. Ho bapisa pokelletso ya dintho ho itshetlehile hodima tsebo ya ho bala ya baithuti. • Hlopha ho fihlela ho Ho bohlokwa ho tsepamisa mohopolo wa “e ngata le e nyane” ha ho bapiswa bokaalo. dintho tse hlano. Ha o bapisa dintho puo ya ho bapisa e ntshetswapele. Mohlala: Tse ngata jwaloka, nomoro e tshwanang jwaloka, e lekana le, e ngata ho,e mmalwa ho Hlophiso ya dihlopha tsa dintho Ho tloha ho baleng le ho bapiseng disete tse pedi tsa dintho, baithuti ba fumana le ho ithhuta dikamano tse pedi tse bohlokwa: • Dipokelletso tse pedi di a lekana ha di arolelana mabitso a dinomoro a tshwanang leha SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO dipokelletso di ka hlophiswa ka ho fapana. • Palo ya dinomoro e emela tatelano ya dinomoro tse latelanang tse atang ka nngwe nako e nngwe le e nngwe, mohl. Hlano e tla kamora nne, ke kahoo pokelletso ya dintho tse hlano e feta pokelletso ya dintho tse nne kapa pokelletso ya dintho yse nne e nyane ha nngwe ho na le pokelletso ya dintho tse hlano

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.4 Hlalosa, bapisa le ho Hlalosa, bapisa le ho Hlopha le ho bapisa dinomoro hlopha dinomoro ho fihlela hlopha dinomoro ho fihlela Hlalosa, Ha baithuti ba hlopha dinomoro, ba ka nna ba sebedisa sebaka se mahareng a dinomoro ho 20. ho 5. bapisa le ho tseba hore ke nomoro efe e kgolo Mohlala, ba tla re 5 e kgolo 2 hobane 5 e tla kamora ho hlopha • Hlalosa le ho bapisa • Hlalosa le ho bapisa 2. Baithuti ba tlameha ho hokahanya ho balwa ha dintho le ho bapisa dihlopha tse robong dinomoro dinomoro tse felletseng nomoro tse felletseng ho ho sehlopha sa dintho tse pedi. Baithuti ba kereite 2 le 3 ba tla hlopha le ho bapisa ho ya ka tse nyane ho, fihlela ho 5 o sebedisa dinomoro ka ho hlalosa boleng ba didijiti. Baithuti ba tshwanetse ho hlopha dinomoro o tse kgolo ho le tse ngata puo mohl. sebedisa mefuta ya ditshwantsho. ho, tse nyane ho, tse • Ho ya ka, e nyane ho, e Baithuti ba ka hlopha dinomoro ba sebedisa molapalo. lekanang le kgolo ho, e ngata ho, e Mohlala • Hlalosa le ho hlopha nyane ho dinomoro ho tloha ho e • Nka nomoro 3 o e behe ho molapalo • Hlalosa le ho hlopha nyane ho isa ho e kgolo ho le e kgolo ho isa ho -- Dinomoro ho tloha ho • Kgetha nomoro kamora 4 o e behe boemong bo nepahetseng ho molapalo e nyane e nyane ho ho ya ho • Kgetha nomoro mahareng a 3 le 5 o e behe boemong bo nepahetseng ho molapalo e kgolo le ho tloha ho e kgolo ho isa ho e • Kgetha nomoro kapele ho 2 o e behe boemong bo nepahetseng ho molapalo nyane. • Kgetha nomoro kapele ho before 3 o e behe boemong bo nepahetseng ho molapalo -- Tshebediso ya puo mohl. Ka pele ho, Nomoro ya dikarete kamora, mahareng Mohlala: Baithuti ba pakela dikarete ka tatelano. 1 2 3 4 5 Ho tswelapele ho ya ditemeng tse ngolwang. Bathutii ba ka momahanya tsebo ya bona ka ho qetella mesebetsi ya bukatshebetso. Sena se ka etswa ka nako ya boikemelo. Tatelano ya dimoro le boemo ba tsona. Tatelano ya dinomoro e bolela dinomoro tse bontshang bongata. Boemo ba dinomoro bo bolela boemo ba dinomoro. Baithuti ba tla elellwa sena ha ba bala sehlopha sa dintho le tseba hore ha ba tshwara ntho ya bohlano eo ba e badileng ba badile dintho tse bohlano ho fihlela moo.Boemo ba dinomoro di etswa feela karolong ya 4. HO RAROLLA MATHATA BOEMONG BO ITSENG 115 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 116 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.6 Sebedisa mawa a latelang Sebedisa mawa a latelang Karolong ena baithuti ba ka qala ho rarolla mathata a mantswe o sebedisa mawa a ha o rarolla mathata le ha o rarolla mathata le ho latelang ho rarolla mathata ao: Mawa a ho hlalosa ditharollo ho hlalosa tharollo ya mathata ho rarolla • disebediswa tse tshwarehang mathatha ao: a hao; mathata • metako • Disebediswa tse • Disebediswa tse tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. • melapalo disebediswa tsa ho bala dibadi Metako le disebediswa tse tshwarehang • Ditshwantsho ho taka palo • ditshwantsho tsa ho taka MMETSE KEREITE YA 1-3 Baithuti ba tla taka ditshwantsho le ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang le ho rarolla ya pale palopale mathata. Qetellong ya kotara baithuti ba ka taka ditshwantsho tse nang le dinomoro tse • Bopa le ho qhaqholla • Melapalo e hlalosang tshebetso le tharollo. Ho bohlokwa hore ditshwantsho kapa metako e na le dinomoro tshehetswang ke dinomoro ho hlalosa tshebetso le tharollo ka: disebediswa tse • Ho sebetsa ka palopedi le • matshwao a sehlopha tshwarehang mohl. ho arola difaha tsa ho bala. • dinomoro • melapalo Melapalo Ho sebedisa melapalo ho thusa ho kopanyaho tla fa baithuti mokgwa wa ho rekota monahano wa bona le ho e sala morao. Sena se fa baithuti ho ba le sethwantsho sa rekoto seo ba se sebedisang ho hlalosa hore ba rarollotse mathata jwang. Kotareng ena baithuti ba tla tsebiswa melapalo mme ba tla qala ho sebedisa tsena e le lewa la ho kopanya. Qalong ha o sebetsa ka melapalo kgwele ya difaha e ka nna ya bewa ka hodimo kapa ka tlasa molapalo ho thusa baithuti ho kopanya. Pele baithuti ba ka sebedisa molapalo e le lewa la ho kopanya ba hloka ho sebedisa: • Ho balla pele le morao SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Ho bala dinomoro tsa disimbole. • Ho ngola dinomoro tsa disimbole. • Ho beha dinomoro ho molapalo • Ho hlopha le ho bapisa dinomoro

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.6 Sebedisa mawa a latelang Sebedisa mawa a latelang Ha o sebedisa molapalo e le setshwantsho sa ho kopanya, mohopolo wa ho tlola o ka ha o rarolla mathata le ha o rarolla mathata le ho ithutwa ka ho sebedisa menwana kapa ho bopa mola kantle le ho tlola ho tloha nomorong Mawa a ho hlalosa ditharollo ho hlalosa tharollo ya mathata e nngwe ho ya ho e nngwe. Mefuta ena ya mesebetsi e thusa baithuti ho bona moo ho rarolla mathatha ao: a hao; dinomoro di leng ho ikamahanya le e nngwe. Ba tshwanetse ho tseba hore;” Ho tloha mathata ho 3 ho fihlela ho 5 ho tla nka ho tlola ha 2. Baithuti ba tshwanetse ho fuwa nako ho lepa • Disebediswa tse • Disebediswa tse makgetlo tlola, ho tloha ho 2 ho fihlela ho 5. tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. disebediswa tsa ho bala dibadi Mohlala; Ke baithuti ba bakae ba ka sebedisang molapalo karolong: • Ditshwantsho ho taka palo • ditshwantsho tsa ho taka Ho na le bashemane ba bararo le banana ba babedi ba etsang dithuto tsa bonono ya pale palopale sekolong. Ho na le baithuti ba bakae thutong ya bonono? • Bopa le ho qhaqholla • Melapalo e Baithuti ba ka sebedisa molapalo ka mokgwa o latelang ho fihlela ho karabo ena dinomoro tshehetswang ke disebediswa tse   • Ho sebetsa ka palopedi le tshwarehang mohl. ho arola difaha tsa ho bala. • melapalo 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Sheba dinoutso tse ka tlasa mekgwa kapa mawa ho tsebisa molapalo Elellwa hore baithuti ba rarolla bothata ka tsela eo e ke keng ya ba seo titjhere a se lebeletseng. Mohlala, ho rarolla mathata, baithuti ba ka kgetha ho qala ho bala ka dinomoro tsa banana ba 2, eketsa ho 3. Mekgwa ya baithuti e tla fetoha ha selemo se ntse se tsamaya ka kutlwisiso le tlwaelo yabona ya mefuta ya mathata e hola, mmoho le kgatelopele ya kgopolo ya dipalo. 117 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 118 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.7 Rarolla dipalo tsa Rarolla ka ho etsa dipalo Dipalo tsa mantswe di sebediswa e le ho qala ditshebetso. Baithuti ba qala ka ho rarolla mantswe maemong le ho tsa mantswe maemong le qaka ka ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang ; e ntshetswapele ho: Ho kopanya hlalosa ditharollo tsa hao ho hlalosa tharollo ya hao le ho tlosa • Ho taka ditshwantsho ; ho mathata o kenyeditse ho mathata o kenyeditse le ho kopanya, ho tlosa ka le ho kopanya, ho tlosa • Ho taka ditshwantsho le ho ngola dinomoro ho hlalosa tshebetso, le dikarabo ho fihlela ho 20. le dikarabo ho fihlela ho hlano. • Ho sebedisa dinomoro feela. Mohlala MMETSE KEREITE YA 1-3 Ho na le bana ba bahlano ho mozwinki. Ba bararo ba lehlakoreng le leng. Ba bakae ba lehlakoreng le leng? Karolong ya pele baithuti ba ka rekota palo ya lentswe ka tsela e latelang. Mawa a ho kopanya Ho sebedisa ho bala ho rarolla mathata a mozwinki Mona baithuti ba bala sehlopha ka seng le pokelletso e feletseng, ba bala makgetlo a mararo. Ho sebedisa ho bala ho rarolla mathata a mozwinki SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Baithuti ba bala ho tloha ho tharo ho fihlela ba fihla ho hlano. Ena ke lewa le sebediswang ka katleho. “Ho na le bana ba bararo le ngwana a le mong o etsa bana ba bane, le ngwana e mong a mong ba etsa bana ba bahlano. Ho na le bana ba babedi ka lehlakoreng le leng. Ho kopanya le ho tlosa o sebedisa disebediswa. Baithuti ba ka sebedisa disebediswa tse tshwarehang ka tsela e itseng ho fihla karabong. Baithuti ba sebedisa disebediswa ho etsa moelelo wa ho kopanya le ho tlosa o sebedisa dintho tse tshwarehang, le tseo o ka tsamayang ka tsona. Tsela eo baithuti ba sebedisang disebediswa ho fumanwa ho sebopeho sa palo ya lentswe.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.7 Rarolla dipalo tsa Rarolla ka ho etsa dipalo Ho rekota ditshwantsho tsa ho kopanya le ho tlosa mantswe maemong le ho tsa mantswe maemong le Ho kopanya • Ho rekota o sebedisa disebediswa tse tshwarehang hlalosa ditharollo tsa hao ho hlalosa tharollo ya hao le ho tlosa ho mathata o kenyeditse ho mathata o kenyeditse Baithuti ba ka sebedisa disebediswa tse tshwarehang ho bala kaofela le ho bala ka. Ha ho le ho kopanya, ho tlosa ka le ho kopanya, ho tlosa le jwalo baithuti ba ka sebedisa mawa ha ba taka ditshwantsho ho bontsha monahano wa dikarabo ho fihlela ho 20. le dikarabo ho fihlela ho bona, mawa a ho kopanya le tharollo ho bontsha monahano wa bona, mawa a ho kopanya hlano. le tharollo. • Ho rekota ka ditshwantsho feela Mohlala:   Ho rekota ka ditshwantsho le dinomoro Baithuti ba ka sebedisa dinomoro le ditshwantsho ho hlalosa monahano wa bona le seo ba se hlokang: • Ba kgone ho elellwa dinomoro 1-5 • Bala dintho tse hlano le ho tseba hore tse 5 di emela tse dinomoro tsa dintho kaofela tse badilweng. • Ngola dinomoro • Hlopha le ho bapisa dinomoro Mefuta ya ho kopanya le ho tlosa Ho na le mefuta e meraro ya motheo ya mathata a ho kopanya le ho tlosa mme mofuta ka mong o ka botswa ka tsela e fapaneng. Mefuta ya motheo: Tjhentjhe Dineo o ne a na le diapole tse pedi. Tshepo o mo file diapole tse tharo. O na le diapole tse kae jwale? Dineo o ne a na le diapole tse hlano. O file Tshepo diapole tse nne. O na le diapole tse kae jwale? 119 Kopanya Dineo o na le dimabole tse pedi tse tala le tse pedi tse bolou. O na le dimabole tse kae? MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 120 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.7 Rarolla dipalo tsa Rarolla ka ho etsa dipalo Dineo o na le dimabole tse nne. Tse tharo di tala mme tse ding di bolou. Dineo o na le mantswe maemong le ho tsa mantswe maemong le dimabole tse kae kaofela? Ho kopanya hlalosa ditharollo tsa hao ho hlalosa tharollo ya hao le ho tlosa Bapisa ho mathata o kenyeditse ho mathata o kenyeditse le ho kopanya, ho tlosa ka le ho kopanya, ho tlosa Dineo o na le dipanana tse hlano. Tshepo o na le panama e le nngwe. Dineo o na le dikarabo ho fihlela ho 20. le dikarabo ho fihlela ho dipanana tse kae ho feta tshepo? hlano. Mehlodi: MMETSE KEREITE YA 1-3 Baithuti ba ka sebedisa dibadi tse arohaneng, ho ba thusa ho bona se etsahalang ha motho a beha bokaalo bo kopaneng kapa bo arohaneng. Dibadi tse arohaneng di thusa baithuti ho bona se etsahalang ha ba bala. Mehlala ya dibadi tse arohantsweng ke: • Dibadi • Dithupa tsa ho bala • Dikwahelo tsa dibotlolo • Dipete tsa diperekisi • Majwe • Dikhubu tse lokisehang habonolo • Ho sebetsa ka letoto la dinomoro 1 ho fihlela ho 5, baithuti ba ka sebedisa menwana ya bona ho sebetsa jwaoka dibadi tse arohaneng. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.9 Rarolla le ho hlalosa Rarolla le hlalosa Kereiteng ya 1 mathata mohopolo wa ho arola o tsebiswa ka ho nehela baithuti mathata a ditharollo a rarollwang ka ditharollo tse ka rarollwang rarollwang ka ho sebetsa ka matsoho tse kenyeletsang ho arola le dihlopha. Ke ho kereite Ho etsa matsoho ho kenyeletsa le ka matsoho ho kenyelletsa 3 feela moo letshwao la ho arola le tsebiswang. dihlopha le ho arola ho lekanang le le ho arola ho lekanang le ho arolelana Ka tlase ke mefuta ya mehlala ya mathata a lentswe a ka etswang. ho hlophisa le dinomoro ho hlophisa le dinomoro ho lebisang tse tletseng ho fihlela ho tse tletseng ho fihlela ho 5 Ho hlophisa karolong 20 le ka dikarabo tse ka le dikarabo tse ka kenyang Ho hlophisa, ho ntsha tse setseng kenyang tse setseng. tse setseng. Lerato o rekisa mokopu, mokotla o mong le o mong o na le mekopu e mmedi. O salletswe ke mekopu e mehlano. O tla ba le mekotla e mekae ya mokopu ha mokotla ka mong o ena le mekopu e mmedi? Ho hlophisa, ho kenyelletsa tse setseng karabong Ho na le diapole tse nne. Ke mekotla e mekae e mmedi ya diapole e ka tlatswang? Ho arolelana Ho arolelana, ho ntsha ho setseng Arola dipongpong tse hlano ho metswalle e meraro ho etsetsa hore ba fumane tse lekanang kaofela. Ho rekota ditshwantsho bakeng sa ho etsa dihlopha le ho arolelana Ha o bontsha ho arola mathata a mantswe, baithuti ba arola ntho e le nngwe kapa ntho ka nako. Baithuti ba kereieti 1 ba arolelana ntho e le nngwe ka nako mme sena se tla bontshwa ho direkoto tsa bona. Ha selemo se ntse se tswelapele baithuti ba tla kgona ho rekota ba sebedisa ditshwantsho le dinomoro ho bontsha dinomoro tse arolwang. 121 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 122 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) HO SEBETSA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG Ho na le mekgwa e mengata ya ho nahana ka ho hlophisa ditshebetso tsa ho ruta le ho ithuta. Mokgwa o mong ke ho nahana ka tatelano ya dipalo. Tatelano ya dipalo eo baithuti ba sebetsang ka yona e tla fumana mofuta wa disebediswa tseo ba di sebedisang le ka moo ba rekotang ditharollo tsa bona. Mokgwa o mong wa ho nahana ka ditshebetso mokgahlelong wa motheo ke ho nehelana ka ditshebetso. Sena se etswa ka: • Sebedisa disebediswa tse tshwarehang; • Ho taka ditshwantsho; MMETSE KEREITE YA 1-3 • sebedisa ditshwantsho le disimbol ; • Sebedisa dinomoro le ditshupiso; kapa • sebedisa dipalo tsa mantswe Baithuti ba tswelapele ho sebedisa disebediswa tse tshwarehangho sebetsa ka dintho ka hlooho ka dinomoro tsa disimbole le dipalo tsa mantswe. Ho kopanya ho wela maemong a ho rarolla mathata. Baithuti ba ntshetsapele bokgoni ba ho rarolla mathata ho hlopha ditshebetso tsa dinomoro. Baithuti ba hloka ho etsa tshebetso ya maemo a lokolohileng. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.12 Sebedisa mawa a latelang Sebedisa mawa a latelang Kotareng ya 1 baithuti ba rarolla mathata ba sebediswa disebediswa tse tshwarehang. Ho ha o etsa ho kopanya ; ha o rarolla mathata a bohlokwa hore baithuti ba sebedise mefuta e fapaneng ya disebediswa tse kgethilweng ka Dithekniki ho hlalosa ditharollo ho hloko ho tshehetsa ntshetsopele ya mehopolo e rutilweng. Ha baithuti ba hola ka boitshepo (mekgwa le • Disebediswa tse mathata: ho sebedisweng disebediswa, ho bontsha monahano wa bona ba ka rekota ditshebetso mawa) tshwarehang mohl. ka ho taka. Lebella hore metako e tla bontsha the disebediswa tse tshwarehang. Ho ka dibadi • Disebediswa tse nna ha ba le baithuti ba ka nehelanang ka ditshebetso ka ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang mohl. • ho taka ditshwantsho tshwarehang dife kapa dife. dibadi • bopa le ho qhaqholla Melapalo e tshehetswang ke disebediswa tse tshwarehang • ditshwantsho ho taka dinomoro dipalo tsa pale Ha o sebedisa melapalo jwaloka thekniki ho etsetsa ho kopanya baithuti pele ba ka • Palopedi le ho arola ka hloka ho e sebedisa : • Melapalo e lehare tshehetswang ke • Disebediswa tse ding tsa mola mohl.ho bala difaha, disebediswa tsa ho bala; • melapalo disebediswa tse • Molapalo ho balla pele le morao; le tshwarehang mohl. difaha tsa ho bala • Molapalo ka tatelano ya boemo le tatelano ya dinomoro. Molapalo o hlophisehileng o tshwanetse ho sebediswa ha baithuti ba etsa ho kopanya le ho tlosa. Molapalo o hlophisehileng o tshwanetse ho bontsha dimoro ho yona. • Tsebisa ho kopanya o sebedisa molapalo a) Titjhere o beha molapalo ho tloha ho ho fihlela ho on the board. O bontsha baithuti ho rarolla mathata o sebedisa molapalo. O beha setshwantsho sa mmutlanyana ho . Mohlala: Mmutlanyana o tlola ho tloha ho ho fihlela ho le mme o tlola habedi. O tlotse makgetlo a makae kaofela? b) Bauthuti ba sebedisa menwana ya bona ho melapalo, ha titjhere a fana ka dipalo tsa dipalo le dikarabo ho fihlela ho 10, Mohlala 1 + 2 =3. 123 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 124 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.13 Tatelano ya palo : 1 -20 Tatelano ya palo : 1 -5 Karolong ya 1 baithuti ba utlwisisa ho kopanya jwaloka dihlopha ele ho kopanya ho. Ba sebedisa kutlwisiso ya hore ho kopanya ho ka etswa ka tatelano efe kapa efe ho kgetha Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 5 hore ho ka sebetswa jwang. B sebedisa kgwele ya difaha, ho taka ditshwantsho kapa le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 5 molapalo ho sebetsa ditshebetso tse kang 3 + 2 kapa 1 + 4 ka ho bala ho. Ba qhaqholla dinomoro ho hlopha ho kopanya. • Sebedisa disimbole tse • Hlakisa loketseng dipalokopanngwa 5 Karolong ya 1baithuti ba hlalosa ho tlosa jwaloka “ho tlosa”. Ba nehelana ka “ho tlosa” ka (+, –, =, □) ho sebedisa dintho le ho taka ditshwantsho le dipalo tsa mantswe. Ba elellwa hore dimoro tsa dintho tse salletseng ke karabo ho tshebetso. Ba rekota ho kopanya le ho tlosa ba MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlakisa sebedisa: dipalokopanngwa 10 • disebediswa tse tshwarehang ; • Ditshwantsho kapa metako ; kapa • Ditshwantsho le dinomoro. Ho sebetsa ka tatelano ya palo 1 – 5 Ha baithuti ba sebetsa kapa ba sebetsa ka tatelano ya palo ba bopa kutlwisiso ya ho kopanya le ho tlosa ka mokgwa o latelang; • Sebedisa disebediswa tse tshwarehang ho emela dinomoro le ho etsa ditshebetso • ba rekota ditshebetso tsa bona ba sebedisa ditshwantsho • ba rekota ditshebetso tsa bona ba sebedisa kopano ya ditshwantsho le dinomoro Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro Ho kopanya le ho tlosa ho kereite 1 ho tsepamiswa ke ho fumana baithuti ho nahana ka dinomoro tse entsweng ke dinomoro tse ding. Nako e ngata baithuti ba nka karolo papading ya part-part-whole. Mesebetsi ena e tsepamisa ho nomoro e le nngwe. Mohlala, ha o sebetsa ka nomoro 4 baithuti ba tla; SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Qhaqholla ho fihlela ho 4 ka mekgwa e fapaneng. • Bolela kapa balla dikarolo hodimo; kapa; • Taka kapa di ngole fatshe.   1 4 3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.13 Tatelano ya palo : 1 -20 Tatelano ya palo : 1 -5 Baithuti ba ka sebedisa nomoro ya karete ho bontsha dikarolo tsa dinomoro. Ho bontsha 4, tse ding tsa dikarete di ka sebediswa: Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 5 le ho tlosa   • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 5 1 3 • Sebedisa disimbole tse • Hlakisa loketseng dipalokopanngwa 5 (+, –, =, □) 2 2 • Hlakisa dipalokopanngwa 10 Mehopolo e ka tshehetswa ka ho rekota dibukeng tsa mosebetsi ka nako ya boikemelo.   4 1 3 Ha o tlosa baithuti ba nka karolo ho dipalo tsa pale tsa ntshetsopele ya kutlwisiso ya ho “ho tlosa” kapa ‘ho bala”. Baithuti ba hloka ho ho etsa mesebetsi e nang le dikarolo tse siilweng. Mesebetsi ena e tshehetswa ke kutlwisiso ya ho tlosa le ho batla karolo e patehileng kapa e sa tsejweng. Mohlala   Ke na le Eka re nkabe ke na le 5 Letshwao ha le tsebiswe karolong ena. Baithuti ba tshwanetse ho bontshwa mekgwa e mengata ya ho ngola dipolelo tse tla thusa hore letshwao le tsebiswa Karolong ya 2. 125 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 126 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.13 Tatelano ya palo : 1 -20 Tatelano ya palo : 1 -5 Dipalokopangwa Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 5 Karolong ena baithuti ba hlakisa dipalokopanngwa 5.Ditshwantshong Sena se ka le ho tlosa nehelwana ditshwantshong le dipalo tsa mantswe o sebedisa mefuta e fapaneng ya • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 5 ditshwantsho. • Sebedisa disimbole tse • Hlakisa Ho kopanya loketseng dipalokopanngwa 5 (+, –, =, □) Mohlala MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlakisa Etsa 5 kapa fumana metswalle e 5 ba sebedisa ditshwantsho le dinomoro dipalokopanngwa 10 Khalara ka kgutlonnetsepa ho etsa 5 Mohlala ________ le __________ etsa 5 ________ le __________ etsa 5 ________ le __________ etsa 5 ________ le __________ etsa 5 Puo ya ho kopanya le ho tlosa Baithuti ba lokela ho ikwetlisetsa puo ya ho kopanya le ho tlosa. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ho kopanya: Kopanya, le eketsa ka, kaofela, etsa, palo

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.13 Tatelano ya palo : 1 -20 Tatelano ya palo : 1 -5 Ho tlosa: Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 5 Fokotsa, tlosa, phapang, mahareng, e nyane, e fokotswa ho le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 5 Kotareng ya 2 baithuti ba tla “fetola” puo ya ho kopanya le ho tlosa ho disimbole. • Sebedisa disimbole tse • Hlakisa Baithuti ba tshwanetse ho kgona ho arabela ho ditaelo tse latelang: loketseng dipalokopanngwa 5 • Etsa 3 ho feta (+, –, =, □) • Kopanya 1 ho feta • Hlakisa dipalokopanngwa 10 • Tlosa 3 • Etsa 1 bonnyane • 3 le 2 ho feta • 4 tlosa 2 • 3 kopanya 1 127 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 128 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.16 Mohopolopalo: boholo Mohopolopalo: Boholo 5 Dikarolo tsa Menthele di ntshetsapele baithuti: 20 Dipalo tsa • Hlopha sete eo ho • Kutlwisiso ya dipalo; hlooho • Hlopha sete eo ho fanweng ka yona • Puo ya Mmetse; fanweng ka yona ya dinomoro tse ya dinomoro tse kgethilweng • Bokgoni ba ho fana ka mabaka; kgethilweng • Bapisa dinomoro ho • Bokgoni ba ho mamela • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 10 o bolele Ka nako ya Menthele baithuti ba tshwanetse ya ho hlalosa mekgwa ya nako ya tsona. fihlela ho 100 mme o hore ke efe e ngata MMETSE KEREITE YA 1-3 Nako ya Menthele e bopa kelohloko ya dinomoro (ho ba le kutlwisiso ya dinomoro) le ho bolele hore ke efe e kapa e nyane ho qala ho ruta baithuti le hore o ka sebetsa jwang ho sebetsa ka ho fetohang ka dinomoro. ngata kapa e nyane ho • Tseba hore ke nomoro Nomoro 5 ha e sale nomoro feela. • Tseba hore ke nomoro efe eo e leng 1 e ngata Mohlala, ka nomoro 4, baithuti ba tshwanetse ho tseba hore: efe eo e leng 1e ngata kapa 1 e nyane ho kapa 1 e nyane ho • e tla kamora 5; • Tseba hore ke nomoro nomoro eo ho fanweng efe 2 e ngata 2 e nyane • e tla pele ho 6; ka yona ho • Tseba hore ke nomoro • e ka amangwa le dinltha tse 5 ; efe eo e lengTseba hore • ba ka nna ba ngola simbole; le ke nomoro efe is 2 more or 2 e nyane ho nomoro • ba ka nna ba ngola mabitso a dinomoro. eo ho fanweng ka yona Mohopolopalo • Tseba hore ke nomoro Mehlala ya dipotso le mesebetsi e ka botswang le ho etswa; efe eo e leng 10 e ngata kapa 10 e nyane ho • Ithute ho etsa mola mme o ipitse: Ke mang wa pele, wa bobedi, wa boraro le wa ho nomoro eo ho fanweng qetela? ka yona • Ke efe e nyane, 3 kapa 5? Ho hopola ka potlako SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Ke efe e ngata, 2 kapa 4? • Dipalokopanngwa ho • Mphe nomoro e mahareng a 1 le 3, fielela ho 10 • Mphe nomoro e mahareng a 2 le 5. Ho na le nomoro e le nngwe feela? • Hopola ho kopanya le ho tlosa dintlha ho fihlela • Fana ka dikarete tsa dipalo ho tloha ho e nyane ho fihlela ho nomoro e kgolo. ho 10 Dipotso tsa ho bala di ka nna tsa botswa: • Qala ka 3 le ho balla pele ka bonngwe ho fihlela ho 10.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.16 Mawa a Menthele Dipalo tsa Sebedisa mawa ho hlooho sebetsa dipalo ho kopanya le ho tlosa ka katleho: • Beha nomoro e kgolo pele ho bala kapa ho bala ho ya morao • Molapalo • Palopedi le ho arola ka lehare • Bopa le ho qhaqholla 129 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE 1 KOTARA 1 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 130 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa le ho atolosa Ho kopitsa dipaterone ho thusa baithuti ho bona moelelo wa hore dipaterone di entswe thuto tse 1 hlalosa jwang. Dipaterone Kopitsa le ho atolosa tsa Kopitsa, atolosa le ho dipaterone tse bobebe o Ho atolosa dipaterone tse thusang baithuti ho shebahore baithuti ba na le ho utlwisisa jeometri hlalosa ka mantswe sebedisa moelelo wa paterone. MMETSE KEREITE YA 1-3 • dipaterone tse bobebe • dintho tse tshwarehang Bathuti ba ka kopitsa le ho atolosa dipaterone tse entsweng ka dintho tse tshwarehang tse entsweng ka dintho pele di ka sebedisa kerayone ka bolokolohi kapa pensele ho qala ho kopitsa le ho atolosa • ditshwantsho (mohl. tse tshwarehang dipaterone ka ho taka. o sebedisa mebala le concrete dibopeho Dipaterone di ka etswa ka dintho tsa kamehla tse fumanwang ka phaposing, jwaloka • dipaterone tse bobebe dibadi, mollo, matches, dibokoso tsa mollo, dibopeho tsa jeometri, difaha, toloki ya tse entsweng ka ho taka kgareng, dibokoso, dibolo, dikerayone, dipensele jj. Baithuti baka etsa dintho ka letsopa mela, dibopeho kapa kapa ho bapala seretse mme tsena di ka sebediswa ho etsa dipaterone. dintho Ho kereite 1 baithuti ba ka tsepama ho dipaterone moo tseo dibopeho kapa dintho di Ipopele dipaterone tsa phetilweng ka tsela e tshwanang. hao Mohlala 1: Ipopele dipaterone tsa Ho dipaterone tse ding boholo ba dintho ka ho fanyetsana ka dihlopha, empa dihlopha di jeometri phetaphetilwe ka tsela e tshwanang. • ka dintho tse tshwarehang   • ka ho taka mela, Mohlala 2: dibopeho kapa dintho Dipaterone di ka etswa ka ho sebedisa ntho e le nngwe empa ka hoba le mebala e ya ntho Dipaterone tse re e fetohang ka tsela ya tlwaelo. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO potolohileng   Hlwaya, hlalosa mantswe le ho kopitsa dipaterone tsa jeometri Mohlala 3: • tlhahong Ho dipaterone dintho tse fapaneng di sebediswa ho etsa sehlopha, empa dihlopha tsa • ho tloha ho bophelo dintho di phetwaphetwa ka tsela e tshwanang. ba sejwalejwale ba kamehla   • ho tloha ho letlotlo la botjhaba

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa le ho atolosa Ho thusa baithuti ba kereite 1 ho bona hore ke dihlopha tse kae tse phetaphetilweng, e thuto tse 1 hlalosa sebedisetswa ho etsa sehlopha ho karolo ya pampiri kapa o e bontsha ka bolokong bo Dipaterone Kopitsa le ho atolosa leqhepheng. tsa Kopitsa, atolosa le ho dipaterone tse bobebe o jeometri hlalosa ka mantswe sebedisa Mohlala 4: • dipaterone tse bobebe • dintho tse tshwarehang Dipaterone di ka etswa ka ho pheta dihlopha tsa dintho. Dihlopha di ka etswa ka dintho tse tse entsweng ka dintho tshwanang tse boemong ba mekgwa e fapaneng. • ditshwantsho (mohl. tse tshwarehang o sebedisa mebala le concrete dibopeho • dipaterone tse bobebe tse entsweng ka ho taka mela, dibopeho kapa dintho Ho etsa dipaterone ka karolo e bohlokwa ya ho ithuta pele, ebile e etsahala ho Puo, Ipopele dipaterone tsa bokgoni ho tsa bophelo le Mmetse. hao Mohlala, ho etsa dipaterone ke karolo ya dipina le mmino o mong, diraeme, ho tantsha Ipopele dipaterone tsa le ho etsa mefuta ya bonono bo bonwang. Ho na le dinako tsa baithuti ho ikwetlisetsa jeometri ho etsa dipaterone tsa bokgoni tseo ba di sebetsang ho Metse ha ba etsa bokgoni ho tsa bophelo haholoholo difaha tse folletsweng kapa ho taka dipaterone tsa ho taka. • ka dintho tse tshwarehang • ka ho taka mela, dibopeho kapa dintho Dipaterone tse re potolohileng Hlwaya, hlalosa mantswe le ho kopitsa dipaterone tsa jeometri • tlhahong • ho tloha ho bophelo ba sejwalejwale ba kamehla • ho tloha ho letlotlo la botjhaba 131 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 132 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 2.2 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho Mokgahlelong wa motheo, dipaterone tsa dinomoro di bopa ntshetsopele ya mohopolopalo dithuto tse 3 hlalosa hlalosa wa baithuti. Dipaterone tsa dinomoro tse hokelang dinomoro ditshebetso tsa dinomoro le Dipaterone dikamano. tsa Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho dinomoro hlalosa tatelano ya hlalosa tatelano ya Tatelano ya dinomoro e ka hokelwa ka ho bala. Tatelano ya dinomoro e tiisa le ho dinomoro e bobebe ho dinomoro tse bobebe ho ntshetsapele bokgoni ba baithuti ba ho bala. Ha bokgoni ba baithuti ba ho bala bo fetoha fihlela ho bonnyane 100 fihlela ho bonnyane 20. le ho tswelapele, ho tla ba jwalo le ka tatallano ya dinomoro. Ipopele dipaterone tsa Tatelano e tshwanetse ho Ha baithuti ba bala dipalo ka molomo ba ka bontsha tatelano ya dinomoro tse ngotsweng hao bontsha ho balla pele le ka mekgwa e fapaneng. Mohl. MMETSE KEREITE YA 1-3 morao: Ipopele dipaterone tsa dinomoro • bo nngwe ho tloha ho nomoro efe mahareng a 1 le 20 Bathutii ba ka tlatsa dinomoro tse siilweng ho mokgwa ofe kapa ofe wa tatelano tse ka hodimo. Hopola, baithuti ba ngola dinomoro ho fihlela ho 5. Baithuti ba ka tlatsa dinomoro le ho sebedisa dikarete tsa dinomoro ho qetella tatelano. Sheba dinoutso ho ho hlalosa, bapisa le ho etsa tatelano. Mohlala 1: Papetla ya dinomoro   1 2 4 5 6 8 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Mohlala 2: tatelano ya dinomoro 1, 2, 3, __, 5, __, 7, __, 9, 10. Qetellong ya kotara, boholo ba tatelano ya palo bo eketseha ho fihlela ho 20. Baithuti ba ka sebetsa ka tatelano e feletseng 1 – 20 kapa dikarolo tsa tatelano. Mohlala 3: Molapalo 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 15 17 18 20

KEREITE YA 1 KOTARA YA 1 3.SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI ) CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA `` tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 3.1. Puo ya boemo Puo ya boemo Puo ya boemo dithuto tse 2 Boemo, Hlalosa kamano pakeng Hlalosa boemo ba ntho Puo ya boemo e tshwanetse ho tsebisswa ka mesebetsi ya matsoho e kenyang baithuti tlwaetso le tsa boemo ba ditho tse e le nngwe o e bapisa le ho motsamao wa mmele le dipina le diraeme ka motsamao le dipapadi ka motsamao wa dipono pedi. mohl. hodima, ka e nngwe mohl. hodima, mantswe. Sena se ka etswa ka nako ya ho ruta barutwana bohle. Tsepamiso ya nako pela, ka mora, letsoho ka pela, ka mora, letsoho ya ho ruta sehlopha. Ho akantswe hore o qete dithuto tse pedi tsa mesebetsi ya boemo le letshehadi, letsoho le le letshehadi, letsoho le kotareng ya 1, tswelapele ho tsebisa le ikwetlisetsa boemo ba ba mantswe ka dikarolo tse kgutshwane tsa phaposi kaofela, tsepamiso ya sehlopha le nako ya mosebetsi wa letona, ho dimo, tlase, letona, hodimo, tlase, pela. boikemelo. Puo ya boemo e ka lekantshwa ka nako ya dithuto tsa Puo le bokgoni. pela. Boemo le ditshupiso Ho bohlokwa ho hlahisa mantswe a maemo a dihlopha ka nako e tshwanang. Mohl. Boemo le dipono Hodimo le tlase, ka hare le ka ntle. • Sebedisa puo ya boemo Nyalanya dipono a eo o ithutileng yona ha Mantswe a boemo a bohlokwa ho ka sebediswa a kenyeletsa: fapaneng a dintho tse ho latelwa ditshupiso tshwanang tsa dintho tsa letsoho le letshehadi, letsoho le letona • Latela ditaelo ho kamehla. • ka pela, ka mora, tsamaya ka pahosing ya Boemo le ditshupiso borutelo • ka morao ho, ka pele ho • Latela ditshupiso ho • Latela ditaelo o beha • ka hodimo, ka tlase; tsamaya ka phaposing ntho e le nngwe o e • ka hare, ka ntle ya borutelo bapisa le e nngwe mohl. beha pensele ka hara • ka tlase, kahodimo • Latela ditaelo o beha lebokose • ka tlase, kahodimo ntho e le nngwe e amannang le e nngwe • haufi, hole o e bapisa le e nngwe mohl. beha pensele ka • mahareng hara lebokose Puo ya boemo e ka momahanya ka ho ngola le ho rekota jwaloka ho taka, ho nyalanya kapa ho taka ka mantswe. Boemo le ditshupiso Baithuti ba ka ithuta puo ya boemo pele le ho sebedisa tsebo e latelang: • Ditaelo tsa ho beha dintho tse amanang le e nngwe mohl. “Beha dikerayone pela dibadi”; beha dikarete hodima khabotong. • Ditaelo ho itsamaisa ka hara phaposi mohl. “ tlo ka pela baithuti ”; ema haufi le setulo sa 133 hao “; tlola hodima moqomo wa matlakala “jj Ho ruta baithuti holatela ditaelo ho tshwanetse ho etswa ka mesebetsi e etswang ka matsoho moo baithuti ba itsamaisang ka bobona kapa dintho ho ya ka ditaelo. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 134 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA `` tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 3.2. Boholo ba dintho Boholo ba dintho Bongata ba mosebetsi wa dintho tsa dibopeho tsa mahlakore a mararo ho kereite 1e dithuto tse 3 tshwanetse ho etswa ka dintho tse tshwarehang .Re fumana boiphehlelo ba lefatshe ba Dintho tsa Elellwa le ho fana ka Elellwa le ho fana ka dibopeho tse mahlakore a mararo, ho qala ka dintho tse tshwarehang ho thusa baithuti 3-D dintho ka phaposing le ho dintho ka phaposing le ho bo aha ho boiphihlelo boo ba bo tlisang sekolong. ditahwantsho tsa 3-D ditshwntsho tsa 3-D Baithuti ba banyane ba hloleha ho utlwisisa dintho tsa sebopeho sa mahlakore a mararo • dibopeho tsa bolo • dibopeho tsa bolo a jeometri ditshwantshong. . Ho sebetsa ka dintho tse tshwarehang ho thusa baithuti ho • dibopeho tsa lebokose • dibopeho tsa lebokose hlalosa ditshwantsho tsa dintho tsa jeometri ha morao. Ha o na le dintho tse tshwarehang o ka e fetola le ho e sheba mahlakore kaofela. O ka bona hore ho e shebeha jwang ho MMETSE KEREITE YA 1-3 • Makgetha a dintho Makgetha a dintho tloha ka morao le ka tlase. Hlalosa, hlophisa le Hlalosa, hlophisa le Ha o na le setshwantsho, o tshwanetse ho nahana dikarolo tse sa bonahaleng metakong. ho bapisa dintho tsa ho bapisa dintho tsa Sena ha se bobebe ho baithuti ba banyane. Ha baithuti ba fuwa tlhaloso ya ntho ka ntle le sebopeho tsa 3-D sebopeho tsa 3-D ho e bona kapa ho e tshwara, ho boima ho utlwisisa dibopeho tsa ntho ka botlalo. • boholo • boholo Ho aha ka dintho tsa dibopeho tsa mahlakore a 3-D • mmala • mmala Baithuti ba qala ka papadi e lokolohileng ya dintho tsa sebopeho tsa mahlakore a 3-D • dintho tse bidikolohang • Mesebetsi e le ho aha dintho tsa kgetho ya bona o sebedisa diboloko tsa ho aha kapa lebokosana la tsepamisitsweng dintho tse ahang tsa ho bapala kapa ho fehla ntho botjha. Sena se ka etswa ka nako ya • dintho tse thellang boikemelo. Elellwa le ho bopa dintho Mesebetsi e O ka sebedisa ho fehla ntho botjha (jwaloka dibokoso tsa mollo) kapa diboloko tsa ho aha tsa mahlakore a 3-D o tsepamisitsweng kapa lebokose la papadi la dintho tsa ho aha ho kapa dintho tse ahang mohl. tora, roboto, sebedisa disebediswa Elellwa le ho bopa tse tshwarehang jwaloka terene, tekesi,qhobosheane jja Baithuti ba ka kopitsa mohlala. Sena seka etswa ka nako dintho tseo ho fanweng diboloko tsa ho aha, ho ya boikemelo, empa ho bohlokwa ho buisana le baithuti hore hobaneng mefuta ya dintho ka tsona tsa 3-D o fehla ntho botjha, lebokose e sebediswa ho ditshwantsho. Sena se thusa baithuti ho tsepamisa ho makgetha a dintho sebedisa disebediswa la papadi la dintho tsa ho tsa jeometri. Mohlala, iha tora e ahilwe ka dibokoso kapa diboloko, o ka botsa baithuti hore tse tshwarehang jwaloka aha. na ba ka aha tora ka dibolo feela? Ba tshwanetse ho hlalosa karabo ya bona. dibolokotsa ho aha, ho Ho elellwa le ho fana ka dibolo le mabokose fehla ntho botjha, lebokose SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO la papadi la dintho tsa ho Baithuti ba elellwa le ho hlalosa dibopeho tsa bolo (ditjhitja ) le dibopeho tsa lebokose aha. (diprisimo) Baithuti ba tshwanetse ho hlalosa dintho tsa ka mehla ka ho bolela hore din a le sebopeho sa bolo kapa sebopeho sa lebokose, mohl. Setene sena se na le sebopeho sa bokoso kapa boholo ba sebopeho sa bolo. Ho bohlokwa ho baithuti ho bona le ho sebetsa ka dintho tsa mohlala o le mong o nang le dibopeho tsa bolo le dintho tsa sebopeho sa dibokoso. Baithuti ba tshwanetse ho fuwa boholo ba dintho tse tjhitja dintho mohl. Dibolo tsa boholo bo fapaneng, dimabole, ditena, le dibokoso tsa boholo bo fapaneng.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA `` tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 3.3. Boholo ba dintho Boholo ba dintho Baithuti ba ka fumana le ho hlophisa dintho tsa sebopeho tsa bolo dintho (tjhitja), kapa dithuto tse 3 sebopeho sa lebokose (dikwere) ha ho fanwe ka pokello ya dintho . Baithuti ba fumana, Dintho tsa Elellwa le ho fana ka Elellwa le ho fana ka bontsha le ho fana ka dintho tsa sebopeho sa dibokoso (tjhitja) ka phaposing. Baithuti ba 3-D dintho ka phaposing le ho dintho ka phaposing le ho ka laelwa ho etsa dibopeho tsa bolo kapa dibopeho tsa lebokose tsa letsopa kapa seretse ditahwantsho tsa 3-D ditshwntsho tsa 3-D sa ho bapala. • dibopeho tsa bolo • dibopeho tsa bolo Ho bapisa le ho hlalosa dintho tsa 3-D: boholo • dibopeho tsa lebokose • dibopeho tsa lebokose Baithuti ba bapisa boholo ba dintho tse tshwanang. • Makgetha a dintho Makgetha a dintho Mohlala Hlalosa, hlophisa le Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho tsa ho bapisa dintho tsa • Hlopha dibolo ho ya ka boholo sebopeho tsa 3-D sebopeho tsa 3-D • Sebedisa Puo ya boholo ho bapisa to dintho “Lebokose le leholo ho bolo, hobane nka • boholo • boholo kgona ho beha bolo ka hara lebokose. • mmala • mmala Hlalosa dintho tsa 3-D : mmala • dintho tse bidikolohang • Mesebetsi e Baithuti ba bua ka mebala ya dintho le ho di hlophisa ho ya ka mmala. tsepamisitsweng Baithuti ba fana ka dintho le mmala, le ho bapisa boholo ba dintho bo ka ikwetlisetswa • dintho tse thellang Elellwa le ho bopa dintho dipaterone tsa ho sebetsa. Mesebetsi e tsa mahlakore a 3-D o Mesebetsi e ngolwang tsepamisitsweng sebedisa disebediswa Elellwa le ho bopa tse tshwarehang jwaloka Mosebetsi o mongata wa dibopeho tsa dintho tsa 3-D dintho ho ikwetlisa, mosebetsi o dintho tseo ho fanweng diboloko tsa ho aha, ho momahantswe ka Mesebetsi e ngolwang. ka tsona tsa 3-D o fehla ntho botjha, lebokose sebedisa disebediswa la papadi la dintho tsa ho tse tshwarehang jwaloka aha. dibolokotsa ho aha, ho fehla ntho botjha, lebokose la papadi la dintho tsa ho aha. 135 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 136 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA `` tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 3.4. Boholo ba dintho Boholo ba dintho Puo dithuto tse 3 Dintho tsa Elellwa le ho fana ka Elellwa le ho fana ka Ho bohlokwa ho ntshetsapele bokgoni ba baithuti ba ho bua ka dinthp tsa 3-D 3-D dintho ka phaposing le ho dintho ka phaposing le ho ditahwantsho tsa 3-D ditshwntsho tsa 3-D • Puo ya boholo: kgolo, kgolwanyane, kgolo haholo, nyane,nyane haholo, nyane ho feteletseng • dibopeho tsa bolo • dibopeho tsa bolo • Mmala • dibopeho tsa lebokose • dibopeho tsa lebokose • Puo ya dintho ka bo tsona: Mabokose, dibolo (baithuti ha ba lebellwa ho tseba MMETSE KEREITE YA 1-3 • Makgetha a dintho Makgetha a dintho mantswe didikadikwe le diprisimo) Hlalosa, hlophisa le Hlalosa, hlophisa le • Puo ya boemo ho hlalosa kaho ho bapisa dintho tsa ho bapisa dintho tsa sebopeho tsa 3-D sebopeho tsa 3-D Mohlala -- Hodimo,, ka tlase • boholo • boholo -- Ka morao, ka pela • mmala • mmala -- Haufi le,pela -- Ka tlase, hodimo • dintho tse bidikolohang • Mesebetsi e -- Haufi, mahareng tsepamisitsweng • dintho tse thellang -- Ka hare, ka ntle Elellwa le ho bopa dintho Puo ya boholo le mmala e ka ntshetswapele ho Puo ya thuto ya bokgoni. Nako e Mesebetsi e tsa mahlakore a 3-D o sebediswang le ya boikwetliso ya thuto ya metse. Nako eo baithuti ba tsepamisang tsepamisitsweng sebedisa disebediswa boemo. E ka sebediswa kapa ya ikwetlisetswa ha baithuti ba ka sebetsa ka dintho tsa 3-D Elellwa le ho bopa tse tshwarehang jwaloka dintho tseo ho fanweng diboloko tsa ho aha, ho ka tsona tsa 3-D o fehla ntho botjha, lebokose sebedisa disebediswa la papadi la dintho tsa ho tse tshwarehang jwaloka aha. dibolokotsa ho aha, ho fehla ntho botjha, lebokose SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO la papadi la dintho tsa ho aha.

kereite YA 1 kotara YA 1 4. MOMETHO CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELO A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 4.1 Ho feta ha Nako Ho feta ha Nako Baithuti ba tshwanetse ho bua ka dithuto tse 2 Nako Bua ka ho feta ha Nako Bua ka ho feta ha Nako • Tatelano ya diketsahalo; le • Hlopha diketsahalo tsa • Hlopha diketsahalo tsa • Bolelele ba Nako. kamehla ho tswa ho kamehla ho tswa ho Mosebetsi ona o etsahala ka mehla ka nako ya ho ruta ya kamehla kapa nako ya bophelo ba bona bophelo ba bona tsepamiso ya ho ruta. Baithuti ba bua ka le ho araba dipotso ka ha dintho di etsahala, o • Bapisa bolelele • Bapisa bolelele sebedisa puo jwaloka hosing, motshehare wa mantsiboya, bosiu,ho ba nakong kapa ho se ba nako o sebedisa ba nako o sebedisa be nakong puo mohl. lelele, puo mohl. lelele, Ho feta ha Nako kgutshwane,ka potlako, kgutshwane, ka potlako, butle haholo butle haholo Baithuti ba hlopha diketsahalo ba sebedisa Puo jwaloka maobane, kajeno, hosane, • Hlopha diketsahalo o • Hlopha diketsahalo Baithuti ba bapisa ba nako ba sebedisa Puo jwaloka lelele kapa kgutshwane le ka sebedisa puo jwaloka o sebedisa puo potlako kapa butle maobane, kajeno, jwaloka maobane, Moithuti o bua ka ho hlopha dintho tse tswang ho maphelo a bona. Ba hlopha tatelano ya hosane kajeno,hosane ditshwantsho jwaloka Ho bolela nako Ho bolela nako • Mehato ya ho etsa sengwitjhi kapa kopi ya tee; • Hlalosa se etsahalang • Hlalosa se etsahalang ha ho sebediswa ha ho sebediswa • Setshwantsho se bontsha ng ngwana a hodiswa hoba motho e moholo; puo mohl. hoseng, puo mohl. hoseng, • Sekele ya bophelo ya diphoofolo mohl. ho tloha ho lehe ho fihlela ho kgoho, kapa mantsiboya, bosiu, pele mantsiboya, bosiu, pele senqanqane, kapa serurubele; le ho nako, ka mora nako ho nako, ka mora nako • Diketsahalo tsa kamehla tsa letsatsi (ho tsoha, ho ba sekolong, ho bapala, ho ja • Fana ka matsatsi a beke • Hlwaya le ho hlopha sophoro, ho robala). ka tatelano matsatsi a beke Ho bolela nako • Fana ka mabitso a • Fana ka mabitso a dikgwedi tsa selemo ka dikgwedi tsa selemo ka • Baithuti ba ithuta matsatsi a beke ka dipina le raeme. Sena se ikwetliswa kamehla. tatelano tatelano • Matsatsi a tswalo a tshwauwa khalendareng ka letsatsi le tsamaellanang. • Tshwaya matsatsi a • Tshwaya matsatsi a • Baithuti ba ithuta dikgwedi a selemo ka dipina le raeme. tswalo khalendareng tswalo khalendareng 137 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 138 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELO A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 4.2 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Ho metha kaofela ha kereite 1 ha se wa semmuso. Ha ho na ho methwa ha semmuso hwa dithuto tse 2 semmuso semmuso bolelele ba diyunuti tse lekantsweng ho a etswa. Bolelele • Bapisa le ho hlopha • Bapisa le ho hlopha Ho kgothalletswa ho ithuta Mmetse. Dithuto di tsepamiswa ho bolelele ba dikotara tse bolelele, kapa bophara bolelele kapa bophara pedi tsa selemo (Kotara ya 1 le Kotara ya 4). Tsepamiso ho kotara ya 1 e ka tsepamiswa kapa bophara ba bobedi kapa bophara ba bobedi ka papiso e tobileng ho Kotara ya 4 moo baithuti ba sebetsang ka diyuniti tseo e seng tsa kapa feta kapa dintho kapa ho feta kapa ditho semmuso ka mometho. Baithuti ba ka ikwetlisa le ho momahanya dikgopolo nakong ya tse ngata ho feta ka ho tse ngata ho feta ka ho boikemelo ya selemo kaofela. di beha pela e nngwe di beha pela e nngwe Papiso e otlolohileng ya bolele ba dintho tse tshwarehang MMETSE KEREITE YA 1-3 • Sebedisa puo ho bua • Sebedisa puo ho bua Ntshetsopele le kutlwisiso ya bolele le puo ho bua ka ka bapisa mohl. telele, ka bapisa mohl. telele, kgutshwane, sephara, kgutshwane, sephara, Baithuti ba qala ho bua ka bolelele ka ho bapisa dintho tse pedi (kapa ho takwa ha dintho teletsana tse pedi ) ka phapang ya diphapang tse bonahalang ka bolelelel. • Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota Mohlala bolelele o sebedisa maemo a seng a • Kgwele e telele le kgwele e kgutshwane semmuso mohl. Diatla, • Sefate se se telele le sefate se se kgutshwane, dikgato, bolelele ba pensile, dibadi, j.j • Noka e batsi le noka e tshesane • Hlalosa bolelele ba Baithuti ba ka etsa kapa ho taka mohlala jwaloka dintho ka ho bala le ho • Sebedisa letsopa kapa seretse ho etsa noha e telele le kgutshwane fana ka bolelele ba diyuniti tse seng tsa • sebedisa diboloko ho etsa tora e telele le e kgutshwane semmuso • taka titjhere e telele le e kgutshwane Ha baithuti ba ka bua ka bolelele ka ho latela malatodi, motho a ka ba hlahisa ho puo e ntjha ya ho bapisa mohlala, Ke etsa terene e telele empa pitso o entse terene e teletsana, SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Bapisa bolelele ka ho beha dintho pela e nngwe Ha baithuti ba ka bua ka tse felletseng ka bolele (lelele, kgutshwane,jj), le ho and bapisa tsa boleleles ba dintho tse nang le phapang ka tjhadimo ya pele, baka tswelapele ho fihlela ho mehlala e bonahalang le e hlokang ho behwa pela e nngwe le ho e bapisa. Mohlala Fumana hore ke bana bafe ba babedi ba ba lelele ka ema mokokotlong wa e mong. • Beha dikerayone tse pedi pela tse ding le ho amanya botlase ba dikerayone ho fumana hore e kgutshwane.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELO A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 4.2 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Baithuti ba tshwanetse ho fuwa nako ya ho bapisa mehlala e mmedi ya mefuta e fapaneng dithuto tse 2 semmuso semmuso ya dintho jwaloka dithupa, dipenshele, mahlakana, bolelele ba kgwele, dikotwana tsa Bolelele pampiri jj. Ho taka dintho tse pedi tse ka bapiswang ha di behilwe pela tse ding le tse • Bapisa le ho hlopha • Bapisa le ho hlopha anngweng ka hodimo kapa ka tlase. bolelele, kapa bophara bolelele kapa bophara kapa bophara ba bobedi kapa bophara ba bobedi Baithuti ba ka tswelapele ka ho bapisa le ho hlopha dintho tse tharo kapa tse ngata. Sena kapa feta kapa dintho kapa ho feta kapa ditho se tsejwa e le tokodiso Mohlala tse ngata ho feta ka ho tse ngata ho feta ka ho • Sehlopha sa baithuti ba eme ka mekokotlo ka dihlopha hore ba kgone ho ikemisa ka di beha pela e nngwe di beha pela e nngwe mola ho tloha ho bokgutshwane ho isa ho e lelele; le • Sebedisa puo ho bua • Sebedisa puo ho bua • Ho etsa mola wa dihlopha tse tharo kapa dintho tse ngata ho tloha ho e kgutshwane/ ka bapisa mohl. telele, ka bapisa mohl. telele, e lelele ho fihlela ho e kgutshwane kapa bophara ho fihlela ho e tshesane. Dintho kgutshwane, sephara, kgutshwane, sephara, tse amohelehileng di kenyelletsa dipensele, dikerayone, dibotlolo, dithupa, bolelele ba teletsana • Akanya, metha, bapisa, kgwele hlopha le ho rekota Baithuti ba ntshetsapele bolelele ka nako e tshwanang ha ba ntshetsapele nako le le ho bolelele o sebedisa hlalosa bolelele ba puo. maemo a seng a semmuso mohl. Diatla, Sena ha se battle nomoro efe le efe sena se ka etswa qalong ya kereite 1 pele baithuti ba dikgato, bolelele ba momahanya dinomoro tsa bona le ditshebetso ho fihlela ho 5. pensile, dibadi, j.j Leha mometho e le bokgoni ba boikwetliso, baithuti ba kgona ho etsa mesebetsi e • Hlalosa bolelele ba ngolwang, e ka kenyeletsang le ho taka le ho khalara, ho etsetsa hore ba ikwetlisetse ho dintho ka ho bala le ho sebedisa dikerayone kapa pensele ho etsetsa hore ba ikwetlisetse ho rekota ha o metha. fana ka bolelele ba diyuniti tse seng tsa semmuso 139 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 140 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELO A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 4.3 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Memetho kaofela ho Kereite ya 1 ha se ya semmuso. Ha ho na mometho o seng molaong dithuto tse 2 semmuso semmuso wa boima le diyuniti tse nang le maemo a lekantsweng kapa disebediswa tse entsweng Boima • Akanya, metha le ho • Akanya, metha le ho Ho kgothalletswa hore dithuto tsa Metse di ka tsepamiswa ho boima ho dikotara tse bapisa, hlopha le ho bapisa, hlopha le ho pedi tsa selemo (Kotara ya 1 le Kotara ya 4). Tsepamiso ya Kotara ya 1 e ka ba ho rekota boima sebedisa rekota boima o sebedisa papiso e tobileng ya Kotara ya 4 baithuti ba ka sebetsa ka diyuniti tsa mometho tse seng le ho lekanya ho metha ho lekalekanya le ho tsa semmuso. Baithuti ba ka ikwetlisa le ho momahanya dikgopolo tsena ka nako ya ho senang maemo a metha ho senang boikemelo selemo kaofela. lekantsweng le mohl. maemo a lekantsweng Papiso e tobileng ya dintho tse tshwarehang MMETSE KEREITE YA 1-3 diboloko, ditena jj le mohl. diboloko, ditena jj • Ho ntshetsapele le kutlwisiso ya boima le Puo eo o ka buang ka yona • Sebedisa puo ho bua ka bapisa mohl. bobebe, • Sebedisa puo ho bua ka Baithuti ba qala ho nahana le ho bua ka boima ka ho bapisa dintho tse boima le tse boima, bobebenyana, bapisa mohl. bobebe, bobebe. Ba phahamisa ntho e bobebe le ho leka ho phahamisa ntho boima haholo. boimahadi boima, bobebenyana, Sena se ka momahanywa ke ho bontsha ho taka moo ho bapiswang ditho tse boima boimahadi haholo le bobebe haholo. • Hlalosa boima ba dintho ka ho bala le ho bolela Hang ha baithuti ba bua ka bua ka boima ka dikotara tsa diphapang, boima le diyuniti tseo e seng tsa bobebe, baithuti ba ka bapisa dintho tse pedi le ho bolela hore ke efe e boima le e semmuso. bobebe. Sena se ka etswa ka ho tshwara ntho e le nngwe letsohong ka leng le ho bapisa hore ke efe e boima le e bobebe. Baithuti ba tshwanetse ho rekota mosebetsi kaofela ka ho taka kapa ho nyalanya mesebetsi. • Bapisa boima o sebedisa sekala. Boima bo reretsweng kgwebo bo ka sebediswa. Ha o sena tekanyetso e reretsweng, o ka etsa seo ka ho kgomaretsa dihlopha tsa bonngwe ho latela hengara ya jase: kopi ya yokate, bokatlase ba botlolo ya dilitara tse pedi kapa bokatlase ba botlolo ba litara e le nngwe ya lebese kapa lebese lebokose la senwamaphodi (ditshelo tse tshwanang tse SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO mamareditsweng ho mahlakore a dijase a hengara). -- Baithuti ba ka qala ho beha dintho tse tshwanang ka mahlakore ka ho tshwana, ho bona hore ‘bar’ kapa botlase ba jase ba hengara e rapameng ha dintho tse pedi di na le boima bo tshwanang. -- Baithuti ba bapisa dintho ka ho di beha ka lehlakore le le leng. -- Baithuti ba ka bapisa dintho ka ho di beha ho ntho e fetang e le nngwe ka lehlakore leleng kapa mahlakore ka bobedi ho bona hore ke ntho efe e nang le boima bo tshwanang mohl. dikerayone tse 5 di na le boima bo tshwanang le para ya dikere tse 1 -- Sena se ka atoloswa ke tatelano, moo baithuti ba lekang boima ba dintho ho fihlela ba ka hlopha boraro kapa dintho tse tharo kapa ho feta ho tloha ho boima ho fihlela ho bobebe.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELO A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 4.3 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Dintho di tshwanetse ho kgethwa ho kenyelletsa le dintho tsa kgolo tse bobebe le tse dithuto tse 2 semmuso semmuso dintho tse nyane tse boima mohl. bapisa pakata ya letswai ya boima ba dikilogramo tse Boima 250 le lebokose la dikhonfleike la boima ba dikilogramo tse 400 Sena se thusa baithuti ho • Akanya, metha le ho • Akanya, metha le ho utlwisisa ho tloha ho qalong hore boima bo nyalana le boholo haebe ntho e tshwanang le bapisa, hlopha le ho bapisa, hlopha le ho eo e kadiwa. rekota boima sebedisa rekota boima o sebedisa le ho lekanya ho metha ho lekalekanya le ho Baithuti ba ntshetsapele moelelo wa boima ka nako e tshwanang le nako ya ha ba ho senang maemo a metha ho senang ntshetsapele puo ho hlalosa boima. lekantsweng le mohl. maemo a lekantsweng Ka ha sena ha se hloke nomoro efe kapa efe, se ka etswa qalong ya kotara ya 1 pele diboloko, ditena jj le mohl. diboloko, ditena baithuti ba momahanya dinomoro tsa bona le moelelo wa tshebetso ho fihlela ho 5. jj • Sebedisa puo ho bua ka Ho rekota bapisa mohl. bobebe, • Sebedisa puo ho bua ka boima, bobebenyana, bapisa mohl. bobebe, Leha mometho e le bokgoni ba ho ikwetlisa, baithuti ba tshwanetse ho etsa mesebetsi boimahadi boima, bobebenyana, e ngolwang, e ka kenyeletsang le hotaka le ho khalara, ka bobedi ho re ba ikwetlisetse boimahadi ho sebedisa dikerayone kapa pensele le ho etsetsa hore ba ikwetlisetse ho rekota ha ba • Hlalosa boima ba dintho metha. ka ho bala le ho bolela diyuniti tseo e seng tsa semmuso. 141 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 142 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELO A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 4.4 Momethoo seng wa Mometho o seng wa Mothamo ke eng? Mothamo ke bongata ba mokedikedi ka hara setshelo. Botlolo e ka thuto e 1 semmuso semmuso ba le mothamo wa dikopi tse nne tse tletseng, empa ka nako e itseng e ka ba le kopi e le Mothamo/ nngwe ya mokedikedi ka hare. Baithuti ba kereite ya 1 ha ba lebellwa ho tseba phapang • Bapisa le ho hlopha • Bapisa le ho hlopha Volumo mahareng a mothamo le volumo. bokalo ba mokedikedi bokalo ba mokedikedi (volumo) ka hara (volumo) ka hara Ho metha ho kereite 1 ha ho semmusong. Ha ho na mothamo wa mometho wa semmuso ditshelo tse pedi tse ditshelo tse pedi tse o nang le diyuniti tsa maemo a lekantsweng o ka etswang. behilweng haufi le e behilweng haufi le e Ho kgothalletswa hore dithto tsa Metse di tsepame ho mothamo dikarolong tse tharo tsa nngwe. Baithuti ba nngwe. Baithuti ba selemo (kereite 1, kereite 2 le kereite 4).Ho tsepama ho kereite 1 ho ka ntshetsapele MMETSE KEREITE YA 1-3 lekola ka ho tshela ka lekola ka ho tshela ka Puo ho bua ka tse fetelletseng le ho bapisa ho mothamo, kotara ya 2 e ka ba ho bapisa hara setshelo sa boraro hara setshelo sa boraro ho tobileng ha karolo ya 3 baithuti ba sebetsa ka diyuniti tseo e seng tsa semmuso tsa ha ho hlokeha ha ho hlokeha mometho. Baithuti ba ka ikwetlisa le ho momahanya dikgopolo tse ka nako ya mosebetsi • Bapisa le ho hlopha • Sebedisa puo ho bua ka ya boikemelo selemo kaofela. bokalo ba mokedikedi ho bapisa mohl. ngata Papiso e otlolohileng le mothamo ka hara ditshelo ba ditshelo tse pedi tse ho, nyane ho, tletse, ka tlalang (mothamo) lelea Ntshetsopele le kutlwisiso ya mothamo le puo ho bua ka yona. • Sebedisa puo ya ho Baithuti ba qala ho nahana le ho bua ka mothamo ba bapisa hore ke bokae bo ka hara bua le ho bapisa mohl. ditshelo tse pedi (kapa ho taka hwa ditshelo tse pedi ) ho tsepamisa ngata ho,nyane ho, tletse lelea • ho tlala le ho ba lelea • Akanya, metha, bapisa, • e ngata ho/ e nyane ho le ho hlopha le ho rekota • e tshwana le mothamo wa ditshelo ka ho sebedisa memetho Baithuti ba ka tlatsa le ho tsholla ditshelo ba sebedisa metsi kapa santa jj eo e seng ya semmuso Sena ha se hloke nomoro efe kapa efe, se ka etswa maqalong a kotara ya 1 pele baithuti mohl. dikgaba le dikopi ba ka momahanya dinomoro le tshebetso ho fihlela ho 5. • Hlalosa mothamo wa Ho rekota SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ditshelo ka ho bala le ho hlalosa hore ke Leha ho metha e le bokgoni ba ho metha ba matsoho, baithuti ba tshwanetse ho etsa diyuniti tseo e seng tsa mesebetsi e ngolwang, e ka kenyeletsang ho taka le ho khalara, ho ikwetlisetsa: semmuso di kae tse • sebedisa dikerayone kapa pensele ; le tlatsang setshelo mohl. botlolo e na le mothamo • Ho rekota ha o metha wa dikopu tse nne

KEREITE YA 1 KOTARA YA 1 5. HO SEBETSA KA DATHA CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) Ho sebetsa pokello tsa dintho 5.1 Bokella le ho hlophisa Bokella le ho hlophisa Hlophisa, nehelana le ho hlalosa pokello e hlophisitsweng ke bokgoni bo sebediswang dithuto tse 2 dintho Bokella le ho dintho ho ntshetsapele ho kena sekolo pele (sheba dinoutso tsa bokgoni ba dinomoro tsa pele Bokella le hlopha dintho tsa kamehla qalong ya dinoutso tsa tlhakisetso). Tshebetso e ntshetsapele bokgoni ba baithuti ba tla ho hlopha Bokella le ho hlophisa tse tshwarehang. sebedisa saekele ya ho sebetsa ka datha tsa tlhahisoleseding. dintho dintho tsa kamehla tse tshwarehang. Baithuti ba ka fuwa dipokello tsa dintho le ho kopa ho di hlophisa. Mohlala, fana ka dihlopa 5.2 Nehalana ka dintho tse tse hlano tsa mefuta e fapaneng ya dibadi le ho kopa moithuti ho hlophisa ho ya ka hlophisitsweng Hlahisa dipokello tsa Nehelana mmala, ho fana ka mefuta e fapaneng ya dipokello tsa dibadi jwaloka bohobe, dipete tsa dintho ka pokello Thala setshwantsho sa diperekisi, mollo, dikwahelo tsa dibotlolo le ho kopa baithuti ho ba hlophisa ka dihlopha. ya dintho dintho tse hlophisitsweng Taka sethwantsho sa Baithuti ba thala setshwantsho sa dihlopha tseo ba di entseng. Ka tsela ena baithuti ba tse hlophisi dipokello tsa dintho. rekota seo ba se entseng. Ba araba dipotso ka dihlopha. tsweng Buisana le ho tlaleha ka Mohlala 5.3 Buisana le ho tlaleha ka dipokello tsa dintho tse dipokello tsa dintho tse hlophisitsweng. O hlophisitse dibadi jwang? “Ke entse dihlopha tsa mmala.” Buisana le hlophisitsweng • Fana ka mabaka a hore “Sehlopha se seholo sa dibadi se na le mmala ofe? “Sehlopha se seholo sa ka se ne se le ho tlaleha ka hore • Fana ka mabaka a hore pokelletso e hlophisitswe se kgubedu” dintho di pokelletso e hlophisitswe entswe jwang “O na le mebala e mekae ya dibadi?” “Ke ne ke na le mebala e mehlano”. hlophisitswe jwang • Araba dipotso ka jwang Baithuti ba fumana dipokelletso tsa bona Mohlala, baithuti ba ka bokella mahlaku ho tloha • Araba dipotso ka -- Tlhophiso e entswe ho mabala a dikolo, kapa ba tlise ditshelo tsa dijo ho tloha hae. -- Tihopiso e entswe jwang (tshebetso) jwang (tshebetso) -- Pokelletso e -- Pokelletso e hlophisitsweng e hlophisitsweng e shebeha jwang shebeha jwang (sehlahiswa ) (sehlahiswa) • Hlalosa pokelletso le ho • Hlalosa pokelletso le ho taka. taka • Hlalosa hore pokelletso • Hlalosa hore pokelletso di hlophisitswe jwang di hlophisitswe jwang 143 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 1 KOTARA YA 2 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO 144 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) NTSHETSOPELE YA MOHOPOLO WA PALO: Bala ka dinomoro tse feletseng 1.1 Bala dintho ka ho Bala dintho ka ho Phapang ke efe ho Karolo ya 1? tshepahala ho fihlela ho tshepahala ho fihlela ho Bala dintho Kotareng ena ya 2, bongata ba dipalo bo a eketswa. Ho tsepamiswe maikutlo ho taba ya 50. 20. hore nomoro ya ho qetela ke yona e bolelang bongata ba dintho tse leng teng ho sete MMETSE KEREITE YA 1-3 • Fana ka kakanyo e • Fana ka kakanyo e eo baithuti ba bala dintho tse ngata mme ho kotara ena ya 2 ba tshwanetse ho ithuta ho utlwahalang ya dintho utlwahalang ya dintho beha dintho ka lenane ba tle ba tsebe ho hlahloba ho bala ha bona ba thuseha ho ipalla ha tse mmalwa tse ka tse mmalwa tse ka bonolo hlahlojwang ka ho bala. hlahlojwang ka ho bala Mohlala: • Ho kgothaletsa ho bala ka dihlopha. Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho atolosa bokgoni ba bona ba ho bala le ho hlakisa: • ho bala kaofela; • ho tswela pele ho bala;. • molao wa sehlooho wa mantswe; le • ho sebetsa ka ditema tse ngotsweng. Kotareng ena ya bobedi baithuti ba qala ho bala dintho tseo ba ke keng ba di tshwara kapa SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ama. Mohlala: Re botsa baithuti: Ho na le dikarolo di le kae tsa fenstere? • Bala diketsahalo Mohlala: Opa diatla ha 15. Phahamisa menwana e 8

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.1 Bala dintho ka ho Bala dintho ka ho Ho akanya tshepahala ho fihlela ho tshepahala ho fihlela ho Bala dintho Ho akanya palo ya dintho tse hlahang Sehlopheng ho thusa baithuti ho hodisa tsebo ya 50. 20. bona ya ho lepa/noha. Ho thusa baithuti ho bona hore ba kgona ho lepa nnete. Hona ho • Fana ka kakanyo e • Fana ka kakanyo e molemo haholo ha ba etsa ditshebetso: ba ka itekola ka bobona ho etsa bonnete ba hore utlwahalang ya dintho utlwahalang ya dintho dikarabo tsa bona di nepahetse. tse mmalwa tse ka tse mmalwa tse ka Ke taba ya bohlokwa hore baithuti ba tsebe ho bala ditshwantsho tse hlophilweng le tse hlahlojwang ka ho bala. hlahlojwang ka ho bala sa hlotjhwang. Leka ho bapisa le dintho tse hlophilweng le tse hlotjhwang ka ho botsa • Ho kgothaletsa ho bala baithuti hore ke setshwantsho sefe se nang le dintho tse ngata. Ba ka akanya palo ya ka dihlopha. dintho tse setshwantshong ka seng. Ba ka ngola nomoro eo fatshe. Jwale ba ka bala. Ba tshwanetse ho bapisa dikakanyo tsa bona le dipalo tsa bona. Botsa bana hore ba badile jwang. Leka ho fumana tsela eo baithuti ba e sebedisitsweng jwalo ka ho sebetsa ka dihlopha Ho akanya ka nepahalo Baithuti ba atisa tsebo ya bona ya ho bokgoni ba ho elellwa pokello ya dintho tse nyenyane. Ho bala ka dihlopha Ho thusa baithuti ho bala ka mekgahlelo ya 2, 5 le 10 ba tshwanela ho hlopha dintho ka bo2, bo5 le bo10. Dikarete tsa dinomoro di bontshwe pokellong e nngwe le e nngwe ho bontsha nomoro ya dintho tse balwang. Ho bala ka dihlopha ho tla ba lokisetsa hore ba tle ba utlwisisa dikatiso ha ba fihla mekgahlelong o mahareng. Mehlodi: Tlhokomelo e kgolo e fuwe mefuta ya disebediswa tse tla sebediswang • Dipadi tse hlophehileng, jwalo ka kgwele ya difaha tsa ho bala • Abakhase ya ho ikwetlisetsa ho bala ka dihlopha • Ho etsa dihlotshwana tsa 2, dihlotshwana tsa 5 le 10 le ho di bala kaofela. 145 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto 146 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.2 Balla pele le morao ka Balla pele le morao ka Phapang ke efe ho Kotara ya 1? Ho balla • Palo ya bo 1 ho tloha • Palo ya bonngwe ho Kotareng ya 2, baithuti jwale ba bala ho fihlela ho 50 ka bonngwe. pele le nomorong efe kapa efe tloha ka nomoro efe morao mahareng a 0 le 100 kapa efe mahareng a 0 Hape ba bala ka mekgahlelo ya 10, 5, le 2 le 50 Ho bala o tlodisa Bala dipalo o ya pele ka • bo10 ho tloha ka katiso Bala dipalo o ya pele ka Ho bala o tlodisa ke lebitso le leng la ho bala ka dihlopha. Ho thusa baithuti ka ya 10 mahareng a 1 le ntshetsopele ya dipaterone ya dinomoro. Ho bala o tlodisa ho kgothaletsa baithuti ho bala MMETSE KEREITE YA 1-3 • bo10 ho tloha ka katiso le ho nahana ka dihlopha, se etsang hore ba be tjhatsi le ho feta. Sena se thusa ho hodisa 100 ya 10 mahareng a 1 le tsebo ya bona ya ho akanya. • bo5 ho tloha ka katiso 50 ya 5 mahareng a1 le Ho bala ka dihlopha ho ba thusa ho hlokomela dinomoro tse sa latelaneng. E ba motheo • bo5 ho tloha ka katiso wa dipaterone tsa dinomoro le ho atisa. 100 ya 5 mahareng a1 le 50 • bo2 ho tloha ka katiso Mesebetsi e tswellang • bo2 ho tloha ka katiso ya 2 mahareng a 1 le Ke tsena dikgothaletso tse ding tse fapaneng tsa ho ruta ho bala o tlodisa. ya 2 mahareng a 1 le 20 100 • Qala pele ka ho bala dinomoro tse latelanang empa o hatella nomoro e nngwe le e nngwe ya bobedi. Mohlala baithuti ba ka opa diatla ba nto bua nomoro eo. Kopa baithuti ho bala empa ba bua nomoro ya bobedi ka hlooho. Sena se ka nna sa atoloswa moo baithuti ba buang feela nomoro ya boraro, ya bone, ya bohlano, jj • O ka arola phaposi ka dihlopha mme sehlopha se seng le se seng se fana ka sebaka sa ho bua nomoro e itseng. Haeba, mohlala, o arola phaposi ka dihlopha tse hlano, sehlopha se seng le se seng se tla bala nomoro ya bohlano. • Kopa baithuti ho etsa paterone ya mmele jwalo ka ama hlooho tsa bona ka nomoro ya pele, ho fapanya matsoho ba itshwara mahetla ka nomoro ya bobedi le ho phaphatha dirope tsa bona ha ho bolelwa nomoro ya boraro • Ho otla morethetho kapa matsoho ka nako ya Mmino ho ka sebediswa mmoho le ho bala SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO o tlodisa. • Ho bala dintho ho ka ntshetsa pele bokgoni ba ho bala. Ka phaposing, mesebetsi ya ho bala e ntshetsa pele mefuta e fapaneng ya bokgoni. Ho bala o tlodisa ho hlahiswa hang feela ha o qala ka dihlopha tsa dintho. Mesebetsi e tswellang Papetla ya dinomoro Kopa baithuti ho hlahisa dinomoro tseo ba di qohollang ha ba ntse ba bala ka bo2, bo5 le bo10. Ba botse hore ba hlokomela eng ka dinomoro tseo. Fapanya dinomoro tseo ba ka qalang ka tsona.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.2 Balla pele le morao ka Balla pele le morao ka Ho ya ho ditema tse ngolwang. Ho balla • Palo ya bo 1 ho tloha • Palo ya bonngwe ho • Melapalo – Baithuti ba ka bontsha ho bala ba tlodisa ka ho sebedisa molapalo pele le nomorong efe kapa efe tloha ka nomoro efe • Tatelano ya dinomoro – Ha ho ya qetellong ya kotara, baithuti ba ka qetela tatelano ya morao mahareng a 0 le 100 kapa efe mahareng a 0 dinomoro e bonolo (sheba dinoutso ka dipaterone tsa dinomoro) le 50 Bala dipalo o ya pele ka Mohlala: • bo10 ho tloha ka katiso Bala dipalo o ya pele ka -- 2, 4, 6, 8, __ ya 10 mahareng a 1 le • bo10 ho tloha ka katiso 100 -- 5, 10, 15, 20, __ ya 10 mahareng a 1 le • bo5 ho tloha ka katiso 50 -- 10, 20, 30, 40, __ ya 5 mahareng a1 le • bo5 ho tloha ka katiso 100 ya 5 mahareng a1 le 50 • bo2 ho tloha ka katiso • bo2 ho tloha ka katiso ya 2 mahareng a 1 le ya 2 mahareng a 1 le 20 100 1.3 Elellwa, qolla le ho bala Ho elellwa, ho qolla le Phapang ke efe ho Kotara ya 1? dinomoro bala dinomoro Nomoro tsa Kotareng ya 2, bongata ba dinomoro tse tsejwang, balwang le ho ngola disimbole tsa disimbole le • Elellwa, hlwaya le ho • Elellwa, hlwaya le ho dinomoro le mabitso di a ata mabitso a bala disimbole tsa bala disimbole tsa Ho bala molapalong ho fa baithuti kwetliso e ntle ya ho qolla, ho elellwa, ho bua le ho bala dinomoro dinomoro 1 ho fihlela ka dinomoro ho tloha ka 1 disimbole tsa dinomoro 100 dinomoro ho fihlela ka 50 Ho boela ho neha baithuti menyetla wa boela ba fumana boikwetliso le ho tsepamisa • Ngola disimbole tsa • Ngola disimbole tsa maikutlo ho disimbole tsa dinomoro le sebakeng sa bona le moo di ngotsweng dinomoro 1 ho fihlela 20. dinomoro ho tloha ka 1 ho fihlela ka 10 Mohlala: • Elellwa, ho qolla le ho bala mabitso a dinomoro • Elellwa, ho qolla le ho • Ho sheba dinomoro tsa maqephe, le dibuka 1 ho fihlela ka 10 bala mabitso a dinomoro ho tloha ka 1 ho fihlela • Ho qolla matsatsi a tswalo khalendareng • Ngola mabitso a ka 10. Mesebetsi e tswellang dinomoro 1 ho fihlela ka 10. • Ngola mabitso a • Titjhere o fana ka taelo e latelang ho fumana nomoro, mme baithuti ba bontsha ka dinomoro 1 ho fihlela diphephetjhana ho bontsha dikarabo ka 10 -- Fumana nomoro e tlang pele ho 12 147 -- Fumana nomoro e tlang ka mora 12 -- Nomoro e ha 3 ho feta 11 -- Nomoro e 1 ka tlaase ho 14 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto 148 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.4 Hlalosa, bapisa le ho Hlalosa, ho bapisa le ho Phapang ke efe ho Kotara ya 1? hlophisa ho fihlela ho hlopha ho fihlela ho 10 Hlalosa, Kotareng ya 2, baithuti ba tswela pele ka: dintho tse 20 bapisa le • Hlalosa le ho bapisa • hlopha le ho bapiso dintho ho hlopha • Hlalosa le ho bapisa pokello ya dintho ho ya dinomoro pokello ya dintho ho ya ka bongata bonyenyane, • hlopha le ho bapisa dinomoro; le ka bongata bonyenyane, boholo, bonnyane, ho boholo, bonnyane, ho feta ho, ho tshwana le, • sebedisa puo ya ho hlopha le ho bapisa feta ho, ho tshwana le, ho lekana le, ho fapana Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho beha dintho ka maemo le ho di bapisa Ka nako MMETSE KEREITE YA 1-3 ho lekana le, ho fapana ena ya kotara baithuti ba ka qala ho bopa dikamano pakeng tsa dinomoro ka ho tsepamisa • Hlalosa le ho hlopha maikutlo ho e le nngwe kapa tse pedi ho fetafeta moo, kapa e le nngwe le tse pedi ka • Hlalosa le ho hlopha pokello ya dintho ho tlaase ho moo. pokello ya dintho ho tloha boholo ho ya ho tloha boholo ho ya ho bonnyane le bonnyane • Ha ba bapisa disete ba tshwanela ho hlalosa ka ho re:-“Ke na le Dipadi tse pedi ho feta bonnyane le bonnyane ho ya ho boholo yena” kapa “O na le e le nngwe ka tlaase ho tsa ka” ho ya ho boholo Hlalosa, bapisa le ho • Ha ba bapisa dinomoro ba tshwanetse ho re “nngwe ho feta nne kapa supa e na le pedi Hlalosa, bapisa le hlopha ho fihlela ho 10 ho feta hlano” hohlopha fihlela ho 20 • Hlalosa le ho hlopha Ho aha tlhokomediso ya mohopolo wa “ nngwe ho feta” • Hlalosa le ho hlopha dinomoro tse feletseng dinomoro tse feletseng ho ya ka bonnyane ho, Mohopolo wa ho feta kapa ka tlaase ho ke qalo ya ho tlosa le ho kopanya ho seng ha ho ya ka bonnyane ho, e kgolo ho, e feta ho, e semmuso. E dumella baithuti ho utlwisisa boholo ba nomoro le maemo a yona. e kgolo ho, e feta ho, e nyane ho, e lekana le • Laela baithuti ho beha padi 1 sebakeng se senang letho sa pele sa tse 5 sa karete. nyane ho, e lekana le Bolella baithuti ho beha padi e nngwe hape pela ela ya pele. • Hlalosa le hohlopha: • Hlalosa le hohlopha: -- Ho tloha ho e Botsa: -- Ho tloha ho e nyenyane ho isa ho e O na le tse kae jwale? nyenyane ho isa ho e kgolo le ho tloha ho kgolo le ho tloha ho e kgolo ho isa ho e   e kgolo ho isa ho e nyane SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO nyane -- Pele, kamorao, Ke bokae nngwe ho feta nngwe? -- Pele, kamorao, mahareng mahareng -- Ho sebedisa molapalo • Laela baithuti ho beha padi e le nngwe ho feta kareteng ya bo5. -- Ho sebedisa molapalo 0 -10 Botsa: 0 – 20 • Ho hlalosa le ho ngola • Ho hlalosa le ho ngola dinomoro tsa tatelano O na le tse kae jwale? dinomoro tsa tatelano o sebedisa puo mohl;   o sebedisa puo mohl; pele ho, ka morao ho, pele ho, ka morao ho, mahareng mahareng Ke bokae nngwe ho feta pedi?

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.4 Hlalosa, bapisa le ho Hlalosa, ho bapisa le ho • Laela baithuti ho beha padi e le nngwe hape ho feta mane kareteng ya bo5 hlophisa ho fihlela ho hlopha ho fihlela ho 10 Hlalosa, Botsa: dintho tse 20 bapisa le • Hlalosa le ho bapisa O na le tse kae jwale? ho hlopha • Hlalosa le ho bapisa pokello ya dintho ho ya dinomoro pokello ya dintho ho ya ka bongata bonyenyane,   ka bongata bonyenyane, boholo, bonnyane, ho boholo, bonnyane, ho feta ho, ho tshwana le, Ke bokae nngwe ho feta pedi? feta ho, ho tshwana le, ho lekana le, ho fapana ho lekana le, ho fapana Botsa, “O ka mpolella eng ka nomoro 4? (Ke 1 ka tlaase ho 5.) • Hlalosa le ho hlopha • Hlalosa le ho hlopha pokello ya dintho ho O ka mpolella eng ka nomoro 2? (Ke 3 ka tlaase ho 5.) pokello ya dintho ho tloha boholo ho ya ho Ho hlopha dinomoro tloha boholo ho ya ho bonnyane le bonnyane bonnyane le bonnyane ho ya ho boholo Baithuti ba tshwanela ho hlopha dinomoro ka ho sebedisa ditshwantsho tse fapaneng ho ya ho boholo Hlalosa, bapisa le ho • Ho hlopha ditshwantsho Hlalosa, bapisa le hlopha ho fihlela ho 10 hohlopha fihlela ho 20 Baithuti ba bapisa dihlopha tsa dintho tse 9 le sehlopha sa dintho tse 2 • Hlalosa le ho hlopha • Hlalosa le ho hlopha dinomoro tse feletseng • Ditshwantsho tsa mola dinomoro tse feletseng ho ya ka bonnyane ho, Ha baithuti ba hlopha dinomoro ba ka sebedisa sebaka mahareng a dinomoro ho tseba ho ya ka bonnyane ho, e kgolo ho, e feta ho, e hore ke efe e kgolo. Mohlala, ba tla araba ka ho re 9 e kgolo ho 2 hobane 9 e tla ka mora e kgolo ho, e feta ho, e nyane ho, e lekana le 2 nyane ho, e lekana le • Hlalosa le hohlopha: Ho latelliswa ha dinomoro ho ka etswa ka nako ya bolokolohi • Hlalosa le hohlopha: -- Ho tloha ho e Mesebetsi e tswellang -- Ho tloha ho e nyenyane ho isa ho e nyenyane ho isa ho e kgolo le ho tloha ho Ho hlopha dinomoro kgolo le ho tloha ho e kgolo ho isa ho e Baithuti ba lhlopha dikarete tsa dinomoro 1 ho fihla ka 13 ho tloha ho e nyane ho isa ho e e kgolo ho isa ho e nyane kgolo nyane -- Pele, kamorao, -- Pele, kamorao, mahareng Baithuti ba fetolela dikarete tsa bona. Ba kgetha dikarete tse nne, e be ba di hlopha ho mahareng -- Ho sebedisa molapalo tloha ho e nyane ho e kgolo le ho botsa motswalle ho etsa bonnete ba hore e nepahetse. -- Ho sebedisa molapalo 0 -10 Ha ba se ba kgona dikarete tse 4 ba ka kgetha tse 5. Ba di beha ka tatellisano e 0 – 20 • Ho hlalosa le ho ngola nepahetseng le ho kopitsa dinomoro ho tloha ho e nyane ho ya ho e kgolo. • Ho hlalosa le ho ngola dinomoro tsa tatelano Ditema tse ngolwang dinomoro tsa tatelano o sebedisa puo mohl; o sebedisa puo mohl; pele ho, ka morao ho, Baithuti ba tshwanela ho momahanya tsebo ya bona ka ho etsa mesebetsi e ngolwang. 149 pele ho, ka morao ho, mahareng mahareng MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto 150 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.4 Hlalosa, bapisa le ho Hlalosa, ho bapisa le ho Mehlala: hlophisa ho fihlela ho hlopha ho fihlela ho 10 Hlalosa, Qetellong ya kotara ba tshwanetse ba be ba kgona ho tlatsa mefuta e kang ena ya dintho tse 20 bapisa le • Hlalosa le ho bapisa dipolelo: ho hlopha • Hlalosa le ho bapisa pokello ya dintho ho ya dinomoro pokello ya dintho ho ya ka bongata bonyenyane, 1 ho feta 3 ke________ ka bongata bonyenyane, boholo, bonnyane, ho boholo, bonnyane, ho feta ho, ho tshwana le, 1 ho feta 4 ke _______ feta ho, ho tshwana le, ho lekana le, ho fapana MMETSE KEREITE YA 1-3 ho lekana le, ho fapana 1 ka tlaase ho 2 ke ________ • Hlalosa le ho hlopha • Hlalosa le ho hlopha pokello ya dintho ho ____ e 1 ho feta 4 pokello ya dintho ho tloha boholo ho ya ho tloha boholo ho ya ho bonnyane le bonnyane ____ e 1 ka tlaase ho 3 bonnyane le bonnyane ho ya ho boholo ho ya ho boholo Hlalosa, bapisa le ho Hlalosa, bapisa le hlopha ho fihlela ho 10 hohlopha fihlela ho 20 • Hlalosa le ho hlopha • Hlalosa le ho hlopha dinomoro tse feletseng dinomoro tse feletseng ho ya ka bonnyane ho, ho ya ka bonnyane ho, e kgolo ho, e feta ho, e e kgolo ho, e feta ho, e nyane ho, e lekana le nyane ho, e lekana le • Hlalosa le hohlopha: • Hlalosa le hohlopha: -- Ho tloha ho e -- Ho tloha ho e nyenyane ho isa ho e nyenyane ho isa ho e kgolo le ho tloha ho kgolo le ho tloha ho e kgolo ho isa ho e e kgolo ho isa ho e nyane SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO nyane -- Pele, kamorao, -- Pele, kamorao, mahareng mahareng -- Ho sebedisa molapalo -- Ho sebedisa molapalo 0 -10 0 – 20 • Ho hlalosa le ho ngola • Ho hlalosa le ho ngola dinomoro tsa tatelano dinomoro tsa tatelano o sebedisa puo mohl; o sebedisa puo mohl; pele ho, ka morao ho, pele ho, ka morao ho, mahareng mahareng

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.6 Sebedisa dithekniki tse Sebedisa dithekniki tse Phapang ke efe ho Kotara ya 1? latelang ha o rarolla latelang ha o rarolla Dithekniki Ka nako ena ya kotara ba hlahiswa palopedi le ho arola ka lehare ha dinomoro kgetlo la mathata o ntoo hlalosa mathata o ntoo hlalosa tsa ho pele. Sheba dinoutso tlasa karolo ya ditharollo tsa mathata: ditharollo tsa mathata: rarolla Qetellong ya karolo ena baithuti ba qala ho rarolla mathata a dipalo tsa mantswe ba mathata • Disebediswa tse • Disebediswa tse sebedisa dithekniki tse latelang: tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. disebediswa tsa ho bala disebediswa tsa ho bala • Ditshwantsho le disebediswa tse tshwarehang • Ho sebedisa • Ho sebedisa • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro ditshwantsho ho fumana ditshwantsho ho fumana palo kaofela palo kaofela • Palopedi le ho arola ka lehare • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla • melapalo dinomoro dinomoro Ditshwantsho kapa disebediswa tse tshwarehang • Palopedi le ho arola ka • Palopedi le ho arola ka Baithuti ba tswela pele ho thala ditshwantsho le ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang lehare lehare ho rarolla mathata a dipalo. Ke taba ya bohlokwa he hore ditshwantsho kapa methalo e na la dinomoro kapa dipolelo tsa dinomoro. • melapalo • Melapalo e tsheheditsweng ke Ho bopa le ho qhaqholla sebediswa tsa ho bala tse tshwarehang mohl. Ena ke e nngwe ya dithekniki tsa bohlokwa mona ho Thuto ya Motheo. Tshebediso ya difaha bakeng sa ho thekniki ena e fa bana menyetla wa ho kgaohanya le ho boela ba kopanya dinomoro ho ba bala thusa ho bala habonolo. Mohlala: 6+4 5+1+4 4+1 5+5 10 Thekniki ena le yona e sebediswa haholo Mokgahlelo o Mahareng Palopedi le ho arola ka lehare Thekniki ena e boima mme e hloka motho ya nang le tsebo ya dinomoro. Baithuti ba kgonang ho kgetha thekniki ena ba hlwahlwa haholo. Kotareng ena baithuti ba qala palopedi ya dinomoro hobane ba bala ho fihlela ho 10. Pele ho palopedi le ho arola ka lehare ho ka sebediswa jwalo ka lewa la tharollo ya dipalo, mohopolo ona o batla ho rutwa pele. 151 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto 152 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.6 Sebedisa dithekniki tse Sebedisa dithekniki tse Kereiteng ya 2 baithuti ba fuwa polelo ya nomoro le ho botswa “Re ka sebedisa palopedi latelang ha o rarolla latelang ha o rarolla e haufinyana jwang ho fumana karabo ya 5 + 6 =?” Baithuti ba hlokomela hore 5 le 6 di Dithekniki mathata o ntoo hlalosa mathata o ntoo hlalosa haufinyana ho botsona. Disebediswa tse tshwarehang di ka sebediswa ho fumana karabo tsa ho ditharollo tsa mathata: ditharollo tsa mathata: “Ke tlo atisa 5 habedi ho tla be ho na le dihlopha tse pedi tsa 5. Ke kopanya bo5 ba babedi rarolla ke nto fumana 10, mme ke saletswe ke 1 eo ke tshwanetseng ho e kopanya le 10. Karabo mathata • Disebediswa tse • Disebediswa tse ke 11. Bana ba ka sebedisa puo ya bona kapa ditshwantsho ho sebedisa thekniki ena. E tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. tla re ha ba fihla Kereiteng ya 3 baithuti ba tla be ba se ba tseba ho sebedisa thekniki ena disebediswa tsa ho bala disebediswa tsa ho bala ha ba rarolla dipalo tsa didjiti tse tharo. • Ho sebedisa • Ho sebedisa MMETSE KEREITE YA 1-3 Nakong ena ya kotara baithuti ba tla sebedisa palopedi le ho arola ka lehare ka tsela e ditshwantsho ho fumana ditshwantsho ho fumana latelang: palo kaofela palo kaofela Palopedi: • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro dinomoro • Ditraesekele tse pedi, di mabidi a makae? • Palopedi le ho arola ka • Palopedi le ho arola ka • Teboho le Thato ba na le dimabole tse 4 ka mong. Di kae kaofela dimabole tsa bona? lehare lehare Baithuti ba ka thala ditshwantsho le disebediswa tse tshwarehang ho bontsha hore • melapalo • Melapalo e nomoro e atisitswe habedi. tsheheditsweng ke Ho arola ka lehare: sebediswa tsa ho bala tse tshwarehang mohl. • Ha ba fihla kotareng ya 2 ba ithuta ho arola ka lehare hore ba tle ba tsebe ho e sebedisa difaha bakeng sa ho jwalo ka thekniki kotareng ya 3. bala • Palopedi le ho arola ho tshwanetswe ho kwetliswa maemong a tikoloho. Melapalo Ho sebedisa melapalo ho thusa ho rarolla dipalo ho tla dumella baithuti ho: • ho rekota menahano ya bona; SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • ho dula ba hopola seo ba se entseng; le; • Ba be le setshwantsho seo ba ka se sebedisang ho hlalosa seo ba se rarollotseng. Baithuti ha e sa le ba sebedisa melapalo ho tloha ho Kotara ya 1 Ha baithuti ba ntse ba tswela pele ka Mokgahlelo wa Motheo ba tshwanetse ho kgothalletswa ho sebedisa melapalo ka bohlwahlwa bo boholo.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.6 Sebedisa dithekniki tse Sebedisa dithekniki tse Kotareng ya 1, baithuti ba bala ba tswela pele ka bonngwe. Sena se bontshwa ka latelang ha o rarolla latelang ha o rarolla molapalo o tlolang ka bonngwe. Dithekniki mathata o ntoo hlalosa mathata o ntoo hlalosa tsa ho Mohlala 1: ditharollo tsa mathata: ditharollo tsa mathata: rarolla Ho na le bashanyana ba 5 le banana ba 4 ba ithutang botaki sekolong. Ho na le baithuti ba mathata • Disebediswa tse • Disebediswa tse bakae ka phaposing ya ho taka? tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. disebediswa tsa ho bala disebediswa tsa ho bala • Ho sebedisa • Ho sebedisa ditshwantsho ho fumana ditshwantsho ho fumana palo kaofela palo kaofela • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla Kotareng ya 2 baithuti ba ka nna ba bala ka bonngwe, le ha ho le jwalo ba ka nna ba dinomoro dinomoro kgothalletswa ho sebedisa molapalo ho bontsha ho bala ho tswela pele ka dihlopha. • Palopedi le ho arola ka • Palopedi le ho arola ka Mohlala 2: lehare lehare Baithuti ba ka kgaola 4 ho ba dikotwana tse pedi tsa bo2. Molapalo o tla bontsha ho tlolwa • melapalo • Melapalo e ha bo2 ho tloha ho 5 tsheheditsweng ke sebediswa tsa ho bala tse tshwarehang mohl. difaha bakeng sa ho bala 1.7 Rarolla mathata a Rarolla mathata a Phapang ke efe ho Kotara ya 1? dipalo tsa mantswe tse dipalo tsa mantswe tse Ho kopanya Ka nako ena ya kotara baithuti ba kwetlisa ho sebetsa ka mathata a dipalo tsa mantswe moelelong mme o nto moelelong mme o nto le ho tlosa mme ba sebetsa hore ba ahe boitshepo ba ho sebedisa dithekniki ha ba rarolla mathata. hlalosa ditharollo ka ho hlalosa ditharollo ka ho Tsepamiso ya maikutlo kotareng ena e tshwanetse ho ba ho rekota. Baithuti ba tshwanetse kenyeletsa ho kopanya, kenyeletsa ho kopanya, ba ngole dipolelo tsa dipalo bakeng sa mathata a ka fihlang ho 5. Baithuti ba tla tswela ho tlosa ka dikarabo tse ho tlosa ka dikarabo tse pele ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang le ditshwantsho ho emela ditharollo tsa fihlang ho 20. fihlang ho 10 bona tsa ho tloha ho 5 ho fihla ka 10 Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1 bakeng sa mefuta ya mathata a ka sebetswang kotareng ena. Nyolosetsa boholo ba dinomoro ho 10. 153 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto 154 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.8 Rarolla mathata a Rarolla mathata a Mohlala: dipalo tsa mantswe tse dipalo tsa mantswe tse Ho kopanya • 1+1+1 moelelong mme o nto moelelong mme o nto ho pheta hlalosa ditharollo ka ho hlalosa ditharollo ka ho • 2+2+2+2 phetilweng kenyeletsa ho kopanya kenyeletsa ho kopanya ho isa ho • 3+3+3 ho phetaphetilweng ka ho phetaphetilweng ka katiso dikarabo tse fihlang ho 20. dikarabo tse fihlang ho 10. Kotaraeng ya 1 ho botjwa mohopolo le kutlwisiso ya ho kopanya mme baithuti ba lokela ho tseba ho kopanya dihlopha tse lekanang. MMETSE KEREITE YA 1-3 Nakong ya kotara ena baithuti ba tla be ba sebetsa ka mathata a mantswe tse dumelang setshwantsho sa phetapheto ya kopanyo Phetapheto ya kopanyo hangata e hlahiswa ho baithuti ba dihlopha tsa dinomoro tse lekanang. Qalong baithuti ba ka bontshwa sena ka dihlopha tsa dintho tse tlwaelehileng tsa ka mehla. Qaka tse kenyeletsang kopanyo e phetaphetilweng ke tsa mehlala e kang: • Dihlopha tsa 2: matsoho, maoto, dikausu, ditlelafo, dieta, mahlo, ditsebe, mabidi a baesekele • Dihlopha tsa 3: mabidi a teraesekele, dikgutlo tsa kgutlotharo • Dihlopha tsa 4: mabidi a koloi, maoto a setulo • Dihlopha tsa 5: menwana ya matsoho, menwana ya maoto, Puo ya kopanyo e phetaphetwang ke ya bohlokwa haholo. Baithuti ba fuwe menyetla wa ho hlalosa ka molomo seo ba se bonang. Ho rekota ditshwantsho bakeng sa kopanyo e phetaphetilweng • Ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang • Baithuti ba tla bontsha tshebetso tsa bona ka ho sebedisa disebediswa tse hlophilweng SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Ka ditshwantsho feela • Baithuti ba tla thala ditshwantsho ho bontsha hore ba hlophile jwang • Ho rekota ka ditshwantsho le dinomoro • Ditshwantsho di tla bontsha metako e tsheheditsweng ka dinomoro • Ho tswela pele ho ditema tse ngolwang

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.11 • Elellwa le ho qolla • Elellwa le ho qolla Ho ruta baithuti ka tjhelete, o hlalosa mareo a latelang: tjhelete ya Afrika Borwa. tjhelete ya Afrika Borwa Tjhelete • tjhelete ke eng -- tjhelete ya tshipi (5c, (5c, 10c, 20c, 50c, R1, 10c, 20c, 50c, R1, R2) R2) • hobaneng tjhelete e le bohlokwa -- tjhelete ya pampiri. • Rarolla mathata a • tshebediso ya tjhelete bophelong ka mehla (R10 and R20) tjhelete ho ameha • Rarolla mathata a tjhelete kaofela le • baithuti ba bala tjhelete jwang tjhelete ho ameha tjhentjhe ka disente Baithuti ba ithuta ka tjhelete pele ba ya sekolong. Baithuti ba bang ba ka nna ba ba le tjhelete kaofela le ho fihlela ka R10 le ka mohopolo wa boleng ba tjhelete mme ba kgone ho elellwa le ho bitsa tjhelete ya tshepe lewana ka disente ho disente ho fihlela ka 20c. kapa pampiri ka mabitso. fihlela ka 20c kapa diranta ho fihlela ka Kotareng ena baithuti ba ithuta mareo a motheo a ho sebedisa tjhelete maemong a nnete. R20. Sena se etswa ka ho sebedisa maemo a mehla jwalo ka ho bapadisa ralebenkele • Tlisa tjhelete ya tshepe le ya pampiri ya R20 le R10 sekolong. Baithuti ba phopholetse bothoko ba tjhelete ya tshepe mme ba nto hlalosa hore e fapana jwang. Ba buisana ka disimbole tse hlahang tjheleteng ya tshepe le ya dipampiri ka ho fapana ha tsona • Baithuti ba beha tjhelete ka tlasa Pampitshana e bonolo e be ba Hatella ka ho sebedisa potloloto kapa diphastels ho kenya mebala. Ba seha dikhophi tseo ba nto di mamaretsa dibukeng tsa bona. Ha ba qetile ba di fa mabitso. • Ba ngola le ho hatisa ditshwantsho tse ngata tsa 5c, 10c le 20c. Ba mamaretsa kopanyo ya tjhelete ya tshepe tse ka etsang 20c le 10c mohlala 20c = 10c + 5c + 5c 20c = 5c + 5c + 5c + 5c • Ba kopanye ho fihlela ho 20c – tjhelete ya tshepe feela -- Baithuti ba se ba ntse ba tseba ho bala ka bo5 le bo10 mme ba tla sebedisa tsebo ena ho fumana tjhelete kaofela. -- Titjhere o fa moithuti e mong le e mong dikhophi tsa dipampiri ya 5c, 10c and 20c. O ba bolella hore ba ntshe tjhelete efe ya tshepe, mohlala, 5c tse tharo tsa tjhelete ya tshepe. Ba bala ka bo5c kapa ba phetapheta kopanyo, 5c+5c+5c. • Titjhere o kopa baithuti ho ntsha 20c empa e be e botjwang ka tjhelete ya tshepe e fapaneng. Ba bone hore ba ntsha . • Baithuti ba tlatsa buka ya tshebetso moo ba bontshang hore ke tjhelete efe ya tshepe e hlokahalang ho etsa disente tse 20 155 Mohlala: 20c = 10c + 10c or 5c+ 5c + 5c + 5c= 20c or 5c+5c + 10c =20c MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto 156 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.11 • Elellwa le ho qolla • Elellwa le ho qolla • Fana ka tjhentjhe o sebedisa tjhelete ya tshepe. tjhelete ya Afrika Borwa. tjhelete ya Afrika Borwa -- Titjhere o etsa mohlala wa mosebetsi ona wa ho tlosa ka ho bontsha bana a sebedisa Tjhelete -- tjhelete ya tshipi (5c, (5c, 10c, 20c, 50c, R1, tjhelete ya tshepe; mohlala ba ntsha di 5c tse ka etsang 20c. 10c, 20c, 50c, R1, R2) R2) -- Titjhere o a botsa: “Ha o lefa moamohedi wa tjhelete15c, o sa letswe ke tjhelete e -- tjhelete ya pampiri. • Rarolla mathata a kae?” Baithuti ba fumanwang bothata ba ho sebetsa ka tjhelete tsa tshepe ba ka (R10 and R20) tjhelete ho ameha sebedisa dibadi ho ba tshehetsa. • Rarolla mathata a tjhelete kaofela le -- Baithuti ba tlatsa dipampiri tsa tshebetso moo ba sebetsang hore tjhentjhe bakeng sa tjhelete ho ameha tjhentjhe ka disente dintho tseo ba di rekileng ka 20c kapa ka tlaase ho moo. MMETSE KEREITE YA 1-3 tjhelete kaofela le ho fihlela ka R10 le ka Mohlala: lewana ka disente ho disente ho fihlela ka 20c. • 10c - 5c = 5c fihlela ka 20c kapa diranta ho fihlela ka • 20c - 10c =10c – mashome a feletseng R20. • 20 -5c – 5c - 5c = 5c –ho tlosa ho phetaphetilweng HO SEBETSA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 1.12 Sebedisa dithekniki Sebedisa dithekniki Phapang ke efe ho Kotara ya 1? tse latelang ha o etsa tse latelang ha o etsa Dithekniki Kotareng ya 2, baithuti ba rarolla ho fihlela ho 10. Ho sebetsa ka nomoro ya boholo bona ditharollo: ditharollo: (mekgwa le ho hlalosa hore dithekiniki tsa ho rarolla di ka hodiswa, tsa ntshetswa pele le ho di kwetlisa mawa) • disebediswa tse • disebediswa tse Mawa ana a boela a kwetliswa mane ho karolo ya mathata a dinomoro. tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. disebediswa tsa ho bala disebediswa tsa ho bala Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro. • thala ditshwantsho • thala ditshwantsho Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro tsa dipalo ho thusa baithuti ho hlokomela boholo ba kamano ya tsona. Mesebetsi ena e bopa motheo wa tshebetso. Ho kgaohanya le ho boela • ho bopa le ho qhaqholla • ho bopa le ho qhaqholla o kopanya mmoho dinomoro ho ka thusa ho etsa ditharollo di be bonolo. Ho ikwetlise ka dinomoro dinomoro nako tsohle ka mefuta ena ya mesebetsi ho kgothaletsa baithuti ho e sebedisa jwalo ka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Palopedi le ho arola ka • Palopedi le ho arola ka lewa la mmetse. lehare lehare Palopedi le ho arola ka lehare. • melapalo • Melapalo e Pele palopedi le ho arola ka lehare di sebediswa jwalo ka lewa la tharollo di lokela ho tsheheditsweng ke utlwisiswa le ho kwetliswa pele. sebediswa tsa ho bala tse tshwarehang mohl. • Ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang difaha bakeng sa ho Sena se ka etswa ka taelo e tobang. Bolella le ho bontsha baithuti hore ho na le bala dithutswana tse hlano tsa ho bala mme o ka kgona “ho di pheta habedi” ka ho kenyeletsa tse ding tse hlano tsa tsona.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.12 Sebedisa dithekniki Sebedisa dithekniki • Ho ya ho ditema tse ngolwang o sebedisa ditshwantsho. tse latelang ha o etsa tse latelang ha o etsa Dithekniki • Baithuti ba ka fuwa ditshwantsho tse habedi ba nto di ngola di emetswe ditharollo: ditharollo: (mekgwa le • Ho sebedisa dinomoro mawa) • disebediswa tse • disebediswa tse tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. Bana ba ka qala ka ho tlatsa/qetela dipolelo jwalo ka: disebediswa tsa ho bala disebediswa tsa ho bala 1 habedi ke ... • thala ditshwantsho • thala ditshwantsho 2 habedi ke.... • ho bopa le ho qhaqholla • ho bopa le ho qhaqholla 3 habedi ke ... dinomoro dinomoro 4 habedi ke.... • Palopedi le ho arola ka • Palopedi le ho arola ka lehare lehare Melapalo e tsheheditsweng ke disebediswa tsa ho bala tse tshwarehang • melapalo • Melapalo e Ha o sebedisa melapalo jwalo ka thekniki ya ho rarolla dipalo, baithuti ba tlameha ba be ba tsheheditsweng ke sebedisitse tse latelang pele;: sebediswa tsa ho bala tse tshwarehang mohl. • Tse ding tsa “ disebediswa tsa mola” mohlala difaha tsa ho bala difaha bakeng sa ho • Molapalo ho balla pele le morao; le bala • Molapalo ho beha dinomoro le ho di hlopha. Molapalo o hlophisehileng o tshwanetswe ho sebediswa (hape o motle haholo bakeng sa) ha baithuti ba etsa ho kopanya le ho tlosa. Molapalo o hlophisehileng o tshwanetse ho bontsha dinomoro ho wona. 157 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 158 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.13 Bongata ba dipalo: 1 -20 Boholo ba dipalo: 1 -10 Phapang ke efe ho Kotara ya 1? Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 10 Kotareng ya 2, boholo ba dinomoro bo phahamiswa ho tloha ho 5 ho ya ho 10. Nakong le ho tlosa ena ya selemo baithuti ba qala ho utlwisisa: • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 10 • Makgetha a ho kopanya ho fetolang; le • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse loketseng (+, –, =, □) loketseng • Kamano mahareng a ho kopanya le ho tlosa (+, –, =, □) • Ithute dipalokopanngwa Pele baithuti ba ka hlahiswa ho disimbole tsa ho kopanya kapa ho tlosa ba tshwanetse ba ho fihlela ho 10 • Ithute dipalokopanngwa be ba na le boiphihlelo bo lekaneng ka: MMETSE KEREITE YA 1-3 ho fihlela ho 7 • ho bala dipalo ka kaofela; • ho bala o tswella ho tloha ho nomoro e kgolo; • ho sebedisa le ho utlwisisa puo e sebediswang ho ho kopanya le ho ho tlosa; le • ho hlopha le ho bapisa dinomoro. Kotareng ena; baithuti ba tswela pele ho aha kutlwisiso ya bona ya ho ho kopanya le ho ho tlosa. Ho kopanya le ho tlosa di amana haholo le ho bala. Mohopolo wa 1 ho feta kapa nyane ho 2 o sa ntse o sebediswa hobane o tshwantshwa le nomoro e latelang tatelanong ya ho bala Kotareng ena baithuti ba tla sebedisa disimbole ho ngola palo ya polelo ho feta ka boitshepo. Tswelopele ena ya ho isa tshebedisong ya disimbole e tshwanetswe ho rutwa ka kelohloko. Ke ha bohlokwa hore baithuti ba utlwisisa ditlhaloso tse fapaneng tse amanang le disimbole. Baithuti ba tshwanetse ho utlwisisa le ho sebedisa mantswe a kang ho kopanya, kaofela, mmoho, mmoho di etsa, ho tlosa, phapang mahareng a, le tlosa pele disimbole di ka hlahiswa. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Baithuti ba tshwanetse ho tseba ho araba dipotso tse kang 3 le 2; 5 ntsha 3, pele letshwao le ka sebediswa. Ho rekota ditshwantsho Ho rarolla dipalo ho fihlela ho 10 ho bolela hore baithuti ba tla nne ba rekota ditharollo tsa bona ba sebedisa: • ditshwantsho le disebediswa tse tshwarehang; • ditshwantsho le dinomoro; kapa • dinomoro feela.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.13 Bongata ba dipalo: 1 -20 Boholo ba dipalo: 1 -10 Qetellong ya kotara, bongata ba dinomoro ho tloha ho 1ho isa ho 5, baithuti ba tshwanetse ba be ba sebedisa dinomoro feela ka botshepehi ba sa hlole ba thala ditshwantsho ho Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 10 emela ditharollo tsa bona. le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 10 Mawa a ho bala ha o etsa ho kopanya le ho tlosa. • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse Ho kopanya ka ho bala tsohle. loketseng (+, –, =, □) loketseng (+, –, =, □) Baithuti ba qala ho 1 mme bala ho fihlela ho 5 ba nto tswela pele ho bala ho fihlela ho 7. • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela ho 10 • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela ho 7 Ho kopanya o tswela pele Baithuti ba qala ho bala ho 5 h0 7 5 Thekniki ena e atlehile ho feta ha ho balwa ka bonngwe ho tswela pele. Baithuti ba tla sebedisa thekniki ena ho rarolla dinomoro tse tla ata, ngatafala. Bala o tswela pele ho fihlela ho 6 6 Baithuti ba tswela pele ho bala ho nomoro e kgolo e leng 6, o bale ho tswela pele ho fihlela ka 8 Ho tlosa 7–3=   7- 3 = 4 Ha baithuti ba rekota ho tlosa ba ka nna ba tshwaya tse ding tsa ditshwantsho ho bontsha ho tlosa 159 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 160 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.13 Bongata ba dipalo: 1 -20 Boholo ba dipalo: 1 -10 Ho tlosa o bala o tswela pele Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 10 le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 10 • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse 6-2=□ loketseng (+, –, =, □) loketseng (+, –, =, □) Baithuti ba ka bala ho tloha ho 2 ho isa ho 6. Ba tshwanetse ho hlokomela hore ba badile • Ithute dipalokopanngwa dinomoro tse kae ho tloha ho 2 ho isa ho 6. ho fihlela ho 10 • Ithute dipalokopanngwa MMETSE KEREITE YA 1-3 ho fihlela ho 7 Ho tlosa o bala o kgutlela morao 8-2=□     Baithuti ba ka boela ba qala ho tloha ho nomoro e kgolo, e leng 8, bala ba kgutlela morao dikgato tse 2 ho fihlela ho 6 Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro Sena se ka etswa ka ditsela/ mekgwa e fapaneng. 7=4+3   SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 7=4+3 Dipalokopanngwa Nakong ena ya kotara baithuti ba ikwetlise dipalokopanngwa ho fihlela ho 7. Sena se ka etswa ka hlahiswa ka tsela ya methalo le dipolelo tsa dinomoro ho sebediswa ditshwantsho tse fapaneng.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.13 Bongata ba dipalo: 1 -20 Boholo ba dipalo: 1 -10 Mohlala: Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 10 Ho etsa 6 kapa ho fumana metswalle e 6 ba sebedisa ditshwantsho le dinomoro le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 10 • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse loketseng (+, –, =, □) loketseng (+, –, =, □) • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela ho 10 • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela ho 7 Ho bopa 6 o sebedisa ditshwantsho le dinomoro Kenya mebala ho bontsha 6 ka ditsela tse fapaneng.   __________ le ________ di etsa 6 Ho sebedisa dinomoro feela Nyalanya dipara tsa dinomoro ho etsa 6:   1 2 3 4 5 5 161 4 3 MMETSE KEREITE YA 1-3 2 1

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto 162 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.13 Bongata ba dipalo: 1 -20 Boholo ba dipalo: 1 -10 Dipalo tse ka fetolang maemo a tsona Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 10 Nakong ena ya kotara baithuti ba qala ho lemoha molemo wa ho kopanya empa ba so le ho tlosa tsebe lentswe ho kopanya. • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 10 Mohlala: • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse loketseng (+, –, =, □) loketseng Bala dikgutlotharo. (+, –, =, □) • Ithute dipalokopanngwa   MMETSE KEREITE YA 1-3 ho fihlela ho 10 • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela ho 7 6+2=□   2+6=□ Ho amana ho kenyeletsang ho kopanya le ho tlosa dipolelo tsa dinomoro – ho utlwisisa kamano mahareng a ho kopanya le ho tlosa Kotareng ena baithuti ba elellwa hore ba ka ngola polelo ya polelo ya nomoro ya ho tlosa bakeng sa e kopanyang Mohlala:   4 + 2 = 6 le 6 - 2 = 4 2 + 4 = 6 le 6 - 4 = 2 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Letshwao la tekano Letshwao la tekano ha le a tshwanelwa ho hlahiswa ka palenyana. Ho ka ba molemo ho sebedisa disimbole ka tsela e lokolohileng le ho fa baithuti menyetla wa ho sebedisa motsu bakeng sa letshwao la tekano. Mohlala: Mmoho etsang 4 le 2 →   6

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.13 Bongata ba dipalo: 1 -20 Boholo ba dipalo: 1 -10 Ho sebedisa molapalo Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 10 Hlahisa ho tlosa ho molapalo ho fihlela ho 10. le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 10 Titjhere o sebedisa molapalo ho tlosa nomoro ho fihlela ho 10 mohlala 5 – 2 = • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse Mohlala: Mmutla o tlolela ho 5, o nto tlolela morao ho nomoro ya 2 o nto emisa ho 3.Ka ho loketseng (+, –, =, □) loketseng 5-2=3 (+, –, =, □) • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela ho 10 • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela ho 7 Mesebetsi e ngolwang Baithuti ba nehwe ditshwantsho tsa mefuta tse fapaneng ho thusa ho ka utlwisisa ho kopanya le ho tlosa. Ba hloka hape le mesebetsi e ngolwang e botswang ka ho toba ho: • ho tswela pele ho bala; • kenyeletsa ho tswela pele ho bala ho tswa ho nomoro e kgolo, kapa • tlosa ka ho tima ditshwantsho ho bontsha ho nyamela Mohopolo wa palopedi Boholo ba nomoro eo baithuti ba sebetsang ka yona e ba dumella ho ka etsa palopedi. Sena se ka hlahiswa ke mekgwa e mangata. Sena se ka hlahiswa ka tsela tse ngata mme se ka boela sa etswa ha baithuti ba bala dintho. 163 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto 164 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.13 Bongata ba dipalo: 1 -20 Boholo ba dipalo: 1 -10 Mohlala: Bana ba ka etsa dihlopha tsa padi ya 2, 4, 6, 8 le 10. Dipolelo tsa dinomoro tsa dipalo le ditshwantsho Ho kopanya • Kopanya ho 20 • Kopanya ho fihlela ho 10 le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 20 • Tlosa ho tloha ho 10 • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse loketseng (+, –, =, □) loketseng (+, –, =, □) • Ithute dipalokopanngwa MMETSE KEREITE YA 1-3 ho fihlela ho 10 • Ithute dipalokopanngwa ho fihlela ho 7 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.14 • Ho kopanya ho • Ho kopanya ho Phapang ke efe le Kotara ya 1? phethaphetwang (j.k phethaphetwang (j.k Ho kopanya Kotareng ya 2, baithuti ba kopanya le ho tlosa ka phethaphetho ho fihla ho 10. pale e tshwanang) ho pale e tshwanang) ho ho phetha fihla ho 20 fihla ho 10 Hang ha baithuti ba se ban a le tsebo e ntle ya kgopolo ya dinomoro 1 ho fihla ho 5, ho phetwang kopanya ho phethaphethwang ho tla etsa moelelo. ho lebisang • Sebedisa disimbolo tse • Sebedisa disimbolo tse katisong loketseng (+, =, □) loketseng (+, =, □) Ho kopanya ho phethaphethwang ho lokela ho hlahiswa baithuting jwalo ka dihlopha tsa dinomoro tse laekanang. Ho sebetsa ka dintho tse bokeleditsweng ho molemo bakeng sa ho utlwisisa katiso. Baithuti ba lokela ho • etsa dintho tsa dihlopha tse lekanang; • hlalosa tlhophiso; le • bala paloyohle ya dintho. Sethatong baithuti bat la bala ka bo nngwe empa ha ba ntse ba tlwaela ho bala ba tlodisa, ba bala dintho tka bobedi, bohlano kapa mashome. Baithuti ba lokela ho pepeswa ditshwantshong tse tla ba thusa ho utlwisisa ho kopanya ho phethaphethwang Ho ka ba bohlokwa ho tsebisa baithuti ditshwantsho tsa dihlopha tsa ka mehla tsa dintho tse tshwanang, mohlala: Dihlopha tsa bo2 – matsoho, maoto, dikausu, dihaneskune, dieta, ditsebe, mabidi a baesekele Dihlopha tsa bo3 – mabidi a traesekele, dipento tsa kgutlotharo Mohlala: Ke mabidi a makae kaofela? Ke menwana e mekae. Qetella dinomoro ka tlase. 165 □ + □ + □ = 15 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto 166 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 1.14 • Ho kopanya ho • Ho kopanya ho Ho rekota ditshwantsho tsa ho kopanya ho phethaphetwang phethaphetwang (j.k phethaphetwang (j.k Ho kopanya Mona tsepamiso ehodima kgodiso ya puo ho tshehetsa kutlwisiso ya katiso. Baithuti bat la pale e tshwanang) ho pale e tshwanang) ho ho phetha rekota kutlwisiso ka ho sebedisa ditshwantsho. Baithuti ba lokela ho fuwa ditshwantsho tsa fihla ho 20 fihla ho 10 phetwang dintho tse bokeleditsweng ka sehlopha mme ba thala disekele ho potoloha dihlopha tsena ho lebisang • Sebedisa disimbolo tse • Sebedisa disimbolo tse ho bontsha bohlopha. katisong loketseng (+, =, □) loketseng (+, =, □)   MMETSE KEREITE YA 1-3 Puo e ka sebediswang ke e kang 2 ka dihlotshwana tsa bo 3 kapa dihlopha tse 2 tsa bo 3. Ha baithuti ba na le boitshepo ho ka hlaosa seo ba se bonang ditshwantshong ka tshebediso ya puo, ba ka hlalosa tsena ka dinomoro tjena. Polelo ya dinomoro: 3 + 3 = 6 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DINGTSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Kgopolo ya dinomoro: Phapang ke efe le Kotara ya 1? Boholo 20 Boholo 10 Menthele Kotareng ya 2 boholo ba dipalo bo a eketseha, ho tswa ho 5 ho fihla ho 10. • Hlopha sete e • Hlopha sete e Mehlala ya dipotso tse ka botswang le mesebetsi e ka etswangang: kgethilweng ya dinomoro kgethilweng ya dinomoro • Qala ka 3 mme o balle pele ka bo nngwe ho fihla ho 10. • Bapisa dinomoro ho • Bapisa dinomoro ho fihla ho 20 mme o bolele fihla ho 10 mme o bolele • Ke efe e tlase 8 kapa 5? hore ke bokae ha e feta hore ke bokae ha e feta kapa e le tlase ka 1, 2 kapa e le tlase ka 1, 2 • Ke efe e fetang 8 kapa 4? le 10 le 10 • 2 ka tlase ho 9 ke bokae? Hopola ka potlako: • 2 hofeta 3 ke bokae? • Dipalokopanngwa ho • Mphe nomoro pakeng tsa 1 le 3. fihla ho 10 • Mphe nomoro pakeng tsa 6 le 10. Na ke nomoro e le nngwe feela? • Hopola dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa ho • Hlopha dikarete tsena ka tatelano ho tswa ho e nyane haholo ho ya ho e kgolo haholo. fihla ho 10 Mawa a menthele Sebedisa mawa aho sebetsa dipalo ho kopanya le ho tlosa ka katleho: • Beha nomoro e hodimonyana pele hore o kgone ho balla pele le morao • Molapalo • Palopedi le ho arola ka lehare • Ho aha le ho qhaqholla 167 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 1 KOTARA YA 2 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 168 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho Ho kopitsa dipaterone ho tla thusa baithuti ho bona moelelo wa hore dipaterone di etswa hlalosa hlalosa jwang. Dipaterone tsa Ho kopitsa, ho atolosa, e Ho kopitsa, ho atolosa, e Ho atolosa dipaterone ho tla thusa baithuti ho lekola hore ba utlwisisitse hantle moelelo Jeometri ho hlalosa ka mantswe ho hlalosa ka mantswe wa dipaterone Ho hlalosa dipaterone ho thusa baithuti ho ntshetsa pele puo le bokgoni ba ho bua. E o MMETSE KEREITE YA 1-3 • Dipaterone tse bonolo • Dipaterone tse bonolo thusa hapa ho bona hore baithuti ba hlalosa ba jwang. tse entsweng ka dintho tse entsweng ka dintho tse tshwarehang tse tshwarehang Kereiteng ya 1 baithuti ba tsepamisa maikutlo a bona hodima dipaterone moo dintho kapa dihlopha tsa dintho di phetwaphetwang ka mokgwa o tshwanang hantle. • Dipaterone tse bonolo • Dipaterone tse bonolo tse entsweng ka ho tse entsweng ka ho Kotareng ya 2 baithuti ba tla be ba se ba le monate ka ho sebedisa dikerayone kapa thala mela, dibopeho le thala mela, dibopeho le dipensele ho thala. Baithuti ba ka tswela pele ka ho kopitsa le ho atolosa dipaterone tse dintho dintho entsweng ka ditshwantsho e seng ka dintho. Ba tshwanetse hore hape ba tsepamise maikutlo ho ho hlalosa. O ka ba thusa ho ho ithuta seo ba lebelletsweng ho se tseba le ho Bopa dipaterone tsa hao Bopa dipaterone tsa hao bua ka sona ka ho botsa dipotso tse kang: Bopa dipaterone tsa hao Bopa dipaterone tsa hao “Na o bona dibopeho dife moo pateroneng yee?” tsa jeometri tsa jeometri “Na kaofela di mmala o tshwanang?” • Ka dintho tse • Ka dintho tse “Na o bona sebopeho se le seng kapa ho feta pateroneng yee?” tshwarehang tshwarehang “Na dintho tsee di shebile nnqa e le nngwe kaofela?” • Ka ho thala mela, • Ka ho thala mela, “Na ho na le dinomoro tse tshwanang dihlopheng tsee?” dibopeho kapa dintho dibopeho kapa dintho “Dihlopha tsee di na le dintho tse kae?” Dipaterone tse re “Dibopeho tsee di boholo bo lekanang kaofela?” jj. potapotileng Kotareng ya 2 tse ding tsa dintho tse ka tsepamisetswang maikutlo e ka nna ya eba ho Hlwaya, hlalosa ka sebediswa dintho tsa jeometri tsa 2-D le 3-D tseo baithuti ba rutilweng tsona ho Kereite SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO mantswe mme o kopitsa ya 1.Baithuti ba ka etsa dibopeho tsa ka etsa dibopeho tsa 2-D ka ho seha pampiri kapa dipaterone tsa jeometri khateboto kapa ba ka di taka. Ba ka etsa dipaterone ho tswa ho dibopeho mabokose le dibopeho tsa dibolo • Tsa tlhaho Dipaterone di ka etswa ka sebedisa sebopeho se le seng empa mebala ya dintho e fetoha • Ho tswa ho bophelo ba ka tsela ya tlwaelo:- mehla ba sejwalejwale • Ho hlaha ho letlotlo la botjhaba Ke taba ya bohlokwa Kereiteng ya 1 ho thusa baithuti h ho bona hore ke sehlopha sefe se phetwang, ka ho beha sehlopha se seng le se seng pampiring e sa tshwaneng le tse ding:-

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 2.1 Dipaterone di ka etswa ka dihlopha tse phetaphetilweng tse tshwanang, moo sehlopha ka thuto e 1 seng se nang le ntho e le nngwe empa boemo ba ntho sehlopheng bo a fetoha. Dihlopha Dipaterone tse phetaphetilweng tse tshwanang mohlala:- tsa Jeometri   Dipateroneng tse ding ho sebediswa dintho tse fapaneng ho bopa dihlopha, empa dihlopha tsa dintho di phetaphetilwe ka mokgwa o tshwanang hantle, mohlala:-   Dipateroneng tse ding boholo ba dintho ka hara sehlopha di a fetana, empa dihlopha di phetilwe hantle ka mokgwa o tshwanang:-   Baithuti ba ka etsa dipaterone ka ho hokela difaha kgweleng. Dipaterone di ka etswa hape Thutong ya Bokgoni ba Bophelo 169 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 170 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 2.2 Kopitsa, atolosa le ho Tatelano e bontsha ho Tatelano ya dinomoro e ka hokanywa le ho bala. Jwalo ka ha bokgoni ba baithuti ba ho hlalosa balla pele le morao ka:- bala bo fetoha ebile bo tswela pele, mefuta ya dinomoro tsa tatelano di ka ntshetswapele:- Dipaterone tsa Ho kopitsa, ho atolosa • bo1 ho tloha ho nomoro Tatelano e tshwanetse ho bontsha ho balla pele le morao ka:- dinomoro le ho hlalosa dinomoro e nngwe le e nngwe • Bo nngwe ho tloha ho nomoro e nngwe le e nngwe mahareng 1 le 50; tse bonolo ka tatelano ho mahareng a 1 le 50 fihlela ho 100 • boleshome ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 10 mahareng a 0 le 50; Pele ka:- Bopa dipaterone tsa hao • bohlano ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 5 mahareng a 0 le 50; le • bo 10 ho tswa ho katiso MMETSE KEREITE YA 1-3 Bopa dipaterone tsa hao e nngwe le e nngwe 10 • bopedi ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 2 mahareng a 0 le 20. tsa dinomoro mahareng a 0 le 50 Ha bana ba etsa ho bala ha molomo, ba ka bontshwa tatelano ya dinomoro e ngotsweng • bo 5 ho tloha ho nomoro fatshe ka tsela tse fapaneng. Mohlala:- e nngwe le e nngwe ya katiso ya 5 mahareng a 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 0 le 50 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 • bo 2 ho tswa ho nomoro e nngwe le nngwe ya Bana ba ka tlatsa nomoro tse siilweng tse fanweng ka tsela ya tatelano katiso ya 2 mahareng a Hopola hore baithuti ba ngola feela dinomoro ka disimbole ho fihlela ho 10: 0 le20 • sena se etswa ka molomo; Bopa dipaterone tsa hao • dikarete tsa dinomoro di fanwa hore di tle di kenywe dibakeng tse siilweng; kapa • Bopa dipaterone tsa hao tsa dinomoro • letoto la disimbole tsa dinomoro le tla ba teng. Baithuti ba ka seha mola hodima nomoro e nepahetseng ho boemo boo e tshwanetseng ho bon ka:- Mehlala e meng e filweng ke ena:- Molapalo o nang le dinomoro tse siilweng:- SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO   30   31   32   34   36   38   40   41   43   46   47   48   50   Tatelano e bontshang ho balla pele le morao ka bonngwe le dinomoro tse ding tse siilweng. Baithuti ba nyalanya dinomoro ho tswa lenaneng le filweng. Ba thala mola ho bontsha moo nomoro e kgethilweng e tla kenngwa teng. 40, 41, 42, __, 44; __, __, 47, ___, 49, 50. 50, 49, 48, __, __, 45, 44, ___, ____, 41, 40

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 2.2 E ngotswe ka tatelano ho ya pela ka katiso le dinomoro tse ding:- dithuto tse 3 Dipaterone   tsa 0   2   4   6   8   dinomoro Keridi ya dinomoro e nang le tatelano ya dinomoro tse tlohetsweng kapa tse kwahetsweng. 1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 Baithuti ba ka nna ba khalara le bona kapa ba kwahela dinomoro tse ding ba ntse ba etsa ho bala ho tlodisang. Qetellong ya kotara boholo ba nomoro bo iswa hodimo ho fihlela ho 50. Baithuti ba ka sebetsa ka tatelano yohle ya dinomoro 1 – 50 kapa dikarolo tsa tatelano eo. 171 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 1 KOTARA YA 2 3. SEBAKA LE DIBOPEHO (JEOMETRI) 172 TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI BO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA HLOKAHALANG tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA le metsotso YA 2 e 24) 3.1. Puo ya boemo Boemo ba puo ka kotara ya 1 bo tshwanetswe ho kwetliswa kgafetsa ka nako ya thuto ya phaposi yohle Boemo, Hlalosa maemo a ntho tlwaelo le e nngwe ha o e bapisa Mosebetsi wa boemo ba puo o ka hokahanywa ka ho ngola, ho rekota jwalo ka ho thala, maikutlo le e nngwe mohlala ho kenya mmala kapa ho nyalanya ditshwantsho le mantswe. Sena se ka etswa ka nako hodima, ka pela, ka mora, ya boinotshi. MMETSE KEREITE YA 1-3 le letshehadi, le letona, Tse ding tsa boemo ba puo di ka nna tsa kwetliswa ha baithuti ba sebetsana le dibopeho hodimo,, tlaase, haufi le. tsa 2-D. Boemo le maikutlo Nyalanya maikutlo a fapaneng a dintho tse tshwanang tsa mehla. Boemo le maikutlo Latela ditshupiso ho tsamaya ka hara phaposi Latela ditaelo tsa ho beha dintho ho ya ka kamano ya tsona mohlala, kenya SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO pensele ka hara lebokose

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI BO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA HLOKAHALANG tsa hora e 1 BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 2 e 24) 3.2 Hlokomela le ho fana ka Baithuti ba ka tswela pele ho aha dintho ka disebediswa tse etswang botjha kapa diboloko mabitso a dintho tsa 3-D tsa ho aha/ mabokose a mollo kapa dikhiti tsa ho aha ka nako ka nako ya boinotshi. Dintho tsa ka phaposing le ka hara 3-D ditshwantsho. • Dibopeho tsa dibolo (tjhitja) • Dibopeho tsa mabokose (diprisimo) Mawa a dintho Hlalosa, hlopha le ho bapisa dintho tsa 3-D ho ya ka:- • boholo • mmala • dintho tse thethehang • dintho tse thellang Mesebetsi eo ho tsepamiswang maikutlo ho yona Ho elellwa le ho aha dintho tseo o di filweng tsa 3-D o sebedisa dintho tse tshwarehang jwalo ka diboloko tse ahang, dintho tse etswang botjha le lebokose la disebediswa tsa ho aha. 173 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI BO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 174 HLOKAHALANG tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA le metsotso YA 2 e 24) 3.3 Mefuta ya dibopeho Mefuta ya dibopeho Boholo ba mosebetsi wa dibopeho ho Kereite ya 1 o etswa ka matsoho ka dintho tse DIthuto tse 3 tshwarehang. Mesebetsi ena yohle e kopanngwe ka mesebetsi e ngolwang. Dibopeho Elellwa le ho reha mabitso Elellwa le ho reha mabitso tsa 2-D dibopeho tsa 2-D dibopeho tsa 2-D Baithuti ba qala ka papadi e lokolohileng ka dibopeho tse fapaneng, ho kenyeletswa le ditshwantsho tse sehilweng tsa dibopeho tsa jeometri. Tsena di ka etswa ka nako ya • tjhitja • tjhitja boinotshi. Sena se ka etswa hape ka nako ya thuto ya Bokgoni ba Bophelo. • kgutlotharo • kgutlotharo Baithuti ba kopitsa ditshwantsho tse entsweng ka dibopeho tsa jeometri. Ditshwantsho • dikwere • dikwere di ka tswa ho buka e sebediswang kapa ho titjhere. Sena se etsa hore baithuti ba tsebe ho qolla didikadikwe le dikgutlonnetsepa tsa boholo bo fapaneng, didikadikwe le MMETSE KEREITE YA 1-3 Mawa a dintho Mawa a dintho dikgutlonnetsepa tse boemong bo fapaneng le dibopeho tse fapaneng. Sena se ka etswa Hlalosa, hlopha le ho Hlalosa, hlopha le ho ka nako ya boinotshi. Sena se ka etswa hape ka thuto ya Bokgoni ba Bophelo. bapisa dibopeho tsa 2-D bapisa dibopeho tsa 2-D Ho bapisa le ho hlalosa dibopeho tsa 2-D : boholo ho ya ka: ho ya ka: Baithuti ba bapisa boholo ba dibopeho tse tshwanang mohlala. • boholo • boholo • Hlopha didikadikwe ho tloha ho se senyenyane ho fihlela ho se seholo; le • mmala • mmala • Beha dikgutlonne kapa boholo bo lekanang nnqa e le e nngwe. • sebopeho • sebopeho Sebedisa puo ya boholo ho bapisa dibopeho tse fapaneng mohlala. “Ke thadilwe • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a otlolohileng kgutlotharo ka hara sekwere, ka hoo kgutlotharo e nyane ho feta sekwere.” • mahlakore a tjhitja • mahlakore a tjhitja Ho hlalosa dibopeho tsa 2-D: mmala Baithuti ba buisana ka mebala ya dibopeho mme ba nto hlopha ho ya ka mebala. Ho qolla le ho reha dintho mabitso le mebala, le ho bapisa boholo ba dintho ho ka nna ha hlakiswa ka nako yane ya dipaterone. Ho hlokomela le ho reha didikadikwe, dikgutlotharo le dikwere Baithuti ba tshwanetse ho sebetsa ka didikadikwe le dikgutlonne tsa boholo bo fapaneng SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO le dikgutlotharo tsa dibopeho tse sa tshwaneng. Ke taba ya bohlokwa hore baithuti ba bontshwe mefuta yohle ya dibopeho e seng sebopeho se le seng feela. • Dikgutlotharo tsa dibopeho tse sa tshwaneng tse behilweng maemong a fapaneng. Tsena ke tse ding tsa dikgutlotharo:

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI BO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA HLOKAHALANG tsa hora e 1 BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 2 e 24) 3.3 • Dikwere tsa boholo bo  fapaneng tse behilweng maemong a fapaneng. Sena ke tse ding tsa dikwere: Dibopeho tsa 2-D Didikadikwe tsa boholo bo fapaneng. Tsena ke tse ding tsa tsona: Ke taba ya bohlokwa hore baithuti ba sebetsa ka dibopeho tse sehilweng ho khateboto. Sena se ba fa monyetla wa ho bona dikgutlotharo le dikwere tse fapaneng maemong a fapaneng. Baithuti ba hlopha dibopeho ho ya ka hore na di na le mahlakore a otlolohileng kapa a tjhitja. Baithuti ba hlopha le ho hlophisa dibopeho ho ya ka hore na ke dikgutlotharo, dikwere, kapa didikadikwe. Mosebetsi ona o qetellwa ka ho ba ngodisa hlakiso. Hlakiso tsena di ka kenyeletsa mmala, ho nyalanya mabitso a dibopeho, jj. 175 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 1 KOTARA YA 2 4. HO METHA 176 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24 ) 4.1 Ho feta ha nako Baithuti ba tshwanetse ho ithuta ka:- Nako Bua ka ho feta ha nako • Tatellano ya diketsahalo • Hlopha diketsahalo • Bolelele ba nako tsa mehla ho tswa Baithuti ba tswela pele ho hokahanya ditsela tsa ho bua ka nako ka mehla yohle ka nako MMETSE KEREITE YA 1-3 maphelong a bona. ya thuto ya ka phaposing kapa ho ka tsepamiswa maikutlo ho dihlopha • Bapisa bolelele ba nako Baithuti ba bua ba bile ba araba dipotso ka ka nako eo ketsahalo e etsahalang ka yona, ba o sebedisa puo mohlala sebedisa puo jwalo ka hoseng, mantsiboya, bosiu, ka meso kapa lata lelele, kgutshwane, potlapotlakileng, e Baithuti ba hlopha diketsahalo ba sebedisa puo jwalo ka maobane, kajeno, hosane, batlang e ba lenama matsatsi a beke le dikgwedi tsa selemo. • Hlopha diketsahalo o Baithuti ba bapisa bolelele ba nako ba sebedisa puo jwalo ka teletsana kapa kgutshwane sebedisa puo jwalo ka le potlakile le lenama maobane, kajeno le Baithuti ba bua le ho hlopha diketsahalo tse etsahalang maphelong a bona. Ba hlopha hosane. tatelano ya ditshwantsho jwalo ka Ho bolela nako • Dikgato tse nkwang ho etsa samentjisi kapa kopi ya teye; • Hlalosa ha ntho e etsahala o sebedisa • Setshwantsho se bontshang ngwana ya seng a hodile ho ba motho e moholo; puo mohlala hoseng, • Saekele ya bophelo ya diphoofolo mohlala lehe ho ba kgoho, kapa lehe ho ba mantsiboya, bosiu, ka senqanqane kapa lehe ho ba serurubele, le meso, lata. • diketsahalo tsa mehla tsa letsatsi (ho tsoha, ho ba sekolong, ho bapala, ho ja soporo, ho • Ba tsebe matsatsi a robala). beke SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Tswela pele ho ngola matsatsi a tswalo khalendareng selemo sohle. • Ba tsebe dikgwedi tsa selemo • Matsatsi a tswalo khalendareng

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24 ) 4.2 Ho metha ho seng ha se Mometho kaofela Kereiteng ya 1 ke eo e seng ya semmuso. Ha ho ho metha ha semmuso mmuso ha bolelele ho etswang ka diyuniti tsa maemo a tlwaelehileng. Bolelele • Bapisa le ho hlophisa Ka kotara ya 1 ho ilwe ha kgothalletswa hore baithuti ba tsepamise maikutlo ho ka bolelele, bophahamo • Papiso e tobileng ya bolelele ba dintho ka ho di beha di bapile; kapa bophara ba tse pedi kapa tse tharo ha di • Hlopha le ho bapisa bolelele kapa bophahamo kapa bophara ba dintho tse tharo kapa ho bapisitswe. feta, ka ho beha dintho di bapile, ho fihlela tsohle di behilwe ka tatelano le ho ntshetsa pele puo e ka sebediswang ho ho buuwa ka phapang ya bolelele, bophahamo, bophara, • Sebedisa puo ho jj bua ka papiso mohlala teletsana, Ka nako eo ya nako ya tshebetso ya boikemelo kotara yohle, baithuti ba ka ikwetlisa le ho kgutshwanyane hokahanya ho hlopha le ho bapisa bolelele le bophahamo le bophara ba di dintho tse pedi bophara, batsi kapa tse tharo, ka ho beha dintho tseo ka dipara tse bapileng mmoho, ho fihlela dintho tsohle di behilwe ka tatelano. • Akanya, metha, bapisa, hlopha le rekota bolelele Mosebetsi kaofela o tshwanetswe ho rekotwa. o sebedisa ho metha ho sa lekanyetswang mohlala ka matsoho, dikgato bolelele ba pensele, dibadi, j.j. 4.3 Ho metha ho seng ha se Mometho kaofela Kereiteng ya 1 ke eo e seng ya semmuso. Ha ho ho metha ha semmuso mmuso ha bolelele ho etswang ka diyuniti tsa maemo a tlwaelehileng. Boima • Akanya, metha, bapisa, Ka kotara ya 1, re kgothalletsa hore baithuti ba tsepamise maikutlo ho hlopha le ho rekota • Ho bapisa boima ba dintho ka ho toba; le boima o sebedisa ho metha ho seng ha • Ho hlopha le ho bapisa boima ba dintho tse pedi ho isa ho tse tharo, ka ho beha dipara se mmuso mohlala, tsa dintho di bapile, ho fihlela dintho kaofela di behilwe ka tatelano; le diboloko, ditena, jj. • Ho hlahisa puo e ka sebediswang ho bontsha phapang tsa boima • Sebedisa puo ho bua ka Ka nako eo ya nako ya tshebetso ya boikemelo kotara yohle, baithuti ba ka ikwetlisa le ho papiso mohlala kganya, hokahanya ho hlopha le ho bapisa bolelele le bophahamo le bophara ba di dintho tse pedi boima bobebe, kapa tse tharo, ka ho beha dintho tseo ka dipara tse bapileng mmoho, ho fihlela dintho tsohle di behilwe ka tatelano. Mesebetsi yohle e rekotwe 177 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 178 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24 ) 4.4 Ho metha ho seng ha se Ho metha ho seng ha se Mometho kaofela Kereiteng ya 1 ke eo e seng ya semmuso. Ha ho ho metha ha semmuso Dithuto tse 2 Mothamo/ mmuso mmuso ha bolelele ho etswang ka diyuniti tsa maemo a tlwaelehileng. Volumo • Bapisa le ho hlopha • Bapisa le ho hlopha Tsepamiso ya maikutlo mona kotareng ya 1 ke ho hodisa puo ho tla bua ka tse feteletseng bongata ba mokedikedi bongata ba mokedikedi tsa puo le dipapiso tsa puo ka volumo (volumo) ka hara (volumo) ka hara Tsepamiso ya maikutlo mona ho kotara ya 2 ke papiso e tobang. ditshelo tse pedi tse ditshelo tse pedi tse bapileng. Baithuti ba bapileng. Baithuti ba Ka nako eo ya nako ya tshebetso ya boikemelo kotara yohle, baithuti ba ka ikwetlisa le ho lekola ka ho tshela ka lekola ka ho tshela ka hokahanya ho hlopha le ho bapisa bolelele le bophahamo le bophara ba di dintho tse pedi kapa tse tharo, ka ho beha dintho tseo ka dipara tse bapileng mmoho, ho fihlela dintho MMETSE KEREITE YA 1-3 hara setshelo sa boraro hara setshelo sa boraro ha ho hlokahala. ha ho hlokahala. tsohle di behilwe ka tatelano. • Bapisa le ho hlopha • Bapisa le ho hlopha Papiso e tobileng ya volumo ya ditshelo bongata ba mokedikedi bongata ba mokedikedi • Kgodiso ya kutlwisiso ya volumo le puo e ka sebediswang ho bua ka volumo. o ka tshwarwang ke o ka tshwarwang ke Baithuti ba qala ho nahana le ho ka volumo ka ho bapisa hore ke bokae se ka hara ditshelo tse pedi ha di ditshelo tse pedi ha di ditshelo tse pedi tse tshwanang. Maikutlo a tsepamiswa ho tletse.(mothamo) tletse.(mothamo) -- Ho tlala le ho se be le letho; • Ho sebedisa puo ho bua • Ho sebedisa puo ho bua ka papiso mohlala ho ka papiso mohlala ho -- Ho feta/ ka tlaase ho; le feta, e nyane ho ha ho feta, e nyane ho ha ho -- Jwalo ka. letho, e tletse letho, e tletse Baithuti ba tlatsa le ho tsholla ditshelo • Akanya le ho metha, • Akanya le ho metha, bapisa le ho hlopha bapisa le ho hlopha • Bapisa divolumo tse pedi kapa ho feta, ditshelo tse fapaneng ka ho tshela ka setshelong sa boraro volumo ya ditshelo ka volumo ya ditshelo ka ho metha ho seng ha ho metha ho seng ha Hang ha baithuti ba ka bua ka volumo e feteletseng (tletse le ha ho letho, jj) le ho se mmuso mohlala, se mmuso mohlala, bapisa divolumo tseo (tse sa tshwaneng qalong ka tjhebo) ka hara ditshelo tse pedi tse dikgaba le dikopi dikgaba le dikopi tshwanang ba ka tswela pele ho bapisa divolumo tsa ditshelo tse pedi tse sa tshwaneng. Tsepama hodima ditshelo sephara le tse sesane mohlala, • Tlatsa botlalo ya litara tse 2 le ya dimililitara tse 500 boemong bo tshwanang litara tse 2 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO tsa botlolo; • Botsa baithuti hore ke lebotlolo lefe le tshwereng volumo e ngata Baithuti ba ka lekola ka ho tshela mokedikedi ka setshelong sa boraro ba nto tshwaya bolelele Batjha ba baithuti ba atisa ho se ele hloko bo batsi ba setshelo ha ba bua ka volumo, ba itjhebela feela hore setshelo se tletse ho fihlela kae Baithuti ba fuwe boiphihlelo bo bongata ha ba batla ho bapisa divolumo tsa ditshelo tse sa tshwaneng. Ho rekota Baithuti ba tshwanela ho rekota mesebetsi yohle

KEREITE YA 1 KOTARA YA 2 5. HO SEBETSA KA DATHA CAPS Nako DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO YA 2 le metsotso e 24 ) Ho sebetsa ka pokello ya dintho 5.1 Ho bokella le ho hlopha Bokella le ho hlopha Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1 thuto e 1 dintho tsa mmele tsa dintho Bokella le Ka kotara ya 2 baithuti ba tswela pele ho sebetsa ka pokello ka tsela eo, empa ha ho sa mehla. ho hlopha Ho bokella le ho hlopha hlokahala tataiso e kaalo dintho dintho tsa mmele tsa Hang feela ha baithuti ba ikwetlisitse ka ho araba dipotso ka pokello, o qala ho ba botsa ho mehla. 5.2 Hlahisa pokello e hlalosa pokello ya bona, ntle le ho re ba fumane tataiso ka dipotso tse itseng hlophisitsweng ya dintho Hlahisa pokello e Hlahisa hlophisitsweng ya dintho pokello e Rala setshwantsho sa hlophisits- dintho tse bokeletsweng Rala setshwantsho sa weng ya dintho tse bokeletsweng. dintho Ho buisana le ho beha 5.3 Ho buisana le ho beha ka dipokello tsa dintho ka dipokello tsa dintho tse hlophilweng Ho buisana tse hlophilweng • Fana ka mabaka hore le ho beha ka dipokello • Fana ka mabaka hore pokello e hlophilwe tsa dintho pokello e hlophilwe jwang tse hlo- jwang • Araba dipotso philweng • Araba dipotso -- Hore hlophisa -- Hore hlophisa e entswe jwang e entswe jwang (mokgwa) (mokgwa) -- Pokello e hlophilweng -- Pokello e hlophilweng e shebahala jwang e shebahala jwang (sephetho) (sephetho) • Hlalosa pokello le ho • Hlalosa pokello le ho thala thala • Hlalosa hore pokello e • Hlalosa hore pokello e hlophilwe jwang hlophilwe jwang 179 Ho kgothalletswa hore ho sebetsa ka datha kapa dintlha e be tsepamiso ya maikutlo ho Kotara ya 3 le ya 4. MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 1 KOTARA YA 3 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO 180 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Bala ka dinomoro tse feletseng 1.1 Bala dintho ka botshepehi Bala dintho ka ho Phapang ke eke Kotareng ya 2? Bala dintho ho fihlela ho 50. tshepahala ho fihlela ho 40 Kotareng ya 3, baithuti ba atolosa sebaka sa bona sa ho bala. Ho ntse na le tsepamiso ya Fana ka kakanyo e Fana ka kakanyo e kutlwisiso hodima theo ya palo ya qetelo dipalong tseo ho sebetswang ka tsona. Kotareng MMETSE KEREITE YA 1-3 utlwahalang ya dintho utlwahalang ya dintho ena baithuti ba lokela ho ithuta ho beha dintho ka tatellano ha ba bala hore ha ba lekola tse mmalwa tse ka tse mmalwa tse ka ho bala ha bona ditlhophiso tsa bona dib a thusa ho bala ha bobebe. Mohlala, dibadi di ka hlahlojwang ka ho bala. hlahlojwang ka ho bala. behwa ka mela. Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho atolosa ho bala ba bona ba ho bala le ho ikwetlisa: • ho bala tsohle; • ho bala ho tswella pele; • theo ya palo ya qetelo; le • ho sebetsa ka ditema tse ngotsweng. Ho akanya ka nepahalo Baithuti ba tswela pele ho elellwa pokello e nyane ya dintho. Ho bala ka dihlotshwana SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ho thusa baithuti ho bala ka mekgahlelo ya bobedi, bohlano le bo-10, ba lokela ho bokeletsa dintho ka bobedi, bohlano, bo-leshome hore ba kgone bo bala kgobokano ya dintho. Dikarete tsa dinomoro di lokela ho pepeswa kgobokanyong ka nngwe ho ho bontsha palo ya dintho tse badilweng. Ho bala ka dihlopha ho lokisetsa baithuti bakeng sa kutlwisiso ya katiso. Disebediswa: Ho elwe sedi haholo mofuta wa disebediswa tse sebediswang. • Disebediswa tse hlophisitsweng, tse kang kgwele ya ho bala difaha e ka sebediswa. • Abakhase e ka sebediswa ho ikwetlisetsa ho bala ka dihlopha tsa bo-leshome. • Ba ka etsa dihlotshwana tse 2, dihlotshwana tse 5 le tse leshome ka dithutswana tsa mollo kapa ho bala dithutswana le ho bala tsohle

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.2 Balla pele le morao ka Balla pele le morao ka Phapang ke efe ho Kotara ya 1? Balla dipalo • bo 1 ho tloha nomorong • bo 1 ho tloha nomorong Kotareng ya 3 baithuti jwale ba bala ho fihlela ho 80 pele le efe kapa efe pakeng tsa efe kapa efe pakeng tsa Ba tswela pele ho bala ka katiso ya bo 2, bo 5 le bo 10. morao 0-100 0-80 Mesebetsi e meng e fetang: Balla pele ka Balla pele ka Mesebetsi ya phaposi yohle • bo 10 ho tloha katisong • bo 10 ho tloha katisong efe kapa efe ya 10 efe kapa efe ya 10 Balla pele le morao ho fihlela ho 80 pakeng tsa 0 le 100 pakeng tsa 0 le 80 • Baithuti ba balla pele le morao. • bo 5 ho tloha katisong • bo 5 ho tloha katisong efe kapa efe ya 5 efe kapa efe ya 5 • Titjhere o supa dinomoro papetleng ya dinomoro ha baithuti ntse ba bala ho fihlela ho 70. pakeng tsa 0 le 100 pakeng tsa 0 le 80 • bo 2 ho tloha katisong • bo 2 ho tloha katisong • Baithuti ba bala ka bo-hlano ho tloha ho 25 ho ya 60. efe kapa efe ya 2 efe kapa efe ya 2 • Baithuti ba balla pele ka bo-10 ho tloha ho 0 ho ya ho 80. pakeng tsa 0 le 100 pakeng tsa 0 le 80 Ho bala o tlodisa o sebedisa bo 5 le bo10 ho fihla nomorong ya 80 • Baithuti ba bala ka bo 10 ho fihlela ho 50 ha titjhere a ntse a supa papetleng ya dinomoro. • Titjhere e supa katiso yabo 5 papetleng ya 100 mme baithuti ba a bala. • Baithuti ba balla pele le morao ka bo 10. Ka tshebediso ya papetla ya 100 ba lokela ho arabela mefuta e itseng ya ditaelo: • Bala ho ya pele ka bo-leshome ho tloha ho 20. • Balla morao ka bo-nngwe ho tloha ho 56. • 80, 70, 60: bolela dinomoro tse tharo tse latelang o sebedisa papetla ya hao ya 100. Mosebetsi wa boikemelo Bokgoni ba ho bala o tlodisa bo hloka ho kenngwa thsebetsong mesebetsing ya ho ngola. Mohlala: Baithuti ba ka: • Qetella tatelano e bonolo ya dinomoro; le • Tlatselletsa dinomoro tse tlohetsweng moleng wa dinomoro 181 Ngola dinomoro tse pedi tse latelang 66, 65, 64,__, __, MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso 182 SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.3 Tseba le ho bala Tseba le ho bala Phapang ke efe Kotareng ya 2? dinomoro dinomoro Dinomoro Kotareng ya 3, boholo ba dinomoro bo eketsehile ho fihlela ho 80. Jwale ho lebeletswe tsa • Tseba le ho bala • Tseba le ho bala hore baithuti ba ngole disimbole tsa dinomoro ho fihlela ho 20. Ba lokela ho ho ka etsa disimbole le disimbole tsa dinomoro disimbole tsa dinomoro sena hobane ba rarolla dipalo ho fihlela ho 20 mme ba ngola dipolelo tsa dinomoro. mabitso a 0 - 100 0 - 80 Baithuti ba tswela pele ho ikwetlisetsa ho ngola le ho bala mabitso a bona a dinomoro. dinomoro Ba lokela ho ka nyalanya simbole le lebitso la nomoro. Mesebetsi ya bukatshebetso le ho • Ngola disimbole tsa • Ngola disimbole tsa ngola ka phaposing – bukatshebetso e ka etswa ka nako ya boikemelo. dinomoro 0 – 100. dinomoro 0 -80 Mohlala wa mosebetsi o ngotsweng: MMETSE KEREITE YA 1-3 • Tseba le ho bala mabitso • Tseba le ho bala mabitso a dinomoro 1 – 10 a dinomoro 1 – 10 Nyalanya mantswe le dintho • Ngola mabitso a • Ngola mabitso a Nngwe  dinomoro 1 -1 0 dinomoro 1 -1 0 Pedi     Tharo  Nne  Hlano  Tshelela  Supa  Robedi      Robong  Ho lebeletsweng ho tswa baithuting? • Hore ba kgone ho bala dinomoro tsa disimbole ho fihlela ho 50 • Hore ba kgone ho ngola dinomoro tsa disimbole ho fihlela ho 20 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Hore ba kgone ho bala mabitso a dinomoro ho fihlela ho 10 • Hore ba kgone ho ngola mabisto a dinomoro ho fihlela ho 10

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.4 Hlopha le ho bapisa Hlopha le ho bapisa Phapang ke efe le Kotara ya 2? dintho. dintho tse 15. Hlalosa, Kotareng ya 3, baithuti ba tswela pele ho: bapisa, • Bapisa pokello ya dintho • Bapisa pokello ya dintho • hlopha le ho bapisa pokello ya dintho; tatelano ya ho ya ka bongata, ho ya ka bongata, dinomoro bommalwa, boholo, ho bommalwa, boholo, ho • hlopha le ho bapisa dinomo; le feta, tlase ho, ho lekana feta, tlase ho, ho lekana le, bongata jwalo fela ka, le, bongata jwalo fela ka, • sebedisa puo ya ho hlopha le ho bapisa. fapaneng fapaneng Mesebetsi e tswellang: • Hlopha pokello ya dintho • Hlopha pokello ya dintho Titjhere e bitsa nomoro, mohl. 12. ho tloha boholong ho tloha boholong ho ya bonnyaneng le ho ya bonnyaneng le Titjhere e botsa dipotso: Nomoro e hokae molapalong? bonnyaneng ho ya bonnyaneng ho ya Ke nomoro efe e tlang pele ho nomoro ya 12? boholong boholong Ke nomoro efe e tlang ka mora nomoro ya 12? • Boholo ho fihlela • Boholo ho fihlela dinthong tse 100 dinthong tse 15 12 e kgolo ka 1 ho feta ______ Hlopha le ho bapisa Hlopha le ho bapisa 12 e tlaase ka 1 ka tlasa ______ dinomoro dintho tse 15 • Dinomoro tsa tatelano • Dinomoro tsa tatelano: -- ho tloha ho e nnyane -- ho tloha ho e nnyane ho ya ho e kgolo le ho ho ya ho e kgolo le ho tloha ho e kgolo ho ya tloha ho e kgolo ho ya ho e nnyane ho e nnyane -- pele, kamorao, -- pele, kamorao, mahareng/dipakeng mahareng/dipakeng -- ho sebedisa mola wa -- ho sebedisa mola wa dinomoro 0- 100 dinomoro 0 – 80 • Bapisa dinomoro tsohle • Bapisa dinomoro tsohle ho latela tlase ho, kgolo ho latela tlase ho, kgolo ho, ho feta, ka tlase ho, ho, ho feta, ka tlase ho, e lekana le. e lekana le. • Puisano pakeng tsa • Puisano pakeng tsa batho ba babedi batho ba babedi 183 • Boholo ba dinomoro ho fihlela ho 15 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso 184 SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.4 • Boholo ba dinomoro ho Sebedisa tatelano ya fihlela ho 100 dinomoro ho bontsha Hlalosa, tatelano, sebaka le bapisa, Sebedisa tatelano ya maemo tatelano ya dinomoro ho bontsha dinomoro tatelano, sebaka le • Beha dintho ka mola ho maemo tloha ho ya pele ho ya ho ya leshome mohl. • Beha dintho ka mola ho ya pele, ya bobedi, ya tloha ho ya pele ho ya MMETSE KEREITE YA 1-3 boraro ...ya boleshome, ho ya leshome mohl. ya ho qetela (dinomoro ya pele, ya bobedi, ya tsa tatelano) boraro ...ya boleshome, ya ho qetela (dinomoro tsa tatelano) Ntlha ya tatelano ya dinomoro sebakeng sa ho tloha ho ya pele ho ya ho ya boleshome SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.5 Elellwa boleng ba Elellwa boleng ba Phapang ke efe ho Kotara ya 2? sebaka ba bonnyane sebaka ba bonnyane Boleng ba Kotareng ena baithuti ba qala ho qhaqholla dinomoro ka bo—leshome le diyuniti tsa bo- dinomoro tsa dijiti tse dinomoro tsa dijiti tse sebaka nngwe ba sebedisa: pedi ho fihlela ho 20 pedi ho fihlela ho 15 • ho bokeletsa dintho ka bo-leshome; le • Arola dinomoro tsa dijiti • Arola dinomoro tsa dijiti tse pedi ka bo-leshome tse pedi ka bo-leshome • mokgwa wa ho ngola 14 = 10 le 4. le bo-nngwe ho fihlela le bo-nngwe ho fihlela Kutlwisiso e feletseng ya boleng ba sebaka e a hola ho habahanya le Mophato wa Motheo ho 20 mohl. 12 ke 10 ho 15 mohl. 12 ke 10 le o Mahareng. Ho Kereite ya 1 baithuti ba qala ho nahana ka dihlopha tsa dintho tse le 2 le 2 leshome kapa dintho di le jwalo ka yuniti. Ba qala ho tshela moedi wa ho bona leshome e le dintho tse ikemetseng ka bonngwe di le leshome ho di bona jwale e se e leyuniti e le nngwe kapa ka leshome le leng. Ho qala ho ka utlwisisa boleng ba sebaka kotareng ena, baithuti ba hloka ho: • tseba mabitso a bona a dinomoro le ho bala ka tatelano ka boitshepo ho fihla bonnyane ho 20; • ngola le ho bala disimbole tsa dinomoro; • etsa ho kopanya le ho tlosa ho bonolo; • bala dintho tse tshwarehang ka dihlopha; le • ho hlalosa hore dihlopha ke eng. Ho qhaqholla dinomoro ka bo-leshome le diyuniti/bonngwe Tsepamiso Kotareng ya 1 e hodima dihlopha tsa bo-leshome le tse ikemetseng ka bonngwe. Pele ba qhaqholla dinomoro ka bo-leshome le diyuniti baithuti ba lokela hore ba be ba fumane kwetliso e lekaneng ya ho qhaqholla dinomoro ka mekgwa e fapaneng Dikotareng tsa 1 le 2. Sena se lokela se be se ile sa etswa ka mokgwa le ka ho ngola. Ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang Mehlala e tshwarehang e bohlokwa ho aha kutlwisiso ya baithuti ya dinomoro, ho bua ka dinomoro le theo ya boleng ba sebaka. Ha ba bala ka bo-leshome le dihlopha ta leshome, baithuti ba qala ho utlwisisa hore katiso ya bo-10 e fana ka tlamahano ha o bala mohl. 26, 27, 28, 29, 30, 31. Ba lokela ho lemoha hore lentswe le simbole ya 10 di emetse yuniti e le nngwe. 185 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso 186 SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.5 Ho sebetsa ka disebediswa tse tshwarehang ka ho bokeletsa ka dihlopha ho bopa bo- leshome le ho utlwisisa hore10 ke sehlopha se leng sat se leshome tse ikemetseng Boleng ba ka boinnotshi. Ka ho bontsha baithuti sehlopha sa leshome le ho ba bolella hore 14 ke sebaka leshome le 1 le bo-nngwe ba 4 ha ho no tlisa popeho ya hore 14 keleshome le 1 le bo- nngwe ba 4. Ho bokelletsa dintho ho etsa sehlopha sa leshome ho etsa moelelo o moholo. MMETSE KEREITE YA 1-3 Ka tshebediso ya abakhase baithuti ba lokela ho bontsha: • leshome le le leng; • leshome le le leng le nngwe tse 2; • leshome le le leng le nngwe tse 3; le • leshome le le leng le nngwe tse 4. Lebella baithuti ho bala ka bo-nnggwe ho etsa dihlopha tsa bo –leshome. Ho ba bangata e tla ba yona fela tsela ya ho reha dinomoro kapa ho bua hore ke tse kae. Baithuti ba etsa dihlotshwana tsa leshome le tse ikemetseng ka boinnotshi tsa nngwe ho bontsha hore 11 e ka kgaolwa ho etsa mokgobo o le 1 wa leshome le nngwe. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Diboloko tse tshwarahanang di ka phaellwa ho bopa tora kapa dikholomo tse 10. Dikarete tsa boleng ba sebaka di ka sebediswa ho bontsha bo- leshome le bo-nngwe.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.5 Ho tswela pele ho ya ditemeng tse ngotsweng Boleng ba Ho fana ka tlhaloso ya dihlopha ka bo-leshome le bo-nngwe ka mokgwa wa sebaka ditshwantsho Baithuti ba ka fuwa ditshwantso tse ba dumellang ho bopa dihlopha tsa bo-leshome le bo- nngwe ba saletseng morao. Mohlala: Ha kotara e fela baithuti ba lokela ho tseba ho ngola: 13 = 1 leshome le 3 tse arohaneng   13 = 10 le 3 Disebediswa tse kgothalletswang Dintho tse ka kgobokanngwang: • dithutswana tsa ho bala • dibadi tse ka arolwang • dithutswana tsa mollo • dithutswana tsa aesekrimi • diboloko tsa ho bapala • ho bala difaha • Abakhase 187 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso 188 SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.6 Sebedisa dithekniki tse Sebedisa dithekniki tse Phapang ke efe le Kotara ya 2? Dithekniki latelang ha o rarolla latelang ha o rarolla Dithekniki tsa ho bala di kwetliswa ho ya pele. tsa ho mathata le ho hlalosa mathata le ho hlalosa Ho sebedisa palopedi le ho arola ka lehare di ka sebediswa jwalo ka thekniki ya ho rarolla rarolla ditharollo tsa mathata: ditharollo tsa mathata: dipalo kotareng ena. Empa, baithuti ba lokela ho tswela pele ho ikwetlisa ka palopedi le ho mathata • disebediswa tse • disebediswa tse arola ka lehare diqakeng tsa mantswe le maemong a se nang dikahare. tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. Ha kotara ena e fela baithuti ba qala ho rarolla mathata a mantswe ba sebedisa dithekniki disebediswa tsa ho bala disebediswa tsa ho bala tse latelang: • ditshwantsho ho taka • ditshwantsho ho taka MMETSE KEREITE YA 1-3 • Ditshwantsho tse takilweng kapa disebediswa tse tshwarehang dipalo tsa pale dipalo tsa pale • Ho bopa kapa ho qhaqholla dinomoro • ho bopa le ho qhaqholla • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro dinomoro • Ho etsa palopedi le ho arola ka lehare • ho atisa ka pedi le ho • ho atisa ka pedi le ho • Melapalo arola ka lehare arola ka lehare Sheba dinoutso tsa Korata ya 2. • melapalo • melapalo e tsheheditsweng ke disebediswa tse tshwarehang 1.7 Rarolla mathata a Rarolla mathata a Phapang ke efe le Kotara ya 2? Ho kopanya mantswe moelelong mme mantswe moelelong mme Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2 empa ba sebetsa ka dinomoro ho fihlela ho 15. le ho tlosa o hlalose ditharollo tsa hao o hlalose ditharollo tsa hao mathateng a ho kopanya, mathateng a ho kopanya, ho tlosa ka dikarabo tse ho tlosa ka dikarabo tse fihlang ho 20. fihlang ho 15. 1.8 Rarolla mathata a Rarolla mathata a Sheba dinoutso bakeng sa mehlala ya mathata empa le sebetsa ka dinomoro ho fihlela ho Ho kopanya mantswe moelelong mme mantswe moelelong mme 15. ho pheta- o hlalose ditharollo tsa hao o hlalose ditharollo tsa hao SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO phetilweng mathateng a ho kopanya mathateng a ho kopanya ho lebisa ka phetapheto ho fihlela ka phetapheto ho fihlela katisong ho 20. ho 15.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.9 Rarolla le ho hlalosa Rarolla le ho hlalosa Sheba Kotara ya 1 bakeng sa mehlala ya mathata empa le sebetsa ka dinomoro ho fihlela Ho ditharollo bakeng sa ditharollo bakeng sa ho 15. bokeletsa le mathata a tshwarehang a mathata a tshwarehang a ho arolelana kenyeletsang ho arola ka kenyeletsang ho arola ka ho lebisa tekano le ho bokeletsa ka tekano le ho bokeletsa ka karolong dinomoro tse tletseng ho dinomoro tse tletseng ho fihlela ho 20 le ka dikarabo fihlela ho 15 le ka dikarabo tse ka kenyeletsang tse ka kenyeletsang masalla. masalla. 1.11 • Elellwa le ho hlwaya • Elellwa le ho hlwaya Kaofela –diranta feela tjhelete ya Afrika Borwa tjhelete ya Afrika Borwa Tjhelete Baithuti ba sebetsa ka R1, R2, R5, pampiritjhelete tsa R10 le R20. Ba kopanya dipalo ho ya tshepe 5c, 10c, 20c, -- tshepe 5c, 10c, 20, fihlela ho R20 ba bapala ka tjhelete. 50c, R1, R2; R5 50c, R1, R2;R5 Mehlala: Rarolla mathata a tjhelete -- pampiri. R10 le R20 tse kenyeletsang tjhelete • R5 + R10 = R15 • Rarolla mathata a kaofela le tjhentjhe ho fihlela ho R20 le ka • R10 + R10 + R10 =R30 – ho kopanya ho phetaphetwang tjhelete tse kenyeletsang tjhelete kaofela le disente ho fihlela ho 20c • R5 +R2 + R8 = R15 – ho tlatsa ho fihlela ho 10 tjhentjhe ka disente Tjhentjhe – diranta feela ho fihlela ho 20c kapa diranta ho fihlela ho R20 Baithuti ba tla sebetsa ka R1, R2, R5, pampiritjhelete tsa R10 le R20. Ba etsa ho tlosa ka ho sebedisa pampiritjhelete. Baithuti ba tlatsa maqephe a tshebetso mmo ba sebetsang ka tjhentjhe bakeng sa dintho tseo ba di rekileng ka R20 kapa tjhelete e tlaase Mehlala: • R10 – R8 =R2 • R15 – R5 =R10 RAROLLA MATHATA A DIPALO KA MAEMO 189 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso 190 SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.12 Sebedisa dithekniki tse Sebedisa dithekniki Baithuti ba lebeletswe ho ho rarolla ditharollo tsa dipalo tse se nang dikahare ba sebedisa latelang ha o etsa ditharollo tse latelang ha o etsa dithekniki tse latelang: Dithekniki tsa dipalo: ditharollo tsa dipalo: (mekgwa • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro kapa • disebediswa tse • disebediswa tse • Ho atisa le ho arola ka lehare mawa) tshwarehang tshwarehang • Melapalo • ho bopa le ho qhaqholla • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro dinomoro Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. MMETSE KEREITE YA 1-3 • ho atisa ka pedi le ho arola • ho atisa ka pedi le ho ka lehare arola ka lehare • melapalo • melapalo e tsheheditsweng ke disebediswa tse tshwarehang mohl. ho bala difaha. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.13 Boholo ba dinomoro: 0 – Boholo ba dinomoro: 0 -15 Phapang ke efe Kotareng 3? 20 Ho kopanya • Kopanya ho fihlela ho 15 Kotareng ya 2 boholo ba ho rarolla dinomoro bo eketsehile ho tloha ho 10 ho ya ho 15 le ho tlosa • Kopanya ho fihlela ho 20 • Tlosa ho tswa ho 15 Hore ba kgone ho sebetsa ka disimbole tsa ho kopanya le ho tlosa, baithuti ba lokela ho ba • Tlosa ho tswa ho 20 le boiphihlelo bo lekaneng ho ka: • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse loketseng (+, -, =, £) • Sebedisa le ho utlwisisa puo ya ho kopanya le ho tlosa loketseng (+, -, =, £) • Ikwetlise • Ho bala tsohle • Ikwetlise dipalokopanngwa ho • Ho bala ho tswella pele ho tloha dinomorong tse kgolwanyane dipalokopanngwa ho fihlela ho 9 fihlela ho 10 • Hlopha le ho bapisa dinomoro Dithekniki tsa ho rarolla ha o etsa ho kopanya le ho tlosa Kotareng ena baithuti ba tla tswelapele ho sebedisa dithekniki tse latelang: • Ho kopanya ka ho bala tsohle • Ho kopanya ka ho ala o tswela pele • Bala ho tswela pele ho tswa nomorong e kgolwanyane • Tlosa ka mokgwa wa ho suthisa ho itseng • Ho tlosa ka mokgwa wa ho balla morao Kotareng ena baithuti ba tla: Fetola nomoro ho ya ho leshome mme ho tloswe kapa ho kopangwe-nngwe. Lewa lena le ka rutwa ka dinomoro tse batlang di le tlaase mme le ka sebediswa le dinomorong tse kgolo. Mohlala: 9+6=£ Baithuti ba ka ipolella hore: “Ke tla nka nngwe ho tswa ho 6 mme ke e kopanye le 9 ho etsa 10.” Mme 9 + 6 e ka ngolwa jwalo ka 10 + 5 = 15 Mohlala: 8+5=£ 191 Baithuti ba ka ipolella hore: “Ke tla tlosa 2 ho tswa ho 5 mme ke e kopanye le 8 ho etsa 10.” MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso 192 SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) Mme 8 + 5 e ka ngolwa jwalo ka 10 + 3 = 13 Ha ba ithuta lewa lena, baithuti ba tla sebedisa disebediswa tse tshwarehang ho le utlwisisa. Mohlala: Bokeletsa dintja ho etsa 10 MMETSE KEREITE YA 1-3 9+4 10 + 3     9   +  4   =  10   +  3   =  13   Qhaqholla nomoro ka dikarolwana tse nyane ho etsa tharollo e be bobebe Baithuti ba tla qhaqholla nomoro ka dikarolwana tse nyane tseo ba di kgonang. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Ba sebedisa metsu le dinomoro ho bontsha ho nahana 8+6=£ 8 +2+4 8 + 2 → 10 + 4 = 14 8+7=£ 8 +2+5 8 + 2 → 10 + 5 = 15

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.13 15 – 9 = £ Ho kopanya 15 - (5+4) le ho tlosa 15 – 5 → 10 - 4 = 6 Ho sebedisa le ho Kenya tshebetsong tsebo e fetileng jwalo ka dithekniki Dithekniki tse hlahellang ka tlaase di tla dumella baithuti ho nnetefatsa tsebo ya bonaya ho bala le dinomoro. Ho ikwetlisa dithekniki tse ka tlaase ho tla kgothaletsa baithuti ho ikgopotsa dikamano pakeng tsa dinomoro le ho ruta baithuti hore ba ka sebedisa le ho kenya tshebetsong tsebo ho rarolla dipalo. Beha nomoro e kgolwanyane pele hore ba kgone ho bale ho ya pele kapa ba balla morao 4 + 12 = £ Hlophabotjha 4 + 12 jwalo ka 12 + 2 mme o bale ho tloha ho ya pele ka bo 4 ho tloha ho 12. Hlwaya tse batlang e ba dipalopedi 7+6 Moithuti a ka hlalosa hore palo e ka ngolwa e le 6 + 6 -1 (palopedi kopanya le 1) kapa 7 + 7 - 1 (palopedi 7 tlosa 1). Baithuti ba ka nna ba rekota mawa a bona ba sebedisa metsu 6 + 6 → 12 + 1 = 13 Sebedisa tsebo ya dikamano tse kgohlanang pakeng tsa ho kopanya le ho tlosa 15 – 9 = £ Moithuti o a tseba hore palo e ka ngolwa jwalo ka palo ya ho kopanya: “Ke tseba hore 9 + £ = 15.” Moithuti a ka sebedisa ho bala hore a etse ditharollo tsa dipalo. Dinomoro tse kopantsweng Ho ikwetlisetsa dinomoro tse kopanetsweng, baithuti ba lokela ho fuwa mesebetsi e fapaneng ho ka e etsa. Sena se etswa hantle nakong ya boikemelo. Molapalo o ka sebediswa ho ikwetlisetsa dipalo kopanngwa ho fihlela ho 9. 193 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso 194 SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.13 Kgopolo ka palopedi Ho kopanya Baithuti ba lokela ho ngola dopolelo tsa dinomoro kotareng ena. le ho tlosa 1+1=£ 2–1=£ 2+2=£ 4–2=£ 3+3=£ 6 – 3= £ 4+4=£ 8–4=£ MMETSE KEREITE YA 1-3 Baithuti ba lokela ho araba dipotso tse latelang: • Palopedi ya 3. • Bo 3 ba babedi ke bokae? • Ke lahlela botshelela habedi. Sekoro sa ka ke bokae? • Ke dikausu tse kae dipareng tse 5? 1.14 • Ho kopanya ho • Ho kopanya ho Phapang ke efe le Kotara ya 2? phetaphetwang (mohl. phetaphetwang (mohl. Ho kopanya Kotareng ya 2, baithuti ba tswela pele ho ntshetsa pele puo ya ho kopanya ho nomoro e tshwanang) nomoro e tshwanang) ho ekedits- phetaphetwang. Mohlala: ho fihlela ho 20 ho fihlela ho 15 weng ho • 2 ka dihlotshwana tsa bo 3 lebisa • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse katisong loketseng (+, =, £) loketseng (+, =, £) • 4 ka dihlopha tsa 2 Baithuti ba boetse ba tswela pele ho ngola dipolelo tsa mantswe bakeng sa ho ka fana ka pehelo ya ditshwantsho. Ha ditshwantsho kapa dintho di kgobokangwa ka ditshwantsho. Ha ditshwantsho kapa dintho di kgobokangwa ka bobedi jwale baithuti ba tla kgona ho bala ka bo-pedi e seng ka bo- nngwe ho fihlella palo kaofela ya dintho. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Kgopolo ya dinomoro: Phapang ke efe le Kotara ya 2? Boholo 20 Boholo 15 Menthele Kotareng ya 2, boholo bo eketseha ho tloha ho 10 ho ya ho 15. • Hlopha sete e itseng • Hlopha sete e itseng Mehlala ya dipotso le mesebetsi e ka botswang le ho etswa: ya dinomoro tse ya dinomoro tse kgethilweng kgethilweng • Qala ka 3 mme o balle pele ka bo-nngwe ho fihlela ho 10. • Bapisa dinomoro ho • Bapisa dinomoro mme • Baithuti ba fola mola mme ba botsa: Ke mang wa pele, wa bobedi, wa boraro kapa wa fihlela ho 20 mme le bolele hore dife ho qetelat? le bolele hore dife tse kgolo ke dife tse tse kgolo ke dife tse nnyane. • Ke efe e tlaase 14 kapa 8? nnyane. • Ke efe e hodimo 8 kapa 4? • Tseba hore ke nomoro • Tseba hore ke nomoro efe e hodimo ka 1 kapa • Ke eng 2 ka tlaase ho 13? efe e hodimo ka 1 kapa e tlaase ka 1 e tlaase ka 1 • Ke eng 2 ho feta 8? • Tseba hore ke nomoro • Tseba hore ke nomoro efe e hodimo ka 2 kapa • Mphe nomoro pakeng tsa 1 le 3. efe e hodimo ka 2 kapa e tlase ka 2 • Mphe nomoro pakeng tsa 10 le 14. Na ho na le nomoro e le nngwe feela? e tlase ka 2. Hopola ka potlako: • Beha dikarete tsa dinomoro ka tatelano ho tloha nomorong e nnyane ho ya ho e kgolo. • Tseba hore ke nomoro • Dipalo kopanngwa ho Hopola ka potlako efe e hodimo ka 10 kapa fihlela ho 5 e tlase ka 10. Mpontshe nomoro eo o ka e kopanyang ho etsa 5 (ngola faatshe kapa sebedisa boleng ba • Hopola dintlha tsa ho sebaka kapa dikarete tsa ditshupentsho) Hopola ka potlako: kopanya le ho tlosa ho 5 • Dipalo kopanngwa ho • 1 fihlela ho 10 • 2 • Hopola dintlha tsa ho • 3 kopanya le ho tlosa ho 10 • 4 Mpontshe nomoro e setseng ha ..... e tloswa ho 5 (ngola faatshe kapa sebedisa boleng ba sebaka kapa dikarete tsa ditshupentsho ) • 1 • 2 • 3 • 4 195 1 + 2 = 3 Ke eng 2 + 1? Na karabo ke e tshwanang? 3 + 1 = 4 Ke eng 1 + 3? Na karabo ke e tshwanang? MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithutso 196 SEHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.16 Mawa a ho rarolla dipalo Mawa a ho rarolla dipalo Mawa a tharollo: Menthele Sebedisa mawa a ho Sebedisa mawa a ho Sebedisa mawa a tharollo bakeng sa ho kopanya le ho tlosa ka katleho. rarolla ho kopanya le ho rarolla ho kopanya le ho Kopanya tse latelang ka ho beha nomoro e kgolwanyane pele mme o balle pele: tlosa ka katleho: tlosa ka katleho: 1+2 • Beha nomoro e • Beha nomoro e kgolwanyane pele hore kgolwanyane pele hore 2+3 o kgone ho balla pele o kgone ho balla pele 1+4 kapa morao kapa morao MMETSE KEREITE YA 1-3 Etsa palopedi ya 1. • Molapalo • Molapalo Ke eng 2 tse pedi? • Palopedi le ho arola ka • Palopedi le ho arola ka lehare lehare Ke eng halofo ya 4? • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla O sebedisa molapalo Ke ho tlodisa ha kae ho tloha ho 3 ho ya ho 5? Ke ho tlodisa ha kae ho boela morao ho tloha ho 5 ho ya ho 2? SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

KEREITE YA 1 KOTARA YA 3 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO LE TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho Kereiteng ya 1 baithuti ba tsepama hodima dipaterone tseo ho tsona dintlha di Thuto e 1 hlalosa hlalosa phetaphetwang kgafetsa. Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. Jeometri hlalosa ka mantswe hlalosa ka mantswe • dipaterone tse bonolo • dipaterone tse bonolo tse entsweng ka dintho tse entsweng ka dintho tse tshwarehang tse tshwarehang • dipaterone tse bonolo • dipaterone tse bonolo tse entsweng ka mela e tse entsweng ka mela e takilweng, dibopeho le takilweng, dibopeho le dintho dintho Iketsetse paterone ya Iketsetse paterone ya hao hao Iketsetse dipaterone tsa Iketsetse dipaterone tsa hao tsa jeometri hao tsa jeometri • ka dintho te • ka dintho te tshwarehang tshwarehang • ka ho taka mela, • ka ho taka mela, dibopeho kapa dintho dibopeho kapa dintho Dipaterone ho potapota moo re leng Hlwaya, hlalosa ka mantswe le ho kopitsa dipaterone tsa jeometri • tsa tlhaho • bophelong ba ka mehla ba sejwalejwale • ho tswa letlotlong la 197 rona la botjhaba MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 198 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO LE TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 2.2 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho Tatelano ya dinomoro e ka hokanngwa le ho bala. Jwalo ka ha bokgoni ba baithuti ba Dithuto tse 3 hlalosa hlalosa ho bala bo fetoha le ho tswela pele le mofuta wa tatelano ya dinomoro ya mosebetsi wa Dipaterone baithuti e tswela pele. tsa Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho dinomoro hlalosa tatelano e bobebe hlalosa tatelano e bobebe Tatelano e lokela ho bontsha ho balla pele le morao: ya dinomoro ho fihla ya dinomoro ho fihla • bo 1 ho tloha ho nomoro efe kapa efe pakeng tsa 1 le 80 bonnyane ho 100. bonnyane ho 80. • bo 10 ho tloha katisong efe kapa efe ya 10 pakeng tsa 0 le 80 Iketsetse dipaterone tsa Tatelano e lokela ho hao bontsha ho balla pele le • bo 5 ho tloha ho katisong efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 0 le 80 MMETSE KEREITE YA 1-3 morao: • bo 2 ho tloha katisong efe kapa efe ya 2 pakeng tsa 0 le 80 Iketsetse dipaterone tsa hao tsa dinomoro. • bo 1 ho tloha nomorong Ha baithuti ba bala ka molomo ba ka bontshwa tatelano ya dinomoro tse ngotsweng efe kapa efe pakeng tsa faatshe ka tsela tse fapaneng. Ba ka supa dinomoro tse balwang. 1 le 80 Mohlala wa 1:Ho sebediswa tjhate ya dinomoro balla pele ka: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 • bo 10 ho tloha katisong efe kapa efe ya 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 pakeng tsa 0 le 80 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 • bo 5 ho tloha katisong efe kapa efe ya 5 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 pakeng tsa 0 le 80 Mohlala wa 2: Ho sebediswa molapalo ho hlwaya paterone ya ho bala ka bo10 ho tloha • bo 2 ho tloha katisong ho 50 ho ya ho 80 efe kapa efe ya 2 pakeng tsa 0 le 80 Baithuti ba bala dinomoro ho fihlela ho 80, empa ba ngola feela dinomoro 1 ho fihlela ho 15. Paterone ya dinomoro ya dinomoro tse fetang 15 e ka etswa ka: Iketsetse dipaterone tsa hao • ho khalara dinomoro tse dipateroneng, tse papetleng ya dinomoro; Iketsetse dipaterone tsa • thala sedikadikwe dinomoro dipateroneng, papetleng ya dinomoro kapa molapalong; SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO hao tsa dinomoro • ho sebedisa dikarete tsa dinomoro hlopholla tatelano ya dinomoro; • ho sebedisa dikarete tsa dinomoro ho bontsha dinomoro tse saletseng morao tatelanong ya tse ngotsweng tseo ho fanweng ka tsona; kapa • ho sebedisa letoto la disimbole tsa dinoro tseo ho fanweng ka tsona ho thala mola ho tloha nomorong e kgethilweng ka nepahalo ho ya boemong bo e lokelang. Baithuti ba ka boela ba fuwa tatelano e ngotsweng ya dinomoro le dinomoro tse siilweng. Ba lokela ho fuwa letoto la dinomoro tseo e ka nnang ya eba tsona tse sillweng tseo ho tsona ba ka kgethang dikarabo tse nepahetseng. Baithuti jwale ba ka tlatsa dikgeo dinomorong tse siilweng ka dinomoro tseo ba di fuweng, mme ba tlatse tatelano ya ddinomoro tse ngotsweng mohl. 2, 12, 22, ___, 42, 52, 62.

KEREITE YA 1 KOTARA YA 3 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI) CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 3.1 Puo ya boemo Puo ya maemo e ntsheditsweng pele Kotareng ya 1 e lokela ho ikwetliswa kgafetsa nakong ya ho ruta baithuti bohle mme ho tsepangwe hodima nako ya ho ruta baithuti bohle Boemo, Hlalosa boemo ba ntho ka sehlopha kotareng kaofela: nka nako e kgutshwanyane ya ho ikwetlisetsa puo kgafetsa. tlwaetso le e le nngwe papisong le dipono e nngwe mohl. hodima, Puo ya maemo e nngwe e ka ikwetliswa ha baithuti ba etsa dintho tsa mahlakore a mararo. ka pela, ka mora, ho le Mosebetsi wa boemo le ditshupiso o ka etswa ka mokgwa wa dikgatiso tse ngotsweng tse letshehadi, ho le letona, kang metako, ho khalara kapa ho nyalanya metako le mantswe. Sena se ka etswa nakong hodimo, tlaase, pela. ya boinnotshi. Boemo le tjhebo Nyalanya ditjhebeho tsa ntho e bonawang kamehla. Boemo le ditshupiso Latela ditshupiso ho tsamaya ka hara phaposi. Latela ditshupiso ho beha ntho e nngwe papisong lee nngwe mohl. Beha pensile ka hara lebokose. 199 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 200 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 3.2 Boholo ba dintho Boholo ba dintho Ho tsepamisa hodima dintho tsa mahlakore a mararo Dithuto tse 2 Dintho tsa Elellwa le ho reha Elellwa le ho reha Baithuti ba sebetsa ka dibolo le dintho tse bopehileng seka dibolo, le mabokose a mahlakore a dintho tsa mahlakore a dintho tsa mahlakore a fapaneng le dintho tse ding tse bopehileng seka bibloko tse kgutlonne. Baithuti ba ka mararo mararo ka phaposing le mararo ka phaposing le etsa motheo kapa moepa ka ho beha lebokose ka tlasa lehlakore le leng la buka e kgolo. ditshwantshong ditshwantshong Baithuti ba batlisisa hore ke dintho dife tse bidikolohang ke dife tse thellang. • dibopeho tsa bolo • dibopeho tsa bolo (tjhitja) (tjhitja) MMETSE KEREITE YA 1-3 • dibopeho tsa lebokose • dibopeho tsa lebokose (sekwere) (sekwere) Makgetha a dintho Makgetha a dintho Baithuti ba ka boela ba batlisisa hore nab a ka etsa meqeqeko kapa ditora ba sebedisa dibolo feela kapa mabokose feela. Hlalosa, hlopha le Hlalosa, hlopha le ho bapisa dintho tsa ho bapisa dintho tsa Ka nako ya boikemelo bo innotshe baithuti ba ka tswela pele ho mahlakore a mararo ho mahlakore a mararo ho • hlopha dintho ho latela boholo; ya ka: ya ka: • hlopha dintho ho latela mebaala; • boholo • boholo • aha ka disebediswa; le • mmala • mmala • etsa dibolo kapa mabokose ka letsopa kapa hlama ya ho bapala. • dintho tse bidikolohang • dintho tse bidikolohang Ho lemoha le ho Reha dibolo (didikadikwe) le mabokose (diprisimo) • dintho tse thellang • dintho tse thellang Baithuti ba tswela pele ho hlwaya le ho hlalosa jeometri le dintho tsa letsatsi le letsatsi ka Mesebetsi e ho bua hore na di bopehile jwalo kaa bolo kapa lebokose. Mohlala setena sena se bopehile tsepamiseditsweng jwalo ka lebokose kapa lamunu ena e bopehile jwalo ka bolo. Boha le ho aha dintho Mesebetsi e ngolwang tsa mahlakore a mararo tseo o di fuweng o Mosebetsi wa letsatsi le letsatsi wa dintho tsa mahlakore a mararo e lokela ho SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO sebedisa disebediswa phethahatswa ka boikwetliso bo ngotsweng. tse tshwarehang tse kang diboloko tsa ho aha matheriale o fehlwang botjha, disebediswa tsa ho aha

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 e 24) 3.3 Boholo ba dibopeho Ha ho tsepamiso e otlolohileng ya dibopeho tsa mahlakore a mabedi tse kgothaleditsweng Kotareng ya 3. Empa, baithuti ba ba ka tswela pele ho etsa ditshwantsho ka dibopeho tse sehilweng tsa mahlakore a mabedi kapa ba etse Dibopeho Elellwa le ho reha mesebetsi e ngolwang nakong ya boinnotshi Mmetseng kapa Bokgoning ba Bophelo. tsa dibopeho tsa mahlakore a mahlakore a mabedi mabedi • didikadikwe • dikgutlotharo • dikwere Makgetha a dibopeho Hlalosa, hlopha le ho bapisa dibopeho tsa mahlakore a 2 ho ya ka: • boholo • mmala • sebopeho • mahlakore a otlolohleng • mahlakore a tjhitja 3.4 Molahare Molahare Baithuti ba lokela ho batla mela ya molahare dinthong tse tshwarehang. Thuto e 1 Molahare • Elellwa molahare • Elellwa molahare Mesebetsi e ngotsweng ha e lokela ho ba feela e “takwang ka hara halofo e nngwe”, empa mmeleng wa hao mmeleng wa hao e kenyeletse mehlala eo ho bona baithuti ba thalang moleng wa molahare dibopehong ka bobedi tsa jeometri, mohl. dikgutlotharo, ledibopeho tse seng tsa jeometri, mohl. • Elellwa le ho taka • Elellwa le ho taka setshwantsho sa motho se takilweng. mola wa molahare mola wa molahare dibopehong tsa dibopehong tsa mahlakore a mabedi tsa mahlakore a mabedi jeometri le tse seng tsa tsa jeometri le tse jeometri seng tsa jeometri 201 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 1 KOTARA YA 3 4. MOMETHO 202 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 4.1 Ho feta ha nako Baithuti ba lokela ho ithuta ho bua ka Nako Bua ka ho feta ha nako • Tatelano ya diketsahalo; le • Lotomanya diketsahalo • bolele ba nako. tsa ka mehla maphelong Baithuti ba tswelapele ho tiisa mekgwa ya ho bua ka nako ka mehla yohle nakong ya ho MMETSE KEREITE YA 1-3 a bona rutwa ha baithuti bohle kapa nakong ya ho ruta sehlopha. • Bapisa bolelele ba Baithuti ba bua ka le ho araba dipotso ka hore dintho di etsahala neng, ba sebedisa puo e nako o sebedisa puo kang hoseng, mantsiboya, bosiu, pele ho nako le kamora nako. mohl. teleletsana, kgutshwanyane, ka Baithuti ba lotomanya diketsahalo ba sebedisa puo e kang maobane, kajeno, hosane; pejana, butlenyana matsatsi a beke le dikgwedi tsa selemo. • Latelllisa diketsahalo Baithuti ba bapisa bolelele ba nako ba sebedisa puo e kang leletsana, kgutshwanyane, o sebedisa puo jwalo potlakileng, lenama. ka maobane, kajeno, Baithuti ba bua ka ho hlopha diketsahalo ho tswa maphelong a bona. Ba boetse ba hlopha hosane diketsahalo tsa ditshwantso jwalo ka Ho bolela nako • mehato bakeng sa ho etsa samentjhisi kapa kopi ya tee; • Hlalosa ha ho hong ho etsahala ka ho sebedisa • ditshwantsho tse bontshang ngwana ya holang ho ba motho ya moholo; puo mohl. hoseng, • qaleho ya bophelo ba diphoofolo, mohl. lehe ho ba kgoho kapa lehe ho ba senqanqane mantsiboya, bosiu, pele kapa lehe ho ba serurubele; le ho nako, ka mora nako • diketsahalo tse tlwaelehileng tsa letsatsi (ho tsamaya, ho ba sekolong, ho bapala, ho ja • Tseba matsatsi a beke sophoro, ho robala) SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Tseba dikgwedi tsa Tswela pele ho beha matsatsi a tswalo khalendareng ho pota le selemo. selemo • Kenya matsatsi a tswalo khalendareng

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 e 24) 4.2 Mometho o seng wa Mometho o seng wa Phapang ke efe le Kotara ya 3? semmuso semmuso Bolelele Memetho yohle Kereiteng ya 1 ha se ya semmuso. Ha ho na ho methwa ha bolelele ho • Bapisa le ho lotomanya • Akanya, metha, etswang ka diyuniti tsa maemo a tlwaelehileng ho etswang. bolelele, bophahamo bapisa hlopha le ho Kotareng ya 1 ho kgothaletswa hore baithuti ba tsepame ho kapa bophara ba dintho rekota bolelele ka ho tse pedi kapa ho feta sebedisa memetho • papiso e otlolohileng ya bolelele ba dintho ka ho di beha mabapa; ka ho di beha e nngwe e seng boemong ho haufi le e nngwe tlwaelehileng mohl. • ho hlopha le ho bapisa bolelele kapa bophahamo kapa bophara ba dintho tse tharo kapa ho feta, ka ho beha dintho ka bobedi di le mabapa, ho fihlela dintho tsohle di latelana; le mometho wa letsoho, • Sebedisa puo ho bua ka dikgato, bolelele ba • ho ntshetsapele puo hore ba bue ka diphapang tsa bolelele, bophahamo, bophara, jj. papiso mohl. teleletsana, pensele, dibadi jj. kgutshwanyane, batsi Nakong ya mosebetsi wa boikemelo ho habahanya le kotara, baithuti ba ikwetlisa le ho tiiseletsa tatelliso le papiso ya bolelele kapa bophahamo kapa bohphara ba dintho tse • Akanya, metha, tharo kapa ho feta, ka ho beha dintho ka dipara hodima sekala, ho fihlela dintho tsohle di bapisa hlopha le ho fetile. rekota bolelele ka ho sebedisa memetho Mesebetsi yohle e lokela ho rekotwa. e seng boemong ho tlwaelehileng mohl. Kotareng ya 3 baithuti ba ka tsepamisa hodima mosebetsi wa ho metha ho seng ha mometho wa letsoho, semmuso ka diyuniti tse se nang maemo tsa bolelele. dikgato, bolelele ba Mometho o seng wa semmuso ho sebediswa diyuniti tse se nang maemo tsa pensele, dibadi jj. bolelele Baithuti ba ka ithuta ditheo tsohle le ditlwaelo tsamometho ba sebedisa diyunitii tse se nang maemo. Ho metha ka yuniti e se nang maemo ha ho a lokela ho nkuwa e le tsela e boemo bo tlaase ya ho metha ho ena le ya ho metha ka diyuniti tse nang le maemo. Ho metha bolelele ka diyuniti tse se nang maemo ho kenyeletsa ho blah ore ke tse kae tsa yuniti tse kgethilweng tse tshwanang ka bolelele le ntho e methwang. Mohlala, bolelele ba desk eke matsoho a robedi a phutholotswe. Baithuti ba lokela ho metha dintho tse fapaneng ba sebedisa mefuta e fapaneng ya dintho jwalo ka diyuniti tsa semmuso. Ho na le mekgwa e meraro ya ho sebedisa diyuniti tsa semmuso • Pakela moleng ntho e tlo methwa mmoho le dintho tse ding tsa bolelele bo tshwanang, tse kang mabokose a mollo, dikwahelo tse tshwanang le ka dibopeho tsa botlolo, kapa dibadi, dipensele tse ntjha, jj. Mohlala, ho metha bophara ba deske, dipensele te ntjha di ka pakelwa ho habahanya le deske ho tloha lehlakoreng le leng ho ya ho le leng. 203 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 204 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 4.2 Mona ho bohlokwa hore Dithuto tse 2 Bolelele -- dintho kaofela di lekana ka bolelele. O ke ke wa bolela hore buka ya hao e sephara jwalo ka dikwahelo tse 12 tsa botlolo ha dikwahelo tsa botlolo di le boholo bo sele le ba buka, mohl. dikwahelo tsa botlolo ya litara tse 2, dikwahelo tsa polasetiki tsa senwamaphodi, dikwahelo tsa tshepe jj.; le -- ha ho dikgeo tse siiwang pakeng tsa dintho: di lokela ho pakelwa ka tsela eo di tla amana. MMETSE KEREITE YA 1-3 • Sebedisa dintho tse pedi tse tshwanang jwalo ka diyuniti tse seng nang maemo. Di behe mabapi, mme o tlose e nngwe o e behe lehlakoreng le ka nqane ho e nngwe. Sena se etswa ha o metha o sebedisa letsoho le phutholotsweng, bolelele ba leoto, kapa dikgato. • O sebedisa ntho e le nngwe feela jwalo ka semethi se se nang maemo mme o e fetola kapa o e tshwaya dipento tsa yona pele o e thellisa. Baithuti ba lokela ho rutwa kamehla ho bolela yuniti, mohl. buka e bophara ba dikwahelo tsa botlolo tse 12, phaposi e dikgato tse 38 ka bolelele. Hang ha baithuti ba se ba ile ba metha ka yuniti e itseng ka makgetlo, ba lokela ho akanya hore ke bolelele bo bokae ba yuniti e obo lokelang ho methwa. Ho lekanya pele ho methwa ke ntho e bohlokwa, empa e ka etswa ha feela baithuti ba se ba methile ka yona yuniti eo. Baithuti ba lokela ho rutwa hore, hore ba tle ba tsebe ho bapisa bolele, bophahamo kapa bophara diyuniti tse tshwanang di lokela ho sebediswa. Mohlala, ha bophara ba monyako o methwang e le matsoho a 20 a phutholotsweng mme bophara ba deske e le bolelele ba dipensele tse 8, o ka se bolelel hore na ebe monyako o sephara ho feta deske. Baithuti ba lokela ho metha ka diyuniti tsa mefuta tse seng tsa semmuso, hore ba kgone • ho qala ho utlwisisa hore ha yuniti e le nnyane e tla sebediswa makgetlo a SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO mangatanyana, mohl. bophara ba phaposi e ka ba dikgato tse 20 empa bolelele ba maoto a 48; le • ho qala ho sebedisa diyuniti tse nepahetseng bakeng seo a di methang mohl. ho metha bophara phaposi ka dikwahelo tsa botlolo ke tshenyo ya nako. Ho rekota memetho Le ha kwana ho metha e le bokgoni bo tshwarehang bithuti ba lokela ho rekota memetho ya bona ka nako tsohle.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 e 24) 4.2 Ho metha bolele jwalo ka maemo a ho rarolla mathata a dipalo Bolelele Ka nako e abetsweng Dinomoro, Mesebetsi le Dikamano baithuti ba tla rarolla mathata a sebedisang maemo a mometho o seng wa semmuso wa bolelele, mohl. Lebokose la sesepa se hlatswang diaparo le na le bophahamo ba dimmetjhisi tse 8. Lebokose la serele le na le bophahamo ba dimmetjhisi tse 13. Lebokose la serele le phahame ha ka kang ho feta la poere ya ho hlatswa? Ela hloko mefutata ya dinomoro e lokelang kotara ena, mmoho le mefuta ya mathata a dipalo a ka shejwang kotareng eo. 4.3 Mometho o seng wa Memetho yohle Kereiteng ya 1 ha se ya semmuso. Ha ho na ho methwa ha bolelele ho semmuso etswang ya boima. Boima • Akanya, metha, Kotareng ya 1 ho kgothalletswa hore baithuti ba tsepame ho bapisa, hlopha le • bapiseng ka ho otloloha boima ba dintho; ho rekota boima ho sebedisa memetho • hlopha le ho bapisa boima ba dintho tse tharo le ho feta, ka ho beha dipara tsa dintho e seng boemong ho sekaleng ho fihlela dintho tsohle di feletse; le tlwaelehileng le balanse mohl. diboloko, ditena jj. • ntshetseng pele puo ya ho bua ka boima ba mefuta e fapaneng. Nakong ya mosebetsi wa boikemelo ho habahanya le kotara, baithuti ba ikwetlisa le ho • Sebedisa puo ho bua ka tiiseletsa tatelliso le papiso ya boima ba dintho tse 3 kapa ho feta, ka ho beha dintho ka papiso mohl. bobebe, dipara hodima sekala, ho fihlela dintho tsohle di fetile. boima, bobebenyana, boimanyana Mosebetsi ohle o lokela ho rekotwa. 205 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 206 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 4.4 Mometho o seng wa Memetho yohle Kereiteng ya 1 ha se ya semmuso. Ha ho na ho methwa ha bolelele ho semmuso etswang ka diyuniti tsa maemo a tlwaelehileng. Mothamo/ Volumo • Bapisa le ho hlopha Ho fihla mona selemong sena tsepamiso ene e le hodima mothamo/volume bakeng sa boholo ba mokedikedi • ho ntshetsa pele puo ya ho bua ka mothamo/volumo; (volumo) e ka ditshelong tse pedi tse beilweng e • ho bapisadivolumo ka hara ditshelo tse pedi tse tshwanang; le nngwe pela e nngwe. Baithuti ba lekola ka ho • ho bapisa divolumo ya ditshelo tse nang le bophara bo fapaneng ka ho tshela ka hara MMETSE KEREITE YA 1-3 setshelo sa boraro. tshela ka hara setshelo sa boraro ha ho hlokeha Sheba dinoutso bakeng sa Kotara ya 2. • Bapisa le ho hlopha Baithuti ba ka ikwetlisa le ho tiiselletsa dikgopolo tsena nakong ya mosebetsi o etswang ka boholo ba mokedikedi nako ya boikemelo o ka tshelwang ka hara ditshelo tse pedi ha di tlatsitswe (mothamo) • Sebedisa puo ho bua ka papiso mohl. ho feta, ka tlase ho, tletse, lelea • Akanya le ho metha, bapisa le ho hlopha mothamo wa ditshelo ka ho sebedisa memetho o seng wa tlwaelo mohl. dikgaba le dikopi SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

KEREITE YA 1 KOTARA YA 3 5. HO SEBETSA KA DATHA CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 le metsotso e 24) Ho sebetsa ka pokelletso ya dintho 5.1 Bokella le ho hlopha Ho hlophisa pokello ya dintho dintho ha e sa le ntho Bokella le e shebuweng haholo ho hlopha Bokella le ho hlopha halofong ya bobedi ya dintho dintho tse tshwarehang tsa selemo. Le ha ho le jwalo, letsatsi le letsatsi sena se ka shejwa e le 5.2 Bonahatsa pokeletso ya mosebetsi wa tlwaelo dintho tse hlophuweng nakong ya boinnotshi. Bonahatsa Thala setshwantsho sa Tsemapo e kgothaletswang pokeletso dintho tse bokeletsweng Kotareng ya 3 ke saekele ya dintho tse hlophu- ya ho tshwarana le datha: weng sheba ka tlaase. 5.3 Hlalosa le ho repota ka pokello e hlophuweng ya Hlalosa le dintho ho repota ka pokello • Fana ka mabaka hore na e hlophu- pokello e hlophisitswe weng ya jwang dintho • Araba dipotso ka -- Ho hlopha ho entswe jwanag (mokgwa) -- Hore na pokello e hlophilweng e shebeha jwang (sehlahiswa) • Hlalosa pokello le motako. • Hlalosa hore na pokello e ile ya hlophiswa jwang Ho sebetsa ka datha 207 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 208 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 5.4 Bokella le ho hlopha Bokella le ho hlopha Tsepamiso e kgothaletswang: Saekele e feletseng ya ho sebetsa ka datha Dithuto tse 3 datha datha Bokella datha ka ha Bokella le Saekeleng ya ho sebetsa ka datha phaposi kapa sekolo ho ho hlopha • Bokella datha ka ha araba dipotso tse botswang • baithuti ba bokeletsa tlhahisoleseding ho ka araba dipotso. Mophatong wa Mathomo le datha phaposi kapa sekolo ke titjhere. o Mahareng potso ena ka mehla e ntshwa ke titjhere kapa theksebuku; ho araba dipotso tse botswang ke titjhere Hlahisa datha • baithuti ba hlopha le ho hlahisa datha ka ditsela tse bonolo ho ka e manolla. Tsela ya ho hlahisa eo baithuti ba e sebedisang Kereiteng ya 1 ke kerafo ya ditshwantsho; le 5.5 Hlahisa datha Hlahisa datha ka hara dikerafo tsa ditshwantsho MMETSE KEREITE YA 1-3 • baithuti ba manolla tlhahisoleseding ka dikerafo tsa ditshwantso ka ho araba dipotso tse Hlahisa Hlahisa datha ka hara botswang ke titjhere. datha dikerafo tsa ditshwantsho Manolla le ho hlalosa datha Kerafo ya ditshwantsho bakeng sa phaposi 5.6 Manolla le ho hlalosa datha • Araba dipotso ka Kereiteng ya 1 ho bohlokwa hore ho qalwe ka ho sebetsa ka datha ka mokgwa wa ho etsa Manolla le datha tse kerafong ya kerafo ya setshwantsho ya phaposi. Ho sebetsa mmoho jwalo ho thusa baithuti ho ba le ho hlalosa • Araba dipotso ka ditshwantsho seabo mehatong yohle ho sa lahlehe letho nakong eo ho sebetswang. datha datha tse kerafong ya ditshwantsho Ho etsa kerafo ya setshwantsho ho ho dumella titjhere ho tsepamisa baithuti hodima dintlha tsa motheo tsa ho sebetsa ka datha hape ba tsebe makgetha a bohlokwa a kerafo ya setshwantsho • kerafo e leibolwa kae, le hona jwang (sehlooho sa kerafo) • mekgahlelo e leibolwa kae le hona jwang • kerafo ya setshwantsho e lokela ho ba le senotlolo se hlalosang hore setshwantsho ka seng se bolela eng. • ditshwantsho kapa dibaka bakeng sa ho beha ditshwantsho di lokela ho lekana • ho behwa jwang ditshwantsho ka ho lekana meleng • kerafo e balwa jwang SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ho sebetsa ka saekele ya datha kaofela ho ka nka dithuto tse mmalwa. Bokeletsa, hlopha le ho hlahisa datha Matitjhere mophatong ona a lokela ho nnetefatsa hore dihlooho tse fapaneng di a kgethwa bakeng sa pokello ya datha le tshekatsheko ka hara dikereite ka ho fapana. Mehlala e lokela ho keyeleditswe le ho hlopha botjha ditjhate tsa letsatsi le letsatsi tsa maemo a lehodimo ho ka etsa kerafo ya setshwantsho kapa ho etsa setshwantsho ya matsatsi a tswalo a baithuti.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKEHANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 3 e 24) Manolla datha Baithuti ba araba dipotso tse kang: “Ke mofuta ofe wa boemo ba lehodimo o bileng teng haholo kgweding ena?” “Ke mofuta ofe wa boemo ba lehodimo o bileng teng hanyane kgweding ena?” “Re bile le matsatsi a makae moo letsatsi le ileng la tjhaba le a makae moo le neng ho kwahetse?” Ho sebetsa ka datha ho ka nka dithuto tse mmalwa. 209 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 1 KOTARA YA 4 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO 210 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO:Bala ka dkaomoro tse feletseng 1.1 Bala dnatho tse Bala dintho tse Ke eng se fapaneng le kotara ya 3? itshetlehileng ho 50. itshetlehileng ho 50 Bala dintho Kotareng ya 4, baithuti ba eketsa boholo ba ho bala. Ho ntse ho na le tsepamiso Fana ka kakanyo e Fana ka kakanyo e kutlwisisong ya molao wa sehlooho. Kotareng ena baithuti ba lokela ho ithuta ho beha MMETSE KEREITE YA 1-3 utlwahalang ya nomoro ya utlwahalang ya nomoro ya dintho ka tatelano ha ba bala ho re ha ba lekola ho bala ha bona, tatelano e ba thusa ho dintho tse ka lekolwang ka dintho tse ka lekolwang ka bala ha bobebe. Mohlala: Dibadi di ka behwa ka mela. ho di bala. ho di bala. Kotareng ena baithuti ba ba tswela pele ho eketsa bokgoni ba bona ba ho bala le ho ikwetlisa: • Bala tsohle; • Bala ho; • Molao wa sehlooho wa dkaomoro; le • Ho sebetsa ka ditema tse ngotsweng. Baithuti ba lokela ho etsa kgokahano pakeng tsa ho bala ha sethatho le ha sehlooho. Sena se fihlellwa ha ba elellwa ho emisa ho bala ha ba fihla nthong ya 50 ho bolelal ho re ba badile tse 50. Ka nako eo ba a tseba ho re tatelano eo e mong a e balang ha e sitisi ho bala. Ho bala ka dihlopha Ho re o thuse baitghuti ba bale ka mekgahlelo ya pedi, hlano, le leshome ba hloka ho bokella dintho ka bopedi, ka bohlano le boleshome. Dkaomoro tsa dibadi di lokela ho behwa pokellong ka nngwe ho bontsha nomoro ya dintho tse badilweng. Ho bala ka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO dihlopha ho tla lokisa baithuti ho utlwisisa dikatiso le ho sebetsa. Qetellong ya kotare baithuti ba lokela ho ho tseba ho elellwa tlhophiso ka ho arola dkaomoro. Mohlala: “Ke a ho re ke 10 hobane ke behile 4 ka lehlakoreng le leng mme 6 ka lehlakoreng le leng”. Ho ela hloko dithusathuho fihlela ho tse sebedisitsweng. • Dithusathuho fihlela ho tse bopilweng, tse jwalo ka thapo ya dkaawa tse balang, di ka sebediswa. • Abakhase e ka sebediswa ho ikwetlisetsa ho bala ka dihlopha tsa leshome. • Baithuti ba ka etsa dihlotshwana tsa 2, tsa 5 le leshome mme ba di bale kaofela.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.2 Bala ho ya pelele morao Bala ho ya pelele morao Phapang ke efe le Kotara ya 1? ka Balla pele le • hang ho tloha nomorong Kotareng ya 4 baithuti ba bala ka mekgahlelo ya 10, 5, le 2 ho fihlela ho 100. Ho bala ka morao efe kapa efe pakeng tsa • hang ho tloha nomorong mekgahlelo e ba bokgoni ba bohlokwa boo baithuti ba ka bo sebedisang kereite ya 2 le le 0 le 100 efe kapa efe pakeng tsa 3 mme ho ka thusa baithuti ha ba sebetsa dipalo. 0 le100 Bala ho ya pele ka Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba ho: Bala ho ya pele ka • bo-10 ho tswa katisong Ho bala ka molomo le ho araba dipotso tse jwalo ka: ya 10 pakeng tsa 0 le • bo-10 ho tswa katisong • Ho qala ho 52, ho bala ka bo nngwe ho fihlela ho 72. 100 ya 10 pakeng tsa 0 le 100 • Ho qala ho 88 le ho bala o ya morao ka bo nngwe ho fihlela ho 70. • bo-5 ho tswa katisong efe kapa efe ya 5pakeng • bo-5 ho tswa katisong • Ho qala ho 38 le ho bala ka bopedi ho fihlela ho 50. tsa 0 le 100 efe kapa efe ya 5pakeng tsa 0 le 100 • Ho qala ho 45 le ho bala ka bohlano ho fihlela ho 100. • b0-2 ho tswa katisong efe kapa efe ya 2pakeng • b0-2 ho tswa katisong • Ho qala ho 10 le ho bala ka boleshome ho fihlela ho 100. tsa 0 le 100 efe kapa efe ya 2 Baithuti ba lokela ho tseba ho sebedisa bokgoni ba ho bala mesebetsing e ngolwang. pakeng tsa 0 le 100 Mehlala: • Kopitsa le ho eketsa ditatelano tse bonolo tsa nomoro ho fihlela bonyane ho 100. Sheba karolo ya dipaterone tsa nomoro. 211 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 212 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.3 Tseba le ho bala Tseba le ho bala Phapang ke efe le Kotara ya 3? dinomoro dinomoro Disimbole Kotareng ya 4, tatelano ya nomoro e eketsehile ho fihlela ho 100. Ho ngola disimbole tsa tsa nomoro • Tseba le ho bala • Tseba le ho bala nomoro le mabitso a nomoro di kopantswe kotareng ena. Hao tsebo e ntjha e ithutilweng. le mabitso a disimbole tsa nomoro 0 disimbole tsa nomoro 0 Ho bohlokwa ho hlokomela ho etsa kakanyo e nepahetseng mme ho bala ho itshetlehile nomoro ho fihlela ho 100 ho fihlela ho 100 tshebedisong e hlokolosi ya tshebediso ya mabitso a nomoro. Baithuti ba lokela ho tseba ho sebedisa, ho bolela le ho ho ngola mabitso a nomoro ka ditsela tse ngata tse fapaneng • Ngola disimbole tsa • Ngola disimbole tsa ka moo ba ka kgonang ka teng. nomoro 0 ho fihlela ho nomoro 0 ho fihlela ho 20 20 Qetellong ya kotare ba lokela ho tseba ho etsa mefuta e latelang ya mesebetsi: MMETSE KEREITE YA 1-3 • Tseba le ho bala • Tseba le ho bala Ho bapisa mabitso a dinomoro, mabitso a disimbole, kapa ditshwantsho tsa dintho. mabitso a nomoro 1 ho mabitso a nomoro1 ho Karete ena e bolela 6 Karete ena e bolelang? fihlela ho10 fihlela ho 10 • Ngola lebitso la nomoro • Ngola lebitso la nomoro1 1 ho fihlela ho 10 ho fihlela ho 10 6 11 Bapisa mantswe le dintho Nngwe  Pedi ã ã ã  Tharo ì   Nne ëëëëë Hlano  Tshelela õõ Supa ðððððð Robedi ø ø ø ø  Robong ööööööö SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.4 Latelanya le ho bapisa Ka ho latelanya le ho bapisa dintho le dinomoro baithuti ba ithutile ho re: dinomoro ho fihlela ho Hlalosa, Ntho ya sehlooho ya nomoro ke ho sebedisa ho fihlela e hlalosa nomoro ka hare ho sete. 20 bapisa, le Phapang ke efe le Kotara ya 3? ho latelanya • Bapisa tlhophiso ya dinomoro dintho ho latela bongata, Baithuti ba hlahisetswa dinomoro tse tlwaelehileng. mmalwa, bongata, Qetellong ya kotara le selemo baithuti ba lokela ho sebedisa puo ya ho latelanya le ho bonyenyane, e ngata ho bapisa ka mekgwa e latelang: feta, e nyane ho; jwalo ka, e ngata jwalo ka, e • Ya pele, ya bobedi, ya boraro, ya bone, ya bohlano, ya botshelela........... fapaneng. • Di kae………… • Hlophisa sehlopha sa dintho ho tswa ho tse • Tse ngata jwalo ka, nomoro e jwalo ka..... ngata ho fihlela tse • E lekana le, e kgolo ho, e nyane ho, e mmalwa ho, e kgolo ho, e nyane ho, e feta....... mmalwa le tse mmalwa ho fihlela tse ngata. • Tatelano, ya pele, ya ho qetela, pele ho, ka mora, pela, pakeng tsa dinomoro • Latelanya dintho ho • Dinomoro fihlela ho 20 • Ya pele, ya bobedi, ya boraro, ya bone, ya bohlano, ya botshelela......... Latelanya le ho bapisa • Di kae………… dinomoro • Tse ngata jwalo ka, nomoro e jwalo ka...... • Latelanya dinomoro • E lekana le, e kgolo ho, e nyane ho, e mmalwa ho, e kgolo ho, e nyane ho, e feta.... -- Ho tloha ho e nyane ho fihlela ho e kgolo • Tatelano, ya pele, ya ho qetela, pele ho, ka morao ho, pela, pakeng tsa le ho tloha ho e kgolo ho fihlela ho nyane -- Pele, ka mora, e mahareng /e dipakeng • Taka sekele ya bohlano bosehla. -- Ho sebedisa e jwalo • Taka sekele ya pele bokgubedu. ka 0 ho fihlela ho 20 • Bapisa dinomoro tse • Taka sekele ya borobedi bolou. felletseng ho tloha ho e nyenyane ho fihlela ho e nyane, e kgolo ho, e ka tlase ho, e lekanang le ho fihlela ho puisano 213 pakeng tsa batho ba babedi MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 214 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.4 • Tatelano ya nomoro ho Baithuti ba lokela ho araba dipotso tse jwalo ka: fihlela ho 20 Hlalosa, • Ke mang wa pele moleng? bapisa, le Sebedisa dinomoro tse • Ke mang wa bobedi moleng? ho latelanya tlwaelehileng ho bontsha dinomoro tatelano, sebaka kapa • Mthunzi o na le dikerayone tse 5 tsa pensile. Khale o na le dipensele tse 8 tsa kerayone. boemo • Ke mangy a nang le dikerayone tse nyane tsa pensile? • Beha dintho tatelano ho tloha ho ya ho qala ho • Mphe nomoro pakeng tsa 15 le 17? MMETSE KEREITE YA 1-3 fihlela ya leshome kapa • Ngola dinomoro pakeng tsa 4 le 10 ya pele ho fihlela ya ho qetela. Mohl. Ya pele, ya • 1, 2, 3, 4, _, _, _, _, _, 10 bobedi, ya boraro, ...ya • Tlatsa dinomoro tse siilweng leshome(dinomoro tse tlwaelehileng) Pele ho Dinomoro Ka morao ho Tatelano ya dinomoro ho 17 tloha qalong ho fihlela 12 ho leshome. 14 9 6 Ngola dinomoro tsena ka tatelano ho tloha ho e kgolo ho fihlela ho e nyane. Ngola dinomoro tsena ho tloha ho e nyane ho fihlela ho e kgolo. Kopitsa le ho tlatsa o sebedisa mantswe “ tlase ho” le “mangata ho”: 35 e _______ ho 38 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 79 e __________65 Ho tseba pele ho re nomoro e nyane ka nngwe le nomoro e ka morao e kgolo ka nngwe Baithuti ba lokela ho araba di[potso tse jwalo ka: • Ke nomoro efe e tlang pele ho 17? • Ke nomoro efe e tlang ka mora 82? • Tlatsa dinomoro tse siilweng molapalong   85   86   87   88   89   90   91   92   93   94   95

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) Beha dinomoro tse latelang tsa dikarete ka tatelano: • Ke nomoro efe e fumanehang pakeng tsa 25 le 30? • Mphe nomoro e kgolo ho 76 ka nngwe 1? • Mphe nomoro e kgolo ho 76 ka nngwe 2? • Ke nomoro efe e nyane ho 45 ka 1? • Ke nomoro efe e nyane ho 39 ka 2? 215 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 216 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.5 Ho elellwa boleng Phapang ke efe le Kotara ya 3? ba sebaka bonyane Boleng ba Kotareng ena baithuti ba tswela pele ka ho aha le ho ntshetsapele mehopoplo wa boleng dinomorong tsa didijiti sebaka ba sebaka. tse pedi ho fihlela ho 20 Kotareng ya 4, baithuti ba sebetsa ka tatelano e hodimo ya nomoro le ho tswela pele ho • Ho arola dinomoro fihlela ho: tsa didijiti tse pedi ho fihlela ho mashome le • Bala le ho hlophisa ho etsa dihlopha tsa leshome le tse arohaneng; bonngwe. Mohl. 12 ke MMETSE KEREITE YA 1-3 10 le 2 • ngola18 = leshome le 1 le bonngwe ba 8; le • jwale rekota 14 = 10 le 4. Baithuti ba lokela ho tswelapele ho hlophisa disebediswa tse tshwarehang ka dihlopha ho di etsa leshome le bo nngwe ho ntshetsapele kutlwisiso ho re 10 ke sehlopha se le seng sa bonngwe ba leshome. Ho sebedisa Abakhuse, baithuti ba lokela ho bontsha: • leshome le le leng; • leshome le leng le bo nngwe ba 5; • leshome le leng le bo nngwe ba 6; Lebella baithuti ho ba nna ba kgona ho bala ka bonngwe ho etsa dihlopha tsa boleshome. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ho ba bangata e ka ba mokgwa oo feela ho hlalosa nomoro kapa ho bolela ho re di kae.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.5 Boleng ba sebaka sa dikarete Boleng ba Tulong ya boleng ba dikarete e lokela ho sebediswa kotareng ena ho bontsha ka moo sebaka dinomoro di bopjwang ka teng. Sekgeo sa dikarete e ka bontshwa lehlakoreng la dihlopha tsa dintho. Mehlodi Dintho tse ka hlophiswang: • Dithupa tsa ho bala • Dibadi tse ka follelwang • Dithutswana tsa mollo • Dithutswana tsa asekerimi • Diboloko tse tshwarahanang • Dikarete tsa boleng ba sebaka • Tjhelete ya ho bapala Ho bohlokwa ho ba le dihlopha tse lokisitsweng tsa mashome tseo baithuti ba di hlophisitseng le ho di beha ka hara setshelwa. 217 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 218 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.6 Sebedisa dithekiniki Phapang ke efe le Kotara ya 3? Dithekiniki tse latelang ha o rarolla Qetellong ya kotara ena baithuti ba qala ho rarolla dipalo tsa mantswe ba sebedisa tsa ho mathata le ho hlalosa dithekiniki tse latelang: rarolla dikarabo tsa mathata: • Metako kapa disebedisa tse tshwarehang mathata • Disebediswa tse tshwarehang, mohl. • Ho aha kapa ho qhaqholla dinomoro dibadi • Ho sebetsa ka palopedi le hafola • Ditshwantsho ho taka • Melapalo MMETSE KEREITE YA 1-3 moelelo wa pale Lekola dinoutso tsa kotara ya 2. • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho sebetsa ka palopedi le ho hafola • melapalo 1.7 Rarolla dipalo tsa mantswe Qetellong ya kotara ena baithuti ba lokela ho rarolla mathata a tshwanang le a latelang: tse maemong le ho Ho kopanya, Phetoho hlalosa dikarabo tsa hao ho tlosa ho mathata o sebedisa ho Morongwe o na le diapole tse 5. Sello o mo fat se 8. O na le apole tse kae jwale? kopanya, ho tlosa dikarabo Morongwe o na le diapole tse 13. O fa Sello tse 5. O setse ka tse kae? ho fihlela ho 20. Kopanya Nosisi o na le dimabole tse 5 tse tala le tse 8 tse bolou. O na le mabole tse kae kaofela? Nosisi o na le dimabole tse 13. Tse 5 di tala tse setseng di bolou kaofela. Nosisi o na le dimabole tse kae? SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Bapisa Nosisi o na le dipanana tse 13. Themba o na le dipanana tse 5. Nosisi o na le dipanana tse kae ho feta tsa Themba?

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.8 Rarolla mathata a Qetellong ya kotara ena baithuti ba lokela ho rarolla mathata a tshwanang le a latelang: dipalo tsa mantswe tse Phetapheto Phetapheto ya ho kopanya maemong le ho hlalosa ya ho dikarabo tsa hao o Dibasekele tse 4 di na le mabidi a makae? kopanya ho sebedisa phetapheto ya isang ho ho Sekgahla ho kopanya, ho tlosa ka atisa dikarabo ho fihlela ho 20. Thami o nwa dikopi tse 2 tsa lebese ka letsatsi. O nwa kopi tse kae tsa lebese ka beke? Dipapetla Ntate Khumalo o jala mela e 3 ya moroho wa khabetjhe. Ho na le meroho e mehlano ka moleng. O na meroho e mekae ya khabetjhe kaofela? 1.9 Rarolla le ho hlaosa Qetellong ya kotara ena baithuti ba lokela ho rarolla mathata a tshwanang le a latelang: dikarabo ho mathata Ho hlophisa Ho hlophisa a etswang tse le ho arola kenyelelleditseng ho Ho hlophisa, ho tlosa tse setseng ho isang ho arola ka ho lekana le ho ho arola Stella o rekisa diapole ka mokotla e nang le diapole tse 3. O na le diapole tse 14. O na le hlophisa ka dinomoro mekotla e mekae ya diapole tse 3 a ka e etsang? tse felletseng ho fihlela ho 20 le dikarabo tse Ho hlophisa, o kenyelletsa le ho setseng karabong. kenyelleditseng tse salang. Ben o batla ho nka mahe a 15 ho a isa ho nkgono wa hae. K e mabokose a makae a mahe a ka nkang mahe a tsheletseng? Ho hlokahala ho re a pakele mahe kaofela? Ho arola Ho arola, ho tlosa ho setseng Ho arolela metswalle e 3 dipompong tse 14 ho re ba fumane tse lekaneng. Ho arola, ho lebisang ho diforakeshene Ho arolela metswalle e 3 tjhokolete ho re ba fumane e lekanang le ho re ho se ke ha sala letho. (Baithuti ha bay a lokela ho fana ka lebitso la karolo ya forakeshene e le nngwe borarong. Ba ka hlalosa karolo ya forakeshene habonolo e le “lekumane”.) Pokelletso ya Forakeshene 219 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 220 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.11 • Hlokomela le kgona ho Qetellong ya kotara ena baithuti ba lokela ho rarolla mathata a tshwanang le a latelang: qolla tjhelete e lewala ya Tjhelete John o rekile borotho ka R8. O bo lefile ka R10 ya pampiri. O fumane bokae tjhelete e Afrika Borwa, 5c, 10c, setseng? 20c, 50c, R1, R2, R5, le tjheletae ya pampiri, Mme wa Rosi o rekile sekhafo ka R17. O lefile ka diranta tse leshome tse pedi tsa pampiri. R10 and R20. O fumane tjhelete e kae e setseng? • Rarolla mathata Letsatsi la Judi la tswalo le ne le le ka Sontaha. O fumane R5 ho ausi wa hae, R2 ho a tjhelete a aubuti wa hae le R10 ho motswala wa hae. O fumane bokae kaofela? MMETSE KEREITE YA 1-3 kenyelelleditse tjhelete kaofela le tjhelete e setseng ho fihlela ho R20 le disente ho fihlela ho 20c RAROLLA MATHATA A DIPALO KA MAEMO SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.12 Sebedisa dithekiniki Phapang ke efe le Kotara ya3? tse latelang ha o etsa Dithekini ki Baithuti ba lokela ho rarolla dipalo tse senang tshusumetso ba sebedisa dithekiniki tse ditharollo: (mekgwa latelang: kapa mawa) • Ho taka kapa • Ho taka ka disebediswa tse tshwarehang disebediswa tse tshwarehang, mohl. -- Motako wa baithuti o lokela ho shebehala o na le tatelano mme ba lokela ho hlalosa dibadi ditharollo tsa bona ba itshetlehile ka metako ya bona.l • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho aha kapa ho qhaqholla dinomoro dinomoro • Ho sebetsa ka palopedi le ho hafola • Ho sebetsa ka palopedi le ho hafola • Ho hokela dinomoro Lekola dinoutso tsa kotara ya 2. • Ho hokela dinomoro 1.13 • Kopanya ho fihlela ho Ho sebetsa ka ho kopanya le ho tlosa ka hara boholo ba 0 - 20 ho bolela ho re baithuti ba 20 tla: Ho kopanya le ho tlosa • Tlosa ho 20 • Qala ho ntshetsapele mohopolo wa boleng ba sebaka sa mashome le bonngwe; • Sebedisa matshwao a • Tswelapele ho bala ka dihlopha; le loketseng • Qala ho elellwa ho re ho bala ka bo nngwe ha se mokgwa o nang le tshusumetso. (+, –, =, £) Baithuti ba tla tswela pele ho bala: • Ikwetlise ho kopanya dinomoro ho fihlela ho • Ho bala dintho; 10 • Ho elellwa, ho bala le ho ngola dinomoro; le • Ho bapisa le ho latelanya dinomoro. Ho re o kgone ho sebetsa ka matshwao a ho kopanya le ho tlosa, baithuti lokela ho ba le tsebo e batsi ho:L • Bala tsohle; • Bala ho tloha nomorong e kgolo; • Sebedisa le ho utlwisisa puo ya ho kopanya le ho tlosa, le • Latelanya le ho bapisa dinomoro. Ba ithuti ba tswela pele ho aha kutlwisiso ya ho ho kopanya le ho tlosa. 221 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 222 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.13 Qetellong ya selemo baithuti ba lokela ho tseba: Ho kopanya • Ho sebedisa tlotlontswe e amanang le ho kopanya le ho tlosa le matshwao ho hlalosa le le ho tlosa ho rekota ho kopanya le ho tlosa dipolelo tsa dinomoro; • Sebedisa mesebetsi e etswang le mekgwa eo e seng ya semmuso ho etsa ho kopanya le ho tlosa; • Rarolla mesebetsi ya ho kopanya le ho tlosa mme o ka rekota dikarabo tsa teng molapalong le; MMETSE KEREITE YA 1-3 • Utlwisisa hore ho re ho tlosa ke phetoho ya ho kopanya le ho kopanya ke phetoho ya ho tlosa mme sebedisa sena ho fihlela le ho rekota ditharollo. Ho utlwisisa ho kopanya le ho tlosa baithuti ba ba lokela ho: • Tseba le ho sebedisa ho re tatelano ya ho kopanya ha se ya bohlokwa; • Sebedisa + ya, - le = signs; • Tseba ho re £ e emetse nomoro e sa tsejweng; • Utlwisisa ho tlosa e le ‘ho nka’ le le ‘ho fumana phapang pakeng tsa’; le • E re le ho ngola nomoro e dumellanang le dintlha tsa ho kopanywa ho filweng le ho ngola nomoro e dumellanang le dintlha tsa tlosa ho filweng • Mohle. 8 + 6 = 14 e bolela ho re 14 – 6 = 8. Ho rekota ditshwantsho tsa ho kopanya le ho tlosa: Le ha baithuti ba bang ba batla ho ho rekota le ho bala ka bo 1, ba lokelwa ho thuswa ho qala ho bala hape le ho bala ka dihlopha. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ba lokela ho tseba ho: Ho taka ditshwantsho le dinomoro, haholo ho bontsha dihlopha. Ho qhaqholla dinomoro ho re di o fe dikarolwana ho etsa hore ho sebetsana le tsona ho be bobebe. Baithuti ba tla heletsetsa dinomoro dikarolong tse fapaneng. Ba tla qhaqholla ho ba fa dikarolo tseo ba tla kgona ho sebetsa ka tsona. Baithuti ba tla qala ho qhaqholla supa to etsa bonngwe. Le ha ho le jwalo, dintlha tsa nomoro 10 di le ka monahanong mme baithuti ba ka sebetsa ka dinomoro tse mohopolong, ba lokela ho qhaqholla supa ka dikarolo tse fapaneng.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.13 Ho sebedisa metsu le dinomoro ho bontsha kgokahano Ho kopanya 11 + 7 = £ le ho tlosa 11 + 4 + 3 11 + 4 → 15 + 3 = 18 11 + 7 = £ 11 + 5 + 2 11 + 5 → 16 + 2 = 18 17 – 9 = £ 17 - (7 + 2) 17 – 7 → 10 - 2 = 8 Dipalokopanngwa Ho re o ikwetlisetse dipalokopanngwa, baithuti ba lokelwa ho fuwa mesebetsi e fapaneng ho e etsa. Sena se etswa ha ngata moo moithuti a sebetsang a le mong. Molapalo o ka sebediswa ho ikwetlisetsa dipalokopanngwa ho fihlela ho 10. Ho sebedisa le ho kenya tshebetsong tsebo e fetileng e le dithekiniki Dithekiniki tse bontshitsweng ka tlase din dumella ho bala semmuso le moelelo wa nomoro. Dithekiniki tsa ho ikwetlisa tse latelang di tla kgothaletsa baithuti ho lekola dikamano pakeng tsa dinomoro le ho ruta baithuti ho sebedisa le ho Kenya tshebetsong tsebo ya bona ho ba thusa ho sebetsa. Beha nomoro e kgolo pele ho re o tle o kgone ho bale o ya pele kapa morao. 4 + 12 = £ Latelanya hape 4 + 12 e le 12 + 4 le ho bala ho tloha ho 12. Bala nomorong e kgolo Baithuti ba lokela ho bala nomorong e kgolo. Ona ke mokgwa o sebetsang haholo ho na le ho bala ka bonngwe ho fihlela ho 14 le ho bala ka bohlano ho feta. 14 + 5 = £ Baithuti ba bala ho tloha ho 14, mme ba bale 15, 16, 17, 18, 19. 223 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 224 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.13 Qolla dipalopedi tse haufi Ho kopanya 8+7 le ho tlosa Baithuti ba ka hlalosa ho re karabo ya ho kopanya e ka ngolwa e le 8 + 8 -1 (palopedi 8 e kopangwa le 1) kapa 7 + 7 + 1 (palopedi 7 e kopanngwa le 1). Baithuti ba rekota mawa a bona ba sebedisa metsu: 8 + 8 → 16 + 1 = 17 MMETSE KEREITE YA 1-3 Fetolela nomoro ho leshome le ho tlosa kapa ho kopanya bonngwe Lewa lena le rutwa ka nomoro ya boholo bo tlase le ho kengwa tshebetsong dinomorong tse hodimo. 9+6=£ Baithuti ba ka re ho bona: “Nka nka nngwe ho tshelela le ho e kopanya ho fihlela ho 9 ho etsa 10.” Ho na le 9 + 6 e ngolwa e le 10 + 5 = 15 8+5=£ Baithuti ba ka ipolella ba re: “Ke tla nka 2 ho 5 mme ke e kopanya le 8 ho etsa 10.” Ka hoo 8 + 5 e ka ngolwa e le 10 + 3 = 13 Ho sebedisa tsebo dikamano tsa phetolelo pakeng tsa ho ho ho kopanya le ho tlosa. 15 – 9 = £ Moithuti o tseba karabo ya ho kopanngwa e ka ngolwa ha ho kopanngwa: ‘Ke tseba ho re 9 + £ = 15.” SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Moithuti a ka sebedisa ho bala bakeng sa ho sebetsa dipalo. Kgokahano ya palo Ba lokela ho tseba ho sebedisa kgokahano ya nomoro ho tshehetsa mosebetsin wa bona wa dipalo. Mohlala: 13 + 6

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.14 • Kopanya nomoro e Phapang ke efe le Kotara ya 3? tshwanang ha ngata ho Phetapheto Kotareng ya 4, baithuti ba tswela pele ho ntshetsa pele phetapheto ya ho kopanya. fihlela ho 20 ya Mohlala: kgokahano • Sebedisa matshwao a • 2 tse ngata tsa 3 ya ho loketseng (+, =, £) kopanya ho • Dihlopha tse 4 tsa 2 fihlela ho ho Baithuti ba tswela pele hape ho ngola dipolelo tsa dinomoro bakeng sa tlhahiso ya atisa ditshwantsho. Ho bala ba tlola ho lokela ho tswela pele ho thusa baithuti ho bala dintho tse hlophilweng ka ditshwantsho. Ha ditshwantsho kapa dintho di hlophiswa ka bobedi ho bolela ho re baithuti ba tla bala ka bobedi empa e seng ka bonngwe ho fumana lenane la dintho kaofela. Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho: • Ho utlwisisa phetapheto ya ho kopanya ha ba ntse ba etsa dihlopha tse lekanang; • Bontsha phetapheto ya ho kopanya o sebedisa dinthong tsa disebediswa le ditshwantsho; • Rekota palo ya dipolelo e tshwanang ho mesebetsi e etswang kapa ya ditshwantsho; le • Sebedisa kgokahano ya nomoro ho fihla karabong. 225 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 226 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Phapang ke efe le Kotara ya 3? ho tloha ho 20 Menthele Kotareng ya 4, boholo ba nomoro bo eketseha ho tloha ho 15 ho fihlela ho 20. • Fana ka lebitso la Mehlala ya di[potso le mesebetsi e ka botswang le ho etswa: nomoro pele ho le ka mora nomoro e filweng. • Qala ka 3 le ho bala ho ya pele ka bo nngwe ho fihlela ho 10. Latelanya sete eo o e filweng ka dinomoro tse • Baithuti ba ema moleng mme ba a botsa: ke mangy a tlang pele, bobeding, borarong kapa ya qetellang? kgethilweng. MMETSE KEREITE YA 1-3 • Bapisa dinomo ho fihlela • Ke efe e nyane ho 14 kapa 8? ho 20 le ho bolela ho re • Ke efe e ngata ho 8 kapa 4? ke dife ngata kapa tse nyane • Ke eng se ka tlase ho 13 ka 2 • Tseba ho re ke nomoro • Ke eng se sengata ka 2 ho 8? e fe e kgolo ka 1 kapa e • Mphe nomoro e pakeng tsa 1 le 3. nyane ka 1 ho dinomoro. • Mphe nomoro e pakeng tsa10 le 14. Na ke nomoro e le nngwe feela? • Tseba ho re ke efe nomoro e kgolo ka • Beha dikarete tsena tsa nomoro ka tatelano ho tloha ho e nyane ho fihlela ho e kgolo. 2 kapa e nyane ka 2 E kgopotse kgafetsa dinomorong. Mpotshe nomoro eo o e kopanyang ho etsa 10(ngola fatshe kapa sebedisa sekgeo kapa E kgopotse kgafetsa: dikarete tsa padiso) • Ho kopanya le ho tlosa • 1 dintlha ho fihlela ho 10 • 2 • 3 • 4 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Mpontshe nomoro e letsohong le letshehadi ha.....e nkuwa ho 10 (ngola fatshe kapa sebedisa sekgeo kapa dikarete tsa padiso) • 1 • 2 • 3 • 4 6 + 4 = 10; 4 + 6 ke? Na karabo e a tshwana? 5 + 2 = 4; 2 + 5? Ke, Na karabo di a tshwana?

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKOHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 e 24) 1.16 Mawa a ho rarolla Mawa a ho sebetsa dipalo: Menthele Sebedisa mawa a ho Sebedisa mawa a ho sebetsa dipalo ho kopanya le ho tlosa ka katleho, rarolla ho kopanya le ho Kopanya tse latelang ka ho beha nomoro e kgolo pele mme e be o tswela pele ka ho bala: tlosa ka katleho: 1+9 • Beha nomoro e kgolo pele e le ho re o tsebe 2+6 ho bala o ya pele kapa 1+4 morao Palopedi 1 • Molapalo Di 2 tse pedi ke eng? • Ho sebetsa ka palopedi le ho hafola Halofo ya 4 ke eng? • Ho bopa le ho qhaqholla Ho sebedisa molapalo Ke ho qhoma ha kae ho tloha ho 3 ho fihlela ho 5? Ke ho qhoma ha kae o ya morao ho tloha ho 5 ho fihlela ho 2? 227 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 1 KOTARA YA 4 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 228 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 le metsotso e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho Dipaterone tse re Baithuti ba sebetsa ka dipaterone tsa tlhaho, bophelong ba kajeno ba letsatsi le letsatsi, Thuto e 1 hlalosa potapotileng tsa letlotlo la tsa botjhaba ho tloha kereiteng ya 1 ho fihlela kereite ya 6. Sena se bolela ho Dipaterone re ha ho hlokahale ho nka nako e telelele haholo sehloohong. O lokela hape ho kgetha tsa ho ruta Kopitsa, atolosa le ho Hlwaya, hlalosa ka mesebetsi le dipaterone tse loketseng kereti ka nngwe. Jeometri hlalosa ka mantswe mantswe le ho kopa dipaterone tsa jeometri Kereiteng ya 1 baithuti ba ka sebedisa dipaterone tsa rubbing MMETSE KEREITE YA 1-3 • Dipaterone tse bonolo tsa dintho tse • Tsa tlhaho Mehlala e sebediswang ke ya dipaterone tse makaleng, lehlaku la difate, dipaterone tse tshwarehang bohatong ba seta, dipaterone tse lebiding la kololi, jj. • Bophelong ba kajeno ba • Dipaterone tse bonolo letsatsi le letsatsi Mofuta o mong wa paterone oo baithuti ba ka o shebang ke molahare, mohl. Bongata ba tse entsweng ka mahlaku bo na le mola hare. • Ho tswa ho letlotlo la tsa ditshwantsho tsa mela, botjhaba Baithuto ba ka sheba dipaterone diterateng tsa dijarete(terata, e entsweng ka patsi); dibopeho kapa dintho Iketsetse dipaterone tsa Moo ho sebeditsweng ka ditena le dithaele tsa fatshe; Iketstse dipaterone tsa hao hao Diaparo le masela; Iketsetse dipaterone tsa Iketstse dipaterone tsa Dipoleiti, dikomiki le pirinki; hao tsa jiometsi. hao tsa jeometri dibolo tsa maoto; • Ka dintho tse • Ka dintho tse tshwarehang diphoofolo tse kang dikgomo, serurubele, seboko sa serurubele, tshepe, thuhlo, lengau, tshwarehang dinonyana, dikokwanyana; • Ka ho etsa mela, • Ka ho etsa mela, dibopeho kapa dintho dipalesa le mahlaku; dibopeho kapa dintho tsa setso kapa mosebetsi wa sejwalejwale ya difaha; le dikgo tsa letsopa kapa diroto. Dipaterone tsohle tse re potapotileng Ho na le mekgwa e fapaneng ya ho hlalosa dipaterone tse re potapotileng. Dipaterone tse SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ngata tse re potapotileng di entswe ka mela, dibopeho kapa dintho. Dibopeho kapa dintho Qolla, hlalosa ka mantswe ha di hlokahale ho re di ho hokana ho jeometri ya dinthon tsa dibopeho tse mahlakore a le ho kopa dipaterone tsa mabedi le a mararo di sebeditswe kereiteng ya 1. Baithuti ba ka sheba le ho hlalosa jeometri • Tsa tlhaho • Se phetaphetwang ke eng, mohl. Matheba, mela, mofuta o mong le o mong wa sebopeho; le • Bophelong ba kajeno ba letsatsi le letsatsi • Di phetwaphetwa jwang, mohl, etsa mela e fapanang (jwalo ka sekotlolong), na matheba ao ke boholo bo lekanang, di arotswe ka ho lekana, na diphepeho tseo ke tsa boholo • Ho tswa ho letlotlo la tsa bo lekanang, mmala o tshwanang, na di shebile lehlakoreng le leng, mohl. Ha o arola botjhaba lamunu ka lehare dikarolwana di tshesane hare mme di be di ba sephara qetellong.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 e 24) 2.2 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho Tatelano ya dinomoro e ka hokelwa le ho tshehetsa ho bala. Jwalo ka ha bokgoni ba Dithuto tse 3 hlalosa hlalosa baithuti ba ho bala bo fetoha le ho hola, mefuta ya tatelano ya dinomoro eo baithuti ba Dipaterone sebetsang ka yona e ka hola. tsa nomoro Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho hlalosa dipolelo tse bonolo hlalosa dipolelo tse bonolo Tatelano e lokela ho botsha ho balla pele le morao ka: ka tatelano ho fihlela ka tatelano ho fihlela • bo 1 ho tloha nomorong efe kapa efe pakeng tsa1 le 100 bonyane ho 100. bonyane ho 100. • bo 10 ho tswa katisong ya 10 pakeng tsa 0 le 100 Iketsetse dipaterone tsa Tatelano e lokela ho hao botsha • bo 5 ho tswa katisong efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 0 le 100 Iketsetse dipaterone tsa • Ho balla pele le morao • bo 2 ho tswa katisong efe kapa efe ya 2 pakeng tsa 0 le 100 hao tsa nomoro. ka bonngwe ho tloha Baithuti ba ka supa dinomoro molapalong, papetla ya dinomoro, kapa tatelano e nomorong efe kapa efe ngotsweng ha ba ntse ba bala. pakeng tsa1 le 100 Baithuti ba ka tshireletsa (dibadi) kapa mmala kapa ba dikoloha dinomoro molapalong, • Ho bala o ya pele ka: papetleng ya dinomoro, kapa tatelano e ngotsweng ha ba ntse ba bala. -- bo-10 ho tswa Baithuti ba ka tlatsa dinomoro tse siilweng dikgeong tatelanong e ngotsweng, molapalong katisong ya 10 pakeng kapa papetleng ya dinomoro ho ikwetlisa ho bala. Hopola ho re baituti ba ngola ho fihlela tsa 0 le 100 ho 20. Lekola dinoutso tsa kotara ya 3 ho sheba tsela eo baithuti ba ka sebetsang ka -- bo-5 ho tswa katisong tatelano ya dinomoro tse ka hodimo ho 20. efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 0 le 100 -- bo-2 ho tswa katisong efe kapa efe ya 2 pakeng tsa 0 le 100 Iketsetse dipaterone tsa hao Iketsetse dipaterone tsa hao tsa nomoro. 229 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 1 KOTARA YA 4 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI) 230 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 1 metsotso e 24) 3.1 Puo e boemong Puo e boemong Sebaka le ditshupiso Thuto e 1 Sebaka, ho Hlalosa sebaka sa ntho e Hlalosa sebaka sa ntho e Lekola dinoutso tsa kotara ya 1 tlwaetsa le le nngwe o e bapisitse le le nngweo e bapisitse le e Puo efe kapa e fe e boemong e lokelwa ho hlahiswa ka mesebetsi e etswang e nkisa maikutlo e nngwe mohl.. ka hodimo nngwe mohl.. ka hodimo baithuti karolo metsamaong wa mmele. Sena se ka etswa nakong ya ho rutwa ha phaposi ho, ka pele ho, ka morao, ho, ka pele ho, ka morao, MMETSE KEREITE YA 1-3 kapa ho tsepama nakong ya sehlopha. letsohong le letshehadi, le letsohong le letshehadi, letona, hodimo, tlase, pela le letona, hodimo, tlase, Ditshupiso di lokelwa ho rutwa ka mesebetsi e etswang moo baithuti ba itsamaisang kapa pela, . dintho ho latela ditaelo. Sena se ka etswa nakong eo baithuti ba rutwang kapa nakong Sebaka le maikutlo tsepamisa sehlopheng. Sebaka le ditshupiso • Nyalanya maikutlo a Sebetsa ka sebaka le tshupiso ho kopanngwa le ho rekotwa ho ngolwang jwalo ka ho fapaneng a ntho ya • Latela tshupisa ho taka, ho etsa ditshwantsho kapa ho bapisa ditshwantsho ka mantswe. Sena se ka etswa letsatsi le letsatsi tsamaya ka hara nakong ya ho sebetsa o le mong. phaposi ya borutelo Sebaka le ditshupiso Sebaka le maikutlo • Latela ditaelo ho beha • Latela ditaelo ho ntho e le nngwe o e Baithuti ba mokgahlelo wa motheo ba hloka ho utlwisisa ho re dintho di shebahala tsamatsamaya ka bapisitse le e nngwe di fapane ha o di sheba o eme dibakeng tse fapaneng. Baithuti ba ka nka dintho tse phaposing ya borutelo mohl.. Kenya pensile ka tshwanang le dikoloi di le nyane ha di le hole. Ha baithuti ba ntse ba sebetsa haholo ka • Latela ditaelo ho beha hara lebokose. dibuka le ditshwantshi ka hara dibuka, ba lokela ho utlwisisa ho re hobaneng ntho e nngwe ntho e le nngwe e lebaleng le ka pele e bontshitswe haholo ho feta e lebaleng le ka morao. Nakong ya Sebaka le maikutlo amanang le e nngwe tsepamisa dihlopheng baithuti ba ka etsa ka ho beha matsoho a bona ka pele ho bona, ho mohl. beha pensile ka • Bapisa maikutlo a thibela maikutlo a dintho tse kgolo tse hole le bona. hara lebokoso fapaneng a ntho ya Kereiteng ya 1 baithuti ba lokelwa ho fuwa mesebetsi moo ba ka bapisang mehopolo e letsatsi le letsatsi fapaneng (maikutlo ho tloha hodimo, maikutlo ho tswa lehlakoreng, maikutlo ho tswa ka pele) tsa dintho tse fapaneng tsa bophelo ba letsatsi. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Sena se ka thusa baithuti ho akanya ka setshwantsho sa dintho tsa jeometri tse etswang boemong bo fapaneng.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA 1 metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 e 24) 3.2 Latelanya dintho Latelanya dintho Ho sebetsa ka ntho e dibopeho tse 3 ho ka matlafatswa ka mesebetsi e ngolwang. Thuto e 1 Dintho tsa Hlokomela le fana ka ma- Hlokomela le fana dibopeho bitso a dintho tse mahla- ka mabitso a dintho tse 3 kore a 3 ka phaposing ya tse mahlakore a 3 ka borutelo le ditshwantshong phaposing ya borutelo le ditshwantshong • dibopeho tsa bolo(tse tjhitja) • dibopeho tsa bolo(tse tjhitja) • dibopeho tsa lebokose (tsa mahlakore a mane) • dibopeho tsa lebokose (tsa mahlakore a mane) Makgetha a dintho Makgetha a dintho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho tse mahla- Hlalosa, hlophisa le kore a 3 ho latela: ho bapisa dintho tse mahlakore a 3 ho latela: • boholo • boholo • mmala • mmala • dintho tse thetehang • dintho tse thetehang • dintho tse hahabang • dintho tse hahabang Mesebetsi ya tsepamiso Lekola le ho aha dintho tsa dibopeho tse 3 tseo o di filweng o sebedisa disebediswa tse tshware- hang tse jwalo ka diboloko tsa ho aha, dinthontse ka sebediswang hape, dintho tsa ho aha 231 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 232 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 1 metsotso e 24) 3.3 Dibopeho tse fapaneng Dibopeho tse fapaneng Lekola dinoutso tsa kotara ya 2 Dithuto tse 3 Dibopeho Sheba le ho fana ka Sheba le ho fana ka Baithuti ba sebetsa ka disekele le dikgutlonnetsepa tsa boholo bo fapaneng le tsa mabitso a dibopeho tsa mabitso a dibopeho tsa dikgutlotharo tsa dibopeho tse fapaneng. Ba di hlophisa ho latela ho re di tsepame kapa mahlakore mahlakore a 2 mahlakore a 2 mahlakore a tjhitja. a2 • disekele • disekele Baithuti ba hlophisa dibopeho ka ho re ke dikgutlotharo, dikgutlonnetsepa kapa disekele. • dikgutlotharo • dikgutlotharo Mosebetsi o phetehlwa ka mesebetsi e ngolwang MMETSE KEREITE YA 1-3 • dikgutlonnetsepa • dikgutlonnetsepa Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Hlalosa, hlophisa le ho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dibopeho tsa bapisa dibopeho tsa mahlakorre a 2 ho latela: mahlakorre a 2 ho latela: • boholo • boholo • mmala • mmala • mahlakore a tsepameng • mahlakore a tsepameng • mahlakore a tjhitja • mahlakore a tjhitja 3.4 Mola hare Mola hare Baithuti ba lokela ho sheba mela ya melahare dinthong tse tshwarehang le di Thuto e 1 tshwantshong. Molahare • Sheba mola o hare • Sheba le ho taka mola mmeleng wa hao o hare jeometring ya Mesebetsi e ngolwang dibopeho tse 2 • Sheba le ho taka mola • E se ke ya “takwa lehlakoreng le leng”; empa o hare jeometring ya • E lokelwa ho kenyeletswa mehlaleng moo baituti ba taking mola wa molahare. Mela ya dibopeho tse 2 mola hare ha e a lokela ho tsepama ka nako tsohle. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

KEREITE 1 KOTARA YA 4 4. MOMETHO CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 metsotso e 24) 4.1 Ho tsamaisa nako Ho tsamaisa nako Baithuti ba lokela ho ithuta ho bua ka: Dithuto tse 2 Nako Ho bua ka ho tsamaisa Ho bua ka ho tsamaisa • Tatelano ya diketsahalo; le nako nako • Bolelele ba nako. • Ba latelanya diketsahalo • Ba latelanya diketsahalo Baithuti ba tswela pele kopanya mekgwa ya ho bua ka nako letsatsi le tsatsi ka nako ya ho tsa bophelo ba bona tsa bophelo ba bona rutwa ka nako kapa ba tsepamisa ka ho thuta ka nako dihlopheng. • Ho bapisa bolelele • Ho bapisa bolelele Baithuti ba bua ka le ho araba dipotso ha dintho di etsahala, ba sebedisa puo e kang ba nako ba sebedisa ba nako ba sebedisa hosing, motshehare wa mantsiboya, bosiu, ka nako le ka mora nako. puo, mohl. e telelele, puo, mohl. e telelele, e kgutshwane, e e kgutshwane, e Baithuti ba latelanya diketsahalo ba sebedisa puo e jwalo ka maobane, kajeno, hosane, potlakileng, e lenama potlakileng, e lenama matsatsi a beke, le dikgwedi tsa selemo. • Ho latelanya diketsahalo • Ho latelanya diketsahalo Baithuti ba bapisa bolelele ba nako ba sebedisa puo e jwalo ka e telelele kapa e o sebedisa puo jwalo o sebedisa puo jwalo kgutshwane le ka potlako ka lenama. ka maobane, kajeno, ka maobane, kajeno, Baithuti ba bua ka ho hlophisa diketsahalo tsa bophelo ba bona. Ba boela ba latelanya hosane hosane ditshwantsho tse jwalo ka Ho bolela nako Ho bolela nako • Ditaelo tsa ho etsa samentjhisi kapa kopi ya tee; • Hlalosa ha ntho e • Hlalosa ha ntho e etsahala o sebedisa etsahala o sebedisa • Difothokerafo tse bontshang ngwana a hola ka hara motho e moholo; puo mohl, hoseng, puo mohl, hoseng, • Sekele ya bophelo ba diphoofolo, mohl. Lehe ho ya kgohong kapa lehe ho ya motshehare wa motshehare wa serurubele; le mantsiboya, bosiu, mantsiboya, bosiu, mesong, morao nakong mesong, morao nakong • Diketsahalo tse tlwaelehileng tsa letsatsi (ho tsoha, ho ba sekolong, ho bapala, ho ja dijo tsa mantsiboya, ho robala); le • Tseba matsatsi a beke • Tseba matsatsi a beke Tswela pele ho tshwaya matsatsi a tswalo alemanakeng selemo ho pota. • Tseba dikgwedi tsa • Tseba dikgwedi tsa selemo selemo • Tshwaya matsatsi a • Tshwaya matsatsi a tswalo alemanakeng tswalo alemanakeng 233 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa 234 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 metsotso e 24) 4.2 Ho metha hoo e seng Ho metha hohle Kereite 1 hwa semmuso ha se hwa semmuso. Ha Bolelele ho ho metha ha semmuso • Bapisa le latelanya hwa bolelele ka diyuniti tse bolelele, bophahamo boemong tse etswang. kapa bophara ka ho di maneha pela tse ding Ka nako ya ho sebetsa ka bonngwe kotareng, • Sebedisa puo ho bua ka baithuti ba ka ikwetlisa ho bapisa mohl. telelele, MMETSE KEREITE YA 1-3 le ho kopanya ho metha kgutshwane, bolelele, bolelelee, bophara, le bophara bolelele ka diyuniti tseo • Akanya, metha, e seng tsa semmuso. bapisa, latelanya, le Mosebetsi ohle o lokela ho ho rekota bolelele o rekotwa. Lekola dinoutso sebedisa mometho o tsa kotara ya sa lekangwang, mohl. Boholo ba letsoho, dikgahla, bolelele ba pensile, dibadi, jj. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 24) 4.3 Ho metha hoo e seng Ho metha hoo e seng Ho metha hohle Kereting ya 1 ha se hwa semmuso. Ha ho ho metha hwa boima ho ka Dithuto tse 2 hwa semmuso hwa semmuso sebediswang diyuniti tse lekantsweng. Boima • Akanya, metha, • Akanya, metha, Phapang ke efe le Kotara ya 4? bapisa, hlophisa, bapisa, hlophisa, Kotareng ya 1 ho kgethilwe ho re baithuti ba tsepame ho le rekota boima o le rekota boima o sebedisa mometho o sebedisa mometho o • ho bapisa boima ba dintho ka kotloloho; sa lekanyetswang le ho sa lekanyetswang le ho tsitsa, mohl. diboloko, tsitsa, mohl. diboloko, • Ho hlophisa le bapisa boima ba dintho tse tharo kapa tse fetang, ka ho beha dintho ka bobedi ho tsitseng, ho fihlela dintho tsohle di ka behwa ka tatelano; le ditena, jj.. ditena, jj.. • Sebedisa puo ho bua ka • Sebedisa puo ho bua ka • Ho ntshetsa pele puo ka ho bua ka boima bo fapaneng. papiso, mohl, kganya, e papiso, mohl, kganya, e Kotareng ya 4 baithuti ba tsepamisa ho ho metheng hoo e seng hwa semmuso ka diyuniti boima, bobebe, e boima boima, bobebe, e boima tse sa lekanngwang tsa boima. haholo haholo Ho metha hoo e seng hwa semmuso hwa boima o sebedisa diyuniti tse sa lekanngwang Baithuti ba ka ithuta ditheo le ho ikwetlisa ho metha ba sebedisa diyuniti tse sa lekanngwang. Ho metha ka diyuniti tse sa lekanngwang ho se ke ha nkuwa ho le ka tlase ho ho metha ho lekantsweng hwa diyuniti. 235 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa 236 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 metsotso e 24) 4.3 Ho metha boima ka diunitse tse sa lekantswang ho kenya ho bala makgetlo a kgethilweng a yuniti tse nang le boima bo tshwanang le ba ntho tse methuweng. Mohlala, rula e na le Boima boima ba diboloko tse 9. Baithuti ba lokela ho metha mefuta e fapaneng ya dintho ba sebedisa dintho tse fapaneng e le diyuniti tseo e seng tsa semmuso. Baithuti ba lokelwa ho rutwa ka nako tsohle ho re ha ba bolela yuniti ba fane ka boima, mohl. Buka e na le boima ba dimabole tse 34. MMETSE KEREITE YA 1-3 Hang ha baithuti ba mithile ka uniuti efe kapa efe ka makgetlo, ba lokela ho akanya ka ho re ke yuniti tse ka e tse ka bang le boima ba ntho e methuweng. Ho akanya pele o metha ho bohlokwa, empa ho ka etswa ha feela baithuti ba se kile ba metha ka yuniti eo. Baithuti ba lokela ho rutwa ho re ba bapise boima ba dintho tse fapaneng, yuniti yona eo e lokela ho sebediswa. Mohlala, ha rula e na le boima ba diboloko tse 20 le sekere se na le boima ba dimabole tse 20, o ke ke wa re din a le boima bo lekanang kapa ha di lekane, kapa ke efe e boima. Ho rekota ho metha Le ho metha e le bokgoni bo etswang, baithuti ba lokela ho rekota ho metha ha bona ka nako tsohle. H o metha boima e le maemo a ho rarollo mathata Ka nako ya ho abela dinomoro nako, ho sebetsa le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata ba sebedisa moelelo wa ho metha hoo e seng hwa semmuso hwa boima. Mohlala, dasetara e na le boima ba dimabole tse 11. Lebokose la dikerayone le na le boima ba dimabole tse 8. Ha din kopane di ka ba le boima ba dimabole tse kae? Ela hloko boholo bo loketseng kotara, le boholo ba mefata ya mathata a loketseng kotara. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 24) 4.4 Ho metha hoo e seng Ho metha hoo e seng Ho metha hohle Kereiteng y 1 ha se hwa semmuso. Ha ho ho metha ha semmuso ha hwa semmuso hwa semmuso mothamo ha di yuniti tse lekantsweng ho etswang. Mothamo • Bapisa le ho hlophisa • Akanya le ho metha Phapang ke efe le Kotara ya 4? mothamo wa mothamo wa ditshelwa o Kotareng ya 1 ho kgethilwe ho re baithuti ba tsepame ho mokedikedi ka hara sebedisa ho methwa ho ditshelwantsen pedi sa lekanngwang, mohl. • Ho ntshetsa pele puo ho bua ka phapang ya mothamo; tse dutseng din bapile. dikgaba, le dikopi. Baithuti ba lekola ka ho • Ho bapisa mothamo ka ditshelwa tse pedi tse tshwanang; le tshela ka ho tshela ka • Ho bapisa mothamo ka disebediswa tse pedi tse fapaneng, haholo tse sephara le tse setshelweng sa boraro tshesane. ha ho hlokahala. Kotareng ya 4 baithut ba tsepamisa ho etsa ho metha hoo e seng hwa semmuso ka • Bapisa le ho hlophisa diyuniti tse sa lekanngwang tsa mothamo. mothamo wa mokedikedi oo ditshelwa tse pedi di Mothamo ke eng? ka o nkang ha di tletse. Botlolo e ka ba le mothamo wa dikopi tse nne, empa e k eke ya tlala ho fihla molomong, • Sebedisa puo ho bua ka mohlala, e ka nka mothamo wa kopi e le nngwe ya metsi ka nako e itseng. papiso, mohl, e ngata Mothamo ke boholo boo setshelwa se ka bo nkang (kapa lehlabathe kapa dintho tse ding) ho feta, e ka tlase ho, e ka hara setshelwa. Hona ke ho metha mothamo ntho ka hara setshelwa. tletse, ha e na letho. Mothamo ke boholo ba sebaka boo ntho e bo nkang. • Akanya le ho metha mothamo wa ditshelwa o Ka nako e nngwe baithuti ba tla metha ho re ke mokedikedi o mo kae (kapa santa kapa sebedisa ho methwa ho dintho tse ding) o ka setshelweng. Hona ke ho metha mothamo wa dintho ka setshelwa. sa lekanngwang, mohl. Ka nako e nngwe baithuti ba ka metha ho re setshelwa se ka nka mokedikedi o mo kae ka dikgaba, le dikopi. hara setshelwa ha e tletse ho fihlela molomong wa setshelwa. Ho metha hoo e seng hwa semmuso hwa bolelele o sebedisa diyuniti tse sa lekanngwang tsa bolelele Baithuti ba ka ithuta theo tsohle le ho ikwetlisa ho metha ba sebedisa diyuniti tse sa lekanngwang. Ho metha o sebedisa ho metha ho sa lekanngwang ha diyuniti ho se ke ha nkuwa e le ka tlase ho ho metha ho lekantsweng ha diyuniti. Baithuti ba lokela ho fumana monyetla wa ho metha mothamo ba sebedisa dintho tse fapaneng e le diyuniti tseo e seng tsa semmuso, mohl. dikopi, (empa e seng ha kaalo dikopi tsa ho metha), ditelepele, (empa e seng ha kaalo ditelepele tsa ho metha), dikwaelana tsa dibotlo tse jwalo ka dikwaelana tsa dilitara tse 2 tsa botlo ya lebese, mabekere a manyane a senwamaphodi, dibotlolo tse nyenyane, jj. 237 Ho metha mothamo ka diyuniti tse sa lekanngwang ho Kenya ho bala ka moo nako e tlatswang le ho tshela yuniting e kgethilweng ho fihlela o fihlela mothamo o hlokahalang. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa 238 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 metsotso e 24) 4.4 Baithuti ba lokela ho rutwa ka nako tsohle ho bolela yuniti, mohl... ho na le dikgaba tse 48 Thuto e 1 tse tletseng metsi ka botlolong kapa tse ka tlase ho kopi ya metsi ka hara botlolo. Mothamo Ha baithuti ba metha ka diyuniti ka makgetlo, ba lokela ho akanya mothamo ba sebedisa yuniti. Ho akanya pele o metha ho bohlokwa, empa ho ka etswa ha feela baithuti ba kile ba ka yuniti eo. Baithuti ba hloka ho rutwa ho re ba tsebe ho bapisa mothamo, yuniti e tshwanang e lokelwa ho sebedisa. Mohlala, ha kgelase e tshwara dikgaba tse 20 tsa metsi mme kopi e tshwara dikgaba tse 10 tsa metsi, o k eke wa re kgelase e tshwara metsi a mangata. MMETSE KEREITE YA 1-3 Baithuti ba lokela ho metha ka mefuta e fapaneng ya diyuniti eo e seng ya semmuso, ho re ba kgone • Qala ho utlwisisa hore ha yuniti e le nyane o hloka nako e ngata ho e sebedisa/ho e tlatsa, mohl, mothamo wa botlolo e ka ba dikgaba tse 20 tse tletseng empa hape kopi e le nngwe; le • Qala ho sebedisa diyuniti tse loketseng ho seo o se methang, mohl, ho metha dilitara tse 2 tse tletseng ka dikgabana ke ho senya nako. Ho rekota ho metha Le ha ho metha e le bokgoni bo e etswang, baithuti ba lokela ho rekota ho metha ha bona ka nako tsohle. Ho metha mothamo ka moelelo wa rarolla mathata le ho sebetsa. Ka nako e abetsweng dinomoro, ho sebetsa le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata ba sebedisa moelelo oo e seng ya semmuso wa hoetha mothamo. Mohl. Koko o sebedisa dikopi tse 2 tsa lebese ho etsa phuting. Ha a etsa resepe habedi, o hloka lebese le le kae? Ela hloko boholo ba nomoro e loketseng kotare, le boholo ba mefuta ya mathata. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

KEREITE YA 1 KOTARA YA 4 5. HO SEBETSA KA DATHA CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 metsotso e 24) Ho sebetsa ka dihlopha tsa dintho 5.1 Bokella le hlophisa Ho hlophisa dintho tse bokeletsweng ha e sa le ntho eo ho tsepamisitsweng ho yona dintho halofong ya bobedi ya selemo. Le ha ho le jwalo, e ka nna ya etswa e le mosebetsi o Bokella le etswang ka nako e itseng ka nako eo moithuti a sebetsang a le mong. ho hlophisa Bokella le hlophisa ka dintho matsatsi ohle/dintho tse Tsepamiso e kgethilweng kotareng ya 4 ha o bala le ho manolla dikerafo tsa ditshwantsho. tshwarehang 5.2 Beha dintho tse hlophisitsweng Beha dintho tse hlo- Thala setshwantsho sa phisitsweng dintho tse bokeletsweng 5.3 • Buisana le ho tlaleha ka dintho tse Buisana le hlophisitsweng ho tlaleha ka dintho • Fana ka mabaka hore tse hlo- pokeletso e hlophilwe phisitsweng jwang. • Araba dipotso ka -- Tlhophiso e entswe ka mokgwa ofe. -- Pokelelletso e hlophilweng e shebahala jwang • Hlalosa pokelletso le setshwantsho • Hlalosa ka moo pokelletso e hlophisitsweng ka teng. Ho sebetsa ka datha 239 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa 240 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 metsotso e 24) 5.4 Bokella le ho hlophisa Bokella le • Bokella datha ka ho hlophisa phaposi ya borutelo datha kapa sekolo ho araba dipotso tse botswang ke titjhere 5.5 Hlahisa datha MMETSE KEREITE YA 1-3 Hlahisa Hlahisa datha ka kerafo datha ya ditshwantsho 5.6 Ho manolla le ho akanya Manolla datha e Hang ha baithuti ba bone sekele ya datha yohle (e kgethetsweng kotara ya 3), ba ka Dithuto Ho manolla ka datha hlahisitsweng. tsepamisa ho manolla datha e hlahisitsweng ho bona. tse 2 le ho akanya Araba di[potso ka kerafo Ho kgethilwe ho re baithuti kotareng ya 4 ba sekaseke (ba arabe dipotso) ka bonyane ka datha ya datha ya ditshwantsho kerafo ya ditshwantsho. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

3.5.2 Tlhakisetso ya dikahare tsa Kereite ya 2 KEREITE YA 2 KOTARA YA 1 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) NTSHETSOPELE YA KGOPOLO YA DINOMORO: Bala ka dinomoro tse feletseng 1.1 Ho bala dintho tse Bala ka ho nepahala ho Sheba dinoutso tsa Kereite ya 1, Kotara ya 3 le 4 tshwarehang fihlela bonyane dinthong Ho bala Kotara ya 1 ya Kereite ya 2 ke momahanyo ya mosebetsi o entsweng kotareng ya 4 ya tse 100. dintho Akanya le ho bala ka ho Kereite ya 1 nepahala bonyane ho hi Fana ka ikakanyo e Ho bala ka dihlopha fihlela dinthong tse 200 utlwahalang ya palo ya tse sebediswang letatsi dintho tse ka lekolwang ka Tsepamiso kotareng ena e ho ho balla pele le ka dihlopha. le letsatsi. Mokgwa wa ho ho di bala. Thusa baithuti ho bala dintho tse ngatahadi ka ho ba kgothalletsa ho di beha ka dihlopha hlophisa o a kgothalletswa. tsa pedi, hlano le tsa leshome. Dikarete tsa dinomoro di lokela ho behwa pontsheng ya pokello e nngwe le e nngwe ho bontsha palo ya dintho tse badilweng. Ho bala ka dihlopha ho tla lokisetsa baithuti ho utlwisisa dikatiso. Baithuti ba lokela ho fuwa monyetla wa ho bona hore sehlopha sa 100 se ka qhaqhollwa ka ditsela tse fapaneng, mohlala: • Dihlopha tse 10 tsa leshome; • Tse 100 tse arohaneng; kapa • Dihlopha tse 2 tsa 50. Ho balla pele Baithuti ba ntse ba hloka boitemohelo ba ho fuwa pokello ya dintho mme ba di bale ho tloha moo. Disebediswa: Mefuta ya disebediswa tse sebediswang e lokela ho fuwa kelohloko e tjhatsi e le ho kgothalletsa baithuti ho bala ka dihlopha. Disebediswa tse lokelang di kenyelletsa: • Disebediswa tse hlophisitsweng tse jwalo ka kgwele ya difaha tse balang • Abakhase ho hlakisa ho bala ka dihlopha tsa 10 241 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 242 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.1 • Ho etsa dihlopha tsa 2, tsa 5 le tsa 10,ebe tsohle di balwa ka dithutswana tsa ho bala kapa tsa mollo Ho bala dintho • Tjhelete ya ho bapala Hang ha baithuti ba bone disebediswa tse lokisitsweng kapa ho hlophiswa pele, ba kgothalletse ho beha dintho ka dihlopha ha ba bala. Baithuti ba hloka ho tlisa kamano pakeng tsa ho bala ka bongata kapa ka boemo. Hona ho tliswa ke ha ba elellwa hore ho emisa ho bala ha ba fihla dinthong tse 50 ho bolela hore ba MMETSE KEREITE YA 1-3 badile dintho tse 50. Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba ho: • Bala dintho tseo ba ka di tshwarang kapa ho di ama • Bala dibadi ka dihlopha tsa bohlano le leshome, le di • Hlopholla le ho di bala hape. Baithuti ba ba lokela ho kgona ho araba potso.” Na o sa ntse o ena le palo e lekanang ya dibadi? Mesebetsi e meng: Baithuti ba lokela ho arabela mefuteng e latenag ya ditaelo le dipotso: • Dibadi tse 100 ke tsena. Di bale ka ho di beha ka dihlopha tsa leshome. Jwale lekola ka ho bala ka bonngwe. Pele o qala, na o nahana hore dikarabo di tla tshwana? • Ho bala dibadi tsohle tse 100, na o kgetha ho di bala ka dihlopha tsa 20 kapa tsa 25? Hobaneng? • Etsa qeto ya hore na tsela e hantle haholo ya ho bala sehlopha sa dipensele ke efe? • Dibadi tse 80 ke tsena. Haeba re bala ka bobedi kapa mashome, na palo ya dibadi e tla nne e Tshwane? • Bala dibadi tse 46 ka ho di beha ka dihlopha tsa pedi. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.2 Balla pele le morao ka: Balla pele le morao ka: Kotara ya 1 ya kereite ya 2 ke momahano ya mosebetsi o entsweng kotareng ya 4 kereiteng ya 1 Balla pele le • bo 1, ho tloha ho • bo 1 ho tloha nomorong morao nomoro e nngwe le e nngwe le e nngwe Ho bala ka ho tlola dinomoro tse ding e dula e le bokgoni ba bohlokwa bo tla thusa baithuti nngwe mahareng a 0 mahareng a 0 le 100 ha ba bala. Ho pheta dinomoro ka taellano ho dula e le bokgoni ba bohlokwa ha ho le 200 sebetswa ka dipalo. Ho sebetsa ka dipalo e lokela ho dula e le karolo ya maphelo a baithuti • bo 10 ho tloha ho katiso a letsatsi le letsatsi ka hona, merethetho, dipina le dipale e lokela ba karolo ya boitemohelo • bo 10 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya ba ho sebetsa ka dipalo. e nngwe le e nngwe 10 mahareng a 0 le 100 mahareng a 0 le 200 Kereiteng ya 1 baithuti ba hatetse pele dikgopolong tse latelang tse amanang le ho sebetsa • bo 5 ho tloha ho katiso e ka dipalo: • bo 5 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 5 nngwe le e nngwe ya 5 mahareng a 0 le 100 • Kgopolo ya ho tshwarella tseo o ithutileng tsona pakeng tsa 0 le 200 • bo 2 ho tloha ho katiso e • Theo ya bongata ba dinomoro- ho fana ka pokello • bo 2 ho tloha ho katiso nngwe le e nngwe ya 2 • Ho akanya e nngwe le nngwe ya 2 mahareng a 0 le 100 mahareng a 0 le 200 • Ho nyalanya pakeng tsa dintho tse pedi • bo 3 ho tloha ho katiso e Ho bala ka ho tlola dinomoro tse ding nngwe le e nngwe ya 3 Ho bala ka ho tlola dinomoro tse ding ke lebitso le leng la ho bala ka dihlopha. E thusa mahareng a 0 le 200 ho ntshetsa pele tlhokomediso ya dipaterone tsa dinomoro. Ho bala ka ho tlola dinomoro • bo 4 ho tloha ho katiso e tse ding ho kgothalletsa baithuti ho bala le ho nahana ka dihlopha, e leng ho ba thusang nngwe le e nngwe ya 4 hore ba be le bokgoni bo fetelletseng. Hona ho thusa ho ba thusa hape ho ntshetsa pele mahareng a 0 le 200 bokgoni ba bona ba ho akanya. Ho bala ka dihlopha ho ba hlokomedisa ka dikamano mahareng a dinomoro tse sa latellaneng. E beha motheo wa paterone ya dinomoro le ho atisa. Baithuti ba lokela ho dula ba tshehetswa ka ditshwantsho ho ba thusa ka ho bala ka ho tlola dinomoro tse ding. Mohlala: 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 8 30 32 34 36 38 40 42 44 46 48 50 52 54 56 58 60 62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 243 82 84 86 88 90 92 94 96 98 100 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 244 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.2 Mesebetsi e meng: Balla pele le Ho balla pele le morao ho fihlela ho 100 ka ho sebedisa tjhate e kgolo ya 100: (metsotso e morao 5 – 7 ka letsatsi).Qala ho bala mmoho le BAITHUTI KAOFELA, emisa nomorong e itseng, mohl. 24. Baithuti ba fapanyetsana ka ho balla pele ho tloha nomorong eo ka dihlopha/ bobedi/ bomong jwalo kaha e bontshitswe ke titjhere, ka ho ngola nomoro setopong se seng le se seng. Botsa dipotso tse jwalo ka,’o bona paterone efe?’ Paterone ya pele e fella kae? (Mohlala: ho bala ka dipaterpone tsa bo 2: 2; 4; 6; 8; 10) MMETSE KEREITE YA 1-3 Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho kgona ho: : Bala ka molomo le ho arabela dipotsong tse jwalo ka: • Qala ho 52,balla pele ka bonngwe ho fihlela ho 72 • Qala ho 88 ebe o balla morao ka bonngwe ho fihlela ho 70 • Qala ho 38 ebe o bala ka bobedi ho fihlela ho50 • Qala ka 45 ebe o bala ka bohlano ho fihlela ho 100 • Qala ka 10 ebe o bala ka mashome ho fihlela ho 100 Baithuti ba lokela ho kgona ho sebedisa bokgoni ba ho sebetsa ka dinomoro mesebetsing e ngolwang. Mohlala, mosebetsing wa boikemelo ba ka qetella dinomoro tse siilweng tse hlahlamang. Baithuti ba kopitsa le ho hodisa tatellano tse fapaneng tsa dinomoro, mohl. 76; 75; 74; __; 72; __; __; __; 68 (balla morao) 27; 28; 29; __; __; 32; __ (balla pele ka nngwe) 8; 10; __; 14, __ (ka pedi kapa katiso ya pedi) SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 5; 10, 15, 20; 25; ____ (ka bohlano) 90; __; 70 60; __ (balla morao ka mashome) 10, 20, 30, 40, ___, 60, 70, ___ (balla pele ka mashome).

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.3 Tseba le ho bala Tseba le ho bala Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho: dinomoro dinomoro Disimbole • Bala le ho ngola disimbole tsa dinomoro ho fihlela ho 100; le le mabitso a • Tseba le ho bala • Tseba le ho bala • Ho bala le ho ngola mabitso a dipalo ho fihlela ho 25 dinomoro disimbole tsa dinomoro disimbole tsa dinomoro 0 - 200 0 - 100 Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ba be ba kgona ho : : • Ngola disimbole tsa • Ngola disimbole tsa Ngola simbole ya nomoro bakeng sa lebitso la nomoro le bontshitsweng: dinomoro 0 - 200 dinomoro 0-100 • Leshome le metso e supileng • Tseba le ho bala mabitso • Tseba le ho bala mabitso a dinomoro 0 - 100 a dinomoro 0-25 • Mashome a mabedi a metso e meraro Nyalanya disimbole le mabitso a dinomoro • Ngola mabitso a • Ngola mabitso a dinomoro 0 - 100 dinomoro 0-25 66 Mashome a robong a motso o mong   8 Mashome a mahlano a metso e meraro 172 Mashome a mane 109 Mashome a mararo a metso e robedi 91 Lekgolo, mashome a supileng a metso e mmedi 40 Mashome a tsheletseng le metso e tsheletseng 53 Robedi 38 Lekgolo le metso e robong Balla dinomoro tse kareteng ka nngwe hodimo: 245 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 246 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.4 Hlopha le ho bapisa Hlopha le ho bapisa Letoto la dinomoro la ho hlopha le ho bapisa le nyalana le tshebetso ya letoto la dinomoro. dinomoro ho fihlela ho dinomoro ho fihlela ho Sena se bolela hore bakeng sa ho sebetsa ho fihlela ho 99, kutlwisiso ya baithuti ya Hlalosa, 99 25 dinomoro e lokela ho ntshetswa pele hantle e le ho fihla ditharollong. Haeba baithuti ba bapisa, ka hlopha le ho bapisa ka boitshepo ho feta ka moo ba lebelletsweng ka teng seo se tla hlopha • Hlopha dinomoro tse • Hlopha dinomoro tse eketsa kutlwiso ya bona ya tshebetso ya dipalo. dinomoro tletseng ho fihlela ho 99 tletseng ho tloha ho ho tloha ho e nyenyane e kgolo ho ya ho e Baithuti ba lokela ho tswela pele ka ho sebedisa puo ya ho hlopha le ya ho bapisa: ho ya ho e kgolo, le ho nyenyane, le ho tloha ho • Pele, bobedi, boraro, bone, bohlano,botshelela......... tloha ho e kgolo ho ya e nyenyane ho ya ho e MMETSE KEREITE YA 1-3 ho e nyenyane kgolo. • Di kae..... • Bapisa dinomoro tse • Bapisa dinomoro tse • Ka bongata, ho lekana ka palo..... tletseng ho fihlela ho 99 tletseng ka ho sebedisa ka ho sebedisa e nyane e nyane ho, e kgolo • E lekana le, e feta ka, e ka tlase ho, e haella ka, e mmalwa ka, e kgolo ho, e nyane ho, e kgolwanyane ho... ho, e kgolo ho, e feta ka, ho, e feta ka, e ka e ka tlase ho le e lekana tlase ho le e lekana • Pele, qetela, ka mora, ho latela, mahareng. le . le . Ka ho hlopha le ho bapisa dintho le dinomoro baithuti ba ithutile hore: Sebedisa dipalo tse Sebedisa dinomoro bontshang boemo tse bontshang boemo • Ntlha ya boemo ba dipalo e sebedisetswa ho hlalosa palo e seteng. ho bontsha tokodiso, bakeng sa ho bontsha • Ntlha ya boemo ba dipalo e bolela kamano ya nomoro le boemo ba yona seteng. sebaka le boemo tokodiso, sebaka le Mohlala: khalara sedikadikwe sa boraro ka bosehla. boemo Beha dintho ka mola ho Mesebetsi e meng tloha ho ya pele ho fihlela Beha dintho moleng ho ya boleshome kapa ho tloha ho ya pele ho • Dinomoro tse bontshang boemo: buisana ka phapang mahareng a mantswe ‘nngwe’ le qalong ho fihlela qetellong, fihlela ho ya boleshome ‘qalong’; ‘pedi’ le ‘bobedi’, jj. Botsa dipotso tse kang : o ka sebedisa lentswe ‘tharo’ neng mohl. pele, bobedi, kapa ho tloha qalong ho le ‘boraro’ neng? O ka ngola pele, bobedi, boraro ka tsela e kgutsufaditsweng? boraro,...bomashome a fihlela qetellong, mohl. • Arola baithuti ka dihlopha tse tharo ho ya ho tse nne tse lekanang. Moithuti ka mong o mabedi ho Pele, bobedi, boraro.... fumana karete eo a ngolang lebitso la hae ho yona. Sehlopha se ngola mabitso a bona boleshome dikareteng ho latela ditlhaku tsa nteterwane/ alfabete. Tijthere le baithuti jwale ba ka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO botsa dipotso, mohl. Ke mang eo e leng wa bone sehlopheng sa lona?

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.5 Elellwa dikgeo tsa Elellwa dikgeo tsa Phapang ke efe ho kereit ya 1 bonyane dipalo tsa bonyane dipalo tsa Sekgeo Kotareng ya 1, baithuti ba sebetsa ka letoto la nomoro le phahameng haholo mme ba nomoroped iho fihlela nomoropediho fihlela tswela pele ho: : ho 99 ho 25 • Bala le ho hlopha ho etsa dihlopha tsa leshome le tse tse arohaneng; le • Tseba hore na nomoro • Tseba hore na nomoro e nngwe le e nngwe e e nngrwe le e nngwe e • Ho ngola 18 = 1 leshome le 8 e arohaneng emetse eng emetse eng 13 = 10 le 3. • Qhaqholla palopedi ho • Qhaqholla palopedi ka Kotareng ena baithuti ba lokela ho tswela pele ka ho sebetsa ka boitemohelo bo batsi ho fihlela ho 99 ka dikatiso dikatiso tsa leshome le fumana leshome e le moedi hape e le yuniti. Leshome ke 1 leshome e nang le metso e 10. tsa leshome le nngwe nngwe Mantswe a ka mehla a ‘ leshome le metso’ (24 ke dihlopha tse 2 tsa 10 le bo nngwe ba 4 • Hlwaya le ho bolela ho • Hlwaya le ho bolela ho kapa boleshome ba 2 le nbonngwe ba 4) a lokela ho sebediswa ka mehla ho batla puo e emetsweng ke nomoro e emetsweng ke nomoro e bontshang ho qhaqholla le ho bopa. nngwe le e nngwe nngwe le e nngwe Ho sebetsa ka disebediswa tse tshwarehang • Dithutswana tse balang / tsa mollo Dithutswana tse balang kapa tsa mollo di ka behwa ka dihlopha ho bontsha dihlopha tsa leshome le tse arohaneng. Mohlala: Ho bontsha 12 Ho bontsha 18 Ho bontsha 25 • Abakhase Baithuti ba lokela ho tswela pele ka ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang ka ho etsa dihlopha ho bopa metso e leshome le ho utlwisisa hore 10 ke sehlopha se le seng sa metso e leshome e arohaneng loose ones. 247 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 248 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.5 Ka ho sebedisa abakhase, baithuti ba lokela ho kgona ho bontsha: Sekgeo -- Leshome le le leng; -- Leshome le le leng le metso e 5; -- Leshome le le leng le le metso e 6; -- Leshome le le leng le metso e 7; -- Leshome le le leng le metso e 8; mme MMETSE KEREITE YA 1-3 -- Leshome le le leng le metso e 9. • Diboloko tsa Dienes Kotareng ena disebediswa tse rutang sekgeo di ka batalatswa. Diboloko tse leshome tsa beise(karolo ya diboloko tsa Dienes) di ka hlahiswa e le ho bopa mohopolo wa leshome jwalo ka ntho e le nngwe le hore: -- Metso e 10 e etsa leshome le le leng; -- Metso e 20 e etsa mashome a 2; mme -- Metso e 16 e etsa leshome le le leng le metso e 6 e arohaneng. Leha baithuti ba ntse ba hloka ho bala le ho beha ka dihlopha tsa leshome, ba ka nna ba bontsha 18 hape ka ho beha sehlopha se le seng sa diboloko tse leshome tsa beise le diboloko tse robedi tse arohaneng ho bontsha nomoro. Baithuti ba lokela hape ho etsa dihlopha ho bontsha 20. • Ditlhahiso tse lekanang ka boleng Kotareng ena tsepamiso e bontsha ditlhahiso tse lekanang ka boleng bakeng sa nomoro e le nngwe. Mashome a mabedi e lokela ho hlaloswa e le mashome a 2(ka ho sebedisa SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO dihlopha tsa dintho) kapa dihlopha tse 2 tsa leshome. Ho bohlokwa ho bontsha baithuti hore 20 e ka shebehala ka tsela e fapaneng. Kahoo, bontsha dintho tse 20 tse arohaneng, sehlopha se le seng sa leshome, le metso e leshome e arohaneng, le dihlopha tse 2 tsa leshome. Baithuti ba lokela ho fuwa monyetla wa ho hlalosa tlhophiso, bolela hore tse fapaneng le tse tshwanang ke dife. • Dikarete tsa sekgeo/ dikarete tsa Flard Dikarete tsa sekgeo di ka hlahiswa le ho sebediswa kotareng ena ho bontsha ka moo dinomoro di boptjwang kateng. Dikarete tsa sekgeo di ka bontshwa pela dihlopha tsa dintho.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.5 • Boemo ba dinomoro Sekgeo Baithuti ba lokela ho qala ho bolela hore na nomoro ka nngwe e emetse eng. Botsa baithuti: -- 7 e emetse nomoro efe ho 27? -- 2 e emetse nomoro efe ho 29? Baithuti ba lokela ho sebedisa dikarete tsa sekgeo ho pakahatsa dipolelo tsa bona. • Ho ya ditemeng tse ngolwang Nakong ya ho sebetsa ka boikemelo baithuti ba lokela ho sebetsa ka mesebetsi e ngolwang, e ahang le ho momahanya: -- Kgopolo ya dihlopha tsa leshome le metso e arohaneng; mmoho le -- Boemo ba nomoro Mohlala: Khalara difaha tse 12 Khalara difaha tse 16 Kenya nomoro e siilweng (sena se ka etswa kapa ho hlaloswa ka ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang) 18 = leshome le 1 le metso e ____ 23 = __ mashome le metso e 3 Disebediswa tse kgothalletswang Dintho tse ka behwang ka dihlopha: • Dithutswana tsa ho bala • Dibadi tse ka follelwang • Dithutswana tsa mollo 249 • Dithutswana tsa aesekerimi • Dikhiyupu tse tlamahaneng MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 250 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.6 Sebedisa mawa a latelang Sebedisa mawa a latelang Baithuti ba lebelletswe ho rarolla mathata ka ho sebedisa mawa a latelang: ha o rarolla mathata mme ha o rarolla mathata mme Mawa a • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro o hlalose ditharollo tsa o hlalose ditharollo tsa ho rarolla mathata ao: mathata ao: • Palopedi le ho arola ka lehare mathata • Ditshwantsho le • Ditshwantsho le • melapalo disebediswa tse disebediswa tse Ditshwantsho le disebediswa tse tshwarehang tshwarehang, mohl. tshwarehang, mohl. dibadi dibadi Baithuti ba tla tswela pele ka ho taka ditshwantsho le ho sebedisa disebediswa tse MMETSE KEREITE YA 1-3 tshwarehang bakeng sa ho rarolla mathata. Ho bohlokwa hore ditshwantsho di be le • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro mmoho le dipalo tsa mantswe. dinomoro dinomoro Ho bopa le ho qhaqholla • Palopedi le ho arola ka • Palopedi le ho arola ka lehare lehare Lena ke le leng la mawa a bohlokwa haholo Mokgahlelong wa Motheo. Tshebediso ya lewa lena e dumella baithuti ho qhaqholla le ho bopa dinomoro ho thusa baithuti ho • melapalo • melapalo sebetsa dipalo ka bobebe. Ba tla be ba sebedisa lewa lena haholo hape le Mokgahlelong o Bohareng. Palopedi le ho arola ka lehare Lewa lena le batla le le thata mme le hloka tsebo e batsi ya ho sebetsa ka dinomoro. Baithuti ba kgonang ho kgetha lewa lena ba batla ba kgona ho fetofetoha le maemo maweng ao ba a sebedisang, mohlala: Palo ya mantswe: Ka letsatsi le leng tleliniking bana ba 17 ba ile ba hlajwa sepeiti sa sefuba. Letsatsi le latelang bana ba 16 ba hlajwa sepeiti. Bana ba hlabilweng sepeiti ba bakae kaofela? Qaka e ka rarollwa ka ho sebedisa palopedi. Moithuti a ka re 16 habedi kopanya le nngwe kapa 17 habedi tlosa 1. Melapalo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ho sebedisa melapalo e le ho thusa baithuti ho sebetsa dipalo, ho tla ba dumella ho fumana tsela ya ho rekota mehopolo ya bona ekasita le ho e sala morao. Hape e dumella baithuti ho ba le setshwantsho sa ho rekota seo ba ka se sebedisang ho hlalosa hore na ba rarollotse qaka jwang . Baithuti ba sebedisitse melapalo ho tloha kereiteng ya 1. Ha jwale ba lokela ba be ba kgona ho etsa melapalo e sa ngolwang letho moo ba tla ngola nomoro e qalang ebe ba batla hore na ba fihla jwang nomorong e nngwe. Kotareng ho tla ba le ntshetsopele ho bopeng ha melapalo. Mohlala wa ka moo baithuti ba ka sebedisang molapalo ho rekota mawa a ho sebetsa dipalo:

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.6 Thoriso o na le dibapadiswa tse boya tse 6. Katleho o na le tse 6 ho feta Thoriso. Katleho o na le dibapadiswa tse kae tse boya? Mawa a ho rarolla Baithuti ba tla etsa melapalo e latelang ho ba thusa ho fihla karabong. mathata   0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Baithuti ba ka boela ba arola 6 ka dihlopha tse 2. Molapalo jwale o tla bontsha ho tlola ha bo2 ho tloha ho 6. Mohlala: Hang ha baithuti ba se ba ena le boitshepo ba ho balla pele ho tloha nomorong e fanweng, molapalo o lokela ho qala ho 6. Tsela eo molapalo ona o entsweng ka yona e nyalana le kgopolo ya ho balla pele. Ho bohlokwa hore baithuti ba bone molapalo o qala ka dinomoro tse fapaneng ha ba o sebedisa bakeng sa ho bala kapa ho hlopha dinomoro. Motho a ka qhaqholla 6 ka dihlopha tsa 2 mme a kopanyanyetse pele ho tloha ho 6. Mohlala: 6 e ka arolwa ka lehare mme ho tlolwa habedi ka bo3 ho a rekotwa. Mohlala: 251 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 252 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.6 Baithuti ba lokela ho fuwa monyetla o moholo wa ho bolela hore na nomoro e ka fihlellwa jwang ha ho sebediswa molapalo. Motho a ka botsa: Re ka tlola jwang ka tsela e Mawa a fapaneng ho fihlela ho 15? Bakeng sa ho tlolela dinomorong, baithuti ba hloka ho tseba ho rarolla dipalokopanngwa ho fihlela ho 15 kapa ba kgone ho sebedisa molapalo ho fihla karabong. mathata Ho bohlokwa hore baithuti ba bue ka hore na ho tlola ho boholo bo bokae. Ho hlakisa mosebetsi wa mofuta ona ho lokisetsa baithuti ho sebetseng ka mela e se nang letho. Ha ho sebetswa ka melapalo, baithuti ba bang ba ka hloka ho tshwara kgwele ya difaha ka hodima kapa ka tlasa molapalo ho ba thusa ho bala dipalo. Dumella baithuti ho MMETSE KEREITE YA 1-3 kgetha lewa leo ba ikutlwang ba phutholohile ka lona. Leha ho le jwalo, haeba baithuti ba sebedisa mawa a ba hlolang, ba lokela ho tataiswa ho sebedisa a tla bontsha katleho. Baithuti ba ikwetlisetsa mawa ana. Ha ba tlameha ho phaphalla tshebedisong ya ona. Hlokomela hore hangata baithuti ba sebedisa ditsela tse fapaneng tsa ho rarolla mathata ao titjhere a sa di lebellang. Mohlala, qaka ya ho arola e ka rarollwa ka phetapheto ya tlosa, kopanya, kapa atisa. Ditsela tsa baithuti di tla fetoha ha selemo se ntse se tsamaya ha kutlwisiso le tlwaelo ya bona ya mefuta ya mathata e hola, le kgopolo ya bona ya dipalo e tswela pele. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.7 Rarolla dipalo tsa Rarolla dipalo tsa Phapang ke efe ho kereite ya 1 mantswe maemong mme mantswe maemong mme Ho kopanya Kotareng ena baithuti ba hlakisa ho etsa dipalo tsa mantswe le ho sebetsa ka boitshepo ka o hlalose ditharollo tsa o hlalose ditharollo tsa le ho tlosa ho sebedisa mawa a latelang ha ba rarolla mathata: hao tse kenyelletsang hao tse kenyelletsang kopanya, tlosa ka dikarabo kopanya, tlosa ka dikarabo • Ditshwantsho kapa disebediswa tse tshwarehang tse fihlang ho 99. tse fihlang ho 20. • Ho bopa le ho qhaqholla • Palopedi le ho arola ka lehare • Melapalo Kotareng ena, neha baithuti tshehetso e lekaneng boitekong ba bona ba ho rekota le ho hlahisa tshebetso ya bona ya dipalo. Baithuti ba lokela ho ngola dipalo tsa mantswe jwale ka rekoto e ngolwang bakeng sa qaka e rarollotsweng. Ho bohlokwa ho sheba hore ke baithuti bafe ba hlolehang ho ngola palo ya mantswe e le ho hlwaya mathata a itseng. Mofuta wa bothata wa 1: Phapang Kopanya Arola Sephetho ha Moeketsi o na le dipompong tse 6. Ho na le dipompong tse 15. se tsejwe Mahlodi o mo fa tse 9 ka hodimo. Moeketsi o ja tse 6. Ho setse tse Moeketsi o na le dipompong tse kae bakeng sa Mahlodi? kae kaofela? Phethoho ha Moeketsi o na le dipompong tse 6. Moeketsi o na le dipompong tse e tsejwe O hloka tse kae ka hodimo hore a 15. Mahlodi o ja tse ding. Ho setse be le tse 15? tse 9. Mahlodi o jele tse kae? Qalo ha e Moeketsi o ne a ena le dipompong Moeketsi o ja dipompong tse ding. tsejwe tse itseng. Mahlodi o mo fa tse 9 O file Mahlodi tse 6. Jwale o setse ka hodimo. Jwale o na le tse 15. ka tse 8. O qadile a ena le tse kae? Moeketsi o qadile a ena le tse kae? 253 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 254 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.7 Mofuta wa qaka wa 2: Ho bapisa Ho kopanya Kopanya Arola le ho tlosa Sephetho ha Moeketsi o na le dipompong tse 6. Mahlodi o na le dipompong tse 1. se tsejwe Phethoho ha Mahlodi o na le tse 9. Mahlodi o Mahlodi o na le dipompong tse 6. e tsejwe na le dipompong tse kae ho feta O na le tse 9 ka tsase ho Moeketsi. Moeketsi? Mahlodi o na le dipompong tse kae? MMETSE KEREITE YA 1-3 Qalo ha e Mahlodi o na le dipompong tse Mahlodi o na le dipompong tse 16. tsejwe 15. O na le dipompong tse 9 ho Moeketsi o na le dipompong tse 9 feta Moeketsi. Moeketsi o na le ka tsase ho Mahlodi. Mahlodi o na dipompong tse kae? le dipompong tse kae? Mofuta wa qaka wa 3: Lekanya Kopanya Arola Sephetho ha Mahlodi o na le dipompong tse 15. Mahlodi o na le dipompong tse 16. se tsejwe Moeketsi o na le dipompong tse 6. Moeketsi o na le tse 6. Moeketsi o Mahlodi o lokela ho ja dipompong lokela ho fumana dipompong tse tse kae ka hodimo hore a be le kae ka hodimo hore a be le tse palo e lekanag le ya Moeketsi? lekanang le tsa Mahlodi? Phethoho ha Moeketsi o na le dipompong tse 6. Moeketsi o na le dipompong tse 6. e tsejwe Haeba a reka dipompong tse 9 o Haeba Mahlodi a eja dipompong tla be a ena le tse lekanang le tsa tse 9 o tla ba le palo e lekanang Mahlodi. Mahlodi o na le tse kae? ya dipompong jwalo ka Moeketsi. Moeketsi o na le dipompong tse kae? SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Qalo ha e Mahlodi o na le dipompong Mahlodi o na le dipompong tse tsejwe tse 15. Haeba Moeketsi a reka 16. Haeba a eja dipompong tse 9 dipompong tse 9 ho feta o tla ba o tla ba le palo e lekanang le ya le palo e lekanang le ya Mahlodi Moeketsi ya dipompong. Moeketsi ya dipompong. Moeketsi o na le o na le dipompong tse kae? dipompong tse kae?

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.8 Rarolla dipalo tsa Rarolla dipalo tsa Atisa Phetapheto mantswe maemong le ho mantswe maemong le ho Kutlwisiso ya motheo ya ho atisa kereiteng ena ke ho etsa dihlopha. Ho etsa dihlopha ho ka ya ho hlalosa tharollo ya hao ya hlalosa tharollo ya hao ya thusa moithuti hoho hlahisa maemo a ho atisa. kopanya mathata ka ho sebedisa mathata ka ho sebedisa e lebisang phetapheto ya kopanya phetapheto ya kopanya Ho na le mekga ya sehlooho e meraro ya maemo a mathata a kenyelletsangkatiso ya katisong kapa ho atisa ka dikarabo kapa ho atisa ka dikarabo dinomoro tse tletseng: tse fihlang ho 50 tse fihlang ho 20. • Dihlopha tse lekanang ka boemo (mohl. Ditafole tse tharo, e mong le e mong ka bana ba bane): tse hlahisitsweng e le disete tse phetaphetwang. • Papiso ya ho atisa (mohl. Bashemane ba lekanang la banana ka makgetlo a mararo): e hlahisitsweng e le papiso ya bongata bonngweng • Tatellano e kgutlonnetsepa (mela e meraro ya bana ba bane): tse hlahisitsweng e le mela le dikholomo. Maemo a mang le a mang a ka amahanngwa le ditsela tse itseng tsa ho botsa potso (sheba mefuta ya tharollo ya mathata Kereiteng ya 2 Karolong ya 2). Maemo a mathata bakeng sa ho atisa a kenyelletsa dinomoro tse tharo tse latelang kamanong ya Mmetse: • Nomoro ya dintho seteng ka nngwe • Nomoro ya disete • Nomoro kaofela Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena Ho lebelletswe hore ha ho rarollwa mathata a ka tlase, baithuti ba tla sebedisa ditshwantsho kapa disebediswa tse tshwarehang ho thusa tshebetsong ya dipalo. Haeba baithuti ba taka ditshwantsho ho ba thusa ho sebetsa ka dipalo, ditshwantsho di lokela ho bontsha maemo a ho etsa dihlopha. Baithuti ba lokela ho kgothalletswa ho ngola dipolelo tsa mantswe bakeng sa dipalo tsohletsa mantswe. Lebella hore baithuti ba sebedise dipolelo tsa phetapheto ya kopanya ho bontsha tharollo. Mehlala ya mathata a ka etswang: Phetapheto ya kopanya • Dibaesekele tse 4 di na le mabidi a makae? • Bana ba 7 ba na le mahlo a makae? Baithuti ba ka rarolla qaka ka tsela e itseng: 255 • Ditshwantsho di lokela ho bontsha dihlopha. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 256 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.8 Baithuti ba lokela ho kgothalletswa ho bala ka bo2 ho fihla karabong. Ba lokela hape ho Phetapheto kgothalletswa ho hlahisa tshebetso ya bona dipolelong tsa dipalo. ya ho kopanya   e lebisang katisong    2      +    2      +      2    +      2      +    2    +    2    +    2        =    14   Lekgetlo MMETSE KEREITE YA 1-3 Nyakallo o nwa dikopi tse tharo tsa lebese ka letsatsi le leng le le leng. O nwa dikopi tse kae tsa lebese ka beke? Dikeriti kapa tatellano ya dintho Mong. Mphuthi o jala mela e 3 ya khabetjhe. Ho na le dijalo tse 5 moleng . Ho na le dikhabetjhe tse kae tse kae kaofela? • Tshimo ya meroho e na le mela e 5 ya dijalo. Mola o mong le o mong o na le palo e lekanang ya dijalo. Haeba ho ena le dijalo tse 15 kaofela, ho na le dijalo tse kae moleng o mong le o mong? • Tshimo ya meroho e na le dijalo tse 18 tse jetsweng ka mela. Ho na le dijalo tse 6 moleng o mong le o mong. Ho na le mela e mekae? 1.9 Ho rarolla le ho hlalosa Ho rarolla le ho hlalosa Jwalo ka ho atisa, kutlwisiso ya motheo ya ho arola kereiteng ena ke ho arola ka tekatekano ditharollo tsa mathata a ditharollo tsa mathata a le ho etsa dihlopha. Ho etsa matsoho tse kenyelletsang matsoho tse kenyelletsang dihlopha le • Ho etsa dihlopha(mohl. Bana ba 12 ditafoleng tsa nne, ditafole di kae?) ho arola ka tekatekano le ho arola ka tekatekano le ho arola ho ho etsa dihlopha ho fihlela ho etsa dihlopha ho fihlela • Ho arolelana(mohl. Bana ba leshome le metso e mmedi ditafoleng tse nne, ba bakae lebisang ho ho 99 ka dikarabo tse ka ho 99 ka dikarabo tse ka tafoleng e nngwe le e nngwe) arola kenyelletsang ho salang kenyelletsang ho salang Baithuti ba bang ba fihla sekolong ba ena le bokgoni ba ho bontsha ho etsa dihlopha le ho SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO arolelana diqakeng tsa ho arola ka disebediswa tse tshwarehang. Maemo a mathata ka ho atisa le ho arola a kenyelletsang dinomoro tse tharo tse latelang kamanong ya Mmetse. • Palo ya dintho seteng • Palo ya disete • Palo kaofela

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.9 Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena Ho etsa Ho arola dihlopha le • Ke na le dipensele tse 12 tseo ke tla di arola ka ho lekana pakeng tsa lona le le bararo; e ho arola ho mong le mong wa lona o tla fumana tse kae? lebisang ho arola • Ho na le dibapadiswa tsa dikoloi tse 18; na le ka di arolelana ka ho lekana mahareng a lona le le babedi? • Ho na le diperekisi tse 16 mme bana ba 8 ba di arolelana ka ho lekana. Ngwana e mong le e mong o fumana diperekisi tse kae? • Lehakwe o na le dipalesa tse 20. O di kenya ka divaseng tse 2. Ho na le dipalesa tse kae ka vaseng e nngwe le e nngwe? • Rehauhetswe o baka dikuku tse 8. O na le ditjheri tse 40. O tla beha ditjheri tse kae hodima kuku e nngwe le e nngwe? Ho etsa dihlopha • O ka etsa dikoloi tse kae haeba o ena le mabidi a 8? Dithuthuthu tse kae? • Ho na le diapole tse 18 ka hara lebokose. Ho ka tlatswa mekotla e mekae ya diapole tse 3? • Ralebaka o baka dibanse tse 30. O kenya dibanse tse 6 ka hara lebokose le leng le le leng. A ka tlatsa mabokose a makae? • Ho na le bana ba 16 kajeno mona.Re ka etsa dihlopha tse kae tsa bana ba bane? Tatellano ya dintho • Tshiamiso o pakela dibadi ka mela e 10. Ke dibadi tse kae moleng? 257 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 258 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.11 • Elellwa le ho hlwaya • Elellwa le ho hlwaya Phapang ke efe ho kereite 1 tjhelete ya tshepe ya tjhelete ya tshepe ya Tjhelete Kotareng ena baithuti ba hlakisa ho elellwa tjhelete le ho qhaqholla tjhelete ka dikarolo tse Afrika Borwa 5c, 10c, Afrika Borwa 5c, 10c, nyenyane. 20c, 50c, R1, R2, R5, le 20c, 50c, R1, R2, R5, le tjhelete ya pampiri R10, tjhelete ya pampiri R10, Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena R20, R50 R20, R50 • Na o ka arola 50c ka ho lekana mahareng a bana bana ba bane? Hlalosa jwang. • Rarolla mathata • Rarolla mathata • Ditjhapisi di ja 10c e le nngwe. Tsekiso o sebedisa 50c. O rekile ditjhapisi tse kae? a tjhelete tse a tjhelete tse kenyelletsang tjhelete kenyelletsang tjhelete • Mohau o lefa R5 tekesing ho ya sekolong hoseng. O lefa ka R20. O fumana tjhenthje e MMETSE KEREITE YA 1-3 kaofela le tjhentjheho kaofela le tjhentjhe ka kae? O tla be a salletswe ke tjhelete e kae ha a kgutlela hae? fihlela ho R99 le ka disente ho fihlela ho • Pompong ya thutswana e ja R2,50 . Palesa o batla ho reka dipompong tsa dithutswana disente ho fihlela ho 90c 50c kapa ka diranta ho tse 4. O na le R8,00. Na o na le tjhelete e lekaneng? Haeba ho se jwalo, o hloka tjhelete fihlela le ho R20 e kae ka hodimo? SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.12 Sebedisa mawa a latelang Sebedisa mawa a latelang Phapang ke efe le Kereite ya 1 ha o sebetsa dipalo ha o sebetsa dipalo Dithekniki Baithuti ba lebelletswe ho rarolla dipalo tse maemong a lokolohileng ka ho sebedisa mawa (Mekgwa le • Ditshwantsho le • Ditshwantsho le a latelang : Mawa) disebediswa tse disebediswa tse • Ditshwantsho le disebediswa tse tshwarehang, mohl. dibadi tshwarehang, mohl. tshwarehang, mohl. dibadi dibadi • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla • Palopedi le ho arola ka lehare dinomoro dinomoro • melapalo • Palopedi le ho arola ka • Palopedi le ho arola ka Ditshwantsho le disebediswa tse tshwarehang lehare lehare Baithuti ba tla tswela pele ho taka ditshwantsho le ho sebedisa disebediswa tse • melapalo • melapalo tshwarehang ho rarolla mathata. Ho bohlokwa hore ditshwantsho di be le dinomoro mmoho le dipalo tsa mantswe. Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro Lena ke le leng la mawa a bohlokwa haholo Mokgahlelong wa Motheo(baithuti hape ba tla sebedisa ho qhaqholla kgafetsa Mokgahlelong o Mahareng) . Ho sebedisa lewa lena ho thusa baithuti ho qhaqholla le ho kopanya dinomoro ho ba thusa ho sebetsa dipalo ka bobebe. Kotareng ena baithuti ba tla: • Qhaqholla dinomoro ka ho sebedisa sekgeo; • Qhaqholla dinomoro ka ho sebedisa dikatiso tsa 10; le ho • Qhaqholla ka bobedi, mohl. dipalo tse pedi tse etsang 20 Palopedi le ho arola ka lehare Baithuti ba tswela pele ho sebedisa palopedi le ho arola ka lehare e le lewa la ho sebetsa dipalo. Melapalo Sheba dinoutso bakeng sa mehlala e atisitsweng ya ho etsa melapalo karolong ya tharollo ya mathata • Ho kopanya le ho tlosa Baithuti ba lokela ho etsa melapalo eo e leng ya bona le ho qhaqholla dinomoro ka dikarolo 259 tse laolehang. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 260 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.12 Mohlala: Dithekniki 8 + 12 (Mekgwa le Molapalo o lokela ho qala ka 8 mme baithuti ba ka etsa: Mawa) -- Ho tlola ka 2 ha bo 6 -- Ho tlola ka 4 ha bo 3 -- Ho tlola ka 3 ha bo 4 MMETSE KEREITE YA 1-3 -- Ho tlola ho le hong ha 10 ka mora moo ho le hong ha bo2 • Ho atisa Melapalo e lokela ho tswela pele ho sebediswa e le ho tshehetsa ho kopanya ka phetapheto. Ho tlola ho lekanang ho rekotwa molapalong mme dipolelo tse tshehetsang di ka rekotwa le tsona. Mohlala: 5 + 5 + 5 + 5 + 5 = 25 Ho tlolatlola makgetlo a 5 ha hlano ho etsa 25 Dihlopha tse 5 tsa 5 = 25 5 x 5 = 25 Katisong eo ho fanweng ka yona, baithuti ba lokela ho hlalosa hore na ho tlola ho etswa jwang molapalong. Dumella baithuti ho kgetha lewa leo ba ikutlwang ba phutholohile ka lona. Leha ho le jwalo, haeba baithuti ba sebedisa mawa a ba hlolang, ba lokela ho tataiswa ho sebedisa a tla sebatsa ka katleho. Hlokomela hore hangata baithuti ba sebedisa ditsela tse fapaneng tsa ho rarolla mathata SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ao titjhere a sa di lebellang. Mohlala, qaka ya ho arola e ka rarollwa ka phetapheto ya tlosa, kopanya, kapa atisa. Ditsela tsa baithuti di tla fetoha ha selemo se ntse se tsamaya ha kutlwisiso le tlwaelo ya bona ya mefuta ya mathata e hola, le kgopolo ya bona ya dipalo e tswela pele.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) • Kopanya ho fihlela ho 99 • Kopanya ho fihlela ho 20 Phapang ke efe le Kereite ya 1? • Tlosa ho tloha ho 99 • Tlosa ho tloha ho 20 Tsepamiso e kgolo e ntshetsopeleng ya mawa a ho sebetsa dipalo kotareng ena. Ho qhaqholla dipalo e le ho di sebetsa e ba lewa la bohlokwa leo baithuti ba tla le hlakisa. • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse lokelang (+, -, =, £) lokelang (+, -, =, £) Kotareng ena tsepamiso e ho: • Hlakisa dipalokopangwa • Hlakisa Ho sebetsa ka mesebetsi ya ho bopa le ho qhaqholla dinomoro e tla thusa ho ntshetsa ho fihlela ho 10 dipalokopanngwa ho pele kutlwisiso ya ho kopanya le ho tlosa. fihlela ho 10 Baithuti ba hlakisa ho kopanya le ho tlosa ho fihlela ho 20. Ke letotong lena la dinomoro moo baithuti ba tla qala ho fumana dikgopolo tsa mashome le metso. Ho bala ka dihlopha ho dula ho le bohlokwa mme baithuti ba lokela ho qala ho elellwa hore ho bala ka nngwe ha se feela lewa le hlwahlwa. Ke letotong lena la dinomoro moo baithuti ba lokelang ho nahana ka thata ka mawa ao ba tlang ho a sebedisa. Ho kgetha lewa le lokelang la ho sebetsa ka dipalo ho thusa baithuti ho ba hlwahlwa ho sebetseng dipalo. Ho ka sebetsa dipalo letotong la dinomoro tsa 0-20 boitemohelo ba baithuti bo lokela ho kenyelletsa: • Dintho tse balwang; • Ho elellwa, ho bala le ho ngola dinomoro; • Ho bapisa le ho hlopha dinomoro; • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro; • Ho hlakisa ho etsa ho kopanya le ho tlosa ho fihlela ho 20 • Palopedi le ho arola ka lehare; le ho • Tseba dintlha tse ding tsa dinomoro ka hlooho. Mawa a ka kgonehang a ho sebetsa ka ho kopanya le ho tlosa Mawa a bontshitsweng ka tlase a dumella baithuti ho etsa tshebetso le kutlwisiso ya bona ya dipalo ho bay a semmuso. Ho hlakisa mawa a ka tlase ho tla kgothalletsa baithuti ho hopola dikamano mahareng a dinomoro le ho ruta baithuti hore ba ka sebedisa kelello ya bona ho sebetsa dipalo. Beha nomoro e kgolo pele e le ho balla pele kapa morao 4 + 12 = £ Hlophisa botjha 4 + 12 e le 12 + 2 mme o balle pele ho fihlela ho 12. 261 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 262 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) Hlwaya palopedi tse atamelaneng 8+7 Moithuti a ka hlalosa hore palo e ka ngolwa e le 8 + 8 -1 (8 habedi tlosa 1) kapa 7 + 7 + 1 (7 habedi 7 kopanya 1). Baithuti ba ka rekota mawa a bona ka ho sebedisa metsu 8 + 8 → 16 + 1 = 15, 8+ 8 → 16, 16 – 1 → 15 MMETSE KEREITE YA 1-3 Fetolela nomoro ho leshome ebe o a tlosa kapa o kopanya nngwe Lewa lena le ka rutwa ka letoto la tlase la dinomoro le ho sebediswa dipalong tse kgolo. 9+6=£ Baithuti ba ka ipolella hore: “ke tla nka nngwe ho tswa ho 6 ebe ke e kopanya le 9 ho etsa 10. Kahoo 9 + 6 e ka ngolwa e le 10 + 5 = 15. 8+5=£ Baithuti ba ka ipolella hore: “ ke tla nka pedi ho tswa ho 5 ebe ke e kopanya le 8 ho etsa 10 Kahoo 8 + 5 e ka ngolwa e le 10 + 3 = 13. Qhaqholla nomoro ka dikarolwana tse nyenyane ho etsa tshebetso ya dipalo e be bobebe Baithuti ba tla qhaqholla nomoro ka dikarolo tse fapaneng tse laolehang bakeng sa bona. Ho balla pele ka ho qhaqholla nomoro e le nngwe 11 + 7 = £ SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 11 + 4 + 3 11 + 4 → 15 + 3 = 18 11 + 7 = £ 11 + 5 + 2 11 + 5 → 16 + 2 = 18

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.13 17 – 9 = £ Kopanya 17 - (7 + 2) le tlosa 17 – 7 → 10 - 2 = 8 12 + 7 = £ 10 + 2 + 7 7 + 2 → 9 + 10 = 19 Sebedisa tsebo ya kamano ya phetolelo ya matshwao mahareng a ho kopanya le ho tlosa 15 – 9 = £ Moithuti o tseba hore palo e ka ngolwa e le ya kopanya: “ ke tseba hore 9 + £ = 15.” Moithuti a ka sebedisa ho balla pele e le ho sebetsa dipalo. dipalokopanngwa Ho hlakisa dipalokopanngwa, mesebetsi e fapaneng e lokela ho fuwa baithuti. Sena se etswa nakong ya boikemelo. Molapalo o ka sebedisa ho hlalkisa dipalokopannwa ho fihlela ho 10. 263 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 264 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.14 • Kopanya nomoro • Kopanya nomoro Phapang ke efe ho kereite ya 1 e tshwanang ka e tshwanang ka Ho baithuti ba tla fetoha ho tloha ho phetapheto ya kopanya ho ya ho atisa. Ba tla qala ho phetapheto ho fihlela phetapheto ho fihlela kopanya ka utlwisisa kgopolo ya atisa. Ba tla nka karolo mesebetsing e ba dumellang ho bona kamano ho 50 ho 20 phetapheto mahareng a dinomoro: ho lebisang • Atisa dinomoro 1 ho • Atisa dinomoro 1 ho • Nomoro ya dintho seteng/ sehlopheng ho atisa fihlela ho 10 ka 1, 2, 5, fihlela ho 10 ka 2 3 le4 • Nomoro ya disete kapa dihlopha • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse lokelang(+, x, =, £) • Nomoro kaofela MMETSE KEREITE YA 1-3 lokelang(+, x, =, £) Baithuti ba fihla kereiteng ya 2 ba utlwisisa phetapheto ya kopanya. Qetellong ya kotara ba lokela ba be ba kgona ho: : • Bua ka ho bala ka ho tlola dinomoro tse ding le phetapheto ya kopanya kutlwisisong ya atisa; • Sebedisa, bala le ho ngola letshwao la atisa; • Ngola dipalo tsa mantswe tsa atisa; le ho • Atisa dinomoro ho tloha ho 1 ho fihlela ho 10 ka 2 Ha ho sebetswa ka ho rarolla mathata a mantswe baithuti ba tla sebedisa phetapheto ya kopanya, ntle le dipalo tsa mantswe tse nang le setshwano sa tatellano ya dinomoro. Mohopolo wa atisa o ka sebediswa maemong a lokolohileng. Tatellano ya dintho Ha baithuti ba fumana boitemohelo ka mefuta e fapaneng ya dipalo tsa mantswe tsa atisa, ho beha dihlopha ka tatellano ho ka fana ka sebopeho se bontshang ho fapanyetsana sebaka ha dinomoro tsa atisa, mohl. 2 x 4 e tshwana le 4 x 2 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ 4+4=8 ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ 2+2+2+2=8

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.14 Ho sebedisa tatellano ya dintho ho dumella: Ho • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro; kopanya ka • Hokela atisa le phetapheto ya kopanya phetapheto ho lebisang • Ho nahana ka atisa e le tatellano ya dintho; le ho atisa • Beha motheo bakeng sa molao wa ho fapanyetsana sebaka ha dinomoro. ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ 4+4=8 Tsepamisetsa maikutlo a baithuti meleng ya dinomoro le nomorong ya dibadi tse meleng. ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ 2+2+2+2=8 Ho na le mela e 4 ya 2, kaofela ke 8. Baithuti ba lokela hape ho rekota ka tsela e latelang Ho na le mela e 2 ya 4. Kaofela ke 8. Lentswe “makgetlo” le ka hlahiswa: 4 makgetlo a 2 ke 8. Hang ha baithuti ba fumane boitemohelo, letshwao la ho atisa le ka hlahiswa mmoho le puo e latelang e seng e ntsheditswe pele: • Dihlopha tse 4 tsa 2 • Bopedi ba 4 • 2+2+2+2=8 265 • Dihlopha tse 4 tsa pedi kapa 4 makgetlo a 2 makgetlo a 2 ke 8 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 266 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.14 Leha letshwao le hlahisitswe, mantswe, ditshwantsho le ditshwano tsa ho atisa di dula di le bohlokwa bakeng sa ho tshehetsa kutlwisiso ya ditshebetso. Ho kopanya ka Ditshwano bakeng sa ho utlwisisa ho atisa: phetapheto • Dikhiyupu tse kgomaretswang di ka sebediswa mme o ka di pakela ka dikholomo tsa ho lebisang dikhiyupu tse 4 mme kholomong e nngwe le e nngwe ho ka ba le dikhiyupu tse 2. Sena ho atisa se dumella baithuti ho re: “ ho na le phaellano ya dikhiyupu tse hlano mme ho na le dikhiyupu tse 2 phaellong ka nngwe. E ba dumella ho rekota 2 +2 + 2 + 2 le dihlopha tse 4 tsa 2 ke 4 x 2. MMETSE KEREITE YA 1-3 • Molapalo o ka sebedisetswa ho bontsha phetapheto ya kopanya kapa sehlopha sa dinomoro. Sena se hokahantswe haholo le ho tlola dinomoro tse ding ha ho balwa. Baithuti ba lokela ho kgona ho rekota tse latelang: Sehlopha se le seng sa 2 ke 2 kapa 1 makgetlo a 2 ke 2 kapa 1 x 2 =2 Dihlopha tse 2 tsa 2 ke 4 kapa 2 makgetlo a 2 ke 4 kapa 2x2=4 Dihlopha tse 3 tsa 2 ke 6 kapa 3 makgetlo a 2 ke 6 kapa 3x2=6 1.16 Mohopolo wa dinomoro: Mohopolo wa dinomoro: Phapang ke efe ho kereti ya 1? ho fihlela ho 99 ho fihlela ho 25 Menthele Kotara ena e tsepamisitse maikutlo ho: • Hlopha dinomoro tse • Hlopha dinomoro tse Lenaneo la Menthele le lokela ho ralwa ka hloko nakong ya selemo. Baithuti ha ba lokela kgethilweng tseo ho kgethilweng tseo ho ho koptjwa ho etsa ditshebetso tse tsa hlophiswang ka letsatsi le leng le le leng. Ha baithuti fanweng ka tsona. fanweng ka tsona. ba etsa dihlooho le ho fumana mawa a ho sebetsa ka dipalo karolong e kgolo ya thuto, • Bapisa dinomoro ho • Bapisa dinomoro ho dintlha tsa sena di ka kenyelletswa lenaneong la Menthele o ka beha letoto la dinomoro fihlela ho 99 mme o fihlela ho 99 mme o le le tlase kotareng ya 1mme wa le hodisa hara selemo. Qalong nya selemo, letoto la bolele hore na ke efe bolele hore na ke efe dinomoro le mawa a ho sebetsa ka dipalo di ka tshetlehwa hodima tse entsweng kereiteng e fetang ka kapa e ka e fetang ka kapa e ka ya 1. tlase ka tlase ka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Mohopolo wa dinomoro: • Tseba hore na ke • Tseba hore na ke Mehlala ya dipotso tse ka botswang: nomoro efe e fetang ka nomoro efe e fetang ka 1 kapa e ka tlase ka 1 1 kapa e ka tlase ka 1 Mabitso le disimbole tsa dinomoro • Tseba hore na ke • Tseba hore na ke Phahamisa karete kapa o ngole lebitso la nomoro. Kgetha moithuti hore a ngole palo e nomoro efe e fetang ka nomoro efe e fetang ka nyalanang. 2 kapa e ka tlase ka 2 2 kapa e ka tlase ka 2 Ho feta kapa ka tlase ho • Tseba hore na ke • Tseba hore na ke nomoro efe e fetang ka nomoro efe e fetang ka 3 kapa e ka tlase ka 3 10 kapa e ka tlase ka 10

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24) 1.16 • Tseba hore na ke Ho hopola ka potlako Ke eng nomoro efe e fetang ka Menthele • Dintlha tsa ho kopanya • 1 ka tlase ho 15 4 kapa e ka tlase ka 4 le ho tlosa hiofihlela ho • 1 ho feta 9 • Tseba hore na ke 10 nomoro efe e fetang ka • 10 ho feta 15 Mawa a ho etsa Menthele 5 kapa e ka tlase ka 5 • 10 ka tlase ho 16 Sebedisa mawa a ho • Tseba hore na ke sebetsa ka dipalo bakeng Tlhaku ya 5hl ya nteterwane/alfabete ke efe? nomoro efe e fetang ka sa ho kopanya le ho tlosa 10 kapa e ka tlase ka 10 Kgwedi ya 9r ya selemo ke efe? ka katleho: Ho hopola ka potlako Ho loklodisa le ho nyalanya • Beha nomoro e kgolo • Dintlha tsa ho kopanya pele e le ho balla pele Ke efe e kgolo? 12 kapa 21? le ho tlosa ho fihlela ho kapa ho balla morao 20 Mphe nomoro mahareng a 17 le 19. • Molapalo wa hlooho • Kopanya kapa tlosa Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa: • Palopedi le ho arola ka dikatiso tsa10 ho tloha • Tseba dipalokopanngwa tsohle tsa ho kopanya le ho tlosa ho fihlela ho 10 ka hlooho. lehare ho 0 ho fihlela ho 100 • Ho bopa le ho qhaqholla £ + r = 10 Mawa a ho sebetsa ka dinomoro £+r=8 dipalo • Sebedisa kamano Ntlha ya ho kopanya le ho tlosa bakeng sa dinomoro tsohle ho fihlela le ho kenyelletsa 10. Sebedisa mawa a ho mahareng a ho kopanya sebetsa ka dipalo bakeng 1 + 9 = 10 9 + 1 = 10 le ho tlosa. sa ho kopanya le ho tlosa ka katleho: 2 + 8 = 10 8 + 2 = 10 • Beha nomoro e kgolo 8–4=4 8–4=4 pele e le ho balla pele 8–5=3 8–3=5 kapa ho balla morao Hopola kopanyo ka bobedi ho fihlela ho 10 ka potlako. Sena se lokela ho kenyelletsa • Molapalo dintlha tse tsamaelanang le tsa tlosa. • Palopedi le ho arola ka • 1+1=2 lehare • 2+2=4 • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • 3+3=6 • Sebedisa kamano • 4+4=8 267 mahareng a ho kopanya • 5 + 5 = 10 le ho tlosa. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 268 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24) 1.16 Mpontshe nomoro e ka kopanngwang le.... ho etsa 10 (ho ngola kapa ho ho sebedisa sekgeo kapa dikarete tsa Flard) Menthele • 8 • 2 • 9 Mpontshe nomoro e setseng ha .... e tloswa ho 10 (ho ngola kapa ho sebedisa sekgeo kapa dikarete tsa Flard) MMETSE KEREITE YA 1-3 • 5 • 3 • 6 • 1 • 7 Dipalo tse ding tsa hlooho di ka etswa ntle le disebediswa, empa hangata ho molemo ho etsa Menthele ka disebediswa le ho rekota se etswang. Disebediswa tse khothalletswang • Molapalo (o hlophilweng, o se nang letho) • Keriti ya nomoro • Dikarete tsa sekgeo (dikarete tsa Flard) • Difaha tse balang SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

KEREITE YA 2 KOTARA YA 1 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA CAPS TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24) 2.1 Ho kopitsa, ho atolosa Ho kopitsa,ho atolosa le Ho kopitsa paterone ho thusa baithuti ho bona moelelo wa hore na dipaterone di etswa Thuto e 1 le ho hlalosa ho hlalosa jwang. Dipaterone tsa jeometri Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho Ho atolosa paterone ho thusa baithuti ho lekola hore na ba utlwisisitse moelelo wa hlalosa ka mantswe hlalosa mantswe ka paterone ka ho phethahala. mantswe • Dipaterone tse bonolo Ho hlalosa paterone ho thusa baithuti ho ntshetsa pele bokgoni ba bona ba puo le ba ho tse entsweng ka dintho • Dipaterone tse bonolo bua. E o thusa hape hore o bone hore baithuti ba utlwisise paterone jwang. Ho bonolo tse tshwarehang tse entsweng ka dintho hangata ho baithuti ho bua ka dipaterone ka mora hoba ba di etse. Baithuti ba hloka ho tse tshwarehang kwetliswa hore na ba shebe eng le hore ba hlalose paterone jwang. O ka ba bontsha sena • Dipaterone tse bonolo ka ho botsa dipotso tse kang: tse entsweng ka metako • Dipaterone tse bonolo ya mela, dibopeho kapa tse entsweng ka metako “o bona dibopeho dife pateroneng ena? “ dintho ya mela, dibopeho kapa “Na di na le mebala e tshwanang kaofela” dintho Ipopele le ho hlalosa “Na o bona sebopeho se le seng kapa tse ngata pateroneng?” dipaterone Ipopele le ho hlalosa dipaterone “Na dintho kaofela di shebile nqa e le nngwe?” Ipopele dipaterone tsa jeometri Ipopele dipaterone tsa “Na ho na le palo e lekanang ya dintho sehlopheng ka seng?” jeometri • Ka dintho tse “Ho na le dintho tse kae sehlopheng se seng le se seng?” tshwarehang • Ka dintho tse “Na dibopeho tsohle di a lekana ka boholo?”jj. tshwarehang • Ka ho taka mela, Kenyelletsa dibopeho tsa mahlakore a mabedi (2-D) tsa jeometri le dintho tsa mahlakore dibopeho kapa dintho • Ka ho taka mela, a mararo (3-D)tseo baithuti ba ithutileng tsona. Baithuti ba ka etsa dibopeho tsa dibopeho kapa dintho Dipaterone tse re mahlakore a mabedi (3-D) ka ho seha pampiri kapa karete, kapa ba ka di taka. Ba ka etsa potapotileng dipaterone ho tswa dibopehong tsa mabokose, dibopehong tsa bolo le disilindara tseo ba di entseng ka letsopa kapa hlama ya ho bapala. Ho hlwaya, ho hlalosa ka mantswe le ho kopitsa Dipaterone di ka etswa ka ho sebedisa ntho e le nngwe empa e ena le mebala e fetohang dipaterone tsa jeometri kgafetsa. • tlhahong Mohlala : • bophelong ba   sejwalejwale ba letsatsi le letsatsi 269 • letlotlong la rona la Dipaterone di ka etswa ho tswa dihlopheng tse tshwanang tse iphetaphetang, moo setso sehlopha ka seng se nang le mofuta o le mong feela wa ntho empa boemo ba dintho sehlopheng bo fetoha. Dihlopha tse tshwanang di a phethwa. MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 270 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24) Mohlala:   MMETSE KEREITE YA 1-3 Dipateroneng tse ding dintho tse fapaneng di sebedisetswa ho etsa sehlopha, empa dihlopha tsa dintho di phethwaphethwa hantle ka tsela e tshwanang. Mohlala:   Dipaterone di ka etswa moo boholo ba dintho bo fapanyetsanang hantle ka tsela e tshwanang.   Baithuti ba ka etsa dipaterone ka ho follela difaha. Ho etsa dipaterone ho ka boela ha SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO etswa le thutong ya Bokgoni ho tsa Bophelo.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24) 2.2 Kopitsa, atolosa le ho Ho kopitsa, ho atolosa Tatellano e lokela ho hokahanngwa le ho tshehetsa tshebetso ya dipalo. Jwalo kaha Dithuto tse 3 hlalosa le ho hlalosa bokgoni ba ho bala dipalo ha baithuti bo fetoha le ho tswela pele, mefuta ya tatellano ya Dipaterone dinomoro eo baithuti ba sebetsang ka yona e ka tswela pele. tsa Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho dinomoro hlalosa tatellano e bonolo hlalosa tatellano e bonolo Tatellano e lokela ho bontsha ho balla pele le morao ka: ya dinomoro ho fihlela ya dinomoro ho fihlela • Bo-1 ho tloha nomorong e nngwe le nngwe mahareng a 1 le 100 bonyane ho 200 bonyane ho 100 • Bo-10 ho tloha katisong e nngwe le e nngwe ya 10 mahareng a 1 le 100 Ipopele le ho hlalosa Tatellano e lokela ho dipaterone bontsha ho balla pele le • Bo-5 ho tloha katisong e nngwe le e nngwe ya 5 mahareng a 1 le 100 morao ka: Iketsetse dipaterone tsa • Bo-2 ho tloha katisong e nngwe le e nngwe ya 2 mahareng a 1 le 100 dinomoro • Bo-1 ho tloha nomorong Kereiteng ya 2 baithuti ba balla morao ka dikatiso tsa 10, 5, le 2 kgetlo la pele. e nngwe le nngwe mahareng a 1 le 100 Baithuti ba ka supa dinomoro ha ba ntse ba di bala. Ho molemo ho fa baithuti letoto la dinomoro ka ho di hlahisa ka tsela tse fapaneng, mohl. • Bo-10 ho tloha katisong e nngwe le e nngwe ya • Tatellano e ngolwang ya dinomoro 100; 99; 98.97; 96, …… 10 mahareng a 1 le 100 • Melapalo • Bo-5 ho tloha katisong e nngwe le e nngwe ya 5 • Dikeriti tsa dinomoro mahareng a 1 le 100 • Diketane tsa dinomoro • Bo-2 ho tloha katisong e Baithuti ba ka kwahela, ba khalara kapa ho etsa sedikadikwe dinomorong ha ba bala nngwe le e nngwe ya 2 melapalo le dikeriti tsa dinomoro. mahareng a 1 le 100 Baithuti ba ka tlatsa dinomoro tse siilweng melapalong le dikeriting tsa dinomoro tatellanong ya dinomoro e ngolwang le diketaneng tsa dinomoro, mohl. Qetellong ya kotara baithuti ba sebetsa ka tatellano ya dinomoro ho tloha le ho fihlela ho 100. 271 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 2 KOTARA YA 1 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI) 272 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24 3.2 Letoto la dintho Letoto la dintho Phapang ke efe ho kereite ya 1? Dithuto tse 3 Dintho tsa Elellwa le ho fana ka Elellwa le ho fana ka • Disilindara di ntjha kereiteng ya 2 empa di ka hlahiswa kotareng ya 3 mahlakore dintho tsa mahlakore a dintho tsa mahlakore a Kotareng ya 1, baithuti ba ka boeletsa le ho momahanya seo ba se entseng kereiteng ya 1. a3 3(3-D) ka phaposing le 3 (3-D) ka phaposing le Baithuti ba ka tsepamisa maikutlo disilindareng kotareng ya 3. ditshwantshong ditshwantshong MMETSE KEREITE YA 1-3 (3-D) Boholo ba mosebetsi wa dintho tsa mahlakore a 3 kereiteng ya 2 bo lokela ho etswa ka • Dibopeho tsa bolo • Dibopeho tsa bolo dintho tse tshwarehang. Re itemohella lefatshe mahlakoreng a mararo, ka hoo ho qala ka (didikadikwe) (didikadikwe) dintho tse tshwarehang ho thusa baithuti ho bopella boitemohelong boo ba tlang le bona • Dibopeho tsa • Dibopeho tsa sekolong. lebokose(diporisimo) lebokose(diporisimo) Baithuti ba bangata ba banyenyane ba hloleha ho hlalosa dintho tsa mahlakore a 3 • Disilindara • Disilindara ditshwantshong. Ho sebetsa ka dintho tse tshwarehang ho thusa baithuti ho utlwisisa ditshwantsho tsa dintho tsa jeometri hamorao. Ha o nka ntho e tshwarehang o ka e fetola Makgetha a dintho Makgetha a dintho mme wa e sheba ho tloha mahlakoreng oohle. O ka bona kamoo e shebehang kateng ho Hlalosa, hlopha le Hlalosa, hlopha le tloha ka morao le ka tlase. ho bapisa dintho tsa ho bapisa dintho tsa Ha o ena le setshwantsho feela, o lokela ho iketsetsa setshwantsho sa dikarolo tse sa mahlakore a mararo(3-D) mahlakore a mararo (3-D) bonahaleng setshwantshong. Sena ha se hangata se leng bonolo bakeng sa baithuti ba ho ya ka: ho ya ka: banyenyane. Haeba baithuti ba fuwa tlhaloso ya ntho feela ntle le ho e bona kapa ho e • Boholo • Boholo tshwara, ho ba thata haholo ho utlwisisa makgetha a yona ka ho phethahala. • Dintho tse bidikolohang • Dintho tse bidikolohang Ho bopa ka dintho tsa mahlakore a 3 (3-D) • Dintho tse thellang • Dintho tse thellang Baithuti ba kopitsa setshwantsho sa ho hong hoo wena jwalo ka titjhere o faneng ka hona, mohl. roboto, terene, tekesi, qhobosheane,jj. Ditshwantsho kapa tse boptjwang di ka etswa ka ho sebedisa diboloko tsa ho bopa, disebediswa tse ka sebediswang hape, mabokosana a dintho tse ahang a ho bapala, dintho tse ding tsa mahlakore a 3 tsa jeometri, dibopeho SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO tse sehilweng tsa mahlakore a 2. Sena se ka etswa nakong ya ho sebetsa ka boikemelo. Ho bohlokwa ho baithuti ho bua ka ditshwantsho tseo ba di entseng. Mohlala, haeba tora e ahilwe ka mabokose kapa ka diboloko, o ka botsa baithuti,” na o ka aha tora ka bolo e le nngwe feela?” ba lokela ho hlalosa dikarabo tsa bona. Ho bapisa le ho hlalosa dintho tsa mahlakore a 3 (3-D): Boholo Baithuti ba bapisa boholo ba dintho tse tshwanang, mohl. • Hlopha dibolo ho ya ka boholo; le ho • Sebedisa puo ya boholo ho bapisa dintho.” Lebokose le leholo ho feta bolo hobane nka kenya bolo ka hara lebokose.”

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 24 3.2 Mesebetsi e Mesebetsi e Ho hlalosa dintho tsa mahlakore a 3 (3-D): Mmala tsepamiseditsweng tsepamiseditsweng Dintho tsa Baithuti ba bua ka mebala ya dintho ebe ba di hlopha ho ya ka mebala ya tsona. maikutlo maikutlo mahlakore Ho hlwaya le ho bolela dintho le mebala ya tsona, ekasita le ho bapisa boholo ba tsona, a3 Sheba le ho bopa dintho Sheba le ho bopa dintho ho ka hlakiswa nakong ya ho sebetsa ka dipaterone. tsa mahlakore a 3 ka ho tsa mahlakore a 3 ka ho (3-D) sebedisa disebediswa sebedisa disebediswa Dintho tsa mahlakore a 3 (3-D) kereiteng ya 2 tse tshwarehang tse tse tshwarehang tse Baithuti ba sebetsa ka: jwalo ka dibopeho tse jwalo ka dibopeho tse sehilweng tsa mahlakore sehilweng tsa mahlakore • Dibolo le dintho tse bopehileng jwalo ka dibolo; le a 2, diboloko tsa ho a 2, diboloko tsa ho bopa, disebediswa tse bopa, disebediswa tse • Mabokose a fapaneng mmoho le dintho tse ding tse bopehileng jwalo ka diprisimo tsa ka sebediswang hape, ka sebediswang hape, kgutlonne kapa dikhiyupu. Baithuti ba lekola hore na ke dintho dife tse ka bidikolohang, mabokosana a dintho mabokosana a dintho ke dife tse thellang. tse ahang tsa ho bapala, tse ahang tsa ho bapala, Ho tsepamisa maikutlo makhetheng a dintho tsa mahlakore a 3 (3-D) dintho tse ding tsa jeometri dintho tse ding tsa jeometri tsa mahlakore a 3 tsa mahlakore a 3 Baithuti ba ka etsa thellesiane kapa moepa ka ho beha lebokose ka tlasa lehlakore le leng la buka e kgolo. Jwale ba ka sheba haeba dintho di bidikoloha kapa di thella. Sena ke ntshetsopele ya seo ba se entseng kereiteng ya 1, empa jwale ho kenyelleditswe disilindara. Baithuti ba ka boela ba lekola haeba ba ka phaella dintho kapa ba etsa ditora ka ho sebedisa dibolo feela, kapa mabokose feela. Ho elellwa le ho bolela dibolo (didikadikwe) le mabokose (prisima) Baithuti ba lokela ho fuwa letoto la dintho ho sebatsa ka lona: • Tse sebopehong sa sedikadikwe, mohl. dibolo tsa boholo bo fapaneng, dimabole, dilamunu, jj.; le • Tse sebopehong sa diprisimo jwalo ka diboloko, ditena, mabokose a dibopeho tse fapaneng, mohl. mabokose a mollo, mabokose a ditlheferetsi, mabokose a tee, mabokose a sesepa sa meno. 273 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 274 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 1 metsotso e 24 3.2 Baithuti ba ka fumana dintho tse bopehileng jwalo ka bolo (didikadikwe), kapa tse bopehileng jwalo ka lebokose (diprisimo) ha ba filwe pokello ya dintho. Baithuti ba Dintho tsa ka fumana kapa ba bontsha dintho tse bopehileng jwalo ka mabokose (diprisimo) ka mahlakore phaposing ya ho ithutela, mohl. setene sena se bopehile jwalo ka lebokose kapa lamunu e a3 bopehile jwalo ka bolo. (3-D) Nakong ya ho sebetsa ka boikemelo baithuti ba ka tswela pele ho: • Hlopha dintho ho ya ka boholo; MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlopha dintho ho ya ka mmala; • Bopa ka dintho; • Etsa dibopeho tsa dibolo le tsa mabokose (diprisimo) ka letsopa kapa hlama ya ho bapala. Mesebetsi e ngolwang Leha boholo ba mosebetsi ka dintho tsa mahlakore a 3 (3-D) bo etswa ka matsoho, mosebetsi o lokela ho momahanngwa ka mesebetsi e ngolwang. Puo Ho bohlokwa ho ntshetsa pele bokgoni ba baithuti ba ho bua ka dintho tsa mahlakore a mararo (3-D). • Puo ya boholo: kgolo, kgolwanyane, kgolohadi, nyane,nyenyane, nyane haholo • Mebala • Puo ya dintho ka botsona: mabokose, dibolo (baithuti ha ba lebellwa ho tseba lentswe sedikadikwe) • Puo ya boemo ho hlalosa ho bopa, mohl. ka hodima, ka tlasa, SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO -- Ka mora, ka pela -- Pela, lehlakoreng la -- Hodima -- Mahareng -- Ka hara,ka ntle ho Puo ya boholo le mmala e ka ntshetswa pele nakong ya dithuto tsa Puo kapa Bokgoni ho tsa Bophelo mme di sebediswe nakong ya thuto ya Mmetse. Puo ya boemo e ka ntshetswa pele nakong ya Puo le Bokgoni ho tsa Bophelo ha baithuti ba tsepamisitse maikutlo ho boemo. E ka sebediswa ha baithuti ba sebetsa ka dintho tsa mahlakore a mararo (3-D)

KEREITE YA 2 KOTARA YA 1 4. HO METHA CAPS TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Kereiteng ya 1 baithuti ba buile ka : Dithuto tse 2 Nako • Tseba matsatsi a beke • Tseba matsatsi a beke • Tatellano ya diketsahalo; le • Tseba dikgwedi tsa • Tseba dikgwedi tsa • Bolelele ba nako. selemo selemo Ba ithiutile matsatsi a beke le dikgwedi tsa selemo mme ba ba di sebedisitse mmoho le • Tlatsa matsatsi a tswalo, • Tlatsa matsatsi a tswalo, puo e nngwe ho bua ka tatellano ya diketsahalo maphelong a bona. Ba buile ka hore na mekete yua sedumedi, mekete yua sedumedi, dintho di nka nako e kae, ka ho sebedisa puo e jwalo ka telele ho, kgutshwane ho le ka matsatsi a phomolo a matsatsi a phomolo a potlako, ka lenama. setjhaba, diketsahalo tsa setjhaba, diketsahalo tsa Baithuti ba hlopha tatellano ya ditshwantsho jwalo ka histori, diketsahalo tsa histori, diketsahalo tsa sekolo almanakeng sekolo almanakeng • Mehato ya ho etsa samentjhisi kapa kopi ya tee, • Bolela nako ya dihora • Bolela nako ya dihora • Dinepe tse bontshang lesea le hola ho ba motho e moholo; tse 12 ka dihora, halofo tse 12 ka dihora, ya dihora le kotara ya watjheng ya manaka • Saekele ya bophelo ba diphoofolo, mohl. lehe ho ya ho kgoho kapa lehe ho ya ho senqanqane kapa lehe ho ya ho serurubele, le dihora Sebetsa bolelele ba nako • Diketsahalo tse etsahalang kgafetsa ka letsatsi (ho tsoha, ho ba sekolong, ho bapala, ho ja sophoro, ho robala). le ho feta ha nako Ba tlatsa matsatsi a tswalo almanakeng selemo ho pota. Sebadisa dialmanaka ho sebetsa le ho hlalosa Kereiteng ya 2 baithuti ba tswela pele ho ikwetlisa ho bua ka bolelele ba nako le ka bolelele ba nako ka tatellano ya nako. Nakong ya ho ruta baithuti kaofela le ya ho ruta sehlopha se itseng, matsatsi kapa dibeke. baithuti ba tswela pele ho bua ka letsatsi la beke, kgwedi ya selemo le mohla letsatsi la kajeno, ekasita le matsatsi a fetileng mmoho le a tlang. Baithuti ba tlwaela dialmanaka ka Sebedisa ditshupanako ho ho tswela pele ka ho kenya sebetsa bolelele ba nako ka dihora, halofo ya dihora • Matsatsi a tswalo; kapa kotara ya dihora • Mekete ya sedumedi; • Diketsahalo tsa histori; • Diketsahalo tsa sekolo; le • Matsatsi a phomolo a setjhaba almanakeng Nakong ya mosebetsi wa boikemelo baithuti ba tswela pele ho hlopha diketsahalo tsa 275 letsatsi le letsatsi maphelong a bona mmoho le ho hlopha diketsahalo tsa ditshwantsho. MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 276 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24 4.1 Phapang ke efe le Kereite ya 1? Nako Tsepamiso ya maikutlo kereiteng ya 2 ke ho bolela nako, haholo ho bala ditshupanako. Kotareng ya 1 baithuti ba tsepamisa maikutlo ho boleleng nako ka dihora, ba sebedisa tshupanako/watjhe ya manaka. Leha ho le jwalo, baithuti ba boetse ba lokela ho bolela nako ya diketsahalo tsa kamehla letsatsing tse etsahalang kgafetsa. Mohlala, baithuti ba ka koptjwa ho bolela nako ya ha sekolo se qala, nako ya kgefutso le ya ho ya hae, kapa ha ho fetolwa thuto e nngwe ho ya ho e nngwe. Kgetha nako moo tshupanako e bontshang hora e tsepameng. Ho molemo ho ba le tshupanako e kgolo, e sebetsang ka phaposing MMETSE KEREITE YA 1-3 hore baithuti ba shebe nako ho yona. Baithuti ba ka boela ba etsa ditshwantsho tsa ditshupanako. O ka ba kopa ke hona hore ba o bontshe dinako tse fapaneng le ho kenyelletsa ditshebetso tse itseng, mohl.mpontshe hora ya 10. Mpontshe hore e tla be e le nako mang dihora tse 2 ka mora 10. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24 4.2 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Phapang ke efe le Kereite ya 1? Dithuto tse 3 semmuso semmuso Bolelele Kereiteng ya 1 baithuti ba ne ba tsepamisitse maikutlo ka: • Akanya, metha, • Akanya, metha, • Beha dintho ka hantle pela e nngwe ho bapisa bolelele, bophahamo le bophara; le bapisa, hlopha le ho bapisa, hlopha le ho rekota bolelele ka ho rekota bolelele ka ho • Ho metha ho seng ha semmuso ka diyuniti tsa bolelele tse sa lekanyetswang. sebedisa memetho sa sebedisa memetho sa Kotareng ya 1 kereiteng ya 2 baithuti ba lokela ho tswela pele ka ho tsepamisa maikutlo ho lekanyetswang, mohl. lekanyetswang, mohl. metheng ho seng ha semmuso, empa ba ka boela ba hlahiswa dimitareng jwalo ka yuniti matsoho, dikgato, matsoho, dikgato, ya ho metha. bolelele ba dipensele, bolelele ba dipensele, dibadi, jj. dibadi, jj. sebedisa diyuniti tse sa lekanyetswang. Ho metha ka diyuniti tse sa lekanyetswang ha ho a lokela ho nkwa e le ho metha ho boemong bo tlase ha ho bapiswa le ho metha ka diyuniti • Hlalosa bolelele ba • Hlalosa bolelele ba tse lekanyeditsweng. dintho ka ho bala dintho ka ho bala le ho bolela hore di le ho bolela hore di Ho metha ha bolelele ho sa lekanyetswang ka ho sebedisa diyuniti tsa bolelele tseo bolele bo bokae bo sa bolele bo bokae bo sa e seng tsa semmuso lekanyetswang lekanyetswang Baithuti ba ka ithuta melao yohle le ditlwaelo tsa ho metha ka tshebediso ya diyuniti tse sa • Sebedisa puo ho bua • Sebedisa puo ho bua lekanyetswang. Ho metha ka diyuniti tse sa lekanyetswang ha ho a lokela ho nkwa e le ho ka papiso, mohl. telele ka papiso, mohl. telele metha ho boemong bo tlase ha ho bapiswa le ho metha ka diyuniti tse lekanyeditsweng ho, kgutshwanyane ho, ho, kgutshwanyane ho, bophara bophara Ho metha bolelele ka diyuniti tse sa lekanyetswang ho kenyelletsa ho bala hore na ke diyuniti tse kae tse kgethilweng tsa bolelele bo tshwanang e le ntho e methwang. Mohlal. Ho hlahisa mometho wa Ho hlahisa mometho wa Bolelele ba tafole ya baithuti ke matsoho a 8. semmuso semmuso Baithuti ba lokela ho metha dintho tse fapaneng ka ho sebedisa dintho tse fapaneng e le Akanya, metha, bapisa, Akanya, metha, bapisa, diyuniti tseo e seng tsa semmuso. hlopha le ho rekota hlopha le ho rekota bolelele ka ho sebedisa bolelele ka ho sebedisa Ho na le ditsela tse tharo tsa ho sebedisa diyuniti tseo e seng tsa semmuso: bolelele, dimitara(thupa ya ho dimitara(thupa ya ho bohole le bophahamo. metha kapa dikgwele tsa metha kapa dikgwele tsa • Beha dintho tse methwang ka mela, palo ya dintho tsa bolelele bo tshwanang tse jwalo bolelele ba mitara)jwalo bolelele ba mitara)jwalo ka mabokose a mollo, dikwahelo tsa dibotlolo tse tshwanang ka sebopeho kapa dibadi, ka diyuniti tsa bolelele tse ka diyuniti tsa bolelele tse dipensele tse ntjha, jj. Mohlala, ho metha bophara ba deske, dipensele di ka pakelwa lekanyeditsweng) lekanyeditsweng) deskeng di shebane. Mona ho bohlokwa hore: -- Dintho kaofela di a lekana ka bolelele. O ke ke wa bolela hore buka ya hao e bophara ba dikwahelo tse 12 haeba dikwahelo tsa dibotlolo di fapane ka boholo, mohl. dikwahelo tsa botlolo ya lebese la dilitara tse 2, dikwahelo tsa dibotlolo tsa senomaphodi tsa polasetiki, dikwahelo tsa dibotlolo tsa lesenke, jj. 277 -- Ha ho dikgeo tse setseng mahareng a dintho: di hloka ha pakelwa hore di thetsane. MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 278 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24 4.2 • Sebedisa dintho tse pedi tse tshwanang e le diyuniti tse sa lekanyetswang. Beha e nngwe pela e nngwe, ebe o fetisetsa ya pele lehlakoreng la ya bobedi. Sena se etswa ka Bolelele ho metha ka matsoho, bolelele ba maoto kapa dikgato. • Sebedisa feela ntho e le nngwe jwalo ka mometho o sa lekanyetswang, ka ho e fetofetola kapa ho tshwaya qetello ya yona pele o e thellisa. Baithuti ba lokela ho rutwa ho bolela yuniti ka mehla, mohl. buka e bophara ba dibotlolo tse 12, phaposi ya ho ithutela e bolelele ba dikgato tse 38. MMETSE KEREITE YA 1-3 Hang ha baithuti ba se ba methiile ka yuniti efe kapa efe makgetlo a itseng, ba lokela ho akanya ka hore ntho e tlo methwa e tla ba bolelele ba uninti e obo bokae. Ho akanya pele o metha ho bohlokwa, empa ho ka etswa feela ha baithuti ba se ba methile ka yuniti eo. Baithuti ba lokela ho rutwa hore ha ba bapisa bolelele, bophahamo kapa bophara ho lokela ho sebedisa diyuniti tse tshwanang. Mohlala, haeba bophara ba monyako e le matsoho a 20 mme ba deske e le bolelele ba dipensele tse 8, o ke ke wa bolela haeba monyako o sephara ho feta deske na. Baithuti ba hloka ho metha ka diyuniti tse fapaneng tseo e seng tsa semmuso, hore ba tle ba • Qale ho utlwisisa hore ha yuniti e le nyenyane, e tla sebediswa makgetlo a mangata, mohl. bophara ba phaposi ya ho ithutela e ka ba dikgato tse 20 empa ya eba bolelele ba maoto a 48 ; • Qale ho sebedisa diyuniti tse lokelang seo ba se methang, mohl. ho metha bophara ba phaposi ya ho ithutela ka dikwahelo tsa dibotlolo ke tshenyo ya nako. Ho hlahisa ho metha ha semmuso Boholo ba nako e qetwang ho metheng kereiteng ya 2 bo lokela ho ba ho metheng ho seng ha semmuso. Leha ho le jwalo, o ka fa baithuti monyetla wa qala ho ntshetsa pele SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO kutlwisiso ya hore na mitara e bolelele bo bokae. Sena se etswa hantle ha baithuti ba metha ka sesebediswa sa bolelele ba mitara e le nngwe(jwalo ka rula ya mitara, thupa e kgaotsweng ho ba bolelele ba mitara e le nngwe kapa dikotwana tsa kgwele tsa bolelele ba mitara e le nngwe. Ho bona bolelele ba mitara e le nngwe ho thusa baithuti ho etsa setshwantsho sa hore na mitara ke bolelele bo bokae. Ho a kgoneha ho metha dimitara ka lebidi le bidikolohang, empa ha ho bonolo ho bona bolelele ba mitara. Baithuti ba ka qala ka ho fumana dintho tseo bolelele ba tsona e leng mitara e le nngwe hantle. Ho molemo ho ba le dintho tsa letsatsi le leng le le leng e le dipapiso, mohl. bophara ba lemati le bophahamo ba fensetere hangata ke mitara e le nngwe. Sena se thusa baithuti ho sebedisa bolelele kapa bophara bona boo ba bo bonang ho akanya bolelele ba dintho tseo ba di methang.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24 4.2 Hang ha baithuti ba ena le boitemohelo bo itseng ba ho metha ka dimitara, ba lokela ho akanya pele ho ho metha ho hong le ho hong. Bolelele Baithuti ha jwale ba ka fumana dintho tse telele kapa tse kgutshwane ho feta mitara e le nngwe. Qetellong ba ka metha bolelele kapa bohole bo fapaneng ka dimitara. Ho rekota ho metha Leha ho metha e le bokgoni ba matsoho, baithuti ba lokela ho rekota memetho ya bona (ka diyuniti le dimitara) ka dinako tsohle. Ho metha e le maemo a ho rarolla dikaqa le ditshebetso tsa dipalo Nakong ya nako e abetsweng Dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata a sebedisang maemo a • Ho metha ho seng ha semmuso ha bolelele, mohl. deske ya Lebo e bolelele ba matsoho a 11. Deske ya titjhere e bolelele ba matsoho a 16. Deske ya titjhere e telele ho feta ka bokae? • Ho metha bolelele ka dimitara Hlokomela letoto la dinomoro le lokelang bakeng sa kotara, mmoho le mefuta e fapaneng ya mathata a loketseng kotara ena. 279 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 280 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24 4.3 Ho metha ho seng ha Kereiteng ya 1 ho ile ha kgothalletswa hore baithuti ba tsepamise maikutlo ho sebetseng semmuso ka sekala sa ho metha ho Boima • Akanya, metha, • Bapisa boima ba dintho ka ho otloloha; bapisa, hlopha le ho • Hlopha le ho bapisa boima ba dintho tse tharo kapa ho feta, ka ho beha dintho ka bobedi rekota boima ka ho sekaleng, ho fihlela dintho kaofela di ka lokodiswa; sebedisa mmetho e sa lekanyetswang le • Fumana boima ba dintho ka ho sebedisa diyuniti tseo e seng tsa semmuso tsa boima. sekala, mohl. diboloko, MMETSE KEREITE YA 1-3 Baithuti ba tsepamisitse maikutlo hape ho ntshetse peleng puo ya ho bua ka boima. ditena, jj. Nakong ya mosebetsi wa boikemelo baithuti ba ka ikwetlisetsa ho akanya, ho metha, ho • Sebedisa puo ho bapisa, ho hlopha le ho rekota boima ka ho sebedisa sekala le diyuniti tsa boima tseo e bua ka ho bapisa, seng tsa semmuso. mohl. bobebe, boima, bobebeho feta, boima Ho metha boima e le maemo a ho rarolla mathata le ditshebetso tsa dipalo ho feta. Tharollo ya mathata le ditshebetso tsa dipalo di ka tswela pele ho sebedisa maemo a Ho hlahisa ho metha ha boima. semmuso Nakong e abetsweng Dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata a • Bapisa, hlopha le ho sebedisang maemo ao e seng a semmuso a ho metha boima, mohl. dastara e na le boima rekota boima ba dintho ba dimabole tse 11. Lebokose la dipensele tsa mmala le na le boima ba dimabole tse 8. tse paketsweng bakeng Mmoho di tla ba le boima ba dimabole tse kae? sa kgwebo tseo boima ba tsona bo boletsweng Hlokomela letoto la dinomoro tse lokelang bakeng sa kotara, mmoho le mefuta e fapaneng ka dikilogramo, mohl. ya mathata a lokelang bakeng sa kotara. dikilogramo tse 2 tsa reisi le kilogramo e 1 ya flouru • Metha boima ba bona SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ka dikilogramo ka ho sebedisa sekala

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24 4.4 Ho metha ho seng ha Kereitebn ya 1 ho ile ha kgothalletswa hore baithuti ba tsepamise maikutlo ho: semmuso Mothamo / • Ho ntshetsa pele puo ya ho bua ka diphapang tsa mothamo/volumo Volumo • Akanya le ho • Ho bapisa methamo ditshelong tse pedi tse tshwanang; metha, bapisa le ho hlopha mothamo wa • Ho bapisa methamo ditshelong tse pedi tse sa tshwaneng, haholo ditshelo tse sephara ditshelo(bongata bo ka le tse tshesasane; le tshwarwang ke setshelo) ka ho sebedisa • Ho metha methamo ka disebediswa le diyuniti tse sa lekanyetswang. ho metha ho sa Mothamo ke eng? Volumo ke eng? lekanyetswang, mohl. dikgaba le dikopi) Botlolo e ka ba le mothamo wa dikopi tse nne tse tletseng, empa e ke ke ya tshelwa ho fihlela mothamong o tletseng, mohlala, e ka ba le volumo ya kopi e le nngwe feela ya metsi • Hlalosa mothamo wa ka nako e itseng. Mothamo ke bongata kaofela boo ntho e ka bo tshwarang(kapa boholo setshelo ka ho bala le ba sebaka ka hara ntho) ho bolela hore na ke diyuniti tse kae tseo e Volume ke boholo ba sebaka boo ntho e ka bo nkang. seng tsa semmuso tse Ka dinako tse ding baithuti ba tla metha hore na ke mokedikedi o mokae(kapa lehlabathe ka tlatsang setshelo, kapa dintho tse ding)tse ka setshelong. Sena ke ho metha ya ntho ka hara setshelo. mohl. botlolo e na le Ka nako tse ding baithuti ba tla metha hore na setshelo se ka tshwara bongata bo bokae mothamo wa dikopi tse ha se tlatswa tswete! Nakong ya ho sebetsa ka boikemelo baithuti ba ka ikwetlisetsa ho nne akanya, ho metha, ho bapisa, ho lokdisa le ho rekota mothamo ka disebediswa tse sa Ho hlahisa mometho wa lekanyetswang le diyuniti tseo e seng tsa semmuso tsa mothamo. Ho pheha le ho baka semmuso ke maemo a sebetsahalang moo baithuti ba ka ikwetlisetsang ho metha mothamo. Kgetha diresepe tseo ho tsona ho fanweng ka mometho wa mothamo ka dikopi, dikgabana le • Akanya, metha, bapisa, diyuniti tse ding tseo e seng tsa semmuso. hlopha le ho rekota mothamo wa dintho ka Ho metha mothamo e le maemo a ho rarolla mathata le ditshebetso tsa dipalo ho metha ka dilitara. Nakong ya nako e abetsweng Dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla • Bapisa, hlopha le ho mathata a sebedisang maemo a ho metha ao e seng a semmuso a mothamo, mohl. rekota mothamo wa Nkgono o sebedisa dikopi tse 2 tsa lebese ho etsa phuting. Haeba a phetha resepe dintho tse paketsweng habedi, o tla hloka lebese le lekae? bakeng sa kgwebo tseo Hlokomela letoto la dinomoro le lokelang bakeng sa kotara, mmoho le mefuta e fapaneng mothamo wa tsona o ya mathata. boletsweng ka dilitara, mohl. dilitara tse 2 tsa lebese, litara e 1 ya senomaphodi, dilitara 281 tse 5 tsa pente. MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 2 KOTARA YA 1 5.HO SEBETSA KA DATHA 282 TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24 5.4 Bokella le ho hlophisa Bokella le ho hlophisa Phapang ke efe le Kereite ya 1? Dithuto tse 3 datha datha Bokella le • Baithuti ha ba sa sebetsa ka pokello ya dintho. ho hlophisa • Bokella datha mabapi le • Bokella datha mabapi le • Baithuti ba tswela pele ho sebetsa ka dikerafo tsa ditshwantsho- ka ho di bopa e le datha phaposi kapa sekolo ho phaposi kapa sekolo ho karolo ya saekele ya datha le ho manolla dikerafo tsa ditshwantsho tseo ba di filweng. araba dipotso tsa titjhere araba dipotso tsa titjhere MMETSE KEREITE YA 1-3 Saekele e felletseng ya ho hlophisa dintlha tsa tlhahisoleseding 5.5 Ho hlahisa datha Ho hlahisa datha Saekeleng ya ho hlophisa dintlha tsa thlahisoleseding, Ho hlahisa Hlahisa datha kerafong ya • Hlahisa datha kerafong datha ditshwantsho ya ditshwantsho • Baithuti ba bokella tlhahisoleseding ho araba potso. Mokgahlelong wa Motheo le o Mahareng potso ena tlwaetse ho fanwa ke titjhere kapa buka ya baithuti; 5.6 Manolla le ho hlalosa Manolla le ho hlalosa datha datha • Baithuti ba hlophisa le ho hlahisa datha ka ditsela tse etsang hore ho be bobebe ho e Manolla le manolla, tsela ya ho hlahisa eo baithuti ba ikwetlisetsang yona kereiteng ya 2 ke kerafo ho hlalosa Araba dipotso tse mabapi • Araba dipotso tse ya ditshwantsho; datha le datha e kerafong ya mabapi le datha ditshwantsho e kerafong ya • Baithuti ba manolla tlhahisoleseding e dikerafong tsa ditshwantsho ka ho araba dipotso ditshwantsho tse botswang ke titjhere. Kerafo ya ditshwantsho ya phaposi Ho kgothalletswa hore baithuti ba kereite ya 2 ba sebetse ka saekeleng ya datha e felletseng ho etsa kerafo ya setshwantsho ya phaposi bonyane habedi ka selemo (hang kotareng ya 1 le hang kotareng ya 3). Ho sebetsa mmoho e le sehlopha ho thusa baithuti ho nka karolo mehatong yohle ya tshebetso ntle le ho lahleha dintlheng tsa mohato ka nngwe, mohl. ho rala ditshwantsho tsohlo. Ho etsa kerafo ya phaposi ho o dumella ho tsepamisetsa maikutlo a baithuti dintlheng tsa sehlooho tsa tlhahisoleseding mmoho le seo ba hlokang ho se tseba ka makgetha a bohlokwa a kerafo ya ditshwantsho. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Makgetha a kerafo ya ditshwantsho ao baithuti ba hlokang ho a rutwa: • Moo le kamoo o ka leibolang kerafo(sehlooho sa kerafo) • Moo le kamoo o ka leibolang mekgahlelo • Kerafo ya ditshwantsho e hloka ho ba le ditlhaloso tse hlalosang hore na setshwantsho ka seng se bolela eng. • Ditshwantsho kapa dibaka tsa ditshwantsho di hloka ho ba boholo bo lekanang. • Kamoo o ka behang ditshwantsho ka ho lekana kateng meleng. • Kamoo o ka balang kerafo

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 1 e 24 Baithuti ba hloka ho tseba hore ho bohlokwa ho bala sehlooho sa kerafo pele, hore ba tsebe hore na datha e mabapi le eng. Ba hloka le ho bala dihlooho tse moleng o paroletsang le o tsepameng kerafong. Baithuti ha ba hloke ho tseba mantswe a ikgethileng a thuto eo a sebediswang ho ho hlalosa dikarolo tsa kerafo, ha feela ba ka bala ka tlase le ka lehlakoreng ho bona hore na kerafo e mabapi le eng. Hangata re bala ho tloha ka lehlakoreng le letshehadi ho ya ka ho le letona, empa ha baithuti ba bala dikerafo ba hloka ho bala ho tloha ka lehlakoreng le letona ho ya ho le letshehadi le ho tloha ka tlase ho ya hodimo. Sena se hloka ho hlalosetswa baithuti. Ba hloka le ho ikwetlisetsa bokgoni bona. Ho kgetha sehlooho ka ho botsa dipotso bakeng sa ho bokella dintlha tsa tlhahisoleseding(datha) Kereiteng ya 2 o lokela ho botsa dipotso, mohl. ke mananeo afe a TV ao e leng thatohatsi ka phaposing ya rona?” Matitjhere mokgahlelong a lokela ho nnetefatsa hore ho kgethwa dihlooho tse fapaneng bakeng sa pokello le tshekatsheko ya datha kereiteng ka nngwe. Dihlooho tse lokelang di kenyelletsa dipapadi, dinomaphodi, mebala, dinako tse fetileng, dijo, mananeo a TV j.j. Tseo e leng dithathohatsi. Ho beha mekgahlelo bakeng sa ho bokella tlhahisoleseding Efa baithuti mekgahlelo e fapaneng eo ba ka e kgethang. Ho hlahisa datha Baithuti ba ka fumana sekgetjhana sa pampiri sa boholo bo lekanag bakeng sa ho taka dikarabo ya hae moithuti ka mong. Metako jwale e hlophiswa ka mela ho etsa kerafo ya setshwantsho. Dihlooho di kenyelleditswe mahlakoreng a mabedi le kerafong. Ho manolla le ho hlalosa datha Baithuti ba araba dipotso tse botswang ka kerafo ya setshwantsho, mohl. “ Ke lenaneo lefe la TV le tummeng haholo ka phaposing ya rona?” “Ke lenaneo lefe leo eleng thathohatsi ya baithuti ba mmalwa ka phaposing?” “Na baithuti ba bangata ba rata..... kapa.......?” “Ke baithuti ba bakae ba ratang..... ho feta ......?” 283 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 2 KOTARA YA 2 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO 284 NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.1 Ho bala dintho tse Ho bala dintho tse Phapang ke efe ho Kotara ya 1? tshwarehang tlwaelehileng tsa mehla Ho bala Kotareng ena ya 2 boholo ba dinomoro bo atisitswe mme baithuti ba bala jwale ho fihlela ka boitshepo ho fihlela ho dintho Ho akanya le ho bala ho dintho tse 150.Ka ha e se e le nomoro e ngata ya dintho tse tlamehileng ho balwa, ho 150. ka boitshepo ho fihla tsepamiswa maikutlo ho ho bala ka dihlopha. Bona ke bokgoni boo baithuti ba sa leng ba bonnyane 200 Lewa la ho Fana ka kakanyo e bokwetliswa ho tswa ho Kereite ya1 jwale bokgoni boo bo se bo sebediswa ho nomoro e MMETSE KEREITE YA 1-3 hlopha le a kgothalletswa utlwahalang ya dintho tseo kgolwanyane. o ka di lekolang ka ho di Ke taba ya bohlokwa hore qetellong ya kotara baithuti ba bone pokello ya dintho tse 150 bala. mme ba ka sisinywa tsela e bobebe ya ho di bala. Ho balwa ha dintho kotareng ena ho tshehetsa: • Bokgoni ba ho bala bo hlokehang ho utlwisisa sekgeo se siilweng; • Ho bala ka hlooho; • Ho bolela mabitso dinomoro; • Ho elellwa disimbole tsa dinomoro; le • Bokgoni ba ho bala bo hlokehang bakeng sa ho rarolla dipalo. Mehlodi: Mona ho tshwanetswe ho ela hloko mefuta ya disebediswa tsa ho bala. • Disebediswa tse hlophisitsweng, jwalo ka kgwele ya difaha tsa ho bala • Abakhase ho ikwetlisa bakeng sa ho bala ka dihlopha tsa leshome • Dihlopha tsa 2, dihlopha tsa 5 le leshome tseo ha morao di tla balwang kaofela. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Diboloko tsa Dienes, haholo tsa bohato ba leshome • Tjhelete ya ho bapala

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.2 Ho balla pele le morao Ho balla pele le morao Phapang ke efe ho Kotara ya 1? ka: ka: Ho bala o ya Kotareng ya 2 boholo ba dinomoro bo atisitswe mme baithuti ba qala ho bala ka botharo pele le ho • bo1 ho tloha ka nomoro • bo1 ho tloha ka nomoro le bonne kgetlo la pele. Sena se ka hlahiswa ha ho balwa dintho tse tshwarehang, ho bala ya morao e nngwe le e nngwe e nngwe le nngwe difaha tse hlahang kgweleng, ho sebediswa papetla ya lekgolo le molapalo. mahareng a 0 le 200 mahareng a 0 le 150 Qetellong ya kotara baithuti ba tla be ba tseba ho araba dipotso tse kang tsena: • bo10 ho tloha ka katiso • bo10 ho tloha ka katiso • Qala ho 132, bala ka bonngwe ho fihla ka 150. e nngwe le nngwe ya 10 e nngwe l e nngwe ya mahareng a 0 le 200 10 mahareng a 0 le 150 • Qala ho 120, bala o kgutlela morao ka bonngwe ho fihlela ho 98. • bo 5 ho tloha ka katiso • bo5 ho tloha ka katiso e • Qala ho 60, o bala ka bobedi ho fihlela ho 100. e nngwe le nngwe ya 5 nngwe le e nngwe ya 5 mahareng a 0 le 200 mahareng a 0 le 150 • Qala ho 100, o bala ka bobedi ho fihlela ho 138. • bo2 ho tloha ka katiso • bo2 ho tloha ka katiso • Qala ho 3, o bala ka boraro ho fihlela ho 30. efe ka pa efe ya 2 ya nomoro e nngwe le e • Qala ho 60, o bala o ya morao ka boraro ho fihlela ho 42. mahareng a 0 le 200 nngwe ya 2 mahareng a 0 le 150 • Qala ho 4, o bala ka bone ho fihlela ho 40. • bo3 ho tloha ka katiso efe kapa efe ya 3 • bo3 ho tloha ho katiso • Qala ho 84, o bala o kgutlela morao ka bone ho fihlela ho 68. mahareng a 0 le 200 ya nomoro e nngwe le e • Qala ho 45, o bala ka bohlano ho fihlela ho 100. nngwe ya 3 mahareng a • bo4s ho tloha katisong • Qala ho 100, o bala kgutlela morao ka boleshome ho fihlela ho 10. 0 le 99 efe kapa efe ya 4 mahareng a 0 le 200 • bo4 ho tloha ka katiso Baithuti ba tshwanetse hape ho tseba ho bala ba ya morao ho tloha ho nomoro e nngwe le ya nomoro e nngwe le e e nngwe ya katiso. nngwe ya 4 mahareng a 0 le 100 285 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 286 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.3 Ho elellwa, ho hlwaya le Ho elellwa, ho hlwaya le Phapang ke efe ho Kotara ya 1? ho bala dinomoro ho bala dinomoro Disimbole Baithuti ba tswela pele ho ho bala le ho ngola disimbole tsa dinomoro le ho mabitso a tsa • Ho elellwa, ho hlwaya • Ho elellwa, ho hlwaya dinomoro ho fihlela ho bongata bo hlokehang. Baithuti ba tla be elellwa, ba bala le ho dinomoro le le ho bala disimbole tsa le ho bala disimbole tsa ngola disimbole ho feta ho lekgolo le ho ngola mabitso a dinomoro ho fihlela ho 50. mabitso a dinomoro 0 - 200. dinomoro 0 - 150. Hlokomela ha o bua ka dinomoro tsa didjiti tse tharo, mohlala, e mong a ka re” makgolo a dinomoro • Ho ngola disimbole tsa • Ho ngola disimbole tsa mararo le mashome a mabedi a metso e meraro” ho na le hore “nngwe, pedi, tharo”. dinomoro 0 -2.00. dinomoro 0 -150. Ha o ngola dinomoro tsa didjiti tse tharo mahareng a 100 le 110, dijiti ya boleshome • Ho elellwa, ho hlwaya • Ho elellwa, ho hlwaya maemo a yona ke ha ho letho. Baithuti ba bang ba fumana ho le boima ho boima ho MMETSE KEREITE YA 1-3 le ho bala mabitso a le ho bala mabitso a ngola disimbole tsa dinomoro tsena ha ba fuwe disimbole ka mantswe. Mohlala, ho ngola dinomoro 0 - 100. dinomoro 0 – 50. nomoro 102 ho ka ba boima ho baithuti ba bang. Ba ka nna ba ngola 1002. Dikarete tsa sekgeo ke ka hoo di leng bohlokwa haholo ho thusa baithuti ho utlwisisa hore ba • Ho ngola mabitso a • Ho ngola mabitso a tshwanela ho hlahisa dinomoro tsena ka nepo jwang. Baithuti ba hle ba fuwe mosebetsi o dinomoro 0 – 100. dinomoro 0 – 50. mo ngata wa boikwetliso ba ho ngola dinomoro tsena. Mohlala wa rekoto e ngotsweng: • Ngola disimbole tsa dinomoro. Lekgolo le mashome a mararo a motso o mong Lekgolo le mashome a mane a metso e supileng • Nyalanya mabitso a dinomoro le disimbole tsa dinomoro • Qetela tatelano ya dinomoro • Qetela melapalo le tatelano ya dinomoro. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.4 Hlalosa, bapisa le ho Hlalosa, bapisa le ho Phapang ke efe ho Kotara ya 1? Hlalosa, ngola dinomoro ka ngola dinomoro ka Ka kotara ena baithuti ba tswela pele ho hlophisa le ho bapisa dinomoro. bapisa le tatelano ho fihlela ho 99 tatelano ho fihlela ho 50 Molapalo o sala e le setshwantsho sa bohlokwa e thusang haholo ho thusa ho lekola hore ho beha • Hlalosa le ho bapisa • Hlalosa le ho bapisa nomoro e boemong bofe ha e amangwa le dinomoro tse ding. Setshwantsho sa molapalo o dinomoro ka dinomoro tse tletseng ho dinomoro tse tletseng ho tla tshehetsa mawa a bona a Menthele ya ho sebetsa ka dipalo. tatelano fihlela ka 99 o sebedisa fihlela ka 99 o sebedisa e nyane ho, e kgolo ho, e nyane ho, e kgolo ho, Mesebetsi e meng ya boinotshi: e feta ka, e nyane ka le e feta ka, e nyane ka le Ho ikwetlisa ho ngola pele ho fihla boleshome. e lekana le. e lekana le. Rekota tse latelang ho dibuka tsa dihlakiso tsa baithuti: • Hlalosa le ho hlophisa • Hlalosa le ho hlophisa • Ke efe nomoro e tlang pele ho 46? dinomoro tse tletseng ho dinomoro tse tletseng ho fihla ka 99 ho tloha ka e fihla ka 99 ho tloha ka e • Ke efe nomoro e tlang ka mora 48? nyane ho fihla e kgolo, nyane ho fihla e kgolo, • Ke efe nomoro e fumanwang mahareng a 45 le 47? le e kgolo ho fihla ka e le e kgolo ho fihla ka e nyane nyane • Sebedisa molapalo ho tlatsa dinomoro tse siilweng. Ho sebedisa dinomoro Ho sebedisa dinomoro • Ngola 1 ho feta ka e nngwe le nngwe ya dinomoro tsena: tse bontshang boemo tse bontshang boemo -- 1 ho feta 23 ke ___ ho bontsha, sebaka le ho bontsha, sebaka le -- 1 ho feta 29 ke ___ boemo boemo -- 1 ho feta 42 ke ____ Ho beha dintho ho ya Ho beha dintho ho ya ka boemo hodima mola ka boemo hodima mola • Ngola 1 ka tlase ho ka e nngwe le nngwe ya dinomoro tsena: ho tloha ho pele ho ya ho tloha ho pele ho ya -- 1 ka tlase ho 20 ke___ ho ya ho qetela mohlala ho ya ho qetela mohlala -- 1 ka tlase ho 31 ke ___ pele, bobedi, boraro ... pele, bobedi, boraro ... bomashomepedi boleshome. -- 1 ka tlase ho 42 ke ___ • Ngola 10 ho feta ka e nngwe le nngwe ya dinomoro tsena: -- 10 ho feta 20 ke___ -- 10 ho feta 30 ke ___ • Ngola 10 ka tlase ho ka e nngwe le nngwe ya dinomoro tsena: -- 10 ka tlase ho 50 ke____ -- 10 ka tlase ho 40 ke____ • Ngola dinomoro tsena ka tatelano ho tloha ho e kgolo ho fihlela ho e nyane. (130, 133, 123, 143, 103, 113) • Qetella polelo. Kenya e kgolo kapa e nyane: 287 -- 24 e _______ ho 24 -- 36 e _______ ho 19 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 288 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.5 Elellwa sekgeo sa Elellwa sekgeo sa Phapang ke efe ho Kotara ya 1? bonnyane nomoro ya bonnyane nomoro ya Sekgeo Kotareng ena boholo ba dinomoro bo hodisitswe ho fihlela ho 25 ho isa ho 50. Baithuti didijiti tse pedi ho fihla didijiti tse pedi ho fihla jwale ba sebedisa tsebo ya bona ya mohopolo wa sekgeo ho dinomoro tse phahameng. 99 50 Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho: • Elellwa hore dijiti e • Elellwa hore dijiti e nngwe le e nngwe e nngwe le e nngwe e • Ho bala le ho hlopha ho bontsha boleshome le bong ka mekgwa e mengata; emela. eng. emela eng. • Bala tse e ileng tsa hlotjhwa pele/ disebediswa tse ileng tsa hlophiswa pele; • Qhaqholla nomoro ya • Qhaqholla nomoro ya MMETSE KEREITE YA 1-3 didijiti tse pedi ho ya didijiti tse pedi ho ya • Sebedisa dikarete tsa sekgeo ho bontsha dinomoro tse hlophilweng le tse badilweng; katiso leshome le metso katiso leshome le metso • Bontsha ditokiso tse fapaneng tsa dinomoro mohlala, 35 e ka bontshwa e le 3 mashome le tse hlano tse loso; le • Hlwaya le ho bolela • Hlwaya le ho bolela boleng ba dijiti e nngwe boleng ba dijiti e nngwe • Bolela boleng ba dijiti e nngwe le e nngwe. le e nngwe. le e nngwe. Mosebetsi o ka hodimo o etswa ka dihlopha ka nako ya boinotshi baithuti ba ka rekota tse latelang:- 48 = 4 dihlopha tsa leshome le 8 tse sa kopanang 48 = 40 le 8 Sena se tshehetswa ka ho sebedisa dikarete tsa dipalo le dikarete tsa dikgeo. Boleng ba didijiti Baithuti ba qala ho bolela hore dijiti ka nngwe e emelang. Botsa baithuti:- • Ke nomoro efe e emetsweng ke 7 ho 27? • Ke nomoro efe e emetsweng ke 4 ho 49? Baithuti ba sebedise dikarete tsa dikgeo ho bontsha tsebo:- SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO HO SEBETSA KA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 1.6 Sebedisa dithekniki tse Sebedisa dithekniki tse Baithuti ba lebelletswe ho rarolla mathata a mantswe ba sebedisa dithekniki tse latelang:- latelang ha o rarolla hape o latelang ha o rarolla hape Dithekniki • Ho thala kapa disebediswa tse tshwarehang mohlala dibadi hlalosa sephetho sa qaka: o hlalosa sephetho sa tsa ho qaka: • Ho aha kapa ho qhaqholla dinomoro rarolla • Ditshwantsho kapa mathata disebediswa tse • Ditshwantsho kapa • Palopedi le ho arolwa ha dinomoro tshwarehang mohlala, disebediswa tse dibadi tshwarehang mohlala, • Melapalo dibadi Ditshwantsho le disebediswa tse tshwarehang • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho bopa le ho Baithuti ba tla tswela pele ho thala ditshwantsho le ho sebedisa le disebediswa tse qhaqholla dinomoro tshwarehang ho rarolla mathata. Ho thala ditshwantsho tse 30 kapa 50 ka bomong ha ho • Palopedi le ho arolwa ha be le katleho mme ho se kgothalletswa. Baithuti ba kgothaletswe ho kenyelletswe dipolelo dinomoro • Palopedi le ho arolwa tsa dinomoro ho rekotweng ha bona le le tlhahiso ya ditshwantsho. ha dinomoro • melapalo Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. • Melapalo

ha dinomoro • melapalo Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. • Melapalo NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.7 Rarolla mathata a mantswe Rarolla mathata a Phapang ke efe ho Kotara ya 1? tse maemong le ho mantswe tse maemong Ho kopanya Ka nako ena ya kotara baithuti ba tswela pele ho ba etsa dipolelo tsa dinomoro mme ba hlalosa tharollo ya hao tse le ho hlalosa tharollo ya le ho tlosa sebetsane le dithekniki tse latelang tse tla ba thusa ho rarolla mathata a dipalo: kenyeletsang ho kopanya, hao tse kenyeletsang ho tlosa ka dikarabo tse ho kopanya, ho tlosa ka • Ho thala ditshwantsho le disebediswa tse tshwarehang mohlala, dibadi fihlang ho 99 dikarabo tse fihlang ho 50. • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Palopedi le ho arolwa ha dinomoro • Melapalo Tsepamiso ya maikutlo kotareng ena e ntse e dutse ho ho rekota. Baithuti ba tshwanetse be ba ngola fatshe dipolelo tsa dinomoro e le rekoto ya mathata a rarolotsweng. Ke taba ya bohlokwa ho sheba baithuti ba nang la bothata ba ho ngola dipolelo tsa dinomoro ho sebetsana le qaka e itseng. Ha baithuti ba o kopa hore o ba bontshe ho hlahisa qaka e nang le polelo ya dinomoro ka mora hore ba e rarolle, ke nako e ntle ya ho ba thusa. Tsepamo kotareng ena e hodima ho rekota. Bakeng sa mehlala ya mathata a ka etswang ka kotara ena, sheba dinoutso tsa Kotara ya 2 1.8 Rarolla mathata a dipolelo Rarolla mathata a dipolelo Phapang ke efe ho Kotara ya 1? tsa mantswe tse maemong tsa mantswe tse maemong Ho kopanya Boholo ba nomoro kotareng ena bo atisitswe ho fihlela ho 30. le ho hlalosa sephetho le ho hlalosa sephetho ho pheta- sa mathata ba sebedisa sa mathata ba sebedisa Baithuti ba kgothaletswe ho ngola dipolelo tsa dinomoro bakeng sa mathata tsohle tsa phetilweng phetapheto ya ho kopanya phetapheto ya ho kopanya mantswe. Mong a ka lebella baithuti ho sebedisa phetapheto ya ho kopanya ya dipolelo ho isang ho le katiso le dikarabo tse le katiso le dikarabo tse tsa dinomoro ho bontsha sephetho. Kotareng ena baithuti ba tshwanetse ba be ba katiso. fellang ka 50 fellang ka 30. ngola dipolelo tsa dinomoro tsa ho atisa bakeng sa diphetho tsa bona. Ba hlahisitswe ho letshwao la ho atisa ka kotara ya 1 mme ba lebelletswe ho sebedisa boiphihlelo bona ho rarolla mathata a dinomoro tsa ho atisa. Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena Ho kopanya ho phetaphetilweng • Dibaesekele tse 8 di na le mabidi a makae? • Bana ba 9 ba na le mahlo a ma kae? Sekgahla Komello o nwa dikgalase tse 6 tsa metsi ka letsatsi. O tla nwa dikgalase tse kae tsa metsi ka beke? 289 Dikridi/ Dintho tse latelanang MMETSE KEREITE YA 1-3 Ntate Moloi o lema mela e 6 ya dijalo tsa khabetjhe. Mola o mong le o mong o na le dijalo tse 5. Ke dijalo tse kae tsa khabetjhe tse jetsweng ha di feletse kaofela?

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 290 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.9 Rarolla mathata a dipolelo Rarolla mathata a dipolelo Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena tsa mantswe tse maemong tsa mantswe tse maemong Ho etsa Kotareng ena dumella baithuti ho sebedisa ditshwantsho le disebediswa tse tshwarehang le ho hlalosa sephetho le ho hlalosa sephetho dihlopha le ho bontsha sephetho. Ho sebediswe dipolelo tsa dinomoro. Baithuti ba ka nna ba sebedisa sa mathata ba sebedisa sa mathata ba sebedisa ho arolelana phetapheto ya ho tlosa ho bontsha hore ba fihlile jwang karabong. phetapheto ya ho kopanya phetapheto ya ho kopanya ho lebisang le katiso le dikarabo tse le katiso le dikarabo tse Dikridi/ Dintho tse latelanang ho ho arola fellang ka 99 ka dikarabo fellang ka 50 ka dikarabo Moloi o paka dibadi tse 20 ka mela e 10. Ke dibadi tse kae mola ka mong? tse kenyeletsang ho tse kenyeletsang ho salang salang. Ho hlopha MMETSE KEREITE YA 1-3 Ho etsa dihlopha, o lahla se salang Seipati o rekisa diapole tse 6 ka hara mokotla o le mong. O na le diapole tse 40. Ke mekotla e mekae ya diapole tse 6 ya ka e etsang? Ho etsa dihlopha tse kenyeletsang ho salang e le karabo Tumelo o batla ho isetsa nkgonae mahe a 35. Na o hloka mabokose a makae a ka nkang mahe a 6 ha paka mahe a hae? Ho arolelana. Ho arolelana o lahla ho salang • Arola dipompong tse 45 ho metswalle e 4 hore ba fumane ka ho lekana. • Boitumelo le Teboho ba etsa mosebetsi mmoho. Boitumelo o sebetsa dihora tse 3 mme Teboho o sebetsa hora e le nngwe. Ba lefshwa R40. Ba tla arolelana tjhelete ena jwang? 1.10 Rarolla le ho hlalosa Rarolla le ho hlalosa Phapang ke efe ho Kotara ya 1? diphetho tsa mathata a ho diphetho tsa mathata a ho Ho Le leng la mabaka a ntshetsopele ya dipalophatlo ke ho thusa bana ho bopa mohopolo sebetswa ka matsoho tse sebetswa ka matsoho tse arolelana ho wa hore palophatlo ke karolo ya ntho e feletseng – dikarolo tseo e leng sephetho sa ntho kenyeletsang ho arolelana kenyeletsang ho arolelana lebisang ho e tletseng ha e arolwa ho ya ka dikoto tse lekanang kapa ho arolelana ho amohelehileng. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ho lekanang ho isang ho ho lekanang ho isang ho dipalophatlo Baithuti e ka ka ba utlwisisa hantle ha metswalle e arolelana ka ho lekana. Ba lekanya sephetho se kenyeletsang sephetho se kenyeletsang mohopolo wa karolelano e nepahetseng le dipalophatlo. Kharikhulamo ya rona le yona e dipalophatlo sa searolwa dipalophatlo sa searolwa hlahisa mohopolo wa ho arolelana le dipalophatlo. 1 1 1 1 1 1 sa nngwe mohlala. 2, 4, 3 sa nngwe mohlala. 2, 4, 3 Ba boela ba arolelana sekoto se setseng hape. Puo ya dipalophatlo e ka hlahiswa ka 1 1 , 5 jj , 5 jj molomo. Ho tloha moo mong a ka ngola dipalophatlo ka mantswe mohlala, halofo, kotara, nngwe borarong. Ha o ngola ka dipalophatlo tse ngata mohlala, dihalofo tse 3, dikotara tse 3, ngola sena jwalo ka le lentswe.

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.10 Ho arolelana Ho Mehlaleng e ka tlase maemo a ho arolelana e bile ho salang ho ka boelwa ho arolwa o a arolelana ho hlahella. Bana ba babedi ba arolelana dipompong tse 5 hore e mong le e mong o fumana lebisang ho ka ho lekana. Ngwana ka mong a ka fumana tse kae? Bana ba tla fana dipompong tse 2 dipalophatlo ba nto arolelana halofo ho e setseng.   Ho salang Ho bohlokwa hore baithuti ba rale dikarabo tsa bona Qalong tlohela baithuti ho hlalosa ka mantswe a bona “dikarolwana” tseo ba di entseng. Lebella hore ha baithuti ba seha dikarolo tse setseng, dikarolo tseo di ka nna tsa se lekane ka boholo.. Sena se ka se ame tlhaloso ya bona ya hore ba arotse jwang. Sena se ka se ame hape tlhaloso ya bona ya tshebetso ya ho arolelana. Ha baithuti ba ka arolelana ka tsela e kgotsofatsang, dipalophatlo tseo e ka ba hona di rehwang mabitso. Ho tswa ho mathata a ho arolelana ka diphetho tse nang le ho salang ho ya ho sephetho se nang la nomoro e tletseng kapa e nang le ho salang e le dipalophatlo, ho bolela hore baithuti ba se ba hlahisitswe ho dipalophatlo tse le dinomoro tse kopakopaneng. Baithuti ha ba lebellwa ho sebedisa le ho tseba ho sebedisa mareo ana. Mohlala, 2 le halofo e ka 1 ngolwa semmuo e le 22, e leng nomoro e Ho arolelana mesebetsi le puo ya dipalophatlo. Ho buisana ka diphetho tsa baithuti ke nako e ntle ya ho hlahisa tlotlontswe ya dipalophatlo tse ding. Ha dipompong di arotswe ka ho lekana mohlala, ka dikarolo tse nne re re ke boneng. Dikarolo tsohle di a lekana. Baithuti ba elellwe dikarolo tse pedi tsa dipalophatlo:- • Palo ya dikarolo; le • Tekano ya dikarolo. 291 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 292 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.10 Ho arolelana mesebetsi ho thusa baithuti ho: Ho • Ha re arola ntho ho ba dikarolo tse pedi tse lekanang, dikarolo tsena di bitswa dihalofo. arolelana ho • Ha re arola ntho ho ba dikarolo tse tharo tse lekanang, dikarolo tsena di bitswa lebisang ho nngwetharong dipalophatlo • Ha re arola ntho ho ba dikarolo tse nne tse lekanang, dikarolo tsena di bitswa dikotara • Ha re arola ntho ho ba dikarolo tse hlano tse lekanang, dikarolo tseo di bitswa nngwehlanong. MMETSE KEREITE YA 1-3 Tsepamiso ya mathata a dipalophatlo kotareng ena ke ho dumella baithuti:- • Ho arola le ho hlopha dintho ka ho lekana; • Ho reha dipalophatlo mabitso; • Ho fumana dipalophatlo tsa dinomoro tse tletseng; le • Ho elellwa hore Palophatlo ke karolo ya palo e tletseng. Mehlala ya mathata a tshwanetseng Kotara ya 2 • Thabo, Teboho le Thabiso ba tshwanetse ho arolelana ditjhokolete tse 4 ka ho lekana. Na e mong le e mong o tla fumana tse kae? Rala setshwantsho ho bontsha karabo ya hao. • Mokete, Mohlophehi, Komello le Seiso ba arolelana diapole tse hlano. Na ba ka di arolelana jwang ka ho lekana? Thala setshwantsho ho bontsha karabo ya hao. • Lebohang le Lerato ba arolelana pompon e le nngwe. Lebohang o re e mong le e mong o tshwanela ho fumana halofo. Na o nepile? Thala setshwantsho ho bontsha karabo ya hao. Ke ntho ya bohlokwa hore ha baithuti ba rala diphetho ba kgone ho hlalosa hore ba SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO arolelana jwang. Qalong sebedisa mokgwa wa baithuti oo e seng wa semmuso wa hore ba hlalosa dikarolwana tsa dipalo jwang. Hang ha ba qala ba utlwisisa moelelo wa “ntho e tletseng le nyenyane” lebitso la Palophatlo le ka hlahiswa he. Jwale mong a ka ngola dipalophatlo ka mantswe, mohlala, halofo e le nngwe, kotara e le nngwe, nngwe borarong, jj. Disimbole tsa dipalophatlo ha di eso hlahiswa hobane tokodiso ya 1 hodima 2 ha e na moelelo mme ho molemo ho tlohela disimbole tsena hi fihlela ha mamorao

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.11 • Elellwa le ho hlwaya • Elellwa le ho hlwaya Phapang ke efe ho Kotara ya 1? tjhelete ya tshepe ya tjhelete ya tshepe ya Tjhelete Kotareng ena baithuti ba ikwetlise ho elellwa tjhelete le ho kgaola tjhelete hore e be Afrika Borwa (5c, 10c, Afrika Borwa (5c, 10c, dikarolwana tse nyenyane. 20c, 50c, R1, R2, R5 le 20c, 50c, R1, R2, R5 le ya dipampiri R10, R20, ya dipampiri R10, R20, Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena R50 R50 • Na o ka arola 50c ka ho lekana mahareng a bana ba bane? Hlalosa jwang. • Rarolla mathata a • Rarolla mathata a tjhelete tsa dithothale le tjhelete tsa dithothale le • Tumelo o sebedisa 50c ho reka tjhepisi ya 10c .Na a ka reka ditjhepisi tse kae? tjhentjhe ho fihla ka R99 tjhentjhe ho fihla ka R50 • Thapelo o lefa R5 ho nka leeto la ho ya sekolong ka tekesi hoseng. O lefa ka tjhelete ya le ka disente ho fihlela le ka disente ho fihlela pampiri ya R20.Na o tla fumana tjhentjhe ya bokae? O tla be a saletswe ke bokae ha a ka 99c ka 50c fihla hae? • Tefo ya tekesi ya Mokoena ke R5, 50c. O tla fumana tjhentjhe ya bokae ha a lefa ka R10? • Lerato o sebedisa R38. O ne a na le R50. O saletswe ke bokae? HO SEBETSA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 1.12 Sebedisa dithekniki Sebedisa dithekniki tse Phapang ke efe ho Kotara ya 1? tse latelang ha o etsa latelang ha o rarolla Dithekniki Baithuti ba lebelletswe ho rarolla dipalo maemong a lokolohileng o sebedisa mawa a ditharollo: mathata le rarolla le ho (mekgwa le latelang: hlalosa diphetho tsa mawa) • Ditshwantsho kapa mathata: • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro disebediswa tse tshwarehang mohl, • Ditshwantsho kapa • Palopedi le ho arolwa ha mantswe dibadi disebediswa tse tshwarehang mohl, • Melapalo • Ho bopa le ho qhaqholla ha ba a tlameha ho dibadi Ditshwantsho kapa disebediswa tse Baithuti tshwarehang. dinomoro kgaola 26 ho ya ka mashome le • Ho bopa le ho qhaqholla Baithuti ba tswela pele ho thala ditshwantsho le ho metso, ba sebedisa disebediswa ka sebedisa tsebo ya tse tshwarehang • Palopedi le ho arola ka dinomoro hore ditshwantsho ho rarolle mathata. Ke taba ya bohlokwa bona kapa metako lehare tlhophiso ya dinomoro ho e na le dinomoro kapa dipolelo tsa dinomoro bona hore 26 e haufi le 30 • Palopedi le ho arola ka • melapalo lehare Ho bopa le ho qhaqholla. • melapalo Ena ke e nngwe ya dithekniki tsa bohlokwa haholo Mokgahlelong o Tlase (ha e sebediswe haholo Mokgahlelong o Mahareng) Thekniki ena e dumella baithuti ho qhaqholla le ho kopanya hape dinomoro ho thusa ho etsa hore ho sebetsa ka dipalo ho be bonolo. Ke taba ya bohlokwa hore baithuti ba sebedisa tsebo ha ba kgaola dinomoro mohlala, 293 • Ho kgaola o sebedisa sekgeo; • Ho kgaola o sebedisa dikatiso tsa 10; le MMETSE KEREITE YA 1-3 • Ho kgaola ka dipara tsa dinomoro mohlala, dipara tsa 20 di a tsejwa ka hoo 20 e kgaolwa habonolo

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 294 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.12 Sebedisa dithekniki Sebedisa dithekniki tse Palopedi le ho arola ka lehare tse latelang ha o etsa latelang ha o rarolla Dithekniki Baithuti ba fumana palopedi e le bonolo, empa ke taba ya bohlokwa ho ruta baithuti ho ditharollo: mathata le rarolla le ho (mekgwa le sebedisa tsebo ya palopedi: hlalosa diphetho tsa mawa) • Ditshwantsho kapa mathata: • Ho elellwa dipalopedi ho bona dipalopedi tse haufi disebediswa tse tshwarehang mohl, • Ditshwantsho kapa Dipalopedi Haufi le dipalopedi dibadi disebediswa tse 12 + 12 12 + 13 tshwarehang mohl, • Ho bopa le ho qhaqholla dibadi MMETSE KEREITE YA 1-3 25 + 25 25 + 24 dinomoro • Ho bopa le ho qhaqholla • Sebedisa lewa la palopedi le o nto hlapisa bakeng sa phapang mohlala 13 + 14 = • Palopedi le ho arola ka dinomoro palopedi 13 kopanya le 1. lehare • Palopedi le ho arola ka Thekniki ena e hlile e batla e le ntho e thatanyana mme e hloka boitsebelo bo hodingwana • melapalo lehare ba moelelo wa dinomoro. Baithuti ba kgonang ho kgetha sena e le thekniki ba kgona ho ba mafolofolo tshebedisong ya sona • melapalo Mohlala: Ka letsatsi le le leng tleliniking bana ba 24 ba ile ba hlabelwa ntaramane/ sefuba. Letsatsi le hlahlamang ha bolelwa ha hlajwa ba 25. Ke bana ba bakae kaofela ba ileng ba hlajelwa ntaramane? Qaka ena e ka rarollwa ka ho sebedisa palopedi. Moithuti a ka re palopedi 24 kopanya le 1 kapa palopedi 25 tlosa 1 Melapalo Ho sebedisa molapalo ho ba thusa ho sebetsa ka dipalo ho ba thusa ho ba fa tsela ya ho rekota mehopolo ya bona le ho e boloka. Hape e dumella baithuti ho ba le setshwantsho sa ho rekote seo ba ka se sebedisang ho hlalosa hore ba rarollotse qaka jwang. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Baithuti ba ne ba ntse ba sebedisa melapalo ho tloha ho Kereite ya 1. Jwale ba tshwanetse ba be ba kgona ho rala melapalo e se nang letho moo ba behang nomoro e qalang mme ba nto batla nomoro tse latelang. Mohlala wa ka moo baithuti ba ka sebedisang melapalo:- • Ho kopanya le ho tlosa. Baithuti ba iketsetsa melapalo ya bona le ho kgaola dinomoro ka dikarolo tse ka sebetsehang.

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.12 Sebedisa dithekniki Sebedisa dithekniki tse Mohlala: tse latelang ha o etsa latelang ha o rarolla Dithekniki 45 + 27 ditharollo: mathata le rarolla le ho (mekgwa le hlalosa diphetho tsa   mawa) • Ditshwantsho kapa mathata: disebediswa tse tshwarehang mohl, • Ditshwantsho kapa 45   46   47   48   49   50   51   52   53   54   55   56   57   58   59   60   61   62   63   64   65   66   67   68   69   70   71   72   dibadi disebediswa tse tshwarehang mohl, • Ho atisa • Ho bopa le ho qhaqholla dibadi dinomoro Melapalo e tshwanetswe ho tswella pele ho sebediswa ho tshehetsa phetapheto ya ho • Ho bopa le ho qhaqholla kopanya. Ditlolo tse lekanang di rekotwe le dipolelo tse tshehetsang di ka nna tsa rekotwa • Palopedi le ho arola ka dinomoro le tsona. lehare • Palopedi le ho arola ka Mohlala: • melapalo lehare   • melapalo 0   1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   8 + 8 + 8 = 24 Ditlolo tse 3 tsa bo 8 di etsa 24 Dihlopha tse 3 tsa bo 8 = 24 3x 8 = 24 Bakeng sa katiso e filweng baithuti ba tshwanetse ho hlalosa hore ditlolo di ka etswa jwang hodima molapalo. 295 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 296 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.13 • Kopanya ho fihla ka 99 • Kopanya ho fihla ka 50 Phapang ke efe ho Kotara ya 1? Ho kopanya • Tlosa ho tloha ho 99 • Tlosa ho tloha ho 50 Baithuti ba Kereite ya 2 ba tla tswela pele ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang le le ho tlosa ditshwantsho ho ba thusa ho sebetsa ka dipalo. Tshebediso ya ditshwantsho e tla hlaka • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse ha ba ntse ba tswela pele. Qetellong ya selemo sa Kereite ya 3 baithuti ba tshwanetse ba nepahetseng (+, -, =, £) nepahetseng (+, -, =, £) be ba tseba ho sebetsa dipalo ka didijiti tse tharo ntle le ho sebetsa ka disebediswa tse • Ho ithuta • Ho ithuta tshwarehang. dipalokopanngwa ho dipalokopanngwa ho Baithuti ba tshwanetse ho “nahana” ka potso eo ba e botswang le ho sheba letoto la fihlela ho 20 fihlela ho 10 dinomoro le boholo ba qaka ho nka qeto ya hore o tla sebedisa lewa lefe. Ka baka la MMETSE KEREITE YA 1-3 tharollo ya mathata baithuti ba tla be ba qala ho ntshetsa pele lewa la ho sebetsa ka dipalo le mokgwa wa ho rekota wa bona. Kereiteng ya 2 mokgwa ona ba tla o ntlafatsa. Kotareng ena he ba tla ba le boitshepo ba ho bala mekgwa ya bona ya ho rekota le hlalosa hore ba fihlile jwang dikarabong. Baithuti ba tshwanetse ho tseba ho etsa tse latelang ka ho kopanya le ho tlosa:- Leha baithuti ba sebedisa disebediswa tse tshwarehang le ditshwantsho ho ho tshehetsa ditharollo tsa bona ha re fihla moo ho sebetswang ka dinomoro, ba tshwanetse ho tseba ho sebetsa ka dipalo tseo ba sa di boneng Kotareng ena baithuti ba hloka ho tswela pele ka ho sebetsa dipotso tsa dipalo tsa palopedi ka ditsela tse fapaneng hore ba tle ba sebedise palopedi e haufi e le lewa la ho sebetsa dipalo. Mohlala: Palopedi ya 20. Ngola sena jwaloka dipalo tsa mantswe tsa ho kopanya. Kopitsa o nto qetela:- • 12 + 12 = £ • 14 + 14 =  SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • 15 +  = 30 • 16 +  = 32 • 17 + 17 =  • 36 = 18 +  • 38 =  + 19 Mekgwa e ka kgonehang ho bontsha dipalo tsa ho kopanya le ho tlosa.

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.13 • Kopanya ho fihla ka 99 • Kopanya ho fihla ka 50 Ho kgaola nomoro hore e be dikarolo tse nyenyane ho etsa hore ho sebetsa ka dipalo ho be bonolo Ho kopanya • Tlosa ho tloha ho 99 • Tlosa ho tloha ho 50 le ho tlosa Ho sebedisa sekgeo ho kgaola dinomoro ka boleshome le bonngwe • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse nepahetseng (+, -, =, £) nepahetseng (+, -, =, £) Ho kopanya dinomoro tsa didijiti tse pedi ka ho di kgaola ka bobedi • Ho ithuta • Ho ithuta 23 + 36 =  dipalokopanngwa ho dipalokopanngwa ho 23 + 36 = (20 + 3) + (30 + 6) fihlela ho 20 fihlela ho 10 = (20 + 30) + (3 + 6) = 50 + 9 = 59 Ho kopanya ka ho kgaola nomoro e le nngwe Ho kopanya dinomoro tsa didijiti tse pedi ka ho kgaola e le nngwe 23 + 36 =  23 + (30 + 6) 23 + 30 → 53 + 6 = 59 Baithuti ba ka nna ba kgaola dinomoro ka tsela eo bona ba ka e kgonang. Sena se bolela hore ba tla se etsa ka tsela e fapaneng. 23 + 36 =  23 + (10 + 10 + 10 + 6) 23 + 10 → 33 + 10 → 43 + 10 → 53 + 6 = 59 297 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 298 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.13 • Kopanya ho fihla ka 99 • Kopanya ho fihla ka 50 Ho tlosa Ho kopanya • Tlosa ho tloha ho 99 • Tlosa ho tloha ho 50 • Ho tlosa o kgaola dinomoro ka bobedi le ho tlosa • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse 47 – 26 =  nepahetseng (+, -, =, £) nepahetseng (+, -, =, £) 47 – 26 = (40 + 7) – (20 + 6) • Ho ithuta • Ho ithuta = (40 – 20) + (7 -6) dipalokopanngwa ho dipalokopanngwa ho fihlela ho 20 fihlela ho 10 = 20 + 1 MMETSE KEREITE YA 1-3 = 21 42 – 26 =  42 – 26 (30 + 12) – (20 + 6) 30 – 20 = 10 12 – 6 = 6 10 + 6 = 16 • Ho tlosa o kgaola nomoro e le nngwe 47 – 26 =  47 – (20 + 6) 47 – 20 =27 27 - 6 = 21 42 – 26 =  SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO (30 + 12) – 26 30 – 26 = 4 12 + 4 = 16 • Lebella hore baithuti ba ka nna ba kgaola nomoro ho ya kutlwisiso ya bona ho etsa hore e sebetsehe habonolo ho bona 47 – 26 =  47 – (10 + 10 + 6) 47 – 10 → 37 -10 → 27 - 6 = 21

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.13 • Kopanya ho fihla ka 99 • Kopanya ho fihla ka 50 Ho sebetsa tsebo e fetileng jwalo ka thekniki. Ho kopanya • Tlosa ho tloha ho 99 • Tlosa ho tloha ho 50 Dithekniki tse bontshitsweng ka tlase mona di dumella baithuti ho sebetsa dipalo le ho di le ho tlosa utlwisisa ka tsela e nepahetseng. Ho sebedisa mawa a latelang ho kgothaletsa baithuti • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse ho bonthsa dikamano pakeng tsa dinomoro le ho ba ruta hore ba ka sebedisa le tsebo ya nepahetseng (+, -, =, £) nepahetseng (+, -, =, £) bona ho ba thusa ho sebetsa ka dipalo. • Ho ithuta • Ho ithuta Ho balla pele le ho balla morao dipalokopanngwa ho dipalokopanngwa ho fihlela ho 20 fihlela ho 10 48 – 39 =  Ho bala ka bonngwe ho tloha ho 39 ke lewa le lokelang hobane dinomoro di atamelane. Ho hlwaya dipalopedi tse haufinyana. 24 + 25 ho hlalosa hore ke palopedi 24 kopanya le 1 kapa palopedi 25 tlosa 1. 24 + 24 + 1 Baithuti ba ka rekota mawa a bona ba sebedisa metsu 24 + (20 + 4) + 1 24 + 20 → 44 + 4 → 48 + 1 = 49 Ho sebedisa ho arola ka lehare ho kgaola nomoro 29 + 12 29 + (6 + 6) 29 + 6 → 35 + 6 = 41 Ho fetola nomoro hore ebe katiso ya leshome ka mora moo tlosa kapa kopanya bonngwe. Ho balla pele le morao ho fihlela ho 10 28 + 19 =  Mona baithuti ba tshwanetse ho ipuella hore ba na le menyetla e mmedi Fetolela 28 kapa 19 ho katiso 10 e haufinyana Kgetho ke ya bona. Palo yohle e ka ngolwa tjena:- 28 + 19 = 28 + 20 - 1 28 + 20 → 48 - 1 = 47 Baithuti ba bang ba ka nna ba qhaqholla tjena 20 ke dihlopha tse 2 tsa 10 hore be tsebe ho rarolla ka nepo Hona ho tla ba thusa hore ba be le boitshepo le ho sebetsa ka boinotshi ho metse, ha ba 299 na le mawa a -- Ho lekola diphetho tsa bona ka bobona; le MMETSE KEREITE YA 1-3 -- Ho hlahloba ditharollo tsa bona ka mabaka a utlwahalang.

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 300 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.14 • Atisa dinomoro 1 ho • Atisa dinomoro 1 ho fihla Phapang ke efe ho Karolo ya 2? fihla ka 10 ka 1, 2, 5, ka 10 ka 2, 5 Phetapheto Ka nako ya Kotara ya 2 baithuti ba tswela pele ho etsa dihlakiso tsa bona tsa kutlwisiso ya 3, le 4 ya ho • Sebedisa disimbole ho atisa. Ho atisa 1ho fihlela ho 10 ka 5 e a hlahiswa. kopanya e • Sebedisa disimbole tse nepahetseng Bakeng sa ho hlahisa katiso ya 5, sheba dinoutso tsa ho atisa ka 2 tse ho kotara ya1 lebisang ho tse nepahetseng (+, x, =, ) ho atisa (+, x, =, ) Qetellong ya kotara baithuti ba tshwanetse ba be ba tseba ho rekota tse latelang: sehlopha sa bo 1 ba 5 ke 5 kapa 1 atisa ka 2 ke 2 kapa 1 x 2 = 2 MMETSE KEREITE YA 1-3 sehlopha sa bo 2 ba 2 ke 4 kapa 2 atisa ka 2 ke 4 kapa 2 x 2 = 4 sehlopha sa bo 2 ba 3 ke 6 kapa 3 atisa ka 2 ke 6 kapa 3 x 2 = 6 Tsepamiso ya maikutlo ha se hore baithuti ba tsebe ditafole ka hlooho empa ho aha mohopolo wa katiso. Baithuti le bona ba ithuta le ho utlwisisa dipolelo tsa dinomoro tsa dipolelo. Ditshwantsho tse ngata tsa ho atisa di etswe mme ba fuwe mme ba rekote haholo Mohlala wa mosebetsi o ngolwang Ho rekota ka ditafole: Palo ya bana 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Palo ya maoto Palo ya bana   1 2 3 4 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ×  !     5 Palo ya maoto Didayakeramo tse neheletsanang Ha o sebetsa ka dipaterone tsa dinomoro ho atisa ho ka amahanywa le ho bala o tlodisa ka ho etsa patlisiso ka katiso ya dipaterone hodima Keridi ya dinomoro. Mohlala: Baithuti ba ka rekota bo 2 le bo 5 hodima keridi ya dinomoro. Ba ka buisana ka hore ke dinomoro dife tse hlahang tafoleng ka bobedi bo pedi le bo hlano.

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.16 Mohopolo wa dinomoro: Kgopolo ya dinomoro: Mohopolo wa dinomoro: Boholo ba ho fihlela ho Boholo ba ho fihlela ho Menthele Mawa a ho sebetsa ka dipalo, kgopolo ya dinomoro, tsebo le dintlha tsa dinomoro tse 99 50 tsejwang di ntshetswa pele ka ho rarolla mathata le ditharollo. Tsena di ikwetliswa ka nako • Hlophisa sete e filweng • Hlophisa sete e filweng ya metse wa menthele. Sena se thusa baithuti ho di tlwaela le ho tseba ho di sebedisa ya dinomoro ya dinomoro. habonolo ha o rarolla le ho sebetsa ka dipalo. • Bapisa dinomoro ho • Bapisa dinomoro ho fihla Mehlala ya dipotso tse ka botswang fihla ka 99 le hore na ka 100 le hore na ho Mabitso a dinomoro le disimbole ho 1,2,3,4,5 le 10 ke 1,2,3,4,5 le 10 ke dife dife tse kgolo kapa tse tse kgolo kapa tse nyane Phahamisa karete kapa ngola mabitso a dinomoro. Kgetha moithuti ho ngola nomoro e nyane nyalanang le yona. Ho hopola ka potlako: Ho hopola ka potlako: Ka hodimo kapa ka tlase Hopola dintlha tsa ho • Dintlha tsa ho kopanya kopanya le ho tlosa ho Ke bokae? le ho tlosa ho fihla ka 20 fihlela ka 10 • 1 ka tlase ho 50 • Ho kopanya le ho tlosa Mawa a Menthele/ dikatiso tsa 10 ho tloha Menthele • 1 ka hodimo ho 39 ho 0 ho fihlela ho 100. • 3 ka tlase ho 27 Ho sebedisa mawa a ho Mawa a ho rarolla sebetsa ka dipalo a ho • 10 ka hodimo ho 20 kopanya le ho tlosa ka Ho sebedisa mawa a ho Tlhaku ya bohlano ya nteterwane ke eng? katleho:- sebetsa ka dipalo a ho kopanya le ho tlosa ka • Beha nomoro e kgolo Kgwedi ya borobong ya selemo ke eng? katleho:- pele hore o tle o tsebe Pele le ka mora ho bala o tswela pele • Beha nomoro e kgolo Ke nomoro efe e tlang pele ho 37? kapa o ya morao pele hore o tle o tsebe ho bala o tswela pele • Molapalo Ke nomoro efe e tlang ka mora 39? kapa o ya morao Ho hlophisa le ho bapisa • Palopedi le ho arolwa ha • Molapalo dinomoro Ke efe e ngata: 21 kapa 41? • Palopedi le ho arolwa • Bopa le ho qhaqholla Fana ka nomoro mahareng a 37 le 39. ha dinomoro dinomoro Dintlha ka ho kopanya le ho tlosa: • Bopa le ho qhaqholla • Sebedisa kamano dinomoro mahareng a ho kopanya Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. le ho tlosa. • Sebedisa kamano mahareng a ho kopanya 301 le ho tlosa. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 302 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.16 Mohopolo wa dinomoro: Kgopolo ya dinomoro: Mawa a ho sebetsa ka dipalo: Boholo ba ho fihlela ho Boholo ba ho fihlela ho Menthele Ho sebedisa mawa a ho sebetsa ka dipalo ho kopanya le ho tlosa ka katleho. 99 50 Kopanya dinomoro tse mmalwa ka ho sebedisa mawa a kang: • Hlophisa sete e filweng • Hlophisa sete e filweng ya dinomoro ya dinomoro. • Batla dipara tsa dinomoro tse etsang 10 o sebedise tsona pele • Bapisa dinomoro ho • Bapisa dinomoro ho fihla • 2+7+8 fihla ka 99 le hore na ka 100 le hore na ho ho 1,2,3,4,5 le 10 ke 1,2,3,4,5 le 10 ke dife • 2 + 8 di etsa 10 o nto kopanya le 7 MMETSE KEREITE YA 1-3 dife tse kgolo kapa tse tse kgolo kapa tse nyane • Beha nomoro e kgolwanyane pele hore o tle o tsebe ho tswela pele ka ho bala kapa o nyane ya morao Ho hopola ka potlako: Ho hopola ka potlako: • Qala ka nomoro e kgolo ho feta Hopola dintlha tsa ho • Dintlha tsa ho kopanya kopanya le ho tlosa ho • 3+6 le ho tlosa ho fihla ka 20 fihlela ka 10 • Bolela polelo ya dinomoro hape: 6 + 3 o bale ho fihlela ho 9 • Ho kopanya le ho tlosa Mawa a Menthele/ dikatiso tsa 10 ho tloha Menthele • Ho sebedisa palopedi jwalo ka lewa la ho sebetsa Menthele ho 0 ho fihlela ho 100. Ho hlwaya dipalopedi tse haufinyana Ho sebedisa mawa a ho Mawa a ho rarolla sebetsa ka dipalo a ho Mohlala: kopanya le ho tlosa ka Ho sebedisa mawa a ho 5 + 4 = 9 e hlalosang hore ke palopedi 4 kopanya le nngwe kapa palopedi 5 tlosa 1 katleho:- sebetsa ka dipalo a ho kopanya le ho tlosa ka • Beha nomoro e kgolo Ho elellwa hore ha dinomoro tse pedi di le haufinyana ka boholo mabapi le e nngwe ho ba katleho:- pele hore o tle o tsebe bonolo ho fumana phapang ka ho bala ba ya hodimo ho feta ha ba ya tlase. ho bala o tswela pele 8 – 6 = 2 mme o hlalosa hore ho bala ho ya hodimo ho tloha ho 6 ho ya ho 8 ho fana ka 2 • Beha nomoro e kgolo kapa o ya morao pele hore o tle o tsebe Dipalo tse ding tsa hlooho di ka etswa ntle le tshebediso ya disebediswa, empa hangata ho bala o tswela pele • Molapalo ho molemo ho etsa Menthele ka disebediswa. kapa o ya morao SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Palopedi le ho arolwa ha Disebediswa tse kgothalletswang • Molapalo dinomoro • Molapalo (o hlophisitsweng empa o le lelea) • Palopedi le ho arolwa • Bopa le ho qhaqholla ha dinomoro dinomoro • Papetla ya dinomoro • Bopa le ho qhaqholla • Sebedisa kamano • Dikarete tsa padiso dinomoro mahareng a ho kopanya • Difaha tsa ho bala le ho tlosa. • Sebedisa kamano mahareng a ho kopanya le ho tlosa.

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 CAPS 24) 1.17 • Sebedisa le ho reha • Sebedisa le ho reha Kotareng ena tsepamisa maikutlo ho: dipalophatlo ho dipalophatlo ho Dipalophatlo Kotareng ena baithuti ba hlahiswa ho dipalophatlo. Baithuti ba tla hlahiswa ho dipalophatlo kenyeletswa dihalofo, kenyeletswa dihalofo, ka ho arolelana mathata a mantswe le mesebetsi. dikotara nngwetharong, dikotara nngwetharong, le nngwehlanong. le nngwehlanong. Leha ho le jwalo, moelelo wa dikarolo tsa dipalophatlo ke o bohlokwa hoo o tshwanetsweng ho ntshetswa pele ho sebediswa mesebetsi e meng • ipaloHo hlokomela/ • Ho hlokomela/ elellwa elellwa dipalophatlo ha dipalophatlo ha di • Ho etsa dihalofo le dikota ka ho mena le ho seha. Baithuti ba ka mena pampiri ka di sebedisitswe e le sebedisitswe e le dihalofo tse pedi ba nto reha karolo e nngwe le e nngwe. Ke taba ya bohlokwa hore ba -- Ho ngola dipalophatlo utlwisisa hore ha o etsa dikarolo tse pedi tse tshwanang ho tswa ho ntho e itseng, karolo • Ho ngola dphatlo e le 1 e le 1 halofo, 2 Ke taba ya bohlokwa hore ba utwisise hore ha o etsa dikarolo tse pedi tse lekanang ho halofo, 2 nngwetharong. nngwetharong tswa ho ntho e itseng, o bitsa karolo tseo dihalofo. Ba ka nna ba mena pampiri hape hore e be dihalofo tse pedi tse tshwanang. Bohlokwa mona ke ho mena pampiri ka tsela tse ngata tse fapaneng ho fumana dihalofo tse shebahalang di fapane.   kapa or   Ka nako tsohle kopa baithuti ho lepa hore ke dikarolo tse kae tseo ba ka di fumanwang ka ho ba dumella ho phutholla pampiri ba shebe ba lekole. Ka ho bapisa dibopeho tsa dihalofo tse pedi ho ka lebisa meqoqong o monate. 303 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA dithuto tsa BOKGONI BO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 304 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 1.17 • Sebedisa le ho reha • Sebedisa le ho reha O ka botsa baithuti: dipalophatlo ho dipalophatlo ho Dipalophatlo Na nka bitsa dibopeho tsena tse pedi ka nomoro e le nngwe, halofo? kenyeletswa dihalofo, kenyeletswa dihalofo, dikotara nngwetharong, dikotara nngwetharong,   le nngwehlanong. le nngwehlanong. • ipaloHo hlokomela/ • Ho hlokomela/ elellwa elellwa dipalophatlo ha dipalophatlo ha di di sebedisitswe e le sebedisitswe e le Pakahatsa ho nna hore nka bitsa dibopeho tsena tse pedi ka lebitso la nomoro kotara e le MMETSE KEREITE YA 1-3 • Ho ngola dphatlo e le 1 -- Ho ngola dipalophatlo nngwe. halofo, 2 nngwetharong. e le 1 halofo, 2 nngwetharong   Baithuti ba ka reha karolo e nngwe le e nngwe lebitso mme sena se ka etswa ka ho ngola Palophatlo. Mohlala:- kotara e le nngwe halofo e le ngwee • Ho kopanya ho etsa nomoro e tletseng • Tlohela bana ho sebedisa disekele tsa dipalophatlo kapa seha disekele ho tswa pampiring ho fumana hore dibopeho tsa halofo le kotara di ka kopanywang ho bopa ntho e tletseng hape. • Ho khalara kapa ho ntshofatsa dipalophatlo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Mofuta ona wa mosebetsi o kgothaletsa: • Ho tseba hore dipalophatlo ke dikarolo tse lekanang • Ho hlwaya dikarolo tsa dipalophatlo; le ho di reha mabitso Ho ngola mabitso a dipalophatlo Ha re hlahisa baithuti ho ho ngolwa ha disimbole tsa dipalophatlo. Baithuti ba ithuta ho leibola dikarolo tsa dipalophatlo ka ho ngola halofo le kotara.

KEREITE YA 2 KOTARA YA 2 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA CAPS TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI BO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA HLOKAHALANG tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA le metsotso YA 2 e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho kopitsa, atolosa le ho Kereiteng ya 1 le Kotareng ya 1, ho ile ha kgothalletswa hore baithuti ba sebetse ka Thuto e1 hlalosa hlalosa dipaterone moo dielemente (dibopeho, mela kapa dintho) di phetaphetwang ka mokgwa Dipaterone o tshwanang hantle. Kotareng ya 2 Kereiteng ya 2 baithuti ba ka qala ho sebetsa ka tsa Jeometri Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho dipaterone moo boholo ba dintho kapa nomoro ya dibopeho di fetohang ka tsela e hlalosa ka mantswe hlalosa ka mantswe lepehang/ ka letjwang ha bonolo • dipaterone tse • dipaterone tse bonolo ka Dipaterone tse ding di na le dihlopha tse tshwanang tsa dibopeho kapa dintho tse bonolo ka dintho tse dintho tse tshwarehang phetaphetilweng, moo boholo ba sebopeho sehlopheng se seng le se seng se fetohang ka tshwarehang • dipaterone tse bonolo mehla ka tsela e lepehang, mohlala, sebopeho se ntse se eba senyane. • dipaterone tse bonolo tse entsweng ka ho thala tse entsweng ka ho mela, dibopeho le dintho.   thala mela, dibopeho le Bopa le ho hlalosa dintho. dipaterone tsa hao Bopa le ho hlalosa Bopa le ho hlalosa Example dipaterone tsa hao dipaterone tsa hao tsa Bopa le ho hlalosa jeometri   dipaterone tsa hao tsa • ka dintho tse jeometri tshwarehang • ka dintho tse Dipaterone tse ding di entswe ka mokgwa o le mong o tshwanang, empa mohlala o mong • ka ho thala mela, tshwarehang dibopeho le dintho le o mong le o mong wa sebopeho o a hola kapa o a nyenyefala mohlala. • ka ho thala mela, dibopeho le dintho   Dipaterone tse re Dipaterone tse ding di entswe ka mokgwa o le mong o tshwanang, empa mohlala o mong potapotileng le o mong le o mong wa sebopeho o a hola kapa o a nyenyefala mohlala, Ho hlwaya, le ho hlalosa Ho kopitsa ha dipaterone ho thusa baithuti ho bona le ho tseba ka moo dipaterone tsena di ka mantswe le ho kopitsa etswang ka teng dipaterone tsa jeometri Ho atolosa ho ba thusa ho lekola hore ba utlwisisa hantle ho etswa ha dipaterone tsena • tsa tlhaho Ho hlalosa dipaterone ho thusa hore ba ntshetsapele puo le bokgoni ba ho bua hape • ho tswa bophelong ba ho thusa titjhere ho bona hore ba hlalosa ka nepo. Ho bonolo hangata ho bua ka mehla ba sejwalejwale dipaterone ka mora hore ba di etse. Ho fihlela jwale baithuti ba tla be ba tseba ho hlalosa 305 • ho tswa ho letlotlo la dipaterone ntle le thuso ya dipotso tse ba tataisang. Tswela pele ho tsepamisa maikutlo ho botjhaba ntshetsopele ya puo eo ba e hlokang ho hlalosa dipaterone tsena. MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI BO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 306 HLOKAHALANG tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA le metsotso YA 2 e 24) 2.2 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, ho atolosa le ho Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1 mme feela o atolosa boholo ba nomoro ho isa ho 150. dithuto tse 3 hlalosa hlalosa Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa le ho .Kopitsa, ho atolosa le ho dinomoro hlalosa tatelano e bonolo hlalosa tatelano e bonolo ya dinomoro ho fihlela ya dinomoro ho fihlela bonyane ho 200 bonnyane ka 150. Bopa le ho hlalosa di Tatelano e tshwanetse ho paterone tsa hao bontsha ho balla pele le MMETSE KEREITE YA 1-3 morao ka: Bopa dipaterone tsa hao tsa dinomoro • bo 1 ho tloha ho nomoro e nngwe le e nngwe mahareng a 0 le 150 • bo 10 ho tloha ho katiso e nngwe le nngwe ya 10 mahareng a 0 le 150 • bo 5 ho tloha ho katiso e nngwe le nngwe ya 5 mahareng a 0 le 150 • bo 2 ho tloha ho katiso e nngwe le nngwe ya 2 mahareng a 0 le 150 • bo 3 le bo4 ho tloha ho katiso e nngwe le nngwe ya 3 le 4 mahareng a 0 le 150 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

KEREITE YA 2 KOTARA YA 2 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI ) CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 metsotso e 24) 3.1 Puo ya boemo Puo ya boemo Mesebetsi ya Kotara ya2: Puo ya boemo, ho latela ditshupiso Dithuto tse 2 Boemo, Hlalosa boemo ba ntho Hlalosa boemo ba ntho e Tsepamiso Kotareng ena ya 2 e hodima boemo le tlwaelo. Kotareng ya 3 baithuti ba ka tlwaelo le e nngwe kamanong nngwe kamanong mohlala, sebetsa ka maikutlo. Qala ka ho lekola pele hore baithuti ba tseba eng ebile ba hopola maikutlo mohlala, hodima, ka hodima, ka pela, ka mora, eng ka boemo le tlwaelo pela, ka mora, kamorao, kamorao, letsohong le Phapang ke efe ho Kotara ya 1? letsohong le letona, letona, le letshehadi, le letshehadi, tlaase, tlaase, hodimo, haufi le. Kereiteng ya 2, baithuti ba momahanya mosebetsi oo ba seng ba o entse ka boemo, hodimo, haufi le. tlwaelo le maikutlo ho Kereite ya 1 Boemo le ditshupiso Boemo le maikutlo. Puo ya boemo Latela ditshupiso ka Nyalanya maikutlo phaposing Puo ya boemo bo tshwanetswe hao hlahiswa le ho sebetswa ka ho etswa ka matsoho a fapaneng a ntho e moo baithuti ba tlang ho sebedisa Mebele le dipina tse nang le morethetho le morethetho etsahalang kamehla le dipapadi tse nang le metsamao. Sena se ka etswa ka baithuti bohle ka nako ya thuto kapa ka nako ya thuto ya sehlopha. Ho sisingwa hore o sebedise dithuto tse pedi hodima Boemo le ditshupiso boemo ka nako ena ya Kotara ya 2, feela o tswele pele ho hlahisa le ho ba kwetlisa Latela ditshupiso ka boemo ba mantswe bakeng sa phaposi yohle, kapa karolo ya phaposi kapa sehlopha seo phaposing ho tsepameng ho sona. Puo ya boemo e ka nna ya kwetliswa hape ka nako ya thuto ya Puo le Bokgoni ba Bophelo. Puo ya boemo e ka momahanywa ka mosebetsi o ngolwang jwalo ka ho khalara, kapa ho nyalanya ditshwantsho ka mantswe, ho thala setshwantsho kapa sebopeho sa ntho e nngwe ha e bapiswa le boemo le e nngwe. Boemo le ditshupiso Ho ruta baithuti ho latela ditshupiso ho etswe ka mosebetsi wa matsoho moo baithuti ba itsamaisang ka ho latela ditaelo. Kereiteng ya 2 baithuti ba ka fuwa ditaelo ka molomo kapa ba ka di ngolwa fatshe mohlala “e tla ka pele ho phaposi”; “ema haufi le setulo sa hao”. 307 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa 308 DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 metsotso e 24) 3.2 Mefuta ya dintho Ha ho mosebetsi wa 3-D o sisintsweng bakeng sa Kotara ya 2, le ha ho le jwalo mosebetsi 3-D o ka momahanywa ka ho ngolwa ha ditlhakiso tse ngolwang. Baithuti ba Dintho tsa Elellwa le ho reha dintho ka nna ba tswela pele ho aha dibopeho tsa 3-D ka disebediswa tse fehlilweng hape kapa 3-D tsa 3-D ka phaposing le lebokose la dintho tsa ho aha tsa papadi ka nako ya boinotshi. ho ditshwantsho • Dibopeho tsa dibolo, (didikadikwe) • Dibopeho tsa MMETSE KEREITE YA 1-3 mabokose (diprisimo) • disilindara Makgetha a dintho Hlalosa, hlopha le ho bapisa dintho tsa 3-D ho ya ka: • boholo • dintho tse bidikolohango • dintho tse thellang Mesebetsi e tsepamisitsweng Sheba le ho aha dintho tsa 3-D o sebedisa disebediswa tse tshwarehang jwalo ka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO dibopeho tse sehilweng tsa 2-D, diboloko tse ahang, dintho tse fehlilweng botjha, lebokose la dintho tsa ho aha tsa papadi, dintho tse ding tsa jeometri tsa 3-D

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 3.3 Mefuta ya dibopeho Mefuta ya dibopeho Ke sefe se setjha Kereiteng ya 2? Dithuto tse 3 Dibopeho Elellwa le ho reha Elellwa le ho reha • dikgutlonne tsa 2-D dibopeho tsa 2-D : dibopeho tsa 2-D : Boholo ba mosebetsi wa dibopeho Kereiteng ya 2 bo etswa ka matsoho ka dintho tse • didikadikwe • didikadikwe tshwarehang. Mosebetsi o momahanywe ka ho ngola. • dikgutlotharo • dikgutlotharo Baithuti ba qala ka papadi e otlolohileng ka dibopeho tse fapaneng ho kenyeletsa le ho etsa ditshwantsho ka dibopeho tse sehilweng tsa jeometri. • dikgutlonnetsepa • dikgutlonnetsepa Baithuti ba kopitsa ditshwantsho tse entsweng ka dibopeho tsa jeometri.. Ditshwantsho • dikgutlonne • dikgutlonne tsena di ka fumanwa ho tswa ho buka kapa ho titjhere. Sena se thusa baithuti ho kgona Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho mho hlwaya Hlalosa, hlopha le ho Ho elellwa le ho reha • didikadikwe le dikgutlonnetsepa tsa boholo bo fapaneng; bapisa dibopeho tsa 2-D dibopeho tsa 2-D : • dikgutlonnetsepa, dikgutlonne le dikgutlotharo tse boemong bo fapaneng; le, ho ya ka: • didikadikwe • dikgutlotharo le dikgutlonne tsa dibopeho tse fapaneng. Sena se ka etswa ka nako ya • boholo • dikgutlotharo boinotshi. Sena se ka etswa hape ka nako ya thuto ya Bokgoni ba Bophelo. • mmala • dikgutlonnetsepa Ho bapisa le ho hlalosa dibopeho tsa 2-D: boholo • sebopeho • dikgutlonne Baithuti ba bapisa boholo ba dibopeho tse tshwanang, mohlala, • mahlakore a • hlopha didikadikwe ho tloha ho se senyane ho fihlela ho se seholo, otlolohileng • beha dikgutlonnetsepa kaofela kapa tse lekanang ka boholo mmoho, • mahlakore a tjhitja Sebedisa puo ya boholo ho bapisa dibopeho tse fapaneng mohlala, “Ke thadilwe kgutlotharo ka hara kgutlonne, ka hoo kgutlotharo e nyane ho feta kgutlonnetsepa.” Ho hlalosa dibopeho tsa 2-D: mmala Baithuti ba buisana ka mebala ya dibopeho le ho hlopha dibopeho ho ya ka mebala. Ho hlwaya le ho reha dintho le mebala ya dintho, le ho bapisa boholo ba dintho, di ka kwetliswa ka nako ya thuto ya dipaterone. 309 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa 310 DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 metsotso e 24) 3.3 Mefuta ya dibopeho Mefuta ya dibopeho Ho elellwa le ho reha didikadikwe, dikgutlotharo, kgutlonnetsepa le di kgutlonne. Dithuto tse 3 Dibopeho Elellwa le ho reha Elellwa le ho reha Baithuti ba sebetse ka didikadikwe le dikgutlonne tsa boholo bo fapaneng le dikgutlotharo tsa 2-D dibopeho tsa 2-D : dibopeho tsa 2-D : tsa mefuta e fapaneng. • didikadikwe • didikadikwe Ke taba ya bohlokwa hore baithuti ha ba bone mohlala o le mong wa sebopeho se seng le se seng. Dibopeho tse ngata tsa kgwebo di fana ka mohlala o le mong wa kgutlotharo. • dikgutlotharo • dikgutlotharo Baithuti ba tshwanetse ba tsebe ho hlwaya:- • dikgutlonnetsepa • dikgutlonnetsepa • Dikgutlotharo tsa dibopeho tse fapaneng tse boemong bo fapaneng MMETSE KEREITE YA 1-3 • dikgutlonne • dikgutlonne   Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Hlalosa, hlopha le ho Ho elellwa le ho reha bapisa dibopeho tsa 2-D dibopeho tsa 2-D : ho ya ka: • Dikgutlonnetsepa tsa boholo bo fapaneng, tse behilweng boemong bo fapaneng. Ena • didikadikwe • boholo ke e meng ya mehlala: • dikgutlotharo • mmala   • dikgutlonnetsepa • sebopeho • dikgutlonne • mahlakore a otlolohileng • Dikgutlonne tsa dibopeho tse fapaneng, tse behilweng boemong bo fapaneng. Ena ke • mahlakore a tjhitja mehlala e meng:   SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 3.3 Mefuta ya dibopeho Mefuta ya dibopeho Didikadikwe tsa boholo bo fapaneng. Ena ke mehlala ya didikadikwe. Dithuto tse 3 Dibopeho Elellwa le ho reha Elellwa le ho reha tsa 2-D dibopeho tsa 2-D : dibopeho tsa 2-D : • didikadikwe • didikadikwe • dikgutlotharo • dikgutlotharo • dikgutlonnetsepa • dikgutlonnetsepa Ke taba ya bohlokwa hore baithuti ba sebetse ka modele tsa dikhadeboto tse sehilweng • dikgutlonne • dikgutlonne ka dibopeho. Sena se tla etsa baithuti ba bone dikgutlotharo, dikgutlonnetsepa, le dikgutlonne tse behilweng boemong bo fapaneng. Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Baithuti ba hlopha dibopeho ho ya ka hore na di na le mahlakore a otlolohileng kapa a Hlalosa, hlopha le ho Ho elellwa le ho reha tjhitja. bapisa dibopeho tsa 2-D dibopeho tsa 2-D : ho ya ka: Baithuti ba hlopha le ho hlopha dibopeho ho ya ka hore na ke dikgutlotharo, • didikadikwe dikgutlonnetsepa kapa didikadikwe. • boholo • dikgutlotharo Mosebetsi o momahanywa ka mesebetsi e ngolwang. Dihlakiso tsena di ka kenyeletsa ho • mmala khalara, ho nyalanya mabitso le dibopeho, jj. • dikgutlonnetsepa • sebopeho • dikgutlonne • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a tjhitja 3.4 Molahare Molahare Baithuti ba shebe molahare ho dintho tse tshwarehang kapa ho ditshwantsho. Thuto e 1 Molahare Elellwa le ho thala mola Eellwa le ho thala mola Hlakiso tse ngolwang ho dibopeho tsa 2-D tsa ho dibopeho tsa 2-D tsa -- HA DI A tshwanela ho ba feela “taka halofong e nngwe”. jeometri le tseo e seng jeometri le tseo e seng tsa -- E kenyeletse mehlala ya moo baithuti ba thalang molahare. Molahare ha o a tsa jeometri. jeometri. tshwanela hore ka nako tsohle ebe mola o tsepameng. -- E ka nna ya kenyeletsa mehlala e fetang bonngwe ya molahare Ha baithuti ba se na bonnete ba hore setshwantsho kapa sebopeho se na le molahare ba ka lekola ka ho mena pampiri eo ka bohare le ho bona hore dikarolo tseo tse pedi di a lekana na. 311 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 2 KOTARA YA 2 4. MOMETHO 312 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 metsotso e 24) 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako ka Baithuti ba tswela pele ho ikwetlisa ka ho bua ka bolelele ba nako le ho hlopha nako. Thuto e 1 Nako • Tseba matsatsi a beke • Tseba matsatsi a beke Ka nako eo ho rutwang phaposi yohle le sehlopha seo ho tsepamisitsweng maikutlo ho sona, baithuti ba tswela pele ho bua ka matsatsi a beke, dikgwedi tsa selemo le mohla • Tseba dikgwedi tsa • Tseba dikgwedi tsa wa letsatsi leo (kajeno) ha mmoho le matsatsi a tlileng pele le a mang a tlang. Baithuti ba selemo. selemo. tlwaela khalendara ka ho nna ba e sebedisa ho ngola • Tshwaya matsatsi • Tshwaya matsatsi a MMETSE KEREITE YA 1-3 • Letsatsi la tswalo; a tswalo, mekete ya tswalo, mekete ya sedumedi, matsatsi a sedumedi, matsatsi a • Mekete ya sedumedi; phomolo a semmuso, phomolo a semmuso, • Diketsahalo tsa histori; diketsahalo tsa histori, diketsahalo tsa histori, diketsahalo tsa sekolo diketsahalo tsa sekolo • Diketsahalo tsa sekolo; le khalendareng khalendareng • Matsatsi a phomolo a semmuso khalendareng. • Bolela nako ya dihora • Bolela nako ya dihora tse Ka nako ela ya mosebetsi wa boinotshi baithuti ba tswela pele ho hlopha diketsahalo tse tse 12 ka dihora le 12 ka dihora le halofo ya hlahang maphelong a bona a letsatsi le letsatsi le diketsahalo tsa ditshwantsho. Baithuti halofo ya hora hodima hora hodima watjhe ya ba sebetsa ka tsela ya Dihlakiso tse amanang le ho bolela nako ka dihora. watjhe ya manaka manaka Phapang ke efe ho Kotara ya 1? Rarolla bolelele ba nako Rarolla bolelele ba nako Tsepamiso ya maikutlo Kotareng ena ya 2 ke ho bolela nako ka tsela ya dihora le dihalofo le ho feta ha nako. le ho feta ha nako. tsa dihora ho sebediswa watjhe ya manaka. Sena e ka nna ya e ba tsepamiso ya thuto. E Sebedisa khalendara Sebedisa tshupanako ho tshwanetse ho kenyeletsa tshebediso ya a.m. le p.m. ka nako ya dihora tse 12. Ho bolela ho ngola le ho hlalosa bala bolelele ba nako ka nako ho tshwanetswe ho sebediswa kotara kaofela ka nako tsohle hore baithuti ba tlwaele bolelele ba nako ka dihora kapa halofo ya hora. ho sebedisa nako. Mohlala, baithuti ba ka kotjwa ho bolela nako eo sekolo se qalang ka matsatsi kapa dibeke. yona, nako ya phomolo, nako eo sekolo se tswang ka yona kapa ha ba tjhentjha dithuto. Ho sebedisa diwatjhe ho Kgetha nako eo ho sebediswang watjhe e bontshang hantle dihora le dihalofo tsa dihora. ngola bolelele ba nako Ho bohlokwa ho ba le watjhe e kgolo e ka bonwang ke bohle ka phaposing, hore baithuti SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ka dihora kapa kotara ya ba tle ba tsebe ho nna ba sheba/ lekola ho yona. Baithuti ba ka nna ba etsa diwatjhe hora. tsa mohlala. O ka ba kopa he ho bontsha dinako tse fapaneng o kenyeletsa le ditharollo mohlala “Mpontshe hora ya leshome. Mpontshe hore ka mora halofo ya hora e tla be e le nako mang”

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 4.2 Ho metha ho seng ha Ka nako ena ya Kotara ya 1 ho ilwe ha hlaha tshitshinyo hore baithuti ba tsepama ho ho akanya, ho metha, ho bapisa le ho rekota Bolelele semmuso. bolelele, bophara, bophahamo ka ho sebedisa diyuniti tseo e seng tsa semmuso le ho etsa kakanyo, ho metha, ho bapisa, le ho nyalanya • Akanya, metha, memetho ka dimitara. bapisa, hlopha le ho Mekgwa ena ka bobedi ya ho metha bolelele ba ka nna ba kwetliswa ka nako ya boinotshi kotara ho pota. Mosebetsi wohle o rekotwe. rekota bolelele ka ho Ka nako eo e neng e abetswe Dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata a sebedisang maemo a sebedisa mometho oo • Ho metha ho seng ha se mmuso; le e seng wa semmuso mohlala matsoho, • Ho metha bolelele ka dimitara. dikgato tsa maoto, Nkela hloohong boholo ba dinomoro tse loketseng kotara ena, le boholo ba mofuta wa mathata a loketseng kotara. bolelele ba pensele, dibadi, jj. • Hlalosa bolelele ba dintho ka ho bala le ho bolela hore di kae diyuniti tseo e seng tsa semmuso. • Sebedisa puo ho bua ka papiso mohlala, teletsana, kgutshwanyane, telelenyana, batsi. Ho hlahisa ho metha ho seng ha semmuso Akanya, metha, bapisa le ho rekota bolelele o sebedisa dimitara (ka thupa ya mitara kapa kgwele ya mitara ya bolelele) jwalo ka yuniti ya semmuso ya bolelele 313 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 314 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 metsotso e 24) 4.3 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Phapang ke efe ho Karolo ya 2? Dithuto tse 3 Boima semmuso. semmuso. Kereiteng ya 1 ho ne ho sisintswe hore baithuti ba tsepame ka ho sebetsa hodima • Akanya, metha, bapisa, • Akanya, metha, bapisa, mosebetsi wa ho metha ka hlopha le ho rekota hlopha le ho rekota • ho bapisa ka ho otloloha boima ba dintho, boima o sebedisa boima o sebedisa mometho oo e seng mometho oo e seng • ho hlopha le ho bapisa boima ba dintho tse 3 kapa ho feta, ka ho beha dipara tsa dintho wa semmuso le ho wa semmuso le ho tseo methwang, ho fihlela dintho tsohle di behilwe ka tlhahlamano. lekalekanya mohlala, lekalekanya mohlala, • ho fumana boima ba dintho ka ho sebedisa diyuniti tseo e seng tsa semmuso tsa diboloko, ditena, jj. diboloko, ditena, jj. MMETSE KEREITE YA 1-3 boima. • Sebedisa puo ho • Sebedisa puo ho Baithuti hape ba tsepama ho ho ntshetsa pele puo eo ba ka e sebedisang ha ba bua ka buisana ka papiso buisana ka papiso boima. mohlala, kganya, boima, mohlala, kganya, boima, Baithuti ba qale ka ho momahanya seo ba se tsebang ka ho sebedisa mometho le diyuniti bobebe, boimanyana bobebe, boimanyana tsa ho metha tseo e seng tsa semmuso ho metha boima Ho hlahisa mometho wa Ho hlahisa mometho wa Jwale ke hona ba ka bolellwang ka boima ba dikilogramo semmuso semmuso Mometho o seng wa semmuso wa boima ho sebediswa diyuniti tsa balanse le tse • Bapisa, hlopha le ho • Bapisa, hlopha le ho seng tsa semmuso rekota boima ba dintho rekota boima ba dintho Baithuti ba ka ithuta ditheo le ditlwaelo tsa ho metha ba sebedisa diyuniti tseo e seng tsa tse paketsweng bakeng tse paketsweng bakeng semmuso. Ho metha ka diyuniti tseo e seng tsa semmuso di se ke tsa nkuwa di nyatseha sa kgwebo tse nang sa kgwebo tse nang ha di bapiswa le tsa semmuso le boima ba tsona le boima ba tsona bo hlahisitsweng ka bo hlahisitsweng ka Ho metha boima ka diyuniti tseo e seng tsa semmuso ho kenyeletsa hore na di kae dikilogramo mohlala, 2 dikilogramo mohlala, 2 diyuniti tse kgethilweng tse nang le boima bo tshwanang le ba ntho eo e methwang. dikilogramo tsa reisi le 1 dikilogramo tsa reisi le 1 Mohlala, rulara e na le boima bo tshwanang le diboloko tse 9 kilogramo ya flouru. kilogramo ya flouru. Baithuti ba methe dintho tse fapaneng ba sebedisa dintho tse ngata tseo e seng diyuniti tsa semmuso. • Metha boima ba bona • Moo ho nang le dikala ba sebedisa sekala sa tsa ka phaposing ya Baithuti ba rutwe hore ka nako tsohle ba bolele yuniti ha ba fana ka boima mohlala buka phaposi ya ho hlapela. ho hlapela, baithuti e na la boima bo tshwanang le ba dimabole tse 34. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ba ka se sebedisa ho Hang ha baithuti ba se ba methile ka yuniti efe kapa efe makgetlo a mmalwa, ba metha boima ba bona tshwanetse ho akanya hore ke diyuniti tse kae tsa boima boo tse ka lekanngwang ka ka dikilogramo. Mona boima ba ntho eo e methwang. Ho akanya pele o ka metha ke ntho ya bohlokwa, empa e ho lebelletswe hore ka etswa hang feela ha baithuti ba se ba kile ba etsa mometho ka yuniti eo baithuti ba bale ho fihla Baithuti ba lokela ho rutwa hore o tle o tsebe ho bapisa boima ba dintho tse fapaneng ho haufinyana le nomoro e hlokahala hore o sebedisa yuniti e le nngwe mohlala ha rulara e na le boima ba diboloko tletseng ya kilogramo. tse 20 athe sekere sona se na le boima ba dimabole tse 20, o ke ke wa tjho hore di na le boima bo tshwanang kapa tjhe kapa ke efe e boima.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 4.3 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Ho rekota memetho Dithuto tse 3 Boima semmuso. semmuso. Leha ho metha e le bokgoni ba matsoho baithuti ba rekote mometho wa bona ka nako • Akanya, metha, bapisa, • Akanya, metha, bapisa, tsohle. hlopha le ho rekota hlopha le ho rekota Ho sebetsa ka dikilogramo boima o sebedisa boima o sebedisa Baithuti ba ka qalwa jwale ho bontshwa dikilogramo ka ho sebetsa ka krosara e mometho oo e seng mometho oo e seng rekiswang ka dikilogramo, moo nomoro ya dikilogramo di ngotsweng dipaketeng. wa semmuso le ho wa semmuso le ho lekalekanya mohlala, lekalekanya mohlala, Mohlala baithuti ba ka nna ba bapisa boima ba dipakete tsa dintho tse fapaneng (jwalo diboloko, ditena, jj. diboloko, ditena, jj. ka reisi, tswekere, phoofo, flouru kapa sesepa sa phofo se hlatswang) tse rekiswang ka boima ba 1 kilogramo. Hape ba ka beha tsena ho mometho ho bona hore leha boholo • Sebedisa puo ho • Sebedisa puo ho ba dipakete bo ka fapana, di na la bonyane kapa boholo boima bo batlang bo tshwana. buisana ka papiso buisana ka papiso Baithuti ba ka fuwa dipakete tse ngata tse fapaneng tsa dintho tse fapaneng ho di hlopha mohlala, kganya, boima, mohlala, kganya, boima, ka ho ya ka boima bo hlahellang ho tsona mohlala, 2 kg reisi, 1 kg tswekere, 5 kg phofo, bobebe, boimanyana bobebe, boimanyana 10 kg setampo. Ho hlahisa mometho wa Ho hlahisa mometho wa Ho bala sekala sa phaposi ya ho hlapela. semmuso semmuso Moo sekala sa phaposi ya ho hlapela se leng teng baithuti ba sebedisa sona ho bala • Bapisa, hlopha le ho • Bapisa, hlopha le ho boima ba bona. rekota boima ba dintho rekota boima ba dintho Ho na le mefuta e mmedi e sebediswang ho bala boima ya dimitara: sekala se tse paketsweng bakeng tse paketsweng bakeng sebedisang dinomoro le se sebedisang manaka. sa kgwebo tse nang sa kgwebo tse nang Sekala se se nang manaka se bonolo ho se sebedisa hobane se sebedisa dinomoro Ha o le boima ba tsona le boima ba tsona na le sekala sa dinomoro etsa bonnete ba hore se hlahisa boima ka dinomoro tse tletseng bo hlahisitsweng ka bo hlahisitsweng ka tsa dikilogramo feela. Dikala tse ding o ka nna wa di qala botjha ho bontsha dikilogramo dikilogramo mohlala, 2 dikilogramo mohlala, 2 tse tletseng feela. Ha eba o sa kgone hore se bontshe dikilogramo tse tletseng feela, ruta dikilogramo tsa reisi le 1 dikilogramo tsa reisi le 1 baithuti ho iphapanya karolo ya dikilogramo ha jwale kilogramo ya flouru. kilogramo ya flouru. Bongata ba Dikala tsa manaka di na le dinomoro bakeng sa dikilogramo tse ding le tse • Metha boima ba bona • Moo ho nang le dikala ding tse 10, mme mola o molelele o bontsha boemo ba dikilogramo tse 5. Ha e le mola ba sebedisa sekala sa tsa ka phaposing ya wa 1 kilogramo yona ha e a ngolwa. Sena se tshwana hantle le rulara e sebediswang ka phaposi ya ho hlapela. ho hlapela, baithuti diphaposing. ba ka se sebedisa ho Ha baithuti ba qale ho bala ho bona hore na ho na le dibaka tse 10 pele ho letshwao metha boima ba bona la 10 dikilogramo, le hore sebaka se seng le se seng se emela kilogramo, mme mola o ka dikilogramo. Mona molelele o emela dikilogramo tse 5 ho lebelletswe hore baithuti ba bale ho fihla Baithuti ba ka bala mometho wa nnete wa sekala sa phaposi ya ho hlapela le haufinyana le nomoro e ditshwantsho tsa dikala tsa phaposi ya ho hlapela tletseng ya kilogramo. 315 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le 316 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 metsotso e 24) 4.3 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Ho rekota mometho Dithuto tse 3 Boima semmuso. semmuso. Leha ho metha e le bokgoni ba baithuti ba rekote mometho wa bona ka nako tsohle. • Akanya, metha, bapisa, • Akanya, metha, bapisa, Ho metha boima jwalo ka maemo a ho rarolla mathata le tshebetso ya dipalo hlopha le ho rekota hlopha le ho rekota Ka nako eo ho neng ho sebetswa ka Dinomoro, matshwao le dikamano, baithuti ba rarolla boima o sebedisa boima o sebedisa mathata a sebedisang maemo a mometho oo e seng mometho oo e seng wa semmuso le ho wa semmuso le ho • Mometho wa boima oo e seng wa semmuso lekalekanya mohlala, lekalekanya mohlala, Mohlala: Sephumulalerole se na le boima ba dimabole tse 11. Lebokose la dikerayone le diboloko, ditena, jj. diboloko, ditena, jj. MMETSE KEREITE YA 1-3 na le boima ba dimabole tse 8. Bobedi di tla re fa boima ba dimabole tse kae? • Sebedisa puo ho • Sebedisa puo ho • Ho metha boima ka dikilogramo buisana ka papiso buisana ka papiso Mohlala: Puleng o rekile 12 kg ya phofo, 5 kg ya tswekere le 2 kg ya reisi. Ebe dintho mohlala, kganya, boima, mohlala, kganya, boima, tseo a di rekileng di etsa boima bo bokae kaofela? bobebe, boimanyana bobebe, boimanyana Hlokomela boholo ba nomoro e tshwanetseng kotareng ena, hape le boholo ba mefuta ya Ho hlahisa mometho wa Ho hlahisa mometho wa mathata a tshwanetseng kotareng ena semmuso semmuso • Bapisa, hlopha le ho • Bapisa, hlopha le ho rekota boima ba dintho rekota boima ba dintho tse paketsweng bakeng tse paketsweng bakeng sa kgwebo tse nang sa kgwebo tse nang le boima ba tsona le boima ba tsona bo hlahisitsweng ka bo hlahisitsweng ka dikilogramo mohlala, 2 dikilogramo mohlala, 2 dikilogramo tsa reisi le 1 dikilogramo tsa reisi le 1 kilogramo ya flouru. kilogramo ya flouru. • Metha boima ba bona • Moo ho nang le dikala ba sebedisa sekala sa tsa ka phaposing ya phaposi ya ho hlapela. ho hlapela, baithuti SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ba ka se sebedisa ho metha boima ba bona ka dikilogramo. Mona ho lebelletswe hore baithuti ba bale ho fihla haufinyana le nomoro e tletseng ya kilogramo.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA hora e 1 le HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA metsotso e CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 24) 4.4 Ho metha ho seng ha Ho ya ka dirisepe, ho kenyeletswa le ho baka ke boemo bo botle ba baithuti moo baithuti ba ka ikwetlisetsang ho metha. Kgetha dirisepe Mothamo/ semmuso. moo disebediswa di filweng ka mometho wa dikopi, dikgabana kapa diyuniti tseo e seng tsa semmuso Volumo • Akanya le ho metha, Ho fihlela jwale selemong sena ho ne ho sisintswe hore baithuti ba tsepama ho: bapisa le ho hlopha • Ntshetsopele ya puo ho bua ka phapang ya volumo. mothamo wa ditshelo (k.h.r. mo bongata bo ka • Ho bapisa volumo ya ditshelo tse pedi tse tshwanang, tshwarwang ke setshelo • Ho bapisa volumo ya ditshelo tse pedi tse sa tshwaneng haholoholo o shebile ditshelo tse sesane le tse batsi seo ha se tletse) ka ho sebedisa ho metha • Metha volumo le mothamo ka diyuniti le disebediswa tseo e seng tsa semmuso. ho seng ha semmuso Ka nako ya mosebetsi wa boinotshi baithuti ba ka akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekote volumo le mothamo ka disebediswa tseo mohlala, dikgaba le e seng tsa semmuso le diyuniti tseo e seng tsa semmuso tsa mothamo. Ho pheha le ho baka ke maemo a matla moo baithuti ba ka dikopi. ikwetlisang ho metha mothamo. Kgetha dirisepe moo mometho o filweng ka dikopi, telepele le diyuniti tseo e seng tsa semmuso • Hlalosa mothamo wa Ho metha boima maemong a ho rarolla mathata le ho sebetsa dipalo setshelo ka ho bala Ka nako eo e behetsweng Dinomoro, matshwao le dikamanobaithuti ba ka rarolla mathata a sebedisang maemo a ho metha ho seng ha le ho bolela hore se semmuso tsa volumo/mothamo mohlala, Nkgono o sebedisa dikopi tse 2 tsa lebese ho etsa phuthing. Ha Nkgono a ka metsa Resepe nkile diyuniti tseo e habedi o tla hloka lebese le le kae? seng tsa semmuso tse kae hore se tlale Hlokomela boholo ba nomoro e tshwanetseng kotareng ena, hape le boholo ba mefuta ya mathata a tshwanetseng kotareng ena mohlala, lebotlolo le na le mothamo wa kopi tse nne. Ho hlahisa ho metha ha semmuso • Akanya, metha, hlopha le ho rekota mothamo wa dintho ka ho metha ka dilitara. • Bapisa, hlopha le ho rekota mothamo wa dintho tse paketsweng bakeng sa kgwebo moo mothamo wa teng o ngotsweng ka dilitara mohlala, 2 dilitara tsa lebese, 1 litara ya senomaphodi 5 dilitara 317 tsa pente MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 2 KOTARA YA 2 5. HO SEBETSA KA DATHA 318 DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (dithuto tsa DIHLOOHO TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA HLOKAHLANG BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 metsotso e 24) 5.4 Ho bokella le ho hlophisa datha Bokella le ho hlophisa • Bokella datha ka datha phaposi kapa sekolo ho araba dipotso tse tla botswa ke titjhere. MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlopha datha ka bobedi ka bobedi 5.5 Ho ngola datha Nehelana ka • Hehelana ka datha datha ka tsela ya kerafo ya ditshwantsho 5.6 Ho manolla le ho hlalosa Ho manolla datha e Baithuti ba tshwanetse ba be ba na le boiphihlelo ba sekele yohle ya datha Kotareng ya 1 Thuto e 1 datha hlahang mongolong o mme ba tsepamisa maikutlo jwale ho tshekatsheko ya tlhahiso eo ba ka e fuwang. Ho manolla filweng le ho • Araba dipotso ka dintlha Ho kgothalletswa hore Kotareng ya 2 baithuti ba manolla (ka ho araba dipotso ka) hlalosa tse hlahang ho kerafo bonyane kerafo e le nngwe ya ditshwantsho. datha ya ditshwantsho Baithuti ba araba dipotso tseo o di botswang ka kerafo ya ditshwantsho mohlala, • “Ke lenaneo lefe la TV le ratwang haholo ka phaposing?” • “Ke lenaneo lefe la TV le ratwang ke baithuti ba mmalwa ka phaposing?” • “Na baithuti ba bangata ba rata .... kapa ...?” SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • “Ke baithuti ba bakae ho feta ba kgethang ... ho feta ...?”

KEREITE YA 2 KOTARA YA 3 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO CAPS TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.1 Ho bala dintho tse Bala dintho tsa letsatsi le Phapang ke efe le Kotara ya 2? tshwarehang letsatsi ho fihla bonnyane Bala dintho Kotareng ya 2 boholo ba dipalo bo a eketseha mme baithuti jwale ba bala dintho tse 180. ho 180 ka botshepehi. Akanya le ho bala dintho Ho bala dintho kotareng ena ho tswela pele ho tshehetsa: tsa kamehla ho fihla Fana ka kakanyo e bonnyane ho 200 ka utlwahalang ya dintho tse • bokgoni ba ho bala bo hlokehang bakeng sa ho utlwisisa sekgeo; botshepehi. Lewa la ho mmalwa tse ka lekolwang beha baithuti ka dihlopha ka ho bala • ho tseba ho bala ka hlooho, ho hopola le a kgothaletswa. • ho bolela dinomoro ta mabitso; • ka ho elellwa diomoro tsa disimbole; le • bokgoni ba ho bala bo hlokehang bakeng sa ho rarolla dipalo. Tsepamo e sa le hodima ho bala ha sehlopha ho sebediswa disebediswa tse fapaneng tse bopilweng kapa tse bokeletsweng pele. Ho bohlokwa ho sebedisa tse ding tsa disebediswa tse tshwanang ha ho etswa. Mohlala: Baithuti ba ka sebedisa diboloko tse 10 ho bala ka bo leshome le ho bontsha dihlopha tsa bo 10. Dipotso tse bohlokwa tse ka botswang baithuti ha ba etsa palo ya dintho ke: • O tseba jwang hore o badile nomoro eo? • O ka lekola karabo ya hao jwang? 319 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 320 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.2 Balla pele le morao ka: Balla pele le morao ka: Phapang ke efe le Kotara 2? Balla pele le • bo 1 ho tloha ho • bo 1 ho tloha ho nomoro Boholo ba dinomoro Kotareng ya bo eketseha ho tloha ho 150 ho ya ho 180. morao nomoro efe kapa efe efe kapa efe pakeng tsa Ha le etsa Menthele le hokhaonta ka molomo ho bohlokwa hore ho tsepamisa baithuti pakeng tsa 0 le 200 0 le 180 hodima dinomoro tseo ba di etsang. Mohlala, botsa: Ha re bala ka bo pedi ho tloha ho • bo 10 ho tloha katisong • bo 10 ho tloha katisong 120 ho ya ho 140 re tla bala 121 na? Hobaneng? efe kapa efe pakeng efe kapa efe ya 10 Ho bohlokwa hore molapalo le keriti ya 100 di sebediswe ho sheba hore na mantswe ao tsa 0 le 200 pakeng tsa 0 le 180 ba a buang a hokelana le sebopeho sa tshebetso ya dinomoro. MMETSE KEREITE YA 1-3 • bo 5 ho tloha katisong • bo 5 ho tloha katisong Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. efe kapa efe ya 5 efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 0 le 200 pakeng tsa 0 le 180 • bo 2 ho tloha katisong • bo 2 ho tloha katisong efe kapa efe ya 2 efe kapa efe ya 2 pakeng tsa 0 le 200 pakeng tsa 0 le 180 • bo 3 ho tloha katisong • bo 3 ho tloha katisong efe kapa efe ya 3 efe kapa efe ya 3 pakeng tsa 0 le 200 pakeng tsa 0 le 180 • bo 4 ho tloha katisong • bo 4 ho tloha katisong efe kapa efe ya 4 efe kapa efe ya 4 pakeng 0 le 200 pakeng tsa 0 le 180 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO HLAHISA DIPALO TSE FELETSENG

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.3 Elellwa, hlwaya le ho ba bala • Elellwa, hlwaya le ho bala Phapang ke efe le Kotara 2? dinomoro dinomoro Disimbole Boholo ba dinomoro bakeng sa ho: tsa dinomoro • Elellwa, hlwaya le ho bala • Elellwa, hlwaya le ho bala • tseba, ho bala le ho ngola disimbole tsa dinomoro ho eketseha ho fihlela ho le mabitso a disimbole tsa dinomoro 0 - disimbole tsa dinomoro 0 - 180; le dinomoro 200 180 • ho tseba, ho bala le ho ngola ho fihlela ho 75. • Ngola dinomoro tsa disimbole • Ngola dinomoro tsa 0 - 200 disimbole 0-180 Baithuti ba lokela ho kgona ho hlwaya dinomoro le ho tseba ho hlalosa diphapang ka mantswe a bona. • Elellwa, hlwaya le ho bala • Elellwa, hlwaya le ho bala mabitso a dinomoro 0 -100 mabitso a dinomoro 0-75 Mohlala: Ba lokela ho sheba dikarete te latelang tsa dinomoro mme ba kgone ho bolela phapang pakeng tsa dinomoro dife kapa dife tse pedi: • Ngola mabitso a dinomoro 0 • Ngola mabitso a dinomoro -100 0-75   16 11 16 13 16 Hape sheba dinoutso bakeng sa Kotara ya 2 321 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 322 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.4 Hlopha le ho bapisa Hlopha le ho bapisa Phapang ke efe le Kotara ya 2? dinomoro ho fihlela ho dinomoro ho fihlela ho 75 Hlalosa, Kotareng enam baithuti ba hlopha le ho bapisa dinomoro ho fihlela ho 75. 99 bapisa le • Hlopha dinomoro tse Ho fihla mona baithuti ba bapisitse le ho hlophisa dinomoro ho ntshetsapele kutlwisiso ho hlopha • Hlopha dinomoro tse tletseng ho ho tloha ho ya boholo ba dinomoro kamanong ya tsona. Dipotso tsa dinomoro di lekela ho kgethwa dinomoro tletseng ho fihlela ho e nyane ho fihlela ho e ka hlokomelo ho thusa baithuti ho ntshetsa pele bokgoni ba ho hlophisa ba boemo bo 99 ho tloha ho e nyane kgolo, le ho tloha ho e phahameng mabapi le boleng ba dinomoro. Baithuti ba lokela ho phepetswa ke mefuta ho fihlela ho e kgolo, le kgolo ho ya ho e nnyane ya dipotso tse botswang. ho tloha ho e kgolo ho • Bapisa dinomoro tse MMETSE KEREITE YA 1-3 ya ho e nnyane Hape thusa baithuti ho ntshetsapele puo ho hlalosa honahana ha bona. tletseng ho o sebedisa e • Bapisa dinomoro tse nyane ho, e kgolo ho, e Mehlala ya dipotso e ka kenyeletsa: tletseng ho fihlela ho feta, e ka tlaase ho le e 99 o sebedisa e nyane lekana le • Mphe nomoro pakeng tsa 50 le 60. Ho na le nomoro e haufi le 50 kapa 60? Hlalosa karabo ya hao o sebedisa molapalo. ho, e kgolo ho, e feta, Sebedisa dinomoro tse e ka tlaase ho le e • Baithuti ba lokela ho rutwa ho nahana ka ho hlopha dinomoro. Baithuti ba hlalose feletseng ho bontsha lekana le hobaneng ha 15 e le nyane ho 50. Ditlhaloso di ka tshehetswa ka disebediswa tse tatelano, sebaka kapa tshwerehang. Sebedisa dinomoro tse boemo feletseng ho bontsha Mohlala, mafelong a kotara ba lokela ho: Beha dintho moleng ho tatelano, sebaka kapa tloha ho ya pele ho fihlela • Tseba hore ke dinomoro dife tse nyane ho 50, tse kgolo ho 50; le boemo ho ya mashome a mabedi Beha dintho moleng ho kapa ya pele ho ya ho ya • Kgona ho bontsha hore boemo ba dinomoro ke bofe ho 30; 40 jj. tloha ho ya pele ho fihlela ho qetela mohl. ya pele, Ho na le hore ka mehla o fe baithuti dipolelo tsa dinomoro ho di qetella, ka nako tse ding ho ya leshome kapa ya bobedi, ya boraro.... ya ba botse ho iketsetsa dinomoro tsaa bona, bontsha boholo ba dinomoro. Mohlala: ya pele ho ya ho ya ho leshome. qetela mohl. ya pele, ya Nnetefatsa dipolelo tse latelang: bobedi, ya boraro ....ya • £ e feta £ ka 1 mashome a mabedi • £ e ka tlase ho £ ka 1 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • £ e feta £ ka 10 • £ eka tlase ho £ ka 10 Hape sheba dinoutso bakeng sa Kotara ya 2.

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.5 Elellwa sekgeo sa Elellwa sekgeo sa Phapang ke efe le Kotara ya 2? bonnyane dinomoro tsa bonnyane dinomoro tsa Sekgeo Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho ntshetsapele kutlwisiso ya bona ya kgopolo ya dijiti tse pedi ho fihlela dijiti tse pedi ho fihlela sekgeo ho fihlela ho 75. ho 99 ho 75 Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho: • Tseba hore dijiti ka • Tseba hore dijiti ka nngwe e emetse eng nngwe e emetse eng • bala le ho bokella e le ho bontsha bo leshome le bo nngwe ka tsela tse fapaneng; • Qhaqholla dinomoro • Qhaqholla dinomoro tsa • bala disebediswa tse bokeleditsdweng pele /thehuweng pele; tsa didijiti tse pedi ho didijiti tse pedi ho fihlela fihlela ho 99 o di etse ho 99 o di etse katiso ya • sebedisa dikarete tsa sekgeo ho bontsha palo ya dintho tse bokeletsweng le tse badilweng; le katiso ya bo-leshome bo-leshome le bo-nngwe le bo-nngwe • bontsha ditlhophiso tse fapaneng tsa dinomoro. Mohlala: 35 e ka bontshwa e le 35 e • Hlwaya le ho bolela qhaqhollotsweng ka bo leshome ba 3 le hlano a le mong le dihlopha tse pedi tsa bo • Hlwaya le ho bolela boleng ba dijiti ka nngwe leshome le tse 15 wa bo nngwe. boleng ba dijiti ka nngwe Mosebetsi o ka hodimo hangata o etswa dihlopheng tse tsepamisang le nakong ya mosebetsi wa boikemelo wa baithuti ha ba ntse ba rekota tse latelang: 68 = 6 dihlopha tsa bo leshlome le tse 8 tse sa kopanang 68 = 60 le 8 Sena se tshehetswa ka tshebediso ya dikarete tsa Flard kapa tsa sekgeo. Baithuti ba lokela ho arabela dipotso le ditaelo tse kang: • Ke nomoro efe e tshwanang le 50 le 7? • Mpontshe 75 o sebedisa dikarete tsa sekgeo. • Mpontshe 75 hodima abakhase. • Mpontshe 75 o sebedisa diboloko tseleshome tsa motheo. • Mpontshe 75 o sebedisa dikwere tse lokisehang. • Mpontshe 75 o sebedisa kgwele ya difaha. • Bala dithutswana tse 70 tsa mollo o sebedisa dihlotshwana tsa 10. O fumane dihlotshwana tse kae tsa bo 10? Ho rekota ka hara bukatshebetso ya phaposi le dibukatshebetso ho tswela pele nakong ya boikemelo. 323 HO RAROLLA MATHATA MAEMONG MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 324 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.6 Sebedisa dithekniki tse Sebedisa dithekniki tse Ho lebeletswe hore baithuti ba rarolle mathata a dipalo tsa mantswe ba sebedisa latelang ha o rarolla latelang ha o rarolla dithekniki tse latelang: Dithekniki mathata le ho hlalosa mathata le ho hlalosa tsa ho • metako kapa disebediswa tse tshwarehang mohl. dibadi ditharollo tsa mathata: ditharollo tsa mathata : rarolla • Ho bopa kapa ho qhaqholla dinomoro mathata a • metako kapa • metako kapa dipalo disebediswa tse disebediswa tse • Ho etsa palopedi le ho arola ka lehare tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. dibadi dibadi • Melapalo • ho bopa le ho qhaqholla MMETSE KEREITE YA 1-3 Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. • ho bopa le ho dinomoro qhaqholla dinomoro • ho etsa palopedi le ho • ho etsa palopedi le ho arola ka lehare arola ka lehare • melapalo • melapalo 1.7 Rarolla mathata a dipalo Rarolla mathata a dipalo Phapang ke efe le Kotara ya 2? tsa mantswe maemong tsa mantswe maemong Ho kopanya Baithuti ba tswela pele ho sebetsa ka mofuta o latelang wa mathata jwalo ka ha ho mme o hlalose ditharollo mme o hlalose ditharollo le ho tlosa hlahisitswe Karolong ya 2 empa boholo ba dinomoro bo eketsehile ho fihlela ho 75. tsa hao tse kenyeletsang tsa hao tse kenyeletsang ho kopanya, ho tlosa ka ho kopanya, ho tlosa ka Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. dikarabo ho fihlela ho 99. dikarabo ho fihlela ho 75. 1.8 Rarolla mathata a Rarolla mathata a Phapang ke efe le Kotara 1 dipalo tsa mantswe dipalo tsa mantswe Ho kopanya Baithuti ba tswela pele ho sebetsa ka mofuta o latelang wa mathata jwalo ka ha ho maemong mme o hlalose maemong mme o hlalose ho phetha- hlahisitswe Karolong ya 2 empa boholo ba dinomoro bo eketsehile ho fihlela ho 40 ditharollo tsa hao o ditharollo tsa hao o phetwang sebedisa ho kopanya ho sebedisa ho kopanya ho Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. ho lebisang phethaphetwang kapa phethaphetwang kapa katisong SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO katiso ka dikarabo tse katiso ka dikarabo tse fihlang ho 50. fihlang ho 40. 1.9 Rarolla le ho hlalosa Rarolla le ho hlalosa Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho sebedisa metako le disebediswa tse ditharollo bakeng sa ditharollo bakeng sa tshwarehang ho bonthsa ditharollo tsa bona. Dipolelo tsa dinomoro di lokela ho Ho beha ka mathata a kenyeletsang mathata a kenyeletsang ho sebediswa. Baithuti ba tla sebedisa ho tlosa ho phetaphetwang ho bontsha hore ba fihlile sehlopha le ho arolelana ho arolelana ho lekanang le ho jwang karabong. ho arolelana lekanang le ho beha ka beha ka dihlopha ho fihlela ho lebisang Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. dihlopha ho fihlela ho ho 75 ka dikarabo tse ka ho ho arola 99 ka dikarabo tse ka kenyeletsang masalla. kenyeletsang masalla.

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.10 Rarolla le ho hlalosa Rarolla le ho hlalosa Ho tsepamisa hodima dipalophatlo kotareng ena ho thusa bithuti ho tswela pele ho: ditharollo bakeng sa ditharollo bakeng sa Karolelano • arolelana le ho bokeletsa dintho ka ho lekana; mathata a tshwarehang mathata a tshwarehang e lebisang a kenyeletsang a kenyeletsang • bitsa dikarolo tsa dipalophatlo; dipalopha- karolelano e lekanang karolelano e lekanang tlolong • batla dipalophatlo tsa dintho; e lebisang ditharollong e lebisang ditharollong tse kenyeletsang tse kenyeletsang • elellwa hore dipalophatlo ke karolo ya palo yohle; le dipalophatlolong mohl. dipalophatlolong mohl. 1 1 1 • ngola dipalophatlo jwalo ka nngwe borarong. 2 , 4, 5 jj. 1 1 1 2 4 , , 5 etc. Kotareng ena baithuti ba bitsa nngwe borarong le nngwe bohlanong. Ho bohlokwa hore baithuti ba pepeswa ho dipalophatlo tse ding ho feta feela halofo e le nngwe le kotara e le nngwe. Mehlala ya ditharollo tsa mathata e ka etswang kotareng ena: • Metswalle e tsheletseng e arolelana dipongpong tse 7 ka ho lekana. Thala setshwantsho ho bontsha dikarabo tsa hao. Bapisa dikarabo tsa hao le tsa motswalle. • Metswalle e 8 e arolelana dipongpong tse 9 ka ho lekana. Thala setshwantsho ho bontsha karabo ya hao. Bapisa karabo ya hao le ya motswalle wa hao. • Kotara e 1 Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. 1.11 • Elellwa le ho hlwaya • Elellwa le ho hlwaya Mehlala ya ditharollo tsa mathata e ka etswang: tjhelete ya tshepe ya tjhelete ya tshepe ya Tjhelete • baithuti ba 35 le titjhere e 1 ba nka leeto la sekolo ho ya sebakeng sa poloko ya tlhaho. Afrika Borwa (5c, 10c, Afrika Borwa (5c, 10c, Sekolo se lefa R1.20 moituti ka mong ho kena sebakeng seo. Ho tla lefshwa bokae? 20c, 50c, R1, R2, R5, 20c, 50c, R1, R2, R5, le pampiritjhelete. R10, le pampiritjhelete. R10, • Mantwa o reka dilofo tse 2 tsa borotho bakeng sa lelapa la hae letsatsi le leng le le R20, R50 R20, R50 leng. Lofo ke R4, 99. O sebedisa bokae matsatsing a 5? • Rarolla mathata a • Rarolla mathata a tjhelete Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. tjhelete a kenyang a kenyang tjhelete yohle tjhelete yohle le le tjhentjhe ho fihlela tjhentjhe ho fihlela ho ho R99 le ka disente ho R99 le ka disente ho fihlela ho 90c fihlela ho 90c HO SEBETSA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 325 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 326 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.12 Sebedisa dithekniki Sebedisa dithekniki tse Baithuti ba lebeletswe ho rarolla ditharollo tse se nang maaemo ba sebedisa dithekni tse tse latelang ha o etsa latelang ha o etsa ditharollo latelang: Dithekniki ditharollo tsa dipalo: tsa dipalo: • Ho bopa kapa ho qhaqholla dinomoro (mekgwa le • metako kapa • metako kapa mawa) • Palopedi le ho arola ka lehare disebediswa tse disebediswa tse tshwarehang mohl. tshwarehang mohl. dibadi • Melapalo dibadi • ho bopa le ho qhaqholla Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. • ho bopa le ho nomoro MMETSE KEREITE YA 1-3 qhaqholla dinomoro • palopedi le ho arola ka • palopedi le ho arola ka lehare lehare • melapalo • melapalo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.13 • Kopanya ho fihlela ho • Kopanya ho fihlela ho 75 Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. 99 Ho kopanya • Tlosa ho tloha ho 75 Baithuti ba tswela pele ho qhaqholla dinomoro le ho fumana boitshepo maweng a bona a le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 99 ho rekota. • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse nepahetseng (+, -, =, £) Mekgwa e kgonehang ya ho bontsha ditharollo tsa ho kopanya le ho tlosa: nepahetseng • Ithute dipakopanngwa ho Ho qhaqholla nomoro ho e etsa dikarolo tsa palo e nnyane ho etsa ditharollo tsa (+, -, =, £) fihlela ho 20 dipalo di be bonolo • Ithute dipakopanngwa Ho sebedisa tsebo ya sekgeo ho qhaqholla dinomoro o di etsa mashome le bo ho fihlela ho 20 nngwe Ho kopanya dinomoro tsa dijiti tse pedi ka ho qhqqholla dinomo ka bobedi 33 + 36 =  33 + 36 = (30 + 3) + (30 + 6) = (30 + 30) + (3 + 6) = 60 + 9 = 69 Ho kopanya ka ho qhaqholla nomoro e le nngwe 33 + 36 =  33 + (30 + 6) 33 + 30 → 63 + 6 = 69 Baithuti ba ka qhaqhlolla nomoro ka ditsela tseo ba di kgonang. Sena se bolela hore ba tla se etsa ka mekgwa e fapaneng 33 + 36 =  33 + (10 + 10 + 10 + 6) 33 + 10 → 43 + 10 → 53 + 10 → 63 + 6 = 69 327 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 328 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.13 • Kopanya ho fihlela ho • Kopanya ho fihlela ho 75 Ho tlosa 99 Ho kopanya • Tlosa ho tloha ho 75 • Ho qhaqholla dinomoro ka bobedi le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 99 • Sebedisa disimbole tse 75 – 54 =  • Sebedisa disimbole tse nepahetseng (+, -, =, £) 75 – 54 = (70 + 7) – (50 + 4) nepahetseng • Ithute dipakopanngwa ho (+, -, =, £) = (70 – 50) + (7 -4) fihlela ho 20 • Ithute dipakopanngwa = 20 + 3 MMETSE KEREITE YA 1-3 ho fihlela ho 20 = 23 • Ho tlosa ka ho qhaqholla nomoro e le nngwe 75 – 54 =  75 – (50 + 4) 75 – 50 → 27 - 4 = 23 Lebella hore ba bang ba baithuti ba ka qhaqholla nomoro ka tsela tse fapaneng ho etsa hore ho rarolla ha bona bothata e be ho bonolo: 75 – 54 =  75 – (20 + 20 + 10 + 6) 75 – 20 → 57 -20 → 37 - 10 = 27 - 4 = 23 Ho sebedisa ho arola ka lehare ho qhaqholla nomoro 59 + 12 59 + (6 + 6) SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 59 + 6 → 65 + 6 = 71 Ho sebedisa le ho kenya tshebetsong tsebo e fetileng jwalo ka dithekniki Dithekniki tse bontshwang ka tlase mona di dumella baithuti ho etsa ho bala ha bona le kutlwisiso ya bona ya dipalo e tiye. Ho ikwetlisa dithekniki tse ka tlaase ho tla kgothaletsa baithuti ho ikgopotsa dikamano pakeng dinomoro le ho ruta baithuti hore hantle ntle ba ka sebedisa tsebo ya bona ho ba thusa ho rarolla. Ho balla pele le ho balla morao 68 – 59 =  Ho balla pele ka bo nngwe ho fihlela ho 59 ke lewa le nepahetseng hobane dinomoro di atamelane.

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.13 • Kopanya ho fihlela ho • Kopanya ho fihlela ho 75 Hlwaya dipalopedi tse atamelaneng 99 Ho kopanya • Tlosa ho tloha ho 75 34 + 35 ka ho hlalosa hore ke palopedi34 kopanya le 1 kapa palopedi 35 tlosa 1 le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho 99 • Sebedisa disimbole tse 34 + 34 + 1 • Sebedisa disimbole tse nepahetseng (+, -, =, £) Baithuti ba ka rekota mawa a bona ba sebedisa metsu: nepahetseng • Ithute dipakopanngwa ho (+, -, =, £) 34 + (30 + 4) + 1 fihlela ho 20 34 + 30 → 64 + 4 → 68 + 1 = 69 • Ithute dipakopanngwa ho fihlela ho 20 Fetolela nomoro ho ya katisong ya leshome mme o tlose kapa o kopanye bo-nngwe Balla pele le morao ho ya ho bohaufi ba 10 58 + 19 =  Mona baithuti ba hloka ho ipolella hore bana le kgetho tse pedi. Ba ka fetola 58 kapa 19 ho ya bohaufing ba katiso ya 10. Boikgethelo ke ba bona. Palo e ka ngolwa e le: 58 + 19 = 58 + 20 - 1 58 + 20 → 78 - 1 = 77 Baithuti ba bang ba ka qhaqholla 20 ka dihlopha tse 2 tsa 10 hore ba rarolle dipalo ka nepo. 329 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 330 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.14 • Atisa dinomoro 1 ho • Atisa dinomoro 1 ho Phapang ke efe le Kotara ya 2? fihlela ho 10 ka 1, 2, 5, fihlela ho 10 ka 2, 5, 4 Ho kopanya Nakong ya kotara ya boraro baithuti ba tswela pele ho ikwetlisa kutlwisiso ya bona ya 3 le 4 ho phetha- • Sebedisa disimbole tse katiso le tshebediso ya papetla ya katiso lekgetlo la pele. phetwang • Sebedisa disimbole tse nepahetseng Ba tswela pele ho: ho lebisang nepahetseng (+, x, =, ) katisong (+, x, =, ) • rekota ka tsela e latelang: 1 ya sehlopha sa 2 ke 2 kapa 1 atisa ka 2 ke 2 kapa 1 x 2 =2 MMETSE KEREITE YA 1-3 2 ya dihlopha tsa 2 ke 4 kapa 2 atisa ka 2 ke 4 kapa 2x2=4 3 ya dihlopha tsa 2 ke 6 kapa 3 atisa ka 2 ke 6 kapa 3x2=6 Kotareng ena baithuti ba qala ho atisa ka 4. Katiso ya 2 le 5 e ikwetlisetswa pele. Ditshwantsho tse ngatangata bakeng sa katiso di lokela ho fuwa baithuti mme ho lokela a ho rekotwa hangatangata ka phaposing. Kutlwisiso e lokela ho tiiselletswa le ka hara dibuka tsa tshebetso. Melapalo, didayakeramo tsa phallo le dipapetla di ka sebediswa ho bopa kutlwisiso ya tshebetso. Baithuti ba lokela ho fuwa dipolelo tsa dinomoro hore ba di phethele. Tse kang: 6x2= 5x7= 4x6= Baithuti ba lokela ho sebedisa tafole ya katiso ho fumana dikarabo. Sena se tla ba thusa ho bala le ho utlwisisa papetla le ho tseba ka botebo dintlha tsa katiso. × 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 4 4 8 12 14 20 24 28 32 26 40 5 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Kgopolo ya dinomoro: Ho Mehlala ya dipotso tse ka botswang: Ho fihlela ho 99 fihlela ho 75 Menthele Kgopolo ya nomoro: • Hlopha sete ya • Hlopha sete ya dinomoro dinomoro tse tse kgethilweng Dinomoro tsa mabitso le disimbole kgethilweng Phahamisa karete kapa o ngole lebitso la nomoro. Kgetha moithutiho ngola dinomoro tse • Bapisa dinomoro ho • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 99 mme o nyalanang. fihlela ho 99 mme o bolele hore ke dife Ho feta kapa ka tlase bolele hore ke dife bonnyane tse ka ho dimo bonnyane tse ka ho ho kapa ka tlase ho tse Ke eng dimo ho kapa ka tlase ding ka 1,2,3,4,5 le10 • 1 ka tlase ho 45 ho tse ding ka 1,2,3,4,5 le10 Hopola ka potlako: • 1 ho feta 69 Hopola ka potlako: • Hopola dintlha tsa ho • 5 ka tlase ho 36 kopanya le ho tlosa ho • Dintlha tsa ho kopanya fihlela ho 15 • 10 ho feta 30 le ho tlosa ho fihlela Tlhaku ya 5hl ya dialefabete ke efe? ho 20 • Kopanya kapa tlosa dikatiso tsa 10 ho tloha Kgwedi ya 9rb selemong ke efe? • Kopanya kapa tlosa ho 0 ho ya ho 50 dikatiso tsa 10 ho tloha Ho hlopha le ho bapisa ho 0 ho ya ho 100 Mawa a ho sebetsa dipalo ka hlooho Ke efe e fetang e nngwe: 21 kapa 171? Mawa a ho sebetsa Sebedisa mawa a ho Mphe nomoro pakeng tsa 154 le 159. dipalo ka hlooho rarolla dipalo ka hlooho Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa: Sebedisa mawa a ho ho kopanya le ho tlosa ka rarolla dipalo ka hlooho katleho: • Tseba ka hlooho dipalokopanngwa tsohle tsa ho kopanya le ho tlosa dinomoro ho ho kopanya le ho tlosa ka fihlela ho 20 katleho: • Beha nomoro e kgolonyana pele hore o  +  = 20 • Beha nomoro e kgone ho balla pele kapa kgolonyana pele hore ho balla morao  +  = 16 o kgone ho balla pele 18 =  -  kapa ho balla morao • Molapalo • Palopedi le ho arola ka Ntlha ya ho kopanya le ho tlosa ho fihlela ho 15. • Molapalo lehare Mohlala • Palopedi le ho arola ka lehare • Ho bopa le ho qhaqholla 1 + 14 = 15 14 + 1 = 15 • Ho bopa le ho • Sebedisa dikamano 2 + 13 = 12 13 + 2 = 15 qhaqholla pakeng tsa ho kopanya le ho tlosa 15 – 4 = 11 15 – 11 = 4 331 • Sebedisa dikamano 15 – 5 = 10 15 – 10 = 5 pakeng tsa ho kopanya le ho tlosa MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 332 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Kgopolo ya dinomoro: Ho Ka potlako hopola dipalopedi ho fihlela ho 15. Sena se lokela ho kenyeletsa dintlha tsa Ho fihlela ho 99 fihlela ho 75 tse dumellanang tsa ho tlosa. Menthele • Hlopha sete ya • Hlopha sete ya dinomoro • 1+1=2 dinomoro tse tse kgethilweng kgethilweng • 2+2=4 • Bapisa dinomoro ho • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 99 mme o • 3+3=6 fihlela ho 99 mme o bolele hore ke dife • 4+4=8 bolele hore ke dife bonnyane tse ka ho dimo MMETSE KEREITE YA 1-3 bonnyane tse ka ho ho kapa ka tlase ho tse Mpontshe nomoro eo o ka kopanyang ka yona ho fumana 5 (ho ngola faatshe kapa ho dimo ho kapa ka tlase ding ka 1,2,3,4,5 le10 sebedisa kapa dikarete tsa Flard) ho tse ding ka 1,2,3,4,5 • 8 le10 Hopola ka potlako: • Hopola dintlha tsa ho • 2 Hopola ka potlako: kopanya le ho tlosa ho • 9 • Dintlha tsa ho kopanya fihlela ho 15 le ho tlosa ho fihlela Mpontshe nomoro e salang ha …. e tloswa ho 15 (ho ngola faatshe kapa ho sebedisa ho 20 • Kopanya kapa tlosa sekgeo kapa dikarete tsa Flard) dikatiso tsa 10 ho tloha • Kopanya kapa tlosa ho 0 ho ya ho 50 • 5 dikatiso tsa 10 ho tloha • 13 ho 0 ho ya ho 100 Mawa a ho sebetsa dipalo ka hlooho • 0 Mawa a ho sebetsa dipalo ka hlooho Sebedisa mawa a ho Mawa a ho rarolla: rarolla dipalo ka hlooho Sebedisa mawa a ho ho kopanya le ho tlosa ka Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. rarolla dipalo ka hlooho katleho: ho kopanya le ho tlosa ka katleho: • Beha nomoro e kgolonyana pele hore o • Beha nomoro e kgone ho balla pele kapa SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO kgolonyana pele hore ho balla morao o kgone ho balla pele kapa ho balla morao • Molapalo • Molapalo • Palopedi le ho arola ka lehare • Palopedi le ho arola ka lehare • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho • Sebedisa dikamano qhaqholla pakeng tsa ho kopanya le ho tlosa • Sebedisa dikamano pakeng tsa ho kopanya le ho tlosa

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 1.17 • Sebedisa le ho fana • Sebedisa le ho fana ka Phapang ke efe le Kotara ya 2? ka dipalophatlolo dipalophatlolo maemong Dipalo- Kotareng ena maikutlo a baithuti a tsepamiswa hodima hore na lebitso la palophatlo le maemong a a tlwaelehileng ho phatlolo hokahangwa le palo ya dikarolo tse lekanang le tseo palokgolo e arotsweng ka yona. tlwaelehileng ho kenyeleditswe dihalofo, Didayakeramo tse fapaneng di ka sebdiswa ho aha kutlwisiso e fetang. kenyeleditswe dihalofo, dikotara, dinngwe dikotara, dinngwe borarong le nngwe Mohlala: botharong le nngwe bohlanong bohlanong   • Elellwa dipalophatlolo ha • Elellwa dipalophatlolo di hlaha ka sebopeho sa ha di hlaha ka dayakeramo sebopeho sa • Ngola dipalophatlolo Dipotso tsa mofuta o latelang di ka botswa: dayakeramo jwalo ka halofo e 1 • Ngola dipalophatlolo halofo, 2 borarong Ke dikarolo tse kae tse lekanang moo? jwalo ka halofo e 1 Karolo ka nngwe e bitswa eng? halofo, 2 borarong Ke dikarolo tse kae tse lekanang moo? Karolo ka nngwe re e bitsa eng? Ke dikarolo tse kae tse lekanang moo? Karolo ka nngwe re e bitsa eng? Mefuta ena ya mesebetsi e kgothaletsa: • ho tseba hore dipalophatlo ke dikarolo tse lekanang; • ho hlwaya dikarolo tsa dipalophatlo; le • bolela dikarolo tsa dipalophatlo. Ho ngola Ha re tsebise baithuti ho ngola disimbole tsa dipalophatlo. Baithuti ba ithuta ho leibola dikarolo tsa dipalophatlo jwalo ka kotara e 1, 1 hlanong 333 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE 2 KOTARA 3 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 334 TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 2.1 Kopitsa, atolosa mme o Kopitsa, atolosa mme o Tswela pele ho fa baithuti mofuta o tshwanang wa dipaterone Kotareng ya 2. Sheba Thuto e 1 hlalose hlalose dinoutso tsa Kotara 2. Dipaterone tsa jeometri Kopitsa, atolosa mme o Kopitsa, atolosa mme o Dumella baithuti hore ba kopitse pele, ka mora moo ba atolose mme qetellong ba hlalose hlalose ka mantswe hlalose ka mantswe dipaterone. Jwale ba lokela ho hlalosa dipaterone ntle le thuso ya dipotso tse tataisang. Tswela pele ho tsepama hodima ho ntshetsapele puo eo ba e hlokang ho hlalosa MMETSE KEREITE YA 1-3 • dipaterone tse bonolo • dipaterone tse bonolo tse dipaterone. tse entsweng ka dintho entsweng ka dintho tse tse tshwarehang tshwarehang • dipaterone tse bonolo • dipaterone tse bonolo tse entsweng ka tse entsweng ka metako metako ya mela, ya mela, dibopeho kapa dibopeho kapa dintho dintho Ipopele dipaterone tsa Ipopele dipaterone tsa hao hao Ipopele dipaterone tsa Ipopele dipaterone tsa hao hao tsa jeometri tsa jeometri • ka dintho tse • ka dintho tse tshwarehang tshwarehang • ka ho taka mela, • ka ho taka mela, dibopeho le dintho dibopeho le dintho Dipaterone ho re potoloha SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Hlwaya, hlalosa ka mantswe mme o kopitse dipaterone tsa jeometri • tsa tlhaho • ho tswa bophelong ba ka mehla ba sejwalejwale • ho tswa letlotlong la rona la botjhaba

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 2.2 Kopitsa, atolosa mme o Kopitsa, atolosa mme o Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1, empa eketsa boholo ba dinomoro ho fihlela ho 180. dithuto tse 3 hlalose hlalose Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa mme o Kopitsa, atolosa mme o dinomoro hlalose tatelano e bonolo hlalose tatelano e bonolo ya dinomoro ho fihla ya dinomoro ho fihla bonnyane ho 200 bonnyane ho 180 Ipopele dipaterone tsa Tatelano e lokela ho hao bontsha ho balla pele le morao ho: Ipopele dipaterone tsa hao tsa dinomoro • bo 1 ho tloha ho nomoro efe kapa efe pakeng tsa 0 le 180 • bo 10 ho tloha katisong efe kapa efe ya 10 pakeng tsa 0 le180 • bo 5 ho tloha katisong efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 0 le 180 • bo 2 ho tloha katisong efe kapa efe ya 2 pakeng tsa 0 le 180 • bo 3 le bo 4 ho tloha katisong efe kapa efe ya 3 le 4 pakeng tsa 0 le 180 Ipopele dipaterone tsa hao tsa dinomoro 335 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 2 KOTARA YA 3 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI) 336 TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 3.1 Puo ya boemo Boemo le dipono Tsepamo e kgothaletswa bakeng sa Kotara ya 3: Boemo le dipono Thuto e 1 Boemo, Hlalosa boemo ba ntho • Nyalanya maikutlo a Phapang ke efe le Kotara ya 1? tlwaetso le e nngwe papisong le e fapaneng a dintho tsa ka Kereiteng ya 2 baithuti ba ikwetlisa le ho kopanya seo ba ithutileng sona mabapi le ho dipono nngwe mohl. hodima, mehla nyalanya maikutlo a fapaneng a dintho tse tshwanang tsa ka mehla. ka pela, kamorao, MMETSE KEREITE YA 1-3 Boemo le ditshupiso letshehadi, letona, Boemo le dipono hodimo, faatshe, haufi le. • Latela ditaelo ho Baithuti Mokgahlelong wa Motheo ba hloka ho utlwisisa hore dintho di shebeha ka tsela tsamaya ka phaposing Boemo le dipono e sele ha o di sheba ho tswa mahlakoreng a fapaneng. Baithuti ba ka nka taba ena bobebe yah ore dintho tse kang dikoloi di bonahala di le nyane ha di le hole. Jwalo ka ha Nyalanya maikutlo a baithuti ba sebetsa haholo ka dibuka le dipontsho ka hara dibuka, ba hloka ho utlwisisa fapaneng a dintho tsa hobaneng ha ntho e ka pele e hlahsitswe e le kgolo ho feta ntho e itseng e ka morao. kamehla. Nakong ya dihlopha tse tsepamisang maikutlo, baituti ba ka eksperimenta ka ho beha Boemo le ditshupiso matsoho a bona ka pela bona, ho thibela tjhebo ya bona ya dintho tse kgolo tse hojana le bona. Latela ditaelo ho tsamaya ka phaposing. Kereiteng ya 2 baithuti ba lokela ho fuwa mesebetsi eo ho yona ba nyalanyang tjhebo tse fapaneng (tjhebo ho tloha hodimo, tjhebo ho tswa ka lehlakoreng, tjhebo ho tswa ka pele) ya dintho tsa kamehla tse fapaneng. Sena qetellong se tla thusa baithuti ho utlwisisa metako ya jeometri ya dintho tse SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO etswang ho tswa maemong a itseng.

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 3.2 Mefuta ya dintho Mefuta ya dintho Ke sefe se setjha Kotareng ya 3: Dithuto tse 2 Dintho tsa Elellwa le ho bitsa Elellwa le ho bitsa Disilindara di kenyeletswa dinthong. 3-D dintho tsa mahlakore a dintho tsa mahlakore a Dintho tsa mahlakore a mararo Kereiteng ya 2 mararo ka phaposing le mararo ka phaposing le ditshwantshong ditshwantshong Baithuti ba sebetsa ka • dibopeho tsa bolo, • dibopeho tsa bolo, • dibolo le dintho tse bopehileng jwalo ka dibolo; (didikadikwe) (didikadikwe) • disilindara le dintho tse bopehileng jwalo ka disilindara; le • dibopeho tsa • dibopeho tsa mabokose mabokose (dikgutlonne) • mabokose a fapaneng le dintho tse bopehileng jwalo ka dikgutlonne kapa dikhiyupu (dikgutlonne) Tsepamisa hodima makgetha a dintho tsa 3-D: Ho bidikoloha le ho thella • disilindara • disilindara Sena ke ho tswella pele ha se ieleng sa etswa Kereiteng ya 1 le Kotareng ya 1, empa Makgetha a dintho jwale disilindara di kentswe. Makgetha a dintho Hlalosa, hlopha le Hlalosa, hlopha le ho bapisa dintho tsa ho bapisa dintho tsa mahlakore a mararo ho mahlakore a mararo ho latela : latela: • boholo • boholo Baithuti ba ka etsa dipatlisiso hore na ba ka etsa phaello ya dintho kapa ditora ba • dintho tse bidikolohang sebedisa dibolo feela, kapa mabokose feela, disilindara feela. • dintho tse • dintho tse thellang bidikolohang   • dintho tse thellang Mesebetsi e tsepamisitsweng Sheba le ho bopa dintho tsa mahlakore a mararo o sebedisa disebediswa tse tshwarehang tse kang dibopeho tsa mahlakore a mabedi tse sehilweng, diboloko tsa ho aha, ho fehla botjha, mabokosana a papadi a dintho tsa ho aha, dintho 337 tse ding tsa jeometri tsa mahlakore a mararo MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 338 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 3.2 Mefuta ya dintho Mefuta ya dintho Hoelellwa le ho bitsa dibolo (didikadikwe) le mabokose (diprisimo) le disilindara Dithuto tse 2 Dintho tsa Elellwa le ho bitsa Elellwa le ho bitsa Baithuti ba tswela pele ho bitsa, ho hophale ho bokella dintho, empa jwale disilindara di a 3-D dintho tsa mahlakore a dintho tsa mahlakore a kopanyeletswa. Baithuti ba lokela ho fuwa dintho tse fapaneng ho sebetsa ka dibopeho mararo ka phaposing le mararo ka phaposing le tse kang: ditshwantshong ditshwantshong • didikadikwe mohl. dibolo tsa boholo bo fapaneng, dimabole, dilamunu jj.; • dibopeho tsa bolo, • dibopeho tsa bolo, • diprisimo mohl. diboloko, ditena, mabokose a boholo bo fapaneng mohl. mabokose (didikadikwe) (didikadikwe) amollo, mabokose a serele, lebokose la tee, lebokose la sesepa sa meno; le MMETSE KEREITE YA 1-3 • dibopeho tsa • dibopeho tsa mabokose • disilindara ho kenyeleditswe tse telelele le tse tshesane mohl. diphaephe tse nang le mabokose (dikgutlonne) sebopeho sa silindara, makhateboto a ka hara pampiri ya ntlwana; le disilindara tse (dikgutlonne) • disilindara kgutshwane tse sephara, mohl. lekotikoti la poletjhe ya dieta, dikomana jj. • disilindara Makgetha a dintho Baithuti ba ka batla dintho tse bopehileng jwalo ka bolo (tjhitja), kapa tse bopehileng Makgetha a dintho jwalo ka lebokose kapa tse bopehileng jwalo ka silindara ha ba fuwa pokello ya dintho. Hlalosa, hlopha le Baithuti ba ka batla kapa ba bontsha dintho tse bopehileng jwalo ka mabokose ka Hlalosa, hlopha le ho bapisa dintho tsa phaposing mohl. “motjhini ona wa kofi o bopehile jwalo ka silindara”. ho bapisa dintho tsa mahlakore a mararo ho mahlakore a mararo ho latela : Nakong ya boikemelo baithuti ba tswela pele ho latela: • boholo • aha ka dintho; le • boholo • dintho tse bidikolohang • etsa dibopeho tsa dibolo,disilindara le mabokose ka letsopa kapa hlama. • dintho tse • dintho tse thellang Mesebetsi e ngolwang bidikolohang Le ha kwana boholo ba mosebetsi ka dintho tsa mahlakore a mararo o etswa ka • dintho tse thellang matsoho, mosebetsi o lokela ho ho etswa ka mokgwa wa ho ngolwa. Mesebetsi e Puo tsepamisitsweng Tswela pele ho ntshetsapele bokgoni ba baithuti ho bua ka dintho tsa mahlakore a Sheba le ho bopa dintho SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO mararo: Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. tsa mahlakore a mararo o sebedisa disebediswa tse tshwarehang tse kang dibopeho tsa mahlakore a mabedi tse sehilweng, diboloko tsa ho aha, ho fehla botjha, mabokosana a papadi a dintho tsa ho aha, dintho tse ding tsa jeometri tsa mahlakore a mararo

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 3.3 Mefuta ya dibopeho Ha ho mokgwa o itseng o kgothaletswang ka ho otloloha o buang ka dibopeho tsa 2-D Kotareng ya 2. Empa mosebetsi wa dibopeho tsa 2-D o ka tiiseletswa ka mokgwa wa ho ngola mesebetsi nakong ya boikemelo. Baithuti ba tswela pele ho etsa ditshwantsho ka dibopeho Dibopeho Elellwa le ho bitsa tsa 2-D nakong ya mosebetsi wa boikemelo kapa nakong ya bonono le setso. tsa 2-D dibopeho tsa 2-D • didikadikwe • dikgutlotharo • dikgutlon-netsepa • dikgutlonne Makgetha a dibopeho Hlalosa, hlopha le ho bapisa dibopeho tsa 2-D ho ya ka: • boholo • mmala • sebopeho • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a tjhitja 339 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 2 KOTARA YA 3 4. MOMETHO 340 TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Baithuti ba tswela pele ho ikwetlisetsa ho bua ka nako le tatelano ya nako. Dithuto tse 3 Nako • Bolela ka tatellano • Bolela ka tatellano Nakong ya ho ruta phaposi kaofela le nakong ya tsepamiso dihlopheng, baithuti ba tswela matsatsi a beke matsatsi a beke pele ho bua ka letsatsi la beke, kgwedi ya selemo, le mohla wa letsatsi leo ba leng ho lona, mmoho le matsatsi a fetileng le a tlang. Baithuti ba tlswela dikhalendara ka ho • Bolela ka tatellano • Bolela ka tatellano tswela pele kamehla ho tshwaya MMETSE KEREITE YA 1-3 dikgwedi tsa selemo dikgwedi tsa selemo • matsatsi a tswalo; • Tshwaya khalendareng • Tshwaya khalendareng matsatsi a tswalo, matsatsi a tswalo, • mekete ya tsa sedumedi; mekete ya sedumedi, mekete ya sedumedi, • diketsahalo tsa histori; matsatsi a phomolo a matsatsi a phomolo a semmuso, diketsahalo semmuso, diketsahalo • diketsahalo tsa sekolo; le tsa histori, diketsahalo tsa histori, diketsahalo tsa sekolo tsa sekolo • matsatsi a phomolo ya semmuso khalendareng. Nakong ya mosebetsi wa boikemelo baithuti ba tswela pele ho hlopha diketsahaloho • Bolela nako ya mofuta • Bolela nako ya mofuta tswa maphelong a bona a ka mehla le ho beha ka tatelano ditshwantsho tsa diketsahalo. wa dihora tse 12 ka wa dihora tse 12 ka Baithuti ba boetse ba sebetsa ka mesebetsi e amananag le ho bolela nako ka dihora le ka dihora tse 24. Halofo dihora tse 24. Halofo dihalofo tsa dihora. ya dihora le dikotara ya dihora le dikotara tsa dihora tsa dihora watjheng ya Phapang ke efe le Kotara ya 2? manaka Rarolla bolelele ba • Bolela nako ka dihora, dihalofo tsa hora le ka dikotara tsa hora. nako le ho feta ha nako Rarolla bolelele ba nako le ho feta ha nako Tsepamiso Kotareng ya 3 ke ho bolela nako ka dihora, le dihalofo tsa hora le dikotara tsa Sebedisa dikhalendara dihora o sebedi watjhe ya manaka. Sena se ka etswa dithutong tse pedi. ho rarolla le ho hlalosa • Sebedisa dikhalendara bolelele ba nako ka ho rarolla le ho hlalosa Ho bolela nako le ha ho le jwalo, ho lokela ho ikwetliswa kotareng ka mehla. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO matsatsi kapa ka dibeke. bolelele ba nako ka Mohlala, baithuti ba ka koptjwa ho bolela nako ha sekolo se qala, ka nako ya kgefutso le matsatsi kapa ka dibeke. ka nako ya ho ya hae, kapa ha ba tjhentjha ho ya phaposing e nngwe. Kgetha dinako Sebedisa diwatjhe ho rarolla bolelele ba nako • Sebedisa diwatjhe ho tseo ka tsona watjhe e bontshang hora hantle ha e otlakapa halofo ya hora hantle, kapa ka dihora, halofo ya rarolla bolelele ba nako kotara ya hora hantle. Ho bohlokwa ho ba le watjhe e kgolo e sebetsang e fanyehilweng dihora kapa kotara ya ka dihora, halofo ya ka phaposing hore baithuti ba nne ba e shebe. Baithuti ba ka iketsetsa diwatjhe tsa dihora. dihora kapa kotara ya maiketsetso. O ka ba botsa hore ba bontshe dinako tse fapaneng mohl. “Mpontshe hora dihora. ya 10. Mpontshe hore nako e ne e le mang kotara ya hora pele.”

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Baithuti ba lokela ho etsa ditharollo tsa dipalo ba sebedisa watjhe mohl. ba bontshe hore Dithuto tse 3 nako ke hora ya 12 hara mpa ya motshehare; ba botse hore na nako dihoreng ts 3 tse Nako • Bolela ka tatellano • Bolela ka tatellano tlang e tla be e le nako mang. Ba tsamaisa manaka a diwatjhe tsa bona tsa maiketsetso matsatsi a beke matsatsi a beke (kapa sheba watjhe ya phaposi kapa setshwantsho sa watjhe) ho rarolla dinomoro. • Bolela ka tatellano • Bolela ka tatellano Baithuti ha ba lebellwa ho rarolla bolelele ba nako ka dihora kapa dihalofo tsa dihora ba dikgwedi tsa selemo dikgwedi tsa selemo sa sheba watjhe. • Tshwaya khalendareng • Tshwaya khalendareng • Sebedisa dikhalendara ho rarolla le ho hlalosa bolelele ba nako ka matsatsi kapa matsatsi a tswalo, matsatsi a tswalo, dibeke mekete ya sedumedi, mekete ya sedumedi, Baithuti ba tsepama hodima ho bala dikhalendara. Ba ithuta ho batla le ho fana ka matsatsi a phomolo a matsatsi a phomolo a matsatsi a itseng ka ho otloloha. semmuso, diketsahalo semmuso, diketsahalo tsa histori, diketsahalo tsa histori, diketsahalo Baithuti ba rarolla bolelelel ba nako ka matsatsi kapa dibeke, ha ba ntse ba shebile tsa sekolo tsa sekolo khalendara. • Bolela nako ya mofuta • Bolela nako ya mofuta Baithuti ha ba lebellwa ho fetolela pakeng tsa dibeke le matsatsi. wa dihora tse 12 ka wa dihora tse 12 ka Baithuti ha ba lebellwa ho etsa ditharollo tse kenyeletsang ho rarolla nako pakeng dihora tse 24. Halofo dihora tse 24. Halofo tsa matsatsi ha ba se na hona ho fihlella khalendara. ya dihora le dikotara ya dihora le dikotara tsa dihora tsa dihora watjheng ya manaka Rarolla bolelele ba nako le ho feta ha nako Rarolla bolelele ba nako le ho feta ha nako Sebedisa dikhalendara ho rarolla le ho hlalosa • Sebedisa dikhalendara bolelele ba nako ka ho rarolla le ho hlalosa matsatsi kapa ka dibeke. bolelele ba nako ka matsatsi kapa ka dibeke. Sebedisa diwatjhe ho rarolla bolelele ba nako • Sebedisa diwatjhe ho ka dihora, halofo ya rarolla bolelele ba nako dihora kapa kotara ya ka dihora, halofo ya dihora. dihora kapa kotara ya dihora. 341 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 342 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 4.2 Ho metha ho seng ha Kotareng ya 1 ho ile ha kgothaletswa hore baithuti ba tsepame hodima ho akanya, ho metha, ho bapisa le ho rekota semmuso bolelele, bophara, le bophahamo ka diyuniti tse molaong empa ba etse ho akanya, ho metha, ho bapisa le ho rekota Bolelele memetho ka dimitara. • Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho Ho metha ka mokgwa ona ho ka ikwetliswa nakong ya mosebetsi wa boikemelo ho habahanya le kotara. Mosebetsi ohle rekota o sebedisa o lokela ho rekotwa. memetho e senang Ho metha bolelele jwalo ka maemo a ho rarolla mathata le a dipalo maemo a lekantsweng mohl. matsoho a Ka nako e abetsweng Dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata ba sebedisa maemo a MMETSE KEREITE YA 1-3 phutholotsweng, dikgato, bolelele ba • memetho ya semmuso ya bolelele mohl. ke dikgato tse 27 ho ya ofising. Ke dikgato tse 36 ho ya hekeng ya sekolo. Heke ya sekolo e bohole bo le bokae bo eketsehileng? pensile, dibadi, jj. • Hlalosa bolelele ba • ho metha bolelele ka dimitara dintho ka ho bala le Ela hloko boholo ba dinomoro tse loketseng kotara, mmoho le mefuta ya mathata a ka sebetswang kotareng. bolela hore e bolelele bo bokae ba diyuniti tse seng tsa semmuso • Sebedisa puo ho bua ka papiso mohl. teleletsana, kgutshwanyane, leleletsana, sepharana. Ho hlahisa ho metha ha semmuso Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO bolelele ka ho sebedisa dimitara (e ka ba dithupa tsa dimitara, bolelele ba mitara ya kgwele) jwalo ka yuniti e maemo a lekantsweng ya bolelele

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 4.3 Ho metha ho seng ha Baithuti ba ka tswela pele ho ikwetlisa ho akanya, ho metha, ho bapisa le ho rekota boima ho sebediswa memetho ya semmuso semmuso le sekala sa ho metha nakong ya mosebetsi wa boikemelo. Boima • Akanya, metha, Ho metha boima jwalo ka maemo a ho rarolla mathata le a dipalo bapisa, hlopha le Ka nako e abetsweng dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata ba sebedisa maemo a ho rekota boima o sebedisa memetho • memetho ya semmuso ya boima; le e se nang maemo a lekantsweng le sekala • ho metha boima ka dikilogramo mohl. diboloko, ditena Ela hloko boholo ba dinomoro tse loketseng kotara, mmoho le mefuta ya mathata a ka sebetswang kotareng. jj. • Sebedisa puo ho bua ka papiso mohl. bobebe, boima, bobebenyana, boimanyana Ho hlahisa ho metha ha semmuso • Bapisa, hlophisa le ho rekota boima ba dintho tse paketsweng bakeng sa kgwebo tse nang le boima bo bontshitsweng ka dikilogramo mohl. kilogramo tse 2 tsa reisi le kilogramo e 1 ya folouru • Ba metha boima ba bona ka dikilogramo ba sebedisa sekala sa batho 343 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 344 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 4.4 Mometho o seng wa Mometho o seng wa Phapang ke efe le Kotara ya 1? Dithuto tse 3 semmuso semmuso Mothamo/ Kotareng ya 1 ho ile ha kgothaletswa hore baithuti ba tsepame hodima Volumo • Akanya le ho metha, • Akanya le ho metha, bapisa le ho hlophisa bapisa le ho hlophisa • ho ntshetsapele puo ya ho bua ka diphapang tsa volumo; mothamo wa wa mothamo wa wa ditshelo • ho bapisa volume ka ditshelong tse pedi tse tshwanang; ditshelo (mohl. palo (mohl. palo ya ditshelo ya ditshelo tse ka tse ka tshwarellang ha • ho bapisa volume ka ditshelong tse pedi tse sa tshwaneng haholoholo tse sephara tse tshwarellang ha di di tletse) ka ho sebedisa tshesane; le tletse) ka ho sebedisa memetho e se nang MMETSE KEREITE YA 1-3 • mometho o seng wa semmuso ka diyuniti tse se nang maemo a lekantsweng. memetho e se nang maemo a lekantsweng maemo a lekantsweng mohl. dikgaba le dikopi Kereiteng ya 2 baithuti ba tswela pele ho tsepama hodima ho etsa memetho e seng ya mohl. dikgaba le dikopi semmuso ka diyuniti tse se nang maemo a lekantweng a volumo. • Hlalosa mothamo wa • Hlalosa mothamo wa ditshelo ka ho bala le Baithuti ba ba le tsebo ha hore hantlentle litara e kae. ditshelo ka ho bala le bolela hore ke diyuniti Mothamo ke eng? Volumo ke eng? bolela hore ke diyuniti tse kae tse se nang tse kae tse se nang maemo tse hlokehang Mothamo ke boholo boo ntho e ka bo jarang (kapa boholo ba sebaka ka hara ntho). maemo tse hlokehang ho tlatsa ditshelo mohl. Volumo ke boholo ba sebaka se nkwang ke tho e itseng. ho tlatsa ditshelo botlolo e na le mothamo mohl. botlolo e na le wa dikopi tse nne Jwale botlolo e ka ba le mothamo wa litara e 1, empa ka nako e itseng e ka nna ya se tlale mothamo wa dikopi tse ho fihla mothamong wa yona o feletseng; mohlala e ka nna ya tshela volume ya kopi e le nne. Ho hlahisa mometho wa nngwe ya mokedikedi. semmuso Ho hlahisa mometho Mometho o seng wa semmuso wa mothamo ho sebediswa diyuniti tse se nang wa semmuso Akanya, metha, bapisa, maemo a lekantsweng hlopha le ho rekota • Akanya, metha, mothamo wa dintho ka ho Baithuti ba ka ithuta ditheo tsohle le ditlwaelo tsa ho metha ho sebediswa diyuniti tsa bapisa, hlophisa le ho metha ka dilitara maemo a sa lekanyetswang. Ho metha ka diyunitii tsa maemo a sa lekanyetswang rekota mothamo wa ha ho a lokela ho nkwa e le ntho e maemo a tlaase ho ena le ho metha ka maemo a dintho ka ho metha ka • O sebedisa dibotlolo tsa lekanyeditsweng. dilitara mothamo wa litara e 1 Baithuti ba lokela ho fuwa monyetla wa ho metha volume/mothamo ba sebedisa dintho tse SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Bapisa, hlopha le ho • Jeke ya ho metha e nang fapaneng jwalo ka diyuniti tse se nang maemo a lekantsweng mohl. dikopi (empa e seng rekota mothamo wa le mela e thwadilweng ya dikopi tsa ho metha), dikgaba (empa e seng dikgaba tse methang), dikwahelo tsa botlolo ya dintho tse paketsweng ho metha ka dilitara lebese tsa litara tse 2, makanekanekane a manyane, dibotlolo tse nnyane jj. bakeng sa kgwebo • Bapisa, hlopha le ho tseo mothamo wa Ho metha volume/mothamo ka diyuniti tsa maemo a sa lekanyetswang ho kenyeletsa ho rekota mothamo wa tsona o behilweng ka bala makgetlo ao ka ona o tlatsang le ho tshela ho yuniting e kgethilweng ho fihla o fihlella dintho tse paketsweng dilitara mohl. dilitara mothamo/volumo e hlokehang. bakeng sa kgwebo tseo tse 2 tsa lebese, litara mothamo wa tsona o e 1 ya senomaphodi, behilweng ka dilitara litara tse 5 tsa pente mohl. dilitara tse 2 tsa lebese, litara e 1 ya senomaphodi, litara tse 5 tsa pente

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA CAPS MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 4.4 Mometho o seng wa Mometho o seng wa Baithuti ba lokela ho rutwa ho bolela kamehla yuniti mohl. ho na le ditelepele tse 48 tsa Dithuto tse 3 semmuso semmuso metsi ka botlolong kapa ho na le metsi a ka tlasenyana ho kopi e tletseng ka botlolong. Mothamo/ Volumo • Akanya le ho metha, • Akanya le ho metha, Hang ha baithuti ba se ba methile ka yuniti efe kapa efe makgetlo a mmalwa, ba lokela ho bapisa le ho hlophisa bapisa le ho hlophisa akanya ka mothamo/volume ya yuniti eo. mothamo wa wa mothamo wa wa ditshelo ditshelo (mohl. palo (mohl. palo ya ditshelo Baithuti ba hloka ho rutwa hore ha ba batla ho bapisa divolumo kapa mothamo ba lokela ho ya ditshelo tse ka tse ka tshwarellang ha sebedisa diyuniti tse tshwanang. Mohlala, ha kgalase e tshela ditelepele tse 20 tsa metsi tshwarellang ha di di tletse) ka ho sebedisa mme kopi e tshela dikgaba tse 10, o ka se re kgalase e tshela metsi a mangata ho feta. tletse) ka ho sebedisa memetho e se nang Baithuti ba hloka ho metha ka diyuniti tse seng tsa semmuso, ho ba tle ba kgone ho memetho e se nang maemo a lekantsweng maemo a lekantsweng mohl. dikgaba le dikopi • qala ho utlwisisa hore ha yuniti e le nnyane, o tla hloka nako e ngata ho tlatsa/sebedisa mohl. dikgaba le dikopi ho itseng mohl.volumo e ka botlolong e ka ba dikgaba tse 20 empa hape ke lekana le • Hlalosa mothamo wa kopi e 1; • Hlalosa mothamo wa ditshelo ka ho bala le ditshelo ka ho bala le bolela hore ke diyuniti • qala ho sebedisa diyuniti tse nepahetseng bakeng sa seo ba se methang, mohl. ho bolela hore ke diyuniti tse kae tse se nang metha botlolo e tletseng ya litara tse 2 ka telepele ke tshenyo ya nako. tse kae tse se nang maemo tse hlokehang Ho tsebisa mometho wa semmuso maemo tse hlokehang ho tlatsa ditshelo mohl. ho tlatsa ditshelo botlolo e na le mothamo • Ho tlwaela dilitara mohl. botlolo e na le wa dikopi tse nne Baithuti ba bolellwa hore dilitara ke mokgwa o tlwaelehileng wa ho metha mothamo le mothamo wa dikopi tse volume. Ba ithuta lentswe le kgutsufatso. Hobane ditshelong tse ngata tsa kgwebo le nne. Ho hlahisa mometho wa semmuso dijekeng tse ngata tse methang ho sebediswa kgutsufatso ya lentswe. Ho hlahisa mometho Baithuti ba ba le kutlwisiso ya hore litarake ntho e kae, ka ho tlatsa le ho tshela ho tswa: wa semmuso Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota • Ditshelo tsa litara e 1 tse shebehang ka mefuta, mohl. dibotlolo tsa senomaphodi, • Akanya, metha, mothamo wa dintho ka ho dibotlolo tsa lebese, dikhathunu tsa lebese, dikhathunu tsa lero la ditholwana; le bapisa, hlophisa le ho metha ka dilitara rekota mothamo wa • Jeke e methang e nang le mela ya litara e 1 ya ho metha. dintho ka ho metha ka • O sebedisa dibotlolo tsa mothamo wa litara e 1 Baithuti ba metha ka dilitara ba sebedisa setshelo sefe kapa sefe ho tse boletsweng. Ba dilitara a lekanya mme ba metha mothamo wa mefuta e fapaneng e kang ditshelo tse kgolo tsa • Bapisa, hlopha le ho • Jeke ya ho metha e nang yokathe, ditshelo tsa aesekrimi, sekhafothini,dijeke tse kgolo, dibotlolo tse kgolo, makotikoti rekota mothamo wa le mela e thwadilweng ya a feela a pente, diemere jj. Ho lokela ho kgethwa dintho tsa methamo e fapaneng. Baithuti dintho tse paketsweng ho metha ka dilitara ba hlalosa mothamo e le “ka tlaase ho litara e 1, dilitara tse 2, pakeng tsa dilitara tse 1 le 2, bakeng sa kgwebo • Bapisa, hlopha le ho litara tse 5” jj. tseo mothamo wa rekota mothamo wa Bapisa, hlopha le ho rekota mothamo wa dintho tse paketsweng bakeng sa kgwebo tseo tsona o behilweng ka dintho tse paketsweng mothamo wa tsona o bontshitsweng ka dilitara, mohl. dilitara tse 2 tsa lebese, litara e 1 ya dilitara mohl. dilitara bakeng sa kgwebo tseo senomaphodi, dilitara tse 5 tsa pente. tse 2 tsa lebese, litara mothamo wa tsona o e 1 ya senomaphodi, behilweng ka dilitara litara tse 5 tsa pente mohl. dilitara tse 2 tsa 345 lebese, litara e 1 ya senomaphodi, litara tse 5 MMETSE KEREITE YA 1-3 tsa pente

TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 346 BO HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA KOTARA MAFELONG A SELEMO metsotso e 24) YA 3 4.4 Mometho o seng wa Mometho o seng wa Baithuti ba lokela ho rutwa ho bolela kamehla yuniti mohl. ho na le ditelepele tse 48 tsa Ho Dithuto tse 3 semmuso semmuso rekota memetho Mothamo/ Volumo • Akanya le ho metha, • Akanya le ho metha, Le ha kwana ho metha e le bokgono bo etswang ha matsoho. Baithuti ba lokela ho rekota bapisa le ho hlophisa bapisa le ho hlophisa memetho ya bona ka nako tsohle, ho kenyeleditswe memetho yohle e seng ya semmuso le mothamo wa wa mothamo wa wa ditshelo ya semmuso. ditshelo (mohl. palo (mohl. palo ya ditshelo ya ditshelo tse ka tse ka tshwarellang ha Ho metha mothamo jwalo ka maemo a ho rarolla mathata a dipalo le ditharollo tshwarellang ha di di tletse) ka ho sebedisa Nakong ya dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata a sebedisang tletse) ka ho sebedisa memetho e se nang maemo a MMETSE KEREITE YA 1-3 memetho e se nang maemo a lekantsweng maemo a lekantsweng mohl. dikgaba le dikopi • mometho o seng wa semmuso wa mothamo/volumo, mohl. Nkgono o sebedisa dikopi tse mohl. dikgaba le dikopi 2 tsa lebese ho etsa phuting. Ha a etsa resepe habedi, o tla hloka lebese le lekae? • Hlalosa mothamo wa • Hlalosa mothamo wa ditshelo ka ho bala le • dilitara ditshelo ka ho bala le bolela hore ke diyuniti Ela hloko boholo ba dinomoro bo lokelang ho etsa kotareng, mmoho le mefuta ya mathata. bolela hore ke diyuniti tse kae tse se nang tse kae tse se nang maemo tse hlokehang maemo tse hlokehang ho tlatsa ditshelo mohl. ho tlatsa ditshelo botlolo e na le mothamo mohl. botlolo e na le wa dikopi tse nne mothamo wa dikopi tse nne. Ho hlahisa mometho wa semmuso Ho hlahisa mometho wa semmuso Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota • Akanya, metha, mothamo wa dintho ka ho bapisa, hlophisa le ho metha ka dilitara rekota mothamo wa dintho ka ho metha ka • O sebedisa dibotlolo tsa dilitara mothamo wa litara e 1 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Bapisa, hlopha le ho • Jeke ya ho metha e nang rekota mothamo wa le mela e thwadilweng ya dintho tse paketsweng ho metha ka dilitara bakeng sa kgwebo • Bapisa, hlopha le ho tseo mothamo wa rekota mothamo wa tsona o behilweng ka dintho tse paketsweng dilitara mohl. dilitara bakeng sa kgwebo tseo tse 2 tsa lebese, litara mothamo wa tsona o e 1 ya senomaphodi, behilweng ka dilitara litara tse 5 tsa pente mohl. dilitara tse 2 tsa lebese, litara e 1 ya senomaphodi, litara tse 5 tsa pente

KEREITE YA 2 KOTARA YA 3 5. HO SEBETSA KA DATHA CAPS DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO BOKGONI DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le MAFELONG A BAKENG SA KOTARA metsotso e 24) SELEMO YA 3 5.4 Bokella le ho hlophisa Bokella le ho hlophisa Hlopha datha dithuto tse 3 datha datha Bokella le Ho ile ha kgothaletswa Kotareng ya 1 hore baithuti ba sebetse ka saekele yohle ya ho hlophisa • Bokella datha mabapi Bokella datha mabapi datha. Ho kgothaletswa hore Kotareng ya 3 baithuti ba iketsetse dikerafo tsa bona tsa datha le phaposi kapa le phaposi kapa sekolo ditshwantsho ka datha eo ba e fuweng ka ditshwantsho kapa ka dipapetla. sekolo ho araba ho araba dipotso tse dipotso tse botswang botswang ke titjhere ke titjhere • Hlophisa datha ka bobedi 5.5 Hlahisa datha Hlahisa datha Hlahisa datha Hlahisa • Hlahisa datha • Hlahisa datha dikerafong Ka ha baithuti ba tla be ba taka ditshwantsho tsohle tse etsang kerafo ya ditshwantsho, datha dikerafong tsa tsa ditshwantsho ho bohlokwa hore ba kgethe dihlooho tsa mefuta e bonolo bakeng sa baithuti ho ka di ditshwantsho thala, mohl. mefuta ya thatohatsi ya senomaphodi, ka ha ho le bonolo ho taka lekanekane le bonolo ho ka emela senomaphodi; ditholwana le tsona ho bonolo haholo ho di thala, jwale thjolwana ya thatohatsi le yona ke enngwe ya dintho tse ka thalwang. Ho taka ditshwantsho ho bontsha dipapadi, tsa thatohatasi, lenaneo la TV la thathohatsi, jj ho ka ba boima bakeng sa baithuti ba bangata ba Kereite ya 2. Ho bonolo bakeng sa baithuti ho thala dikerafo ha ba fuwa dimapiri tsa diboloko. Hopotsa baithuti ka makgetha a bohlokwa a dikerafo tsa ditshwantsho (sheba Kotara ya 1). 5.6 Manolla le hohlalosa Manolla le ho hlalosa Manolla le ho hlalosa datha datha Manolla datha Baithuti ha lokela ho araba dipotso tseo o ba botsang tsona ka dikerafo tsa ditshwantsho: le ho ho • Araba dipotso ka • Araba dipotso ka Sheba Kotara ya 1 bakeng sa mehlala ya dipotso tse ka botswang. hlalosa datha e dikerafong tsa datha e dikerafong tsa datha ditshwantsho ditshwantsho 347 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 2 KOTARA YA 4 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO 348 DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) SELEMO 1.1 Ho bala dintho tse Ho bala dintho tse Phapang ke efe le Kotara ya 3? tshwarehang tshwarehang Bala dintho Kotareng ena baithuti ba bala dintho tse 200. Qetellong ya kotara ena baithuti lokela ba ba Akanya le bala Akanya le bala bonyane bone, ba thitsitse le tsamaisa dintho tse 200. Ba lokela ba ba na le moelelo wa bongata ba bonyane ho fihlela ho ho fihlela ho 200 ka ho 200. 200 ka ho tshepahala tshepahala dintho letsatsi Tswela pele ho tsepamisat tlhophisong ya dintho. MMETSE KEREITE YA 1-3 dintho letsatsi le le letsatsi. Ho sebetsa ka letsatsi. Ho sebetsa dihlopha ho kgothaletswe. Qetellong ya kotara ba lokela ho araba mefuta e latelang ya dipotso le ditaelo: ka dihlopha ho kgothaletswe. • Bala dibadi ka dihlopha tsa bohlano, mashome. Di latelanye hape mme o be o dib ala hape. Na o ntse o na le nomoro yona eo ya dibadi? • Ke tsena dibadi tse 200. Din bale ka ho dihlopha ka mashome. Ho bala dibadi tse 200, o ka thabela ho bala ka sehlopha tsa bo 20 kapa 25, hobaneng? • Nka qeto hore ke mokgwa ofe wa ho bala sehlopha sa dipensele/potloloto. • Dibadi tse 80 ke tsena. Ha re bala ka bo-2 ka bo-10, na palo yohle ya dibadi e tla nne e Tshwane? • Bala dibadi tse 46 o di hlophisa ka bo-2. Ho potlakile ho bala ka bopedi ho na le ho bala ka bonngwe? • Ke dihlopha tse kae tsa 10 tse o di badileng ka hara dibadi tse 120? SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) CAPS SELEMO 1.2 Bala ho ya pele le Bala ho ya pele le Phapang ke efe le Kotara ya 3? morao ka: morao ka: Balla pele le Kotareng ena baithuti ba bala bay a pele le morao ho fihlela ho 200. Qetellong ya kotara morao • bo 1 ho tloha • bo 1 ho tloha nomorong baithutin ba lokela ho kopanya ho bala ha bona ba ho hokahanya le ho bala ba tlola nomorong efe kapa efe kapa efe pakeng tsa lenanetafoleng la nako. Baithuti ba lokela ho hlalosa seo ba se boning lenanetafoleng la efe pakeng tsa 0 le 0 le 200 nako le ho elellwa hona ha bala ba ntse ba tlola. Ba lokela ho sebedisa bokgoni bona ho 200 lekahanya ho re ke dinomoro dife tse neng di balwa. Mohlala: Ba botsa baithuti: Ha re bala • bo 10 ho tswa katisong ka bopedi, re ka sebedisa nomoro 20? Na nomoro 20 e teng ho 2 ha re atisa tafoleng? • bo 10 ho tswa ya 10 pakeng tsa 0 le katisong ya 10 200 Qetellong ya kotara ba lokela ho arabela dipotso tse kang: pakeng tsa 0 le 200 • bo 5 ho tswa katisong • Bala ka mashome ho tloha ho 170 ho fihlela ho 200. • bo 5 ho tswa efe kapa efe ya 5 • Bala o ya morao ka mashome ho tloha ho 180 ho fihlela 140. katisong efe kapa pakeng tsa 0 le 200 efe ya 5 pakeng tsa • Bala ka bohlano ho tloha ho 115 ho fihlela ho 145. • bo 2 ho tswa katisong 0 le 200 efe kapa efe ya 2 • Bala o ya morao ka bohlano ho tloha ho 135 ho fihlela ho 110. • bo 2 ho tswa pakeng tsa 0 le 200 katisong efe kapa • Bala ka tharo ho tloha ho 66 ho fihlela ho 81. • bo 10 ho tswa katisong efe ya 2 pakeng tsa • Bala o ya morao ka bo tharo ho tloha ho 190 ho fihlela ho 169. ya 10 pakeng tsa 0 le 0 le 200 100 • Bala ka bo nne ho tloha ho 120 ho fihlela 140. • bo 10 ho tswa • bo 3 ho tswa katisong • Balla morao ka bo nne ho tloha ho 180 ho fihlela ho 160. katisong ya 10 efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 0 le 100 Baithuti ba ka sebedisa papetla ya dinomoro, molapalo, abakhase le ho bala difaha ho pakeng tsa 0 le 200 • bo 3 ho tswa tshehetsa ho bala. • bo 4 ho tswa katisong katisong efe kapa efe kapa efe ya 4 efe ya 5 pakeng tsa pakeng tsa 0 le 200 0 le 200 • bo 4 ho tswa katisong efe kapa efe ya 4 pakeng tsa 0 le 200 349 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 350 BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) SELEMO 1.3 Elellwa, hlwaya le ho Phapang ke efe le Kotara ya 3? bala dinomoro Disimbole Kotareng ena baithuti baithuti jwale ba elellwa, ho bala le ho ngola disimbole tsa dinomoro tsa nomoro • Elellwa, hlwaya ho ho fihlela ho 200. Tsebo ya matshwao a nomoro e matlafatswa ha ba bala dintho le ha ba le mabitso a bala disimbole tsa bala ba ya pele le morao. nomoro nomoro 0 -200 Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho araba mefuta e fapaneng ya dipotso kapa ditaelo: • Ngola disimbole tsa Ngola letshwao la nomoro: nomoro 0- 200 Mashome a mabedi a metso e meraro • Tseba le ho bala MMETSE KEREITE YA 1-3 mabitso a nomoro 0 Mashome a mahlano a metso e supileng -100 Mashome a robong a metso e mmedi • Ngola lebitso la Lekgolo le robong nomoro 0 -100 Lekgolo le leshome le motso mong Lekgolo le mashome a mabedi a metso e supileng Bapisa letshwao le mabitso a nomoro 66 Mahsome a robong le motso o le mong 8 Mashome a mahlano le metso e meraro 172 Mashome a mane 109 Mashome a mararo le metso e robedi 91 Lekgolo le mashome a supileng a metso e mmedi 40 Mashome a tsheletseng le metso e tsheletseng 53 Mashome a robong le motso o le mong 38 Lekgolo le robong SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO   30 masometharo 16 lesometshela 19 lesomesenyane 70 masomešupa

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) CAPS SELEMO 1.3 Elellwa, hlwaya le ho Balla hodimo dinomoro tse dikareteng: bala dinomoro Disimbole tsa nomoro • Elellwa, hlwaya ho   le mabitso a bala disimbole tsa 198   67   nomoro nomoro 0 -200 • Ngola disimbole tsa nomoro 0- 200 • Tseba le ho bala mabitso a nomoro 0 -100 • Ngola lebitso la nomoro 0 -100 351 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 352 BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) SELEMO 1.4 • Latelanya le ho Phapang ke efe le Kotara ya 3? bapisa dinomoro ho Hlalosa, fihlela ho 99 Boholo ba nomoro bo ekeditswe ho fihlela ho 99. bapisa, le ho latelanya • Hlophisa dinomoro Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba ho: dinomoro tse felletseng ho Sebedisa ho bala le ho ngola fihlela ho 99 ho tloha ho e e nyane Ya pele, ya bobedi, ya boraro, ya bone, ya bohlano, ya bohlano, ya botshelela........le ho fihlela ho e kgolo dikgutsufatso: 1pl, 2bd, 3r, 4ne, le ho tloha ho e Sebedisa , bala le ho ngola puo e latelang ya hlophisa le bapisa MMETSE KEREITE YA 1-3 kgolo ho fihlela ho e nyane. • Di kae………… • Bapisa dinomoro tse • Di ngata jwalo ka, nomoro e tshwanang le... felletseng ho fihlela • E lekana le, e feta, e ka tlase ho, e kgolo ho, e nyane ho, ...... ho 99 o sebedisa e nyane ho, e kgolo • Ngata, nyane, mmalwa, kgolohadi ho, e feta, e ka tlase ho, le e lekana le. • Hlophisa, pele, qetela, ka mora, pela, pakeng tsa, halofong ya pakeng tsa Sebedisa letshwao = ho emela e lekana le • Sebedisa tatelano ya dinomoro ho Baithuti ba lokela ho araba dipotso tse jwalo ka: bontsha tatelano, sebaka kapa boemo Ke mang a emeng bobeding moleng? • Beha dintho moleng Ke pensele efe e kgutshwane? ho tloha ho tse leshome tse qalang kapa ho e qalang ho isa ho ya ho qetela, mohl, ya pele, ya bobedi, ya boraro... ya mashome a SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO mabedi.

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) CAPS SELEMO 1.4 • Latelanya le ho Hlopha dinomoro bonyane ho fihlela ho 100 mme o behe molapalong kapa o sebedise bapisa dinomoro ho papetla ya dinomoro kgutlonneng tsepa. Hlalosa, fihlela ho 99 Tlatsa ka dinomoro tse siilweng dikarolong tsa papetla ya 100 bapisa, le ho latelanya • Hlophisa dinomoro dinomoro tse felletseng ho fihlela ho 99 ho   87   100   tloha ho e e nyane ho fihlela ho e kgolo Ngola moo dinomoro tsena di tla ya teng: 88, 90, 92... le ho tloha ho e kgolo ho fihlela ho e Tlatsa ka dinomoro tse siilweng: nyane. 115 117 • Bapisa dinomoro tse felletseng ho fihlela ho 99 o sebedisa e 139 141 nyane ho, e kgolo ho, e feta, e ka tlase 187 185 ho, le e lekana le. Araba ka molomo dipotso tse latelang: • Sebedisa tatelano ya dinomoro ho Ke nomoro e fe e pakeng tsa 82 le 87? bontsha tatelano, Ke nomoro efe e pakeng tsa 45 le 50? sebaka kapa boemo Ke nomoro e feng e pakeng tsa 69 le 75? • Beha dintho moleng Ngola dinomoro ka tatelano ho tloha ho e kgolo ho ya ho e nyane: ho tloha ho tse leshome tse qalang 127, 132, 165, 111, 189, 173, 156 kapa ho e qalang ho Ngola dinomoro ka tatelano ho tloha ho e nyane ho ya ho e kgolo: isa ho ya ho qetela, mohl, ya pele, ya 89, 62, 56, 72, 45, 39, 17 bobedi, ya boraro... Bontsha, bala le ho ngola boemo ba dinomoro. ya mashome a mabedi. SEKGEO 353 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 354 BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) SELEMO 1.5 • Elellwa sekgeo Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba ho: bonyane sa nomoro Sekgeo • Utlwisisa le ho sebedisa tlotlontswe ya sekgeo: ya didijiti tse pedi ho fihlela ho 99 Sebedisa, bala le ho qala ho ngola: • Elellwa ho re dijiti e Bonngwe kapa metso, mashome, dijiti ya nomoro, nomoro e dijiti tse pedi,....sekgeo..... nngwe le enngwe e • Arola dinomoro tsa dijiti tse pedi ka atisa ya boleshome le bonngwe. emetse eng Ngola nomoro: • Qhaqholla nomoro MMETSE KEREITE YA 1-3 ya didijiti tse pedi Mahsome a 6 le bonngwe ba 3 ____________________ ho fihlela ho 99 ho Mashome a 2 le bonngwe ba 5 ____________________ katiso ya boleshome le bonngwe Mahsome a 2 le bonngwe ba 8 ___________________ Mashome a 18 le bonngwe ba 4 ____________________ • Hlwaya le hlalosa boleng ba dijiti e • Sebedisa disebediswa: nngwe le e nngwe Bontsha mahsome a 4 le bonngwe ba 5 o sebedisa abakhasa. Bontsha mashome a 7 le bonngwe ba 6 o sebedisa abakhase. Bolela ho re dijiti 8 ho 28 e emetseng. Le 2? Bolela ho re ke nomoro efe e batlang e lekana le kapa e lekanang le: • Boleshome ba 6 • Boleshome ba robong le bonngwe ba bararo • Boleshome ba bahlano le bonngwe ba robong Ke nomoro efe e lokelang ho kena ka lebokoseng ka leng? a) 34 =  + 4 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO b) 78 = 70 +  Mehlodi Dintho di ka hlophiswa: • Dithupa tse balang • Dibadi tse follelwang • Thutswana tsa mollo • Thutswana tsa asekerimi • Dikhiyupu tse tshwarahanang

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) CAPS SELEMO HO RAROLLA MATHATA A DIPALO MAEMONG 1.6 Sebedisa dithekiniki Baithuti ba lebeletswe ho rarolla dipalo tsa mantswe ba sebedisa mawa a latelang: tse latelang ha o Dithekniki • Ho aha kapa ho qhaqholla dinomoro rarolla mathata le ho tsa ho rarolla hlalosa dikarabo tsa • Ho sebetsa ka palopedi le ho arola mathata mathata: • Melapalo • metako kapa Lekola dinoutso tsa Kotara ya 1 le ya 2 bakeng sa: disebedisa tse tshwarehang • Metako kapa disebedisa tse tshwarehang • ho aha kapa ho • Ho aha kapa ho qhaqholla dinomoro qhaqholla dinomoro • Ho sebetsa ka palopedi le ho arola • ho sebetsa ka palopedi le ho arola Melapalo ka lehare Ho sebedisa melapalo e le ho re o ba thuse ho sebetsa dipalo ho tla dumella baithuti tsela • melapalo ya ho rekota menahano le thusa ho re ba latele se rutwang. Ho dumella hape baithuti ho re ba be le setshwantsho seo ba ithekotelang sona seo ba tla se sebedisa ho hlalosa ho re ba rarolotse mathata a bona jwang. Baithuti ba sebedisi melapalo ho tloha Kereiteng ya 1. Kereiteng ya 4 ba lokela ho tseba ho bopa melapalo e se nang letho moo ba tla beha nomoro e qalang mme ba fumane ho re ba tla thola nomoro e nngwe ho ya ho e nngwe jwang. Hlalosa ka moo baithuti ba ka sebedisang molapalo: Bana ba 23 ba tsamaile ka leeto la thuto kajeno. Ho sa ntse ho na le bana ba 63 sekolong. Ke bana ba ba kae ba ileng moo?   +10   +10   +3   63   64   65   66   67   68   69   70   71   72   73   74   75   76   77   78   79   80   81   82   83   84   85   86   Tlohella baithuti ho kgetha thekniki e ba ikutlwang ba phutholohile ka yona. Le ha ho le jwalo baithuti ba sebedisa thekniki e seng nang katleho jwale ba hloka ho tataiswa ho etsa jwalo. Hlokomela ho re baithuti ka nako tse ding ba sebedisa ditsela tse fapaneng tsa ho rarolla 355 bothata boo titjhere a sa bo lebellang. Mohlal, bothata ba ho arola bo ka rarollwa ka phetapheto ya ho tlosa, kopanya, kapa ho atisa. Mekgwa ya baithuti e tla fetoha ha MMETSE KEREITE YA 1-3 selemo se ntse se tsamaya ha ba ntse ba utlwisisa le ho itlwaetsa mefuta ya mathata, le ha mohopolo wa bona wa nomoro o ntse o hola.

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 356 BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) SELEMO 1.7 Rarolla dipalo tsa Mehlala ya mathata a dipalo tseo baithuti ba ka d etsang ha kotara e fela mantswe tse maemong Ho kopanya Ho kopanya le ho tlosa le ho hlalosa dikarabo le ho tlosa tsa hao ho mathata o Ho na le bonyane mekgwa ya sehlooho ya ho kopanya le ho tlosa mathata le mokgwa o sebedisa ho kopanya, mong le o mong o ka hlahiswa ka ditsela tse fapaneng. Mekgwa ya sehlooho ke: ho tlosa dikarabo ho Tjhentjhe fihlela ho 99. Morongwe o na le dipompong tse 25. Silo o mo fa tse 18. O na le dipompong tse kae jwale? MMETSE KEREITE YA 1-3 Morongwe o na le dipompong tse 53. O fa Silo tse 32. O na le dipompong tse ka e jwale? Kopanya Phaposi ya Kereite ya 2 e na le dikgutlotharo tse 37 tse tala le 19 ya tse bolou. Ban a le kgutlo tharo tse kae kaofela? Ban a le disekele tse 63; tse 27 di tala mme tse setseng kaofela di bolou. Ba na le tse kae tse bolou? Bapisa Nosisi o na le dipapana tse 13. Themaba o na le tse 5. Nosisi o na le dipapana tse kae ho feta tsa Themba? Hlahisa qaka e nngwe le nngwe ka tsela e fapaneng. Mathata di lokelwa ho hlahiswa ka ditsela tse fapaneng. Mohlala, Tsena tsohle ke ke mathata a phetoho, empa “tse sa tsejweng” di di bakeng tse fapaneng ka hara qaka. • Morongwe o na le di pompong. Silo o mo fa tse 18 ka hodimo ho tseo a nang le tsona. Jwale o na lle dipompong tse 43. Noluthahado o ne a na le dipompong tse kae qalong? • Morongwe o na le diapole tse 25. Silo o mo fa diapole tse ding. Jwale o na le diapole SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO tse 43. Silo o mo file diapole tse kae?

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) CAPS SELEMO 1.8 Rarolla mathata a Mehlala ya mathata eo baithuti ba lokelang ho tseba ho e etsa qetellong ya kotara. dipalo tsa mantswe Phetapheto Phetapheto ya ho kopanya maemong le ho hlalosa ya ho dikarabo tsa hao o Dibasekele tse 20 di na le mabidi a makae? kopanya sebedisa phetapheto ho lebisang Sekgahla ya ho kopanya, ho katisong tlosa ka dikarabo ho Lesedi o nwa dikopi tse 6 tsa lebese ka letsatsi. O nwa kopi tse kae tsa lebese ka beke? fihlela ho 50 Dipapetla Ntate Khumalo o jala mela e 7 ya moroho wa khabetjhe. Ho na le meroho e 8 ka moleng. O na le meroho e mekae ya khabetjhe kaofela? 1.9 Rarolla le ho Mehlala ya mathata eo baithuti ba lokelang ho e tseba ha selemo. hlaosa dikarabo ho Ho etsa Ho hlophisa mathata a etswang dihlopha le tse kenyelelleditseng Ho hlophisa, ho tlosa tse setseng ho arola ho ho arola ka ho lebisang ho Stella o rekisa diapole ka mokotla e nang le diapole tse 10. O na le diapole tse 80. O na lekana le ho hlophisa aroleng le mekotla e mekae ya diapole tse 10 a ka e etsang? ka dinomoro tse felletseng ho fihlela Ho hlophisa, o kenyelletsa le ho setseng karabong. ho 99 le dikarabo tse kenyelleditseng tse Ben o batla ho nka mahe a 47 ho a isa ho nkgono wa hae. K e mabokose a makae a salang. mahe a ka nkang mahe a 6? Ho hlokahala ho re a pakele mahe kaofela? Ho arola Ho arola, ho tlosa ho setseng Ho arolela metswalle e 7 dipompong tse 54 ho re ba fumane tse lekaneng. 357 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 358 BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) SELEMO 1.10 Rarolla le ho hlalosa Tsepamiso ya dipalophatlo tsa mantswe kotareng ena e tswela pele ho dumella baithuti ho: dikarabo ho mathata Ho arola ho • arola le ho hlophisa dintho ka ho lekana; a etswang tse isang dipalo- kenyelelleditseng ho • bolela mabitso a dikarolo tsa palophatlo; phatlong arola ka ho lekana ho isang dikarabong • fumana dipalophatlo tsa dintho tse felletseng; tse kenyeleditseng • elellwa hore palophatlo ke karolo ya palo e felletseng; dipalophatlo tse nang le searolwa sa nngwe. • ngola palophatlo e le 1 borarong. 1 1 1 1 MMETSE KEREITE YA 1-3 Mohl. 2, 4, 3, 5 jj. Kotareng ena baithuti ba fana ka mabitso a dipalophatlo. Ho bohlokwa ho re baithuti ba bontshwe dipalophatlo ho na le ho re ba bontshwe halofo (nngwe bobeding) le kotara (nngwe boneng). SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) CAPS SELEMO 1.10 Rarolla le ho hlalosa Mehlala ya mathata a dipalo a ka etswang: dikarabo ho mathata Ho arola ho Ho arola, ho isang dipalophatlong a etswang tse isang dipalo- kenyelelleditseng ho • Arola ditjhokolete tse 7 mahareng a metswalle e 3 ho re bat hole tjhokolete e lekanang phatlong arola ka ho lekana ho se ke ha sala letho. ho isang dikarabong tse kenyeleditseng • Dikuku tse tharo di arolelwa metswalle 4 mene ka ho lekana. A le mong o tla thola tse kae? dipalophatlo tse nang le searolwa sa nngwe. Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba mehopolo e latelang: 1 1 1 Mohl. 2, 4, 3, 5 jj. Ha o arola ntho ka: • dikarolo tse pedi tse lekanang di bitswa ho arola. Karolo e nngwe le e nngwe e bitswa halofo; • dikarolo tse tharo tse lekanang, e nngwe le e nngwe e bitswa nngwe borarong; • dikarolo tse nne tse lekanang, karolo e nngwe le e nngwe e bitswa kotara; • dikarolo tse hlano tse lekanang, karolo e nngwe le e nngwe e bitswa nngwe bohlanong; le • dikarolo tse tsheletseng tse lekanang, karolo e nngwe le e nngwe e bitswa nngwe botsheleleng. Mehlala ya mathata eo baithuti ba lokelang ho e tseba ha kotara e fela. Ho arola ho isang ho dipalophatlo • Arola ditjhokolete tse 11 mahareng a metswalle e 4 ho re bat hole tjhokolete e lekanang ho se ke ha sala letho. Pokelletso ya dipalophatlo Nkgono o fa Kiki dilamunu tse 12. Kiki o etsa lero ka nngwe borarong ya dilamunu. O sebedisitse dilamunu tse kae? Mofuta ona wa qaka o lokela ho hlahiswa ka mora ho re baithuti ba rarolle mathata a nne kapa tse hlano tsa ho arola, ho isang mofuteng wa dipalophatlo le ho tseba mabitso a dikarolwana tsa palophatlo. Ho beha dipalophatlo mmoho. Mokwetlisi wa bolo ya matsoho o sebapadi se seng le se seng halofo ya lamunu. Dibapadi di 14. O hloka dilamunu tse kae? 359 Mofuta ona wa qaka o lokela ho hlahiswa feela ka mora ho re baithuti ba sebeditse mathata a nne kapa tse hlano tsa ho arola ho isang ho dikarolo tsa dipalophatlo. MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa hora DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 360 BOKGONI BAKENG SA e 1 le metsotso MAFELONG A KOTARA YA1 e 24) SELEMO 1.11 • Elellwa le ho hlyawa Mehlala ya mathata eo baithuti ba lokelang ho tseba ho e etsa qetellong ya kotara. tjhelete e lewala ya Tjhelete Maemo a qaka a nang le dikamano tsa mosebetsi Afrika Borwa, 5c, 10c, 20c, 50c, R1, Heila o rekisa “dihotdog” ka R4 e le nngwe. Etsa lenanetafole le tla mo thusa ho fumana R2, R5, le tjheletae tjhelete bakeng sa otara tse kgolo. ya pampiri, R10, R20 le R50 • Rarolla mathata Palo ya dihotdog 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 a tjhelete a MMETSE KEREITE YA 1-3 Ditjeo ka R 4 8 kenyelelleditse tjhelete kaofela le Sebedisa lenanetafole ho fumana tjeo ya dihotdo tse 7 le tse 15. tjhelete e setseng ho fihlela ho R99 le Sediki o sala le ngwana. O lefisa R20 bakeng sa sepalangwang, a lefise R5 ka hora disente ho fihlela bakeng sa ho sala le ngwana. Mo qetelle tafole e latelang. ho 99c Palo ya dihora 1 2 3 4 5 10 Tjeo ka R 25 30 Hlokomela bothata ba Heila le bothata ba Sediki ka tsela tse fapaneng. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) CAPS SELEMO HO SEBETSA MATHATA A DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 1.12 Sebedisa dithekiniki Baithuti ba lokela ho rarollo ho sebetsa mathata a se nang tshusumetso ba sebedisa tse latelang ha o etsa dithekiniki tse latelang: Dithekniki ditharollo: (mekgwa • Ho aha kapa ho qhaqholla dinomoro kapa mawa) • Ho taka kapa • Ho sebetsa ka palopedi le ho hafola disebedisw tse tshwarehang, mohl. • Melapalo dibadi Lekola dinoutso tsa kotara ya 1 le 2. • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho sebetsa ka palopedi le ho hafola • Melapalo 361 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 362 BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) SELEMO 1.13 • Kopanya ho fihlela Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho qhaqholla dinomoro ho re ba di sebetse. ho 99 Ho kopanya Mekgwa e teng ya ho bontsha ho sebetsa ka ho kopanya le ho tlosa le ho tlosa • Tlosa ho 99 Ho qhaqholla dinomoro ho di etsa dikarolwana ho etsa hore ho sebetsana le yona ho • Sebedisa matshwao be bobebe. a loketseng Ho sebedisa tsebo ya sekgeo ho qhaqholla dinomoro ho re e be mashome le bo (+, -, =, £) nngwe • Ithute ho kopanya Kopanya dinomoro tsa dijiti tse pedi ka ho qhaqholla dinomoro ka tseo di le pedi. dinomoro ho fihlela MMETSE KEREITE YA 1-3 ho 20 43 + 36 =  43 + 36 = (40 + 3) + (30 + 6) = (40 + 30) + (3 + 6) = 70 + 9 = 79 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) CAPS SELEMO 1.13 • Kopanya ho fihlela Ho kopanya ka ho qhaqholla nomoro e le nngwe ho 99 Ho kopanya 43 + 36 =  le ho tlosa • Tlosa ho 99 43 + (30 + 6) • Sebedisa matshwao 43 + 30 → 73 + 6 = 79 a loketseng (+, -, =, £) Baithuti ba ka qhaqholla nomoro ka mekgwa e kgonehang ho sebetseha ho bona. Sena se bolela hore ba tla e etsa ka mekgwa e fapaneng. • Ithute ho kopanya dinomoro ho fihlela 43 + 36 =  ho 20 43 + (10 + 10 + 10 + 6) 43 + 10 → 53 + 10 → 63 + 10 → 73 + 6 = 79 Ho tlosa • Ho qhaqholla dinomoro di le pedi 87 – 56 =  87 – 56 = (80 + 7) – (50 + 6) = (80 – 50) + (7 -6) = 30 + 1 = 31 • Ho tlosa ka ho qhaqholla nomoro e le nngwe 87 – 56 =  87 – (50 + 6) 87 – 50 → 37 - 6 = 31 Lebella hore baithuti ba bang ba ka qhaqholla nomoro ka tsela e fapaneng ho re ba e etse e be bo bobebe ho bona ho e sebetsa: 87 – 56 =  87 – (20 + 20 + 10 + 6) 87 – 20 → 67 -20 → 47 - 10 = 37 - 6 = 31 363 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 364 BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) SELEMO 1.13 • Kopanya ho fihlela Ho sebedisa ho hafola ho ka qhaqholla nomoro ho 99 Ho kopanya 69 + 12 le ho tlosa • Tlosa ho 99 69 + (6 + 6) • Sebedisa matshwao 69 + 6 → 75 + 6 = 81 a loketseng (+, -, =, £) Balla pele le morao • Ithute ho kopanya 78 – 69 =  dinomoro ho fihlela MMETSE KEREITE YA 1-3 Ho bala ka bonngwe ho tloha ho 69 ke leano le nepahetseng hobane dinomoro di ho 20 atamelane. Hlwaya dipalopedi tse haufinyane. 34 + 35 hlalosa hore ke palopedi 34 kopana le 1 palopedi 35 tlosa 1. 34 + 34 + 1 Baithuti ba ka rekota mawa ba sebedisa metso 34 + (30 + 4) + 1 34 + 30 → 64 + 4 → 68 + 1 = 69 Fetolela nomoro ho katiso ya leshome mme o tlose kapa kopanya bonngwe. Bala a ya hodimo kapa o ya tlase pela 10 58 + 19 =  Mona baithuti ba lokela hore bana le menyetla e mmedi. Fetolela 58 kapa 19 ho katiso e haufinyane ya 10. Kgetho ke ya bona. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ho kopanya ho ka ngolwa e le: 58 + 19 = 58 + 20 - 1 58 + 20 → 78 - 1 = 77 Baithuti ba bang ba ka qhaqholla mashome a mabedi ho dihlopha tse pedi tsa leshome ho sebetsa hantle. Qetellong ya selemo baithuti ba lokela ho tseba ho: Sebedisa le ho utlwisisa puo ya ho kopanya. Utlwisisa hore ho kopanya haholetho ha ho fetole nomoro. 75 + 0 = 75 0 + 75 = 75 75 = 75 + 0 75 = 0 + 75

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) CAPS SELEMO 1.13 • Kopanya ho fihlela Araba dipotso tse ngotsweng ka dikgutshufatso tse fapaneng tse jwalo ka: ho 99 Ho kopanya • Kopanya 43 le 9 le ho tlosa • Tlosa ho 99 • Kopanya 10 ho 67 • Sebedisa matshwao • 11 kopanya le 83 a loketseng (+, -, =, £) • 80 = 62 + 8 +  • Ithute ho kopanya • 30 ho feta 60 ke bokae? dinomoro ho fihlela ho 20 • Batla karabo ya ha o kopanya 56 le 14. • Kopanya leshome le metso e mmedi ho mashome a supileng a metso e mehlano. • Ke efe nomoro e fetang 83 ka 10 • Ke nomoro efe eo o lokelang ho e kopanya le 45 ho re o fumane 78? • Bo 4 ba leshome kopanya le boleshome ba 3 • Bo leshome ba 12 kopanya le ba 8 • 45 + 10 =  45 + 20 =  45 + 30 =  Tseba ho re ¨ e emetse nomoro e sa tsejweng 42 + 44 =  5 + 7 +  = 80 57 +  = 95  + 15 = 81 Ka thuso ya disebediswa: Kopanya dinomoro tse tharo 26 +  +  = 72 Kgetha dinomoro tse tharo tsa tsena: 15, 19, 22, 25 Kopanya o ya hodimo. Ke dikarabo dife tse fapaneng tseo o ka di etsang? Araba dipotso tse ngotsweng le ho hlalosa ho re ba fihlile jwang karabong: • Kopanya 6, 12 le 14. 365 • Karabo ke bokae ha o kopanya 10, 5 le 19. MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 366 BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) SELEMO 1.13 • Kopanya ho fihlela Ho utlwisisa ho tlosa ha selemo se fela. ho 99 Ho kopanya Qetellong ya selemo baithuti ba lokela ho tseba: le ho tlosa • Tlosa ho 99 Ho utlwisisa le ho sebedisa tlotlontswe ya ho tlosa: • Sebedisa matshwao Nka, tlosa, tse setseng di kae, di kae tse ka tlase...ho....phapang pakeng tsa, di kae tse a loketseng ngata ho feta ho etsa... le ho bala le ho ngola matshwao a ho tlosa (-) (+, -, =, £) Tswelapele ho ntshetsa pele kutlwisiso ya ho tlosa ka ho: • Ithute ho kopanya • Ho nka; le dinomoro ho fihlela MMETSE KEREITE YA 1-3 ho 20 • Ho fumana phapang tsa. Ho utlwisisa ho tlosa haholetho ha ho fetole nomoro: 92 – 0 = 92 → 92 = 92 – 0 Araba dipotso tse ngotsweng tse botsitsweng ka tsela tse fapaneng jwalo ka: • 37 tlosa 3 • Nka 40 ho 80 • 62 tlosa 42 • Tlosa 45 ho 90 • Phapang ke efe pakeng tsa 38 le 57? • 17 e nyane ho 49 ka bokae? • Ke nomoro efe eo o lokelang ho e tlosa ho 56 ho fumana 22? • Ke nomoro efe e lokelang ho tloswa ho 56 ho fumana 32? • Ke nomoro efe eo o lokelang ho e tlosa ho 56 ho re o fumane 42? • Fumana dipara tsa dinomoro tse fapanang ka 10 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Tseba hore ¨ e emetse nomoro e sa tsejweng. 57 – 34 =  80 – 30 =  62 -  = 48 98 – 42 =  87 -  = 75 13 – 6 = 15 -   - 18 = 24

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) CAPS SELEMO 1.13 • Kopanya ho fihlela Qala ho utlwisisa hore: ho 99 Ho kopanya 25 – 10 e fapane le 10 – 25 le ho tlosa • Tlosa ho 99 Sebedisa kamano pakeng tsa ho kopanya le ho tlosa • Sebedisa matshwao Bolela le ho ngola mabaka a thusang a ho tlosa ho hothusa kopanya hoo o ho filweng. a loketseng Mohlala: (+, -, =, £) 73 + 17 =90 e bolela ho 90 – 17 = 73 • Ithute ho kopanya dinomoro ho fihlela 17 + 73 = 90e bolela hore 90 – 73 = 17 ho 20 42 – 18 = 24 ho bolela hore 24 + 18 = 42 42 – 24 = 18ho bolela hore 18 + 24 = 42 Ntle le tshebediso ya disebediswa araba tse latelang: Ha o tseba hore 62 + 29 = 91. Ke eng: 29 + 62 91 – 29 91 – 62 Ha o tseba hore 66 – 50 = 16 Ke eng: 66 – 16 50 + 16 16 + 50 Ngola le ho araba tse latelang: 57 – 34 = 23  + 23 = 57  - 23 = 34 34 + 23 =  12 + 46 = 58 12 +  = 58 58 -  = 12  - 46 = 12 Ngola dipalo tsa mantswe tse fapaneng o sebedisa dinomoro tse 3. Mohlala: 20, 30 and 50 20 + 30 = 50 367 30 + 20 = 50 50 – 30 = 20 MMETSE KEREITE YA 1-3 50 - 20 = 30

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 368 BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) SELEMO 1.14 • Atisa dinomoro 1 Ke eng sefapaneng kotareng ya 4? ho fihlela ho 10 ka Phetapheto Kotareng ena baithuti ba atisa botharo kgetlo la pele. Lekola dinoutso tsa kotara ya pele 1,2,3, le 4 ho fihlela ya bakeng sa hlahisa mehopolo e metlha. ho 50 kgokahano Qetellong ya kotara baithuti balokela ho tseba ho: ya ho • Sebedisa matshwao kopanya ho a loketseng Sebedisa puo ya ho atisa maemong a ho etsa: fihlela ho ho (+, x, =, ) Palopedi, atisa, atisa ka, katiso ya....bongata ba, dihlopha tsa...atisa jwalo ka (kgolo, atisa telelele, bophara...), habedi ha raro ho feta, le ho bala le ho ngola letshwao la ho atisa (x) MMETSE KEREITE YA 1-3 Sebedisa puo ho sebetsa katiso Utlwisisa katiso e emetse ho kopanya 6 e kopangwa le 3 ha e atiswa e tshwana le: 6 + 6 + 6 = 18 3 ka pokeletso ya 6 = 18 3 atisa ka a 6 = 18 6 x 3 = 18 3 x 5 = 18 Utlwisisa katiso ha o hlalosa dintho tsena ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ 5 x 3 =15 ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 3 x 5 = 15 Araba dipotso tse kang: dihlano tse nne Palopedi ya 6 6 atisa ka 5

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) CAPS SELEMO 1.14 • Atisa dinomoro 1 Dibadi tse tharo moleng. Ho na le mela e mene. Ke dibadi tse kae kaofela? ho fihlela ho 10 ka Phetapheto 2 atisa ka 4 1,2,3, le 4 ho fihlela ya ho 50 8 atisa ka 2 kgokahano ya ho • Sebedisa matshwao Ela hloko tshebedisa ya lebokose la sekgeo  ho emela nomoro e sa tsejweng. kopanya ho a loketseng dihlopha tse 3 tsa 2 ke 6 kapa 3 atisa ka 2 ke 6 kapa 3 x 2 =  fihlela ho ho (+, x, =, ) atisa dihlopha tse 4 tsa 3 ke 12 kapa 4 atisa ka 3 ke 12 kapa 4 x 3 =  dihlopha tse 6 tsa 3 ke 18 kapa 6 atisa ka 3 ke 18 kapa 6 x  = 18 7 +  = 14 Dihlopha tse 2 tsa 7 =  2 +  +  +  +  +  +  = 14  x 7 = 14 1x2= 2x2= 3x2= 1x5= 2x5= 3x5= 369 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 370 BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) SELEMO 1.16 Kgopolo ya Mehlala ya dipotso e ka botswang: dinomoro: Boholo 99 Menthele Kgopolo ya dinomoro: • Hlophisa sete eo o e Mabitso a nomoro le matshwao filweng ya dinomoro. Phamisa karete kapa ngola lebitso la nomoro. Kgetha moithuti ho ngola nomoro e • Bapisa dinomoro ho nyalanang. fihlela ho 99 le ho bolela ho re eo e Ka hodimo kapa ka tlase leng 1,2,3,4,5 le 10 MMETSE KEREITE YA 1-3 Karabo ke efe bakeng sa? ho ya hodimo kapa tlase • 1 ka tlase ho 70 Ikgopotse: • 1 ka hodimo 80 • Ikgopotse dintlha tsa • 3 ka tlase ho 51 ho kopanya le ho tlosa ho fihlela ho 20 • 4 ka tlase ho 67 • Kopanya kapa tlosa • 5 ka tlase ho 85 katiso ya 10 ho 0 ho • 10 ka hodimo ho 90 fihlela ho 100 • 10 ka tlase ho 80 Mawa a monahano Tlhaku ya 5hl ya nteterwane/alfabete ke efe? Sebedisa mawa ho kopanya le ho tlosa ka Kgwedi ya 9r selemong ke efe? katleho: Ho hlophisa le ho bapisa • Beha nomoro e Ke eng e ngata ho: 21 kapa 171? kgolo pele ho re o bale o ya pele kapa Mphe nomoro e pakeng tsa 145 le 159. morao Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa: SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Sebedisa dikamano • Tseba ka hlooho kaofela dipalokopanngwa tsa ho kopanya le ho tlosa. pakeng tsa ho kopanya le ho tlosa.  + r = 20 • Molapalo  + r = 16 • Ho sebetsa ka 1 =-r palopedi le ho hafola • Bopa le ho qhaqholla

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) CAPS SELEMO 1.16 Kgopolo ya Kopanya le ho tlosa dintlha tsa dinomoro kaofela ho fihlela ho 20. Menthele dinomoro: Boholo 99 1 + 11 = 12 11 + 1 = 12 • Hlophisa sete eo o e 2 + 10 = 12 10 + 2 = 12 filweng ya dinomoro. 3 + 9 = 12 9 + 3 = 12 • Bapisa dinomoro ho 18 – 4 = 14 18 – 14 = 4 fihlela ho 99 le ho bolela ho re eo e 18 – 5 = 13 18 – 13 = 5 leng 1,2,3,4,5 le 10 18 – 6 = 12 18 – 12 = 6 ho ya hodimo kapa Ka potlako hopola palopedi ya ho kopanya ho fihlela ho 20. Sena se lokela ho Kenya tlase dintlha tse amang ho tlosa. Ikgopotse: • 1+1=2 • Ikgopotse dintlha tsa • 2+2=4 ho kopanya le ho • 3+3=6 tlosa ho fihlela ho 20 • 4+4=8 • Kopanya kapa tlosa katiso ya 10 ho 0 ho • 5 + 5 = 10 fihlela ho 100 • 6 + 6 = 12 Mawa a monahano • 7 + 7 = 14 Sebedisa mawa ho • 8 + 8 = 16 kopanya le ho tlosa ka • 9 + 9 = 18 katleho: • 10 + 10 = 20 • Beha nomoro e Mpotshe nomoro e tla kopangwa ho etsa 20 (ngola kapa sebedisa sekgeo kapa papetla ya kgolo pele ho re o karete). bale o ya pele kapa • 8 morao • 2 • Sebedisa dikamano pakeng tsa ho • 9 kopanya le ho tlosa. • 15 • Molapalo • 3 • Ho sebetsa ka Mpotshe nomoro e letsohong le letshehadi ha o... e nkuwa ho 20 (ngola kapa sebedisa palopedi le ho hafola sekgeo kapa papetla ya dikarete). • Bopa le ho qhaqholla • 5 • 18 • 0 • 14 • 7 371 Mawa a ho sebetsa dipalo Lekola dinoutso tsa Kotara ya 2 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 372 BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) SELEMO 1.17 • Sebedisa le ho • Sebedisa le Phapang ke efe le Kotara ya 4? bolela mabitso a bolela mabitso a Dipalophatlo Kotareng ya 3 baithuti ba ne ba tsepamisitse ka moo mabitso a dipalophatlo amahanngwa dipalophatlo ka dipalophatlonka le nomoro e lekanang le dikarolo tsa nomoro e felletseng moo dikarolwana di neng di arolwa tsela e tlwaelehileng moelelo o tlwaelehileng teng. Mefuta ya didayakeramo di ne di sebediswa ho aha kutlwisiso e tswellang ho fana ka o kenyeleditse o kenyeleditse mabitso a dipalophatlo. halofo, kotara dihalofo, dikotara, nngweborarong le nngweborarong le Baithuti ba tswelapele ho fana ka mabitso a dipalophatlo dayakeramo kotareng ena. Ba nngwebohlanong nngwebohlanong. boela ba bolela dikarolo tsa dipalophatlo ha ba etsa dipalo tsa mantswe. Dikarolo tsa dipalophatlo tse qollwng di ngolwa e le 1 halofo, 1 borarong, 1 boneng. • Hlokomela • Sheba dipalophatlo MMETSE KEREITE YA 1-3 dipalophatlo tse sebopehong sa Tsepamiso kotareng ena e lokela ho ba nomorong e felletseng. Baithuti ba lokela ho tseba sebopehong sa setshwantsho ho: setshwantsho. • Ngola palophatlo e le 1 Qetella dipolelo tse latelang: • Ngola dipalophatlo halofo, 2 borarong. Dihalofo tse pedi di tshwana le_____ e felletseng e le 1 bobeding, 2 borarong Dinngwe borarong tse tharo di tshwana le______ e felletseng Dikotara tse nne di tshwana le_____ e felletseng Kotareng ena baithuti ba tla fumana dipalophatlo tsa dihlopha tsa dintho. Mohlala: Sebedisa dibadi tse hlophisitsweng papetleng eo baithuti ba tla e fumana: 1 halofo ya 8 dibadi. ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ¥ ¥ Baithuti ba ka arola dibadi tse 8 ka dihlopha tse 2 tsa 4. ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO (ka BOKGONI BO DIKGOPOLO LE dithuto tsa DIHLOOHO HLOKOHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA1 metsotso e 24) CAPS SELEMO 1.17 • Sebedisa le ho • Sebedisa le Dumella baithuti ho sebedisa disebediswa tse tshwarehang ho etsa hoo le ho hlophisa bolela mabitso a bolela mabitso a dibadi papetleng. Dipalophatlo dipalophatlo ka dipalophatlonka Qetellong ya kotara ena baithuti ba lokela ho fumana: tsela e tlwaelehileng moelelo o tlwaelehileng o kenyeleditse o kenyeleditse • halofo e 1 ya pokello ya dintho; halofo, kotara dihalofo, dikotara, nngweborarong le nngweborarong le • kotara e 1 ya pokello ya dintho; nngwebohlanong nngwebohlanong. • 1 borarong ya pokello ya dintho; le • Hlokomela • Sheba dipalophatlo • 1 bohlanong ya pokello ya dintho. dipalophatlo tse sebopehong sa sebopehong sa setshwantsho setshwantsho. • Ngola palophatlo e le 1 • Ngola dipalophatlo halofo, 2 borarong. e le 1 bobeding, 2 borarong 373 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 2 KOTARA YA 4 2.DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 374 DIKGOPOLO LE NAKO TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto tsa DIHLOOHO HLOKAHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA 4 metsotso e 24) SELEMO 2.1 Kopitsa, atolosa le ho Dipaterone tsohle tse re Baithuti ba tla sebetsa ka dipaterone tsa tlhaho, tsa sejwalejwale tsa bophelo ba mehla le tsa thuto e 1 hlalosa potapotileng letlotlo la botjhabaho tloha Kereting ya 1 ho fihlela ho Kereite 6. Hona ho bolela ho re ha o a Dipaterone lokela ho qeta nako e telelele ka sehlooho sena. O lokela ho kgetha mesebetsi le dipaterone tsa Jeometri Kopitsa, atolosa le ho Hlwaya, hlalosa ka tse loketseng kereite e nngwe le e nngwe. hlalosa ka mantswe mantswe le ho kopitsa dipaterone tsa jeometri E nngwe ya dipaterone tseo moithuti a ka di shebang molahare, mohl. bongata ba mahlaku • dipaterone tse MMETSE KEREITE YA 1-3 le difahleho tsa diphoofolo din a le molahare. Jwalo ka ha ho na le dikokonyana tseo e reng bonolo tse entsweng • tlhahong ha o di sheba ho hlaha ka hodimo le dipaterone dinonyaneng tse ngata ha di shejwa ho tloha ka dintho tse • bophelong ba mehla ba ka fatshe. tshwarehang; le sejwalejwale Baithuti ba ka sheba hape dipaterone ho • dipaterone tse • ho tswa botlotlong entsweng ka mela, • diterateng (terata, e entsweng ka patsi kapa ditena); barona ba setjhaba dibopeho kapa • moo ho sebeditsweng ka ditena le dithaele tsa fatshe; dintho. • marulelo Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao • diaparo le masela; Bopa dipaterone tsa • dipoleiti, dikopi le disosara; hao tsa jeometri • dibolo tsa maoto; • ka dintho tse tshwarehang • diphoofolo tse kang dikgomo, mmoto le dirurubele, qwaha, thuhlo, lengau, dinonyana, dikokwanyana; • ka ho taka mela, dibopeho kapa dintho • dipalesa le mahlaku; Dipaterone tsohle tse • pampiri e mamaretswang leboteng ho keyeleditswe pampiri ya leboteng e fumanwang ka hara mekhukhu le matlo a seng molaong. re potapotileng SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Hlwaya, hlalosa ka • difaha tsa sejwalejwale; mantswe le ho kopitsa • dinkgo tsa letsopa kapa diroto tse lohilweng. dipaterone tsa jeometri • tlhahong • bophelong ba mehla ba sejwalejwale • ho tswa botlotlong ba rona ba setjhaba

DIKGOPOLO LE NAKO TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto tsa DIHLOOHO HLOKAHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA 4 CAPS SELEMO metsotso e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho Dipaterone tsohle tse re Baithuti ba ka hlalosa dipaterone tse ba potapotileng jwang? thuto e 1 hlalosa potapotileng Dipaterone Ho na le mekgwa e fapaneng ya ho hlalosa dipaterone tse re potapotileng. Dipaterone tse tsa Jeometri Kopitsa, atolosa le ho Hlwaya, hlalosa ka ngata tse re potapotileng di entswe ka mela, dibopeho kapa dintho. Dibopeho kapa dintho hlalosa ka mantswe mantswe le ho kopitsa ha di hlokahale ho re di ho hokana ho jeometri ya dinthon tsa dibopeho tse mahlakore a dipaterone tsa jeometri mabedi le a mararo di sebeditswe kereiteng ya 1. Baithuti ba ka sheba le ho hlalosa • dipaterone tse bonolo tse entsweng • tlhahong • Se phetaphetwang ke eng, mohl. Matheba, mela, mofuta o mong le o mong wa sebopeho; ka dintho tse le • bophelong ba mehla ba tshwarehang; le sejwalejwale Di phetwa phetwa jwang, mohl, etsa mela e fapanang (jwalo ka sekotlolong), na matheba • dipaterone tse ao ke boholo bo lekanang, di arotswe ka ho lekana, na diphepeho tseo ke tsa boholo bo • ho tswa botlotlong entsweng ka mela, lekanang, mmala o tshwanang, na di shebile lehlakoreng le leng, mohl. Ha o arola lamunu barona ba setjhaba dibopeho kapa ka lehare dikarolwana di tshesane hare mme di be di ba sephara qetellong. dintho. Mohlala: Bopa le ho hlalosa -- Mela e otlolohileng e etsa sefapano (jwalo ka fatuku), mele e mathang tlase dipaterone tsa hao mathereialeng ka e ho fapana hempeng, mela e nyolohelang hodimo moomomg mela e Bopa dipaterone tsa tsamayang e ya hodimo maotong a borikgwe. hao tsa jeometri -- Mela e kgopang e jwalo ka eo o e boning ha o kgaola eie ka lehare -- Mela e sa lekaneng, e jwalo ka e fumanwang menwaneng le qwakga le maphutha a • ka dintho tse fumanwang molaleng wa tlou, kubu le batho ba tsofetseng haholo. tshwarehang -- Mela e thunyathunyang, eo o e fumanang ha o kgaola khabetjhe, kapa eo e fumanang • ka ho taka mela, lehlabatheng la tlhaho dibopeho kapa dintho -- Matheba boholo bo lekanang, matheba a aduweng ka hom lekana. -- Dibopeho tse lekanang ka boholo, mohl. paterone ya ditena moo ho tsamawang. Dipaterone tsohle tse -- Dibopeho tsa mmala o tshwanang re potapotileng -- Dipaterone tse entsweng ka dibopeho tse shebileng ditshupisong tse fapaneng, mohl. Hlwaya, hlalosa ka dikgutlonne tse shebileng hodimo kapa tlase morokong wa setso wa difaha kapa mantswe le ho kopitsa pheiving ya ditena e shebileng ditshupisong tse fapaneng. dipaterone tsa jeometri -- Paterone e entsweng ka dibopeho tse fapaneng kaofela, tse jwalo ka tse fumanwang ho thuhlo. • tlhahong • bophelong ba mehla ba sejwalejwale • ho tswa botlotlong ba rona ba setjhaba 375 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE NAKO TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto tsa DIHLOOHO HLOKAHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 376 BOKGONI BAKENG SA hora e 1 le MAFELONG A KOTARA YA 4 metsotso e 24) SELEMO 2.2 Kopitsa, atolosa le Kopitsa, atolosa le ho Lekola dinoutso tsa kotara ya 1, empa atolosa boholo ba nomoro ho 200 dithuto tse 3 ho hlalosa hlalosa Dipaterone tsa dinomoro Kopitsa, atolosa le Kopitsa, atolosa le ho ho hlalosa tatelano e hlalosa tatelano e bonolo bonolo ya dinomoro ho ya dinomoro ho fihlela fihlela bonyane 200. bonyane 200. Bopa dipaterone tsa Tatelano e lokela ho hao bontsha o balla pele le MMETSE KEREITE YA 1-3 morao ka: Bopa dipaterone tsa hao tsa dinomoro • bo 1 ho tloha ho nomoro efe kapa efe pakeng tsa 0 le 200 • bo 10 ho tloa ho katiso efe kapa efe pakeng tsa 0 le 200 • bo 5 ho tloha katiso efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 5 le 200 • bo 2 ho tloha katisong ya 2 pakeng tsa 0 le 200 • bo 3 ho tloha ho katiso efe kapa efe ya 3 pakeng tsa 0 le 200 • bo 4 ho tloha katisong SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO efe kapa efe ya 4 pakeng tsa 0 le 200 Bopa paterone ya hao ya dinomoro

KEREITE YA 2 KOTARA YA 4 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI) CAPS NAKO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO HLOKAHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO le metsotso KOTARA YA 4 e 24) 3.2 Mefuta ya dintho Mefuta ya dintho Tsepamiso e sisintsweng bakeng sa Kotara ya 4 thuto e 1 Dintho tsa Sheba le ho fana ka mabitso Sheba le ho fana ka Mosebetsi o matlafatswa ka mesebetsi e ngolwang. dibopebo tsa a dintho tsa dibopeho tsa mabitso a dintho tsa mahlakore a mahlakore a mararo dibopeho tsa mahlakore mararo a mararo • dibopeho tsa bolo (tjitja) (3-D) • dibopeho tsa bolo • dibopeho tsa lebokose (tjitja) (kgutlonne) • dibopeho tsa lebokose • silinda (kgutlonne) Makgetha a dintho • silinda Hlalosa, hlophisa le ho Makgetha a dintho bapisa dintho tsa dibopeho tsa mahlakore a mararo o Hlalosa, hlophisa le shebile: ho bapisa dintho tsa dibopeho tsa mahlakore • boholo a mararo o shebile: • dintho tse bidikolohang • boholo • dintho tse thellang • dintho tse bidikolohang Mesebetsi ya tsepamiso • dintho tse thellang • Sheba le ho aha dintho tsa dibopeho tsa mahlakore a mararo tseo di filweng o sebedisa mathereale o tshwarehang o jwalo ka dibpeho tse mahlakore a mararo tse kgaotsweng, diboloko tsa ho aha, dintho tse ka sebediswang hape ho etsa dikhithi, dintho tse ding tsa 377 jeometri tse mahlakore a mararo MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIKGOPOLO LE 378 DIHLOOHO BO HLOKAHALANG DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO le metsotso KOTARA YA 4 e 24) 3.3 Mefuta ya dibopeho Mefuta ya dibopeho Lekola dinoutso tsa kotara ya 2 dithuto tse 3 Dibopeho tsa Sheba le ho fana ka mabitso Sheba le ho fana ka Kotareng ena o ka ithuta, boletsa le ho hatella mosebetsi wa dintho tse mahlakore a 2. mahlakore a dibopeho tsa mahlakore mabitso a dibopeho tsa Tsepamisa ho shebang le ho bolela mabitso a disekele, dikgutlonnetsepa, dikgutlonne a2 a2 mahlakore a 2 and dikgutlonne le ho bua ka ho re mahlakore a teng a tsepame kapa tjitja. Etsa mesebetsi e fapaneng le ya kotareng ya 2, empa tsepama ho makgetha a dibopeho le (2-D) • disekele • disekele ho bolela mabitso a tsona. • dikgutlotharo • dikgutlotharo MMETSE KEREITE YA 1-3 • dikgutlonnetsepa • dikgutlonnetsepa • dikgutlonne • dikgutlonne Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Hlalosa, hlophisa le ho Hlalosa, hlophisa le bapisa dintho tsa dibopeho ho bapisa dintho tsa tse mahlakore a ho latela: dibopeho tse mahlakore a ho latela: • boholo • boholo • mmala • mmala • sebopeho • sebopeho • Mahlakore a tsepameng • Mahlakore a • Mahlakore a tjitja tsepameng • Mahlakore a tjitja 3.4 Molahare Molahare Lekola dinoutu tsa Kotara ya 2. thuto e 1 Molahare Sheba le ho etsa molahare Sheba le ho etsa SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ntho ya sebopeho se molahare ntho ya mahlakore a 2 ya jeometri sebopeho se mahlakore le e se nang dibopeho ba a 2 ya jeometri le e jeometri se nang dibopeho ba jeometri

KEREITE YA 2 KOTARA YA 4 4. MOMETHO CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 le metsotso e 24) 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Baithuti ba tswela pele ho ikwetlisa ho bua ka bolelele ba nako le ho beha nako ka thuto e 1 tatelano. Nako • Fana ka mabitso a • Bolela nako ya dihora matsatsi a beke ka tse 12 ka tsela ya Ka nako ya ruta baithuti le ho tsepamisa ho nako e hlophilweng, baithuti ba tswela pele tatelano dihora, dihalofo tsa ho bua ka matsatsi a beke, dikgwedi tsa selemo le mohla wa letsatsi leo, le ka letsatsi le hora le dikotara tsa tlang le letsatsi le tlang. Baithuti ba tlwaela alemanaka ka ho tswela pele ba beha: • Fana ka dikgwedi tsa hora tshupanakong ya selemo ka tatelano • Matsatsi a tswala; manaka. • Tshwaya matsatsi a • Diketsahalo tsa bodumedi; Sebetsa bolelele ba tswalo alemanakeng, nako le ho feta ha nako • Diketsahalo tsa hisitori; meketjana ya matsatsi a bobumedi, matsatsi • Sebedisa tshupanako • Diketsahalo tsa sekolo; le a phomolo, diketsahalo ho sebetsa nako ka tsa hisitori, matsatsi a dihora, ka halofo ya • Matsatsi a phomolo diketsahalo tsa sekolo hora kapa kotara ya Alemanakeng. hora. • Bolela nako ya dihora tsa Ho bolela nako ka dihora, dihalofo tsa hora le dikotara tsa dihora. 12 ka dihora, halofo ya hora le kotara ya hora. Sheba dinoutso tsa kotara ya 3. Sebetsa bolelele ba nako le ho feta ha nako • Sebedisa alemanaka ho sebetsa le ho hlalosa bolelele ba nako ka matsatsi kapa ka beke • Sebedisa tshupanako ho sebetsa nako ka dihora, ka halofo ya hora kapa kotara ya hora. 379 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 380 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 le metsotso e 24) 4.2 Ho metha ho seng ha Ho hlahisa ho metha ha Phapang ke efe le Kotara ya 1? thuto e 1 semmuso semmuso Bolelele, Kotareng ya 1 ho ilwe ha kgethwa ho re baithuti tsepamiswe ho ho akanya, ho metha, ho • Akanya, metha, bapisa, • Akanya, bapisa, bapisa, le ho rekota bolelele, bophara, le bophahamo ka tlhahisolesding la diyuniti, empa hlophisa le ho rekota metha, hlophisa, le baithuti ba qala ho metha ka dimitara. bolelele o sebedisa ho rekota bolelele Kotareng ya 4 tsepamiso e ba ho akanya, ho metha, ho bapisa le rekota bolelele, ho metha ho sa o sebedisa dimitara bophahamo, le bophara ka dimitara: Lekola dinoutso tsa kotara ya 1. lekanngwang, mohl, (kapa dithupa tsa boholo ba letsoho, mitara kapa bolelele ba Matlafatso e ka etswa ka mesebetsi e etswang. MMETSE KEREITE YA 1-3 dikgahla, bolelele ba mitara ba ho sebedisa pensele, dibadi, jj. kgwele) e bolelele bo lekantsweng. • Hlalosa bolelele ba dintho ka ho dibala le ho hlalosa ho re ke bolelele ba diunuti tse kae tseo e seng tsa semmuso • Sebedisa puo ho bua ka ho bapisa, mohl. bolelele, bokgutshwane, bophahamo, bophara. Ho hlahisa ho metha ha semmuso • Akanya, metha, bapisa tatelano le rekota bolelele o sebedisa dimitara (e kaba dithupa tsa bolelel ba mitara kapa kgwele ya SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO bolelele ba mitara) e le yuniti e lekantsweng ya bolelele

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 e 24) 4.3 Ho metha ho seng ha Ho hlahisa ho metha ha Kotareng ya 2 baithuti ba thuto e 1 semmuso semmuso Boima • metha boima e seng semmuso o sebedisa ho tsitsa; • Akanya, metha, bapisa, Baithuti ba ngola • hlophisa dihlahiswa ho latela boima bo bontshitsweng pakeneng; le latelanya le ho rekota mosebetsi ho boima o sebedisa o nnetefatsa tse latelang, • Bala sekala sa boholo ba phaposi ya ho hlapa (sekala sa boholo ba phaposi ya ho sebedisa ho metha ho sa ho kenyeleditswe hlapela le dikala tsa ditshwantsho ka bobedi). Lekola dinoutso tsa Kotara ya 2. lekanngwang le ho tsitsa. ditshwantsho tsa ho bala Kotareng ya 4 baithuti ba lokela ho hatella bokgoni ba bona ba ho bala dikala tsa Mohl. diboloko, ditena, jj. tsa boholo ba phaposi ya ho hlapelwa le ditshwantsho tsa sekala sa phaposi ya ho hlapela • Sebedisa puo ho bua ka • dihlahiswa tse nang le ho kilogramo e felletseng e atametseng. Matlafatso ena e ka etswa ka mesebetsi e papiso, mohl. kganya, boima bo ngotswe ho ngolwang. boima, bobebe, boima tsona, haholo. • ditshwantsho tsa boima Ho hlahisa ho metha ha hodima sekala sa semmuso phaposi ya ho hlapela moo nalete e supileng • Bapisa, hlophisa le hodima kilogramo. ho rekota boima ba dintho tse rekiswang tse paketsweng tse nang le boima ba tsona bo hlahisitsweng ka dilokerama, mohl. dikilogramo tse 2 tsa reisi kilogramo e le 1 ya phofo ya folouru • Metha boima ba bona ka dikilogramo o sebedisa sekala sa boholo ba phaposi ya ho hlapela 381 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 382 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 4 le metsotso e 24) 4.4 Ho metha hoo e seng hwa Ho hlahisa ho metha ha Ka nako eo baithuti ba sebetsang ka bonngwe ba lokela ho tswela pele ka: thuto e 1 semmuso semmuso -- Akanya le ho metha, hlophisa le ho rekota mothamo wa ditshelwa kapa mothamo Mothamo • Akanya le ho metha, Baithuti ba etsa e ka ditselweng ba sebedisa ho metha ho sa lekanngwang. Ho latela diresepe, bapisa le ho hlophisa mesebetsi e ngolwang ho kenyeletsa le baka dikuku, ke moholpolo o ka sebediswang moo baithuti ba tla mothamo wa ditshelwa ho hatella tse latelang, ikwetlisa ho metha. Kgetha diresepe moo disebediswa di filweng ka dikopi, dikgabana (mothamo oo setshelwa tse kenyelleditseng kapa diyuniti tseo e seng tsa semmuso; se ka o nkang ha se ditshwantsho tse -- Bapisa le ho hlophisa mothamo moo mefuta ya dibotlolo le dintho tsa korosara moo tletse) kapa mothamo balwang tsa: mothamo o hlalositsweng dipakaneng; le MMETSE KEREITE YA 1-3 wa setshelwa o -- Sebedisa botlolo ya litara e le 1 kapa litara e le 1 ya dijeke ho akanya le metha, ho • Dihlahiswa le mothamo bapisa, ho hlophisa le ho rekota mothamo wa ditshelwa kapa mothamo o ka hara sebedisa ho metha ho wa teng dingotswe setshelwa ka dilitara sa lekanngwang, mohl. hodima tsona e le ho dikgaba le dikopi Lekola dinoutso tsa kotara ya 3 re di hlophiswe ka • Hlalosa mothamo wa tatelano. Baithuti ba lokelwa ho fuwa mosebetsi ho hatella tse latelang, ho kenyeleditswe ho bala setshelwa ka ho bala le ditshwantsho tsa: • Ditshwantsho tsa ho hlalosa ke tse kae tsa dijeke moo mothamo • Dihlahiswa le mothamo wa teng di ngolwa ho tsona e le ho re o latelanye tlhophiso; le diyuniti tseo e seng tsa o le pela litara e le 1 semmuso tse ka tlatsang • Ditshwantsho tsa dijeke moo mothamo o le pela litara e nomorilweng litara e le 1 kapa e nomorilweng kapa setshelwa, mohl. botlolo e litara tse 2 mola wa ho lekanya. dilitara tse 2 tsa mola na le mothamo wa dikopi wa mometho Se lebeletsweng ke hore baithuti ba bala feela nomorong e atametseng mola wa tse 4. mometho. Ba hlalosa mothamo wa bona e le e batlile e/ pela/e feta hanyane ka / e batla e Tse lebeletsweng ke Ho hlahisa ho metha ha kapa e ka tlase ho kapa yona nomorong (ya dilitara) tse ba di balang jekeng. ho re baithuti ba lokela semmuso ho bala feela mola wa Mometho wa mothamo e le mohopolo bakeng sa ho rarolla mathata le ho di • Akanya, metha, bapisa, mometho o atametseng. sebetsa. hlophisa le rekota Hlalosa methamo ya Ka nako e abetsweng dinomoro, ho sebetsa le dikamano baithuti ba ka sebetsa mathata mothamo wa dintho ka tsona e le e batlie e/ e a sebedisang moeleo wa: metha ka dilitara. atametse/ e pela/ e e feta ha nyane ka / e ka tlase SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Bapisa, hlophisa le ho • Mometho oo e seng wa semmuso wa mothamo, mohl. nkgono o sebedisa dikopi tse 2 ha nyane ka/ kapa yona tsa lebese ho etsa phuting. Ha a etsa resepe ha bedi, o hloka lebese le le kae? rekota mothamo wa nomoro (ya dilitara) tseo dintho tse paketsweng • dilitara ba di balang jekeng. bakeng sa kgwebo moo mothamo o hlalositsweng Ela hloko boholo ba dinomoro tse loketseng bakeng sa kotara, le mefuta ya mathata. ka dilitara, mohl. dilitara tse 2 tsa lebese, litara e le 1 ya senwamaphodi, dilitara tse 5 pente.

KEREITE YA 2 KOTARA YA 4 5.HO SEBETSA KA DATHA CAPS TSEPAMISO YA DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI BO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BAKENG SA HLOKAHALANG tsa hora e 1 KOTARA YA 4 MAFELONG A SELEMO le metsotso e 24) 5.4 Bokella le ho hlophisa datha Bokella le ho hlophisa • Bokella datha ka phaposi datha ya borutelo ka sekolo ho araba dipotso tse botsitsweng ke titjhere • Hlophisa datha e dumellanang 5.5 Bontsha Bontsha datha datha Bontsha datha kerafong ya ditshwantso 5.6 Ho manolla le ho akanya Ho manolla le ho Ho manolla le ho akanya ka datha eo o e filweng thuto e 1 ka datha akanya ka datha Ho manolla Mothating ona wa selemo, baithuti ba lokela ho tseba kerafo ya ditshwantsho. Ho le ho akanya Araba dipotso ka datha Ho manolla datha ho kgethilwe ho re kotareng ya 4 baithuti ba tsepamise ho ho manolla datha. E fa baithuti ka datha kerafong ya ditshwantsho tswa nehelanong eo e datha ho e manolla bonyane kerafong e le 1. filweng Baithuti ba lokela ho araba dipotso tseo o di botsang kerafong le tafoleng. Lekola kotara ya 1 bakeng mefuta ya dipotso e loketseng. 383 MMETSE KEREITE YA 1-3

3.5.3 Tlhakisetso ya dikahare tsa Kereite ya 3 KEREITE YA 3 KOTARA YA 1 384 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO Kereiteng ya 3 baithuti ba momahanya seo ba ithutileng tsona ho Kereiteng ya 2 le ho sebedisa bokgoni ba ho sebetsa le dinomoro mahareng a le Baithuti ba Kereiteng ya 3 jwale ba tla • bala le ho ngola dinomoro ka disimbole ho fihlela ho 1000 • tswelapele ho hlwaya le ho beha boemo ba dinomoro; • sebedisa tsebo ya bona ya sekgeo ho beha makgolo, mashome le bonngwe le ho hlalosa kamano ya bona; • arola dinomoro tsa didijiti tse tharo. Ba tla sebedisa tsebo ya bona sekgeo ho bapisa le ho hlopha dinomoro le ho fana ka mabaka ho kgetho ya bona; MMETSE KEREITE YA 1-3 • tswelapele ho balla pele le morao, ka ho siana ka mekhahlelo ya 20, 25, 50, le ho qala ho elellwa dikamano mahareng a ho bala ka bo 2 le bo 4; • tseba ho bala dipokello tse kgolo tsa dintho ka ho hlophisa. Ba bala ka tatelano, ka nepo le ho fana ka mokgwa wa ho lekola sephetho; • kopanya le ho tlosa dinomoro tsa hlooho ho fihlela ho 50; • rarolla mefuta ya mathata le ho ithuta ho hlophisa dikarabo tsa bona tse ngotsweng ka tatelano; • kgetha tshebetso e nepahetseng ha o etsa tharollo ya mathata boemong. • rekota ditshebetso tsa bona ba sebedisa matshwao a kopanya le ( ), tlosa ( ) le; e lekana le ( ). Ba ka hlalosa dikarabo le ho hlalosa melao ya bona; • sebetsa ka tsela tsa semmuso ho kopanya le ho tlosa ditshebetso, Mohlala ba tla qhqholla e le nngwe kapa dinomoro tse pedi ho kopanya le ho tlosa; le • kgona ho kgetha ho tloha ho mawa a boholo ba ho rarolla mathata. Mohlala ho tlosa 135 131 moithuti o tla tseba ho tlosa ka ho balla pele kapa morao. • Kharikhulamo e lebelletse hore baithuti ba Kereite ya ba sebetse hanyane ka disebediswa tse tshwarehang ho nehelana ka ho kopanya le ho tlosa. Ha selemo se fela baithuti ba tshwanetse ho kgona ho kopanya le ho tlosa ba sebedisa mekgwa ya pensele le pampiri. • Moithuti ya kenang Kereiteng ya 3 o tshwanetse ho utlwisisa boleng ba dinomoro le ho qhaqholla ka ho sebetsa ka tatelano. Moithuti o qala ho utlwisisa 78 e le bo nngwe ba 78 le mashome a 7 le metso e 8. Moithuti ha a hloke disebediswa tse tshwarehang ho thusa kutlwisiso. Kereiteng ya 3 baithuti ba tla tswelapele ho hloka dinako ho ikwetlisetsa ho qhaqholla dinomoro ho utlwisisa boleng ba dinomoro le ho sebedisa tsebo ena ho qhaqholla dinomoro ho kopanya le ho tlosa. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO Bala dintho tse • Hllophisa dintho Kereiteng ya baithuti ba tswelapele ho bala dintho tsa kamehla. Tatelano ya palo e tla atisa ho tshwarehang bonnyane ho fihlela ho 1000 ha selemo se fela. Hona ho bolela hore ho lokelwa ho elwa hloko disebediswa tse fihlela ho Akanya le ho lokelang ho sebediswa; le ho akanya le ho bala dipalo ka bala ka nepahalo. • Diboloko tsa Dienes ho nepahalo ho fihlela ho bonnyane • Fana ka kakanyo • Dikarete tsa boleng dintho tse e utlwahalang ya nomoro tsa dintho Kotareng ya pele baithuti ba ba ikwetlisa le ho momahanya ho bala dintho ho fihlela ho . Mawa a ho tse ka lekolwang Tsepamiso e ho hlophiseng dintho. Baithuti ba tshwanetse hoba le kutlwisiso ya hore ho molemo etsa dihlopha ho a ka ho bala. ho bala ka katleho, le kapele ka dihlopha tsa boleshome, bomashome a mabedi, bomashome a kgothallets wa. mahlano le bolekgolo ho na le bonngwe. Ba qala ho bala ka bolekgolo, bay a pele le morao kotareng ya pele.Ho tshehetsa ho bala ka hlooho, baithuti ba ka hlophisa dintho ka dihlopha tsa bo 100. Mohlala Sehopha ka seng se bontsha lekgolo. 385 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 386 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO Bala dintho tse • Hllophisa dintho Kotareng ena le selemo kaofela baithuti ba hloka ho elellwa ho balwa ha dintho ho thusa ka tshwarehang bonnyane ho ditshebetso. Mohlala fihlela ho Akanya le ho Ho bala dintho ka ho di qhaqholla ho ya ka dihlopha tsa leshome, bo 20 50 kapa le makgolo a tla le ho akanya le ho bala dipalo ka dumella baithuti ho qhaqholla dinomoro ha ba kopanya kapa ba tlosa. Ho kopanya, baithuti ba ka bala ka nepahalo. ho nepahalo ho qhaqholla nomoro ho ya ka dikarolo tsa boleng ba sebaka j.k 362 + 527 = (300 + 60 + 2) + (500 + fihlela ho bonnyane • Fana ka kakanyo 20 + 7). dintho tse e utlwahalang ya Baithuti ba ka bala makgolo mmoho hobane ba entse jwalo ha ba bala dintho tse hlophisitsweng ka MMETSE KEREITE YA 1-3 nomoro tsa dintho . Mawa a ho makgolo. Baithuti ba bala mashome (ba entse jwalo ho tloha ho kereite 1 le bo bonngwe). Baithuti tse ka lekolwang etsa dihlopha ho a ba hloka ho utlwisisa hore hobaneng ba sebedisa nako ya bona ya ho bala dintho. Ho hokela ho ka ho bala. kgothallets wa. hloka ho etswa hore o totobale. Kotareng ena baithuti ba ka hlahisa dinomoro o sebedisa diboloko tsa Dienes kapa diboloko tse leshome tsa faatshe. Baithuti ba sebedisa disebediswa tsa Kereite ya 2. Baithuti ba tshwanetse ho kgona ho qetella dipolelo tse latelang: SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Boleng ba dibase ba diboloko tse 10 ke_____________ Baithuti ba ka sebedisa boleng ba dikarete ho bontsha boleng ba didijiti. Tsepamiso ya mefuta ya mesebetsi ha se feela ho bala dintho .Ka yona nako eo baithuti ba : • ho utlwisisa boleng ba dijiti; • ho qhaqholla le ho bopa dinomoro; le • ho bala ka disimbole

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.2 Ho balla pele le Ho balla hoya pele le Phapang ke efe le Kereite ya 2? morao ka ho balla morao ho Ho balla pele Bauthuti ba bala ka bo100 ka nako ya pele. Ba etsa sena ka bo 500. Baithuti ba hloka ho le morao • mekgahlelo e • mekgahlelo e tshehetsa disebediswa tsa motheo tse leshome tse kang: hlalositsweng hlalositsweng • Difaha tsa ho bala Kereiteng ya 2 ka ho kereite 2 ka tatelano ya dipalo tatelano ya dipalo • Diboloko tsa Dienes tse ekeditsweng tse ekeditsweng ho tloha ho • Melapalo • bo100 ho fihlela nomoro efe kapa • Keriti ya dipalo ho bonnyane 500 efe eo ho fanweng ka yona Ho bala ka ho tlola ho hloka ho hokelwa ho dinako tsa ditafole. Ho bala ka bo 4 ho tla thusa baithuti ha ba re: • bo20, bo25, bo50, bo100 ho tloha • nne a 1 ke 4 bonnyane 1 000 • bonne ba 2 ke 8 • bonne ba 3 ke 12 Ho bala o tlola ho tshehetsa kutlwisiso ya katoloso le ho thusa baithuti ha ba qetella tatelano ya dinomoro. 1.3 Hlwaya, elellwa le Hlwaya, elellwa le Phapang ke efe le Kereite ya 2? ho bala dinomoro ho bala dinomoro Disimbole Kotareng ena baithuti ba elellwa, ba bala le ho ngola disimbole tsa dinomoro ho fihlela ho 500. tsa dinomoro • Hlwaya, elellwa • Hlwaya, elellwa le Ba bala mabitso a dinomoro ho fihlela ho 250 le ho ngola mabitso a dinomoro ho fihlela 100 le mabitso a le ho bala ho bala disimbole Ho bala le ho ngola disimbole tsa dinomoro ho ikwetliswa ha: dinomoro disimbole tsa tsa dinomoro dinomoro 0-500 • Bala dintho ; 0 - 1 000 • Ngola disimbole • Balla pele le morao; • Ngola disimbole tsa dinomoro tsa dinomoro 0-500 • Qetella tatelano ya dinomoro; le 0 - 1 000 • Ho hlopha le ho bapisa dinomoro • Hlwaya, elellwa • Hlwaya, elellwa le le bala mabitso a Tlhokomelo e tshwanetse ho nkuwa hore dinomoro di tshwanetse ho nepahala; o lokela hore 323 ho bala mabitso a dinomoro 0-250 ele makgolo a mararo le mashome a mabedi le tharo. dinomoro • Ngola mabitso a Ha o ngola dinomoro tsa dijiti tse tharo, dinomoro tse mahareng a 100 le 110; 200 le 210; 300 0 -1 000 dinomoro 0-500 le 310, 400 le 410, tse boemong ba boleshome ke ha ho letho. Baithuti ba bang ba fumana 387 • Ngola mabitso a ho le boima ho ngola dinomoro tsena ka disimbole ha nehwa nomoro ka mantswe. Mohlala, ho dinomoro 0-1 000 ka ba boima ho baithuti ba bang ho ngola makgolo a mararo le nne ka disimbole. Ba ka ngola ho fihlela ho 3004. Beha dikarete tsa sekgeo haholo tse bohlokwa ho thusa baithuti ho utlwisisa ho hlahisa MMETSE KEREITE YA 1-3 dinomoro tsena ka nepahalo. Baithuti ba tshwanetse ho nehwa boikwetliso bo bongata ba ho ngola dinomoro tsena.

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 388 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.4 Hlalosa, bapisa Hlalosa, bapisa Phapang ke efe le Kereite ya 2? le ho hlopha le ho hlopha Hlalosa, Kotareng ena baithuti ba momahanya tatelano le ho bapisa dinomoro ho fihlela ho 99 mme ba dinomoro to 999 dinomoro to 99 bapisa le tshwanetse ho kgona ho fana ka matshwao a hore hobaneng nomoro e le nngwe e le kgolo ho ho hlopha • Hlalosa le ho • Hlalosa le ho e nngwe. Dumella baithuti ho sebedisa Molapalo, tatelano ya dinomoro, Kereiti ya dipalo kapa dinomoro bapisa dinomoro bapisa dinomoro le kutlwisiso ya ho qhaqholla dinomoro ho isa ho boleshome le bonngwe ho bontsha kutlwisiso tse tletseng ho tse felletseng ho ya bona. Ha o hlopha dinomoro baithuti ba tshwanetse ho bolela hore hobaneng ha nomoro e le fihlela ho 999 o fihlela ho 99 o kgolo ho e nngwe ha o sebedisa boleng ba didijiti ho itlhalosa bobona. MMETSE KEREITE YA 1-3 sebedisa e nyane sebedisa e nyane Mohlala ho, e kgolo ho, e ho, e kgolo haholo ngata ka, e nyane ho, e ngata ka, 39 e nyane ho 59 hobane: ka le lekanang ka e nyane ka le e Ke a tseba hore 39 = 30 le 9, le 59 = 50 le 9. Hape 30 ke dihlotshwana tse tharo tsa leshome le lekanang ka • Hlalosa le ho 50 ke dihlotshwana tse hlano tsa leshome. Ho na le dihlotshwana tsa leshome tse ngata ho 50 ho hlopha dinomoro • Hlalosa le ho na le 30. tse tletseng ho hlopha dinomoro Ho sebetsa ka tatelano ya dinomoro almanaka e lokileng hobane e dumella moithuti ho bua fihlela ho 999 o tse felletseng ho ka boemong ba bo 23r kapa boemong ba bo 31r letsatsing la kgwedi. Baithuti ba hloka ho sebedisa ho tloha fihlela ho 99 ho ikwetlisetsa ho bala le ho ngola ka sebopeho sa kgutsufatso. ho e nyane ho, tloha ho e nyane ho ho fihlela ho ho fihlela ho e e kgolo ho, le ho kgolo haholo ho, tloha ho e kgolo Sebedisa dinomoro ho fihlela ho e tse bontshang nyane ho boemo ho bontsha Sebedisa dinomoro tatelano, sebaka tse bontshang kapa boemo boemo ho bontsha Sebedisa, bala le tatelano, sebaka ho ngola dinomoro SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO kapa boemo tsa tatelano, o Sebedisa, bala le kenyeletsa le ho ngola dinomoro sebopeho sa tsa tatelano, o kgutsufatso ho kenyeletsa le fihlela ho 31. sebopeho sa kgutsufatso ho fihlela ho 31.

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.5 Elellwa sekgeo sa Elellwa sekgeo sa Phapang ke efe Kereite ya 2? palo sa dinomoro palo sa dinomoro Sekgeo Kotara ena ke ya ho momahanya kutlwisiso ya ho tloha kereiteng ya 2. Baithuti ba tswelapele ho tsa didijiti tse ho fihlela ho 99 etsa mefuta ya mesebetsi e tshwanang le ya Kereite ya 2, Kotara ya 4: tharo ho fihlela • Elellwa hore na 999 Utlwisisa le ho sebedisa tlotlontswe ya sekgeo sa palo: dijiti e nngwe le e • Elellwa hore na ngnwe e emetse Sebedisa, bala le ho qala ho ngola : dijiti e nngwe le e eng Bonngwe kapa metso, mashome, dijiti, dijti e le nngwe, nomoro ya dijiti tse pedi......sekgeo sa nngwe e emetse • Qhaqholla palo..... eng dinomoro tsa Qhaqholla dinomoro tsa didijiti tse pedi ho ba katiso ya mashome le bo nngwe. • Qhaqholla didijiti tse tharo dinomoro tsa ho fihlela ho Baithuti ba ka qhaqholla dinomoro ka: didijiti tse tharo 99 katisong ya ho fihlela ho boleshome le • Boleng ba metso le boleng ba bonngwe mohl. 73 = 70 + 3 (dikarete tsa sekgeo sa palo di 999 katisong bonngwe. bohlokwa ho etsa sena) ya 100, katisong • Katisong ya metso le bonngwe mohl.73 = 7 bol eshome + 3 bo nngwe • Hlwaya le ho ya boleshome le bolela boleng ba Ho bopa dinomoro tsa didijiti tse pedi ho tloha dikarolong tsa tsona tsa sekgeo. bonngwe. dijiti e nngwe le e • Hlwaya le ho nngwe Mohlala bolela boleng ba Ngola nomoro: dijiti e nngwe le e nngwe a) Mashome a 6 le bo nngwe ba 3____________________ b) Mashome a 2 le bo nngwe ba 5 ____________________ c) Mashome a 12 le bo nngwe ba 8 ___________________ d) Mashome a 18 le bo nngwe ba 4 ____________________ Sebedisa disebediswa ho bontsha ho arola dinomoro: 389 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 390 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.5 Elellwa sekgeo sa Elellwa sekgeo sa • Abakhase palo sa dinomoro palo sa dinomoro Sekgeo a) Bontsha mashome a 4 le bo nngwe ba 5 o sebedisa abakhase. tsa didijiti tse ho fihlela ho 99 tharo ho fihlela b) Bontsha mashome a 7 le bonngwe ba 6 o sebedisa abakhase. • Elellwa hore na 999 dijiti e nngwe le e • Elellwa hore na ngnwe e emetse dijiti e nngwe le e eng MMETSE KEREITE YA 1-3 nngwe e emetse • Qhaqholla eng dinomoro tsa • Qhaqholla didijiti tse tharo dinomoro tsa ho fihlela ho didijiti tse tharo 99 katisong ya ho fihlela ho boleshome le 999 katisong bonngwe. ya 100, katisong • Dikarete tsa sekgeo sa palo • Hlwaya le ho ya boleshome le bolela boleng ba Baithuti ba sebedisa dikarete tsa sekgeo sa palo ho bontsha dikarolo tsa nomoro. bonngwe. dijiti e nngwe le e • Hlwaya le ho nngwe Mohlala bolela boleng ba Mefuta e latelang ya dipotso e ka botswa : dijiti e nngwe le e nngwe • Bolela hore na dijiti 8 ho 28 e emetse eng? Le 2? • Bolela hore ke nomoro efe e lekanang ka boleng kapa e tshwanang le: a) Mashome a 6 b) Mashome a robong le bo nngwe ba bararo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO c) Mashome a mahlano le bo nngwe ba robong RAROLLA MATHATA A DIPALO BOEMONG

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.6 Sebedisa mawa Sebedisa mawa Phapang ke efe le Kereite ya 2? a latelang ha o a latelang ha o Mawa a Baithuti ba lebeletswe ho rarolla mathata a lentswe o sebedisa mawa a latelang: rarolla mathata le rarolla mathata: ho rarolla hlalosa ditharollo ho • Qhaqholla le ho bopa dinomoro mathata • ho bopa le mathata: ho qhaqholla • Palopedi le ho arola ka lehare • ho bopa le dinomoro ho qhaqholla • Melapalo • Palopedi le ho dinomoro Ho taka dintho ho fihlela ho 99 ka bo nngwe bo hloka bokgoni mme bo tshwanetse ho se arola ka lehare kgothalletswe. Kgothalletsa kenyelletso ya disimbole tsa dinomoro ho rekota, ho kenyeletsa • Palopedi le ho arola • melapalo tlhahiso ya ditshwantsho. Baithuti ba ka kgothalletswa ho ngola dipolelo tsa dinomoro. ka lehare Dumella baithuti ho kgetha lewa ka ho phutholoha ho ho holo ho bona. Tatelano ya palo le mofuta • melapalo wa qaka e tla fumana lewa le sebedisitsweng. Le ha ho le jwalo, ha baithuti ba sebedisa mawa a • ho atametsa ka sa kgothalletswang ba tshwanetse ho tataiswa ho sebedisa mekgwa e atlehileng haholo. mashome Ho bopa le ho qhaqholla Ana ke mawa a bohlokwa a Mokgahlelo wa Motheo. Ho sebedisa lewa lena ho dumella baithuti ho qhaqholla le ho kopanya hape dinomoro ho thusa ho etsa ditshebetso bobebe. Ba tla sebedisa lewa lena ho Mokgahlelo o Mahareng. Palopedi le ho arola ka lehare Lewa lena le thatanyana le hloka kutlwisiso e matla ya dinomoro. Baithuti ba kgonang ho kgetha hona e le lewa ba kgona ho a sebedisa. Ho tseba ho atisa habedi ho tla dumella baithuti ho sebedisa lewa la ho atisa ha bedi. Mohlala Dipalo tsa mantswe: Ka letsatsi le le leng tleliniking bana ba 45 ba filwe kentelo ya sefuba. Letsatsi le hlahlamang bana ba 46 ba entiwe. Ke bana ba bakae ba entiwe. Ke bana ba bakae ba entiweng kaofela? Bothata bo ka rarollwa ka ho sebedisa palopedi. Moithutu a ka re ho etsa palopedi ya le 1 kapa 46 habedi tlosa 1. 391 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 392 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.6 Sebedisa mawa Sebedisa mawa Melapalo a latelang ha o a latelang ha o Mawa a Ho sebedisa melapalo ho thusa ho sebetsa ka dipalo ho tla fa baithuti mokgwa wa ho rekota rarolla mathata le rarolla mathata: ho rarolla monahano wa bona le ho boloka ditokomane. Ho dumella baithuti ho rekota setshwantsho seo ba hlalosa ditharollo ho mathata • ho bopa le ka se sebedisang ho hlalosa hore o ka rarolla qaka jwang. mathata: ho qhaqholla Baithuti ba ne ba sebedisa melapalo ho tloha ho Kereite 1. Baithuti ba tshwanetse ho bopa • ho bopa le dinomoro melapalo moo ba ka behang mola o qalong le ho batla ho fumana ho hong ho tloha ho ho hong. ho qhaqholla • Palopedi le ho MMETSE KEREITE YA 1-3 dinomoro Mohlala wa hore baithuti ba ka sebedisa molapalo jwang: arola ka lehare • Palopedi le ho arola Bana ba 23 ba ya leetong la thuto kajeno. Ho na le bana ba 63 sekolong. Ke bana ba bakae ba • melapalo ka lehare neng ba le moo? • melapalo   +10   +10   +3   • ho atametsa ka mashome 63   64   65   66   67   68   69   70   71   72   73   74   75   76   77   78   79   80   81   82   83   84   85   86   1.7 Rarolla dipalo tsa Rarolla dipalo tsa Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena. mantswe boemong mantswe boemong Ho kopanya Kotareng ena, baithuti ba momahanya mosebetsi o entsweng Kereiteng ya 2. Sheba dinoutso tsa mme o hlalose mme o hlalose le ho tlosa mefuta ya tharollo ya mathata ya Kereite 2, Karolo ya 2. tharollo ya hao tharollo ya hao ho mathata ho ya mathata ho kenyeletsa le ho kenyelletsa le ho kopanya, ho tlosa kopanya, ho tlosa ho lebisitseng ho ho lebisitseng ho dikarabo ho fihlela ho dikarabo ho fihlela 999. ho 99. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.8 Rarolla dipalo tsa Rarolla dipalo tsa Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena mantswe mantswe mantswe maemong Phetapheto • Mohahi o batla ho beha mela e 6 ya ditena tsa ho pheiva, le ditena tse 8 ho mola ka mong. O maemong a itseng le a itseng le ho ya ho tla hloka ditena tse kae? ho hlalosa ditharollo hlalosa ditharollo tsa kopanya e tsa hao ho mathata hao ka ho mathata • Dineo o na le mekotla e 4 ya dipompong. Mokotla ka mong o na le dipompong tse 6. Ho na le lebisitseng o sebedisa katiso ya o sebedisa katiso dipompong tse kae kaofela? ho katiso dikarabo ho fihlela ya ya dikarabo ho ho 99. fihlela ho 50. • Mme o batla ho baka dikuku tse 12. Ha kuku e le nngwe e hloka mahe a 2, mme o tshwanetse ho reka mahe a makae? Ha moithuti ka mong a bala dibuka tse 3 ka Phupu, phaposi ya bana ba 20 e ka bala dibuka tsa hae? Mofuta wa bothata : Pokello • Tshimo ya meroho e na le mela e 12 ya dimela. Mola ka mong o na le dimela tse 7. Ke dimela tse kae tse teng tshimong? • Tshimo ya meroho e na le mela e 12 ya dimela. Mola o mong le o mong o na le palo e lekaneng ya dimela. Ha ho na le dimela tse 48 kaofela, ke dimela tse kae moleng ka mong? • Tshimo ya meroho e na le dimela tse 48 tse lenngweng ka mela. Ho na le dimela tse 7 moleng ka mong. Ke mela e mekae e teng? Ho sebedisa palopedi ho rarolla mathata • Tshepo o na le dilemo tse 8. • Moholwane wa hae o moholo makgetlo a mabedi ho yena. • Ntate wa hae o moholo makgetlo a mane ho yena. • Ntatemoholo wa hae o moholo makgetlo a mabedi ho feta ntatae. • Motho ka mong o na le dilemo tse kae? • Buka ya Thato e bolelel ba maqhephe a 48. O leqepheng la 26; na o kgonne ho bala halofo ya buka? Kereiteng ya 3 baithuti ba lebeletswe ho elellwa katiso ya dipalo tsa lentswe. Baithuti ba tshwanetse ho kgothalletswa ho sebedisa dinomoro le ka ditshwantsho, ho na le ho sebedisa disebediswa feela kapa ditshwantsho tsa bona. 393 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 394 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.9 Rarolla le ho Rarolla le ho Kotareng ena letshwao la ho arola le a hlahiswa. Ho bohlokwa hore baithuti ba utlwisisa dikgopolo hlalosa ditharollo ho hlalosa ditharollo ho tse latelang tsa ho arola pele letshwao le sebediswa: Ho etsa mathata a etswang mathata a etswang sehlopa le ho Mathata a kenyang ho arolelana hangata a mabapi le: tse kenyang ho tse kenyang ho arolelana ho arolelana le ho arolelana le ho • ho arola ho lekanang; le lebisang ho hlophisa ho fihlela hlophisa ho fihlela ho aroleng • motho ka mong o fumana tse kae ho 200 le dikarabo ho 50 le dikarabo tse ka kenyang tse tse ka kenyang tse MMETSE KEREITE YA 1-3 Mathata a kenyang ho arolelana hangata a mabapi le: setseng. setseng. • hore ke dihlopha tse kae tse ka etswang? Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena • Ha baithuti ba le matitjhere a a ya khonsateng le batho ba ba ka kgona ho fella ka hara bese, ke nako e kae e ka nkuwang ke bese, ke dinako tse kae tse ka nkuwang ke bese ho kganna ho ya hodimo le tlase, pele baithuti kaofela ba ka ba khonsateng? • Moeketsi o paka dibadi tse ho etsa mela e . Ke dibadi tse kae moleng? • Banana ba 35 ba batla ho bala netebolo. Ke dihlopha tse kae tsa banana tse supileng tse tla ba moo? • Akanya pele: • Etla ba ngata ka kapa nyane ho 10? • Etla ba ngata ka kapa nyane ho 20? • Dineo o reka dipompong tse 44. O di arola ka ho lekana ho etsa mekotla e 4 ya ho rekisa. • Dineo o reka dipompong tse 48. O batla ho arola ho ya mekotla ya dipompong tse tsheletseng mokotla ka mong. Motho ka mong o hloka mekotla e mekae? SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.10 Rarolla le ho Rarolla le ho Kereiteng ya 2 baithuti ba tsebisitswe dipalophatlo le: hlalosa ditharollo ho hlalosa ditharollo ho Dipalo- • dintho tse arotsweng le ho hlophiswa ka ho lekana; mathata a etswang mathata a etswang phatlho a kenyelletsang ho a kenyeletsang ho • dikarolo tsa palophatlho tse boletsweng; arola ho lekanang arola ho lekanang ho lebisang ho ho lebisang • dipalophatlo tse qollotsweng maemong a fapaneng; ditharollo tse ho ditharollo • mMabitso a dipalophatlo tse ngotsweng jwaloka nngwe borarong, nngwe bohlanong; kenyeletsang tse kenyang dipalophatlo dipalophatlho • fumana dipalophatlo tsa dintho tse feletseng; le tsa searolwa tsa searolwa • dipalophatlo tse fumanweng tsa pokelletso ya dintho. sa bonngwe le sa bonngwe le dipalophatlo tsa dipalophatlotseo e Phapang ke efe lho Kereite ya 2? searolwa seo e seng seng tsa searolwa Kotareng ena, baithuti ba tswelapele ho sebetsa ka dipalophatlo tsa searolwa sa bonngwe jwaloka sa bonngwe. mohl. se le seng mohl. halofo e 1, 1 borarong, kotara e 1, 1 bohlanong. 1 1 3 2 1 1 3 2 2 , 4, 4, 5 jj 2 , 4, 4, 5 jj Baithuti ba tsebiswa dipalophatlo tsa searolwa seo e seng tsa bonngwe. mohl. dikotara tse 3 kapa boraro ba 2 . Baithuti ha ba dumellwa ho sebedisa mantswe a searolwa sa nngwe le seo e seng sa nngwe. Mehlala ya mathata a dipalo a ka sebetswang kotareng ena • Ho arola, ho lebisitseng ho dipalophatlo Arola ditjhokolete tse 8 ho metswalle e 3 ho etsa hore ba fumane ditjhokolete tse lekanang ho etsetsa hore ba fumane ditjhokolete tse tshwanang ka bokaalo mme ha ho na ho setseng. • Pokelletso ya palophatlho a) Fumana kotara e 1 ya dipompong tse 16. b) Dipompong tse 8 ke palophatlho efe ya dipompong tse 24? c) Nkgono o fa Lerato R12. Lerato o batla ho boloka boraro ba tjhelete. O tshwanetse ho boloka bokae? d) Mofuta ona wa qaka o tshwanetse ho botswa kamora hore baithuti ba rarollotse mathata a nne kapa tse hlano tsa ho “arola, tse lebisitseng ho mefuta ya dipalophatlo” le ho tseba mabitso a dikoto tsa dipalophatlho. 395 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 396 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.10 Rarolla le ho Rarolla le ho Ho ngola dipalophatlho hlalosa ditharollo ho hlalosa ditharollo ho Dipalo- Baithuti ha ba hloke ho ngola simbole ya palophatlho.Baithuti ba ithutile hore o ka leibola dikarolo mathata a etswang mathata a etswang phatlho tsa palophatlho e le bohlano bo 1, dikotara tse 3 kapa botshelela bo 3. Hona ho ba thusa ho a kenyelletsang ho a kenyeletsang ho utlwisisa pele hore mabitso a dipalophatlho a hlalosa hore ke dikarolo tse lekanang tse kae tse arola ho lekanang arola ho lekanang felletseng di arotsweng ka yona, mohlala, dihalofo, boraro, jj le bobeding hore ke dikarolo dife tse ho lebisang ho ho lebisang etsweng hloko, mohl. boraro bo 2. ditharollo tse ho ditharollo kenyeletsang tse kenyang Ho nehelana ka dipalophatlo ho sebediswa mathata dipalo tsa mantswe MMETSE KEREITE YA 1-3 dipalophatlo dipalophatlho tsa searolwa tsa searolwa • Baithuti ba tshwanetse ba tshwanetse ho araba ka ho ngola dikarabo tsa bona ho pakahatsa hore ba utlwisisitse mathata. sa bonngwe le sa bonngwe le dipalophatlo tsa dipalophatlotseo e • Lebella hore baithuti ba bang ba ka taka palophatlho ka nepahalo empa ba rehe karolo ya searolwa seo e seng seng tsa searolwa palophatlo ka ho fosahala. Thusa baithuti bana ho reha dikarolo tsa dipalophatlho ka nepahalo sa bonngwe. mohl. se le seng mohl. (Sheba dinoutso tse amanang le ho reha dipalophatlo ka tlasa ho sebetseng dipalo ka ntle ho 1 1 3 2 1 1 3 2 tshusumetso) 2 , 4, 4, 5 jj 2 , 4, 4, 5 jj • Baithuti ba tshwanetse ho fana ka dikarolo tse arotsweng ka ho di ngola e le boraro ba 2. 1.11 • Elellwa le ho • Elellwa le ho Kotareng ena baithuti ba tswelapele ho rarolla mathata. Tjhelete hlwaya tjhelete ya hlwaya tjhelete ya Mohlala : Afrika Borwa ya Afrika Borwa ya tshepe tshepe Baithuti ba kereite ya 3 ba hloka R759 bakeng sa ho ya khempeng. Ba bokelletse R250. Ba hloka tjhelete e ngata hakae? • Rarolla mathata • Rarolla mathata a tjhelete le a tjhelete o a) Ngola 325c e le diranta le disente. kenyeditse le kenyeledite le b) Ke mekgwa efe e fapaneng eo o ka e etsang R400 o sebedisa tjhelete ya pampiri? O tseba dithoutale le dithoutale le jwang hore o na le ditharollo kaofela? tjhentjhe ho tjhentjhe ho c) Lesedi o na le sekoto sa 50c le dikoto tse nne tsa 20c .Theko ya dipompong ke R120. O tla diranta kapa diranta kapa SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO fumana tjhentjhe ya bokae? disente. disente. d) Haebe terekesutu ya sekolo e le boleng ba R150, diterekesutu tse pedi ke bokae? • Fetolela pakeng tsa diranta le Ho reka le ho rekisa mathata disente. Mohlala a) Nkgono wa Motlatsi o mo file R5. Ke dipompong dife tse 3 tseo a ka di rekang? Ditjhokolete R2,70; ditjhepisi R1,80; R1,40; diminti R2,20; dithofi R1,20. b) Thuto o rekile dibuka tse tharo ka R80 buka ka nngwe, o tla fumana tjhentjhe ya bokae ho R300? c) Dipakete tse 5 tsa dipompong di bitsa 44c ka nngwe. Mong Mosuwe o hloka dipompong tse 88. O tshwanetse ho reka dipakete tse kae? O tla lefa bokae?

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO HO SEBETSA KA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 1.12 Sebedisa mawa a Sebedisa mawa a Mawa ana a tla sebediswa ho tharollo ya mathata le ho sebetsa ka dipalo ho se nang latelang ha o etsa latelang ha o etsa tshusumetso. Dithekniki tshebetso ya dipalo : tshebetso ya dipalo : (mekgwa Ho bopa le ho qhaqholla kapa Mawa) • ho bopa le • ho bopa le Ana ke mawa a bohlokwa Mokgahlelong wa Motheo. Ho sebediseng lewa lena ho dumella ho qhaqholla ho qhaqholla baithuti ho qhaqholla le ho kopanya hape dinomoro ho thusa ho etsa tshebetso ka dipalo dinomoro dinomoro bobebe. Ba tla be ba sebedisa lewa lena haholo Mokgahlelong wa Motheo. Ho bohlokwa hore • Palopedi le ho arola • Palopedi le ho baithuti ba sebedise tsebo e tsejwang ha ba qhaqholla dinomoro mohl. ka lehare arola ka lehare • ho qhaqholla o sebedisa sekgeo; • melapalo • melapalo • ho qhqqholla o sebedisa dikatiso tsa 10; le • ho atametsa ka • ho qhaqholla ho ya dipara tsa dinomoro. mashome Melapalo Baithuti ba tla tswelapele ho sebedisa le ho bopa ho melapalo ya bona ho sebetsa dipalo. Ho na le bokgoni bo boholo ba hore molapalo o tla sebediswa haholo ho kopanya kapa ho tlosa ho sebetsa ka dipalo. . Ho kopanya le ho tlosa. Baithuti ba bopa melapalo ya bona le ho qhaqholla dinomoro ho dikarolo tse laolehang. Mohlala 45 + 27 Molapalo o tshwanetse ho qala ho 45 le baithuti ba ka bopa ho tlola ha bedi 2 ha 10 le ho tlola ha nngwe o bontsha 7. Katiso Melapalo e tshwanetse ho tswelapele ho sebedisetswa ho ho kopanya habedi ho phetilweng. Ho tlola ho lekanang ho rekotuwa ho molapalo le ho tshehetsa dipolelo tse ka rekotuwang. 397 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 398 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.13 • Kopanya ho • Kopanya ho fihlela Kotareng ena baithuti ba ikwetlisetsa le ho momahanya mosebetsi o entsweng Kereiteng ya 2 fihlela ho 999 ho 99 Ho kopanya Ha baithuti ba: le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho • Tlosa ho tloha • sebetsa ka dibadi tse sa tlamellwang; 999 ho 99 • taka ditshwantsho tsa bo 1 feela ; le • Sebedisa • Sebedisa disimbole tse disimbole tse • bala kaofela ka bo 1 lokelang loketseng MMETSE KEREITE YA 1-3 Ha o sebetsa ka dithoutale tsa boholo bo fetang 30, hona ho fokotsa sekgahla, empa ho bile ho (+, -, =, £) (+, -, =, £) nyolla menyetla ya ho diphoso tsa ho sebetsa ka dipalo. • Ithute • Ithute Hona ho molemo ho bona ho ntshetsapele mawa a atlehileng. Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro dipalokopanngwa dipalokopanngwa e ba e nngwe ya mawa a bohlokwa ao baithuti ba tla wa sebedisa kotareng ena. ho fihlela ho 30 20 Mekgwa e ka kgonehang ho bontsha ho kopanya le ho tlosa tshebetso ya dipalo. Ho qhaqholla nomoro ka dikarolo tse nyane ho etsa tshebetso ya dipalo e be bobebe. Baithuti ba ka qhaqholla nomoro ka ditsela tse kgonang ho laoleha. Hona ho bolela hore ba tla etsa hona ka ditsela tse fapaneng. Ho sebedisa tsebo ya sekgeo sa palo ho e qhaqholla ka bo leshome le bo nngwe • Ho kopanya nomoro ya didijiti tse pedi ka ho di qhaqholla mmoho. 43 + 36 =  43 + 36 = (40 + 3) + (30 + 6) = (40 + 30) + (3 + 6) = 70 + 9 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO = 79 • Ho kopanya ka ho qhaholla nomoro e le nngwe 43 + 36 =  43 + (30 + 6) 43 + 30 → 73 + 6 = 79 • Ho qhaqholla ka dihlopha tsa leshome 43 + 36 =  43 + (10 + 10 + 10 + 6) 43 + 10→ 53 + 10→ 63 + 10→ 73 + 6 = 79

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.13 • Kopanya ho • Kopanya ho fihlela Ho tlosa fihlela ho 999 ho 99 Ho kopanya • Ho tlosa ka ho qhaqholla dinomoro mmoho. le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho • Tlosa ho tloha 87– 56 =  999 ho 99 87– 56 = (80 + 7) – (50 + 6) • Sebedisa • Sebedisa disimbole tse disimbole tse = (80– 50) + (7– 6) lokelang loketseng = 30 + 1 (+, -, =, £) (+, -, =, £) = 31 • Ithute • Ithute dipalokopanngwa dipalokopanngwa • Ho tlosa ka ho qhaqholla nomoro e le nngwe ho fihlela ho 30 20 87–56 =  87– (50 + 6) 87– 50 → 37 – 6 = 1 Lebella ho re baithuti ba bang ba qhqholla nomoro ka ditsela tse fapaneng ho etsa hore ho bobebe ho bona ho sebetsa ka dipalo: • Ho qhaqholla ka katiso ya 10 87– 56 =  87– (20 + 20 + 10 + 6) 87– 20 → 67–20 → 47– 10 → 37– 6 → 31 Ho sebedisa le ho kenya tshebetsong tsebo e fetileng jwalo ka mawa • Ho sebedisa ho hafola ho qhaqholla nomoro. 69 + 12 69 + (6 + 6) 69 + 6 → 75 + 6 = 81 • Ho balla pele le ho balla morao 78 – 69 =  Ho bala ka bo nngwe ho tloha ho 69 ke lewa le loketseng hobane dinomoro di haufi le tse ding. 399 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 400 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.13 • Kopanya ho • Kopanya ho fihlela • Ho hlwaya ditaba tse iphetang habedi tse atamelaneng. fihlela ho 999 ho 99 Ho kopanya 34 + 35 hlalosa bongata ba 34 le ho kopanya 35 fokotsa le 1 le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho • Tlosa ho tloha 34 + 34 + 1 999 ho 99 Baithuti ba ka rekota mawa a bona ba sebedisa motsu ho bona ditshebetso tsa bona tsa dipalo. • Sebedisa • Sebedisa disimbole tse disimbole tse 34 + (30 + 4) + 1 lokelang loketseng MMETSE KEREITE YA 1-3 34 + 30 → 64 + 4 → 68 + 1 → 69 (+, -, =, £) (+, -, =, £) • Ithute • Ithute • Fetolela nomoro ho katiso ya leshome mme o fokotse kapa o kopanye bo nngwe. dipalokopanngwa dipalokopanngwa Ho bala ho ya hodimo le ho ya tlase ho fihlela ho bonnyane 10 ho fihlela ho 30 20 58 + 19 =  Mona baithuti ba hloka ho ipolella hore ba na le boikgethelo. Tjhentjha 58 kapa 19 ho katisong ya 10. Kgetho ke ya bona Palo e ka ngolwa jwaloka: 58 + 19 = 58 + 20 – 1 58 + 20 → 78 – 1 = 77 Baithuti ba bang ba ka qhaqholla 20 ka dihlopha tse 2 tsa 10 ho etsa dipalo ka nepahalo. Ithute dipalokopanngwa ho fihlela ho 20 Dipalokopanngwa tse fihlang ho 20 di tshwanetse ho etswa ho sebediswa disthwantsho tse fapaneng tse tshehetsang. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.13 • Kopanya ho • Kopanya ho fihlela Ho ntshetsapele le ho ikwetlisetsa bokgoni ba ho kopanya le ho tlosa fihlela ho 999 ho 99 Ho kopanya Baithuti ba hloka ho ikwetlisetsa mefuta e meng ya bokgoni ba ho kopanya le ho tlosa. le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho • Tlosa ho tloha • Kopanya kapa tlosa didijiti tsa bonngwe ho tloha ho dijiti ya e nngwe le nngwe ya dinomoro tse 999 ho 99 pedi ka ntle le ho habahanya ka bo leshome; • Sebedisa • Sebedisa Mohlala disimbole tse disimbole tse lokelang loketseng a) 65 + 4 (+, -, =, £) (+, -, =, £) b) 89 – 3 • Ithute • Ithute dipalokopanngwa dipalokopanngwa • Kopanya dijiti e le nngwe katisong ya 10 ho fihlela ho 30 20 Mohlala a) 70 + 5 b) 90 + 3 • Tlosa dijiti e le nngwe ho tloha ho katiso ya 10 Mohlala a) 80 – 6 b) 50 – 3 Kopanya kapa tlosa 10 ho fihlela le ho tloha ho dinomoro tsa didijiti Mohlal a a) 56 + 10 b) 68 + 10 c) 79 – 10 d) 57 – 10 Kopanya kapa tlosa sehlopha sa katiso ya 10 ka ntle le ho habahanya ho fihlela ho 100 a) 40 + 30 b) 80 – 50 401 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 402 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.13 • Kopanya ho • Kopanya ho fihlela Ho lekola dipheto tsa tshebetso ya dipalo. fihlela ho 999 ho 99 Ho kopanya Ho hlahloba ho utlwahala ha ditharollo. le ho tlosa • Tlosa ho tloha ho • Tlosa ho tloha Baithuti ba tshwanetse ba tshwanetse ba kwetlisetswe ho lekola ho utlwahala ha ditharollo. 999 ho 99 Tsela e nngwe ya ho hona ke ho akanya dikarabo tsa bona pele ho sebetswa ka dipalo. Ha o • Sebedisa • Sebedisa kopanya dinomoro tse pedi tse atamelaneng le tse ding, mohl. 45 le 46, baithuti ba ka sebedisa disimbole tse disimbole tse palopedi e le tsela ya ho akanya dikarabo tsa bona. lokelang loketseng MMETSE KEREITE YA 1-3 (+, -, =, £) (+, -, =, £) Ho lekola ditharollo • Ithute • Ithute Baithuti ba tshwanetse ho tseba hore ba ka kgona ho dipalokopanngwa dipalokopanngwa ho fihlela ho 30 20 • Lekola ho kopanya tshebetso ya palo ka ho ho tlosa. Mohlala, ha 36 + 18 = 54 le 54 – 18 = 36 • Lekola tshebetso ya palo ka ho kopanya Mohlala 84- 48 = 36, mme 36 + 48 = 84 Ho sebedisa matshwao ka phapanyetsano ho lekola ditharollo ke lebaka le leng la ho ruta ho kopanya le ho tlosa mmoho. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le CAPS BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.14 • Atisa dinomoro 1 • Atisa dinomoro 1 Kereiteng ya 2 baithuti ba atisa dinomoro 1 ho fihlela ho 10 ka 1, 2, 5, 3 le 4 ho fihlela ho 50. Ba se ho fihlela ho 10 ka ho fihlela ho 10 ka ba ile ba tsebiswa letshwao mme ba le sebedisa polelong. Ho kopanya 2, 3, 4, 5, 10 ho 2, 3, 4, 5, 10 ho phetha- Baithuti Kereiteng ya 3 ba lokela ho tswela pele ho ikwetlisa le ho sebedisa puo ya katiso fihlela ho palohare phetwang • Sebedisa maemong a bonahalang; pedifatsa, ha bedi, atisa, atisa ka, tse ngata tsa, dihlopha tsa, makgetlo, ya 99 ho lebisang disimbole tse makgetlo a mararo ho feta. katisong • Sebedisa loketseng Puo e lokela ho sebediswa ha ho etswa ditharollo tsa dipalo. Kotareng ena, baithuti ba tla etsa disimbole tse (x, =, £) katiso ka bo tharo lekgetlo la pele. loketseng (x, =, £) Baithuti ba kenang Kereiteng ya 3 ba lokela ho kgona ho nehelana la katiso e phethaphetwang ba sebedisa letshwao la katiso. Baithuti ba kgona ho hlalosa katiso ka mekgwa e fapaneng. Ba utlwisisa hore bo 3 ba 6 kapa dihlopha tse 3 tsa 6 di ka ngolwa e le . Ho na le kutlwisiso ya hore 3 atisa ka ngolwa e le . Tsebo ena e ntshetswa pele Kereiteng ya 3. Baithuti ba tla tswela pele ho sebedisa dintho tse tshwarehang, tatelano ya dintho le melapalo hore ba utlwisise katiso. Ho tloha Kereiteng ya 3 baithuti ba lokela ho ela hloko hore katiso e ka etswa sehlopheng sefe kapa sefe. Mohlala: Baithuti ba lokela ho utlwisisa le ho ngola tse latelang: 30 = 10 ×  30 = 3 ×  3 × 10 =  10 × 3 =  Setatemente se ka hodimo se lokela ho tshehetswa ka ho sebedisa dibopeho tsa kgafetsa tse dumellang baithuti ho bona hore le di fana ka karabo e tshwanang. Mohlala   le 403 MMETSE KEREITE YA 1-3

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI NAKO DIKGOPOLO LE 404 DIHLOOHO BO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa HLOKAHALANG hora e 1 le BAKENG SA MAFELONG A metsotso e 24) KOTARA YA 1 SELEMO 1.14 • Atisa dinomoro 1 • Atisa dinomoro 1 Mafelong a kotara baithuti ba tshwanetse ho kgona ho qala ho utlwisisa hore katiso e ka etswa ka ho fihlela ho 10 ka ho fihlela ho 10 ka tatelano efe kapa efe. Kgopolo ena e tshwanetse ho tswelapele ho ikwetliseng selemo kaofela. Ho kopanya 2, 3, 4, 5, 10 ho 2, 3, 4, 5, 10 ho phetha- Baithuti ba ka sebedisa tjhate e tswelang pele ho bontsha mehato e fapaneng ya tshebetso ho fihlela ho palohare phetwang • Sebedisa rekota dintlha tsa katiso. ya 99 ho lebisang disimbole tse Mohlala katisong • Sebedisa loketseng disimbole tse (x, =, £) Tse tswang MMETSE KEREITE YA 1-3   Tse kenang loketseng (x, =, £)   1 Molao 3 5 7 ×  !     9 1.15 • Arola dinomoro • Arola dinomoro Letshwao la ho arola ke tsebisitswe Kereiteng ya 3. Ka dilemo tse pedi dikgopolo tsa ho arola ho fihlela ho 99 ho fihlela ho 50 ka le ho hlophisa di ikwetliseditswe mme hona jwale ke nako ya ho hokanya dikgopolo tsena tse Ho arola ka 2,3,4,5,10 2,5,10 pedi. Letshwao la ho arola le ka tsebiswa ha baithuti ba etsa dipalo tsa mantswe. Tlhahiso ya simbole e ka tshehetswa ka ditshwantsho tse ka tlase. Ho molemo ho sebedisa ditshwantsho tse • Sebedisa • Sebedisa tlwaelehileng. disimbole tse disimbole tse loketseng loketseng ( ÷,=, ) Mohlala (÷,=, )   12 ka dihlopha tsa 3 ke dihlopha tse 4   12 ka dihlpoh tse 4 ke dihlopha tse 3   SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 12 e arolelwa ba 3 e fa motho ka mong 4 !  ×  !   =  !"     12 e arolelwa 4 e fa motho ka mong 3 !  ×  !   =  !"     12 ÷ 3 = 4 e bolela hore : 12 e entswe dihlopha ka bo 3 e fana ka dihlopha tse 4 , le and 12 e arotsweng mahareng a 3 e fana ka 4 e le nngwe.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA CAPS metsotso e 24) YA 1 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Boholo Moholo wa nomoro: Mawa a ho sebetsa dipalo, kgopolo ya dinomoro, tsebo le ho tseba dintlha 999 Boholo 200 tsa nomoro di hodiswa ka ho rarolla mathata le ho di sebetsa. Tse di ikwetlisa Menthele nakong ya menthele. Sena se thusa baithuti ho re ba di tlwaele le ho re • Hlophisa sete ya dinomoro tse • Hlophisa sete ba kgone ho di sebedisa ha bobebe ha ba sebetsa dipalo le ho di rarolla kgethilweng tseo o di fuweng ya dinomoro tse mathata a moelelong. kgethilweng tseo o di • Bapisa dinomoro ho fihlela ho fuweng Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho ntshetsa pele bokgoni ho sebetsa ka 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, ho fetofetoha ka dinomoro. Mawa a menthele ao baithuti ba a ntshetsa pele 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase. • Bapisa dinomoro ho a tla thusa ka ho sebetsa dipalo le ho thusa baithuti ho etsa kakanyo. fihlela ho 999 le ho Hopola ka potlako: bolela ho re ke 1, 2, 3, 4, Mehlala ya dipotso tse ka botswang: • Dintlha tsa ho kopanya le ho 5, le 10 ho feta kapa ka Moholo wa nomoro: tlosa ho fihlela ho 20 tlase. Mabitso a nomoro le matshwao • Kopanyo kapa katiso ya 10 ho Hopola ka potlako: tloha ho 0 ho fihlela ho 100 Phamiseta karete hodimo kapa ngola lebitso la nomoro. Kgetha ngwana ho • Dintlha tsa ho kopanya le ngola nomoro e bapileng. Dintlha tsa katiso le ho arola ho tlosa ho fihlela ho 20 bakeng sa: Ho feta kapa ka tlaseho • Kopanya kapa katiso • tafole ya katiso ya pedi ho fihlela ya 10 ho tloha ho 0 ho Ke eng ho 2 x 10 fihlela ho 100 • 1 ka tlase ho 200 • tafole ya katiso ho fihlela ho Mawa a ho sebetsa dipalo • 1 ho feta 199 10 x 10 Sebedisa mawa a latelang • 2 ho feta 102 Mawa a ho sebetsa dipalo a ho sebetsa dipalo: • 2 ka tlase 105 Sebedisa mawa a latelang a ho sebetsa dipalo: • Beha nomoro e kgolo • 3 ho feta 77 pele ho re o tle o tsebe • Beha nomoro e kgolo pele ho re ho bala o ya pele kapa o • 3 ka tlase ho 51 o tle o tsebe ho bala o ya pele bale o ya morao • 4 ho feta 68 kapa o bale o ya morao • Molapalo • 4 ka tlase ho 167 • Molapalo • Ho sebetsa ka palopedi • 5 ho feta129 • Ho sebetsa ka palopedi kapa kapa ho hafola ho hafola • 5 ka tlase ho 185 • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • 10 ho feta 90 dinomoro • Sebedisa dikamano • 10 ka tlase ho 160 • Sebedisa dikamano pakeng tsa pakeng tsa ho kopanya 405 ho kopanya le ho tlosa Tlhaku ya 5hl ditlhakung tsa nteterwane ke efe? le ho tlosa • Sebedisa dikamano pakeng tsa Kgwedi 9rb selemong ke efe? MMETSE KEREITE YA 1-3 katiso le ho arola

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 406 BO HLOKAHALANG hora e 1 le MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA metsotso e 24) YA 1 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Boholo Moholo wa nomoro: Ho hlophisa le ho bapisa 999 Boholo 200 Menthele Ke efe e kgolo: 21 kapa 17? • Hlophisa sete ya dinomoro tse • Hlophisa sete Mphe nomoro e pakeng tsa 154 le 159 kgethilweng tseo o di fuweng ya dinomoro tse kgethilweng tseo o di Hopola ka potlako • Bapisa dinomoro ho fihlela ho fuweng 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa: 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase. • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 999 le ho • Tseba ka hlooho ho kopanya le ho tlosa dinomoro tsohle tsa MMETSE KEREITE YA 1-3 Hopola ka potlako: dipalokopanngwa ho fihlela ho 20 bolela ho re ke 1, 2, 3, 4, • Dintlha tsa ho kopanya le ho 5, le 10 ho feta kapa ka Mohlala tlosa ho fihlela ho 20 tlase. a) __________+  = 20 • Kopanyo kapa katiso ya 10 ho Hopola ka potlako: b) __________+  = 16 tloha ho 0 ho fihlela ho 100 • Dintlha tsa ho kopanya le Ho kopanya le ho tlosa dintlha tsohle tsa dinomoro ho fihlela ho le ho Dintlha tsa katiso le ho arola ho tlosa ho fihlela ho 20 kenyeletsa 20 bakeng sa: • Kopanya kapa katiso Mehlala • tafole ya katiso ya pedi ho fihlela ya 10 ho tloha ho 0 ho ho 2 x 10 fihlela ho 100 a) 1 + 11 = 12 b) 18 – 4 = 14 • tafole ya katiso ho fihlela ho Mawa a ho sebetsa c) 11 + 1 = 12 d) 18 – 14 = 4 dipalo e) 2 + 10 = 12 f) 18 – 5 = 13 10 x 10 Mawa a ho sebetsa dipalo Sebedisa mawa a latelang g) 10 + 2 = 12 h) 18 – 13 = 5 a ho sebetsa dipalo: i) 3 + 9 = 12 j) 18 – 6 = 12 Sebedisa mawa a latelang a ho sebetsa dipalo: • Beha nomoro e kgolo k) 9 + 3 = 12 l) 18 – 12 = 6 pele ho re o tle o tsebe • Beha nomoro e kgolo pele ho re Ka potlako hopola dipalopedi ho fihlela ho 20. Sena se lokela ho kenyeletsa ho bala o ya pele kapa o o tle o tsebe ho bala o ya pele dintlha tse amanang tsa ho tlosa. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO bale o ya morao kapa o bale o ya morao Mehlala: • Molapalo • Molapalo • Ho sebetsa ka palopedi a) 1+1=2 b) 6 + 6 = 12 • Ho sebetsa ka palopedi kapa kapa ho hafola c) 2+2=4 d) 7 + 7 = 14 ho hafola • Ho bopa le ho qhaqholla e) 3+3=6 f) 8 + 8 = 16 • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro dinomoro g) 4+4=8 h) 9 + 9 = 18 • Sebedisa dikamano i) 5 + 5 = 10 j) 10 + 10 = 20 • Sebedisa dikamano pakeng tsa pakeng tsa ho kopanya ho kopanya le ho tlosa le ho tlosa • Sebedisa dikamano pakeng tsa katiso le ho arola

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA CAPS metsotso e 24) YA 1 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Boholo Moholo wa nomoro: Mehlala: 999 Boholo 200 Menthele Mpotshe nomoro eo o tla e kopanya ho ..... ho etsa 20 (ngola kapa sebedisa • Hlophisa sete ya dinomoro tse • Hlophisa sete sekgeo kapa dikarete tsaFlard). kgethilweng tseo o di fuweng ya dinomoro tse a) 8 kgethilweng tseo o di • Bapisa dinomoro ho fihlela ho b) 2 fuweng 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, c) 9 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase. • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 999 le ho d) 15 Hopola ka potlako: bolela ho re ke 1, 2, 3, 4, e) 3 • Dintlha tsa ho kopanya le ho 5, le 10 ho feta kapa ka tlase. Mehlala: tlosa ho fihlela ho 20 Hopola ka potlako: Mpotshe nomoro e letsohong le letshehadi ha ..... o tlosa 20 (ngola kapa ho • Kopanyo kapa katiso ya 10 ho sebedisa sekgeo kapa dikarete Flard). tloha ho 0 ho fihlela ho 100 • Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa ho fihlela ho 20 a) 5 Dintlha tsa katiso le ho arola bakeng sa: b) 18 • Kopanya kapa katiso • tafole ya katiso ya pedi ho fihlela ya 10 ho tloha ho 0 ho c) 0 ho 2 x 10 fihlela ho 100 d) 14 • tafole ya katiso ho fihlela ho Mawa a ho sebetsa dipalo e) 7 10 x 10 Mawa a ho sebetsa dipalo Sebedisa mawa a latelang Kopanya kapa tlosa katiso ya 10 ho tloha ho 100 a ho sebetsa dipalo: Mehlala: Sebedisa mawa a latelang a ho sebetsa dipalo: • Beha nomoro e kgolo a) Bolela ho re ke ditepe tse kae tse ka nkuwang molapalong ho fihlela pele ho re o tle o tsebe ho 30 ho fihlela ho 100 kapa ho tloha ho 100 ho fihlela . • Beha nomoro e kgolo pele ho re ho bala o ya pele kapa o o tle o tsebe ho bala o ya pele b) Fumana sehlopha sa dikarete tse etsang 100. bale o ya morao kapa o bale o ya morao • Molapalo c) Beha dinomoro ka hara lebokose ho etsa 100: • Molapalo • Ho sebetsa ka palopedi  + 70 = 100 • Ho sebetsa ka palopedi kapa kapa ho hafola ho hafola 20 +  = 100 • Ho bopa le ho qhaqholla 100 –  = 90 • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro dinomoro 100 – 40 =  • Sebedisa dikamano • Sebedisa dikamano pakeng tsa pakeng tsa ho kopanya 407 ho kopanya le ho tlosa le ho tlosa • Sebedisa dikamano pakeng tsa MMETSE KEREITE YA 1-3 katiso le ho arola

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 408 BO HLOKAHALANG hora e 1 le MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA metsotso e 24) YA 1 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Boholo Moholo wa nomoro: Mawa a sebetsa dipalo: 999 Boholo 200 Menthele Sebedisa mawa a ho sebetsa dipalo ho kopanya le ho tlosa ka katleho. • Hlophisa sete ya dinomoro tse • Hlophisa sete Kopanya dinomoro tse mmalwa ka ho sebedisa mawa a tshwanang le: kgethilweng tseo o di fuweng ya dinomoro tse kgethilweng tseo o di • Sheba sehlopha sa dinomoro tse etsang 10 le ho sebedisa tsena pele • Bapisa dinomoro ho fihlela ho fuweng 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, 2+7+8 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase. • Bapisa dinomoro ho 2 + 8 e etsa 10 le mme o be o kopanya 7. fihlela ho 999 le ho MMETSE KEREITE YA 1-3 Hopola ka potlako: bolela ho re ke 1, 2, 3, 4, Beha nomoro e kgolo pele ho re o kgona ho bala o ya pele kapa o bale o ya • Dintlha tsa ho kopanya le ho 5, le 10 ho feta kapa ka morao. tlosa ho fihlela ho 20 tlase. • Qala ka nomoro e kgolo • Kopanyo kapa katiso ya 10 ho Hopola ka potlako: 5 + 15 tloha ho 0 ho fihlela ho 100 • Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa ho fihlela ho 20 Hlalosa hape dipalo tsa mantswe: 15 + 5 le ho bala ba ya pele ho fihlela ho Dintlha tsa katiso le ho arola 20 bakeng sa: • Kopanya kapa katiso • tafole ya katiso ya pedi ho fihlela ya 10 ho tloha ho 0 ho • Fetolela nomoro ho 10 mme o be o tlosa kapa kopanya 1 ho 2 x 10 fihlela ho 100 Mohlala: • tafole ya katiso ho fihlela ho Mawa a ho sebetsa 8 + 9 = 17 le ho hlalosa ho re nngwe e ka etsa 8 + 9 = 8 + 10 – 1 dipalo 10 x 10 6 + 11 = 17 le ho hlalosa ho re nngwe e ka etsa 6 + 10 + 1 Mawa a ho sebetsa dipalo Sebedisa mawa a latelang a ho sebetsa dipalo: 17 – 9 = 8 le ho hlalosa ho re nngwe e ka etsa 17 – 10 + 1 Sebedisa mawa a latelang a ho sebetsa dipalo: • Beha nomoro e kgolo • Qhaqholla dinomoro dikotwaneng le ho hlalosa pele ho re o tle o tsebe Bopa le ho qhaqholla dinomoro: • Beha nomoro e kgolo pele ho re ho bala o ya pele kapa o o tle o tsebe ho bala o ya pele Tswelang pele ho qhaqholla dinomoro ho ‘dikotwana’ SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO bale o ya morao kapa o bale o ya morao • Molapalo 8 + 12 = 8+ (10+2) • Molapalo = 8 + 2 + 10 • Ho sebetsa ka palopedi • Ho sebetsa ka palopedi kapa kapa ho hafola = 10 + 10 ho hafola • Ho bopa le ho qhaqholla = 20 • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro dinomoro • Sebedisa palopedi e le lewa la ho sebetsa dipalopedi • Sebedisa dikamano Qolla dipalopedi tse atamelaneng • Sebedisa dikamano pakeng tsa pakeng tsa ho kopanya ho kopanya le ho tlosa le ho tlosa • Sebedisa dikamano pakeng tsa katiso le ho arola

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA CAPS metsotso e 24) YA 1 1.16 Kgopolo ya dinomoro: Boholo Moholo wa nomoro: Mohlala: 999 Boholo 200 Menthele 5 + 6 = 11 hlalosa ho re hona ke palopedi 5 kopanya kapa 6 habedi tlosa 1 • Hlophisa sete ya dinomoro tse • Hlophisa sete Elellwa hore ha dinomoro tse pedi di atamelana ka boholo ho bobebe ho kgethilweng tseo o di fuweng ya dinomoro tse fumana phapang ka ho bala o ya pele empa e se o ya morao. kgethilweng tseo o di • Bapisa dinomoro ho fihlela ho fuweng 15 – 11 = 4 le ho hlalosa ho re ho bala o ya pele ho tloha ho 11 ho fihlela ho 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, 15 o fumana 4 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase. • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 999 le ho Mmethele o mong o ka etswa ntle le disebediswa, empa ho bohlokwa ho etsa Hopola ka potlako: bolela ho re ke 1, 2, 3, 4, menthele ka disebediswa, • Dintlha tsa ho kopanya le ho 5, le 10 ho feta kapa ka Disediswa tse kgoleditsweng tlosa ho fihlela ho 20 tlase. Hopola ka potlako: • Molapalo (molapalo o entsweng empa o sa tlatswa) • Kopanyo kapa katiso ya 10 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 • Kiriti ya nomoro • Dintlha tsa ho kopanya le Dintlha tsa katiso le ho arola ho tlosa ho fihlela ho 20 • Sekgeo sa dikarete (dikarete tsa Flard) bakeng sa: • Kopanya kapa katiso • Difaha tse balang • tafole ya katiso ya pedi ho fihlela ya 10 ho tloha ho 0 ho ho 2 x 10 fihlela ho 100 • tafole ya katiso ho fihlela ho Mawa a ho sebetsa dipalo 10 x 10 Mawa a ho sebetsa dipalo Sebedisa mawa a latelang a ho sebetsa dipalo: Sebedisa mawa a latelang a ho sebetsa dipalo: • Beha nomoro e kgolo pele ho re o tle o tsebe • Beha nomoro e kgolo pele ho re ho bala o ya pele kapa o o tle o tsebe ho bala o ya pele bale o ya morao kapa o bale o ya morao • Molapalo • Molapalo • Ho sebetsa ka palopedi • Ho sebetsa ka palopedi kapa kapa ho hafola ho hafola • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro dinomoro • Sebedisa dikamano • Sebedisa dikamano pakeng tsa pakeng tsa ho kopanya 409 ho kopanya le ho tlosa le ho tlosa • Sebedisa dikamano pakeng tsa MMETSE KEREITE YA 1-3 katiso le ho arola

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa 410 BO HLOKAHALANG hora e 1 le MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA metsotso e 24) YA 1 1.17 • Sebedisa le ho bolela mabitso • Sebedisa le ho bolela Kereiteng ya 2 baithuti ba hlahiseditswe dipalophatlo. Ba a dipalophatlo ka moeleo o mabitso a dipalophatlo ka Dipalophatlo • Arola le hlophisa dintho ka tekano; tlwaelehilengho kenyeleditswe moeleo o tlwaelehilengho dihalofo, dikotara, di nngwe kenyeleditswe dihalofo, • Fana ka mabitso a dipalophatlo bakeng sa dipalophatlo tseo sarolwa sa borobeding, di nngwe borarong, dikotara, di nngwe teng e le nngwe; di nngwe botsheleleng, di nngwe borobeding,di nngwe bohlanong, borarong, di nngwe • Qolla dipalophatlo ka melelo e fapaneng; botsheleleng, di nngwe • Ngola dipalophatlo tse bitswang e le 1 borarong, 1 bohlanong; • Elellwa dipalophatlo tse bohlanong, MMETSE KEREITE YA 1-3 sebpehong sa setshwantsho. • Batla dipalophatlo tsa dintho tsohle; le • Elellwa dipalophatlo • Qala ho elellwa hore dihalofo • Batladipalophatlo tsa dintho tse bokeletsweng tse sebopehong sa tse pedi di etsa nomoro e le setshwantsho. Kotareng ena baithuti ba hlahisetswa dipalophatlo tseo searolwa sa teng nngwe e feletseng kapa nngwe borarong e etsa nomoro e le • Qala ho elellwa ho re e seng nngwe, mohl, dikotara tse 3, kapa 2 borarong. Ba tswela pele ho nngwe e feletseng, le halofo e dihalofo tse pedi di etsa sebetsa ka dipalophatlo tseo searolwa sa teng e leng nngwe. Ba tswela pele le nngwe le dikotara tse pedi di nomoro e le nngwe e hape ka nngwe borobeding le nngwe botsheleleng. lekana feletseng kapa nngwe Mehlala ya dipotso: borarong e etsa nomoro • Ngola dipalophatlo e le halofo e Sebopeho se arotswe dikotwana tse kae tse lekanang? e le nngwe e feletseng, 1, 2 borarong le halofo e le nngwe Ke dikotwana tse kae tsa sebopeho se takilweng sebopehong se seng le se le dikotara tse pedi di seng? lekana Ke palophatlo efe ya sebopeho se seng le seng se takilweng? • Ngola dipalophatlo e le halofo e 1, 2 borarong Ke palophatlo efe ya sebopeho se seng le seng e sa takwang? A. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO B. C. D. Baithuti ba lokelwa ho fuwa monyetla ho taka dibopehong ka bo bona.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI DIKGOPOLO LE DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA (ka dithuto tsa BO HLOKAHALANG hora e 1 le MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA CAPS metsotso e 24) YA 1 1.17 • Sebedisa le ho bolela mabitso • Sebedisa le ho bolela Mohlala: a dipalophatlo ka moeleo o mabitso a dipalophatlo ka Dipalophatlo Taka 2 borarong sebopehong sena. tlwaelehilengho kenyeleditswe moeleo o tlwaelehilengho dihalofo, dikotara, di nngwe kenyeleditswe dihalofo, A. borobeding, di nngwe borarong, dikotara, di nngwe di nngwe botsheleleng, di nngwe borobeding,di nngwe bohlanong, borarong, di nngwe botsheleleng, di nngwe Taka dikotara tse 2 sebopehong sena • Elellwa dipalophatlo tse bohlanong, B. sebpehong sa setshwantsho. • Elellwa dipalophatlo • Qala ho elellwa hore dihalofo tse sebopehong sa tse pedi di etsa nomoro e le setshwantsho. Taka 4 bohlanong sebopehong sena nngwe e feletseng kapa nngwe borarong e etsa nomoro e le • Qala ho elellwa ho re C nngwe e feletseng, le halofo e dihalofo tse pedi di etsa le nngwe le dikotara tse pedi di nomoro e le nngwe e lekana feletseng kapa nngwe borarong e etsa nomoro Taka 6 borobeding sebopehong sena • Ngola dipalophatlo e le halofo e e le nngwe e feletseng, 1, 2 borarong D. le halofo e le nngwe le dikotara tse pedi di lekana • Ngola dipalophatlo e le halofo e 1, 2 borarong 411 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 1 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 412 NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BO HLOKAHALANG MAFELONG DIKGOPOLO LE BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 4 le metsotso e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho hlaolosa Kopitsa, atolosa le ho Kereiteng ya 3 ba ka sebetsa ka dipaterone moo ba thuto e 1 Dipaterone Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka hlaolosa • di elemente di phetwaphetwang ka tsela e tshwanang; tsa Jeometri mantswe Kopitsa, atolosa le ho hlalosa • boholo ba ba dibopeho bo fetoha ka tsela e lebeletsweng; • dipaterone tse bonolo tsa dintho ka mantswe • nomoro ya dibopeho kapa dintho di a fetoha ka tsela e lebeletsweng. tse tshwarehang • Ddpaterone tse bonolo tsa MMETSE KEREITE YA 1-3 Dipaterone di ka etswa ka ho sebedisa nthom e le nngwe empa ho hafola • dipaterone tse bonolo tse dintho tse tshwarehang mmala wa ntho ho fetoha ka tsela e itseng. Mohl. entsweng ka ditshwantsho tsa • dipaterone tse bonolo tse mela, kapa dibopeho entsweng ka ditshwantsho   Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa mela, kapa dibopeho Dipaterone di ka etswa ho sebediswa sebopeho se le seng kapa ntho empa ho tsa hao. Mefuta ya dipaterone fokotsa boemo ba sebopeho kapa ntho ho ka fetola tsela e itseng; Bopa le hlalosa dipaterone tsa Dipaterone tse bonolo tsa Mohlala: jeometri dibopeho, kapa dihlopha a) • tsa dintho tse tshwarehang tsa dibopeho di phetwa ka mokgwa o tshwanang hantle   • ka ho etsa mela, dibopeho kapa dintho Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Dipaterone tse re potapotileng b) hohle Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka mantswe a hao   QHlwaya, hlalosa ka mantswe le ho kopitsa dipaterone tsa jeometri • dipaterone tse bonolo tsa dintho tse tshwarehang • tlhahong • dipaterone tse bonolo tse Di paterone tse ding di na le dihlopha tse tshwanang tsa dibopeho kapa dintho • ho tswa bophelong ba mehla ba entsweng ka ditshwantsho sejwalejwale tse phetwang, moo boholo ba sebopeho sehlopheng se seng le se seng bo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO tsa mela, kapa dibopeho fetoha ka tsela e tshwanang, e lebeletsweng, mohl. boholo ba sebopeho boa • ho tswa botlotlong ba rona ba hola kapa bo ba bo nyane. botjhaba Mohlala: Boholo ba sebopeho bo a eketseha   Mohlala: Boholo ba sebopeho bo ba bo nyenyane

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BO HLOKAHALANG MAFELONG DIKGOPOLO LE BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 4 le metsotso CAPS e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho hlaolosa Kopitsa, atolosa le ho Dipaterone di ka etswa ka ho etsa dihlopha tse tshwanang, moo sehlopha se thuto e 1 hlaolosa seng le se seng se nang le mofuta o le mong wa dintho empa boemo ba dintho Dipaterone Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka bo fetohe sehlopheng. Dihlopha tse tswhanang di a phetwa. tsa Jeometri mantswe Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka mantswe Mohlala: • dipaterone tse bonolo tsa dintho tse tshwarehang • Ddpaterone tse bonolo tsa   dintho tse tshwarehang • dipaterone tse bonolo tse entsweng ka ditshwantsho tsa • dipaterone tse bonolo tse mela, kapa dibopeho entsweng ka ditshwantsho Dipaterone tse ding di entswe ka mofuta o le mong wa sebopeho, empa tsa mela, kapa dibopeho mohlala o mong le o mong wa sebopeho o a eketseha kapa ho fetoha. Bopa le ho hlalosa dipaterone Mohlala: tsa hao. Mefuta ya dipaterone   Bopa le hlalosa dipaterone tsa Dipaterone tse bonolo tsa jeometri dibopeho, kapa dihlopha tsa dibopeho di phetwa ka • tsa dintho tse tshwarehang mokgwa o tshwanang hantle Dipaterone tse ding di etswa ho tswa dihlopheng moo tsona dibopeho tseo tsa • ka ho etsa mela, dibopeho kapa dintho di etsahalang empa nomoro ya mofuta o mong le o mong wa sebopeho Kopitsa, atolosa le ho dintho o eketsehang kapa o fetohang kgafetsa. hlalosa Dipaterone tse re potapotileng Mohlala: Kopitsa, atolosa le ho hlalosa hohle ka mantswe a hao QHlwaya, hlalosa ka mantswe le   • dipaterone tse bonolo tsa ho kopitsa dipaterone tsa jeometri dintho tse tshwarehang • tlhahong • dipaterone tse bonolo tse • ho tswa bophelong ba mehla ba entsweng ka ditshwantsho sejwalejwale tsa mela, kapa dibopeho • ho tswa botlotlong ba rona ba Ho kopa paterone ho thusa baithuti ho bona tatelano ya ka moo paterone e botjhaba etswang ka teng • Ho atolosa paterone ho thusa baithuti ho lekola ho re ba utlwisitse hantle tatelano ya paterone. • Ho hlalosa paterone ho thusa baithuti ho ntshetsa pele puo le bokgoni ba ho bua. Ho boela ho thusa ho re o bone ka moo baithuti ba akantseng ka paterone baithuti. Ho ba bobebe hangata ho baithuti ho bua ka paterone ka mora ho re ba e etse. 413 Mothating ona baithuti ba lokela ba be ba tseba ho hlalosa paterone ntle le tataiso ya dipotso. Tswelapele ho tsepamisa ho ntshetsa pele puo eo ba e MMETSE KEREITE YA 1-3 hlokang ho hlalosa dipaterone.

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA (ka dithuto 414 DIHLOOHO BO HLOKAHALANG MAFELONG DIKGOPOLO LE BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 4 le metsotso e 24) 2.2 Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho Tatelano ya dinomoro e ka hokelwa ka le tshehetsa ho bala. Ha bokgoni ba thuto tse 3 hlalosa baithuti ba ho bala bo fetoha le ho tswelapele, mofuta wa tatelano ya dinomoro Dipaterone Kopa, atolosa le hom hlalosa oo baithuti bao sebetsang o ka tswela pele. tsa dinomoro tatelano e bonolo ya dinomoro Kopitsa, atolosa le ho bonyane ho fihlela ho 1 000 hlalosa tatelano e bonolo ya Tatelano e lokela ho bontsha ho balla pele le morao ka: dinomoro bonyane ho fihlela Bopa le ho hlalosa dipaterone • Bo-1 ho tloha ho nomoro efe kapa efe pakeng tsa 0 le 200 ho 100 tsa hao • Bo-10 ho tloha katiso efe kapa efe pakeng tsa 0 le 200 • Tatelano e lokela ho Etsa dipaterone tsa hao tsa bontsha ho balla pele le MMETSE KEREITE YA 1-3 • Bo-5 ho tloha katisong efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 0 le 200 dinomoro. morao ka: • Bo-2 ho tloha katiso efe kapa efe ya 2 pakeng tsa 200 -- Bo-1 ho tloha ho nomoro efe kapa efe pakeng tsa • Bo-3 ho tloha nomoro efe kapa efe ya katiso ya 3 pakeng tsa 0 le 200 0 le 200 • Bo-4 ho tloha nomoro efe kapa efe ya katiso ya 4 pakeng tsa 0 ho fihlela 200 -- Bo-10 ho tloha katiso efe kapa efe pakeng tsa 0 • Bo-100 bonyane ho fihlela 500 le 200 Baithuti ba ka supa dinomorong ha ba ntse ba bala. Ho bohlokwa ho fa -- Bo-5 ho tloha katisong baithuti dinomoro ka tatelano ka ditlhahiso tse fapaneng. efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 0 le 200 Mohlala -- Bo-2 ho tloha katiso efe • Ngola tatelano ya dinomoro 200; 199; 198;197; 196,…… kapa efe ya 2 pakeng tsa 200 • Melapalo -- Bo-3 ho tloha nomoro efe -- Tse nang le dinomoro tse badilweng tse bontshitsweng kapa efe ya katiso ya 3 -- Dikarolo tsa melapalo, mohl.150 - 200 pakeng tsa 0 le 200 • Kiriti ya dinomoro -- Bo-4 ho tloha nomoro efe kapa efe ya katiso ya 4 • Ketane ya dinomoro pakeng tsa 0 ho fihlela Baithuti ba ka kwaela, taka, kapa ho dikoloha dinomoro ha ba ntse ba di bala SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 200 molapalong le kiriting ya dinomoro -- Bo-100 bonyane ho fihlela 500 Baithuti ba ka tlatsa dinomoro tse siilweng molapalong, kiriting ya dinomoro ka tatelano ya dinomoro tse ngotsweng le ketane ya dinomoro Mohlala   110    +  10    +  10    +  10   120   130      +  10    +  10      +  10    +  10

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BO HLOKAHALANG MAFELONG DIKGOPOLO LE BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 4 le metsotso CAPS e 24) 2.2 Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolosa le ho Jwalo ka ha tatelano ya dinomoro e tshehetsa ho bala, hona ho bolela ho re thuto tse 3 hlalosa baithuti ba ka bala ka dihlopha, e ka ba dintho kapa ditshwantsho, le ho ngola Dipaterone Kopa, atolosa le hom hlalosa hape dinomoro tsena ditafoleng le kgokahano ya dayakeramo e le mokgwa wa tsa dinomoro tatelano e bonolo ya dinomoro Kopitsa, atolosa le ho ho ntshetsa pele le ho tshehetsa katiso. bonyane ho fihlela ho 1 000 hlalosa tatelano e bonolo ya dinomoro bonyane ho fihlela Kotareng ya 1 tsepamisa ho bo-2, bo-5 le bo-10. Mohl. Bopa le ho hlalosa dipaterone ho 100 tsa hao Bala ka bo-5 • Tatelano e lokela ho Etsa dipaterone tsa hao tsa Ditshepe tsa R5 1 2 3 4 5 6 7 8 9 bontsha ho balla pele le dinomoro. morao ka: Tjhelete yohle R5 R10 R15 R20 R25 R30 R35 R40 R45 -- Bo-1 ho tloha ho nomoro efe kapa efe pakeng tsa   Tse kenang Tse tswang 0 le 200 1 5 Molao -- Bo-10 ho tloha katiso efe 2 kapa efe pakeng tsa 0 le 200 3 15 -- Bo-5 ho tloha katisong 4 ×  !     efe kapa efe ya 5 pakeng 5 25 tsa 0 le 200 -- Bo-2 ho tloha katiso efe Qetellong ya kotara baithuti ba sebetsa ka ho bala tatelano ho fihlela ho le ho kapa efe ya 2 pakeng tloha ho 100. tsa 200 -- Bo-3 ho tloha nomoro efe kapa efe ya katiso ya 3 pakeng tsa 0 le 200 -- Bo-4 ho tloha nomoro efe kapa efe ya katiso ya 4 pakeng tsa 0 ho fihlela 200 -- Bo-100 bonyane ho fihlela 500 415 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 1 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI) 416 NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA (ka dithuto DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A DIKGOPOLO LE BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 1 le metsotso e 24) 3.3 Boholo ba dibopeho Boholo ba dibopeho Phapang ke efe le Kereite ya 2? dithuto tse 2 Dibopeho tsa • didikadikwe • didikadikwe Baithuti ba kereite ya 3 ba momahanya mosebetsi o entsweng ka dintho tsa 2-D 2-D kereite ya 2, empa ha e tsepame ho boholo kapa mmala hao sebetsa ka • dikgutlotharo • dikgutlotharo dibopeho. • dikgutlonnetsepa • dikgutlonnetsepa MMETSE KEREITE YA 1-3 Hona ho dumella baithuti nako ya ho tsepama mosebetsi wa dintho tsa 3-D, • dikgutlonne • dikgutlonne boemo,ho tlwaetsa baithuti le maikutlo le molahare. Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho Bongata ba mosebetsi ba dibopeho kereiteng ya 3 bo a etswa ka dintho tse tshwarehang. Mosebetsi kaofela o tshwanetse o momahanngwe ka mesebetsi Hlalosa, hlopha le ho bapisa Hlalosa, hlopha le ho bapisa e ngolwang . dintho tsa 2-D ho ya ka : dintho tsa 2-D ho ya ka: Ho elellwa le ho bolela didikadikwe, dikgutlotharo, dikgutlonnetsepa le • sebopeho • sebopeho dikgutlonne • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a otlolohileng Baithuti ba tshwanetse ho sebetsa ka didikadikwe le dikgutlonnetsepa ya • mahlakore a tjhitja • mahlakore a tjhitja boholo bo fapaneng le dikgutlotharo tse nang le dibopeho tse fapaneng. Taka dibopeho Ho molemo hore baithuti ha ba bone mohlala wa sebopeho ka seng. Bongata ba dibopeho tsa disete tse rekiswang di fana ka mohlala o le mong wa • didikadikwe dikgutlotharo. Baithuti ba hloka ho elellwa • dikgutlotharo • Didikadikwe tse nang le boholo bo fapaneng • dikgutlonnetsepa Mohlala • kgutlonne   SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Dikgutlotharo tsa sebopeho se fapaneng le boemo bo fapaneng: Mohlala

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA (ka dithuto DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A DIKGOPOLO LE BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 1 le metsotso CAPS e 24) 3.3 Boholo ba dibopeho Boholo ba dibopeho Dikgutlonnetsepa tsa boholo bo bo fapaneng ka boemo bo fapaneng dithuto tse 2 Dibopeho tsa • didikadikwe • didikadikwe Mohlala 2-D • dikgutlotharo • dikgutlotharo   • dikgutlonnetsepa • dikgutlonnetsepa • dikgutlonne • dikgutlonne Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho • Dikgutlonne tsa dibopeho tse fapaneng, le boemo bo fapaneng Hlalosa, hlopha le ho bapisa Hlalosa, hlopha le ho bapisa Mohlala dintho tsa 2-D ho ya ka : dintho tsa 2-D ho ya ka:   • sebopeho • sebopeho • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a tjhitja • mahlakore a tjhitja Taka dibopeho Ho bohlokwa hore baithuti ba sebetse ka dibopeho tsa ditshwantsho tsa • didikadikwe sebopeho. Sena se dumella baithuti ho bona dikgutlotharo, dikgutlonnetsepa le dikgutlonne tse fapaneng tse behilweng ka boemo bo fapaneng. • dikgutlotharo Baithuti ba hlopha dibopeho ho ya ka hore na di na le mahlakore a otlolohileng • dikgutlonnetsepa kapa mahlakore a tjhitja. • kgutlonne Baithuti ba hlopha dibopeho ho ya ka hore na ke dikgutlotharo, dikgutlonne, dikgutlonnetsepa kapa didikadikwe. Mosebetsi o momahantswe ka mesebetsi e ngolwang. 417 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 1 4. HO METHA 418 NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMSIO YA DIKGOPLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 1 le metsotso e 24 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Phapang ke efe le Kereite ya 2? dithuto tse 3 Nako • Ho bala matsatsi almanakeng • Ho bala matsatsi almanakeng Disebediswa tsa didijiti di a hlahiswa. • Ho kenya matsatsi a tswalo, • Ho kenya matsatsi a tswalo, mekete Kereiteng ya 2 baithuti ba bala nako ka dihora, dihalofo tsa hora le dikotara mekete ya sedumedi, ya sedumedi, matsatsi a phomolo tsa hora tshupanakong ya dinomoro. matsatsi a phomolo a a setjhaba, diketsahalo tsa histori, MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereiteng ya 3 baithuti ba sebetsa ka disebediswa tsa dinomoro lekgetlo la setjhaba, diketsahalo tsa diketsahalo tsa sekolo almanakeng pele. Ba ntse ba tshwarella mokgweng wa dihora tse 12 le ho sebedisa a.m. histori, diketsahalo tsa sekolo • Bolela nako ya dihora tse 12 ka le p.m. moo ho hlokehang. almanakeng -- Dihora Baithuti ba tswela pele ho ikwetlisetsa ho bua ka bolelele le tatellano tsa nako. • Bolela nako ya dihora tse 12 ka -- Dihalofo tsa dihora -- Dihora -- Dikotara tsa hora Nakong ya ho ruta sehlopha kaofela le nakong ya ho ruta sehlopha se -- Dihalofo tsa dihora -- Metsotso tsepamiseditsweng maikutlo, baithuti ba tswela pele ho bua ka letsatsi la -- Dikotara tsa hora beke, kgwedi ya selemo le kajeno, mmoho le matsatsi a fetileng le a tlang. Tshupanakong ya manaka le -- Metsotso Baithuti ba tswela pele ho beha tse latelang almanakeng ha diketsahalo di tshupanakong ya dinomoro mmoho le hlaha. Tshupanakong ya manaka le disebedisweng tse ding tse bontshang tshupanakong ya dinomoro nako, mohl. diselefounu • Matsatsi a tswalo mmoho le disebedisweng tse ding tse bontshang nako, mohl. • Mekete ya sedumedi diselefounu • Diketsahalo tsa histori Sebetsa bolelele le ho feta ha • Diketsahalo tsa sekolo nako • Matsatsi a phomolo a setjhaba Sebedisa dialmanaka ho sebetsa le ho hlalosa bolelele ba nako Tswela pele ho botsa baithuti ho bolela nako ka dihora, dihalofo tsa hora le ka matsatsi kapa dibeke kapa dikotara tsa hora ka ho sebedisa ditshupanako tsa dinomoro ka mekgahlelo dikgwedi ho kenyelletsa e lekanang bonyane ka letsatsi le leng le le leng, Mohlala. Baithuti ba ka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO koptjwa ho bolela nako ya ha sekolo se etswa, nako ya kgefutso, le nako • Ho fetola mahareng a matsatsi ya ho kgutlela hae kapa nako ya ha dithuto di fetoha ho tloha ho e nngwe le dibeke ho ya ho e nngwe. Kgetha dinako tseo ho tsona tshupanako e bontshang • Ho fetola mahareng a dibeke le hora kapa halofo ya hora kapa kotara ya hora hantle. Ho molemo ho ba le dikgwedi watjhe e kgolo, e sebetsang ka phaposing, e le hore baithuti ba shebe ho yona. Baithuti ba ka boela ba etsa ditshwantsho tsa ditshupanako. O ka Sebedisa ditshupanako ho kopa baithuti ke hona ho o bontsha dinako tse fapaneng mme o kenyelletse sebetsa bolelele ba nako ka ditshebetso tse ding, mohl. mpontshe hora ya 10. E ne e le nako mang dihora le dihalofo tsa hora. kotareng ya hora pele ho 10?” Nakong ya ho sebetsa ka bolokolohi baithuti ba tswela pele ho etsa dihlakiso tse amanang le ho bolela nako ka dihora, dihalofo tsa hora le dikotara tsa hora tshupanakong ya manaka. Baithuti ba ka etsa ditshebetso ka dibeke kapa matsatsi haeba ba filwe almanaka kapa karolo ya almanaka, mohl. ho fumana matsatsi le ho sebetsa diphapang mahareng a ona.

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMSIO YA DIKGOPLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 1 le metsotso CAPS e 24 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Nako ya dinomoro dithuto tse 3 Nako • Ho bala matsatsi almanakeng • Ho bala matsatsi almanakeng • Nako e bontshwa ka mokgwa wa dinomoro tsa dihora tse 12 disebedisewng tse ngata tsa lapeng, mohl. diselefounu, • Ho kenya matsatsi a tswalo, • Ho kenya matsatsi a tswalo, mekete dimaekroweive, CD le sebapala di-DVD,jj. Baithuti ba ka tlwaela mekete ya sedumedi, ya sedumedi, matsatsi a phomolo haholo mokgwa ona wa nako ho feta wa ditshupanako tsa manaka. matsatsi a phomolo a a setjhaba, diketsahalo tsa histori, Qeta bonyane dithuto tse 3 o tlwaetsa baithuti ka mokgwa wa setjhaba, diketsahalo tsa diketsahalo tsa sekolo almanakeng dinomoro wa dihora tse 12. histori, diketsahalo tsa sekolo • Bolela nako ya dihora tse 12 ka almanakeng • Hopotsa baithuti ka ditlhaloso tsa a.m le p.m. -- Dihora • Bolela nako ya dihora tse 12 ka -- Dihalofo tsa dihora • Bontsha baithuti hore na ke didijiti dife tse bolelanh dihora le hore -- Dihora -- Dikotara tsa hora ke dife tse bolelang metsotso nakong ya dinomoro. -- Dihalofo tsa dihora -- Metsotso • Hlalosa hore ho na le metsotso e 60 horeng, kahoo ho na le -- Dikotara tsa hora Tshupanakong ya manaka le metsotso e 30 halofong ya hora. Sena se tla thusa baithuti ho -- Metsotso tshupanakong ya dinomoro mmoho le hokela metsotso ha ba bala ka dihora, dihalofo tsa hora le dikotara Tshupanakong ya manaka le disebedisweng tse ding tse bontshang tsa hora tshupanakong ya manaka, e leng seo ba se entseng tshupanakong ya dinomoro nako, mohl. diselefounu kereiteng ya 2. mmoho le disebedisweng tse • Neha baithuti boikwetliso bo lekaneng ba ho bala nako ka mokgwa ding tse bontshang nako, mohl. wa dihora tse 12. diselefounu Ha ho be le tshupanako ya dinomoro e sebetsang ka phaposing. Sebetsa bolelele le ho feta ha Kopa baithuti ho fana ka nako kgafetsa letsatsing selemo sohle. nako Laela baithuti ho etsa ditshwantsho tsa ditshupanako, tseo ba ka di Sebedisa dialmanaka ho sebetsa sebedisang ho bolela le ho sebetsa diphapang tsa nako. le ho hlalosa bolelele ba nako ka matsatsi kapa dibeke kapa dikgwedi ho kenyelletsa • Ho fetola mahareng a matsatsi le dibeke • Ho fetola mahareng a dibeke le dikgwedi Sebedisa ditshupanako ho sebetsa bolelele ba nako ka dihora le dihalofo tsa hora. 419 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMSIO YA DIKGOPLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 420 BO HLOKAHALANG RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 1 le metsotso e 24 4.2 Ho metha ho seng ha semmuso Kereiteng ya 2 ho ile ha kgothalletswa hore baithuti ba tsepamisetse maikutlo ho akanyeng, ho metheng, ho bapiseng le ho rekoteng Bolelele • Akanya, metha, bapisa, bolelele, bophara le bophahamo hlopha le ho rekota bolelele ka ho sebedisa memetho e sa • ka diyuniti tseo e seng tsa semmuso; le lekanyetswang, mohl. matsoho, • ho metha ka ho sebedisa thupa ya ho metha kapa kgwele ya ya dikgato, bolelele ba dipensele, bolelele ba 1 mitara. dibadi, jj. Nakong ya mosebetsi wa boikemelo baithuti ba ka ikwetlisetsa • Hlalosa bolelele ba dintho ka MMETSE KEREITE YA 1-3 bokgoni bona ba ho metha. ho bala le ho bolela hore di bolelele ba diyuniti tse kae tseo Ho metha bolelele e le maemo a ho rarolla mathata le ho sebetsa e seng tsa semmuso. dipalo • Sebedisa puo ho bua ka papiso, Nakong e abetsweng dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba mohl. telele ho, kgutshwanyane ka rarolla mathata a sebedisang maemo a ho, bophara ho • ho metha ha bolelele ho seng ha semmuso le Ho hlahisa mometho wa semmuso • ho metha bolelele ka dimitara Hlokomela letoto la dinomoro bakeng sa kotara, mmoho le mefuta e • Akanya, metha, bapisa, hlopha fapaneng ya mathata bakeng sa kotara. le ho rekota bolelele ka ho sebedisa dimitara(thupa ya Dithuto tse tsepamisitsweng ho metheng bolelele di tla qala Kotareng ho metha kapa dikgwele tsa ya 2. bolelele ba mitara) e le yuniti ya semmuso ya bolelele • Akanya le ho metha bolelele ka disentimitara ka ho sedisa rula Ha ho hlokehe ho fetolelwa SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO mahareng a dimitara le disentimitara

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMSIO YA DIKGOPLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 1 le metsotso CAPS e 24 4.3 Ho metha ho seng ha semmuso Kereiteng ya 2 baithuti ba Boima • Akanya, metha, bapisa, • metha boima ka tsela eo e seng ya semmuso ka ho sebedisa sekala; hlopha le ho rekota boima ka • hlopha dihlahiswa ho ya ka boima bo boletsweng paketeng; le ho sebedisa memetho e sa lekanyetswang le sekala, mohl. • bala dikala (ka bobedi dikala tsa nnete le ditshwantsho tsa dikala). diboloko, ditena, jj. Nakong ya ho sebetsa ka boikemelo baithuti ba ka ikwetlisetsa bokgoni bona ba ho metha. • Sebedisa puo bakeng sa ho Ho metha boima e le maemo a ho rarolla mathata le ho sebetsa ka dipalo bua ka papiso, mohl. bobebe, boima, bobebe ho feta, boima Nakonong ya nako e abetsweng dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata a sebedisang ho feta maemo a Ho hlahisa mometho wa • Mometho wa boima o e seng wa semmuso; le semmuso • Ho metha boima ka dikilogramo. • Bapisa, hlopha le ho rekota boima ba dintho tse pakilweng Hlokomela letoto la dinomoro kotareng, mmoho le mefuta e fapaneng ya mathata a lokelang bakeng sa kotara. bakeng sa kgwebo tseo boima Dithuto tse tsepamiseditsweng maikutlo ho metha boima di tla qala Kotareng ya 2. ba tsona bo boletsweng ka dikilogramo, mohl. dikilogramo tse 2 tsa reisi le kilogramo e 1 ya flouru kapa ka digramo,mohl. digramo tse 500 tsa letswai. • Metha boima ba bona ka dikilogramo ka ho sebedisa sekala. Ha ho hlokehe ho fetolela mahareng a dimililitara le dilitara 421 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMSIO YA DIKGOPLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 422 BO HLOKAHALANG RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 1 le metsotso e 24 4.4 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha semmuso Phapang ke efe le Kereite ya 2? Dithuto semmuso • Akanya le ho metha, bapisa le ho tse 2 Mothamo/ Kereiteng ya 2 baithuti ba volumo • Akanya le ho metha, bapisa le hlopha mothamo wa ditshelo (k.h.r. bongata ba ntho ka hara setshelo) • akantse le ho metha, ba bapisitse, ba hhophisitse le ho rekota ho hlopha mothamo wa ditshelo ka ho sebedisa memetho e sa mothamo wa ditshelo kapa volume ka ditshelong ka ho sebedisa (k.h.r. bongata ba ntho ka lekanyetswang, mohl. dikgaba le memetho e sa lekanyetswang; hara setshelo) ka ho sebedisa memetho e sa lekanyetswang, dikopi • bapisitse le ho hlopha mothamo wa dibotlolo tse fapaneng le dintho mohl. dikgaba le dikopi tsa krosara moo volumo e boletsweng paketeng; le MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlalosa mothamo wa setshelo ka ho • Hlalosa mothamo wa setshelo bala le ho bolela hore na ke diyuniti • sebedisitse dibotlolo tsa litara e 1 kapa dijeke tsa litara e 1 ho ka ho bala le ho bolela hore tse kae tseo e seng tsa semmuso akanya le ho metha, ho bapisa, ho hlopha le ho rekota mothamo na ke diyuniti tse kae tseo e tse tlatsang setshelo, mohl/. botlolo e wa ditshelo kapa volumo ka ditshelong ka dilitara. seng tsa semmuso tse tlatsang nale mothamo wa dikopi tse nne setshelo, mohl. botlolo e na le Kereiteng ya 3 baithuti ba tsebiswa dimilimitara. mothamo wa dikopi tse nne Mothamo ke eng? Volumo ke eng? Botlolo e ka ba le mothamo wa litara e 1, empa e ke ke ya tshelwa ho fihlela e tlala, e ka, mohlala, tshela feela volume ya kopi e le nngwe ya metsi. Mothamo ke bongata kaofela boo ntho e ka bo tshwarang (kapa boholo ba sebaka ka hara ntho). Volumo ke boholo ba sebaka bo ka nkwang ke ntho. Ka dinako tse ding baithuti ba tla be ba metha hore na mokedikedi o mokae (kapa lehlabathe kapa ntho e nngwe) ka hara setshelo. Sena ke ho metha volumo ya dintho ka setshelong. Ka dinako tse ding baithuti ba tla metha hore na SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO setshelo se ka tshwara hakae haeba se tletse tswete! Baithuti ba lokela ho tswela pele ho metha ka ho sebedisa diyuniti tsa mothamo tse sa lekanyetswang

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMSIO YA DIKGOPLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 1 le metsotso CAPS e 24 4.4 Ho hlahisa ho metha ha Ho hlahisa ho metha ha Mometho wa bolelele o seng wa semmuso ka ho Dithuto semmuso semmuso sebedisa diyuniti tse sa lekanyetswang tsa mothamo tse 2 Mothamo/ volumo • Akanya, metha, bapisa, hlopha • Akanya, metha, bapisa, hlopha le Baithuti ba ka ithuta melao yohle le ditlwaelo tsa ho metha le ho rekota mothamo wa dintho ho rekota mothamo ka ho metha ka ka ho sebedisa diyuniti tse sa lekanyetswang. Ho metha ka ka ho metha ka dilitara, dihalofo dilitara, dihalofo tsa litara le dikotara diyuniti tse sa lekanyetswang ha ho a lokela ho nkwa ho le tsa mitara le dikotara tsa mitara tsa litara maemong a tlase ha ho bapiswa le ho metha ka diyuniti tse • Bapisa, hlopha le ho rekota -- Ho sebedisa dibotlolo tsa mothamo lekanyeditsweng. mothamo wa dintho tse wa litara e 1, kapa ditshelo tseo pakilweng bakeng sa kgwebo mothamo wa tsona o boletsweng Baithuti ba lokela ho fumana monyetla wa ho metha volumo / mme mothamo wa tsona o ka dimililitara, mohl. makotokoti a mothamo ka ho sebedisa dintho tse fapaneng e le diyuniti tseo boletswe ka dilitara, mohl. senomaphodi esng tsa semmuso, mohl. dikopi (empa e seng hakalo dikopi dilitara tse 2 tsa lebese, litara e -- Dijeke tsa ho metha tse nang le tsa ho metha), dikgaba (empa e seng hakaalo dikgaba tsa 1 ya senomaphodi, dilitara tse 5 mela ya ditshupo e nomorilweng ho metha), dikwahelo tsa dibotlolo tse jwalo ka dikwahelo tsa tsa pente kapa, mohl. dimililitara ho bontsha dilitara, dihalofo tsa dibotlolo tsa lebese, makanekane a manyenyane, dibotlolo tse tse 500, dimililitara tse 340 tsa litara le dikotara tsa litara -- Dijeke tsa ho metha tse nang le nyenyane, jj. senomaphodi, dimililitara tse 750 tsa oli mela ya ditshupo e nomorilweng ho Ho metha volumo /mothamo ka diyuniti tse sa lekanyetswang bontsha dimililitara. Baithuti ha ba ho kenyelletsa ho bala hore na o ka tshela ka makgetlo a • Tseba hore kopi e lekantsweng lebellwa ho bala divolumo meleng ke dimililitara tse 250 makae ho tswa yuniting e kgethilweng eo volume ya yona e ya ditshupo e sa nomorwang -- Dikopi le dikgabana tsa ho metha methilweng. • Tseba hore kgabana ke dimililitara tse 5 tse bontshang mothamo wa tsona Baithuti ba lokela ho rutwa ka nako tsohle ho bolela diyuniti, • Ho bapisa, ho hlopha le ho rekota mohl. ho na le dikgabana tse 48 tsa metsi ka botlolong kapa Ha ho hlokehe ho fetolelwa mothampo wa dintho tse pakilweng ho na le feela ka tlase ho kopi ya metsi ka botlolong mahareng a dimililitara le bakeng sa kgwebo mme mothamo dilitara wa tsona o boletswe ka dilitara, mohl. Hang ha baithuti ba se ba methile ka yuniti e nngwe le e dilitara tse 2 tsa lebese, litara e 1 nngwe makgetlo a itseng, ba lokela ho akanya mothamo / ya senomaphodi, dilitara tse 5 tsa volume ka ho sebediosa yuniti eo. Ho akanya pele o metha ho pente kapa, mohl. dimililitara tse 500, bohlokwa, empa ho ka etdswa feela hang ha baithuti ba ba se dimililitara tse 340 tsa senomaphodi, ba methile ka yuniti eo. dimililitara tse 750 tsa oli Baithuti ba hloka ho rutwa hore bakeng sa ho bapisa volumo • Tseba hore kopi e lekantsweng ke kapa mothamo, ho lokela ho sebediswa yuniti e tshwanang. dimililitara tse 250 Mohlala, haeba galase e tshetse dikgabana tse 20 tsa metsi • Tseba hore kgabana ke dimililitara mme kopi e tshetse dikgaba tse 10 tsa metsi, o ke ke wa tse 5 re galase e tshetse metsi a mangata ho feta. 423 Ha ho hlokehe ho fetolelwa Baithuti ba hloka ho metha ka diyuniti tse fapaneng tseo mahareng a dimililitara le dilitara eseng tsa semmuso, hore ba kgone ho MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 1 5. HO SEBETSA KA DATHA 424 DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO BOKGONI DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BO HLOKAHALANG tsa hora e 1 MAFELONG A BAKENGS SA KOTARA le metsotso SELEMO YA 1 e 24 5.4 Ho bokella le ho Ho bokella le ho hlophisa Phapang ke efe le Kereite ya 2? dithuto hlophisa datha datha tse 3 Bokella le • Baithuti ba hlophisa datha ka manane, dithali, ditafole ho hlophisa • Ho bokella datha e Bokella datha e mabapi le • Baithuti ba tsebiswa kerafo ya boloko datha mabapi le phaposi phaposi kapa sekolo ho kapa sekolo bakeng araba dipotso tse botswang • Baithuti ba tswela pele ho sebetsa ka kerafo ya ditshwantsho - ka ho di etsa e le karolo ya MMETSE KEREITE YA 1-3 sa ho araba dipotso ke titjhere saekele ya datha le ho manolla dikerafo tsa ditshwantsho tseo ba di filweng. tse botswang ke Sebedisa dithali ho rekota Saekele ya datha e felletseng titjhere datha mekgahlelong eo ho • Ho hlophisa datha e fanweng ka yona. • Saekeleng ya datha e felletseng, fanweng ke titjhere • Baithuti ba bokella tlhahisoleseding bakeng sa ho araba dipotso. Mokgahlelong wa Motheo Hlahisa datha kapa buka le o Mahareng potso ena e fanwa hangata ke titjhere kapa ke buka ya baithuti. Hlahisa datha • Ho hlophisa datha • Baithuti ba hlopha le ho hlahisa dathan ka ditsela tse bebofatsang ho manolla. Mokgwa wa ka • Tafoleng tlhahiso oo baithuti ba kereite ya 3 ba sebetsang ka ona ke manane, dithali le dikerafo tsa -- Manane boloko; • Kerafo ya boloko -- Dithali • Baithuti ba manolla tlhahisoleseding ka ho araba dipotso tse botswang ke titjhere. -- Ditafole Manolla le ho hlalosa datha Kerafo ya boloko ya phaposi 5.5 Ho hlahisa datha Araba dipotso tse mabapi le Ho kgothalletswa hore baithuti ba kereite ya 3 ba sebetse saekeleng yohle ya datha bonyane Hlahisa datha Hlahisa datha datha ho boloko hang ka selemo: ho sebetsa mmoho e le sehlopha ho thusa baithuti ho sebetsa mehatong • Kerafong ya yohle ya tshebetso ntle le ho lahleha dintlheng tsa mohato ofe kapa ofe. Ho etsa kerafo ya setshwantsho boloko ya phaposi ho dumella baithuti ho tsepamisetsa maikutlo dintlheng tsa sehlooho tsa datha le ho tsebisa baithuti ka makgetha a a sehlooho a kerafo ya boloko • Kerafong ya boloko • Moo le kamoo kerafo e leibolwang kateng (sehlooho sa kerafo) SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 5.6 Ho manolla le ho hlalosa datha • Moo le kamoo mahlakore a kerafo a leibolwang kateng (dihlooho ka mahlakoreng a kerafo) Manolla le ho hlalosa datha Araba dipotso tse • Kamoo diboloko di ralwang ka teng mabapi le datha tse -- Rala bolelele bo nepahetseng ba diboloko ho bontsha datha hlahisitsweng -- Etsa bophara bo tshwanag ba diboloko -- Siya sebaka mahareng a diboloko • Kerafong ya -- Leibola boloko e nngwe le e nngwe ka ho hlaka ditshwantsho • Kamoo kerafo e balwang kateng • Kerafong ya boloko

DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA NAKO BOKGONI DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BO HLOKAHALANG tsa hora e 1 MAFELONG A BAKENGS SA KOTARA le metsotso CAPS SELEMO YA 1 e 24 5.6 Ho manolla le ho Baithuti ba hloka ho tseba hore ho bohlokwa bala sehlooho sa kerafo pele, e le ho ba hlalosa datha tsebe hore na datha e mabapi le eng. Ba boetse ba hloka ho bala dihlooho tsa lehlakore Manolla le ho le paroletsang le le tsepameng. Baithuti ha ba hloke ho tseba mantswe a ikgethileng a hlalosa datha Araba dipotso tse sebediswang ho hlalosa dikarolo tsa kerafo, ba tshwanetse feela ho bala ka tlase le ka mabapi le datha tse lahlakoreng ho bona hore na kerafo e mabapi le eng. hlahisitsweng Ka tlwaelo re bala ho tloha lehlakoreng le letshehadi ho ya ho le letona, empa ha baithuti ba • Kerafong ya bala dikerafo ba hloka ho bala ho tloha ho le letona ho ya ho le letshehadi le ho tloha tlase ditshwantsho ho ya hodimo. Sena se lokela ho hlalosetswa baithuti. Ba boetse ba hloka ho ikwetlisetsa • Kerafong ya boloko bokgoni bona. Ho sebetsa saekeleng yohle ya datha ho ka nka dithuto tse 3. Ho bokella le ho hlophisa datha Kereiteng ya 3 o lokela ho botsa dipotso tse dumellang baithuti ho bokella datha, mohl. Ke mebaka efe eo e leng dithathohatsi ka phaposing ya rona?” Matitjhere mokgahlelong a lokela ho nnetefatsa hore ho kgethwa dihlooho tse fapaneng bakeng sa ho bokella le ho hlalosa datha kereiteng ka nngwe. Dihlooho tse lokelang di kenyelletsa dithathohatsi tsa dipapadi, dinomaphodi, mebala, dinako tse fetileng, dijo, mananeo a TV,jj. Baithuti ba ka qala ka ho bolela tseo ba di kgethang. Hang ha o fumana mohopolo wa dikarabo tse fapaneng, o lokela ho beha mekgahlelo eo baithuti ba ka kgethang ho yona. Dumella baithuti ho ikwetlisetsa mekgwa eo e seng ya dikerafo ya ho hlahisa, manane, dithali le ditafole, mohl. • Fana ka lenane la moithuti ka mong mokgahlelong oo ba o kgethileng e le thathohatsi; • Bontsha baithuti hore na tafole ya thali e etswa jwang ho tswa lenaneng (ho ruta baithuti ho nyalanya ho ka nka thuto e felletseng); • Etsa tafole ka dinomoro ho tswa tafoleng ya thali. Hang ha datha e le tafoleng, bontsha baithuti hore na kerafo ya boloko e etswa jwang (sheba ditataiso ka hodimo). Ho manolla le ho hlalosa datha Baithuti ba araba dipotso tseo o di botsang tse mabapi le kerafo ya ditshwantsho Mohlala: a) “Ke mmala ofe o tummeng haholo ka phaposing?” b) “Ke mmala ofe oo eleng thathohatsi ya baithuti ba mmalwa ka phaposing?” 425 c) “Na baithuti ba bangata ba rata...... kapa..... ?” d) “Ke baithuti ba bakae ba ratang ...... ho feta ......?” MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 2 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO 426 TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.1 Ho bala dintho tse Ho bala dintho tse Phapang ke efe ho Kotara ya 1? tshwarehang. tshwarehang. Ho bala dintho Letoto la dinomoro le atiswa ho fihlela ho 500. Ho ata hona ha letoto la dinomoro le nka hore Ho akanya le ho bala ka ho Ho hlophisa dintho tsa baithuti ba ka :- tshepahala ho fihla bonyane ka mehla bonnyane • Ho hlopha dintho hore o tle o tsebe ho di bala; dintho tse 1000 ka mehla. ho fihlela ho 500 tseo MMETSE KEREITE YA 1-3 Lewa lena la ho hlopha le a o ka di balang ka • Ho bala ka boleshome ho fihlela ho 500 le ho bolela mabitso a dinomoro ka tatelano; le kgothalletswa botshepehi. • Nyalanya disimbole ho palo e badilweng ka ho ngola nomoro kapa ho bontsha nomoro ka Fana ka kakanyo e Fana ka kakanyo dikarete tsa dikgeo. utlwahalang ya dinomoro e utlwahalang ya Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. tsa dintho e ka fumanwang dinomoro tsa dintho e ka ho di bala. ka fumanwang ka ho di bala. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.2 Ho balla pele le morao ka: • bo1 ho tloha ho Phapang ke efe ho Kotara ya 1? nomoro e nngwe le Ho balla pele • bo1 ho tloha ho nomoro Kotareng ena baithuti ba qala ho bala ka bo 50. Boholo ba letoto la dinomoro le atoloswa ho e nngwe mahareng le morao e nngwe le e nngwe fihlela ho 1 000. a 0 le 500 mahareng a 0 le 1000 Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho sebedisa ho bala o tlodisa ho tafole ya ho atisa le • bo10 ho tloha ho • bo10 ho tloha ho katiso ho tatelano ya dinomoro. katiso e nngwe le e e nngwe le e nngwe nngwe ya 0 le 500 Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. mahareng a 0 le 1000 • bo5 ho tloha ho • bo5 ho tloha ho katiso e katiso e nngwe le nngwe le e nngwe ya 5 e nngwe ya of 5 mahareng a 0 le 1000 mahareng a 0 le • bo2 ho tloha ho katiso e 500 nngwe le e nngwe ya 2 • bo2 ho tloha ho mahareng a 0 le 1000 katiso e nngwe • bo3 ho tloha ho katiso e le e nngwe ya 2 nngwe le e nngwe ya 3 mahareng a 0 le mahareng a 0 le 1000 500 • bo4 ho tloha ho katiso e • bo3 ho tloha ho nngwe le e nngwe ya 4 katiso e nngwe le mahareng a 0 le 1000 e nngwe ya of 3 mahareng a 0 le • ka bo 20, 25, 50, 100 ho 500 fihlela bonnyane ka 1000 • bo4 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya of 4 mahareng a 0 le 500 • bo 50, bo100 ho fihla bonyane ka 1000 427 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 428 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.3 Ho hlwaya, ho elellwa le Ho hlwaya, ho Ho bala le ngolwa ha dinomoro tsa disimbole ho tswela pele ho kwetliswa ha ho:- ho bala dinomoro elellwa le ho bala Disimbole • Bala dintho; dinomoro tsa dinomoro • Ho hlwaya, ho elellwa, • Ho balla pele le ho balla morao; le mabitso a le ho bala disimbole tsa • Ho hlwaya, ho dinomoro dinomoro 0 - 1 000 elellwa, le ho bala • Ho qetela tatelano ya dinomoro; le disimbole tsa • Ngola disimbole tsa • Ho hlophisa le bapisa dinomoro. dinomoro 0 dinomoro 0-1 000 - 1 000 Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. MMETSE KEREITE YA 1-3 • Ho hlwaya, ho elellwa • Ngola disimbole tsa le ho bala mabitso a dinomoro 0-1 000 dinomoro 0 -1 000 • Ho hlwaya, ho • Ho ngola mabitso a elellwa le ho bala dinomoro 0-1 000 mabitso a dinomoro 0-250 • Ho ngola mabitso a dinomoro 0-250 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.4 Ho hlophisa le ho bapisa Ho hlophisa le ho Kotareng ena boholo ba letoto la dinomoro le a hodiswa ho tloha ho 99 ho fihlela ho 500. dinomoro ho fihla ka 99 bapisa dinomoro ho Baithuti jwale ba hlophisa dinomoro tsa didijiti tse tharo. Ho hlopha dinomoro tsa didijiti tse Ho hlalosa, fihla ka 500 tharo, baithuti ba lokela ho:- ho bapisa le • Ho hlalosa la ho bapisa ho hlophisa dinomoro tse tletseng ho • Ho hlalosa la ho • Ho bolela lebitso la nomoro dinomoro fihla ka 999 o sebedisa bapisa dinomoro tse • Ngola nomoro; le e nyane ho, e kgolo ho, tletseng ho fihla ka e kgolwanyane ho, e 500 o sebedisa e • Ho elellwa boleng ba dijiti ka nngwe; nyenyane ka le e lekana nyane ho, e kgolo Dumella baithuti ho sebedisa molapalo, ho latelana ha dinomoro, dkiridi tsa dinomoro le. ho, e kgolwanyane kapa tsebo ya bona ya ho kgaola dinomoro ka lekgolo, leshome le bonngwe ho bontsha ho, e nyenyane ka • Ho hlalosa le ho hlophisa kutlwisiso ya bona. Ba baithuti ba hlopha dinomoro ba tshwanetse ba be ba tseba hore le e lekana le. dinomoro tse tletseng ho hobaneng ha nomoro e nngwe e le kgolwanyane ho feta e nngwe ba sebedisa boleng ba fihlela ka 999 ho tloha ho • Ho hlalosa le ho didijiti ho itlhlosa. e nyane ho ya ho e kgolo hlophisa dinomoro Mohlala:- le ho tloha ho e nyane ho tse tletseng ho ya ho e kgolo. fihlela ka 500 ho 239 e nyane ho 339 hobane tloha ho e nyane ho Ho sebedisa dinomoro Baithuti ba tshwanetswe ho tseba ho hlalosa hore 300 ngata ho 200 ka ho sebedisa dintho ya ho e kgolo le ho tse bontshang boemo ho tse hlophisitsweng ho bontsha nomoro ya bo 100 ho nomoro ka nngwe. Baithuti ba ka tloha ho e nyane ho bontsha tatelano, sebaka fumana boemo ba nomoro ka molapalong ka ho re 339 e tla ka mora 239, ka hoo, ke a ya ho e kgolo. le boemo. tseba hore e kgolo. Ho sebedisa • Ho sebedisa, ho bala le dinomoro tse ho ngola dinomoro tse bontshang boemo bontshang boemo, ho ho bontsha tatelano, kenyeletswa le boemo ba sebaka le boemo. dikgutsufatso ho fihlela ka 31. • Ho sebedisa, ho bala le ho ngola dinomoro tse bontshang boemo, ho kenyeletswa le boemo ba dikgutsufatso ho fihlela ka 31. 429 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 430 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.5 Ho hlwaya sekgeo sa Ho hlwaya sekgeo sa Phapang ke efe ho Kotara ya 1? dinomoro tsa didijiti tse dinomoro tsa didijiti Kotareng ena ya 2 baithuti ba qhaqholla dinomoro tsa didijiti tse tharo kgetlo la pele. Sekgeo Sekgeo tharo ho fihla ka 999 tse tharo ho fihla ka se a atoloswa hore se fihle ho lekgolo Kutlwisiso ya baithuti ya sekgeo e ntshetswa pele ka 500 ho botsa dipotso tse kang ba fumane nomoro e kgolo ho feta kapa e nyane ho nomoro e • Ho tseba hore dijiti e itseng. Ka baka le ho sebedisa mohopolo ona wa sekgeo kgafetsa, baithuti ba tla tseba ho nngwe le e nngwe e • Ho tseba hore dijiti e bala ka boitshepo ka bo100, le ho utolla dipaterone tse amanang le sekgeo le ho aha hape emelang nngwe le e nngwe e le ho qhaqholla dinomoro tsa didijiti tse pedi kapa tse tharo. emelang • Ho qhaqholla dinomoro Baithuti ba fuwe nako e lekaneng ya ho aha dinomoro tsa didijiti tse tharo ba sebedisa tsa didijiti tse tharo ho • Ho qhaqholla diboloko tsa Dienes kapa tsa kaho ya 10. Ho bohlokwa hore ba ahe ho fihla ka 100 mme MMETSE KEREITE YA 1-3 fihlela ho 999 ka katiso dinomoro tsa didijiti ba nto qala ho bona 100 e le ntho e le nngwe e phethahetseng. Dikarete tsa dikgeo di ya 100, katiso ya 10 le tse tharo ho fihlela tshwanetswe ho sebediswa ho bontsha dinomoro. metso (MMU) ho 999 ka katiso ya Ha ho sebediswa diboloko tsa Dienes kapa kaho ya 10, dipotso tse latelang di ka botswa 100, katiso ya 10 le kapa ha fanwa ka ditaelo tse latelang:- • Hlwaya le ho bolela metso (MMU) • Ke makgolo a makae a leng teng ho: 300, 400, 500? boleng ba dijiti ka nngwe. • Hlwaya le ho bolela • Aha dinomoro tse latelang: 256, 378, 499 boleng ba dijiti ka Kotareng ena baithuti ba bolela le ho ngola fatshe boleng ba dijiti ka nngwe nomorong. nngwe. Ho 452 boleng ba 5 ke mashome a mahlano. Ho 325, boleng ba 5 ke metso e mehlano. Ke taba ya bohlokwa ho hokela kutlwisiso ya 50 ho dihlopha tse 5 tsa bo 5 le 5 tse arohaneng. Sena se tla thusa baithuti ha ba hlophisa le ho bapisa dinomoro Dikarete tsa sekgeo le tsona di bohlokwa jwalo feela. Di sebedisetswa ho kgaola dinomoro ho bontsha boleng ba dijiti ka nngwe. 637 = 600 + 30 + 7 Baithuti ba ka etsa sete ya dikarete tsa dikgeo tsa bona. Ho ka mamaretswa enfelopo ka morao bukeng tsa bona tsa dihlakiso moo ho behwang dikarete tsena tsa dikgeo teng. Dikarete tsena di ka boelwa tsa sebediswa le ha ba sebetsa ka ho kopanya mme e ka ba SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO tsela e nngwe ya ho lekola dikarabo tsa bona.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.5 Ho hlwaya sekgeo sa Ho hlwaya sekgeo sa Ba sebedisa di “flash cards” tsa bona ho bontsha sena: dinomoro tsa didijiti tse dinomoro tsa didijiti Sekgeo Qhaqholla nomoro ya didijiti tse tharo hore e be katiso ya lekgolo, boleshome le tharo ho fihla ka 999 tse tharo ho fihla ka bonngwe. 500 • Ho tseba hore dijiti e Baithuti ba ka qhaqholla dinomoro ka ho ba: nngwe le e nngwe e • Ho tseba hore dijiti e emelang nngwe le e nngwe e • Makgolo, mashome le bo nngwe mohlala, 273 = 200 + 70 + 3 (dikarete tsa dikgeo ke tsa emelang bohlokwa mona) • Ho qhaqholla dinomoro tsa didijiti tse tharo ho • Ho qhaqholla • Katiso ya leshome le metso, mohlala 273 = makgolo 2, mashome a 7 + metso e 3 fihlela ho 999 ka katiso dinomoro tsa didijiti Ho aha dinomoro tsa didjiti tse pedi ho tswa ho karolo ya sekgeo. ya 100, katiso ya 10 le tse tharo ho fihlela metso (MMU) ho 999 ka katiso ya Mohlala: 100, katiso ya 10 le • Hlwaya le ho bolela Ngola nomoro metso (MMU) boleng ba dijiti ka nngwe. • Hlwaya le ho bolela Lekgolo le 1 le mashome a 3 boleng ba dijiti ka Makgolo a 2 le mashome a 4 le bonngwe ba 5 nngwe. Makgolo a 3 + mashome a 9 + bonngwe ba 2 Makgolo a 4 + mashome a 5 + bonngwe ba 7 Mohlala: Qetela: 346 = 300 +  + 6 400 + 20 + 8 =  RAROLLA DINOMORO BOEMONG BO ITSENG 431 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 432 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.6 Ho sebedisa dithekniki Ho sebedisa dithekniki Baithuti ba tswela pele ho tswela pele ho rarolla mathata a dipalo tsa mantswe ba sebedisa tse latelang ha o rarolla tse latelang ha o dithekniki tse latelang:- Thekniki ya mathata mme o hlalosa rarolla mathata:- ho rarolla • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro diphetho tsa mathata:- mathata • Ho bopa le ho • Palopedi le ho arola dinomoro • Ho bopa le ho qhaqholla qhaqholla dinomoro dinomoro • melapalo • Palopedi le ho arola • Palopedi le ho arola dinomoro Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. dinomoro MMETSE KEREITE YA 1-3 • melapalo Phapang ke efe ho Kotara ya 1? • melapalo • ho atametsa ho Ho atametsa • ho atametsa ho leshome leshome Kotareng ena baithuti ba qala ba atametsa dinomoro ho 10. Ho atametsa ke mokgwa o tlwaelehileng wa ho akanya. Ha e ba moithuti e le moakanyi ya hlwahlwa, bokgoni ba hae ba ho akanya bo tla utlwisiswa. Pele baithuti ba ka qala ka ho atametsa dinomoro e le thekniki ha ba kopanya le ha ba tlosa, ba tshwanetse ho ikwetlisa pele. Sena se ka etswa ka tsela ya molapalo. Mohlala:-   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   • Na 33 e haufi le 30 kapa 40? • Na 37 e haufi le 30 kapa 40? Baithuti ba tshwanela ho utlwisisa hore:- 35 e mahareng a 30 le 40. Re re 10 e haufi ho 35 ke 40 hobane re atametsa nomoro e ha e le haufi le boleshome ba babedi SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.7 Ho rarolla mathata a Ho rarolla mathata a Mehlala ya mathata a ka etswang Kotareng ena Ho kopanya le mantswe tse boemong mantswe tse boemong Mathata a ho kopanya le ho tlosa ho tlosa bo itseng le ho hlalosa bo itseng le ho hlalosa sephetho sa hao ho sephetho sa hao ho • Mmamohato o bokeletse dikwahelwana tse 413 tsa dibotlolo. Ha e ba Moeti a mo fa mathata ho kenyeletsa ho mathata ho kenyeletsa dikwahelwana tse ding tse 29, o tla ba le dikwahelwana tse lekanang le tsa Mmamohato. kopanya, ho tlosa ho fihlela ho kopanya, ho tlosa -- Ba tla be ba na le dikwahelwana tse kae kaofela? ho 999. ho fihlela ho 400 -- Moeti o ne a na le dikwahelwana tsa dibotlolo tse kae hantlentle? • Mofumahadi Mofokeng o adima R80, 00 ho Mofumahadi Motaung. Mofumahadi Mofokeng jwale o na le R366, 00 e setseng. Mofumahadi Mofokeng o ne a e na le bokae qalong? • Dibuseng o badile maqephe a 115. Moemedi o badile maqephe a 126. Moemedi o badile maqephe a makae ho feta Dibuseng? • Tumelo o na le dimabole tse 218. Dimabole tsa hae di nyane ho tsa Thabo ka tse 97. Hantlentle Thabo o na le dimabole tse kae? 1.8 Ho rarolla mathata a Ho rarolla mathata a Mehlala ya mathata a dipalo ao baithuti ba ka a sebetsang mafelong a kotara ena Ho kopanya boemong bo itseng le ho boemong bo itseng le Sheba Kotara ya 1 bakeng sa mehlala le ho fetolwa ha letoto la dinomoro ka tshwanelo ho phetaphe- hlalosa sephetho sa hao ho ho hlalosa sephetho mathata o sebedisa ho atisa sa hao ho mathata o • Motsamaisi o tlameha ho odara/ reka ditaere tsa dibese tse 8. Bese ka nngwe e hloka twang ho ditaere tse 6 le spere, Motsamaisi o tla tshwanela ho reka ditaere tse kae? isang ho ho fihlela ho 99 sebedisa ho atisa ho katiso fihlela ho 75 • Letamo la sekolo le bolelele ba dimitara tse 10. Boitumelo o sesa makgetlo 6. O sesitse bohole bo bokae? Mofuta wa qaka: Tatelano ya dintho • Tshingwana ya moroho e na le mela e 12 ya dijalo moleng. Mola ka mong o na le dijalo tse 7. Tshingwana e na le dijalo tse kae kaofela? • Tshingwana ya moroho e na le mela e 12 ya dijalo moleng. Mola ka mong o na le dijalo tse lekanang. Ha ho na le dijalo tse 48 kaofela ha tsona tshimong, mola ka mong o na le dijalo tse kae? • Tshingwana e na le dijalo tse 48 tse jetsweng ka mela. Mola ka mong o na le dijalo tse 7. Ho na le mela e mekae kaofela? Ho bapisa / Ratio • Teboho o na le dipompong tse 6. Teboho o na le tse ngata hararo jwalo ka Moeketsi. Moeketsi mo na le dipompong tse kae? • Dimakatso o na le dipompong tse 18. Ke hararo tseo Motebang a nang le tsona. 433 Motebang o na le dipompong tse kae? Mofuta ona wa qaka hlahiswa kgetlo la pele Kotareng ya 2. Baithuti ba tla nka nako ho MMETSE KEREITE YA 1-3 rarolla mefuta ena ya mathata.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 434 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.9 Ho rarolla le ho hlalosa Ho rarolla le ho Mehlala ya mathata a ka etswang Kotareng ena Ho hlophisa le diphetho ho mathata a hlalosa diphetho ho Ho hlokahala dikoloi tse kae ho tsamaisa baithuti ba 24 ha ba bane ba ka fella ka koloing e ho arolelana mosebetsi wa matsoho tse mathata a mosebetsi le nngwe? ho lebisang ho kenyeletsang ho arola ka wa matsoho tse ho lekana le ho hlophisa ho kenyeletsang ho arola Ho na le dikausu tse 65 laeng. Ke dipara tse kae tsa dikausu kaofela? arola fihlela ho 100 ka dikarabo ka ho lekana le ho Ho etsa dihlopha tse ka bang le ho salang. hlophisa ho fihlela ho Tshepo o rekisa mekotla ya dilamunu e nang le dilamunu tse leshome ka hare. O na le 75 ka dikarabo tse ka dilamunu tse 40. Na aka tlatsa mekotla e mekae? bang le ho salang. MMETSE KEREITE YA 1-3 Kabelo o na le dipompong tse 66. Letsatsi ka leng o ja tse 3. A ka nka matsatsi a makae ho ja dipompong tsee? 1.10 Ho rarolla le ho hlalosa Ho rarolla le ho Ka kotara ya 1 baithuti ba ile ba hlahiswa ho dipalophatlo tsa diarolwa tsa nngwe, mohlala, Ho arolelana sephetho sa mathata a hlalosa sephetho sa kotara tse 3 kapa 2 borarong. Monyetla o mongata o tshwanetswe o nehwe ho tseba ho lebisang ho etswang tse kenyeletsang mathata a etswang dipalophatlo tsena. arola ho arolelana ho lebisang ho tse kenyeletsang Mehlala ya mathata a ka etswang Kotareng ena sephetho se kenyeletsang ho arolelana ho dipalophatlo tsa searolwa lebisang ho sephetho a) Ho arolelana ho isang ho dipalophatlo 1 1 1 3 se kenyeletsang b) Arola ditjhokolete tse 8 ho metswalle e 3 hore e mong le e mong a fumane ka ho lekana sa nngwe, mohlala, 2, 4, 5, 4, dipalophatlo tsa ho sa sale letho. 2 5 , jj. searolwa sa nngwe, c) Pokello ya dipalophatlo 1 1 1 3 mohlala, 2, 4, 5, 4, d) Fumana kotara e le nngwe ya dipompong tse 20. 2 5 , jj. e) Dipompong tse 6 ke palophatlo efe ya dipompong tse 24? f) Nkgono o fa Kiki R12. Kiki o batla ho boloka nngwe borarong ya tjhelete ena. O tshwanetse ho boloka bokae? Mofuta ona wa qaka o tshwanetswe ho botswa feela ha baithuti ba se ba ile ba rarolla tse nne kapa tse hlano tsa ho arolelana, tse lebisang ho dipalophatlo le ho tseba mabitso a dipalophatlo. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ho ngola Baithuti ha ba a lebellwa ho ngola disimbole tsa dipalophatlo. Baithuti ba tswela pele ho leibola dipalophatlo se ka 1 hlanong, dikotara tse 3 kapa 3 tsheletseng. Ho hlahisa dipalo tsa mantswe tsa dipalophatlo. Baithuti ba taka dikarabo tsa bona ho bontsha hore ba a utlwisisa. Lebella hape hore baithuti ba ka nna ba taka ka ho nepahala empa ba se ngole mabitso a dipalophatlo ka nepo. Thusa baithuti bana ho reha dipalophatlo ka nepo (sheba dinoutso tsa ho reha dipalophatlo tlasa ditshebetso tseo e seng tsa maemo). Baithuti ba tshwanetse ho reha dikarolo tse arolelanweng ka di ngola jwalo ka 2 borarong.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.11 • Ho elellwa le ho hlwaya • Ho elellwa le ho Mehlala ya mathata a ka etswang Kotareng ena: tjhelete ya Afrika Borwa hlwaya tjhelete ya Tjhelete • Boleng ba tjhelete le ho etsa dithothale, mohlala, ya tshepe le ya pampiri Afrika Borwa ya tshepe le ya pampiri -- Ngola 525c e le diranta le disente. • Ho rarolla mathata a -- O ka sebedisa ditsela tse kae ho etsa R400 o sebedisa tjhelete ya dipampiri feela? O tjhelete tse kenyeletsang • Ho rarolla mathata tseba jwang hore o na le diphetho tsohle? dithothale le tjhentjhe ya a tjhelete tse -- Teboho o na le 50c le 20c tse nne. Dipompong di bitsa R1, 20c. O tla fumana tjhentjhe ka dipampiri le disente kenyeletsang ya bokae? dithothale le • Ho fetola tjhelete • Motsamai o lefa R2, 50 ho nka tekesi ho ya sekolong. tjhentjhe ya ka mahareng a diranta le -- Ho tla mo ja bokae ho ya le ho kgutla sekolong letsatsi ka leng? dipampiri le disente disente -- Terene yona e ja R6, 00 tekete ya ho kgutla. Ke efe e theko e tlase ho feta, tekesi kapa terene? • Ho reka le ho rekisa mathata -- Nkgonae Tshediso o mo file R5. A ka reka dipompong dife ho tse tharo? Tjhokolete ya R2,70; tjhepisi tsa R1,80; diboko tse bodila R1,40; ditriti R1,60; diminti R2,20; toffee R1,20. -- Dafita o rekile dibuka tse tharo ka R80 e le nngwe; o tla fumana tjhentjhe ya bokae ho R300? -- Pakete ya diminti tse 5 e bitsa 44c e le nngwe. Morena o batla diminti tse 88. O tshwanela ho reka dipakete tse kae? O tla lefa bokae? • Dibese tse tharo di fihla tolgeiting mme di lefiswa R40 e le nngwe. Di tla lefa bokae kaofela, ke hore thothale ya tsona di le tharo? (Ho lebelletswe hore baithuti ba sebedise mathata a kopanyo e phetaphetilweng ho rarolla mathata a moo boleng ba tjhelete bo leng hodimo haholo) HO SEBETSA DIPALO MAEMONG A LOKOLOHILENG 435 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 436 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.12 Sebedisa dithekniki Sebedisa dithekniki tse Baithuti ba lebelletswe ho sebedisa dithekniki ha ba sebetsa dipalo tseo e seng tsa maemo tse latelang ha o latelang ha o rarolla mathata a itseng:- Dithekniki rarolla mathata a ho a ho sebetsa dipalo: (mekgwa kapa • Ho bopa le ho qhaqholla sebetsa dipalo: mawa) • Ho bopa le ho qhaqholla • Palopedi le ho arola ka lehare • Ho bopa le dinomoro ho qhaqholla • Melapalo • Palopedi le ho arola dinomoro nomoro • Ho tlisa haufi le nomoro ya leshome • Palopedi le ho MMETSE KEREITE YA 1-3 • Melapalo Dumella baithuti ho ikgethela thekniki eo ba tla ikutlwa ba phutholohile ka yona .Leha ho le arola nomoro jwalo, ha baithuti ba sebedisa thekniki eo ba sa e utlwisiseng, ba tshwanelwa ho tataiswa • Ho atametsa ho leshome • Melapalo hore ba sebedise mokgwa oo ba o kgonang. • Ho atametsa ho Sheba dinoutso tsa kotara ya 1 ka leshome • Ho bopa le ho qhaqholla; • Palopedi le ho arola ka lehare; le • Melapalo Ho atametsa ho leshome Sheba ditlhaloso karolong ya tsa ho rarolla mathata Kotareng ya 2. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.13 • Ho kopanya ho fihlela ho • Ho kopanya ho Phapang ke efe ho Kotara ya 1? 999 fihlela ho Ho kopanya le Kotareng ena baithuti ba sebetsa ka dipalo tsa didijiti tse tharo kgetlo la pele. Hore baithuti ho tlosa • Ho tlosa ho tloha ho 999 • Ho tlosa ho tloha ho ba tla ba tsebe ho sebetsa ka dipalo ka boitshepo, ba tshwanetse ba be ba se ba tseba ho:- • Ho sebedisa disimbole • Ho bala le ho ngola disimbole tsa dinomoro ho fihla ka 400; tse lokelang (+, –, =, ) • Ho sebedisa • Ho hlophisa le ho bapisa dinomoro ho fihla bonnyane 400; disimbole tse • Ikwetlise lokelang • Ho bala ka dihlopha ho fihlela ho 400; le dipalokopanngwa 30 (+, –, =, ) • Bala ka mekgahlelo ya 2,3,4,5,10,50 le 100 ho fihlela ho 400. • Ikwetlise Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho qhaqholla dinomoro hore ba tle ba tsebe ho sebetsa dipalokopanngwa ka dipalo. Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro ho dula e ntse e le lewa la bohlokwa leo 30 baithuti ba ka le sebedisang kotareng ena. Mekgwa e ka nnang ya sebediswa ya ho kopanya le ho tlosa ho sebetswa ka dipalo. Ho qhaqholla nomoro hore e be dikarolo tse nyenyane ho etsetsa hore ho sebetsa ka dipalo ho be bonolo. Boholo ba mawa ao baithuti ba a sebedisang a kenyeletsa ho qhaqholla dinomoro. Ba tswela pele ho etsa tsena ka didijiti tsa dinomoro tse tharo. Ho kopanya ka ho qhaqholla nomoro e le nngwe. Ho kopanya nomoro ya didijiti tse tharo le ya didijiti tse pedi Mohlala: 324 + 82 =  324 + 82 = (300 + 20 + 4) + (80 + 2) = 300 + (20 + 80)+ (4 + 2) = (300 + 100) + 6 = 400 + 6 = 406 437 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 438 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.13 • Ho kopanya ho fihlela ho • Ho kopanya ho Ho kopanya nomoro ya didijiti tse tharo le ya didijiti tse pedi 999 fihlela ho Ho kopanya le Qhaqholla dinomoro ka bobedi ho tlosa • Ho tlosa ho tloha ho 999 • Ho tlosa ho tloha ho Mohlala:- • Ho sebedisa disimbole 323 + 136 =  tse lokelang (+, –, =, ) • Ho sebedisa disimbole tse 323 + 136 =(300 + 20 + 3) + (100 + 30 + 6) • Ikwetlise lokelang dipalokopanngwa 30 = (300 + 100) + (20 + 30) + (3 + 6) (+, –, =, ) MMETSE KEREITE YA 1-3 = 400 + 50 + 9 • Ikwetlise dipalokopanngwa = 459 30 Ho kopanya (ka ho qhaqholla nomoro e kopanngwang) Baithuti ba tla qhaqholla nomoro ka tsela eo ba tla kgona ho sebetsa. Sena se bolela hore ba tla se etsa ka tsela e fapaneng. Mohlala: Ho kopanya nomoro ya didijiti tse tharo le ya didijiti tse pedi 324 + 82 =  324 + (40 + 40 + 2) 324 + 40→ 364 + 40→ 404 + 2 = 406 Mohlala: Ho kopanya didijiti tse tharo le didijiti tse tharo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 323 + 136 =  323 + 136 = 323 + (100 + 30 + 6) = (323 + 100) + 30 + 6 = (423 + 30) + 6 = 453 + 6 = 459

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.13 • Ho kopanya ho fihlela ho • Ho kopanya ho Ho balla pele 40 ho tloha ho 324 ho ka balwa ka bo 10. 999 fihlela ho Ho kopanya le Ho tlosa ho tlosa • Ho tlosa ho tloha ho 999 • Ho tlosa ho tloha ho Ho qhaqholla dinomoro ka bobedi • Ho sebedisa disimbole Didijiti tse tharo o tlosa didijiti tse pedi tse lokelang (+, –, =, ) • Ho sebedisa disimbole tse Mohlala: • Ikwetlise lokelang dipalokopanngwa 30 389 – 137 =  (+, –, =, ) 389 – 137 = (300 + 80 + 9) – (100 + 30 + 7) • Ikwetlise dipalokopanngwa = (300 – 100) + (80 – 30) + (9 – 7) 30 = 200 + 50 + 2 = 252 Ho tloswa ka ho kgaola nomoro e le nngwe Mohlala: 389- 137 =  389 – (100 + 30 + 7) 389- 100 → 289- 30 → 259- 7 = 252 Ho sebedisa ho arolwa ha dinomoro ho di qhaqholla. Mohlala: 225 + 16 = 225 + 8 +8 = (225 + 8) + 8 = 233 + 8 = 241 Ho bala o ya pele le ho bala o ya morao 305 + 298 =  439 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 440 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.13 • Ho kopanya ho fihlela ho • Ho kopanya ho Ho bala ka bonngwe ho tloha ho 298 ke lewa le lokelang hobane dinomoro di atamelane. 999 fihlela ho Ho kopanya le Hlwaya dipalopedi tse atamelaneng ho tlosa • Ho tlosa ho tloha ho 999 • Ho tlosa ho tloha ho Mohlala:- • Ho sebedisa disimbole 145 + 146 = 191 ka ho hlalosa hore ke 145 habedi kopanya le 1 kapa 146 habedi tlosa 1. tse lokelang (+, –, =, ) • Ho sebedisa disimbole tse • Ikwetlise lokelang dipalokopanngwa 30 145 + 145 + 1 (+, –, =, ) MMETSE KEREITE YA 1-3 (100 + 40 + 5) + (100 + 40 + 5) + 1 • Ikwetlise dipalokopanngwa (100 + 100) + (40 + 40) + (5 + 5 + 1) 30 200 + 80 + 11 280 + 11 280 + 10 + 1 290 + 1 291 Fetolela nomoro ho katiso ya leshome o nto tlosa kapa kopanya nngwe. Ho balla pele le morao o atametsa ho 10. Mohlala:- 288 + 11 288 + 10 = 298 298 – 1 = 297 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Mohlala : 188 + 19 188 + 20 = 208 208 – 1 = 207

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.13 • Ho kopanya ho fihlela ho • Ho kopanya ho Ho ntshetsapele le ho ikwetlisetsa bokgoni ba ho sebetsa ka ho kopanya le ho tlosa. 999 fihlela ho Ho kopanya le Baithuti ba tshwanela ho ikwetlisetsa mefuta eitseng ya bokgoni ho kopanya le ho tlosa. ho tlosa • Ho tlosa ho tloha ho 999 • Ho tlosa ho tloha ho Ho ikwetlisetsa dipalokopanngwa ho fihlela ho 30. • Ho sebedisa disimbole Ho kopanya le ho tlosa katiso ya 10. tse lokelang (+, –, =, ) • Ho sebedisa disimbole tse Baithuti ba be le menyetla ya ho etsa mefuta e latelang ya tshebetso ya dipalo ka dinomoro • Ikwetlise ho fihlela ho 400. lokelang dipalokopanngwa 30 (+, –, =, ) Ho kopanya le ho tlosa dipara tsa katiso ya 10, ba habahanya 100. • Ikwetlise 40 + 70 dipalokopanngwa 30 70 + 80 120 – 30 150 – 60 Ho kopanya le ho tlosa 10 ho kapa ho tswa ho nomoro e nngwe le e nngwe ya didijiti tse pedi kapa tse tharo o kenyeleditswe ho habahanya 100. Mohlala:- 65 + 10 124 + 10 326 – 10 358 - 10 Ho kopanya kapa ho tlosa dijiti e le nngwe ho kapa ho tswa ho nomoro ya didijiti tse 3 o sa haba Mohlala:- 234 +5 475 +  = 479 768 – 4 Ho kopanya le ho tlosa nomoro ya dijiti e le nngwe ho kapa ho tswa ho katiso ya 100 Mohlala:- 200 + 4= 441 300 + 3= 300 – 6= MMETSE KEREITE YA 1-3 400 – 5=

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 442 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.13 • Ho kopanya ho fihlela ho • Ho kopanya ho Qala ho kopanya le ho tloswa para yadikatiso tsa 100. 999 fihlela ho Ho kopanya le 100 + 100= ho tlosa • Ho tlosa ho tloha ho 999 • Ho tlosa ho tloha ho 100 + 200= • Ho sebedisa disimbole Baithuti ba fuwe nako ya ho etsa ditlhakiso tsa dipaterone ka ho kopanya le ho tlosa. tse lokelang (+, –, =, ) • Ho sebedisa disimbole tse Ha eba ke tseba hore 1+ 1 = 2 • Ikwetlise lokelang dipalokopanngwa 30 Jwale ke bokae:- (+, –, =, ) MMETSE KEREITE YA 1-3 10 + 10 = • Ikwetlise dipalokopanngwa 100 + 100 = 30 Ho lekola sephetho sa ho sebetsa ka dipalo. Ho hlahloba hore ditharollo ke se utlwahalang Baithuti ba tshwanetse ho rutwa ho hlahloba ditharollo tse utlwahalang Tsela e nngwe ya ho etsa sena ke ho akanya dikarabo tsa bona pele ba sebetsa dipalo. Ha o kopanya dipalo tse pedi tse haufinyana, mohlala 145 le 146, baithuti ba ka sebedisa palopedi e le tsela ya ho akanya dikarabo tsa bona. Ho lekola ditharollo Baithuti ba tsebe hore ba ka nna ba Lekola ho kopanywa ha dipalo ka ho tlosa:- Mohlala:- Ha eba 236 + 18 = 254; ka hoo 254 – 18 = 236; le Ho lekola ho tlosa ka ho kopanya. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Mohlala: - 384 – 48 = 336, ka hoo 336 + 48 = 384. Ho sebedisa mokgwa ona wa ho sebedisa matshwao ka ho fapanyetsana ho lekola ditharollo ke lebaka le leng le etsang hore ho rutwe ho kopanya le ho tlosa ka nako e le nngwe.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.14 • Ho atisa dinomoro 1 ho • Ho atisa 2, 4, 5, Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho:- fihla 10 ka 2, 3, 4, 5, 10 10, 3 ho fihlela ho Kopanyo • Sebedisa le ho utlwisisa puo ya ho atisa; ho fihlela ho thothale ya thothale ya 50 e pheta- 99 • Hlahisa ho atisa se ka tatelano ya dintho; phetwang e • Ho sebedisa lebisang ho ho • Ho sebedisa disimbole ka disimbole ka tsela e • Ho sebedisa disimbole tse loketseng ho hlalosa polelo ya dinomoro; atisa tsela e lokelang (x, =, ) lokelang (x, =, ) • Ho utlwisisa hore ho kopanya ho phetaphetwang e ka hlahiswa ka ho sebedisa simbole ya ho atisa; • Ho hlakisa le ho utlwisisa hore ho atisa ho ka etswa ka tsela efe kapa efe (molao wa phapanyetsano ya dinomoro); le • Ho sebedisa molapalo ho bontsha ho atisa le ho kgona ho hlalosa tlhahiso (hore ho tlola ho bontsha ho kopanya ho phetaphetwang) Baithuti ba ka tswela pele ho sebedisa tatelano ya dintho ho ngola kopanyo e phetaphetwang le ho atiswa ha dipalo tsa mantswe. Mohlala:- Ngola dipalo tse pedi tsa ho kopanya le tse pedi tsa ho tlosa bakeng sa tatelano. Ditshwantsho tse sebediswang ho hlalosa ho atisa di ka hodiswa. Tafole ya ho atiswa e ka hlahiswa. Mohlala: × 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 443 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 444 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.14 • Ho atisa dinomoro 1 ho • Ho atisa 2, 4, 5, Tafole e ka nna ya etswa ka mokgwa wa pina. Baithuti ba Kereite ya 3 ha ba a tshwanela fihla 10 ka 2, 3, 4, 5, 10 10, 3 ho fihlela ho ho tseba tafole. Tsepamiso e ho setshwantsho sa menthele hore ba tle ba tsebe ho etsa Kopanyo ho fihlela ho thothale ya thothale ya 50 dihlopha. e pheta- 99 phetwang e • Ho sebedisa Mohlala:- lebisang ho ho • Ho sebedisa disimbole ka disimbole ka tsela e • Nngwe habedi ke pedi atisa tsela e lokelang (x, =, ) lokelang (x, =, ) • Pedi tse pedi ke nne MMETSE KEREITE YA 1-3 • Tharo tse pedi ke tshela • Nne tse pedi ke robedi • Hlano tse pedi ke leshome • Tshela tse pedi ke leshomepedi • Supa tse pedi ke leshomenne • Robedi tse pedi ke leshometshela • Robong tse pedi ke leshomerobedi • Leshome habedi ke mashopedi. Ho e bolela ka mokgwa ona ho tshehetsa tsebo e fumanwang ka nako ya kopanyo e phetaphetwang. Ho bina hona ho tshehetswe ka ho supa tsela ya tatelano ya molapalo. Baithuti hape ba ka sebedisa dayakeramo e bontshang Tswelopele ya dinomoro Mohlala:-   Tse kenang Tse tswang SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 1 Molao 3 5 7 ×  !     9

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.15 • Arola dinomoro ho fihlela • Ho arola dinomoro Kotareng ya 2 baithuti ba tswela pele ho etsa dihlakiso le ho momahanya ba sebedisa ho 99 ka 1, 2, 3, 4, 5, 10 ho fihlela ho 50 ka letshwao la ho arola. Ba tshwanetse ho utlwisisa hore dipalo tsa mantswe tsa ho arola di ka Ho arola 2, 4, 5, 10, 4 hlalosa maemo a kenyang ho etsa dihlopha le ho arolelana. • Ho sebedisa dinomoro tse loketseng (÷, =, £) • Ho sebedisa Phapang ke efe ho Kotara ya 1? disimbole tse Kotareng ena baithuti ba tshwanetse ba be ba tseba ho ngola le ho hlalosa dipalo tse loketseng (÷, =, £) nyalanang tsa ho arola:- Baithuti ba tshwanela ho tseba ho rekota:- 30 ÷ 6 = £ le hore 30 ÷ 5 = £ Baithuti hape ba lokela ho ntshetsa pele mawa a ho ngola hore batle ba tsebe ho sebetsa dipalo tsa ho arola. Mohlala:- Ho tlosa ho phetaphetwang Hore ba tle ba tsebe ho sebetsa palo ena 12 ÷ 4 =  Baithuti ba lokela ho sebedisa ditshwantsho tsa bona tse bontshang dihlopha kapa ho arolelana.                     Sehlopha se le seng Sehlopha se le Sehlopha se le seng sa 4   sa 4   seng sa 4   Arolela sehlopha sa pele sa 4 sa bobedi sa 4 le sa boraro sa 4 Ha sehlopha sa pele sa 4 se behelwa ka thoko, baithuti ba tlosa 4 ya pele ba nto bala hore ho setse bokae. Ba tswela pele ho etsa sena ho fihlela ba tlositse tsohle. Kgatello ho Kereite ya 3 ke hlophisa ho na le ho arolelana. Ho etsa ho tlosa ho phetaphetwang ka letoto lena la nomoro ke le loketseng. Baithuti ba tla fuwa dipalo tsa mantswe tsa ho arola ho di qetella tse dumelang phetapheto ya ho tlosa. Ha o etsa phetapheto e tlosang ka 96 ÷ 3 ha ho a loka kapa ha se lewa le letle hobane nomoro ya letoto e kgolo haholo. La pele ho tla ba boima ho baithuti ho “bona” hore ke dipalo dife 445 tsa mantswe tse lokelang ho sebediswa bakeng sa ho tlosa ho phetaphetwang. MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 446 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.16 Dikgopolo tsa dinomoro: Dikgopolo tsa Dikgopolo tsa dinomoro Letoto la dinomoro ho dinomoro: : Letoto Menthele Mehlala ya dipotso tse ka botswang: fihla ka 999 la dinomoro ho fihla ka 500 Mabitso a dinomoro le disimbole • Ho hlophisa sete ya dinomoro eo o e filweng • Ho hlophisa sete Phahamisa karete kapa lebitso la nomoro fatshe. Kgetha moithuti ho ngola fatshe nomoro e ya dinomoro eo o e nyalanang le yona. • Ho bapisa dinomoro ho filweng fihlela ho 999 le ho bolela E ngata ho feta kapa e nyenyane ho feta hore ke efe e 1,2,3,4,5 Letoto ke -500 MMETSE KEREITE YA 1-3 Ke eng e:- le 10 ho feta kapa e • Ho bapisa dinomoro nyenyane • nyenyane ho 500 ka 1 ho fihlela ho 500 Ho hopola ka potlako: le ho bolela hore • e kgolo ho 499 ka 1 1,2,3,4,5 and 10 • Ho kopanya le ho tlosa • e kgolo ho 502 ka 2 ho feta kapa e dintlha ho fihla ka 20 nyenyane • e nyenyane ho 405 ka 2 • Ho kopanya le ho tlosa Ho hopola ka • e kgolo ho 477 ka 3 katiso ya 10 ho tloha ho potlako: 0 ho fihlela ho 100 • e nyenyane ho 251 ka 3 • Ho kopanya le ho • Ho atisa le ho arola • e nyenyane ho 185 ka 4 tlosa dintlha ho fihla dintlha bakeng sa :- ka 20 • e kgolo ho 490 ka 10 • Tafole ya pedi atisa ho • Ho kopanya le ho • e nyenyane ho 660 ka 10 fihlela ka 2 x 10 tlosa katiso ya 10 ho • Tafole ya leshome atisa tloha ho 0 ho fihlela Ke eng alfabete ya bohlano? / Alfabete ya bohlano ya nteterwane e botswang? ho fihlela 10 x 10 ho 100 Ke eng kgwedi ya borobong ya selemo? / Kgwedi ya borobong ya selemo e botswang? SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.16 Mawa a ho sebetsa dipalo Mawa a menthele/ Ho hlophisa le ho bapisa. Menthele Menthele Ho sebedisa mawa a Ke efe e ngata: 621 kapa 671? latelang a ho sebetsa Ho sebedisa mawa a Mphe nomoro mahareng a 154 le 159. dipalo:- latelang a ho sebetsa dipalo:- Dintlha ka ho kopanya le ho tlosa:- • Beha nomoro e kgolo pele hore o tle o tsebe ho • Beha nomoro e Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. balla pele le morao kgolo pele hore o Ho kopanya le ho tlosa ka katiso ya 10 ho tloha ho 100 tle o tsebe ho balla • Molapalo pele le morao Bolela hore ke dikgato tse kae tse tlamehang ho nkuwa hodimo ha molapalo ho tloha ho 30 • Palopedi le ho arola ha ho fihlela ho 100 kapa ho tloha ho 100 ho ya ho 50. • Molapalo ka pedi Fumana dipara tsa dikarete ho etsa 100 • Palopedi le ho arola • Ho bopa le ho qhaqholla ha ka pedi Kenya dinomoro ka mabokoseng hore di etse 100 • Sebedisa Dikamano • Ho bopa le ho  + 70 = 100 mahareng a ho kopanya qhaqholla 20 +  = 100 le ho tlosa • Sebedisa Dikamano 100 –  = 90 • Sebedisa Dikamano mahareng a ho 100 – 40 =  mahareng a ho atisa le kopanya le ho tlosa ho arola Mawa a ho sebetsa dipalo: Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1 447 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 448 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.17 • Ho sebedisa le ho Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho:- reha dipalophatlo Dipalophatlo • Ithuta mabitso a dikarolo tsa dipalophatlo; maemong a tlwaelehileng ho kenyeletswa • Sebedisa mabitso maemong a fapaneng; dihalofo, dikotara, nngweborobeding, • Ho hlwaya dikarolo tsa dipalophatlo; nngwetharong, • Qala ho utlwisisa boholo bo itseng ba dipalophatlo; nngwetshla, nngwehlano • Fumana dipalophatlo tsa dintho; le MMETSE KEREITE YA 1-3 • Ho elellwa dipalophatlo ho mokgwa wa • Ithuta ka dipalophatlo tse tshwanang ka boleng. dayakeramo Kotareng ena baithuti ba bapisa dipalophatlo. • Ho qala ho hlokomela • Ho sebedisa dibanta tsa dipalophatlo kapa dikotwana tsa Cuisenaire. hore dihalofo tse 2 kapa dinngwetharong tse 3 di Mohlala:- etsa ntho e le nngwe e Dimodele tsena ke tsona tse nepahetseng bakeng sa tletseng le hore halofo e ho ruta baithuti ho reha dipalophatlo le ho di bapisa. le 1 le dikotara tse 2 di a   Mmala  wa  lamunu   Khubedu   lekana. Tala   Tala   Tala   Ho ngola dipalophatlo e le halofo e le 1, nngwetharong perese   perese   perese   perese   tse 2 Khubedu   Khubedu   Khubedu   Khubedu   Khubedu   Khubedu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   Tshweu   SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 1.17 • Ho sebedisa le ho Bontsha lebota la dipalophatlo bontshang 1 e tletseng, halofo, nngwetharong, dikotara, reha dipalophatlo nngwehlanong, nngwetshla, nngwerobedi, nngweleshomeng. Dipalophatlo maemong a tlwaelehileng Ho ka ba molemo ho baithuti ho sebediswa di sebediswa tse tshwarehang mme ba se ke ba ho kenyeletswa bapisa dipalophatlo ka ho sebedisa setshwantsho sa dipalophatlo se leboteng. Baithuti ba dihalofo, dikotara, hloka ho sebedisa dintho ka bokgoni ka ho di metha kgahlanong le e nngwe. nngweborobeding, nngwetharong, Dipotso tse latelang di ka botswa:- nngwetshla, nngwehlano • Ke dihalofo tse kae tse lekanang le ho tletseng? • Ho elellwa dipalophatlo ho mokgwa wa • Ke dikotara tse kae tse etsang ntho e le nngwe e tletseng? dayakeramo • Ke dikotara tse kae ho halofo? Baithuti ba beha Dikgwele ka pela bona ho fumana karabo. • Ho qala ho hlokomela hore dihalofo tse 2 kapa • Ke nngwetharong tse kae tse etsa ntho e le nngwe e tletseng? dinngwetharong tse 3 di etsa ntho e le nngwe e • Ke dinngwetsheleleng tse kae tse lekanang le nngwetharong? tletseng le hore halofo e • Ke dinngwetsheleleng tse kae tse lekanang la halofo? le 1 le dikotara tse 2 di a lekana. • Ke efe e kgolo, 1 nngwetharong kapa 1 halofo? Ho ngola dipalophatlo e le • Ke efe e kgolo 2 nngwetharong kapa 3 dikotara? halofo e le 1, nngwetharong tse 2 449 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 2 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 450 DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA NAKO DIHLOOHO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA YA 2 (ka dihora) MAFELONG A SELEMO 2.1 Ho kopitsa, ho atolosa le Ho kopitsa, ho atolosa le ho Ho tswela pele ho fa baithuti letoto le tshwanang la dipaterone tsa Kotara ya 1, Thuto e 1 ho hlalosa hlalosa empa o kenyeletsa dibopeho tsohle tse ntjha le dintho ho dipaterone ha ho ntse Dipaterone tsa ho sebetswa ka tsona ho Sebopeho le Sebaka. Sheba dinoutso tsa dipaterone tsa Jeometri Ho kopitsa, ho atolosa le ho Ho kopitsa, ho atolosa le ho Kotara ya 1 le tsa Sebopeho le Sebaka tsa Kotara ya 2 hlalosa ka mantswe hlalosa ka mantswe Dumella baithuti ho kopitsa pele, ebe o atolosa mme qetellong o hlalosa • Dipaterone tse bonolo tse • Dipaterone tse bonolo tse dipaterone. Ka nako ena ba tla be ba kgona ho hlalosa dipaterone ntle le dipotso MMETSE KEREITE YA 1-3 entsweng ka dintho ka entsweng ka dintho ka tsa tataiso. Tswela pele ho tsepamisa maikutlo ho ntshetsopele ya puo eo ba e matsoho matsoho hlokang ho hlalosa dipaterone. • Dipaterone tse bonolo • Dipaterone tse bonolo tse tse entsweng ka methalo entsweng ka methalo ya ya mela, dibopeho kapa mela, dibopeho kapa dintho dintho Letoto la dipaterone: Bopa dipaterone tsa hao Dipaterone tse bonolo moo Bopa dipaterone tsa hao tsa dibopeho, kapa dihlopha tsa jeometri dibopeho di phetilweng ka tsela e tshwanang hantle • Ka dintho tse tshwarehang Dipaterone moo nomoro kapa boholo ba sebopeho bo • Dipaterone tse bonolo fetohang seemong ka nngwe tse entsweng ka methalo ka tsela e ka letjwang. Ke ya mela, dibopeho kapa hore dipaterone tse holang ka dintho mehla. Dipaterone tse Bopa dipaterone tsa hao potapotileng SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Bopa dipaterone tsa hao tsa Ho hlwaya, ho hlalosa le jeometri ho kopitsa dipaterone tsa jeometri • Ka dintho tse tshwarehang • Ka tlhaho • Dipaterone tse bonolo tse entsweng ka methalo ya • Ho tswa bophelong ba mela, dibopeho kapa dintho mehla ba sejwalejwale • Ho tswa ho letlotlo la botjhaba

DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA NAKO DIHLOOHO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSE DING TSA DINOUTSO TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA YA 2 (ka dihora) MAFELONG A SELEMO CAPS 2.2 Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1 Dithuto tse 3 hlalosa hlalosa Dipaterone tsa Atolosa letoto la nomoro le ho bala ka tatelano ha tjena:- dinomoro Kopitsa, atolosa le ho Kopitsa, atolosa le ho hlalosa • bo1 ho tloha nomorong efe kapa efe pakeng tsa 0 le 500 hlalosa tatelano ya tatelano ya dinomoro tse dinomoro tse bonolo ho bonolo ho fihlela ho 150. • bo10 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe 10 mahareng a 0 le 500 fihlela ho 1 000. Tatelano e bontshe ho balla • bo5 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe 5 mahareng a 0 le 500 Bopa dipaterone tsa hao pele le morao ka: • bo2 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe 2 mahareng a 0 le 500 Bopa dipaterone tsa • bo1 ho tswa ho nomoro efe dinomoro tsa hao kapa efe pakeng tsa 0 le 500 • 100 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe 100 ho fihla bonnyane 1 000 • bo10 ho tloha ho katiso • bo50 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 50 ho fihla bonnyane ka 1 000 e nngwe le e nngwe ya 5 • bo3 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 3 mahareng a 0 le 500 mahareng a 10 mahareng a 0 le 500 • bo4 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe 4 mahareng a 0 le 500 • bo5 ho tswa ho nomoro e Ho sebedisa dintho, ditshwantsho, ditafole le tjhate ya neheletsano ya dintho ho nngwe le e nngwe ya katiso tshehetsa baithuti bakeng sa katiso ka 10, 5, 2, 4. ya 5 mahareng a 0 le 500 Ho thusa baithuti ho sebedisa dipaterone tsa mmetse tseo ba di tsebang e le • bo2 ho tloha ho katiso motheo wa ho hlakisa le ho ithuta dipaterone tse ding mohlala, e nngwe le e nngwe 2 • tatelano ya bo 2 ho bopa motheo wa tatelano ya bo 4; le mahareng a 0 le 500 • tatelano ya bo 5 ho bopa motheo wa tatelano ya bo 50 • bo3 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 3 mahareng a 0 le 500 • bo4 ho tloha ho katiso e nngwe le e nngwe ya 4 mahareng a 0 le 500 • bo50, 100 ho fihla bonnyane ka 1000 451 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 2 3. SEBAKA LE DIBOPEHO (JEOMETRI) 452 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA DIKGOPOLO (ka dithuto BOKGONI BO DIHLOOHO LE BOKGONI BAKENG SA DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG KOTARA YA 2 le metsotso MAFELONG A SELEMO e 24) 3.1 Boemo le maikutlo Boemo le maikutlo Phapang ke eng ho Kereite ya 2? dithuto tse 2 Boemo, • Nyalanya maikutlo a • Nyalanya maikutlo a • Ha ho tsepamiso e ikgethileng ya ntshetsopele ya puo ya boemo, hobane sena tlwaelo le tshwanang a dintho tsa tshwanang a dintho tsa se entswe Kereiteng ya 1 le 2 maikutlo mehla mehla • Latela dintlha tse hlalosisang ka ho fetisisa ka ditshupiso ke hore ho tsamaya o MMETSE KEREITE YA 1-3 • Bolela ntho ya mehla ha o • Bolela ntho ya mehla ha o potoloha sekolong ho na le phaposi. bontshwa boemo ba yona bontshwa boemo ba yona bo • Fana ka ditshupiso tsa ho ya ditulong tse ding ka phaposing kapa sekolong bo sa tlwaelehang sa tlwaelehang • Dimmapa le mahlakore a ka hodimo a dipokello tsa dintho. Sena ke tsepamiso • Bala, fetolela le ho rala Boemo le ditshupiso ya maikutlo ya Kotara ya 3. mmapa oo e seng wa • Latela ditshupiso tsa ho semmuso Tsepamiso e sisintsweng bakeng sa Kotara ya 2. tsamaya ka hara phaposi le • Batla dintho ho tswa ho sekolong Kotareng ya 2, ho kgothalletswa ho boeletswe/ phetwe mosebetsi wa Kereite ya 2 mmapa mme o to kenya:-In Term 2, • Fana ka ditshupiso tsa ho • Boemo le ditshupiso tsamaya ka hara phaposi le • Ho hlwaya dintho ho tswa setshwantshong se bontshang dintho ho tswa sekolong. setshwantshong se bontshang lehlakore le sa tlwaelehang la ntho eo; le • Latela ditshupiso tsa ho tsamaya ka hara phaposi • Ho latela ditshupiso ho ya dibakeng tse ka ntle ho phaposi. le sekolong Qala ka ho lekola seo baithuti ba se tsebang hape o hopole ka boemo le tlwaelo. • Fana ka ditshupiso tsa ho Boemo le ditshupiso tsamaya ka phaposing kapa sekolong • Ho latela ditshupiso • Latela ditshupiso ho tloha Sena se tshwanetswe ho etswa ka tsela ya mosebetsi o etswang moo baithuti sebakeng se seng ho ya ba tsamaya ka bo bona ba latela ditaelo. Baithuti ba Kereite ya 3 ba ka fuwa SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ho se seng ka mmapa oo ditshupiso ka molomo kapa ba di ngollwa fatshe. e seng wa semmuso -- Ho tsamaya ka hara phaposi mohlala, to move around the classroom e.g. “tlo ka pela phaposi”; “ema haufi le setulo sa hao”; “tlola moqomo wa matlakala/ ditshila”; le -- Ho tsamaya ka phaposing kapa sekolo kapa dibaka tse teletsana, “Tswa monyako o thinyetse ka ho le letshehadi, o tswele pele jwalo ka phaseiji, o habahanye lebala, o ho kae jwale?”

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA DIKGOPOLO (ka dithuto BOKGONI BO DIHLOOHO LE BOKGONI BAKENG SA DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG KOTARA YA 2 le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO e 24) 3.1 Boemo le maikutlo Boemo le maikutlo • Fana ka ditshupiso dithuto tse 2 Boemo, • Nyalanya maikutlo a • Nyalanya maikutlo a Baithuti ba bang ba tla fumana ho le bonolo ho fana ka ditshupiso ka ho tlwaelo le tshwanang a dintho tsa tshwanang a dintho tsa tshwantshisa seo ba se buang ka ditshupiso tseo o ba fileng tsona. Ho baithuti maikutlo mehla mehla ba bang ho a thusa ho fana ka ditataiso bakeng sa tsa dintlha tsa sehlooho tsa ditshupiso. • Bolela ntho ya mehla ha o • Bolela ntho ya mehla ha o bontshwa boemo ba yona bontshwa boemo ba yona bo -- O bolele hore o tswela pele kapa o tsamaya ka tshupiso eo o e shebilweng bo sa tlwaelehang sa tlwaelehang kapa kgutlela morao/ fetoha. -- Bolela hore o tsamaya ka kotlollo, o thinyetsa ho le letona kapa le letshehadi. • Bala, fetolela le ho rala Boemo le ditshupiso -- Fana ka letshwao la naha moo o batlang ho tjeka mohlala ha o ya ofising ya mmapa oo e seng wa mongodi o jikela ka ho le letona; le • Latela ditshupiso tsa ho semmuso -- Bolela hore o ya bohole bo bokae. Ho na le tsela tse fapaneng ho bolela ho re tsamaya ka hara phaposi le • Batla dintho ho tswa ho sekolong o ya bohole bo bokae, mohlala, mmapa • Tsamaya dikgato tse 30 kapa dimitara tse 10; • Fana ka ditshupiso tsa ho • Boemo le ditshupiso tsamaya ka hara phaposi le • Tsamaya o fete diphaposi tse 3, kapa tsamaya ho fihlela o feta phaposi ya Ntate sekolong. Moloi; le • Latela ditshupiso tsa ho tsamaya ka hara phaposi • Tsamaya nako e ka etsang metsotso. le sekolong Boemo le maikutlo • Fana ka ditshupiso tsa ho Baithuti ba Kereite ya 3 ba fuwe hlakiso eo ho yona ba nyalanyang mahlakore a tsamaya ka phaposing fapaneng (lehlakore le hodimo, lehlakore le ka thoko, lehlakore le ka pele) a dintho kapa sekolong tse fapaneng a dintho tsa mehla. • Latela ditshupiso ho tloha Sena qetellong se tla thusa baithuti ho hlalosa ditshwantsho tsa dintho tsa jeometri sebakeng se seng ho ya tse entsweng ho hlaha maemong a sa tshwaneng. Baithuti ba boele ba fuwe ho se seng ka mmapa oo dihlakiso tseo ho tsona ba hlwayang dintho ho setshwantsho se thadilweng kapa e seng wa semmuso senepe se nkilweng lehlakoreng le sa tlwaelehang mohlala, lehlakore le hodimo la kgomo, kapa lehlakore le kapele la borashe/ borosolo ba meno. 453 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA DIKGOPOLO (ka dithuto BOKGONI BO 454 DIHLOOHO LE BOKGONI BAKENG SA DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG KOTARA YA 2 le metsotso MAFELONG A SELEMO e 24) 3.2 Boholo ba dintho Boholo ba dintho Phapang ke efe ho Karolo ya 2? 3 dithuto Dintho tsa 3-D Ho elellwa le ho reha Ho elellwa le ho reha • Baithuti ha ba sa sheba hore ntho e a thella kapa e bidikolohang, ba sheba hore dintho tsa 3-D mabitso mabitso dintho tsa 3-D tse sebaka se phatlaletseng kapa se kgopameng ka phaposing le ho fumanwang ka phaposing le • Moo sebaka se phatlaletseng baithuti ba sheba hore na sebaka se etsa sekwere, ditshwantsho ditshwantshong. kgutlonne, kgutlotharo kapa se tjhitja. • dibopeho tsa dibolo, • Dibopeho tsa dibolo, • Dikhouno kapa diphiramite di a hlahiswa (tsena e ka nna ya eba tsona tse (didikadikwe) (didikadikwe) tsepamisetswang maikutlo ka Kotara ya 3 le ya 4). MMETSE KEREITE YA 1-3 • dibopeho tsa • dibopeho tsa dibokoso Tsepamiso e sisintsweng ya Kotara ya 2. lebokose(diprisimo) (diprisimo) Baithuti ba sebetsa ka dintho tseo ba neng ba sebetsa ka tsona ha ba le Kereiteng • silindara • silindara ya 2 ke hore • diphiramite Mawa a dintho • Dibolo le dintho tsa sebopeho sa bolo; • dikhouno Ho hlalosa, ho hlophisa le ho • Dilisilindara le dintho tsa sebopeho sa disilindara; le bapisa dintho ho ya ka: Mawa a dintho • Mabokose a fapaneng le dintho tse ding tsa sebopeho se tshwanang le dikwere • Dibopeho tsa 2-D tse ka Ho hlalosa, ho hlopha le ho tse dikgutlonne kapa dikhubiki etsang difahleho tsa 3-D bapisa dintho tsa 3-D ho Baithuti ba ka tsepamisa maikutlo a bona ho dintho tse ntjha (diphiramite le ya ka: • Sebaka se bataletseng kapa dikhouno) ka Kotara ya 3. se kgopameng • dibopeho tsa 2-D tse Ho elellwa le ho reha dibolo (tjhitja) le mabokose (diprisimo) le disilindara. bopang mahlakore a Mesebetsi e tsepamisitsweng dibopeho tsa 3-D Baithuti ba tswela pele ho reha, ho hlophisa le ho hlophisa dintho. Baithuti ba • Ho sheba le ho aha tshwanetse ho fuwa dintho tse fapaneng ho sebetsa ka tsona: • sebaka se phatlaletseng dintho tsa mahlakore a kapa se kgopameng mararo(3-D) tseo o di filweng • Tse sebopeho sa tjhitja, mohlala, dibolo tsa boholo bo fapaneng, dimabole, o sebedisa disebediswa dilamunu; jj. tse tshwarehang jwalo • Tse sebopeho sa dikwere, mohlala, diboloko, ditena, mabokose a boholo bo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ka dibopeho tsa 2-D fapaneng, dibokoso tsa sesepa sa meno; le tse sehilweng, letsopa, dithutswana tsa meno, • Tse sebopeho se jwalo ka disilindara, ho kenyeletswa disilindara tse telele le tse mahlakana a dinomaphodi, sesane, mohlala, komana ya seneifi; kotikoti ya poletjhe ya dieta; jj. le dintho tse ding tsa jeometri tseo e leng di 3-D

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA DIKGOPOLO (ka dithuto BOKGONI BO DIHLOOHO LE BOKGONI BAKENG SA DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG KOTARA YA 2 le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO e 24) 3.2 Mesebetsi e Mefuta ya dibopeho Baithuti ba ka batla dintho tse sebopeho sa bolo(tjhitja) kapa tse sebopeho sa 3 dithuto tsepamisitsweng lebokose(diprisimo) kapa tse sebopeho sa silindara ha ba fuwe ho ya bokella Dintho tsa 3-D • didikadikwe dintho. Baithuti ba ka fumana kapa ba bontsha dintho tse sebopeho sa mabokose • Ho sheba le ho aha • dikgutlotharo (diprisimo) ka phaposing, mohlala, “kotikoti ena ya ditamati e sebopeho se dintho tsa mahlakore tshwanang le sa silindara”. a mararo(3-D) tseo o • dikwere di filweng o sebedisa Ka nako ya boinotshi baithuti ba ka tswela pele ho etsa dibolo le disilindara le disebediswa tse • dikgutlonne dibopeho tsa mabokose (diprisimo) ka letsopa le hlama ya ho bapala. tshwarehang jwalo ka Mawa a dibopeho Ho tsepamisa maikutlo ho makgetha a dintho tsa 3-D: dibaka tse dibopeho tsa 2-D tse Ho hlalosa, ho hlopha le ho phatlaletseng le tse kgopameng, dibopeho tsa dibaka tse phatlaletseng. sehilweng, letsopa, dithutswana tsa bapisa dibopeho ho ya ka: • Ho aha dintho tsa 3-D e le nngwe. meno, mahlakana a • sebopeho Baithuti ba sebedisa meseho ya khateboto ya dikgutlonnetsepa le dikgutlonne ho dinomaphodi, le dintho • mahlakore a otlolohileng etsa lebokose. tse ding tsa jeometri tseo e leng di 3-D • mahlakore a tjhitja Baithuti ba sheba sebaka se phatlaletseng hodima sekwere le silindara le di hlalosa ho ya hore di tjhitja, dikwere kapa di sebopeho sa kgutlonne. • Sebaka se phatlaletseng kapa se kgopo. Ho aha lebokose (sekwere) ho thusa baithuti ho tsepamisa maikutlo ho lehlakore le phatlaletseng la ntho. Baithuti ba ka sheba hore na dintho tsa jeometri kaofela ha tsona di na le lehlakore le phatlaletseng feela na. Kereiteng ya 1 le 2, baithuti ba arohantse dintho tsa jeometri ka tse bidikolohang le tse thellang. Sena se thusa baithuti ho shebana le hore na mahlakore a ntho a phatlaletse (dintho tse thellang) kapa tse kgopameng (dintho tse bidikolohang). Disilindara di ba le ho ba le mahlakore a phatlaletseng kapa a kgopameng. Dihlakiso tse ngolwang Leha boholo ba mosebetsi wa dintho tsa 3-D o etswa ka matsoho, mosebetsi o tshwanetse ho momahanywa ka dihlakiso tse ngolwang. Tsepamiso ya Kereite ya 3 e tshwanetse hore ebe ho reha dintho le ho bua ka tsona. Baithuti ba a lebellwa ho balla le ho tseba nomoro ya sekwere, kgutlonne, kgutlotharo kapa tsa mahlakore a tjhitja ao ntho e nang le wona. Puo Puo e sebediswang ya ho kgona ho bua ka dintho tsa 3-D: Sebaka, phatlaletseng, kgopame, mabokose, dibolo, disilindara 455 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA DIKGOPOLO (ka dithuto BOKGONI BO 456 DIHLOOHO LE BOKGONI BAKENG SA DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG KOTARA YA 2 le metsotso MAFELONG A SELEMO e 24) 3.3 Mefuta ya dibopeho Ha ho tsepamiso e ikgethileng e kgothalletswang bakeng sa dibopeho tsa 2-D kotareng ena ya 2. Leha ho le jwalo, baithuti ba ka momahanya seo ba ithutileng sona ka ho elellwa le ho reha dibopeho tsa 2-D, Kotareng ya 2 ka ho etsa mesebetsi e ngolwang Dibopeho tsa • didikadikwe nakong ya mosebetsi wa nako ya boikemelo. 2-D • dikgutlotharo • dikgutlonnetsepa • dikgutlonne Mawa a dibopeho MMETSE KEREITE YA 1-3 Ho hlalosa, ho hlopha le ho bapisa dibopeho ho ya ka: • sebopeho • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a tjhitja Rala dibopeho • didikadikwe • dikgutlotharo • dikgutlonnetsepa • dikgutlonne 3.4 Molahare Molahare Ke eng se setjha ho Kereite ya 3? Dithuto tse 2 Molahare • Ho elellwa le ho thala • Ho fumana molahare • Ho fumana molahare ka ho mena pampiri le ho sheba mola oo. molahare ho dibopeho tsa ka ho mena pampiri le Ho menwa ha dipampiri ho ntshetsang pele kutlwisiso ya molahare ho kenyeletsa:- jeometri le tseo e seng ho le ho o sheba. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO tsa jeometri tsa 2-D • Ditshebetso moo pente e metsi e tshelwang hodima leqephe pele o le mena; le • Ho fumana molahare ka • Ditshebetso moo pampiri e kgaolwang moleng oo e menngweng ho wona. ho mena pampiri le ho le Mesebetsi ena e ka etswa ho thuto ya Metse le thuto ya Bokgoni ba tsa Bophelo ho o sheba. Kopa baithuti ho lepa hore ba tla fumana sebopeho sefe hang ha ba menolla pampiri. Sena se ba kwetlisa ho bokgoni ba bona ho bona molahare.

KEREITE YA 3 KOTARA YA 2 4. HO METHA CAPS NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 4.1 Ho bolela nako. Ho bolela nako Baithuti ba tswela pele ho ikwetlisa ho bua ka bolelele ba tatelano ya nako. dithuto tse 2 Nako • Bala mehla ho khalendara • Bala mehla ho Ka nako ya thuto ya phaposi yohle le nako ya tsepamiso ho sehlopha, baithuti ba tswela khalendara pele ho bua ka letsatsi la beke, kgwedi ya selemo, le mohla wa letsatsi leo ba leng ho • Tshwaya matsatsi a lona, le matsatsi a fetileng le a tlang. Ba tswela pele ho bontsha/ tshwaya tse latelang tswalo, mekete ya • Tshwaya matsatsi a hodima khalendara ha diketsahalo di ntse di hlahella sedumedi, matsatsi a tswalo, mekete ya phomolo a semmuso, sedumedi, matsatsi a • matsatsi a tswalo diketsahalo tsa histori, phomolo a semmuso, diketsahalo tsa sekolo diketsahalo tsa histori, • mekete ya sedumedi hodima khalendara diketsahalo tsa sekolo • diketsahalo tsa histori hodima khalendara • Bolela nako ya dihora tse • diketsahalo tsa sekolo 12 ka • Bolela nako ya dihora tse 12 ka • matsatsi a semmuso a phomolo -- dihora -- halofo ya hora -- dihora Tswela pele ho botsa baithuti ho bolela nako ka dihora, halofo ya hora, kotara ya hora -- kotara ya hora -- halofo ya hora ba sebedisa watjhe ya manaka le ka dihora le ka metsotso ho sebediswa watjhe ya -- metsotso -- kotara ya hora dinomoro kgafetsa letsatsi le leng le le leng. Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. ho watjhe ya manaka le tse -- metsotso Nako ya dinomoro (Watjhe) ding tsa dinomoro mohlala ho watjhe ya manaka le selefouno tse ding tsa dinomoro Sebedisa dithuto tse ka bang 2 ho etsa poeletso ya ho balwa ha nako ka watjhe ya mohlala selefouno dinomoro. Sheba dinoutso ho Kotara ya 1. Batla bolelele ba nako le ho feta ha nako Batla bolelele ba nako Ka nako ya boinotshi ya ho sebetsa baithuti ba tswele pele ho etsa boikwetliso bo le ho feta ha nako amanang le ho bolela nako: Sebedisa khalendara ho rarolla le ho hlalosa bolelele Sebedisa khalendara • ka dihora, halofo ya hora, kotara ya hora ba sebedisa watjhe ya manaka; le ba nako ka matsatsi le ho rarolla le ho hlalosa • ka dihora le metsotso ka watjhe ya dinomoro. dibeke kapa dikgwedi ho bolelele ba nako ka kenyeletsa le matsatsi le dibeke kapa Baithuti ba ka etsa ditharollo ka matsatsi kapa dibeke ha ba filwe khalendara kapa karolo dikgwedi ho kenyeletsa ya khalendara mohlala, ho fumana matsatsi le ho rarolla phapang ya nako mahareng a • phetolelo mahareng a le tsona. matsatsi le dibeke • phetolelo mahareng a • phetolelo mahareng a matsatsi le dibeke dibeke le dikgwedi • phetolelo mahareng a Sebedisa watjhe ho rarolla dibeke le dikgwedi bolelele ba nako ka dihora le halofo ya hora. Sebedisa watjhe ho 457 rarolla bolelele ba nako ka dihora le halofo ya hora MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 458 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 4.2 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Phapang ke efe ho Karolo ya 2? dithuto tse 2 semmuso semmuso Bolelele Baithuti ba Kereite ya 2 ba • Ho akanya, ho metha, ho • Ho akanya, ho metha, • Tsepamisa maikutlo ho ho metha ho seng ha semmuso ka diyuniti tsa ho methwa ho hlalosa, ho hlopha le ho ho hlalosa, ho hlopha sa lekanyetswang; le rekota bolelele o sebedisa le ho rekota bolelele ho metha ho seng ha o sebedisa ho metha • Ba hlahiswa ho ho metheng ka dimitara semmuso mohlala, ho seng ha semmuso Ka kotara ya 2 Kereiteng ya 3 baithuti ba ka tswela pele ka ho methwa ho seng ha matsoho, dikgato, bolelele mohlala, matsoho, MMETSE KEREITE YA 1-3 semmuso ba sebedisa diyuniti tse sa lekanyetswang, ba metha ka dimitara. ba pensele, dibadi, jj dikgato, bolelele ba pensele, dibadi, jj Kotareng ya 3 ba ka qala ho metha ka disentimitara ba sebedisa rulara. • Hlalosa bolelele ba dintho ka ho bala le ho bolela • Hlalosa bolelele ba Ho akanya, ho metha, ho bapisa le ho rekota bolelele, bophahamo le bophara ba hore di na le di yuniti tseo dintho ka ho bala le ho sebedisa diyuniti tsa ho metha bolelele tse sa lekanyetswang e seng tsa semmuso tse bolela hore di na le di kae yuniti tseo e seng tsa Baithuti ba ka ithuta motheo le Ditlwaelo tsa ho metha ba sebedisa diyuniti tsa mometho semmuso tse kae o sa lekanyetswang. Ho metha o sebedisa mometho o sa lekanyetswang ha ho a • Sebedisa puo ho tshwanelwa ho nkuwa o le mobe ha o bapiswa le o lekanyeditsweng. bua ka ho bapisa • Sebedisa puo ho mohlala teletsana, bua ka ho bapisa Ho metha bolelele ka diyuniti tseo e seng tsa semmuso ho kenyeletsa ho bala hore di kgutshwanyane, teletsana mohlala teletsana, kae tsa diyuniti tse kgethilweng tse nang le bolelele bo tshwanang le ntho e methwang. le bophara. kgutshwanyane, Mohlala, bolelele ba tafole ya baithuti bo bolelele ba matsoho a 8. Baithuti ba methe teletsana le bophara. dintho tse fapaneng ba sebedisa tsa diyuniti tseo e seng tsa semmuso. Ho hlahisa ho metha ho seng ha semmuso Ho hlahisa ho metha ho Tsela di tharo tsa ho sebedisa diyuniti tseo e seng tsa semmuso: seng ha semmuso • Pakela moleng o shebaneng le ntho e methwang dintho tse mmalwa tsa bolelele bo • Ho akanya, ho metha, ho bapisa, ho hlopha le ho • Ho akanya, ho metha, lekanang mohlala mabokose a dithutswana tsa mollo, dikwahelwana tse bopehileng ka rekota bolelele o sebedisa ho bapisa, ho hlopha ho tshwana tsa dibotlolo, dibadi, jj. Mohlala, ho metha bophara ba deske, dipensele tse dimitara (ka thutswana le ho rekota bolelele o ntjha di ka pakwa di shebane ho habahanya tafole ya baithuti. ya ho metha ya mitara sebedisa dimitara (ka Mona ho bohlokwa hore SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO kapa kgwele e etsang thutswana ya ho metha -- Dintho tsohle di bolelele bo lekanang. O ke ke wa re bophara ba buka ya hao bo mitara) jwalo ka yuniti e ya mitara kapa kgwele lekana le dikwahelwana tse 12 dibotlolo ha dikwahelwana tseo di fapane ka boholo lekantsweng ya bolelele e etsang mitara) jwalo mohlala, Dikwahelwana tsa dibotlolo tsa lebese tsa dilitara tse pedi, dikwahelwana ka yuniti e lekantsweng tsa dibotlolo tsa polasitiki tsa dinomaphodi, dikwahelwana tsa metale tsa dibotlolo, jj; • Ho akanya le ho metha ya bolelele le bolelele ka disentimitara o rulara. • Ho akanya le ho -- Ha ho dikgeo tse siilweng mahareng a dintho, di tshwanetswe ho pakwa hore metha bolelele ka tshwarahane. Ha ho phetolelo e disentimitara o rulara. • Sebedisa dintho tse pedi tse tshwanang jwalo ka diyuniti tse sa lekanyetswang. Beha hlokahalang ya mahareng a dimitara le disentimitara Ha ho phetolelo e nngwe pela e nngwe, o nto tsamaisa ya pele ho ya ho ya bobedi ka lehlakoreng le e hlokahalang ya leng. Sena se etswa ha ho methwa ka matsoho, ka mehato kapa bolelele ba maoto. mahareng a dimitara le • O sebedisa ntho e le nngwe feela jwalo ka ho methwa ho sa lekanyetswang kapa o bile disentimitara o e phethela kapa o tshwaya pente ya yona pele o e fetisa.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 4.2 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Baithuti ba rutwe ka nako tsohle ho ngola yuniti mohlala, buka e bophara ba dithuto tse 2 semmuso semmuso dikwahelwana tse 12 tsa dibotlolo, phaposi e bolelele ba dikgato tse 38. Bolelele • Ho akanya, ho metha, ho • Ho akanya, ho metha, Ha baithuti ba se ba ile ba metha ka yuniti efe kapa efe makgetlo, ba ka akanya hore ke hlalosa, ho hlopha le ho ho hlalosa, ho hlopha ntho e tshwanetsweng ho methwa e ka ba bolelele ba diyuniti tse kae.Ho akanya pele ho rekota bolelele o sebedisa le ho rekota bolelele ho metha ho bohlokwa empa e ka etswa feela ha baithuti ba se ba ile ba sebedisa yuniti ho metha ho seng ha o sebedisa ho metha eo semmuso mohlala, ho seng ha semmuso Baithuti ba rutwe hore ha ba batla ho bapisa bolelele, bophahamo le bophara ho matsoho, dikgato, bolelele mohlala, matsoho, tshwanetswe ho sebediswe yuniti e tshwanang mohlala, ha eba bophara ba monyako bo ba pensele, dibadi, jj dikgato, bolelele ba metha matsoho a 20 le bophara ba tafole ya baithuti bo metha bolelele ba dipensele tse pensele, dibadi, jj • Hlalosa bolelele ba dintho 8 o ke ke wa tjho hore bophara ba monyako bo feta tafole ya baithuti. ka ho bala le ho bolela • Hlalosa bolelele ba Baithuti ba lokela ho metha ka mefuta ya diyuniti tseo e seng tswa semmuso, hore o tle o hore di na le di yuniti tseo dintho ka ho bala le ho e seng tsa semmuso tse bolela hore di na le di • Qale ho utlwisisa hore ha yuniti e le nyenyane, e tla sebetsa haholo hobane e phetwa kae yuniti tseo e seng tsa hangata mohlala bophara ba phaposi e ka ba dikgato tse 20 empa bolelele ba maoto a semmuso tse kae 48; le • Sebedisa puo ho bua ka ho bapisa • Sebedisa puo ho • Ho qala ho sebedisa diyuniti tse tshwanelang seo ba se methang mohlala, ho metha mohlala teletsana, bua ka ho bapisa bophara ba phaposi ka dikwahelwana tsa dibotlolo ke tshenyo ya nako. kgutshwanyane, teletsana mohlala teletsana, Ho akanya, metha, bapisa le ho rekota bolelele, bophahamo le bophara o sebedisa le bophara. kgutshwanyane, dimitara teletsana le bophara. Ho hlahisa ho metha ho Baithuti ba tshwanetse ho momahanya kutlwisiso ya bolelele ba 1 mitara le ho sebedisa seng ha semmuso Ho hlahisa ho metha ho mitara e le ho metha bolelele. Sena se ka etswa ha baithuti ba metha ka sesebediswa sa seng ha semmuso • Ho akanya, ho metha, ho bolelele ba mitara (rulara ya mitara, thupa e kgaotsweng bolelele ba mitara kapa kgwele bapisa, ho hlopha le ho • Ho akanya, ho metha, ya bolelele ba mitara) Ha baithuti ba bona bolelele bona ba 1 mitara ho tla thusa baithuti rekota bolelele o sebedisa ho bapisa, ho hlopha ho bopa setshwantsho sa hore mitara e bolelele bo bokae. Ho a kgonahala ho metha ka dimitara (ka thutswana le ho rekota bolelele o dimitara ka lebidi la ho metha le bidikolohang empa bolelele ba mitara ha ho bonolo ho di ya ho metha ya mitara sebedisa dimitara (ka bona. kapa kgwele e etsang thutswana ya ho metha Baithuti ba ka fumana dintho lekanang hantle le mitara bophelong ba ka mehla. Mohlala, mitara) jwalo ka yuniti e ya mitara kapa kgwele bophara ba monyako le bophahamo ba fenstere hangata di mitara o le mong. Sena lekantsweng ya bolelele e etsang mitara) jwalo se thusa baithuti ho sebedisa bolelele le bophara bona boo ba bo bonang ho akanya ka yuniti e lekantsweng • Ho akanya le ho metha bolelele ba dintho tse ding tseo ba di bonang. ya bolelele bolelele ka disentimitara Baithuti ba tlamehile ho akanya pele ba ka metha. Baithuti ba tla fumana hore ba nepile o rulara. • Ho akanya le ho kapa ba haufinyana le ho nepa. Baithuti ba ka metha bolelele bo fapaneng ka dimitara metha bolelele ka Ha ho phetolelo e disentimitara o rulara. Bolelele bo fapaneng bo ka bapiswa. hlokahalang ya mahareng a 459 dimitara le disentimitara Ha ho phetolelo e hlokahalang ya mahareng a dimitara le MMETSE KEREITE YA 1-3 disentimitara

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 460 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 4.2 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Ho rekota mometho. dithuto tse 2 semmuso semmuso Bolelele Leha ho metha e le mosebetsi wa matsoho, baithuti ba rekota mometho wa bona (ka • Ho akanya, ho metha, ho • Ho akanya, ho metha, bobedi ho sebediswa diyuniti tse sa lekanyetswang le dimitara) ka nako tsohle. hlalosa, ho hlopha le ho ho hlalosa, ho hlopha Ho metha bolelele e le maemo a ho rarolla bothata le dipalo. rekota bolelele o sebedisa le ho rekota bolelele ho metha ho seng ha o sebedisa ho metha Ka nako eo e behetsweng Dinomoro, Matshwao le Dikamano baithuti ba ka rarolla semmuso mohlala, ho seng ha semmuso mathata a sebedisang maemo a matsoho, dikgato, bolelele mohlala, matsoho, MMETSE KEREITE YA 1-3 ba pensele, dibadi, jj dikgato, bolelele ba • Mometho oo e seng wa semmuso wa bolelele; le pensele, dibadi, jj • Ho metha bolelele ka dimitara • Hlalosa bolelele ba dintho ka ho bala le ho bolela • Hlalosa bolelele ba Hlokomela boholo ba nomoro e lokelwang ho sebediswa kotareng ena le boholo ba hore di na le di yuniti tseo dintho ka ho bala le ho mefuta e fapaneng ya mathata a tshwanelwang ho sebetswa kotareng ena. e seng tsa semmuso tse bolela hore di na le di kae yuniti tseo e seng tsa semmuso tse kae • Sebedisa puo ho bua ka ho bapisa • Sebedisa puo ho mohlala teletsana, bua ka ho bapisa kgutshwanyane, teletsana mohlala teletsana, le bophara. kgutshwanyane, teletsana le bophara. Ho hlahisa ho metha ho seng ha semmuso Ho hlahisa ho metha ho seng ha semmuso • Ho akanya, ho metha, ho bapisa, ho hlopha le ho • Ho akanya, ho metha, rekota bolelele o sebedisa ho bapisa, ho hlopha dimitara (ka thutswana le ho rekota bolelele o ya ho metha ya mitara sebedisa dimitara (ka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO kapa kgwele e etsang thutswana ya ho metha mitara) jwalo ka yuniti e ya mitara kapa kgwele lekantsweng ya bolelele e etsang mitara) jwalo ka yuniti e lekantsweng • Ho akanya le ho metha ya bolelele bolelele ka disentimitara o rulara. • Ho akanya le ho metha bolelele ka Ha ho phetolelo e disentimitara o rulara. hlokahalang ya mahareng a dimitara le disentimitara Ha ho phetolelo e hlokahalang ya mahareng a dimitara le disentimitara

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 4.3 Ho metha ho seng ha Ho metha ho seng ha Phapang ke efe ho Karolo ya 2? dithuto tse 3 semmuso semmuso Boima Kereiteng ya 2 baithuti ba tsepamisa maikutlo ho ho metha ho seng ha semmuso ka • Ho akanya, ho metha, ho • Ho akanya, ho diyuniti tse sa lekanyetswang tsa boima. Baithuti ba sebedisa sekala sa ho metha ho bapisa, ho hlophisa le ho metha, ho bapisa, ho etsa sena. Ba qala ho sebetsa ka dikilogramo. Ba hlopha diphetho tsa mehla tse nang rekota boima o sebedisa hlophisa le ho rekota le boima ba tsona bo ngotsweng ka dikilogramo. Ba bala boima ho tswa ho sekala sa ho ho mometho oo e seng boima o sebedisa ho metha sa phaposi ya ho hlapela. wa semmuso le ho metha mometho oo e seng Ho metha ho seng ha semmuso ha boima ho sebediswa sekala sa ho metha le ho bontshang mometho wa semmuso le ho diyuniti tseo e seng tsa semmuso. mohlala diboloko, ditena metha ho bontshang jj. mometho mohlala Baithuti ba ka ithuta ditheo le ditlwaelo tsa ho metha ba sebedisa diyuniti tseo e seng tsa diboloko, ditena jj. semmuso. Ho metha o sebedisa diyuniti tseo e seng tsa semmuso ho se ke ha nkuwa e • Sebedisa puo ho bua le ntho e maemo a tlaase ha e bapiswa le ya semmuso. Baithuti ba momahanya bokgoni ka ho bapisa mohlala • Sebedisa puo ho ba bona ba ho metha ka ho etsa ho methwa ho seng ha semmuso. bobebe, boima, bua ka ho bapisa bobebenyana, boimahadi mohlala bobebe, Dikala tsa kgwebo di ka sebediswa. Ha o se na sekala sa kgwebo, o ka iketsetsa se seng boima, bobebenyana, ka ho hakisa dipara tsa tse latelang ho hangere ya dibaki, kopi ya yokathe, Bohato bo Ho hlahisa ho metha ho boimahadi tlaase bo sehilweng ba botlolo ya dilitara tse 2, bohato bo tlaase bo sehilweng ba bokoso seng ha semmuso ya litara ya lebese kapa senomaphodi (ditshelo tse tshwanang di kgomaretswe ho le leng Ho hlahisa ho metha ho • Ho bapisa, ho hlophisa la mahlakore a hangere). seng ha semmuso le ho rekota boima ba Ho metha ka boima ka diyuniti tseo e seng tsa semmuso ho kenyeletsa ho bala hore di dintho tse paketsweng • Ho bapisa, ho hlophisa kae diyuniti tse kgethilweng tse tshwanang ka boima le ntho e methwang. Mohlala, rulara ka sepheo sa kgwebo le ho rekota boima ba e na le boima bo tshwanang le ba diboloko tse 9. tse nang le boima ba dintho tse paketsweng tsona bo ngotsweng ka ka sepheo sa kgwebo Baithuti ba methe dintho tse fapaneng ba sebedisa boholo bo fapaneng ba dintho ba dikilogramo mohlala 2 tse nang le boima ba sebedisa diyuniti tseo e seng tsa semmuso. dikilogramo tsa reisi le 1 tsona bo ngotsweng ka Baithuti ba rutwe ka mehla hore ba bolelele yuniti ha ba fana ka boima mohlala, buka e kilogramo ya flouru, 500 dikilogramo mohlala 2 na le boima bo tshwanang le dimabole tse 34. digramo tsa letswai dikilogramo tsa reisi le 1 kilogramo ya Hang feela ha baithuti ba methile makgetlo ka yuniti e le nngwe, ba ka akanya hore ntho • Ba methe boima ba flouru, 500 digramo tsa e methwang e ka ba boima bo bokae. bona ka dikilogramo letswai ba sebedisa sekala sa Baithuti ba rutwe hore ha ba batla ho bapisa bolelele, bophahamo le bophara ho phaposi ya ho hlapela tshwanetswe ho sebediswe yuniti e tshwanang. Ha ho phetolelo mahareng Mohlala, ha rulara e na le boima ba diboloko tse 20, mme sekere se na le boima ba a digramo le dikilogramo tse dimabole tse 20, o ke ke wa bolela hore di a lekana ka boima kapa ke efe e boima ho hlokehang. feta e nngwe. Ho bala mometho. 461 Leha ho metha e le bokgoni bo etswang ka matsoho, baithuti ba tlamehile ho rekota mometho ka nako tsohle. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 462 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 4.3 Ho metha ho seng ha • Moo ho nang le Ho sebetsa ka dikilogramo. dithuto tse 3 semmuso sekala sa phaposi Boima • Ho hlopha sephetho ho ya ka boima. ya ho hlapela se ka • Ho akanya, ho metha, ho sebediswang, baithuti Baithuti ba ka sebetsa ka dikrosara e rekiswang ka dikilogramo, moo nomoro ya bapisa, ho hlophisa le ho ba ka nna ba metha dikilogramo e ngotsweng ho tsona. Baithuti ba ka bapisa boima ba dipakete tse fapaneng rekota boima o sebedisa boima ba bona ka (jwalo ka reisi, tswekere, phofo, flouru, kapa sesepa sa phofo sa ho hlatswa) tse ho mometho oo e seng dikilogramo. Tebello rekiswang ka dikilogramo. Ba ka beha seo sekaleng ho netefatsa hore le ha boholo ba wa semmuso le ho metha ke hore baithuti ba dipakete bo ka fapana, di na le bonnyane boima bo tshwanang. ho bontshang mometho bale feela ho fihlela MMETSE KEREITE YA 1-3 mohlala diboloko, ditena Baithuti ba ka fuwa dipakete tse fapaneng tsa dintho tse fapaneng ho di hlopha ho tswa ho nomoro e haufi jj. ho e boima ho ya fihla ho e bobebe, moo di bohwang ho ya ka boima bo ngotsweng ho le motsu. Ba hlalosa tsona mohlala, 2 kg ya reisi, 1 kg tswekere, 5 kg ya phofo, 10 kg setampo. • Sebedisa puo ho bua boima ba bona e ka ho bapisa mohlala le bo batlile bo/ Baithuti ba ka fuwa dipakete tse fapaneng tsa dintho tse fapaneng ho di hlopha ho tswa bobebe, boima, bo haufinyana le/ ho e boima ho ya fihla ho e bobebe, moo di bohwang ho ya ka boima bo ngotsweng ho bobebenyana, boimahadi bonnyane kapa ke tsona mohlala, 2 kg ya reisi, 1 kg tswekere, 5 kg ya phofo, 10 kg setampo. hantle dikilogramo tse Ho hlahisa ho metha ho Ho sebetsa ka digramo itseng. seng ha semmuso • Moo sekala sa • Ho hlophisa dintho ho ya ka boima • Ho bapisa, ho hlophisa mometho se nang le Baithuti ba ka sebetsa ka dikrosara e rekiswang ka digramo, moo nomoro ya digramo le ho rekota boima ba boima bo ngotsweng e ngotsweng ho tsona. Baithuti ba ka bapisa boima ba dipakete tse fapaneng (jwalo dintho tse paketsweng ka digramo tse ka dithollo, teye, kofi, letswai, dinawa jj.) tse rekiswang ka dikilogramo. Ba ka beha seo ka sepheo sa kgwebo tshwailweng. sekaleng ho netefatsa hore le ha boholo ba dipakete bo ka fapana, di na le bonnyane tse nang le boima ba Ha ho phetolelo e boima bo tshwanang. tsona bo ngotsweng ka dikilogramo mohlala 2 hlokehang mahareng a Baithuti ba ka fuwa dipakete tse fapaneng tsa dintho tse fapaneng ho di hlopha ho tswa dikilogramo tsa reisi le 1 digramo le dikilogramo. ho e boima ho ya fihla ho e bobebe, moo di bohwang ho ya ka boima bo ngotsweng ho kilogramo ya flouru, 500 tsona mohlala, 2 kg ya reisi, 1 kg tswekere, 5 kg ya phofo, 10 kg setampo. digramo tsa letswai Ke taba ya bohlokwa hore baithuti ba hlahiswa ho dipakete tse nyane, tse boima jwalo SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Ba methe boima ba ka letswai le tse kgolo tse bobebe jwalo ka rice criespies le corn flakes. Sena se ba fa bona ka dikilogramo kutlwisiso ya hore ha se ntho tse kgolo tse leng boima ka nako tsohle ha di bapiswa le ba sebedisa sekala sa tse nyane, ntle le ha ho bapiswa dintho tse tshwanang. phaposi ya ho hlapela • Ho bapiswa ntho e tshwanang; le Ha ho phetolelo mahareng a digramo le dikilogramo tse • Ho lekola boima sekaleng (se sa batlehang Mokgahlelong wa Mantlha). hlokehang. Baithuti ba tsebe kgutsufatso “g” e emelang gramo. Baithuti ha ba hlokwe ho bala sekala sa ka kitjhining ka digramo. Sena se etswa feela ho Mokgahlelo o Mahareng.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 4.3 Ho metha ho seng ha • Moo ho nang le Ho bala sekala sa phaposi ya ho hlapela ka dikilogramo. dithuto tse 3 semmuso sekala sa phaposi Boima Moo dikala tsa phaposing ya ho hlapela di leng teng, baithuti ba ka sebedisa tsona ho ya ho hlapela se ka • Ho akanya, ho metha, ho bala boima ba bona. sebediswang, baithuti bapisa, ho hlophisa le ho ba ka nna ba metha Ho na le mefuta e mmedi ya meta boima: sa dinomoro le sa manaka. rekota boima o sebedisa boima ba bona ka ho mometho oo e seng Sekala sa dinomoro se bonolo ho baleha hobane boima bo ngotswe ka dinomoro. Ha dikilogramo. Tebello wa semmuso le ho metha o na le sekala sa mofuta ona, lekola hore se bontsha boima ka dikilogramo tse tletseng ke hore baithuti ba ho bontshang mometho feela. Ha eba o sa kgone ho se etsa hore se hlahisa ka dikilogramo feela, ruta baithuti ho bale feela ho fihlela mohlala diboloko, ditena iphapanya karolo ya dikilogramo ha jwale ho nomoro e haufi jj. le motsu. Ba hlalosa Bongata ba dikala tsa boima tsa diphaposi tsa ho hlapela tsa manaka di na le phapang • Sebedisa puo ho bua boima ba bona e ya nomoro ya 10kg ka motsu wa lenaka le lelelele le supile ho 5kg. Tsena tsa bo 1kg ka ho bapisa mohlala le bo batlile bo/ hangata ha di na dinomoro. Sena se tshwana le ka moo mela le dinomoro tsa rulara di bobebe, boima, bo haufinyana le/ leng ka teng. bobebenyana, boimahadi bonnyane kapa ke hantle dikilogramo tse Ha baithuti ba qale ka ho bala ho bona hore ho na le dibaka tse 10 pele ho letshwao la Ho hlahisa ho metha ho 10kg, hore re tle re bone hore sebaka se seng le se seng se emela 1kg mme mela e itseng. seng ha semmuso molelele e emela 5kg. • Moo sekala sa • Ho bapisa, ho hlophisa mometho se nang le Baithuti ba ka bala mometho wa nnete sekala sa phaposing ya ho hlapela. Ho bonolo ho le ho rekota boima ba bala boima ho setshwantsho. boima bo ngotsweng dintho tse paketsweng ka digramo tse Ho rekota mometho. ka sepheo sa kgwebo tshwailweng. tse nang le boima ba Leha ho metha e le bokgoni ba ho etswa ka matsoho, baithuti ba tshwanetse ho rekota tsona bo ngotsweng ka Ha ho phetolelo e mometho wa bona ka nako tsohle. dikilogramo mohlala 2 hlokehang mahareng a dikilogramo tsa reisi le 1 digramo le dikilogramo. Ho metha bolelele e le maemo a ho rarolla bothata le dipalo. kilogramo ya flouru, 500 Ka nako eo ho fanweng ka yona ya ho ruta Dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba digramo tsa letswai ka rarolla mathata a maemo a • Ba methe boima ba • ho metha ha boima ho seng ha semmuso; le bona ka dikilogramo ba sebedisa sekala sa • ho metha boima ka dikilogramo. phaposi ya ho hlapela Hlokomela hore boholo ba nomoro ya kotara ena le boholo ba mathata a lokelang kotara Ha ho phetolelo mahareng ena. a digramo le dikilogramo tse Baithuti HA BA A lebellwa hlokehang. • ho tseba hore 1 000 g = 1 kg; kapa 463 • ho etsa diphetolelo mahareng a digramo le dikilogramo. Ditharollo tsa digramo di ka etswa empa di se ka tsa feta 1 000 g. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto 464 DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 le metsotso e 24) 4.4 Ho metha ho seng ha Ka nako ya ho sebetsa ya boinotshi baithuti ba tswele pele ho semmuso Mothamo/ Akanya le ho metha, ho bapisa, ho hlophisa le ho rekota mothamo wa ditshelo kapa volumo ya ditshelo ka ho Volumo • Ho akanya le ho sebedisa mometho oo e seng wa semmuso. Ho latela dirisepe, ho kenyeletswa le ho baka, ke maemo a matle ao ho metha, ho bapisa le ho ona baithuti ba ka ikwetlisang ho metha. Kgetha dirisepe moo disebediswa di fanweng ka dikopi, telepele kapa diyuniti hlophisa mothamo wa tseo e seng tsa semmuso ditshelo (k.h.r. mothamo -- Bapisa le ho hlophisa mothamo wa dibotlolo tse mmalwana le dintho tsa krosara moo volumo e ngotsweng ho oo setshelo se ka o tsona. tshwarang ha se tletse) -- Sebedisa dibotlolo tsa litara e le 1 kapa jaka ya litara e le 1 ho lepa le ho metha, ho bapisa, ho hlophisa le ho MMETSE KEREITE YA 1-3 ka ho sebedisa mometho rekota mothamo wa ditshelo kapa volumo ya ditshelo ka dilitara. oo e seng wa semmuso Sheba dinoutso bakeng sa Kotara ya 3. mohlala dikgaba, le dikopi. Baithuti ba tshwanetswe ho fuwa dihlakiso tse ngolwang ho momahanya tse latelang, ho kenyeleditswe le ho balwa ha ditshwantsho • Hlalosa mothamo wa setshelo ka ho bala • Sephetho se nang le mothamo o ngotsweng ho kgona ho di hlopha, le ho bolela hore ke diyuniti tse kae tseo e • Ditshwantsho tsa dijake moo volumo e bonahalang e leng haufi le mola wa letshwao la nomoro e leng haufi le 1 litara kapa 2 dilitara. seng tsa semmuso tse sebedisitsweng ho se Tebello ke hore baithuti ba bale feela ho fihlela moleng oo letshwao la nomoro le fihlang teng. Ba hlalosa volumo ya tlatsa mohlala, lebotlolo bona e le bonnyane/ haufi le/e feta hannyane kapa e hantle nomoro (dilitara) e bonahalang. le na le mothamo wa kopi tse 4 Ho methamothamo e le maemo a ho rarolla bothata le dipalo. Ka nako eo ho fanweng ka yona ya ho ruta Dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata a maemo a • ho methwa ho seng molaong ha mothamo/ volumo; Mohlala, Nkgono o sebedisa dikopi tse pedi tsa lebese ho etsa phuthing. Ha a ka a pheta resepe eo habedi, o tla hloka lebese le le kae? SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • dilitara Hlokomela boholo ba nomoro e sebediswang kotareng ena, le boholo ba mefuta ya mathata.

NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI BO DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO KOTARA YA 2 e 24) 4.4 Ho hlahisa ho metha ho Ka nako ya ho sebetsa ya boinotshi baithuti ba tswele pele ho seng ha semmuso Mothamo/ Akanya le ho metha, ho bapisa, ho hlophisa le ho rekota mothamo wa ditshelo kapa volumo ya ditshelo ka ho Volumo • Ho akanya, ho metha, sebedisa mometho oo e seng wa semmuso. Ho latela dirisepe, ho kenyeletswa le ho baka, ke maemo a matle ao ho ho bapisa, ho hlopha le ona baithuti ba ka ikwetlisang ho metha. Kgetha dirisepe moo disebediswa di fanweng ka dikopi, telepele kapa diyuniti ho rekota mothamo wa tseo e seng tsa semmuso dintho tseo mothamo -- Bapisa le ho hlophisa mothamo wa dibotlolo tse mmalwana le dintho tsa krosara moo volumo e ngotsweng ho wa tsona o methwang tsona. ka dilitara, dihalofo tsa -- Sebedisa dibotlolo tsa litara e le 1 kapa jaka ya litara e le 1 ho lepa le ho metha, ho bapisa, ho hlophisa le ho dilitara le dikotara tsa rekota mothamo wa ditshelo kapa volumo ya ditshelo ka dilitara. dilitara. Sheba dinoutso bakeng sa Kotara ya 3. • Ho bapisa, ho hlophisa Baithuti ba tshwanetswe ho fuwa dihlakiso tse ngolwang ho momahanya tse latelang, ho kenyeleditswe le ho balwa le ho rekota mothamo wa ha ditshwantsho dintho tse paketsweng ka sepheo sa kgwebo • Sephetho se nang le mothamo o ngotsweng ho kgona ho di hlopha, moo mothamo wa tsona o ngotsweng ka • Ditshwantsho tsa dijake moo volumo e bonahalang e leng haufi le mola wa letshwao la nomoro e leng haufi le 1 litara kapa 2 dilitara. dilitara mohlala 2 dilitara tsa lebese, 1 litara ya Tebello ke hore baithuti ba bale feela ho fihlela moleng oo letshwao la nomoro le fihlang teng. Ba hlalosa volumo ya senomaphodi, 5 dilitara bona e le bonnyane/ haufi le/e feta hannyane kapa e hantle nomoro (dilitara) e bonahalang. tsa pente kapa ka dimililitara mohlala 500 Ho methamothamo e le maemo a ho rarolla bothata le dipalo. ml tsa lebese, 340 ml tsa Ka nako eo ho fanweng ka yona ya ho ruta Dinomoro, matshwao le dikamano baithuti ba ka rarolla mathata a maemo senomaphodi, 750 ml a tsa oli • ho methwa ho seng molaong ha mothamo/ volumo; • Ho tseba hore kopi e nang le maemo a Mohlala, Nkgono o sebedisa dikopi tse pedi tsa lebese ho etsa phuthing. Ha a ka a pheta resepe eo habedi, o tla lekantsweng ke dimililitara hloka lebese le le kae? tse 250. • dilitara • Tseba hore telepele ke Hlokomela boholo ba nomoro e sebediswang kotareng ena, le boholo ba mefuta ya mathata. 5 ml Ha ho phetolelo mahareng a dimililitara le dilitara e hlokehang. 465 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 2 5. HO SEBETSA KA DATHA 466 NAKO DIKGOPOLO LE TSEPAMISO YA BOKGONI DIKGOPOLO LE (ka dithuto DIHLOOHO DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BOKGONI BAKENG SA KOTARA YA 2 le metsotso MAFELONG A SELEMO e 24) 5.4 Ho bokella le ho hlophisa datha. Ho bokella le ho hlophisa • Ho bokella datha ka datha phaposi kapa sekolo ho araba dipotso tse tla MMETSE KEREITE YA 1-3 botswa ke titjhere • Ho hlophisa datha tse fuwang ke titjhere kapa tse tswang bukeng. • Ho hlophisa datha ka ho ya ka • manane • nyalanyo • ditafole 5.5 Ho hlahisa datha Ho hlahisa Ho hlahisa dintlha ka datha • kerafo ya ditshwantsho • kerafo ya boloko 5.6 Ho manolla le ho hlalosa Manolla datha ho tswa ho Ha baithuti ba se ba ile ba sebetsana le saekele yohle ya datha ka Kotara ya 1, ho ka thuto e 1 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO datha ditlhahiso tse filweng. qalwa ka manollo ya mefuta e fapaneng ya datha. Ho manolla le ho hlalosa Araba dipotso ka datha tse Ho sisingwa hore Kotareng ena ya 2 o fe baithuti mosebetsi wa ho manolla datha ho datha hlahisitsweng bonnyane • kerafo ya ditshwantsho • 1 kerafo ya ditshwantsho • kerafo ya boloko • tafole Baithuti ba tshwanetse ho araba dipotso tseo ba tla di botswa ka kerafo kapa tafole, sheba Kotara ya 1 bakeng sa dipotso tse loketseng ho botswa.

KEREITE YA 3 KOTARA YA3 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO CAPS TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 3 e 24) 1.1 Ho bala dintho tse Bokeletsa bonnyane Phapang ke efe le Kotara 2? tshwarehang dintho tsa ka mehla ho Bala dintho Boholo ba nako bo se bo eketsehile ho mme baithuti ba lokela ho fuwa monyetla wa fihlela ho 700 ho lekanya Lekanya le ho bala ho ama, ho suthisa le ho bala dintho tse kgobokantsweng ka ho fapana tse 700 tse le ho bala ka botshepehi. dintho tsa ka mehla ho bokeletsweng ka ho fapana. fihla bonnyane ho 1 000 Fana ka kakanyo e Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1 le ya 2 ka botshepehi. Lewa utlwahalang ya dintho la ho bokeletsa le a tse ka lekolwang ka ho kgothaletswa. balwa. 1.2 Balla pele le morao ka bo: Balla pele le morao ka Phapang ke efe le Kotara ya 2 bo: Balla pele le • bo-1 ho tloha nomorong Boholo ba dinomoro bo eketseha ho fihlela ho 700. morao efe kapa efe pakeng tsa • bo 1 ho tloha nomorong Sheba Kotara ya 1 le ya 2 0 le 1000 efe kapa efe pakeng tsa 0 le 700 • bo-10 ho tloha nomorong efe kapa efe • bo -10 ho tloha ya katiso pakeng tsa 0 nomorong efe kapa efe le1000 ya katiso pakeng tsa 0 le 700 • bo-5 ho tloha katisong efe kapa efe ya 5 • bo-5 ho tloha katisong pakeng tsa 0 le 1000 efe kapa efe ya 5 pakeng tsa 0 le 700 • bo-2 ho tloha katisong efe kapa efe ya 2 • bo-2 ho tloha katisong pakeng 0 le 1000 efe kapa efe ya 2 pakeng 0 le 700 • bo-3 ho tloha katisong efe kapa efe ya 3 • bo 3 ho tloha katisong pakeng 0 le 1000 efe kapa efe ya 3 pakeng 0 le 700 • bo-4 ho tloha katisong efe kapa efe ya 4 • bo-4 ho tloha katisong pakeng tsa 0 le 1000 efe kapa efe ya 4 pakeng tsa 0 le 700 • bo-20, 25, 50,100 ho 467 fihla bonyane ho 1 000 • bo-20, 25, 50,100 ho fihla bonnyane ho 1 000 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 468 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 3 e 24) 1.3 Tseba le ho bala Tseba le ho bala Phapang ke efe le Kotara ya 2 Disimbole dinomoro dinomoro Baithuti ba hlwaya, ho bala le ho ngola: tsa dinomoro • Hlwaya, elellwale ho • Hlwaya, elellwale ho • Dinomoro tsa disimbole ho fihlela ho 1 000; le le mabitso a bala disimbole tsa bala disimbole tsa dinomoro dinomoro 0 - 1 000 dinomoro 0 - 1 000 • Mabitso a dinomoro ho fihlela ho 500. • Ngola disimbole tsa • Ngola disimbole tsa Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. dinomoro 0-1 000 dinomoro 0-1 000 • Hlwaya, elellwa le ho MMETSE KEREITE YA 1-3 bala mabitso a dinomoro 0-1 000 • Ngola mabitso a dinomoro 0 -1000 1.4 Hlopha le ho bapisa Hlopha le ho bapisa Phapang ke efe le Kotara ya 2 Hlalosa, bapisa dinomoro ho fihlela ho dinomoro ho fihlela ho Baithuti ba hlopha le ho bapisa dinomoro ho fihlela ho 500 mme ba tswela pele ho le ho hlopha 999 500 sebedisa foromo e kgutsufaditsweng bakeng sa ho ngola boemo ba dinomoro. dinomoro • Hlophisa dipalo tse • Hlopha dinomoro tse Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. dinomoro tse feletseng feletseng ho fihlela ho fihlela ho 999 ho ho 500, ho tloha ho e tloha ho e nyanenyane kgolo ho fihlela ho e ho ya ho e kgolohadi, le nyane, le ho tloha ho e kgolohadi yo ho ya ho e nyane ho ya ho e e nyanenyane kgolo. • Bapisa dinomoro tse • Bapisa dinomoro tse feletseng ho fihlela feletseng ho fihlela ho 999 o sebedisa e ho 500 o sebedisa e nhyane ho, e kgolo ho, nyane ho, e kgolo ho, SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO e feta, e tlase ho le e e feta, e tlase ho le e lekana le. lekana le. Sebedisa dinomoro tse Sebedisa dinomoro tse bontshang boemo ho bontshang boemo ho bontsha tatelano kapa bontsha tatelano kapa sebaka sebaka • Sebedisa, ho bala le • Sebedisa, ho bala le ho ngola dinomoro tse ho ngola dinomoro tse bontshang boemo, bontshang boemo, ho kenyelleditswe ho kenyelleditswe sebopeho se sebopeho se kgutsufaditsweng ho kgutsufaditsweng ho fihlela 31. fihlela 31.

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 3 e 24) 1.5 Elellwa sekgeo sa Elellwa sekgeo saa Phapang ke efe le Kotara ya 3? dinomoro tsa didijiti tse dinomoro ho fihlela ho Sekgeo Ho fanwa ka mofuta o tshwanang wa dipotso le ditaelo Kotareng ya 3. Boholo tharo ho fihlela ho 999 750 badinomoro bo eketsehile empa baithuti ba ntse ba sebetsa ka dinomoro tsa didijiti tse • Tseba hore dijiti ka • Tseba hore dijiti ka tharo. nngwe e emetse eng nngwe e emetse eng Kotareng ena ho tsepamiswa hodima: • Qhaqholla dinomoro • Qhaqholla dinomoro • boleng ba nomoro; tsa didijiti tse tharo tsa didijiti tse tharo ho ho fihlela ho 999 ka fihlela ho 750 ka katiso • ho qhaqholla dinomoro ka makgolo, mashome, le bo nngwe o sebedisa dikarete tsa dikatiso tsa 100, katiso ya makgolo, mashome, sekgeo le diboloko tse leshome tsa motheo, le ya bo leshome le tse bo le bo nngwe/diyuniti nngwe/yuniti • ho ngola mokgwa o atolositsweng wa dinomoro. • Hlwaya le ho bolela Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. • Hlwaya le ho bolela boleng ba dijiti ka boleng ba dijiti ka nngwe nngwe MATHATA A DINOMORO 469 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 470 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 3 e 24) 1.6 Sebedisa dithekniki tse Sebedisa dithekniki tse Ho lebeletswe hore baithuti ba rarolle mathata a dipalo tsa mantswe ba sebedisa latelang ha o rarolla mathata latelang ha o rarolla dithekniki tse latelang: Dithekniki a dipalo mme o hlalose mathata a dipalo : tsa ho rarolla • Ho bopa kapa ho qhaqholla dinomoro ditharollo tsa mathata ao: mathata a • Ho bopa le ho • Palopedi le ho arola ka lehare dipalo • Ho bopa le ho qhaqholla qhaqholla dinomoro dinomoro • Melapalo • palopedi le ho hafola • Palopedi le ho hafola ka ka lehare • Ho atametsa lehare MMETSE KEREITE YA 1-3 • melapalo Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. • melapalo • ho atametsa ho ya • ho felletsa ho ya leshomeng boshomeng 1.7 Rarolla mathata a Rarolla mathata a Mefuta ya mehlala ya mathata a ka rarollwang kotareng ena dipalo maemong le ho dipalo maemong le ho Ho kopanya le • Mathata a ho kopanya le ho tlosa hlalosa ditharollo tsa hlalosa ditharollo tsa ho tlosa hao bakeng sa mathata hao bakeng sa mathata • Morongwe o bokeletse dikwahelo tse 413 tsa dibotlolo. Ha Thabiso a mo fa dikwahelo ao ho kenyeleditswe ho ao ho kenyeleditswe ho tse 29 tsa dibotlolo, o tla ba le palo e lekanang le ya Morongwe. kopanya, ho tlosa ho kopanya, ho tlosa ho -- Bobedi ba tla ba le dikwahelo tse kae tsa dibotlolo? lebisang dikarabong ho lebisang dikarabong ho -- Thabiso o ne a na le dikwahelo tsa dibotlolo tse kae ha ho qalwa? fihla 999. fihla 800 • Bana ba Kereite ya 2 ba na le pokello ya dimabole tse 500. Bana ba Kereite ya 3 ba na le dimabole tse tlaase ka 170 ho tsa bana ba Kereite ya 2. Bana ba Kereite ya 3 ba na le dimabole tse kae? • Katleho le Moitheri ba bokelletsa ditikara tse 250. Katleho o fumana tse 160. Moitheri o fumane ditikara tse kae? SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 3 e 24) 1.8 Rarolla mathata dipalo tsa Rarolla mathata dipalo Mefuta ya mehlala ya mathata a ka rarollwang kotareng ena mantswe moelelong mme tsa mantswe moelelong Ho kopanya Mofuta wa bothata : Ntho tse fapaneng o hlalose ditharollo tsa mme o hlalose ditharollo ho phetha- hao bakeng sa mathata tsa hao bakeng sa • Tshimo ya meroho e na le dimela tse 12. Mola ka mong o na le dimela tse 7. Ke phetwang a katiso ka dikarabo ho mathata a katiso ka dimela tse kae tse teng tshimong? ho lebisang fihlela ho 99. dikarabo ho fihlela ho 75. katisong • Tshimo ya meroho e na le dimela tse 12. Mola o mong le o mong o na le ne dimela tse lekanang. Ha ho na le dimela tse 48 kaofela, ke dimela tse kae moleng ka mong? • Tshimo ya meroho e na le dimela tse 48 tse lenngweng ka mela. Ho na le dimela tse 7 moleng ka mong. Ke mela e mekae e teng? Papiso/Kabelo Lesedi o na le dipongpong tse 6. Lesedi o na le tse fetang tsa Moeketsi makgetlo a mararo ho feta. Moeketsi o na le dipongpong tse kae? Sebolelo o na le dipongpong tse 18. Makgetlo a mararo ho feta tsa Lesedi. Lesedi o na le dipongpong tse kae? Ditjeho Diperekisi di rekiswa R8 kilogramo. Ha ke reka dikilogramo tse 4, di tla hloka bokae? Diperekisi di bitsa R8 kilogramo. Ha ke na le R32, ke tla reka dikilogramo tse kae? Ke reka dikilogramo tse 4 tsa diperekisi mme di bitsa R32. Theko ya kilogramo ke bokae? Ho sebedisa katametso Tekesi e nka bapalami ba 15. Na batho ba 73 ba ka fella ka hara tekesi tse 5? 471 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 472 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 3 e 24) 1.9 Rarolla le hlalosa Rarolla le hlalosa Meefuta ya mehlala ya mathata a ka sebetswang kotareng ena ditharollo bakeng sa ditharollo bakeng sa Ho bokelletsa • Mof Mokalanyane o pakela dimafene tse 66 ka hara dipakete tse 6. O na le dipakete mathata a tshwarehang mathata a tshwarehang le ho arolelana tse kae? a kenyeletsang ho a kenyeletsang ho ho lebisang ho arola ho lekanang le ho arola ho lekanang le ho • Kananelo o fumana R72 ka ho rekisa ditekete tsa rafole ka R9,00. O rekisitse ditekete aroleng bokelletsa ho fihlela ho bokelletsa ho fihlela ho tse kae? 100 ka dikarabo tse ka 75 ka dikarabo tse ka kenyeletsang masalla. kenyeletsang masalla . • Setjhaba se thusa malapa a 9 a lahlehetsweng ke dintho mollong. Ho na le dikobo tse 75 hore malapa a di arole ka ho lekana. MMETSE KEREITE YA 1-3 a) Lelapa ka leng le fumana tse kae? b) Ho setse tse kae? Ditjeho • Diperekisi di bitsa R8 kilogramo. Ha ke na le R32, nka reka dikilogramo tse kae? § Ke reka dikilogramo tse 4 tsa diperekisi mme di bitsa R32. Theko ya kilogramo e le nngwe ke bokae? Mathata a ditjeho ke mofuta o motjha wa mathata Kotareng ya 3. Baithuti ba ka hloka nako e fetang ha ba rarolla mathata ana. Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso CAPS MAFELONG A SELEMO YA 3 e 24) 1.10 Rarolla le hohlalosa Rarolla le hohlalosa Mehlala ya mathata a ka rarollwang kotareng ena. ditharollo bakeng sa ditharollo bakeng sa Ho arolelana Ho arolelana, ho lebisang dipalophatlong mathata a tshwarehang mathata a tshwarehang ho lebisang ho a kenyeletsang a kenyeletsang • Arolelanang ditjhokolete tse 7 pakeng tsa metswalle e 3 hore ba fumane ditjhokolete dipalophatlo karolelano e lekanang karolelano e lekanang tse lekanang a mme ho se sale letho. e lebisang ditharollong e lebisang ditharollong tse kenyeletsang tse kenyeletsang • Arolelanang ditjhokolete tse 13 ka ho lekana pakeng tsa bana ba 4. Ngwana ka mong o fumana tse kae? dipalophatlolong mohl. dipalophatlolong mohl. Karolo ya tse bokelleditsweng jj. jj. • Nkgono o fa Kiki 12. Kiki o batla ho boloka nngwe tharong ya tjhelete eo. Ke tjhelete e kae a lokelang ho e boloka? • Ho na le dikuku tse 12 poleiteng. Nomonde o nka kotara ya dikuku. Ho setse tjhelete e kae? Ho ngola Baithuti ha ba a lokela ho ngola disimbole tsa dikoto. Baithuti ba ithuta ho ho laibola sekoto sa sa dikarolo tsa bonngwe bohlanong, kotara le tharo botsheletseng. Sena se tla ba thusa tabeng ya pele ho utlwisisa hore mabitso a palophatlo a hlalosa hore ke dikotwana tse kae tse arolang palo e feletseng, mohlala, halofo, nngweborarong, kotara jj, ntlheng ya bobedi ke dikarolo tse kae tsa dikotwana tseo di nkelwang hloohong, mohl pediborarong. Ho hlahisa dipalo tsa mantswe ka dipalophatlo Baithuti ba lokela ho ngola dikarabo tsa bona ho pakahatsa hore ba utlwisisa qaka. Lebella hore baithuti ba bang ka ngola ka ho nepahala empa ba fana ka mabitso a fosahetseng a dikarolo tsa dipalophatlo. Baithuti ba lokela ho fana ka dikarolo tseo di arotsweng ka ho ngolwa jwalo ka pediborarong. 473 MMETSE KEREITE YA 1-3

TSEPAMISO YA NAKO DIKGOPOLO LE DIKGOPOLO LE BOKGONI (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO RUTA 474 tsa hora e 1 BO HLOKAHALANG BAKENG SA KOTARA le metsotso MAFELONG A SELEMO YA 3 e 24) 1.11 • Elellwa le ho hlwaya • Elellwa le ho hlwaya Mehlala ya mathata ao ka etswang kotareng ena tjhelete ya tshepe ya tjhelete ya tshepe ya Tjhelete Boleng ba tjhelete le ho etsa ditho kaofela mohl. Afrika Borwa le tjhelete Afrika Borwa le tjhelete ya pampiri ya tjhelete Ngola 325c ka diranta le disente. • Rarolla mathata a • Rarolla mathata a Ke ka tsela tse kae o ka etsang R400 o sebedisa tjhelete ya dipampiri feela? O tseba tjhelete a kenyang tjhelete a kenyang jwang hore o na le ditharollo tsohle? tjhelete yohle le tjhentjhe tjhelete le ka disente. Mong Lebethe ke seahi mme o fumana bonase bakeng sa ho qeta mosebetsi ka nako. le ka disente . • Fetola pakeng tsa MMETSE KEREITE YA 1-3 Ho nka qeto ya ho arola bonase ena pakeng tsa hae le sebetli. • Fetola pakeng tsa diranta le disente Motho ka mong o fumana R400. diranta le disente Boleng ba bonase ke bofe? Nina le metswalle ya hae e meraro ba arolelana R20,60. E mong le e mong o tla fumana bokae? MAEMO A HO SEBETSA KA DIPALO KA BOLOKOLOHI 1.12 Sebedisa dithekniki tse Sebedisa dithekniki Baithuti ba lebeletswe ho sebetsa mathata dipalo tsa mantswe ba sebedisa dithekniki tse latelang ha o etsa ditharollo tsa tse latelang ha o etsa latelang: Dithekniki dipalo: ditharollo tsa dipalo: (mekgwa le • Ho bopa kapa ho qhaqholla dinomoro mawa) • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho • Palopedi le ho hafola dinomoro qhaqholla dinomoro • Melapalo • palopedi le ho arola ka • palopedi le ho arola ka lehare lehare • ho atametsa ka leshome • melapalo • melapalo Tadima dinoutso tsa Kotara ya 1. • ho atametsa ka leshome • ho atametsa ka leshome SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 • Kopanya ho fihlela ho 800 Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho sebetsta dijiti tse tharo tsa dipalo ho fihlela ho 800. E le ho rarolla dipalo tsa dijiti tse tharo tsa Ho kopanya le • Tlosa ho tloha ho 999 • Tlosa ho tloha ho 800 dipalo baithuti ba lokela ho: ho tlosa • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse • bala le ho ngola ka bolokolohi disimbole tsa dinomoro ho fihlela nepahetseng (+, –, =, ) nepahetseng ho 800 (+, –, =, ) • Ithute dipakopanngwa ho fihlela • hlopha le ho bapisa ka bolokolohi dinomoro ho fihlale ho 800; ho 30 • Ithute dipakopanngwa ho fihlela ho 20 • bala ka dihlopha ka bolokolohi ho fihlela ho 800, le • bala ka bolokolohi ka ho siyasiyana ka ho lekana 2, 3, 4, 5, 10, 50 le 100 ho fihlela ho 800. Mekgwa e ka kgonehang ho kopanya le ho tlosa dipalo Kopanya ka ho qhaqholla dinomoro ka bobedi Kopanya dipalo tsa dijiti tse tharo ka tse pedi 524 + 82 =  = (500 + 20 + 4) + (80 + 2) = 500 + (20 + 80+ (4 + 2) = (500 + 100) + 6 = 600 + 6 = 606 Kopanya dipalo tsa dijiti tse tharo ka tse tharo 323 + 436 =  323 + 436 = = (300 + 20 + 3) + (400 + 30 + 6) = (300 + 400) + (20 + 30) + (3 + 6) = 700 + 50 + 9 = 759 475 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 476 BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 • Kopanya ho fihlela ho 800 • Kopanya (ka ho qhaqholla nomoro e tla kopanngwa) Ho kopanya le • Tlosa ho tloha ho 999 • Tlosa ho tloha ho 800 Baithuti ba tla qhaqholla dinomoro ka tsela eo e laolehang bakeng ho tlosa • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse sa bona. Sena se bolela hore ba tla etsa sena ka ditsela tse nepahetseng (+, –, =, ) nepahetseng fapaneng. • Ithute dipakopanngwa ho fihlela (+, –, =, ) 524 + 82 =  ho 30 • Ithute dipakopanngwa ho fihlela ho 524 + (40 + 40 + 2) 20 524 + 40 564 + 40 604 + 2 = 606 MMETSE KEREITE YA 1-3 Ho bala ho tloha ho 40 ho tloha ho 524 ho ka balwa ka bo-10. Kopanya dipalo tsa dijiti tse tharo le tse tharo 323 + 436 =  = 323 + (400 + 20 + 6) = (323 + 400) + 20 + 6 = (723 + 20) + 6 = 743 + 6 = 749 • Tlosa ka ho qhaqholla dinomoro bobedi Dijiti tse tharo ho tlosa dijiti tse pedi 889 – 137 =  889 – 137 = (800 + 80 + 9) – (100 + 30 + 7) = (800 – 100) + (80 – 30) + (9 – 7) = 700 + 50 + 2 = 752 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Tlosa ka ho qhaqholla dinomoro ka bonngwe 889 – 137 =  889 – (100 + 30 + 7) 889 – 100 789 – 30 759 – 7 = 752 • Sebedisa ho hafola ho qhaqholla palo 525 + 16 = 525 + 8 + 8 = (525 + 8) + 8 = 533 + 8 = 541

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 • Kopanya ho fihlela ho 800 • Balla pele le morao Ho kopanya le • Tlosa ho tloha ho 999 • Tlosa ho tloha ho 800 805 = 798 =  ho tlosa • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse Balla hodimo ka bonngwe ho tloha ho 798 jwalo ka mawa a nepahetseng (+, –, =, ) nepahetseng nepahetseng hobane dinomoro di atamelane mmoho. (+, –, =, ) • Ithute dipakopanngwa ho fihlela • Hlwaya dipalo tse pedi tse atamelaneng ho 30 • Ithute dipakopanngwa ho fihlela ho 245 + 246 20 o ka re palo e ka hodimo ke 245 + 1 habedi kapa 246- 1 habedi 245 + 245 + 1 = (200 + 40 + 5) + (200 + 40 + 5) + 1 = (200 + 200) + (40 + 40) + (5 + 5) + 1 = 400 + 80 + 10 + 1 = 400 + (80 + 10) + 1 = 400 + 90 + 1 = 491 • Fetolela palo ho dikatiso tsa leshome e be o tlosa kapa o kopanya bonngwe Balla hodimo kapa tlase ho fihlella ho atametsa ho 10 le haufi 588 + 9 588 + 10 = 598 598 - 1 = 597 588 + 19 588 + 20 = 608 608 – 1 = 607 Ntshetsopeleng le ho kwetliseng bokgoni ba ho kopanya le ho tlosa Baithuti ba hloka kwetliso ya ho sebetsa ka mefuta e meng ya 477 bokgoni ba ho kopanya le ho tlosa MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 478 BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 • Kopanya ho fihlela ho 800 Baithuti ba lokela ho ba monyetla ho etsa mefuta e latelang ya dipalo ho fihlela ho 800: Ho kopanya le • Tlosa ho tloha ho 999 • Tlosa ho tloha ho 800 ho tlosa Kopanya kapa tlosa para ya dikatiso ya 10, o feta 100 • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse nepahetseng (+, –, =, ) nepahetseng 40 + 70 (+, –, =, ) • Ithute dipakopanngwa ho fihlela 70 + 80 ho 30 • Ithute dipakopanngwa ho fihlela ho 120 – 30 20 MMETSE KEREITE YA 1-3 150 – 60 Kopanya kapa tlosa 10 ho tloha ho dijiti tsa dipalo tse pedi kapa tse tharo ho kenyelleditswe le ho feta 100. Mohlala: 65 + 10 124 + 10 326 – 10 358 - 10 Kopanya kapa tlosa palo ya dijiti e le nngwe ho kapa ho tloha palong ya dijititi tse tharo kantle le ho feta boleshome. Mohlala: 634 +5 775 +  = 779 768 – 4 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Kopanya kapa tlosa palo ya dijiti e le nngwe ho kapa ho tloha ho dikatiso tsa 100 Mohlala: 600 + 4 500 + 3 700 - 6 800 - 5

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 • Kopanya ho fihlela ho 800 Qala le ho kopanya le ho tlosa para ya dikatiso tsa 100 Ho kopanya le • Tlosa ho tloha ho 999 • Tlosa ho tloha ho 800 100 + 100 ho tlosa 100 + 200 • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse nepahetseng (+, –, =, ) nepahetseng 200 + 200 (+, –, =, ) 300 + 400 • Ithute dipakopanngwa ho fihlela ho 30 • Ithute dipakopanngwa ho fihlela ho Baithuti ba lokela ho fuwa monyetla wa ho ikwetlisetsa dipaterone 20 tsa ho kopanya le ho tlosa Ha e ba ke tseba hore 1+ 1 = 2 Hape, Ke eng: 10 + 10 100 + 100 Qala le ho kopanya le ho tlosa para ya dikatiso tsa ho tloha dipalo tse tharo tsa dijiti Mohlala: 675 + 100 762 - 100 Ho lekola sephetho sa ho sebetsa ka dipalo Hlahloba ditharollo ka mabaka a utlwahalang Baithuti ba lokela ho kwetlisetsa ho hlahloba ditharollo ka mabaka a utlwahalang. Ntho e nngwe ho etsa sena ke ho akanya dikarabo tsa bona pele ba di rarolla. Ha o kopanya dipalo tse pedi tse atamelaneng, mohl. 145 le 146, baithuti ba ka sebedisa palopedi jwalo ka tsela ya ho akanya dikarabo tsa bona. Ho lekola ditharollo Baithuti ba ka tseba hore ba ka -- lekola tshebetso ya ho kopanya ka ho tlosa. Mohlala: Haeba 436 + 118 = 454; jwale 454 – 118 = 436 -- lekola ho tlosa ka ho kopanya. Mohlala 684 – 248 = 436, jwale 436 + 248 = 684 Sebedisa tshebetso ya matshwao ka ho fapanyetsana o lekola 479 ditharollo ke lebaka le leng la ho ruta ho kopanya le ho tlosa mmoho. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 480 BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 1.14 • Atisa dinomoro 2, 3, 4, 5, 10 ho • Atisa dinomoro 2, 3, 4, 5, 10 ho Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho: fihlela ho 99 fihlela ho 99 Ho kopanya • Sebedisa le ho utlwisisa puo ya ho atisa ho phetha- • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse • hlahisa ho atisa ka tatelano phetwang nepahetseng x, =, ) nepahetseng x, =, ) ho lebisang • sebedisa disimbole tse nepahetseng ho hlalosa dipalo tsa katisong mantswe • utlwisisa hore ho kopanngwa ho phetwang ho ka hlahiswa ka ho MMETSE KEREITE YA 1-3 sebedisa ho atisa ka disimbole • ikwetlise le ho utlwisisa hore ho atisa ho ka etswa ka tatelano efe kapa efe ka molawana wa ho ngola dipalo ka phapenyatsano ya sebaka; • sebedisa molapalo ho bontsha ho sebetsa dipalo tsa ho atisa le ho kgona ho araba tlhahiso (kamoo ho tlodisa ho bontshang ho kopanngwa hape) le • qala ho utlwisisa molawana wa ho hlopholla dipalo wa ho atisa. Baithuti ba tswela pele ho sebedisa ditshwano tse fapaneng ho utlwisisa ho atisa. Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2. Mawa a bohlokwa a ho atisa • Tshebediso ya palopedi Mohlala: Tlatsa katiso ka 5 kholomong. Ke paterone efe eo o e boneng? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO ×5 × 10 Ho atisa dipalo tse kholomong ya 5 ka pedi ho fumana dipalo kholomong ya 10. Ke dipaterone dife tseo o di bonang? Tlatsa kholomo ya ho atisa ka pedi. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ×2 ×4

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 1.14 • Atisa dinomoro 2, 3, 4, 5, 10 ho • Atisa dinomoro 2, 3, 4, 5, 10 ho Ho atisa dipalo tse kholomong ya 2 ka pedi ho fumana dipalo fihlela ho 99 fihlela ho 99 kholomong ya 4. Ke dipaterone dife tseo o di bonang? Ho kopanya ho phetha- • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse • Tshebediso ya halofo phetwang nepahetseng x, =, ) nepahetseng x, =, ) Dihlopha tse tharo tsa 8 ke 24 ho lebisang katisong Dihlopha tse tsheletseng tsa 4 ke 24   4         +      4       +      4       +      4       +      4       +      4   Le ha ho le jwalo:            8                   +                    8                     +                    8         Dihlopha tse 6 tsa 4 di tshwana le dihlopha tsa 3 tsa 8. 481 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 482 BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 1.15 • Arola dipalo ho fihlela ho 99 ka 2, • Arola dipalo ho fihlela ho 99 ka 2, Phapano ke efe ho tloha Kotareng ya 2? 3, 4, 5, 10 3, 4, 5, 10 Kotareng ena letolo la dinomoro le tla sebetsa ho fihlela ho 99. Ho Ho arola • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse sebetsa ka letoto la dinomoro le eketsehileng ho bolela hore baithuti nepahetseng (÷, =, ) nepahetseng ba hloka ho qala mawa a nepahetseng a ho rarolla direkoto tse (÷, =, ) ngolwang ho fumana dikarabo tsa bona. Mawa a ho rekota Nakong ya Kotara ya 3 le ya 4 baithuti ba tla ikwetlisetsa lekala la ho rekota ba sebedisa dipalo mme ba se sebetse ka ho taka haholo. MMETSE KEREITE YA 1-3 Mawa a ho rekota ha a no fumaneha ho baithuti ha bas a utlwisisi mefuta ya tshebetso. Ho lekeng ha mekgwa eo bas a e utlwisiseng ho tla etsa hore ba etse diphoso tseo baithuti ka bobona ba tla bang le bokgoni ba ho di fumana. Ho bohlokwa hore baithuti ba be le bokgoni ba ho hlwaya dikamano mahareng a ho atisa le ho arola. Sepheo sa ho rekota se llokela hape ho ntshetsa pele baithuti kutlwisiso ya dikamano tsa dipalo. Tshebediso ya ho atisa Baithuti ba lkela ho sebedisa tsebo ya bona ya ho atisa. Ba lokela ho qala ka ho re: “Ke lokela ho tsebang ka ho atisa e le hore ke fumane karabo?’ 96 ÷ 3 =  Ke tseba: 10 x 3 = 30 Hape: 96 – 30 = 66 Ke tseba: 10 x 3 = 30 Hape: 66 – 30 = 36 Ke tseba: 10 x 3 = 30 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Hape:: 36 – 30 = 6 6÷3=2

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 1.15 • Arola dipalo ho fihlela ho 99 ka 2, • Arola dipalo ho fihlela ho 99 ka 2, Mokgweng o ka hodimo, baithuti ba sebedisa ho atisa e be ba tlosa 3, 4, 5, 10 3, 4, 5, 10 hape ho tswa ho 96. Ba kopanya hape ho fihlela makgetlo a makae Ho arola ao ba a tlositseng:: 2 + 10 + 10 + 10 = 32 • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse nepahetseng (÷, =, ) nepahetseng Ho qhaqholla dipalo (÷, =, ) Baithuti ba ka ‘kgaola’ 96 ka dinomoro tseo di amanngwang le 3. Hape baithuti ba boela ba sebedisa tsebo ya bona ya ho atisa e le ho etsa dipalo tsa ho arola 96 ÷ 3 =  96 ÷ 3 =  I know: 10 x 3 = 30 Then: 96 – 30 = 66 I know 10 x 3 = 30 Then: 66 – 30 = 36 I know 10 x 3 = 30 Then: 36 – 30 = 6 6÷3=2 Seo baithuti ba se etsang mehlaleng e ka hodimo mme se ka sebedisa ho tlosa ka ho ‘kgaola’. Jwalo ka ha ho atisa ho ‘aha’ dipalo, ho arola ho ka shejwa jwalo ka ho ‘qhaqholla dipalo’. Ka tsela ena kutlwisiso ya ho arola e matlafatswa jwalo ka phaphanyetsano ya ho atisa. Baithuti ba ka sebedisa phetapheto ya ho atisa jwalo ka ho ‘kgaola’ mme e rekoto ka tsela e tshwanang le e bontshitsweng ka tlase.   10 10 10 10 10 10 10 10 10 1 1 1 1 1 1 96 ÷ 3 =  96 ÷ 3 = 32 96 = 30 + 30 + 30 + 6 483 10 groups 10 groups 10 groups 2 groups of 3 of 3 of 3 of 3 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 484 BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 1.15 • Arola dipalo ho fihlela ho 99 ka 2, • Arola dipalo ho fihlela ho 99 ka 2, Ho sebetsa ka dipalo tse setseng 3, 4, 5, 10 3, 4, 5, 10 Ho arola Baithuti ba lokela ho sebetsa ka dipalo tse setseng ha ba etsa • Sebedisa disimbole tse • Sebedisa disimbole tse dihlopha le ho hlophisa dipalo tsa mantswe. Ho bohlokwa nepahetseng (÷, =, ) nepahetseng hore nehelwana ka ho arola ha dipalo tsa polelo (maemong a (÷, =, ) lokolohileng) tse dumellang dipalo tse setseng. Mohlala: Hlalosetsa baithuti hore: Ha ba tseba hore: 28 ÷ 7 = 4. Ho lokela hore 29 ÷ 7 = 4 e be bokae MMETSE KEREITE YA 1-3 ? Ho lebelletswe hore baithuti ba rekote dikarabo tsa bona ka tsela e latelang: 29 ÷ 7 = 4 ho sala 1. Re batla baithuti ba kgone ho re ke dintlha dife tsa ho arola tseo ba di tsebang, mohl. Ke tseba 25 ÷ 5 = 5 jwale he 26 ÷ 5 = 5 ho sala 1 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 1.16 Palo ya kgopolo: Letoto la 999 Palo ya kgopolo: Letoto la 700 Mmetse wa hlooho Menthele • Lethathama la sete e fuweng la • Lethathama la sete e fuweng la Sheba dinoutso bakeng sa Kotara ya 2, empa o sebedisa letoto la dipalo tse kgethilweng dipalo tse kgethilweng palo e phahameng e hlalositsweng Kotareng ya 3. • Bapisa dipalo ho fihlela ho 999 • Bapisa dipalo ho fihlela ho 999 mme o bue hore ke efe e nyane mme o bue hore ke efe e nyane kapa e kgolo kapa ngata • Tseba hore ke palo efe eo e leng • Tseba hore ke palo efe eo e leng kgolo ka 1 kapa 1 e le nyane ka 1 kgolo ka 1 kapa 1 e le nyane ka 1 • Tseba hore ke palo efe eo e leng • Tseba hore ke palo efe eo e leng kgolo ka 2 kapa e leng nyane ka kgolo ka 2 kapa e leng nyane ka 2 2 • Tseba hore ke palo efe eo e leng • Tseba hore ke palo efe eo e leng kgolo ka3 kapa e leng nyane ka 3 kgolo ka3 kapa e leng nyane ka 3 • Tseba hore ke palo efe eo e leng • Tseba hore ke palo efe eo e leng kgolo ka 4 kapa e leng nyane ka 4 kgolo ka 4 kapa e leng nyane ka • Tseba hore ke palo efe eo e leng 4 kgolo ka 5 kapa e leng nyane ka 5 • Tseba hore ke palo efe eo e leng • Tseba hore ke palo efe eo e leng kgolo ka 5 kapa e leng nyane ka kgolo ka 10 kapa e leng nyane ka 5 10 • Tseba hore ke palo efe eo e leng Ho hopala kgafetsa: kgolo ka 10 kapa e leng nyane ka 10 • Ho kopanya le ho tlosa dintlha ho fihlela ho 20 Ho hopala kgafetsa: • Kopanya kapa tlosa dikatiso tsa bo • Ho kopanya le ho tlosa fdintlha ho 10 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 fihlela ho 20 • Kopanya kapa tlosa dikatiso tsa bo 10 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 • Ho atisa le ho arola dintlha bakeng sa: • theibole ya pedi ho fihlela ho 2 485 x 10 • theibole ya leshome ha leshome MMETSE KEREITE YA 1-3 ho fihlela ho 10 x 10

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 486 BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 1.16 Mawa a ho rarolla Mawa a ho rarolla Mmetse wa hlooho Menthele Sebedisa mawa a ho rarolla a Sebedisa mawa a ho rarolla a Sheba dinoutso bakeng sa Kotara ya 2, empa o sebedisa letoto la latelang: latelang: palo e phahameng e hlalositsweng Kotareng ya 3. • Beha palo e kgolo pele e le ho • Beha palo e kgolo pele e le ho balla balla pele kapa morao pele kapa morao • Molapalo • Molapalo MMETSE KEREITE YA 1-3 • Palopedi le ho hafola • Palopedi le ho hafola • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho bopa le ho qhaqholla • Sebedisa dikamano pakeng tsa • Sebedisa dikamano pakeng tsa ho ho kopanya le ho tlosa kopanya le ho tlosa · Sebedisa dikamano • Sebedisa dikamano pakeng tsa ho pakeng tsa ho atisa le ho arola atisa le ho arola SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 1.17 • Sebedisa le ho bolela dipalohatlo Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho: ka maemo a tlwaelehileng Dipalophatlo • ithuta mabitso a dikarolo tsa palophatlo; ho kenyelleditswe halofo, tse sekotwana sa kotara ya • ho sebedisa mabitso maemong a fapaneng; tlwaelehileng borobedi, nngweborarong, nngwe botsheleleng, nngwe bohlanong • hlwaya karolo ya palophatlo; • Elellwa dipalophatlo dibopehong • qala ho utlwisisa boholo bo lekantsweng ba palophatlo; tsa ditshwantsho • fumana dipalophatlo tsa dintho; • Qala ka ho ellelwa hore dihalofo • ithuat ka ho lekalekantshwa ha dipalophatlo hammoho le tse pedi kapa botharo borarong ba etsa palo e felletseng le halofo • bapisa dipalophatlo. e le nngwe le dikotara tse pedi di Kotareng ena baithuti ka qala ho bala dikarolwana tsa a lekantshwa. dipalophatlo mme ba ithuta mabitso a tsona a matjha. • Ngola dipalophatlo jwalo ka Ho bala dikarolwana tsa dipalophatlo ho dumella baithuti ho halofo e le 1, 2 borarong bona dikarolo tsa dikatiso le ho ba fa puo ya dipaolophatlo tse tswakantsweng le tseo e seng tsa nnete. Disekele tsa dipalophatlo di nepahetse bakeng sa ho sebedisa kgopolo ena. Kgothalletsa baithuti ho bala jwalo ka ha ba bokella dintho, mohl.nngwe boning, kotara tse tharo, bonne boneng, bohlano boning... O ka botsa baithutit ho etsa palo e felletseng o sebedisa bonne ka ho botsa: “Ha re ena le bohlano boneng, na ho feta palo e le nngwe e felletseng, kapa e tshwana le palo e felletseng?” Hape nka monyetla ona ho ba lokisetsa mosebetsi wa mantlha wa dipalophatlo tse tswakantsweng ka ho botsa : “ nka bosupa borarong. Ho ka etsa dipalophatlo tse kae? Ke karolo tse kae tse setseng? Re batla hore baithuti ba re ho na :” dipalo tse pedi tse felletseng le nngwe borarong e setseng.” Mefuta ena ya mesebetsi e kgothalletsa : • Ho utlwisisa halofo ka hara palo e felletseng • Ditsela tse fapaneng tsa ho bua ka dikatiso tsa dipalo tsa dihalofo 487 MMETSE KEREITE YA 1-3

KOTARA YA 3 YA KEREITE YA 3 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA 488 DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA NAKO DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 2.1 Kopitsa, atolosa mme o hlalose Kopitsa, atolosa mme o hlalose Tswela pele o fa baithuti letoto la dipaterone tse tshwanang jwako Thuto e 1 ka Kotara ya 1, empa e kenyelletsa dibopeho tse ntjha le dintho Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa mme o hlalose ka Kopitsa, atolosa mme o hlalose ka dipateroneng jwalo ka ha di sebetsa ka Sebopeho le Sebaka. jeometri mantswe mantswe Tadima dipaterone tsa dinoutso ya Kotara ya 1 hammoho le tsa • dipaterone tse bonolo di etswa ka • dipaterone tse bonolo di etswa ka Sebopeho le Sebaka tsa Kotara ya 2. dintho tse tshwarehang dintho tse tshwarehang Dumella baithuti ho kopitsa pele, e be o atolosa le ho qetella ka • dipaterone tse bonolo di etswa • dipaterone tse bonolo di etswa ho hlalosa dipaterone. Ha jwale ba lokela ho ba le ho hlalosa MMETSE KEREITE YA 1-3 ka ho thala mela, dibopeho kapa ka ho thala mela, dibopeho kapa dipaterone kantle le thuso ya dipotso tse tataisitsweng. Tswela dintho dintho pele ho tsepamisa ntshetso pele ya puo eo ba e hlokang ho hlalosa dipaterone Bopa dipaterone tsa hao Dipaterone tseo nomoro kapa boholo ba dibopeho mohatong o mong le o Ipopele dipaterone tsa hao tsa mong moo diphetoho di etsahalang jeometri ka tsela e bonolo, k.h.r dipaterone tse • ka dintho tse tshwarehang eketsehang tsa ka mehla. • ka ho thala mela,dibopeho kapa Letoto la dipaterone : dintho Dipaterone tseo palo ya dibopeho Dipaterone tse re mohatong o mong le o mong moo potapotolohileng diphetoho di etsahalang ka tsela e bonolo, k.h.r dipaterone tse Hlwaya, hlalosa ka mantswe mme eketsehang tsa ka mehla. o kopitse dipaterone tsa jeometri Bopa dipaterone tsa hao • tlhahong Ipopele dipaterone tsa hao tsa • ho tswa bophelong ba letsatsi le jeometri; letsatsi ba sejwalejwale • ka dintho tse tshwarehang SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • ho tswa letlotlong la botjhaba • ka ho thala mela,dibopeho kapa dintho

DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA NAKO DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA CAPS A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 2.2 Kopitsa, atolosa mme o hlalose Kopitsa, atolosa mme o hlalose Tadima dinoutso tsa Kotara ya 1 thuto tse 3 Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa mme o hlalose Kopitsa, atolosa mme o hlalose Atolosa tatelano o kenyelletsa tse latelang dinomoro tatelano e bonolo ya dinomoro ho tatelano ya dipalo e bonolo ho fihlela • bo1 ho tswa nomorong e nngwe le e nngwe pakeng tsa 0 le 750 fihlela bonyane 200. ho 180. • bo10 ho tswa dikatisong tse ding le tse ding pakeng tsa 0 le 750 Bopa dipaterone tsa hao Tatelano e lokela ho bontsha ho balla pele le morao: • bo5 ho tswa dikatisong tse ding le tse ding pakeng tsa 5 le 750 Ipopele dipaterone tsa hao tsa dinomoro. • bo1 ho tswa nomorong e nngwe le • bo2 ho tswa dikatisong tse ding le tse ding pakeng tsa 2 le 750 e nngwe pakeng tsa 0 le 750 • bo100 ho tswa dikatisong tse ding le tse ding tsa 100 ho fihlela • bo10 ho tswa dikatisong tse ding le bonyane 1 000. tse ding pakeng tsa 0 le 750 • bo50 ho tswa dikatisong tse ding le tse ding tsa 50 ho fihlela • bo5 ho tswa dikatisong tse ding le bonyane 1 000. tse ding pakeng tsa 5 le 750 • bo25 ho tswa dikatisong tse ding le tse ding tsa 25 ho fihlela • bo2 ho tswa dikatisong tse ding le bonyane 1 000. tse ding pakeng tsa 2 le 750 • bo20 ho tswa dikatisong tse ding le tse ding tsa 20 ho fihlela • bo3 ho tswa dikatisong tse ding le bonyane 1 000. tse ding pakeng tsa 3 le 750 • bo3 ho tswa dikatisong tse ding le tse ding tsa 3 pakeng tsa 0 le • bo4 ho tswa dikatisong tse ding le 750 tse ding pakeng tsa 4 le 750 • bo4 ho tswa dikatisong tse ding le tse ding tsa 4 pakeng tsa 0 le • bo20, 20,25, 50,100 ho fihlela 750 bonyane 1000 Sebedisa dintho, dintshwatsho, ditafole le ditshwantsho tse Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa phallang ho tshehetsa baithuti ho tloha ho baleng o tlodisa hao hammoho le tatelano ya ho atisa ka 10, 5, 2, 4, 3. Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa Thusa baithuti ho sebedisa dipaterone tseo ba tsebang jwalo ka dinomoro tsa hao. motheo bakeng sa kwetlisa le ho ithuta dipateroneng tse ding, mohl. • tatelano ya bo2 etsa motheo wa tatelano ya bo 20. 489 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 3 3. SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI) 490 NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 3.1 Boemo le maikutlo Boemo le maikutlo Ke eng ho hotjha Kereiteng ya 3 thuto tse 3 Boemo • Nyalanya maikutlo a fapaneng • Bala, hlalosa le ho taka mmapa e • Mmapa, meralo le tjhebeho e hodimo ya dintho tse tlwaetso le a ntho tse fapaneng a letsatsi le seng ya semmuso, kapa maikutlo a bokelleditsweng maikutlo letsatsi pokello ya dintho -- fumana dintho dimmapeng -- latela ditshupiso mmapeng MMETSE KEREITE YA 1-3 • Bolela ntho ya letsatsi le letsatsi • Fumana dintho mmapeng ha e bontshwa maikutlong a sa -- taka mmapa e seng ya semmuso, meralo kapa tjhebo e hodimo Boemo le ditshupiso ya dintho tse bokelleditsweng tlwaelehang Latela ditshupiso ho tloha sebakeng Bala le ho hlalosa mmapa • Bala, hlalosa le ho taka mmapa se seng ho ya ho se seng mmapeng e seng ya semmuso, kapa Dimmapa ke tjhebeho e hodimo ya setaele ya sebaka. Kereiteng ya oo e seng wa semmuso maikutlo a pokello ya dintho 3 baithuti ba sebetsa feela ka dimmap tseo e seng tsa semmuso, sena ha se kenyelletse mmapa ya tsela e nang le maemo a • Fumana dintho mmapeng lekantsweng le eo e se nang maemo a lekantshwang a mmapa a • Boemo le ditshupiso sebaka. • Latela ditshupiso o tloha E ka thusa baithuti ho qalameralo kapa tjhebo e hodimo ya dibaka, ka phaposing hammoho le mohl. terei ya dintho kapa moralo wa phaposipele ba bona dimmapa sekolong. tsa dibaka tse kgolo.. • Fana ka ditshupiso o tloha ka Kotareng ya 2 e sebetsa ka ho nyalanya le tjhebo e hodimo, ho phaposing hammoho le sekolong sheba ho ka mahlakoreng a ka pele. Ho sheba ho tshekalletseng ke tjhebo e ka tlase le e ka mahlakoreng. Bana ba banyane ba • Latela ditshupiso ho tloha sheba lefatshe ba tshekalletse ho feta tjhebo ya ka hodimo. E ka sebakeng se seng ho ya ho se thusa baithuti ho qala ho sheba dibaka tsa mmapa o nang le dibaka seng mmapeng oo e seng wa tse tshwanang. Ha ditjhebo tse pedi (e tshekalletseng le e ka semmuso hodimo) di fuwe, baithuti ba ka nyalanya seo ba se bonang tjehbong SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO e nngwe ho e nngwe. Ntlheng ya pele thusa baithuti ho qala ho thusa dimmapa le meralo, ba botse ho fumana dintho moralong kapa dibaka tse mmapeng, mohl. “Fumana tliliniki, ke eng e pela yona?” Ha baithuti ba ka fumana dibaka mmapeng ha bobebe, qala ka ho ba fa ditshupiso ho tswa sebakeng se seng mmapeng ho ya ho se seng.

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 3.1 Boemo le maikutlo Boemo le maikutlo Taka tjhebo e ka hodimo ya dintho tse bokelletsweng le thuto tse 3 dimmapa tse seng tsa semmuso Boemo • Nyalanya maikutlo a fapaneng • Bala, hlalosa le ho taka mmapa e tlwaetso le a ntho tse fapaneng a letsatsi le seng ya semmuso, kapa maikutlo a Ho bonolo bakeng sa baithuti ho taka tjhebo e ka hodimo ya se maikutlo letsatsi pokello ya dintho seng seo ba ka se shebelang fatshe, ho ena le ho taka mmadi ho tswa ho seo ba se hopolang kapa seo ba se nahanang. Sebaka • Bolela ntho ya letsatsi le letsatsi • Fumana dintho mmapeng se qalang bakeng sa ho taka tjhebo e hodimo ho etsa hore baithuti ha e bontshwa maikutlong a sa Boemo le ditshupiso ba shebe dintho tse bokelleditsweng, mohl. Dintho tse tafoleng ya tlwaelehang titjhere, kapa terei ya dintho tse behilweng fatshe, mme o botse Latela ditshupiso ho tloha sebakeng • Bala, hlalosa le ho taka mmapa baithuiti ba taka ho tloha ka hodimo. Baithuti ba ka tloha ho takeng se seng ho ya ho se seng mmapeng e seng ya semmuso, kapa meralonge seng ya semmuso le dimmapa ya dibaka tse nyane, oo e seng wa semmuso maikutlo a pokello ya dintho mohl. Phaposi le mabaleng a sekolo. • Fumana dintho mmapeng • Boemo le ditshupiso • Latela ditshupiso o tloha ka phaposing hammoho le sekolong. • Fana ka ditshupiso o tloha ka phaposing hammoho le sekolong • Latela ditshupiso ho tloha sebakeng se seng ho ya ho se seng mmapeng oo e seng wa semmuso 491 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 492 BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 3.2 Letoto la dintho Letoto la dintho Tsepamiso e sisintsweng ya Kotara ya 3 dithuto tse 3 Dintho tsa Elelllwa le ho bolela dintho Elelllwa le ho bolela dintho tsa, • Baithuti ka tsitsiswa dintho tse ntjha tsa Kereite ya 3, k.h.r mahlakore a tsa,mahlakore a 3-D ka phaposing mahlakore a 3-D ka phaposing le diphiramite le dikhoune. 3-D le ditshwantshong ditshwantshong • Baithuti ba aha dintho ka mahlakana le dipeipe tse hlwekisang • dibopeho tsa bolo, (tjhitja) • dibopeho tsa bolo, (tjhitja) kapa ditsukutla kapa ditjhupu tsa pampiri ya ntlwana. • dibopeho tsa lebokose(diprisimo) • dibopeho tsa lebokose(diprisimo) Hlahisa baithuti ho dikhouno le diphiramite MMETSE KEREITE YA 1-3 • silindara • silindara Makgetha a tsepamisitsweng dinthong tsa mahlakore a 3-D: sebaka se otlolohileng kapa se kgopameng, dibopeho tsa • diphiramite • diphiramite dibaka tse otlolohileng. • khouno • khouno • Dibaka tse otlolohileng kapa tse kgopameng Makgetha a dintho Makgetha a dintho Kotareng ya 2 Hlalosa, hlophisa le ho bapisa Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho • Baithuti ba tsepamisa hore ba na le dintho tsa dibaka tse dintho tsa mahlakore a 3-D ho ya tsa mahlakore a 3-D ho ya ka: otlolohileng kapa tse kgopameng ka: • dibopeho tsa mahlakore a 2-D a • Baithuti ba hlalosa sebopeho sa sebaka se otlolohileng ka ho • dibopeho tsa mahlakore a 2-D a hore etsa difahleho tsa dintho tsa bua ka hore ke didikadikwe, dikgutlotharo, dikgutlonnetsepa kapa hore etsa difahleho tsa dintho tsa mahlakore a 3-D dikgutlonne. mahlakore a 3-D • sebaka se bataletseng kapa se • Baithuti ba tswela pele ho etsa sena Kotareng ya 3, empa jwale • sebaka se bataletseng kapa se kgopameng ba sheba hape diphiramite le dikhouno. kgopameng Mesebetsi e tsepamisitsweng • Ho aha dintho tsa mahlakore a 3 – D Mesebetsi e tsepamisitsweng Sheba le ho aha dintho tsa mahlakore Baithuti ba sebedisa ditsukutla, ditjhupu tsa pampiri ya ntlwana, Sheba le ho aha dintho tsa a 3-D3-D a fuweng o sebedisa mahlakana le dipeipe tse hlwekisang kapa ho etsa phiramite. mahlakore a 3-D3-D a fuweng disebediswa tse tshwarehang tse o sebedisa disebediswa tse jwalo ka dibopeho 2-D, letsopa, Tsepamiso ena e tsitsisa baithuti qolleng ya phiramite. Baithuti ha SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO tshwarehang tse jwalo ka ditsukutla, mahlakana, dintho tse ding lebellwa ho bala nomoro ya qolleng kapa dikhoneng (sena se etswa dibopeho 2-D, letsopa, ditsukutla, tsa 3-D tsa jeometri Kereiteng ya 6) mahlakana, dintho tse ding tsa 3-D3-D tsa jeometri

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 3.2 Letoto la dintho Letoto la dintho Ho elellwa le ho bolela dintho dithuto tse 3 Dintho tsa Elelllwa le ho bolela dintho Elelllwa le ho bolela dintho tsa, Baithuti ba lokela ho nehelana ka letoto la dintho ho sebetsa ka: mahlakore a tsa,mahlakore a 3-D ka phaposing mahlakore a 3-D ka phaposing le • sebopeho se tshwanang le se tjhitja, mohl. dibolo kapa boholo bo 3-D le ditshwantshong ditshwantshong fapaneng, dimabolo, dilamunu, jj. • dibopeho tsa bolo, (tjhitja) • dibopeho tsa bolo, (tjhitja) • sebopeho se tshwanang le sa kgutlonne, mohl. Diboloko, ditena, • dibopeho tsa lebokose(diprisimo) • dibopeho tsa lebokose(diprisimo) mabokose a boholo bo fapaneng, mohl mabokose a mollo, mabokose a dijothollo, mabokose a tee, mabokose a sesepa sa • silindara • silindara meno. • diphiramite • diphiramite • sebopeho sa silindara, ho kenyelleditswe disilindara tse • khouno • khouno phahameng le tse sesame, mohl.dikotwana tsaphaephe ka sebopeho sa silindara, khateboto ya matsoho a thaole ka Makgetha a dintho Makgetha a dintho dipampiri tsa ntlwana tse telele, mohl mathine a politjhe ya dieta, Hlalosa, hlophisa le ho bapisa Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho kongwana ya senifi, jj dintho tsa mahlakore a 3-D ho ya tsa mahlakore a 3-D ho ya ka: • sebopeho se tshwanang le dikhouno, mmoho le ka: • dibopeho tsa mahlakore a 2-D a • sebopeho se tshwanang le phiramite • dibopeho tsa mahlakore a 2-D a hore etsa difahleho tsa dintho tsa hore etsa difahleho tsa dintho tsa mahlakore a 3-D Baithuti ba lokela ho botsa ho fumana le ho bontsha dintho tse mahlakore a 3-D jwalo ka balo (tjhitja) kapa e tshwanang le lebokose la kgutlonne • sebaka se bataletseng kapa se kapa le tshwanang le silindara, le tshwanang le piramithe, kapa ke • sebaka se bataletseng kapa se kgopameng tshwanang le khouno. kgopameng Mesebetsi e tsepamisitsweng mohl. setena se sebopehong se kang sa lebokose kapa lamunu Mesebetsi e tsepamisitsweng Sheba le ho aha dintho tsa mahlakore mme se sebopehong sa bollo. Sheba le ho aha dintho tsa a 3-D3-D a fuweng o sebedisa Nakong ya boikemelo baithuti ba ka etsa bolo le silindara le mahlakore a 3-D3-D a fuweng disebediswa tse tshwarehang tse dibopeho tsa mabokose a dikgutlonne, diphiramite le dikhouno ho o sebedisa disebediswa tse jwalo ka dibopeho 2-D, letsopa, tswa letsopeng kapa letsopeng le bapalang. tshwarehang tse jwalo ka ditsukutla, mahlakana, dintho tse ding dibopeho 2-D, letsopa, ditsukutla, tsa 3-D tsa jeometri mahlakana, dintho tse ding tsa 3-D3-D tsa jeometri 493 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 494 BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 3.2 Letoto la dintho Letoto la dintho Mesebetsi e ngolwang dithuto tse 3 Dintho tsa Elelllwa le ho bolela dintho Elelllwa le ho bolela dintho tsa, Le ha boholo ba mosebetsi wa dintho tsa mahlakore a 3-D o entswe mahlakore a tsa,mahlakore a 3-D ka phaposing mahlakore a 3-D ka phaposing le ka matsoho, mosebetsi o lokelwa ho amanngwa ka mesebetsi e 3-D le ditshwantshong ditshwantshong ngolwang.Ho tsepamiswa ha maikutlo Kereiteng ya 3 ho lokela ho ba ho hlaloseng dintho le ho bua ka dibaka tsa tsona. • dibopeho tsa bolo, (tjhitja) • dibopeho tsa bolo, (tjhitja) Baithuti ha ba a lokela ho bala kapa ho tseba palo ya dikwere/ • dibopeho tsa lebokose(diprisimo) • dibopeho tsa lebokose(diprisimo) kgutlonnetsepa, kgutlonne, kgutlotharo kapa dibaka tsa sekele le ntho le ha e le ntho nomoro ya qollong kapa dihuku tsa dintho tse MMETSE KEREITE YA 1-3 • silindara • silindara teng • diphiramite • diphiramite Puo • khouno • khouno Tsebediso ya puo ya bokgoni ba ho bua ka dintho tsa mahlakore a Makgetha a dintho Makgetha a dintho 3-D Hlalosa, hlophisa le ho bapisa Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho Sebaka, otlolohileng, kgopameng, mabokose, dibolo, dilindara, dintho tsa mahlakore a 3-D ho ya tsa mahlakore a 3-D ho ya ka: diphiramite, dikhouno ka: • dibopeho tsa mahlakore a 2-D a • dibopeho tsa mahlakore a 2-D a hore etsa difahleho tsa dintho tsa hore etsa difahleho tsa dintho tsa mahlakore a 3-D mahlakore a 3-D • sebaka se bataletseng kapa se • sebaka se bataletseng kapa se kgopameng kgopameng Mesebetsi e tsepamisitsweng Mesebetsi e tsepamisitsweng Sheba le ho aha dintho tsa mahlakore Sheba le ho aha dintho tsa a 3-D3-D a fuweng o sebedisa mahlakore a 3-D3-D a fuweng disebediswa tse tshwarehang tse o sebedisa disebediswa tse jwalo ka dibopeho 2-D, letsopa, SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO tshwarehang tse jwalo ka ditsukutla, mahlakana, dintho tse ding dibopeho 2-D, letsopa, ditsukutla, tsa 3-D tsa jeometri mahlakana, dintho tse ding tsa 3-D3-D tsa jeometri

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 3.3 Letoto la dibopeho Letoto la dibopeho Sheba dinoutso tsa Kotara ya 1. dithuto • sekele/sedikwadikwe • sekele/sedikwadikwe tse 2 Dintho tsa Baithuti ba lokela ho boloka tsepamiso e tshwanang, empa dibopeho • kgutlatharo • kgutlatharo ba etsa mesebetsi e fapaneng. tse 2 • sekwere/kgutlonnetsepa • sekwere/kgutlonnetsepa Baithuti ba sebetsa ka disekele le dikwere/didikadikwe tsa boholo le dikgutlotharo tsa dibopeho tse fapaneng. Ba ba • kgutlonne • kgutlonne hlophisa ho yah ore ban a le mahlakore a otlolohileng le a Makgetha a dibopeho Makgetha a dibopeho tjhitja. Hlalosa, hlophisa le ho bapisa Hlalosa, hlophisa le ho bapisa Baithuti ba hlophisa dibopeho ho ya ka dikgutlotharo, dibopeho tsa mahlakore a 2-D dibopeho tsa mahlakore a 2-D ka dikwere/didikadikwe, dikgutlotharotsepa kapa disekele/ ka dikotara tsa: dikotara tsa: didikadikwe • sebopeho • sebopeho Mosebetsi o momahanngwa ho ya ka mesebetsi e ngolwang, • mahlakore a otlolohileng • mahlakore a otlolohileng e lokela ho kenyelletsa ho taka dibopeho tse hlokahalang kaofela. • mahlakore a tjhitja • mahlakore a tjhitja • Taka dibopeho Taka dibopeho • sekele/sedikwadikwe • sekele/sedikwadikwe • kgutlatharo • kgutlatharo • sekwere/kgutlonnetsepa • sekwere/kgutlonnetsepa • kgutlonne • kgutlonne 495 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 3 4. MOMETHO 496 NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG HO RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Baithuti ba tswela pele ho ithuta ho bua ka le ho e ithuta tatelano dithuto tse 3 ya yona. Nako • Bala mehla alemanakeng • Bala mehla alemanakeng Nako ya ho ruta baithuti le ho tsepamisa dihlopheng, baithuti ba • Tshwaya matsatsi a tswalo, • Tshwaya matsatsi a tswalo, tswela pele ho bua ka matsatsi a beke, dikgwedi tsa selemo, le meketjana ya bodumedi, meketjana ya bodumedi, matsatsi mohla wa letsatsi leo, le ho bua hape ka letsatsi pele le letsatsi le MMETSE KEREITE YA 1-3 matsatsi a setjhaba a a setjhaba aphomolo, diketsahalo tlang. Baithuti ba tswela pele ho tshwaya tse latelang alemanakeng phomolo, diketsahalo tsa tsa hisitori, diketsahalo tsa sekolo e le diketsahalo tse hlahileng. hisitori, diketsahalo tsa sekolo alemanakeng alemanakeng. • Matsatsi a tswalo; • Bolela nako ya hora-12 ka • Bolela nako ya hora-12 ka -- Dihora • Mekete ya tsa bodumedi; -- dihora -- Halofo ya hora • Diketsahalo tsa hisitori; -- halofo ya hora -- Dikotara tsa hora -- kotara ya hora -- metsotso • Diketsahalo tsa sekolo; le -- metsotso tshupanakong ya manaka le • Matsatsi a setjhaba a phomolo. Tshupanako ya manaka le sesebediswa sa manaka se bontshang Tswela pele ho botsa baithuti ho bolela nako kgafetsa ka letsatsi le sesebediswa sa manaka nako, mohl.diselefouno letsatsi se bontshang nako, mohl, Sebetsa bolelele ba nako le ho feta diselefounu. • Ka dihora le metsotso tshupanakong le ha nako. Sebetsa bolelele ba nako le ho • Ka dihora, dihalofo tsa hora le dikotara tsa hora o sebedisa Ho sebedisa alemanaka ho sebetsa feta ha nako. ditshupanako tsa manaka. le ho hlalosa bolelele ba nako ka Ho sebedisa alemanaka ho matsatsi ka dibeke kapa dikwedi mohlala, baithuti ba ka botsa ho re ba bolele nako ha sekolo se sebetsa le ho hlalosa bolelele ba hkenyeleditswe qala, ka nako ya kgefutso, le nako ya ho ya hae, kapa ha ho ba nako ka matsatsi ka dibeke kapa le phetoho ya pakathuto e nngwe ho ya ho e nngwe. Ba kgetha • Hon fetola pakeng tsa matsatsi le SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO dikwedi hkenyeleditswe dinako moo tshupanako e bontshang hora e tsepameng kapa halofo dibeke ya hora kapa kotara ya hora. Ho bohlokwa ho ba le tshupana • Hon fetola pakeng tsa matsatsi • Ho fetola pakeng tsa dibeke le e kgolo e hakilweng leboteng la phaposi ya borutelo, ho re ba le dibeke dikgwedi kgone ho sheba ho yona. Baithuti ba ka boela ba etsa mehlala • Ho fetola pakeng tsa dibeke le ya ditshupana. O ka ba kopa ho re ba o bontshe mehlala ya Sebedisa nako ho sebetsa bolelele dikgwedi ditshupanako tse fapaneng mme ba kenyeletse le ho sebetsa ka ba nako ka dihora ka halofo ya hora o nako, mohl.’ Mpotshe hora ya 10 hloohong”. Ene le nako mang Sebedisa nako ho sebetsa bolelele kenyeleditse kotara kapa hora pele ho 10?” ba nako ka dihora ka halofo ya hora o kenyeleditse

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG HO RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Lekola dinoutso tsa Kotara ya 1. dithuto tse 3 Nako • Bala mehla alemanakeng • Bala mehla alemanakeng Nakong ya ho sebetsa ka boinotsi, baithiuti ba tswela pele ka mesebetsi e amanang le nako • Tshwaya matsatsi a tswalo, • Tshwaya matsatsi a tswalo, meketjana ya bodumedi, meketjana ya bodumedi, matsatsi • Ka dihora, halofo ya hora le dikotara tsa hora tshupanakong ya matsatsi a setjhaba a a setjhaba aphomolo, diketsahalo manaka; le phomolo, diketsahalo tsa tsa hisitori, diketsahalo tsa sekolo • Ka dihora le metsotso tshupanakong ya dinomoro. hisitori, diketsahalo tsa sekolo alemanakeng alemanakeng. Baithuti ba ka sebetsa ka dibeke, kapa matsatsi ha e ba a fuwe • Bolela nako ya hora-12 ka alemanakeng kapa karolong ya alemanaka, mohl, batla mehla le ho • Bolela nako ya hora-12 ka -- Dihora sebetsa phapang ya nako pakeng tsa tsona. -- dihora -- Halofo ya hora -- halofo ya hora -- Dikotara tsa hora Ho bala le hlalosa nako ka metsotso -- kotara ya hora -- metsotso Nka dithuito tse 3 o tsepamisitse baithuti bokgoning bo hlokahalang -- metsotso tshupanakong ya manaka le ho bala nako tshupanakong ya manaka ka metsotso Tshupanako ya manaka le sesebediswa sa manaka se bontshang sesebediswa sa manaka nako, mohl.diselefouno • Hopotsa baithuti ka sebolelwang ke hos (hoseng) le mants (mantsiboya) se bontshang nako, mohl, Sebetsa bolelele ba nako le ho feta diselefounu. • Hopotsa baithuti hore metsotso e 60 horeng, ho bolela hore ha nako. metsotso ke e 30 halofong ya hora le e 15 kotareng ya hora. E re Sebetsa bolelele ba nako le ho Ho sebedisa alemanaka ho sebetsa ba bale ka bo 5 ha o supa nomoro tshupanakong ya manaka. feta ha nako. le ho hlalosa bolelele ba nako ka Ho sebedisa alemanaka ho matsatsi ka dibeke kapa dikwedi • Hlalosa diphetolelo “e fetile ka” le “pele ho”. sebetsa le ho hlalosa bolelele ba hkenyeleditswe • E fa baithuti nako e ngata ya ho ikwetlisa ka tshupanako ya nako ka matsatsi ka dibeke kapa manaka ka metsotso. • Hon fetola pakeng tsa matsatsi le dikwedi hkenyeleditswe dibeke Kopa baithuti ba bolele nako, nako le nako ka letsatsi selemo • Hon fetola pakeng tsa matsatsi kaofela. Baithuti ba ka lekola tshupanakong ya manaka moo ba • Ho fetola pakeng tsa dibeke le le dibeke faneng ka nako e nepahetseng ha ba bala tshupanako ya manako. dikgwedi E re baithuti ba etse dibapadiswa tsa tshupanako tseo ba ka di • Ho fetola pakeng tsa dibeke le Sebedisa nako ho sebetsa bolelele sebedisang ho bolela nako le sebetsa nako tsa tsela tse fapaneng. dikgwedi ba nako ka dihora ka halofo ya hora o Sebedisa nako ho sebetsa bolelele kenyeleditse ba nako ka dihora ka halofo ya hora o kenyeleditse 497 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 498 BO HLOKAHALANG HO RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 4.2 Ho metha hoo e seng hwa Ho hlahisa ho metha ha semmuso Phapang ke efe Kotareng ya 2? semmuso Bolelele • Akanya, metha, bapisa, hlophisa Kotareng ya 2 baithuti ba tsepamisa ho • Ho akanya, ho metha, ho le ho rekota bolelele o sebedisa • Ho metha hoo e seng hwa semmuso ho nang le diyuniti tse sa bapisa, ho hlophisa le ho rekota dimitara (e ka ba mitara ya thupa lekanngwang tsa bolelele; le bolelele o sebedisa ho metha ho kapa bolelele ba kgwele ya mitara) e sa lekanngwang, mohl. boholo le yuniti e lekantsweng ya bolelelee. • Ho metha ka dimitara. ba seatla, dikgato, bolelele ba • Akanya le ho metha bolelele ka Kotareng ya 3 baithuti ba qala ho metha ka disentimitara ba pensele, dibadi, jj disentimitara o sebedisa rula. MMETSE KEREITE YA 1-3 sebedisa rula. Hona e tla ba sesebediswa sa pele seo baituti ba se • Hlalosa bolelele ba dintho ka sebedisang moo ho hlokahalang ho re ba bale ho metha meleng e Ha ho diphetoho pakeng tsa dimitara ho di bala le ho hlalosa ho re ke sekaleng. le disentimitara tse hlokahalang. diyuniti tse kae tseo e seng tsa Akanya, metha, bapisa le ho rekota bolelele, bophahamo le semmuso bophara o sebedisa dimitara. • Sebedisa puo ho bua ka papiso, mohl. telelele, kgutshwane, • Baithuti ba lokela ho hatella kutlwisiso ya bona ya boelele ba mitara e le 1 le ho sebedisa bolelele ba mitara bakeng sa ho lelele le bophara . metha. Lekola dinoutso tsa Kotara ya 2. Ho hlahisa ho metha ha Akanya, metha, bapisa le ho rekota bolelele, bophahamo le semmuso bophara ka disentimitara o sebedisa rula. • Akanya, metha, bapisa, hlophisa le ho rekota bolelele o sebedisa • Sebedisa rula dimitara (e ka ba mitara ya thupa Bontsha baithuti ho re o qala jwang ho metha ho tloha ho haholetho. kapa bolelele ba kgwele ya mitara) e le yuniti e lekantsweng Ha baithuti ba sebedisa diyuniti tseo e seng tsa semmuso, ba beha ya bolelelee. qalo ya dintho tse ba di sebedisang moleng e le yuniti e nang le qalo ya ntho eo ba e methang. Ha ba metha ka disentimitara, ha • Akanya le ho metha bolelele ka ba behe qalo ya rula ka dintho tseo ba di methang. O beha ntho e disentimitara o sebedisa rula. methwang ho haholetho ruleng. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ha ho diphetoho pakeng tsa dimitara le disentimitara tse hlokahalang. Raba e boelele ba 2 cm . Ho boetse ho a kgonahala ho amahanya qalo ya ntho e methwang le nomoro e nngwe ruleng e be o tlosa nomoro e qalang ho qetelo ya ntho.

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG HO RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 4.2 Ho metha hoo e seng hwa Ho hlahisa ho metha ha semmuso semmuso Bolelele • Akanya, metha, bapisa, hlophisa • Ho akanya, ho metha, ho le ho rekota bolelele o sebedisa bapisa, ho hlophisa le ho rekota dimitara (e ka ba mitara ya thupa bolelele o sebedisa ho metha ho kapa bolelele ba kgwele ya mitara) e sa lekanngwang, mohl. boholo le yuniti e lekantsweng ya bolelelee. ba seatla, dikgato, bolelele ba • Akanya le ho metha bolelele ka Raba e (3 cm - 1 cm)= 2 cm bolelele pensele, dibadi, jj disentimitara o sebedisa rula. • Hlalosa bolelele ba dintho ka Ntle le ho re baithuti ba botse dipotso ke sena, kapa ba iphumanele Ha ho diphetoho pakeng tsa dimitara bona, e ka tlohellwa bakeng sa Kereti ya 4. ho di bala le ho hlalosa ho re ke le disentimitara tse hlokahalang. diyuniti tse kae tseo e seng tsa • Akanya ka dusentimitara semmuso Baithuti ba lokela ho leka ho fumana dintho tse bolelele ba • Sebedisa puo ho bua ka papiso, sentimitara e le 1 e tsepameng. Mohlomong o mong wa menwana mohl. telelele, kgutshwane, ya bona e bophara ba 1cm. Sena se ka sebediswa e le mohlodi lelele le bophara . wa ho supa bakeng sa ho akanya bolelele, bophara le bophahamo Ho hlahisa ho metha ha ka disentimitara. Hang ha baithuti ba na le tsebo ya ho metha ka semmuso disentimitara, ba ka akanya pele ho metha ho hong le ho hong. • Akanya, metha, bapisa, hlophisa • Mela, ditshwantsho le dintho le ho rekota bolelele o sebedisa Ere baithuti ba qale ho metha mela, Ho bobebe ho metha bolelele dimitara (e ka ba mitara ya thupa ba mela bon etsang bolelele, bophahamo, kapa bophahamo ba kapa bolelele ba kgwele ya setshwantsho sa ntho ha ba sebedisa rula. Ho thata haholo ho mitara) e le yuniti e lekantsweng metha bolelele, bophahamo kapa bophara ba ntho e tshwarehang o ya bolelelee. sebedisa rula. • Akanya le ho metha bolelele ka Kereiteng ya 4 baithuti ba tla metha ka disentimitara le dimilimitara. disentimitara o sebedisa rula. Kereiteng ya 3 ya ba ya lokela ho sebedisa milimitara. Ha ho diphetoho pakeng tsa • Ho bapisa ho metha ka disentimitara dimitara le disentimitara tse hlokahalang. Baithuti ba bapisa bolelele, bophara le bophahamo ba dintho tse methilweng ka disentimitara. • Ho rekota ho metha Le ha ho metha e le bokgoni ba ntho e etswang, baithuti ba lokela ho rekota ho metha ha bona (ka diyuniti tseo e seng tsa semmuso le dimitara) ka nako tsohle. 499 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 500 BO HLOKAHALANG HO RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 4.2 Ho metha hoo e seng hwa Ho hlahisa ho metha ha semmuso Ho metha bolelele ka moelelo wa ho rarolla mathata le ho semmuso sebetsa dipalo. Bolelele • Akanya, metha, bapisa, hlophisa • Ho akanya, ho metha, ho le ho rekota bolelele o sebedisa Nakong e behetsweng dinomoro, matshwao le dikamano baithuti bapisa, ho hlophisa le ho rekota dimitara (e ka ba mitara ya thupa ba ka rarolla mathata ba sebedisa moeleo wa: bolelele o sebedisa ho metha ho kapa bolelele ba kgwele ya mitara) e • Ho metha ho seng ha semmuso hwa bolelele; sa lekanngwang, mohl. boholo le yuniti e lekantsweng ya bolelelee. ba seatla, dikgato, bolelele ba • Ho metha bolelele ka dimitara; le • Akanya le ho metha bolelele ka pensele, dibadi, jj disentimitara o sebedisa rula. MMETSE KEREITE YA 1-3 • Ho metha bolelele ka disentimitara. • Hlalosa bolelele ba dintho ka Ha ho diphetoho pakeng tsa dimitara Ela hloko boholo ba dinomoro tse loketseng bakeng sa kotara, le ho di bala le ho hlalosa ho re ke le disentimitara tse hlokahalang. mefuta ya mathata a loketseng kotara. diyuniti tse kae tseo e seng tsa semmuso Baithuti ha ba lokela ho • Sebedisa puo ho bua ka papiso, • Tseba ho re 100cm = 1 m; mohl. telelele, kgutshwane, lelele le bophara . • Ho fetolela pakeng tsa disentimira le dimitara; Ho hlahisa ho metha ha • Ho bala bolelele ka dimilimitara (sena se etswa Kereting ya 4); semmuso • Ho tseba ho re 10 mm = 1 cm; kapa • Akanya, metha, bapisa, hlophisa • Ho etsa phetholelo pakeng tsa sentimitara le dimitara. le ho rekota bolelele o sebedisa dimitara (e ka ba mitara ya thupa H osebetsa ka disentimitara ho ka kgethwa ho re ba se ke ba ya ka kapa bolelele ba kgwele ya hodimo ho 100cm. mitara) e le yuniti e lekantsweng ya bolelelee. • Akanya le ho metha bolelele ka disentimitara o sebedisa rula. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ha ho diphetoho pakeng tsa dimitara le disentimitara tse hlokahalang.

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG HO RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 4.3 Ho metha ho seng ha semmuso Nakong ya ho sebetsa ka bonngwe baithuti ba tswela pele ka ho Boima • Akanya, metha, bapisa, hlophisa • Akanya, metha, hlophisa, bapisa le ho rekota boima ba dintho le rekota boima o sebedisa ho ba sebedisa botsitso ba ho metha ka diyuniti tseo e seng tsa lekanngwa ho seng ha semmuso semmuso. le ho metha botsitso, mohl. • Bapisa, hlophisa le ho rekota tseo ba di fumaneng. diboloko, ditena, jj. • Korousara le boima bo hlalositsweng ka dikilokereme • Sebedisa puo ho bua ka papiso, mohl. bobebe, boima, e bobebe • Korousara ya boima bo hlalositsweng ka dikereme hahlo, boima haholo. Lekola dinoutso tsa Kotara ya 2. Ho hlahisa ho metha ha Moeleo wa ho metha boima bakeng sa ho rarolla mathata le ho semmuso sebetsa dipalo. • Bapisa, hlophisa le ho rekota Nakong e behetsweng dinomoro, matshwao le dikamano baithuti boima ba dintho tse paketsweng ba ka rarolla mathata ba sebedisa moeleo wa: bang sa kgwebo tse nang le boima ba tsona bo hlalositsweng • Ho metha ho seng ha semmuso hwa boima; ka dikilogramo, mohl. dikilogramo tse 2 tsa reisi le • Ho metha boima ka dikilogramo; le kilogramo e 1 ya folouru kapa ka • Ho metha boima ka digramo digramo, mohl. digramo tse 500 tsa letswai. Ela hloko boholo ba nomoro bo loketseng kotara, le boholo ba mefata ya mathata a loketseng kotara. • Metha boima ba tsona ka dikilogramo o sebedisa bohlo ba sekala sa phaposi ya ho hlapela. Ha ho phetolelo pakeng tsa dimilimitara le dilitara tse hlokahalang. 501 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 502 BO HLOKAHALANG HO RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 4.4 Ho metha ho seng ha semmuso Nakong eo moithuti a sebetsang a le inotsi o lokela ho tswela pele Mothamo/ • Akanya le ho metha, bapisa le ho akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota mothamo wa ditshelo volumo ho hlopha mothamo wa setshelo kapa volume ya ditshelo a sebedisa memetho e se nang maemo a (k.h.r boholo boo setshelo se lekanyeditsweng. Ho latela diresepe, ho kenyeleditswe ho baka, ka bo nkang ha se tletse) ka ke maemo a molemo ao baithuti ba ka ithutang mometho. Khetha ho sebedisa ho methwa ho sa diresepe moo disebediswa di methwang ka dikopi, dikgabana kapa lekantshwang mohl. dikgaba le diyunitsi tse seng tsa semmuso. dikopi. • Bapisa le ho hlopha boholo ba mothamo wa dibotlolo le krosara MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlalosa mothamo wa setshelo moo mothamo o ngotsweng dipaketeng. ka ho bala le ho bolela hore na • Sebedisa dibotlolo tsa litara e 1 kapa dijeke tsa litara e 1 ho ke diyuniti tse kae tseo e seng lekanya le ho metha, bapisa, hlopha le ho rekota mothamo wa tsa semmuso tse ka tlatsang ditshelo ditshelong tsa dilitara. setshelo, mohl botlotlo e na le • Sebedisa ditshelo tse tshwailweng ka dimililitara, mohl, 200 ml, mothamo wa dikopi tse 4. 330ml, 500ml,750ml kapa dikopi tsa ho metha tsa 250 ml, kapa Ho hlahisa ho metha ho ha dikgaba tsa ho metha tsa 5ml, kapa dijeke tse nang dimililitara tse semmuso tshwailweng ka hare bakeng sa ho metha mothamo ditshelong tse • Akanya, metha, bapisa, hlopha sa tshwauwang. le ho rekota mothamo wa dintho Sheba dinoutso Kotareng ya 1 ka ho metha ka dilitara, halofo Baithuti ba lokela ho fuwa mesebetsi e ngolwang ho momahanya ya dilitha le dikotara tsa dilitara tse latelang, ho kenyelletswa ho bala ha ditshwantsho tsa: • Akanya, hlopha le ho rekota • dihlahiswa ka mothamo wa tsona o ngotsweng ka dilitara ho mothamo wa dintho tse tsona ho ka kgonahatsa ho di beha ka tatelano paketsweng bakeng sa kgwebo tseo mothamo wa • ditshwantsho tsa dijeke moo mothamo o leng haufi le litara e le tsona o boletsweng ka dilitara, nngwe kapa ho tshwaya dilitara tse 2 moleng. Tebello ke hore mohl. dilitara tsa lebese tse baithuti ba bala feela ho fihlela ho hotshwayeng nomoro moleng. 2, litara e le 1 ya lebese, Ba hlalosa mothamo wa bona jwalo ka batlile/haufi le/ hanyane ka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO dilitara tse 5 tsa pente kapa ka hodima/bonyane/ hantle palo (dilitara) ba bala jeke. dimilimithara, mohl. 500ml tsa • Dihlahiswa ka mothamo wa tsona o ngotswe ka dimililitara ho lebese, dimililitara tse 340 tsa tsona ho ka kgonahatsa ho di beha ka tatelano senomaphodi, dimilimithara tsa • Ditshwantsho tsa dijeke moo volume e leng haufi le mola o 750 tsa oili. thadilweng wa dimililitara. Tebello ke hore baithuti ba tla balla ho • Ba tsebe hore kopi e atamela moleng o haufi lekantsweng ke ya 250 milimithara • Ba tseba hore kgabana ke dimililitara tse 5 Ha ho hlokahale diphetoho pakeng tsa mililitara le dilitara

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG HO RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso CAPS e 24) 4.4 Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha mothamo jwalo ka maemo a ho fumana tharollo le ho Mothamo/ • Akanya le ho metha, bapisa le sebetsa dipalo volumo ho hlopha mothamo wa setshelo Nakong ya kabo ya Dinomoro, Mefuta ya Tshebetso le Dikamano (k.h.r boholo boo setshelo se baithuti ba ka rarolla mathata moo ho sebediswang ho: ka bo nkang ha se tletse) ka § mometho o seng wa semmuso wa mothamo /mohl. Nono ho sebedisa ho methwa ho sa o sebedisa dikopi tse 2 tsa lebese ho etsa puting. Ha ha pheta lekantshwang mohl. dikgaba le resepe, o hloka lebese le lekae? dikopi. § dilitara • Hlalosa mothamo wa setshelo ka ho bala le ho bolela hore na § mililitara. ke diyuniti tse kae tseo e seng Ela hloko letoto la dinomoro bakeng sa kotara, hammoho le tsa semmuso tse ka tlatsang lethathama la mefuta ya mathata a nepahetseng bakeng sa kotara. setshelo, mohl botlotlo e na le mothamo wa dikopi tse 4. Ho hlahisa ho metha ho ha semmuso • Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota mothamo wa dintho ka ho metha ka dilitara, halofo ya dilitha le dikotara tsa dilitara • Akanya, hlopha le ho rekota mothamo wa dintho tse paketsweng bakeng sa kgwebo tseo mothamo wa tsona o boletsweng ka dilitara, mohl. dilitara tsa lebese tse 2, litara e le 1 ya lebese, dilitara tse 5 tsa pente kapa ka dimilimithara, mohl. 500ml tsa lebese, dimililitara tse 340 tsa senomaphodi, dimilimithara tsa 750 tsa oili. • Ba tsebe hore kopi e lekantsweng ke ya 250 milimithara 503 • Ba tseba hore kgabana ke dimililitara tse 5 Ha ho hlokahale diphetoho pakeng MMETSE KEREITE YA 1-3 tsa mililitara le dilitara

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI 504 BO HLOKAHALANG HO RUTA tsa hora e 1 MAFELONG A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 4.5 Pherimitha Pherimitha Ho metha dintho tse re potapotileng ka ho metha pheremetha thuto e 1 ke ntho e ntjha Kereiteng ya 3 Pherimitha le • Fumana bohole ba dibopeho Fumana bohole ba dibopeho tse Erea tse mahlakore a 2-D le dintho mahlakore a 2-D le dintho tsa Pheremitha ha methwe semmuso Kereiteng ya 3. tsa mahlakore a 3-D o sebedisa mahlakore a 3-D o sebedisa kgwele E fa baithuti nako e ngata ya ho ikwetlisa ba sebedisa kgwele kgwele ho metha boholong bo fapaneng bo jwalo ka dihlooho tsa bona, Erea dibotlolo, (ba kenyeleditse dibotlolo tse telelele tse shebahalang di le tshesane le tse kgutshwane le sephara), makotikoti, mabekere, • Fumana sebaka o sebedisa ho mabokose, jj. E re baithuti ba qale ka ho ya ho re ke dintho dife tse MMETSE KEREITE YA 1-3 thaela nang le pheremitha e kgolo mme ba lekole ka ho tshwaya sebaka kgweleng le ho dibapisa. Baithuti ba metha pherimitha ya sebopeho sa mahlakore a 2 ba sebedisa sekotwana sa kgwele. Baithuti ba ka etsa ho metha ho seng ha semmuso ha pherimitha ba sebedisa diyuniti tse sa lekanngwang ho metha dinthotse jwalo ka dikwaelana tsa dibotlolo, lebokose la mollo, jj. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

KEREITE YA 3 KOTARA YA 3 5. HO SEBETSA KA DATHA CAPS NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA (ka dithuto DIHLOOHO BOKGONI BO HLOKAHALANG MAFELONG HO RUTA tsa hora e 1 A SELEMO BAKENG SA KOTARA YA 3 le metsotso e 24) 5.4 • Bokella le ho hlophisa datha Bokella le ho hlophisa dahta Ho ile ha kgothaletswa ho re Kereiteng 1 ba etse kerafo ya boloko dithuto tse 3 ya phaposi, Kotareng ya 2 ba sekakseke kerafo ya ditshwantsho le Bokella le ho • Bokella datha ka phaposi ka Bokella datha ka phaposi ka sekolong ditafole tseo o ba fileng tsona. Kotareng ya 3 baithuti ba ka sebetsa hlophisa datha sekolong ho araba di potsontse ho araba di potsontse botsitsweng ke ka sekele ya datha (lekola dinoutso tsa Kotara ya 1) kapa qala ka ho botsitsweng ke titjhere titjhere hlahisa datha lenaneng kapa thling kapa tafoleng le hlophisa hape • Hlophisa datha eo ee e filweng Hlahisa Datha sena kerafong ya boloko. ke titjhere kapa eo o e nkileng Hlahisa datha kerafong ya ‘bar’ Ho bobebe ho baithuti ho taka kerafo ya boloko ba sebedisa pampri bukeletseng ya boloko. Manolla le ho hlalosa datha • Hlophisa datha ka O lokela ho hopotsa baithuti ka makgetha a bohlokwa a kerafo ya -- lenane Araba dipotso ka datha kerafong ya boloko (lekola dinoutso tsa Kotara ya 1). -- dithali ‘bar’ -- ditafole Baithuti ba lokela ho araba dipotso ka kerafo ya boloko; Lekola Kotara ya 1 bakeng mofuta wa dipotso tse loketseng. 5.5 Hlahisa datha Hlahisa datha Hlahisa datha ka • keraofo ya ditshwantsho • kerafo ya ‘bar’ 5.6 Manolla le ho akanya ka datha Manolla le ho Araba dipotso ka datha e akanya datha hlahisitsweng ka • kerafo ya ditshwantsho • kerafo ya ‘bar’ 505 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 4 1. DINOMORO, MATSHWAO LE DIKAMANO 506 NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le HO RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.1 Ho bala dintho tse tshwarehang Qetellong ya kotara ena baithuti ba lokela ho re ba be ba bone, ba thusitse le ho tsamaisa dintho tse 1000. Ba lokela ho ba le Bala dintho Akanya le bala bonyane ho fihlela mohopolo wa ho tseba haholo ka 1000. Lewa la ho hlophisa le a ho 1000 ka ho tshepahala dintho kgothaletswa. letsatsi le letsatsi. Ho sebetsa ka dihlopha ho kgothaletswe. MMETSE KEREITE YA 1-3 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Dikete Makgolo Masome Metso

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le HO RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.1 Ho bala dintho tse tshwarehang Qetellong ya kotara ba lokela ba be ba tseba ho araba mefuta ena ya dipotso le ditaelo: Bala dintho Akanya le bala bonyane ho fihlela ho 1000 ka ho tshepahala dintho • Bala dibadi ka dihlopha tsa bohlano, mashome. letsatsi le letsatsi. Ho sebetsa ka • Hlophisa hape le ho bala hape. Na o na le nomoro e tshwanang dihlopha ho kgothaletswe. ya dibadi? • Ke tsena dibadi tse 200. Di bale ka ho hlophisa ka boleshome. Ho bala dibadi tse 200, o ka thabela ho di bala ka dihlopha tsa bo 20 ka 25? Hobaneng? • Nka qeto ho re ke mokgwa ofe o nepahetseng wa ho bala pokelletso ya dipensele.Decide • Ke tsena dibadi tse 80. • Ha rebala ka bopedi kapa boleshome, na palo yohle ya dibadi e ka dula e tshwana? • Bala dibadi tse 46 o di hlophisa ka bopedi. Ho potlakile ho bala ka bopedi ho na le ho re o bale ka bonngwe? 507 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 508 HO RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.2 Bala ho ya pelele morao ka Bala ho ya pelele morao ka Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba: Balla pele le • Ka bo-1 ho tloha nomorong efe • Ka bo-1 ho tloha nomorong efe kapa Bala ka boitshepo, ka molomo bonngwe, bomashome, bohlano, morao kapa efe pakeng tsa 0 le 1000 efe pakeng tsa 0 le 1000 bopedi, bomashome a mabedi, bomashome a mabedi a metso e • bo-10 ho tswa katisong ya 10 • bo-10 ho tswa katisong ya 10 mehlano, bomashome a mahlano, bolekgolo ho fihlela ho 1000. pakeng tsa 0 le 1000 pakeng tsa 0 le 1000 Araba dipotso tse jwalo ka: • bo-5 ho tswa katisong efe kapa • bo-5 ho tswa katisong efe kapa efe Bala ka boleshome ho tloha ho 400 ho fihlela ho 500. Jwale bala o efe ya 5pakeng tsa 0 le 1000 ya 5pakeng tsa 0 le 1000 ya morao hape. • bo-2 ho tswa katisong efe kapa • bo-2 ho tswa katisong efe kapa efe Bala ka bo 2 ho tloha ho 564 ho fihlela ho 580. Jwale bala o ya MMETSE KEREITE YA 1-3 efe ya 2pakeng tsa 0 le 1000 ya 2pakeng tsa 0 le 1000 morao hape. • bo-10 ho tswa katisong ya 10 • bo-10 ho tswa katisong ya 10 Bala o ya morao ho 40 ka bo leshome ho tloha ho 200, pakeng tsa 0 le 1000 pakeng tsa 0 le 1000 Bala ka bo mashome a mahlano ho tloha ho 600 ho fihlela ho 800. • bo-3 ho tswa katisong efe kapa • bo-3 ho tswa katisong efe kapa efe Ke bomashome a mahlano a makae bao o ba badileng? efe ya 3 pakeng tsa 0 le1000 ya 3 pakeng tsa 0 le1000 Bala o ya morao ka bo 100 ho tloha ho 620. Ke makgolo a makae • bo-4 ho tswa katisong efe kapa • bo-4 ho tswa katisong efe kapa efe ao o a badileng? efe ya 4pakeng tsa 0 le 1000 ya 4pakeng tsa 0 le 1000 Bala o ya morao ka bo nngwe ho tloha ho 876 ho fihlela ho 866. Ke • ka bo 20, 25, 50, 100 bonyane • ka bo 20, 25, 50, 100 bonyane ho bonngwe ba bakae bao ba badileng? O ka etsa bonnete jwang ho ho fihlela ho 1000 fihlela ho 1000 re o nepile? Bala o ya pele 15 ho tloha ho 305 ka bo 5. O ho kae jwale? Ha o bala ka bo 25 ho tloha ho 525 ho fihlela 850 na o tla sebedisa nomoro 725? Bala le ho lekola. Ke nomoro efe e latelang? 467, 468, 469, 725, 750, 775, 420, 440, 460 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 820, 800, 780 Ho bala o sebedisa molapalo Etsa molapalo o se nang letho le ho bontsha dinomoro tse latelang ho yona: 602, 604, 610. O beha 606 ho kae?. Bala o sebedisa molapalo ho tloha ho 602 ho fihlela 610. Bala ka boleshome ho tloha ho 314 ho fihlela 344. Ke didijiti dife tse fetohileng? Ke didijiti dife tse sa fetohang? Ke hobaneng bolekgolo bo sa fetohe? Ha o bala o ya morao, ho etsahalang?

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le HO RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.3 Qolla, hlokomela le ho bala Qolla, hlokomela le ho bala Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba ho etsa dinomoro dinomoro tse latelang: Disimbole tsa nomoro • Qolla, hlokomela, le ho bala • Qolla, hlokomela, le ho bala Bala le ho ngola dinomoro bonyane ho fihle ho 1 000. le mabitso a matshwao a nomoro 0 ho matshwao a nomoro 0 ho fihlela1000 fihlela1000 Araba dipotso tse kang tsena: nomoro • Ngola matshwao a nomoro 0 - 1 • Ngola matshwao a nomoro 0 - 1 000 • Ke nomoro efe e kareteng? 000 • Qolla, sheba le ho bala mabitso a   642 • Qolla, sheba le ho bala mabitso nomoro 0 - 1 000 a nomoro 0 - 1 000 • Ngola mabitso a nomoro 0 - 1 000 • Fumana karete e nang le 738 kapa makgolo a supileng le • Ngola mabitso a nomoro 0 - 1 mashome a mararo a metso e robedi. 000 Balla dinomoro tse latelang hodimo: 534, 947, 974, 345 Bala mantswe ana: • Makgolo a mararo le mashome a mane le metso e mmedi • Makgolo a robedi le mashome a mabedi le motso o le mong • Makgolo a mane le mashome a tsheletseng le metso e robong • Sekete • Mashome a mabedi a metso e robong Ngola ka dinomoro • Makgolo a mahlano le mashome a supileng • Makgolo a mane • Makgolo a tsheletseng le mahsome a robedi a metso mehlano 509 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 510 HO RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.4 Latelanya le ho bapisa Hlalosa, latelanya le ho bapisa Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba tse latelang: dinomoro ho fihlela ho 999 dinomoro ho fihlela ho 999 Hlalosa, Hlophisa dinomoro bonyane ho fihlela ho 1000 bapisa, le • Hlophisa dinomoro tse • Hlalosa le ho bapisa dinomoro tse Araba dipotso tse hlahisitsweng ka mekgwa e fapaneng: ho latelanya felletseng ho fihlela ho 999 ho felletseng ho fihlela ho 999 o sebedisa dinomoro tloha ho e e nyane ho fihlela ho e nyane ho, e kgolo ho, e ka tlase ho Bala molapalo. e kgolo le ho tloha ho e kgolo ho le e lekana le fihlela ho e nyane. • Hlalosa le hlophisa dinomoro tse 450 e hlaha ho kae? • Bapisa dinomoro tse felletseng ho fihlela 999 ho tloha ho e MMETSE KEREITE YA 1-3 felletseng ho fihlela ho 999 o nyane ho fihlela ho kgolo le e kgolo ho 700 e hlaha ho kae? sebedisa e nyane ho, e kgolo ho, fihlela ho e nyane. e feta, e ka tlase ho, le e lekana le. 350 e hlaha ho kae? Sebedisa dinomoro tse sa Hlalosa, hlophisa le ho bapisa aroleheng ka pedi ho bo ntsha Jwale tlatsa dinomoro tsohle dinomoro ho fihlela ho 999 tatelano sebaka. Ngola dinomoro ho tloha ho e kgolo ho isa ho e nyane Sebedisa dinomoro tse sa • Sebedisa, bala le ho ngola 345, 428, 389, 561, 600, 739, 620, 824 aroleheng ka pedi ho bontsha dinomoro tse sa aroleheng ka tatelano, sebaka ka sebaka. pedi le ho kenyeltsa sebopeho sa Bapisa nomoro ho fihlela ho 999 dikgutsufatso ho fihlela ho 31. • Ke nomoro efe e kgolo ho 563 ka 1 • Sebedisa, bala le ngola dinomorotse sa aroleheng ka • Ke nomoro efe e tlang ka mora 768 pedi o kenyeleditse sebopeho sa dikgutsufatso ho fihlela ho 31 • Ke nomoro efe e nyane ho 431 ka 1 • K e nomoro efe e kgolo ho 620 ka 10 • Ke nomoro efe e nyane 650 ka 10 • Ke nomoro efe e kgolo ho 480 ka 20 • Ke nomoro efe e ka tlase ho 740 ka 20 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Ke nomoro efe e kgolo ho 625 ka 25 • Ke nomoro efe kgolo ho 250m ka 50 • Ke nomoro efe e ka tlase ho 700 ka 50 • Ke npomoro efe e kgolo ho 300 ka 100 • Ke nomoro efe ka tlase ho 800 ka 100

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le HO RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.4 Latelanya le ho bapisa Hlalosa, latelanya le ho bapisa Araba ka nnete kapa mafosisa. Fana ka lebaka bakeng sa karabo dinomoro ho fihlela ho 999 dinomoro ho fihlela ho 999 ya hao Hlalosa, bapisa, le • Hlophisa dinomoro tse felletseng • Hlalosa le ho bapisa dinomoro 220 e atametse ho 200 ho feta 250 ho latelanya ho fihlela ho 999 ho tloha ho e tse felletseng ho fihlela ho 999 o 403 ha e a atamela 400 ho feta 420 dinomoro e nyane ho fihlela ho e kgolo le sebedisa e nyane ho, e kgolo ho, e ho tloha ho e kgolo ho fihlela ho ka tlase ho le e lekana le 15 e atametse ho 0 ho feta 30 e nyane. Tlatsa ka e kgolo ho kapa e nyane ho • Hlalosa le hlophisa dinomoro tse • Bapisa dinomoro tse felletseng felletseng ho fihlela 999 ho tloha 145 is _________ 154 ho fihlela ho 999 o sebedisa e ho e nyane ho fihlela ho kgolo le e nyane ho, e kgolo ho, e feta, e kgolo ho fihlela ho e nyane. 823 is _________ 789 ka tlase ho, le e lekana le. Sebedisa dinomoro tse sa 466 is _________ 664 Hlalosa, hlophisa le ho aroleheng ka pedi ho bo ntsha Sebedisa didijiti 9, 0, 6 bopa nomoro e kgolo eo ka e kgonang. Ke bapisa dinomoro ho fihlela tatelano sebaka. nomoro efe e nyane eo o ka e bopang? ho 999 • Sebedisa, bala le ho ngola Sebedisa dinomoro tse dinomoro tse sa aroleheng ka sa aroleheng ka pedi ho pedi le ho kenyeltsa sebopeho sa bontsha tatelano, sebaka ka dikgutsufatso ho fihlela ho 31. sebaka. • Sebedisa, bala le ngola dinomorotse sa aroleheng ka pedi o kenyeleditse sebopeho sa dikgutsufatso ho fihlela ho 31 511 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 512 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.5 Sheba sekgeo sa didijiti tse Kotareng ena matlafatso ya mehopolo e latelang di lokelwa ho tharo ho fihlela 999 matlafatswa le ho kgothaletswa: Sekgeo • Sheba ho re dijiti e nngwe le e • Di nomoro di ka qhaqhollwa ka makgolo, mashome, le bonngwe. nngwe e emetseng • Utlwisisa ho re 51 e kgolo ho 15 hobane 51 e tshwere dihlopha tse • Qhaqholla nomoro e diditi tse 5 tsa boleshome mme 15 sehlopha se le seng sa leshome. 3 ho fihlela ho 999 ho katiso ya • Ha o bala ka boleshome, ha baithuti ba fihla ho 40 ba a tseba ho 100, katiso ya boleshome le re ba badile boleshome ba 4 bonngwe MMETSE KEREITE YA 1-3 Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba tse latelang: • Qolla le ho hlalosa sekgeo sa dijiti e nngwe le e nngwe Sebedisa, le ho ngola puo ena ho sebetsa sekgeo le ho se utlwisisa. Bonngwe, boleshome, makgolo, didijiti, dijiti e le nngwe, didijiti tse pedi, nomoro ya didijiti tse pedi....nomoro ya didijiti tse tharo, sekgeo..... Sheba 0 e le lebokose la sekgeo ka bobedi le nomoro ya didijiti tse tharo e le: 60 305 720 Qhaqholla nomoro ho botsha boleng ba dijiti e nngwe le e nngwe 637 = 600 + 30 + 7 Sebedisa dikarete tsa Flard ho bontsha hona SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO   600   30   7   Sebedisa diboloko ho bontsha boleng ba nomoro. Araba dipotso tse jwalo ka: Bolela ho re dijiti 7 ho 127 e emetseng le 2? Le 1?

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.5 Sheba sekgeo sa didijiti tse Ke makgolo a makae ho e nngwe le e nngwe ya dinomoro tse tharo ho fihlela 999 latelang: Sekgeo • Sheba ho re dijiti e nngwe le e 300, 500, 700, 412, 568 nngwe e emetseng Ke dihlopha tse kae tsa boleshome ho nomoro e nngwe le e nngwe • Qhaqholla nomoro e diditi tse ya tse latelang? 3 ho fihlela ho 999 ho katiso ya 50, 80, 100, 200, 700, 120 100, katiso ya boleshome le bonngwe Ngola ka dinomoro: • Qolla le ho hlalosa sekgeo sa Lekgolo le hlano dijiti e nngwe le e nngwe Makgolo a tsheletseng le mashome a mabedi le metso e mehlano Makgolo a mane le mashome a robedi a metso e robong Makgolo a mararo le metso e meraro Ngola dinomoro: 1 lekgolo + 2 boleshome Makgolo a mabedi + 3 boleshome + 7 bonngwe Makgolo a mane + 9 boleshome + 3 bonngwe Hlalosa hore ke nomoro efe e lokelang ho kena ka lebokoseng 872 =  + 70 + 2 129 = 100 +  + 20 + 9 346 = 300 + 40 +  Ngola boleng ba dijiti ka nngwe ho 762 SEBETSA MATHATA A MOELELONG 513 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 514 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.6 Sebedisa dithekiniki tse latelang Baithuti ba lebeletswe ho rarolla dipalo tsa mantswe ba sebedisa ha o rarolla mathata le ho hlalosa mawa a latelang: Dithekini tsa dikarabo tsa mathata: ho sebetsa • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro mathata • Ho bopa le ho qhaqholla • Ho sebetsa ka palopeddi dinomoro • Melapalo • Ho sebetsa ka palopeddi • Ho atametsa ho leshome • melapalo MMETSE KEREITE YA 1-3 Lekola dinoutso tsa kotara ya 2 ka mawa alatelang • ho atametsa ho leshome • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • Ho sebetsa ka palopeddi • Melapalo Ho atametsa ho leshome Kotareng ena bathuti ba sebedisa thekiniki ya ho atametsa ha ba etsa dipalo tsa mantswe. Mehlala: Noha o na le R48,00. Pakana ya dikarete eo a e nkang ke boleng ba R5,00. A ka reka pakana tse kae tsa dikarete? Baithuti ba ka atametsa 48 ho leshome, eo e leng R50.00. Hona ho bolela hore a ka reka dipakana tse 10. Baithuti ba ka sebetsa le ho lekola ho re dikarabo tsa bona di atametse ho nomoro e hlokahalang. Dumella baithuti ho kgetha thekiniki eo ba lokolohileng ho yona. Le ha ho le jwalo ha baithuti ba sebedisa thekiniki e sa sebetseng ka SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO katleho ba lokelwa ho tataiswa ho kgetha e thekiniki e sebetsang ka katleho. Ha ho hlokahale hore baithuti ba ka tseba thekiniki ka botlalo. Ba tla e sebedisa mokgahlelong o mahareng.

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.7 Rarolla dipalo tsa mantswe tse Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho re ba be ba tseba ho moelelong le ho hlalosa karabo ya rarolla mefuta e latelang ya mathata. Ho kopanya, qaka tse kenyeleditseng kopanya, ho tlosa Ho kopanya le ho tlosa ho tlosaho isang dikarabong ho fihlela ho 999. Bonyane ke mefuta e meraro ya sehlooho ya ho kopanya le ho tlosa ya mathata mme mofuta ka mong o ka hlahiswa ka mekgwa e fapaneng. Mefuta ya sehlooho ke: Phetoho Morongwe o bokeletsa setikara tse 234. Silo o fat se 80 ka hodimo. O na le disitikara tse kae jwale? Bapalami ba 500 ka tereneng. Ba 176 ba a theoha. Ho setse bapalami ba bakae ka tereneng? Ho kopanya Dipuo o bolekeletsa dintho tse sebediswang hape bakeng sa diporojeke ya sekolo. O bokelletsa dibotlolo tse 124 tsa dipolasitiki le 268 ya makotikoti. O bokelletse dintho tse kae? Shopo e na le pakatsana tse 368 tsa ditjhips; tse 82 ke tjhips mme tse setseng ke diseneke. Ke dipaka tse kae tse teng moo? Ho bapisa Kereti ya 2 e bokeleditse R446. Kereti ya 3 e bokeleditse R729. Tjhelete eo Kereit 3 e bokeleditseng e ngata ka bokae? Ho hlahisa mathata ka mekgwa e fapaneng Mathata a lokelwa ho hlahiswa ka ditsela tse fapaneng. Mohlala, bobedi ba tsona ke phetoho ya mathata, empa tse sa “tsejweng” di dibakeng tse fapaneng tsa qakeng. Shopo e na le phofo ya papa; tse 55 ka hodimo di ile ya odarwa. Jwale ho na le dipakana tse 170 tsa phofo ya papa. Ke dipakana tse kae tse nengb di le teng qalong? Shopo e na le dipakan tse 500 tsa tswekere. Ka mora ho rekisa tse ding, ho setse tse 324. Ba re jisitse dipakana tse kae tsa tswekere? 515 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 516 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.8 Rarolla dipalo tsa mantswe tse Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena. maemong le ho hlalosa dikarabo Phetapheto ya Phetapheto ya ho kopanya tsa hao o sebedisa katiso e nang ho kopanya le dikarabo ho fihlela 99. Dikoloi tse 36 di na le mabidi a makae? ho isang ho katiso Ditjeo Thami o boloka 35c ka beke le beke. O bolokile tjhelete e kae ka dibeke tse 8 Dikiriti MMETSE KEREITE YA 1-3 Mong. Khumalo o jala mela e 20 ya difate tsa dilamunu. Ke difate tse 12 moleng. Ke difate tse kae kaofela? Maemo a mathata a nang le dikamano tse fapaneng. Heila o rekisa dihodoko R4 e le nngwe. Etsa tafole ho mo thusa ho fumana tjhelet bakeng sa diode tse kgolo. Nomoro ya dihotdoko 1 2 3 4 5 10 20 Tjeo ka R 4 8 Sebedisa tafole ho fumana ditjeo tsa dihotdog tse supileng le tse 23. Sediki o sala le ngwana. O lifisa R20 bakeng sa sepalangwang, mme a lefise R5 ka hora bakeng sa ho sala le ngwana. Mo tlatsetse tafole e latelang: 1.9 Rarolla le ho hlaosa dikarabo Mehlala ya mathataa eo baithuti ba ka e etsang kotareng ena: ho mathata a etswang tse Ho hlophisa Ho hlophisa kenyelelleditseng ho arola ka ho le ho arola ho lekana le ho hlophisa ka dinomoro Hlophisa, tlosa palo e setseng isang ho ho tse felletseng ho fihlela ho 100 le SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO arola Lebaka la bohobe le rekisa dirolo tsa borotho ka mekotla e 12. Ba dikarabo tse kenyelleditseng tse na le dirolo tse 118. Ke mekotla e mekae ya dirolo eo ba ka e salang. etsang? Ho hlophisa ho kenyeleditseng palo e salang karabong Rapolasi o na le mahe a 227. Ke mabokose a makae a nka mahe a 6 a a hlokang bakeng sa ho pakela mahe? Ho arola Arola, ho tlosa dikarabo tse setseng Metswalle e mehlano e arolelana lebokose le nang le dipompong tse 84 ho re e mong le e mong a thole dipompong tse lekanang le tsa e mong.

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.10 Rarolla le ho hlaosa dikarabo Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena ho mathata a etswang tse Ho arola Ho arola ho isang dipalophatlong kenyelelleditseng ho arola ka ho ho isang lekana ho isang dikarabong tse Arolela metswalle 6 ditjhokolete tse 15 ho re ba fumane ka ho lekana dipalopha- kenyeleditseng dipalophatlo tse ho se be le tjhokolete e salang. tlong nang le searolwa sa nngwe. Mohl. Arolela metswalle e 3 ditjhokolete tse 7 hore ba fumane ka ho lekana 1/2,1/4,3/4,2/5 jj ho se be le tjhokolete e salang. Pokello ya dipalophatlo Nkgono o fa Kiki R12. Kiki o batla ho boloka nngwe borarong ya tjhelete. O lokela ho boloka tjhelete e kae? Mofuta ona wa qaka o botswa ka mora ho re baithuti ba rarolle mathata a nne kapa tse hlano tsa ho arola, tse isang mofuteng wa dipalophatlo le ho tseba dikotwana tsa dipalophahlo. Ho beha dipalophatlo nqa e le nngwe Mokwetlisi wa bolo ya matsoho o fa sebapadi se seng le se seng halofo ya lamunu. Dibapadi di 14. O hloka dilamunu tse kae? Mofuta ona wa qaka o lokela ho hlahiswa feela ka mora ho re baithuti ba sebeditse mathata a nne kapa tse hlano tsa ho arola ho isang ho dikarolo tsa dipalophatlo. Ho ngola dipalophatlo Baithuti ha bay a lokela ho ngola letshwao la dipalophatlo. Baithuti ba ithuta ho lebola dikotwana tsa dipalophatlo e le 1 bohlanong, dikotara tse 3 kapa 3 botsheleleng.Sena se ba thusa pele ho utlwisisa ho re mabitso a dipalophatlo a hlalosa ho re ke makgetlo a makae a lekanang ao palo e tletseng e arotsweng ka ona. Mohl. halofo, nngwe borarong, kotara, jj le ho re ke dikarolo tse kae tsa dikotwana tse shejwang, mohl. borarong. Bontsha mathata a dipalophatlo tsa mantswe Baithuti ba lokela ho taka dikarabo tsa bona ho bontsha ho re ba utlwisisa qaka. Lebella ho re ba bang ba baithuti ba ka taka ka nepo empa ba fapanye mabitso mabitso a sekoto sa palophatlo 517 Baithuti ba lokela ho fana ka mabitso a dikotwana tseo ba di arotseng ka ho di ngola e le 2 borarong. MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 518 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.11 • Elellwa le qolla tjhelete tjhelete Mehlala ya mathata a ka etswang kotareng ena ya Afrika Borwa e lewal le Tjhelete • Boleng ba tjhelete le ho etsa tjhelete kaofela, mohl. tjhelete ya pampiri. -- Ngola 325c e le diranta le disente. • Rarolla mathata a tjhelete tse -- Ke ka mekgwa e mekae e fapaneng moo o ka etsang R400 o kentseng tjhelete kaofela le sebedisa tjhelete ya dipampiri feela? O tseba jwang ho re o na tjhelete e setseng ka dirata kapa le dikarabo kaofela? disentse -- Tholi o na le sekoto sa 50c le dikoto tse nne tsa 20c. Dipompong • Fetolela pakeng tsa diranta le di ja R 1.20. O tla fumana tjhentjhe ya bokae? MMETSE KEREITE YA 1-3 disete • Mandla o lefa R5,50 ho lefa tekisi ho ya sekolong. -- Ho mo ja tjhelete e kae ho ya sekolong le ho kgutla letsatsi le letsatsi? Ho reka le ho rekisa mathata • Nkgono wa Pedro o mo fa R5. Ke dipompong dife tseo ka di rekang? Tjhokolete ke R2, 70; Ditjhepisi R1, 80; dipompong tse bodila R1, 40; diperesiki R1, 60; diminti R2, 20; tofi R1, 20. • Damon o rekile dibuka tse tharo ka R80 e le nngwe; o tla fumana tjhentjhe ya boke hodima R300? • Dipakana tsa diminti tse 5 di ja 44c e le nngwe. Mong Morena o batla 88 ya diminti. O lokela ho reka dipakana tse kae? Otla lefa boka? TSHEBETSHO YA DIPALO 1.12 Sebedisa dithekiniki ha ha o sebetsa Lekola dinoutso tsa 3 ka dipalo: Dithekniki (mekgwa • Ho bopa le ho qhaqholla dinomoro SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO kapa mawa) • Ho sebetsa ka palopeddi • melapalo • ho atametsa ho leshome

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 Kotareng ena baithuti ba tswela pele ho qhaqholla dinomoro e le ho re ba disebetse. Ho kopanya le • Tlosa ho 999 ho tlosa Mekgawa e kgonehang ya ho bontsha ho kopanya le ho tlosa dipalo. • Sebedisa matshwao a nepahetseng (+, -, =, ) Ho qhaqhollela nomoro dikotwaneng ho etsa ho re ho sebetsa dipalo ho be bobebe di • Ikwetlise dipalokopanngwa ho fihlella 30 Ho sebedisa tsebo ya sekgeo ho qhaqholla dinomoro ho isa makgolong, mashomeng le metsong. • Ho kopanya ka ho qhaqholla dinomoro ka bobedi Kopanya nomoro ya dijiti tse tharo ho ya didijiti tse pedi 524 + 82 =  = (500 + 20 + 4) + (80 + 2) = 500 + (20 + 80+ (4 + 2) = (500 + 100) + 6 = 600 + 6 = 606 Ho kopanya nomoro tsa dijiti tse tharo le ya dijiti tse tharo 323 + 436 =  323 + 436 = = (300 + 20 + 3) + (400 + 30 + 6) = (300 + 400) + (20 + 30) + (3 + 6) = 700 + 50 + 9 = 759 519 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 520 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 • Ho kopanye (ho qhaqhollla dinomoro tse kopangwang) Ho kopanya le • Tlosa ho 999 Baithuti ba tla qhaqholla dinomoro ka mekgwa e laolehang. Hona ho ho tlosa • Sebedisa matshwao a bolela ho re ba tla di etsa ka ditsela tse fapaneng. nepahetseng (+, -, =, ) 524 + 82 =  • Ikwetlise dipalokopanngwa ho 524 + (40 + 40 + 2) fihlella 30 524 + 40 → 564 + 40 →604 + 2 = 606 Ho kopanya nomoro ya didijiti tse tharo le ya didijiti tse tharo MMETSE KEREITE YA 1-3 323 + 436 =  = 323 + (400 + 30 + 6) = (323 + 400) + 30 + 6 = (723 + 30) + 6 = 753 + 6 = 759 • Tlosa ka ho qhaqholla dinomoro ka bobedi Didijiti tse tharo tlosa didijiti tse tharo 889 – 137 =  889 – 137 = (800 + 80 + 9) – (100 + 30 + 7) = (800 – 100) + (80 – 30) + (9 – 7) = 700 + 50 + 2 = 752 • Tlosa ka qhaqholla nomoro e le nngwe 889 – 137 =  SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 889 – (100 + 30 + 7) 889 – 100 → 789 – 30 → 759 – 7 = 752 • Ho sebedisa ho hafola ho qhaqholla nomoro 525 + 16 = 525 + 8 + 8 = (525 + 8) + 8 = 533 + 8 = 541

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 • Bala ho pele le ho ya morao Ho kopanya le • Tlosa ho 999 805 = 798 =  ho tlosa • Sebedisa matshwao a Ho bala ka bonngwe ho tloha ho 798 ke leano le loketseng hobane nepahetseng (+, -, =, ) dinomoro di atamelane. • Ikwetlise dipalokopanngwa ho • Qolla dipalopedi tse atamelang fihlella 30 245 + 246 E mong a ka re dipalo tse kopantsweng tse ka hodimo ke 245 + 1 kapa palopedi 246 ­- 1 245 + 245 + 1 = (200 + 40 + 5) + (200 + 40 + 5) + 1 = (200 + 200) + (40 + 40) + (5 + 5) + 1 = 400 + 80 + 10 + 1 = 400 + (80 + 10) + 1 = 400 + 90 + 1 = 491 Ho ntshetsapele le ho ikwetlisa bokgoni ba ho kopanya le ho tlosa Baithuti ba lokela ho ikwetlisa mefuta e meng ya bokgono ba ho kopanya le ho tlosa Bala ya hodimo kapa tlase ho atamela 10 588 + 9 588 + 10 = 598 598 - 1 = 597 588 + 19 588 + 20 = 608 608 – 1 = 607 521 Baithuti ba lokela ho ba le menyetla ho etsa mefuta e latelang ya ho sebetsa dipalo tse nang le dinomoro ho fihlela ho 800: MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 522 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 Kopanya kapa tlosa dihlopha tsa 10, ho habahanya 100. Ho kopanya le • Tlosa ho 999 40 + 70 ho tlosa • Sebedisa matshwao a 70 + 80 nepahetseng (+, -, =, ) 120 – 30 • Ikwetlise dipalokopanngwa ho 150 – 60 fihlella 30 Kopanya kapa tlosa 10 ho kapa nomoro efe kapa efe ya didijiti tse MMETSE KEREITE YA 1-3 pedi kapa tse tharo ho kenyelleditse ho habahanya bolekgolo Mehlala: 65 + 10 124 + 10 326 – 10 358 - 10 Kopanya kapa tlosa nomoro ya dijiti e le nngwe ho kapa nomorong ya didijiti tse tharo ntle le ho habahanya boleshome. Mehlala: 634 +5 775 + £ = 779 768 – 4 Kopanya le ho tlosa nomoro ya dijiti e le nngwe ho le ho katiso ya 100. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Mehlala: 600 + 4 500 + 3 700 - 6 800 - 5

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 Qala ho kopanya le ho tlosa dihlopha tsa katiso ya 100 Ho kopanya le • Tlosa ho 999 100 + 100 ho tlosa • Sebedisa matshwao a 100 + 200 nepahetseng (+, -, =, ) 200 + 200 • Ikwetlise dipalokopanngwa ho 300 + 400 fihlella 30 Baithuti ba lokelwa ho fuwa menyetla ho ikwetlisa dipaterone tsa ho kopanya le ho tlosa. Ha ke tseba ho re 1+ 1 = 2 Jwale hoo k e eng?: 10 + 10 100 + 100 Qala ho kopanya kapa ho tlosa sehlopha sa katiso ho nomoro efe kapa efe ya didijiti tse tharo Mehlala: 675 + 100 762 - 100 Ho utlwisisa ho kopanya qetellong ya selemo Qetello ya kotara baithuti ba lokela ho tseba: Sebedisa le ho utlwisisa puo ya ho kopanya: Ho feta ka, kopanya, karabo, kaofela, mmoho, lekana, letshwao....le ho bala le ho ngola letshwao la ho(+) le letshwao la ho lekana (=) Tsewlapele ho ntshetsa pele kutlwisiso ya ho kopanya ha o bala o ya pele le ditepe molapalong. Mohlala, araba tse latelang. Ke eng se ke sehlokang ho kopanya ho 67 ho etsa 85? Ena ke nomoro ya mantswe bakeng sa potso ya ka: 67 +  = 85. 523 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 524 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 Araba mefuta e latelang ya dipotso: Ho kopanya le • Tlosa ho 999 • Kopanya mmoho 43 le 19 ho tlosa • Sebedisa matshwao a • Kopanya leshome ho 167 nepahetseng (+, -, =, ) • 51 kopanya 83 • Ikwetlise dipalokopanngwa ho • Kopanya 70 ho 50 fihlella 30 • 280 = 120 + 80 + £ • Ke eng 30 ho feta 160 MMETSE KEREITE YA 1-3 • Batla karabo ya 156 le 14 • Kopanya leshome le mets e mmedi ho lekgolo le mashome a supileng a metso e mehlano. • Ke efe nomoro e fetang 483 ka leshome? • Ke nomoro efe e lokelwang ho kopanngwa ho 45 ho re o fumane 178? • Ke nomoro efe eo o lokelang ho e kopanya ho 25 ho re o fumane 178? • Ke eng se ke lokelang ho kopanya le 56 ho re ke fumane 170? • Makgolo a mararo kopanya le boleshome bane le bonngwe ba bararo • Boleshome ba 12 kopanya le bonngwe ba 8 • 245 + 10 = £ 245 + 20 = £ 245 + 30 = £ Tseba hore £ e emetse nomoro e sa tsejweng 45 + 81 = £ 67 +  = 125 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 47 + 32 + 8 = £ 31 +  + 20 = 160  + r = 100  + r = 120  + r = 450 Utlwisisa le ho sebedisa tsebo ya re ho kopanya ho ka etswa ka tatelano efe kapa efe: 178 + 12 = 190 therefore 12 + 178 = 190

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 Utlwisisa ho kopanya qetellong ya selemo Ho kopanya le • Tlosa ho 999 Sebedisa le ho utlwisisa puo ya ho tlosa: ho tlosa • Sebedisa matshwao a Nka, tlosa, ho setse tse kae, ke tse kae tse ka tlase...ho...., phapang nepahetseng (+, -, =, ) pakeng, e feta ka bokae,..., dingata ho feta ho etsa.... le ho bala le ho ngola letshwao la ho tlosa (-) • Ikwetlise dipalokopanngwa ho fihlella 30 Tswelapele ho ntshetsa kutlwisisa ho kopanya e le: • Ho nka; le • Ho fumana phapang pakeng tsa. Ho utlwisisa ho re ho tlosa haholetho ha ho fetole nomoro: 192 – 0 = 192 → 192 = 192 – 0 Araba dipotso tse ngotsweng ka bokgutshwane ka mekgwa e fapaneng tse jwalo ka: • 37 tlosa 13 • Tlosa 40 ho 280 • 162 tlosa 42 • Tlosa 45 ho 390 • Phapang ke efe pakeng tsa 738 le 157? • 117 e nyane ho 449 ka bokae? • Ke nomoro efe eo o lokelang ho e tlosa ho 56 ho re o thole 122? • Ke nomoro efe eo o lokelang ho e tlosa ho 56 ho re o fumane 132? • Ke nomoro efe eo o lokelang ho tlosa ho 56 ho re o fumane 142? • Fumana dihlopha tsa dinomoro tse nang le phapang tsa 10 • K e dipensele tse 45 ka laeng ya titjhere. O fana ka tse 17. O setse ka tse kae? 525 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 526 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 Tseba hore ¨ e emetse nomoro e sa tsejweng. Ho kopanya le • Tlosa ho 999 557 – 134 =  ho tlosa • Sebedisa matshwao a 800 – 530 =  nepahetseng (+, -, =, ) 762 -  = 448 • Ikwetlise dipalokopanngwa ho 598 – 42 =  fihlella 30 687 -  = 375 13 – 6 = 15 -  MMETSE KEREITE YA 1-3  - 18 = 24 174 – 14 =  199 -  = 25 Qala ho utlwisisa hore: 125 – 10 e fapane le 10 - 125 Utlwisisa kamano pakeng ho kopanya le ho tlosa Sebedisan dikamano pakeng tsa ho kopanya le ho tlosa Bolela le ngola ho ntlha ya ho tlosa ho tse tsamayelana le ho kopanya ho fuweng kapa ntlha ya ho kopanya ho tsamayelanang le ho tlosa hoo o ho filweng. Mohlala: 25 + 68 = 93 e bolela 93 – 68 = 25 68 + 25 = 93 e bolela hore 93 – 25 = 68 122 – 104 = 18 e bolela 18 + 104 = 122 Ntle le tshebediso ya disebediswa araba tse latelang: O a tseba hore145 + 120 = 265 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Ke eng: 120 + 145 265 – 120 265 – 145 O a tseba ho re 154 – 38 = 116 Ke eng: 154 – 116 116 + 38 38 + 116

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.13 • Kopanya ho fihlela ho 999 Ngola le ho araba tse latelang Ho kopanya le • Tlosa ho 999 64 – 37 =  ho bolela hore 37 +  = 64 ho tlosa • Sebedisa matshwao a 137 – 17 =  ho bolela hore  + r = 137 nepahetseng (+, -, =, ) 200 - 100 =  ho bolela hore  + 100 = 200 • Ikwetlise dipalokopanngwa ho 89 – 38 = 51 ; 51 ke phapang hobane  + r = 89 fihlella 30 Ngola dipalo tsa mantswe tse nne o sebedisa dinomoro tse latelang.160, 35, 125 Ho lekola sephetho sa ho sebetsa dipalo Ho hlahloba ho utlwahala ha dikarabo Baithuti ba lokelwa ho kwetliswa ho hlahloba ho utlwahala ha dikarabo Mokgwa o mong wa sena ke ho akanya dikarabo tsa bona pele ba sebetsa dipalo. Ha ba kopanya dinomoro tse pedi tse atamelaneng, mohl. 45 le 46, baithuti ba ka sebedisa ho sebetsa ka palopedi e le mokgwa wa ho akanya dikarabo tsa bona. Ho lekola dikarabo. Baithuti ba lokela ho tseba hore ba ka: • lekola ho kopanya dipalo ka ho sebedisa ho tlosa. Mohlala: Ha 36 + 18 = 54; ho bolela 54 – 18 = 36 • lekola ho tlosa dipalo ka ho kopanya, mohlala, 84 – 48 = 36, mme 36 + 48 = 84 Sebedisa mokgwa wa ho fapanyetsa ho lekola dikarabo ke lebaka le leng la ho ruta ho ho kopanya le ho tlosa mmoho. 527 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 528 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.14 • Atisa dinomoro 1 ho fihlela ho Kotareng ena baithuti ba tswelapele ho: Phetapheto ya 10 ka 1, 2, 3, 4,5,10. • sebedisa le ho utlwisisa puo ya katiso; ho kopanya • Sebedisa matshwao a loketseng • hlahisa tatelano ya katiso; ho lebisang (x, =, ) katisong • sebedisa matshwao a loketseng ho akanya dipalo tsa mantswe; • utlwisisa ho re phetapheto ya ho kopanya e ka hlahiswa ka ho sebedisa letswao la ho atisa; • itute le ho utlwisise ho re katiso e ka etswa ka tatelano efe MMETSE KEREITE YA 1-3 kapa efe (ka ho phethahala kapa molao wa phapanyetsano ya dinomoro); • sebedisa molapalo ho bontsha tshebetso ya katiso le ho kgona ho hlalosa tlhahiso (ka moo tlodiso e bontshang phetapheto ya ho kopanya); le • bina tafole ya katiso. Qetellong ya kotara baithuti balokela ho tseba: Sebedisa puo ya katiso ka ho etsa: Palo habedi, atisa, atisa ka, katiso ya...bongata, sehlopha sa, atisa e le, (kgolo, telelele, bophara..) habedi, makgetlo a mararo ho feta, le ho bala le ho ngola letshwao la ho atisa (x) Sebedisa puo ho sebetsa katiso Utlwisisa katiso e le phetapheto ya ho kopanya 6 e kopannwa le 3 atisa e tshwana le: 6 + 6 + 6 = 18 3 ka dipokeletso tse 6 = 18 3 atisa ka 6 = 18 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 6 x 3 = 18 3 x 6 = 18 Utlwisisa katiso e hlalosa tatelano ya ntho Elellwa ho re katiso e ka etswa ka tatelano e nngwe le e nngwe.

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.14 • Atisa dinomoro 1 ho fihlela ho Araba dipotso tse hlahiswang ka ditsela tse fapaneng 10 ka 1, 2, 3, 4,5,10. Phetapheto ya Dihlano tse pedi ho kopanya • Sebedisa matshwao a loketseng 5 habedi ho lebisang (x, =, ) katisong 3 atisa ka 5 Dibadi tse moleng. Ho nale mela e 4. Ke dibadi tse kae kaofela? 2 atisa ka 7 16 atisa ka 2 Utlwisisa molao wa phapanyetsano ya dinomoro w a katiso 3 x 4 = 12 → 4 x 3 = 12 Ela hloko tshebediso ya lebokose la sekgeo £ ho emela nomoro e sa tsejweng. 2+2+2= 2x=6 5 + 5 +5 + 5 + 5 ho bolela 5 x r = 25 4 + 4 + 4 ho bolela 4 x 3 =  10 + 10 + 10 + 10 + 10 ho bolela 10 x  = 50 5 x  =  x 5 = 45 4x8=x4 8 + 8 + 8 = 3 tse robedi = 8 x £ = 24 Utlwisisa kamano pakeng tsa katiso le palopedi Kopa tafole e latelang. Kenya ‘mola wa katiso ya 4’ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 4s 2s Sebedisa ditshwantsho tse fapaneng ho etsa katiso 529 • Kiriti ya katiso • Ditjhate ya ntshetsopele ya MMETSE KEREITE YA 1-3 • Ditafole

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 530 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.15 • Arola dinomoro ho fihlela ho 99 Phapang ke efe Kotareng ya 3? Ho arola ka 1, 2, 3, 4, 5, 10 Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba: • Sebedisa matshwao a • ho hafola ke phapanyetsano ya palopedi le ho bitsa palopedi ya nepahetseng (÷, =, £) dinomoro tsohle ho fihlela ho 20 le dihalofo tse amanang; • itemohele hore ho arola ke holphisa; • utlwisisa le ho ananela kamano pakeng tsa katiso le ho arola le ho re tshebetso ya phapanyetsano; • sebedisa mekgwa eo e seng ya semmuso ka ho arola dinomoro MMETSE KEREITE YA 1-3 tsa didijiti tse pedi ka nomoro ya dijiti e le nngwe; • sebedisa trsebo ya sekgeo ho etsa katiso le ho arola; • hlalosa ho reka tshebetso efe ya dipalo eo ba entseng le hobaneng; • ba buisana ka dikarabo ho hlalosa ka moo ba nahanang; le • sebedisa tsebo tshebetso ya nomoro le phapanyetsano e amanang, ho keleditse ho sebetsa ka palopedi ho akanya le ho sebetsa dipalo. Mawa a ho rekota Ho na le mawa a mang a ho rekota ao baityhuti ba ka a sebedisang Kereite 3. Baithuti ba ke ke ba ba hlwahlwa maweng ana. Ba lokelwa ho tataiswa ha ba sheba ho arolwa ha dipalo tsa mantse le ho nka qeto ka mawa a loketseng a hlokahalang ho re a sebediswe. Ha ho sa hlokahala ho re baithuti ba take ditshwantsho mme ba hloka dinomoro ho hlalosa ka moo ba nahanang. Phetapheto ya ho tlosa Lewa lena le sebedisitswe ha ho ne ho rarollwa dipalo tsa mantswe mme baithuti ba hloka tataiso ha ba lekola tlhophiso ya dinomoro SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO mme ba nke qeto ho re tshebetso e ka etswa ho sebediswa phetapheto ya ho tlosa. 40 ÷ 8 = £ 40 - 8 → 32 – 8 → 24 – 8 → 16 – 8 → 8 - 8 = 0 Baithuti ba bala makgetlo ao ba tlositseng 8 ho fihlela ho 0. Phetapheto ya ho kopanya. Baithuti ba ka sebedisa lewa lena ha ba utlwisisa dikamano pakeng tsa katiso le ho arola. Hape tlhomamiso ya nomoro e tla laola ho re leano le lokile ka tjhe. 40 ÷ 8 = £ 8 + 8 → 16 + 8 → 24+ 8 → 32 + 8 → 40

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.15 • Arola dinomoro ho fihlela ho 99 Baithuti ba bala makgetlo a kopantsweng ho 8 ho re ba fumane 40. ka 1, 2, 3, 4, 5, 10 Ho arola Sebedisa katiso • Sebedisa matshwao a Baithiuti ba lokela ho tseba ho re: “Ke eng seo ke se tsebang ka nepahetseng (÷, =, £) katiso se ka nthusang ho sebetsa ho arola?” Baithuti ba ka ngola dintlha tsa katiso tseo ba di tsebang letlapeng la kgakollo ho re di ba thuse ho arola katiso. Letlapa la kgakollo Ke a tseba: 10 x 3 = 30 Ke a tseba: 4 x 3 = 12 72 ÷ 3 = £ 10 x 3 = 30 10 x 3 = 30 30 + 30 = 60 72 – 60 = 12. 4 x 3 = 12 10 + 10 + 4 = 24 Ka hoo 72 ÷ 3 = 24 Lekgetha la kabelo Lekgetha la kabelo bakeng sa ho arola ho ena le ho kopanya ho bolela hore nomoro e ka qhaqholla dikotwana tse bonolo ho di sebetsa. 39 ÷ 3 = £ = (30 + 9 ) ÷ 3 = (30 ÷ 3) + (9 ÷ 3) = 10 + 3 531 = 13 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 532 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.15 • Arola dinomoro ho fihlela ho 99 Ho qhaqholla dinomoro ho di isa dihalofong: 60 e a hafolwa ka 1, 2, 3, 4, 5, 10 Ho arola Mona baithuti ba re ho bona: “Ke eng seo ke se tsebang ka ho • Sebedisa matshwao a arola ka 5”. Baithuti ba a tseba hore 30 e aroleha ka 5 e sa siye nepahetseng (÷, =, £) letho”. 60 ÷ 5 = £ 30 ÷ 5 = 6 30 ÷ 5 = 6 MMETSE KEREITE YA 1-3 6 + 6 = 12 Ho sebedisa ho hafola ho arola ka 4 Baithuti ba sebeditse ka palopedi dilemo tse tharo. Ba lokela ho sebedisa bokgoni boo e le mawa a ho sebetsa dipalo: 96 ÷ 4 = £ 96 ÷ 2 = 48 48 ÷ 2 = 24 Qetellong ya kotara baithuti ba lokela ho tseba ho: Utlwisisa, sebedisa le ho qala ho bala: E le nngwe, pedi, e mogn le e mong .... arolelanang, halofo, ho hafola, e tletseng, arola, arola ka 3, arola ka 4, arola ka 2, arola ka 3, tse setseng, arola ka....dihlopha tse lekanang tsa...., tse setseng. Bala, ngola le ho sebedisa letshwao la ho arola (÷) Sebedisa puo ho arola dipalo Utlwisisa ho arola e le ho hlophisa, kapa phetapheto ya ho tlosa. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Araba dipotso tse ngotsweng tse hlahiswang ka mekgwa e fapaneng: Arolaelana 16 ka 2 Arola 20 ka 5 Ke dihlano tse kae tse etsang 50? Ke di 10c tse kae tse etsang 50c? Ke bo nne ba bakae ho 20, ho 28, ho 36? Ke bohlano ba bakae ho 20, ho 40, ho 60?

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.15 • Arola dinomoro ho fihlela ho 99 Annina o re o ithuta mantswe a 5 a matjha letsatsi le letsatsi. O nka ka 1, 2, 3, 4, 5, 10 £ ya matsatsi a 40 ho ithuta mantswe a 40. Ho arola • Sebedisa matshwao a Bo-leshome ba 6 ÷ 3 = £ ba leshome nepahetseng (÷, =, £) Sheba tshebediso ya matshwao a jwalo ka £ bakeng sa dinomoro tse sa tsejweng. Sheba dibadi tse latelang le ho qetella dipalo tsa mantswe. Ho na le £ dihlopha tsa 3 15 – 3 – 3 - £ - £ - £ = 0 15 ÷ 3 = £ Sheba ditshwantsho le qetella dipolelo:                  Ho na le £ matheba kaofela mme ho na le r dihlopha tse 3 matheba ka nngwe. Hona ho bolela: £ ÷ 3 = r Ho na le £ matheba kaofela le dihlopha tse 4 tsa 3 matheba ka nngwe.                       Hona ho bolela hore: £ ÷ 4 = r Kopitsa le ho qetela: 20 ÷ 2 = £ 20 ÷ £ = 10 20 ÷ £ = 2 21 ÷ 3 = £ 21 ÷ £ = 7 21 ÷ 7 = £ 533 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 534 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.15 • Arola dinomoro ho fihlela ho 99 Utlwisisa melao ya arola ka 1 le 0 ka 1, 2, 3, 4, 5, 10 Ho arola 6 ÷1 = £ • Sebedisa matshwao a 8÷1=£ nepahetseng (÷, =, £) 12 ÷ £ = 12 6÷0=£ £÷4=0 MMETSE KEREITE YA 1-3 1÷1=£ 0÷7=£ Sebedisa, bala le ho qala ho ngola: Masalla, e setseng.... Sebetsa tse setseng ha o sebetsa ka ho arola: 12 ÷ 5 ke 2 ho sala 2 23 ÷ 7 ke 3 ho sala 2 Utlwisisa dikamano pakeng tsa katiso le ho hafola Araba mefuta e latelang ya dipotso: Kopitsa tafole e latelang. Tlatsa ka ‘atisa ka 4’. Ke paterone efe eo o e boneng? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 4s SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO 2s Hafola nomoro moelng wa ‘atisa ka 4’ ho fumana dinomoro moleng wa ‘atisa ka 2’ O bona paterone efe? Utlwisisa ho re ho arola ke phapanyetsano ya katiso. Bontsha dipalo tse latelang tsa mantswe ka ditshwantsho. 4x5=£ 20 ÷ 5 = £ 12 x 4 = £ 48 ÷ 4 = 

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.16 Moelelo wa nomoro: boholo R Mehlala ya dipotso tse ka botswang: 999 Menthele Kgopolo ya dinomoro: • Hlophisa sete eo o e fuweng ya Mabitso a dinomoro le matshwao dinomoro tse kgethilweng.. Phamisetsa karete hodimo kapa ngola lebitso la yona. Kgetha • Bapisa dinomoro ho fihlela ho moithuti ngola nomoro e bapileng. 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase Kgolo kapa ka tlase Ka potlako boeletsa: Ke eng • Ho kopanya le ho tlosa dintlha 1 ka tlase ho 900 ho 20 1 ho feta 899 • Kopanya kap tlosa katiso ya ya 2 ho feta 702 10 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 2 ka tlase ho 405 • Dintlha tsa katiso le ho arola 3ho feta 477 bakeng sa ho: 3 ka tlase ho 251 -- Tafole ya katiso ya pedi ho fihlela ho 2 x 10 4 ho feta 868 -- Tafole ya katiso ya leshome 4 ka tlase ho 967 ho fihlela ho 10 x 10 Mawa a ho sebetsa dipalo 5 ho feta 729 Sebedisa mawa a latelang a ho 5 ka tlase ho 685 sebetsa dipalo: 10 ho feta 490 • Beha nomoro e kgolo pele ho 10 ka tlase ho 660 re o tle o bale o ya pele kapa morao Tlhaku ya 5hl ditlhakung tsa nteterwaneke efe? • Molapalo Kgwedi 9rb selemong ke efe? • Ho sebetsa ka palopeddi Ho hlophisa le ho bapisa • Ho aha dipalo le ho qhaqholla Ke efe e kgolo: 621 kapa 671? • Sebedisa kamano pakeng tsa Mphe nomoro pakeng tsa 154 le 159. ho kopanya le ho tlosa • Sebedisa kamano pakeng tsa 535 katiso le ho arola MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 536 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.16 Moelelo wa nomoro: boholo R Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa: 999 Menthele • Tseba ka hlooho dipalokopanngwa tsa ho kopanya le ho tlosa ho • Hlophisa sete eo o e fuweng ya fihlela ho 20. dinomoro tse kgethilweng.. £ + r = 20 • Bapisa dinomoro ho fihlela ho £ + r = 16 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase 1 =£-r Ka potlako boeletsa: MMETSE KEREITE YA 1-3 Ntlha ya ho kopanya le ho tlosa bakeng sa dinomoro tsohle ho fihlela ho, ho kenyelditswe 20. • Ho kopanya le ho tlosa dintlha ho 20 1 + 11 = 12 11 + 1 = 12 • Kopanya kap tlosa katiso ya ya 2 + 10 = 12 10 + 2 = 12 10 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 3 + 9 = 12 9 + 9 = 12 100 18 – 4 = 14 18 – 14 = 4 • Dintlha tsa katiso le ho arola bakeng sa ho: 18 – 5 = 13 18 – 13 = 5 -- Tafole ya katiso ya pedi ho 18 – 6 = 12 18 – 12 = 6 fihlela ho 2 x 10 -- Tafole ya katiso ya leshome Ka potlako bitsa dipalopedi tsa ho kopanya ho fihlela ho 20. Sena se ho fihlela ho 10 x 10 lokela ho kenyeletsa dintlha tse amanang le ho tlosa. Mawa a ho sebetsa dipalo • 1+1=2 Sebedisa mawa a latelang a ho • 2+2=4 sebetsa dipalo: • 3+3=6 • Beha nomoro e kgolo pele ho re o tle o bale o ya pele kapa • 4+4=8 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO morao • 5 + 5 = 10 • Molapalo • 6 + 6 = 12 • Ho sebetsa ka palopeddi • 7 + 7 = 14 • Ho aha dipalo le ho qhaqholla • 8 + 8 = 16 • Sebedisa kamano pakeng tsa • 9 + 9 = 18 ho kopanya le ho tlosa • 10 + 10 = 20 • Sebedisa kamano pakeng tsa katiso le ho arola

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.16 Moelelo wa nomoro: boholo R Dintlha tsa ho kopanya le ho tlosa: 999 Menthele • Tseba ka hlooho dipalokopanngwa tsa ho kopanya le ho tlosa ho • Hlophisa sete eo o e fuweng ya fihlela ho 20. dinomoro tse kgethilweng.. £ + r = 20 • Bapisa dinomoro ho fihlela ho £ + r = 16 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase 2 =£-r Ka potlako boeletsa: Ntlha ya ho kopanya le ho tlosa bakeng sa dinomoro tsohle ho fihlela ho, ho kenyelditswe 20. • Ho kopanya le ho tlosa dintlha ho 20 1 + 11 = 12 11 + 1 = 12 • Kopanya kap tlosa katiso ya ya 2 + 10 = 12 10 + 2 = 12 10 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 3 + 9 = 12 9 + 9 = 12 100 18 – 4 = 14 18 – 14 = 4 • Dintlha tsa katiso le ho arola bakeng sa ho: 18 – 5 = 13 18 – 13 = 5 -- Tafole ya katiso ya pedi ho 18 – 6 = 12 18 – 12 = 6 fihlela ho 2 x 10 -- Tafole ya katiso ya leshome Ka potlako bitsa dipalopedi tsa ho kopanya ho fihlela ho 20. Sena se ho fihlela ho 10 x 10 lokela ho kenyeletsa dintlha tse amanang le ho tlosa. Mawa a ho sebetsa dipalo • 1+1=2 Sebedisa mawa a latelang a ho • 2+2=4 sebetsa dipalo: • 3+3=6 • Beha nomoro e kgolo pele ho re o tle o bale o ya pele kapa • 4+4=8 morao • 5 + 5 = 10 • Molapalo • 6 + 6 = 12 • Ho sebetsa ka palopeddi • 7 + 7 = 14 • Ho aha dipalo le ho qhaqholla • 8 + 8 = 16 • Sebedisa kamano pakeng tsa • 9 + 9 = 18 ho kopanya le ho tlosa • 10 + 10 = 20 • Sebedisa kamano pakeng tsa 537 katiso le ho arola MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 538 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.16 Moelelo wa nomoro: boholo R Mpotshe nomoro eo o tla e kopanya le 20 (ngola fatshe kapa 999 sebedisa sekgeo kapa dikarete tsa Flard). Menthele • Hlophisa sete eo o e fuweng ya • 8 dinomoro tse kgethilweng.. • 2 • Bapisa dinomoro ho fihlela ho • 9 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase • 15 Ka potlako boeletsa: MMETSE KEREITE YA 1-3 • 3 • Ho kopanya le ho tlosa dintlha Mpotshe nomoro e letsohong le letshehadi ha o.....e nkuwa ho 20 ho 20 (ngola fatshe kapa sebedisa sekgeo kapa dikarete tsa Flard) • Kopanya kap tlosa katiso ya ya • 5 10 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 • 18 • Dintlha tsa katiso le ho arola • 0 bakeng sa ho: • 14 -- Tafole ya katiso ya pedi ho • 7 fihlela ho 2 x 10 -- Tafole ya katiso ya leshome Mawa a ho sebetsa dipalo: ho fihlela ho 10 x 10 Sebedisa mawa a ho sebetsa dipalo ho kopanya le ho tlosa ka Mawa a ho sebetsa dipalo katleho. Sebedisa mawa a latelang a ho Kopanya dinomor tse mmalwa ka ho sebedisa mawa a tshwanang le sebetsa dipalo: jwalo ka: • Beha nomoro e kgolo pele ho • Sheba dihlopha tsa dinomoro tse etsang leshome le ho sebedisa re o tle o bale o ya pele kapa tsena pele. SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO morao 2+7+8 • Molapalo 2 + 8 ho etsa 10 le, jwale kopanya 7. • Ho sebetsa ka palopeddi • Beha nomoro e kgolo pele hore o tle o balle pele kapa morao • Ho aha dipalo le ho qhaqholla 5 + 15 • Sebedisa kamano pakeng tsa ho kopanya le ho tlosa Bolela hape polelo ya nomoro: 15 + 5 le ho bala o ya ho 20 • Sebedisa kamano pakeng tsa katiso le ho arola

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le RUTA CAPS SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.16 Moelelo wa nomoro: boholo R • Fetolela nomoro 10 mme o tlose kapa kopanya le 1 999 Menthele Mohlala: • Hlophisa sete eo o e fuweng ya 8 + 9 = 17 le ho hlalosa ho re nngwe e ka etsa 8 + 9 = 8 + 10 – 1 dinomoro tse kgethilweng.. 6 + 11 = 17 le ho hlalosa ho re nngwe e ka etsa 6 + 10 + 1 • Bapisa dinomoro ho fihlela ho 999 le ho bolela ho re ke 1, 2, 3, 17 – 9 = 8 le ho hlalosa ho re nngwe e ka etsa 17 – 10 + 1 4, 5, le 10 ho feta kapa ka tlase • Qhaqholla nomoro dikotwaneng tsa teng mme ha o qeta o Ka potlako boeletsa: kopanye • Ho kopanya le ho tlosa dintlha Bopa le ho qhaqholla dinomoro: ho 20 Mohlala sebetsa ka hlooho le ho hlalosa: • Kopanya kap tlosa katiso ya ya Tswelapele ho qhaqholla dinomoro ho ‘dikotwana tse nyane’ 10 ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 8 + 12 • Dintlha tsa katiso le ho arola = 8 kopanya (10 + 2) bakeng sa ho: = 8 + 2 + 10 -- Tafole ya katiso ya pedi ho = 10 + 10 fihlela ho 2 x 10 = 20 -- Tafole ya katiso ya leshome • Sebedisa palopedi e le leano la menthele ho fihlela ho 10 x 10 Qolla dipalopedi tse atametseng. Mohlala: Mawa a ho sebetsa dipalo 8 + 7 = 15 hlalosa ho re ke palopedi 7 kopanya 1 kapa palopedi tlosa Sebedisa mawa a latelang a ho 1 sebetsa dipalo: Sheba ho re ha dipalo tse pedi di atamelane ka boholo ho fumana • Beha nomoro e kgolo pele ho phapang ka ho bala o ya hodimo, empa e seng o ya morao. re o tle o bale o ya pele kapa morao 17- 13 = 4 le ho hlalosa ho re ho balao ya hodimo ho tloha ho 13 ho fihlela 17 ho o fa 4 • Molapalo E meng ya menthele e ka etswa ntle le disebediswa, empa e • Ho sebetsa ka palopeddi sebediswa hangata ho etsa menthele ka disebediswa. • Ho aha dipalo le ho qhaqholla Disebediswa tse kgothaleditsweng • Sebedisa kamano pakeng tsa • Molapalo (o nang le sebopeho empa o le lelea) ho kopanya le ho tlosa • Kiriti ya dinomoro • Sebedisa kamano pakeng tsa 539 katiso le ho arola • Dikarete tsa sekgeo (dikarete tsa Flard) • Difaha tse balang MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO (ka DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE dithuto tsa DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA hora e 1 le 540 RUTA SELEMO YA 4 metsotso e 24) 1.17 • Sebedisa le bolela Qetellong ya kotara ena baithuti ba lokela ho tseba ho: Dipalophatlo mabitso a dipalophatlo tse • elellwa dibopeho tsa dipalophatlo le ho matlafatsa kutlwisiso ho re dihalofo tlwaelehileng tse moelelong di lokela ho lekana ka boholo; tse kenyeleditseng dihalofo, • tseba ho re kotara tse nne di etsa palo e le nngwe e tletseng mme kotara e dikotara, nngwe borobeding, nngwe le e nngwe e lokela ho ba ya boholo bo lekanang; nngwe borarong, nngwe botsheleleleng, nngwe • fumana palophatlo ya dihlopha tsa dintho; bohlanong. • bala le ho ngola mabitso; le • Elellwa dipalophatlo • hlopha, hlalosa le bapisa dipalophatlo MMETSE KEREITE YA 1-3 sebopehong sa dayakeramong Qetellong ya kotara baithuti ba utlwisisa dipalophatlo e le karolo ya palo e • Qala ho elellwa ho re dihalofo felletseng le ho kgona ho araba dipotso tse tshwanang: tse 2 kapa nngwe borarong • dihalofo = palo e felletseng e etsa nomoro e le nngwe e • dikotara = palo e felletseng felletseng mme halofo e le 1 le dikotara tse 2 di a tshwana • nngwe borarong = palo e felletseng • Ngola dipalophatlo e le halofo e • dihalofo = palo e felletseng le 1, 2 borarong • nngwe bohlanong = palo e felletseng • nngwe botsheleleng = palo e felletseng Araba dipotso tse kang: Ha sebopeho se arolwa dikotwana tse 2 tse lekanang, re bitsa dikotwana tseo___ Ha sebopeho se arolwa dikotwana tse 3 tse lekang, re bitsa dikotwana tseo___ H a sebopeho se arolwa dikotwana tse ____ dikotwana tse lekanang, dikotwana tseo re di bitsa dikotara. Kgona ho bapisa boholo ba dipalophatlo   SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO Halofo e le 1 e kgolo kapa e nyane ho dikotara tse 3? Ke kotara tse kae tse lekanang le nomoro e le 1 e tletseng? Ke nngwe borobeding tse kae tse lekanang le nomoro e le 1 e tletseng? Na kotara tse pedi di lekana le halofo e le 1? Batla palophatlo ya pokelletso ya dintho • Ke difaha tse 12. Tse 8 di pinki mme tse 4 di tshweu. • Ke palophatlo efe ya difaha e tshweu?

KEREITE YA 3 KOTARA YA 4 2. DIPATERONE, DIFANKSHENE LE ALJEBRA CAPS NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho hlaolosa Dipaterone tse re potapotileng Baithuti ba tla sebetsa ka dipaterone tsa tlhaho, ho tswa bophelong thuto e 1 Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Hlwaya, hlalosa ka mantswe a hao le ba mehla ba sejwalejwale le ho tswa leruong la rona la botjhaba Dipaterone tsa mantswe a hao ho kopa dipaterone tsa jeometri Kereiteng ya 1 le 6. Hona ho bolela hore ha ho hlokahale hore o Jeometri nke nako e ngata sehloohong sena. O lokela hape ho re o kgethe • Dipaterone tse bonolo tsa dintho • tlhahong mesebetsi le dipaterone tse loketseng Kereite ka nngwe. tse tshwarehang • ho tswa bphelong ba mehla ba Mofuta o mong oo baithuti ba ka o lekolang ke molahare, mohl. • Dipaterone tse bonolo tse sejwalejwale mahlaku a mangata le difahleho tsa diphoofo din ale molahare. Le entsweng ka ditshwantsho tsa • ho tswa letlotlong la rona la botjhaba dikokwanyana tse ngata di jwalo ha lekolwa ho tswa ka hodimo le mela, kapa dibopeho dipaterone dinonyaneng tse ngata ha lekolwa ho tloha ka tlase. Bopa le ho hlalosa dipaterone Kereting ya 3 tsepamiso e ho fumaneng molahare ka ho mena tsa hao. pampiri le ho o phutholla. Baithuti ba ka etsa dipaterone ka ho kgaola Bopa le hlalosa dipaterone tsa dibopeho tse mennweng tsa dipampiri. Hona ho kenyeletsa masela a jeometri tafoleng a louweng le ho sebedisa pampiri e arohanyang ka paterone tse kgaotsweng.Baithuti ba ka sheba mme ba bua ka dipaterone • Tsa dintho tse tshwarehang maseleng a loilweng a tafole le dipaterone tsa ditshwantsho tse • Ka ho etsa mela, dibopeho ka kgaotsweng ka mokgwa wa setso wa ho boloka. dintho Baithuti ba ka boela ba lekola dipaterone ho Dipaterone tsohle tse re • diterata (tsa mapolanka kapa tsa tshepe); potapotileng • mosebetsi o entsweng ka ditena le dithaele tsa fatshe; Hlwaya, hlalosa ka mantswe a hao le ho kopa dipaterone • marulelo; • tllhahong • diaparo le masela • ho tswa bphelong ba mehla ba • dipoleiti, dikopi le pirinki; sejwalejwale • dibolo tsa maoto; • ho tswa letlotlong la rona la • diphoofolo tse kang dikgomo, dirurubele, dithuhlo, qwaha, mangau, botjhaba dinonyana le dikokwanyana; • dipalesa le mahlaku; • pampiri ya leboteng, ho kenyeleditse pampiri ya leboteng tse entsweng ka dipakana tse ngotsweng tse tlwaelehileng ho fumanwa 541 ka hara mekhukhu le matlo ao e seng a semmuso; • Tsa setso kapa moroko wa sejwalejwale wa sifaha le MMETSE KEREITE YA 1-3 • Dipitsa tsa setso tse entsweng ka letsopa kapa diroto.

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO 542 DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso e 24) 2.1 Kopitsa, atolosa le ho hlaolosa Dipaterone tse re potapotileng Baithuti ba ka hlalosa dipaterone tse ba potapotileng, tseo ba di thuto e 1 bonang jwang? Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa ka Hlwaya, hlalosa ka mantswe a hao le Jeometri mantswe a hao ho kopa dipaterone tsa jeometri Ho na le mekgwa e fapaneng ya hlalosa dipaterone tseo re di boning tse re potapotileng. Bongata ba dipaterone tse re potapotileng • Dipaterone tse bonolo tsa dintho • tlhahong di entswe ka mela, dibopeho kapa dintho. Dibopeho kapa dintho tse tshwarehang • ho tswa bphelong ba mehla ba ha ho hlokahale ho re di amahanngwe ho dintho tsa dibopeho tsa • Dipaterone tse bonolo tse sejwalejwale mahlakore a mabedi a jeometri le tsa dibopeho tsa mahlakore a entsweng ka ditshwantsho tsa mararo tse sebeditsweng Kereiteng ya bobedi. Sohle seo baithuti ba MMETSE KEREITE YA 1-3 • ho tswa letlotlong la rona la botjhaba se shebileng ke mela, kapa dibopeho Bopa le ho hlalosa dipaterone • kesefe se phetwang. mohl. matheba, mela, mofuta ofe kapa ofe wa tsa hao. sebopeho; le Bopa le hlalosa dipaterone tsa • se phetaphetwa jwang, mohl jeometri • mela e tsepang e habahanyang e habahanang(jwalo ka e • Tsa dintho tse tshwarehang fumanwang fatukung). Mola o mathang bo tlaseng ba matheriale ka ho habahanya hempe, mela e mathaang e nyloha leoto la borikgwe; • Ka ho etsa mela, dibopeho ka dintho • mela e kobehileng jwalo ka sedikadikwe se bonahalang ha o kgaola eie; Dipaterone tsohle tse re potapotileng • mela e sa lekaneng e jwalo ka mela ya menwana le mela ya qwaha le maswebe a ditlou, tshukudu le bathing ba tsofetseng haholo. Hlwaya, hlalosa ka mantswe a hao le ho kopa dipaterone • mela e kobehileng eo o e tholang ha o kgaola khabetjhe, kapa eo o e fumanang santeng ya mahwatateng; • tllhahong • matheba a boh;lo bo lekanang, matheba a qhalantsweng; • ho tswa bphelong ba mehla ba sejwalejwale • dibopeho tsa boholo bo lekanang; SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • ho tswa letlotlong la rona la • dibopeho tsa mmala o tshwanang; kapa botjhaba • dipaterone tse entsweng ka dibopeho tse fapaneng; dibopeho tse etsang paterone letlalong la thuhlo di fapane kaofela.

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso CAPS e 24) 2.2 Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolsa le ho hlalosa Lekola dinoutso tsa Kotara ya 1. dithuto tse 3 Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa Kopitsa, atolsa, le ho hlalosa tatelano Atolosa boholo ho kenyelletsa tse latelang nomoro tatelano ya dinomoro e bonolo e bonolo ya dinomoro bonyane ho • bo1 ho tloha ho nomoro efe kapa efeng pakeng tsa 0 le 1 000. bonyane ho fihlela ho 200. fohlela ho 1 000. • bo10 ho tloha nomorong efe kapa efe ya katiso ya 10 pakeng tsa 0 Bopa le ho hlalosa dipaterone Tatelano e lokela ho bontsha ho balla le 1 000. tsa hao pele le morao ka: • bo5 ho tloha nomoro efe kapa efe ya katiso ya 5 pakeng tsa 0 le 1 Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa • bo1 ho tloha nomoro efe kapa efe 000. hao. pakeng tsa 0 le 1 000. • bo2 ho tloha nomorong fefe kapa efe ya katiso ya 2 pakeng tsa 0 le • bo10 ho tloha nomoro efe kapa efe 1 000. ya katiso ya 10 pakeng tsa 0 le 1 000. • bo100 ho tloha nomoro efe kapa efe katolosong ya 1 00 ho fihlela bonyane 1 000. • bo5 ho tloha nomorong efe kapa efe ya katiso ya 5 pakeng tsa 0 le 1 000. • bo50 ho tlona nomorong efe kapa efe katisong ya 50 ho fihlela bonyane 1 000. • bo2 ho tloha nomoro efe kapa efe ya katiso ya 2 pakeng tsa 0 le 1 000. • bo25 ho tloha nomoro efe kapa efe katisong ya 25 ho fihlela bonyane 1 000. • bo100 ho tloha katisong efe kapa efe ya 100 ho fihlela bonyane 1 000. • bo20 ho tloha nomorong efe kapa efe katisong 20 ho fihlela bonyane ho 1 000. • bo50 ho tloha katisong efe kapa efe ya 50 ho fihlela bonnyane ho 1000 Sebedisa dintho, ditshwantsho, ditafole, le didayakeramo tsa kgohanyo ho tshehetsa ho fetoha ha baithuti ho tloha ho ho tlola ho • bo 25 ho tloha nomorong e feng bala le tatelano ya katiso ka 10, 5, 2, 4, 3. kapa efe ya katiso ya 25 ho fihlela bonyane 1 000 • Bo-20 ho tloha nomorong efe kapa efe ya katiso ya bonyane 1 000. Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao Bopa le ho hlalosa dipaterone tsa hao tsa dinomoro • boholo bo lekantsweng Kereiteng ya 2 ka boholo bo ekeditsweng ba dinomoro 543 • bo20, bo25, bo50, bo100, ho fihlela bonyane 1000. MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 4 3.SEBAKA LE SEBOPEHO (JEOMETRI) 544 NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISOYA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso e 24 ) 3.2 Bongata ba dintho Bongata ba dintho Tadima dinoutso tsa Kotara ya 2. thuto e 1 Dintho tsa Elellwa le ho bolela dintho tsa Elellwa le ho bolela dintho tsa Kotara ena o ka ikwetlisa, wa boeletsa le ho momahanya mosebetsi mahlakore a mahlakore a 3-D ka phaposing le mahlakore a 3-D ka phaposing le hodima mahlakore a 3- D ka mesebetsi e ngolwang. mararo (3-D) ditshwantshong ditshwantshong Tsepamisa maikutlo ho elellweng le ho bolela MMETSE KEREITE YA 1-3 • dibopeho tsa bolo, (didikadikwe) • dibopeho tsa bolo, (didikadikwe) • dibopeho tsa bolo, (didikadikwe) • dibopeho tsa lebokose • dibopeho tsa lebokose(diprisimo) • dibopeho tsa lebokose (diprisimo) (diprisimo) • disilindara • disilindara • disilindara • diphiramite • diphiramite le • diphiramite • dikhouno • dikhouno • dikhouno Makgetha a dintho ha o bontsha ditshwantsho tsa jeometri kapa dintho tsa letsatsi le Makgetha a dintho Hlalosa, hlophisa le ho bapisa dintho letsatsi Hlalosa, hlophisa le ho bapisa tsa mahlakore a 3-D ho ya ka: Dipotso di lokela ho tsepamisa maikutlo a baithuti: dintho tsa mahlakore a 3-D ho ya • dibopeho tsa mahlakore a 2-D a ka: • hore a dibaka sa dintho di kgopame kapa bataletse, hammoho le hore etsa difahleho tsa dintho tsa • dibopeho tsa mahlakore a 2-D mahlakore a 3-D • hore dibaka di bataletse tse kang kgutltharo, kgutlonne, a hore etsa difahleho tsa dintho kgutlonnetsepa kapa disekele • sebaka se bataletseng kapa se tsa mahlakore a 3-D kgopameng • sebaka se bataletseng kapa se kgopameng Mesebetsi e tsepamisitsweng SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • Sheba le ho aha dintho tsa mahlakore a 3-D a fuweng o sebedisa disebediswa tse tshwarehang tse jwalo ka dibopeho 2-D, letsopa, ditsukutla, mahlakana, dintho tse ding tsa 3-D tsa jeometri

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISOYA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso CAPS e 24 ) 3.4 Molahare • Elellwa le ho thala molahare wa Mosebetsi wa molahare ka ho mena pampiri o entsweng Kotareng thuto e 1 dibopeho tsa mahlakore a jeometri a ya 2 o lokela ho thusa baithuti ho hlwaya mla wa molahare Molahare • Elellwa le ho thala molahare 3-D le ao e seng a jeometri. ditshwantshong tsa jeometri le dinthong tseo e seng wa jeometri. wa dibopeho tsa mahlakore a jeometri a 3-D le ao e seng a Mesebetsi e ngolwang e lokela ho kenyelletsa mehlala e kang moo jeometri. • mola wa molahare ha se mola o tsepameng, hammoho • Fumana molahare ho ya ka ho • ho na le ho feta mola wa molahare sebopehong kapa ntho. mena pampiri le bo e bontsha hape 545 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 4 4. MOMETHO 546 NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso e 24 ) 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Baithuti ba tswela pele ho ikwetlisetsa ho bua ka bolelele ba nako le dithuto tatelano ya nako. tse 2 Nako • Bala matsatsi khalendareng • Bala matsatsi khalendareng Nakong ya dithuto le e tsepamisitsweng maikutlo sehlopheng, baithuti • Tshwaya matsatsi a tswalo, • Tshwaya matsatsi a tswalo, ba tswela pele ka ho bua ka letsatsi la beke, le kajeno hammoho le mekete ya sedumedi, mekete ya sedumedi, matsatsi a matsatsi a ka pele le matsatsi a tlang. Baithuti ba tswela pele ho MMETSE KEREITE YA 1-3 matsatsi a phomolo a phomolo a semmuso, diketsahalo tshwaya matsatsi a latelang khalendara jwalo ka diketsahalo tse semmuso, diketsahalo tsa tsa histori, diketsahalo tsa sekolo hlahang: histori, diketsahalo tsa sekolo khalendareng: khalendareng: • matsatsi a tswalo; • Bolela nako ya dihora tse12 ka: • Bolela nako ya dihora tse12 ka: -- dihora • mekete ya sedumedi; -- dihora -- halofa ya dihora • diketsahalo tsa histori; -- halofa ya dihora -- kotara ya dihora -- kotara ya dihora -- metsotso • diketsahalo tsa sekolo le -- metsotso watjheng ya manaka le ya dinomoro • matsatsi a phomolo a semmuso. watjheng ya manaka le ya le sebediswa tse ding tse bontshang Tswela pele ho botsa baithuti ho bua nako ka mekgahlelo e dinomoro le sebediswa tse nako mohl. selefouno tlwaelehilengletsatsi le leng le le leng. ding tse bontshang nako mohl. Fumana bolelele ba nako hammoho selefouno • ka dihora le metsotso ho sebedisa nako ya dinomoro le ba ho feta ha nako Fumana bolelele ba nako • ka dihora,halofo ya dihora le kotara ya dihora o sebedisa watjhe ya Sebedisa khalendara ho fumana le ho hammoho le ba ho feta ha nako manaka. hlalosa bolelele ba nako ka matsatsi Sebedisa khalendara ho fumana kapa dibeke kapa dikgwedi ho Mohlala, baithuti ba ka kotjwa ho bua hore sekolo se qala ka nako le ho hlalosa bolelele ba nako kenyelleditswe mang, nako ya kgefutso le hae kapa ha ba ya thutong e nngwe ho ya ka matsatsi kapa dibeke kapa ho e nngwe. Kgetha dinako tse bontshang hora e itseng kapa halofo • ho fetolela matsatsi le dibeke SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO dikgwedi ho kenyelleditswe ya hora, kapa kotara ya hora. Ho molemo ho ba le watjhe e kgolo eo • ho fetolela dibeke le dikgwedi o e behileng ka phaposing e le hore baithuti ban ne ba e bontshwe. • ho fetolela matsatsi le dibeke Baithuti ba ka nna ba etsa mohlala wa diwatjhe. O ka ba botsa ho Sebedisa diwatjhe ho fumana bolelele • ho fetolela mdibeke le dikgwedi bontsha dinako tse fapaneng o kenyelletsa le ditshebetso tse ding ba nako ka dihora, le ka dikotara tsa mohl. “Mpontshe hora ya leshome. Nako e ne e le mang kotara ya Sebedisa diwatjhe ho fumana nako hora pele ho roya ya leshome? bolelele ba nako ka dihora, le ka dikotara tsa nako Nakong ya tshebetso ya nako ka boikemelo baithuti ba tswela pele ho etsa mosebetsi ya ho bolela nako • ka dihora halofo ya dihora le kotara ya hora watjheng ya manaka, hammoho • ka dihora le metsotso watjheng ya dinomoro.

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso CAPS e 24 ) 4.1 Ho bolela nako Ho bolela nako Baithuti ba ka sebetsa ka dibeke kapa matsatsi ha a fumana dithuto khaledareng kapa karolong ya khalendara mohl. fumana matsatsi le tse 2 Nako • Bala matsatsi khalendareng • Bala matsatsi khalendareng ho fumana phapano ya nako mahareng a matsatsi ao. • Tshwaya matsatsi a tswalo, • Tshwaya matsatsi a tswalo, Ho bala watjhe ya manaka ka metsotso mekete ya sedumedi, mekete ya sedumedi, matsatsi a matsatsi a phomolo a phomolo a semmuso, diketsahalo Nka dithtuo tse 2 o tsepamisitse maikutlo ho momahanyeng baithuti semmuso, diketsahalo tsa tsa histori, diketsahalo tsa sekolo bokgoning ba ho bala watjhe ya manaka ka metsotso. Sheba histori, diketsahalo tsa sekolo khalendareng: dinoutso tsa Kotara ya 3. khalendareng: • Bolela nako ya dihora tse12 ka: • Bolela nako ya dihora tse12 ka: -- dihora -- dihora -- halofa ya dihora -- halofa ya dihora -- kotara ya dihora -- kotara ya dihora -- metsotso -- metsotso watjheng ya manaka le ya dinomoro watjheng ya manaka le ya le sebediswa tse ding tse bontshang dinomoro le sebediswa tse nako mohl. selefouno ding tse bontshang nako mohl. Fumana bolelele ba nako hammoho selefouno le ba ho feta ha nako Fumana bolelele ba nako Sebedisa khalendara ho fumana le ho hammoho le ba ho feta ha nako hlalosa bolelele ba nako ka matsatsi Sebedisa khalendara ho fumana kapa dibeke kapa dikgwedi ho le ho hlalosa bolelele ba nako kenyelleditswe ka matsatsi kapa dibeke kapa • ho fetolela matsatsi le dibeke dikgwedi ho kenyelleditswe • ho fetolela dibeke le dikgwedi • ho fetolela matsatsi le dibeke Sebedisa diwatjhe ho fumana bolelele • ho fetolela mdibeke le dikgwedi ba nako ka dihora, le ka dikotara tsa Sebedisa diwatjhe ho fumana nako bolelele ba nako ka dihora, le ka dikotara tsa nako 547 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO 548 DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso e 24 ) 4.2 Ho metha ho seng ha semmuso Mefuta yohle ya ho metha bolelele bo lenaneong le kholomong bo ka kwetlisa ka nako ya mosebetsi wa boikemelo ho ya le kotara kaofela. Bolelele • Akanya, metha, bapisa, Mosebetsi yohle e lokela ho rekotwa. • hlopha le ho rekota bolelele o sebedisa ho metha ho sa lekanyetswang mohl. Ho metha ka matsoho, mokgahlelo, bolelele ba pensile/potloloto, dibadi jj. MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlalosa bolelele ba dintho ka ho bala le ka ho bolela hore ke diyuniti tse telelele ha kae tseo e seng tsa semmuso • Sebedisa puo ho bua ka papiso mohl. telele, kgutshwane, lelele le bophara Ho metha ha semmuso • Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota bolelele o sebedisa dimitara (thupa e methang ya bolelele ba mitara) jwalo ka yuniti e bolelele bo lekantsweng § Akanya le ho metha bolelele ka disentimitara o sebedisa rula. Ha ho hlokahale diphetoho pakeng SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO tsa dimitara le disentemera

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso CAPS e 24 ) 4.3 Ho metha ho seng ha semmuso Ho metha ho seng ha semmuso Ho momahanya mosebetsi o entsweng boimeng selemo kaofela, thuto e 1 baithuti ba lokela ho etsa mosebetsi o ngolwang moo ba Boima • Akanya, metha, bapisa, Baithuti ba ngola mesebetsi ho hlopha le ho rekota bolelele momahanya tse latelang, ho • balang ditshwantsho tse ba dumellang ho bapisa boima ba dintho o sebedisa boima ba bolelele kenyelletsa ho bala ha ditshwantsho tse bontshitsweng ho methweng ho lekantsweng; bo lekantsweng le ho metha • dihlahiswa tse ngotsweng boima • balang ditshwantsho tse ba dumellang ho bolela boima ba dintho ho bontshang mometho mohl. hodima tsona ho metheng ho lekantsweng ka diyuniti tsa memotho; Diboloko, ditena, jj • ditshwantsho tsa boima sekaleng • bapisang, ho hlopha le ho rekota diphumano tsa: • Sebedisa puo ho bua ka seo motsu wa nale o tshwayang papiso, mohl, bobebe, boima, • ka dikilogramo; le mola wa dinomoro. bobebenyana, boimahadi. • ditshwantsho tsa dikorosara ka boima bo bontshitsweng ka Ho hlahisa ho metha ha dikeramo semmuso • balang ditshwantsho tsa sekala sa boima moo boima bo • Akanya, hlopha le ho rekota bontshwang kilokeramo e haufinyana. boima ba dintho tse paketsweng Sheba dinoutso tsa Kotara ya 2 bakeng sa kgwebo tse nang le boima ba bolelele ba Ho metha boima jwalo ka maemo a ho fumana tharollo le ho dikilogramo mohl. Kilokeramo sebetsa dipalo tse 2 tsa reisi le kilokeramo e le 1 ya folouru kapa dikeramo, Nakong ya kabo ya Dinomoro, Mefuta ya Tshebetso le Dikamano mohl dikeramo tse 500 tsa baithuti ba ka rarolla mathata moo ho sebediswang ho: letswai • boima ka dikilogramo; le • Ba metha boima ba bona ba • boima ba keramo. sebedisa dikilogramo o sebedisa sekala sa boima Ela hloko letoto la dinomoro bakeng sa kotara, hammoho le lethathama la mefuta ya mathata a nepahetseng bakeng sa kotara. Ha ho hlokahale diphetoho pakeng tsa keramo le dikilogramo 549 MMETSE KEREITE YA 1-3

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO 550 DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso e 24 ) 4.4 Ho metha ho seng ha semmuso Ho hlahisa mometho wa semmuso Nakong ya mosebetsi wa nako ya boikemelo baithuti ba lokela ho thuto e 1 Mothamo/ • Akanya le ho metha, bapisa le Baithuti ba etsa mesebetsi e ngolwang tswela pele ho: Volumo ho hlopha mothamo wa setshelo ho momahanya tse latelang, ho • akanya le ho metha, bapisa, hlopha le ho rekota mothamo (k.h.r boholo boo setshelo se kenyelleditswe ho bala ditshwantsho wa ditshelo kapa volumo ka ditshelo o sebedisa maemo a sa ka bo nkang ha se tletse) ka tsa: lekanyetswang ho sebedisa ho methwa ho sa • dihlahiswa ka mothamo wa tsona o • bapisa le ho hlopha mothamo wa lethathama la dibotlolo le dintho lekantshwang mohl. dikgaba le ngotsweng e le hore di latellane tsa korosara moo mothamo o ngotsweng dipaketeng; le dikopi. • ditshwantsho tsa dijeke moo • sebedisa le ha e le litara e le nngwe ya dibotlolo kapa litara e le MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlalosa mothamo wa setshelo mothamo o leng haufi le litara e le nngwe ya dijeke ho akanya le ho metha, bapisa, hlopha le ho ka ho bala le ho bolela hore na 1 e nomoruweng kapa mola wa ho rekota mothamo wa setshelo kapa mothamo ka hara setshelo ka ke diyuniti tse kae tseo e seng tshwanya dilitara tse 2 kapa halofo dilitara. tsa semmuso tse ka tlatsang ya dilitara kapa kotara ya litara setshelo, mohl botlotlo e na le Tadima dinoutso tsa Kotara ya 3. mothamo wa dikopi tse nne. Tebello ke hore baithuti ba bala fela ho Baithuti ba lokelwa ho fuwa mesebetsi e ngolwang ho momahanya fihlela ho tshwaya nomoro ya mola. tse latelang, ho kenyelletswa ho bala ha ditshwantsho ka: Ho hlahisa ho metha ha semmuso Ba hlalosa mothamo wa bona jwalo • dihlahiswa tsa mothamo wa bona tse ngotsweng e le ho hlopha le ka batliel/haufi le/ hanyane ka hodima/ • Akanya, metha, bapisa, hlopha bonyane/ hantle palo (dilitara) ba bala • ditshwantsho tsa dijeke moo mothamo o leng haufi le litara e le le ho rekota mothamo wa dintho jeke. nngwe kapa ho tshwaya dilitara tse 2 moleng. ka ho metha ka dilitara, halofo Tebello ke hore baithuti ba bala feela ho fihlela ho hotshwayeng ya dilitha le dikotara tsa dilitara Ha ho hlokahale diphetoho pakeng tsa mililitara le dilitara nomoro moleng. Ba hlalosa mothamo wa bona jwalo ka batliel/haufi • Akanya, hlopha le ho rekota le/ hanyane ka hodima/bonyane/ hantle palo (dilitara) ba bala jeke. mothamo wa dintho tse Ho metha mothamo jwalo ka maemo a ho fumana tharollo le ho paketsweng bakeng sa sebetsa dipalo kgwebo tseo mothamo wa Nakong ya kabo ya Dinomoro, Mefuta ya Tshebetso le Dikamano tsona o boletsweng ka dilitara, baithuti ba ka rarolla mathata moo ho sebediswang ho: mohl. dilitara tsa lebese tse 2, litara e le 1 ya lebese, • mometho o seng wa semmuso wa mothamo /mohl Nono o SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO dilitara tse 5 tsa pente kapa ka sebedisa dikopi tse 2 tsa lebese ho etsa phuting. Ha ha pheta dimilimithara, mohl. 500ml tsa resepe, o hloka lebese le lekae? lebese, dimililitara tse 340 tsa • dilitara senomaphodi, dimilimithara tsa • mililitara. 750 tsa oili. Ela hloko letoto la dinomoro bakeng sa kotara, hammoho le • Ba tsebe hore kopi e lethathama la mefuta ya mathata a nepahetseng bakeng sa kotara. lekantsweng ke ya 250 milimithara • Ba tseba hore kgabana ke dimililitara tse 5 Ha ho hlokahale diphetoho pakeng tsa mililitara le dilitara

NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso CAPS e 24 ) 4.5 Pherimitha Erea Baithuti ba ithuta ho metha erea kgetlo la pele Kereiteng ya 3. dithuto tse 2 Kereiteng ya 3 le bakeng sa Mokgahlelo o Mahareng erea e methwa Pherimitha le • Fumana bohole ba dibopeho Fumana sebaka o sebedisa ho thaela feela ho seng ha semmuso Erea tse mahlakore a 2-D le dintho tsa mahlakore a 3-D o sebedisa Baithuti fumana hore ke dibopeho tse kae kapa dintho tse kae tse kgwele kwahela sebaka. Ba paka dibopeho le dintho kantle le ho tlohela dikgeo pakeng tsa dibopeho le dintho. Jwale ba bala hore na ho na • Erea le dibopeho tse kae ho kwahela leqephe. Baithuti ba lokela ho bolela • Fumana sebaka o sebedisa ho erea ya leqephe ho ya ka sebopeho mohl. Leqephe la ka le na le thaela erea ya dikgutlonne tse 16. Ho bonahala hore dibopeho ha di no kwahela boholo ba leqephe, jwalo ka ho bontshwitswe ka tlase: Baithuti ba loleka ho bua boholo ba leqephe ka ho ela hloko, mohl. leqephe la ka le na le erea ya ho feta dikgutlotharo tse 18 empa tse nyane dikgutlonne tse 28. Ha baithuti ba thaele sebaka sa erea sona seo ka dibopeho tsa tshwanang le boholo bo fapaneng. Sena se tla dumella baithuti hore • Ha dibopeho di e ba nyane, di tla tlatsa sebaka, hammoho le • Sebopeho seo o tla se kgetha se tla tshwaetsa palo ya karabo eo o e fumaneng. Baithuti ha ba lebellwa ho sebetsa erea ka ho bala dikwere kiriting ya sekwere, tsena di tla etswa Mokgahlelong o Phahameng. 551 MMETSE KEREITE YA 1-3

KEREITE YA 3 KOTARA YA 4 5. HO SEBETSA KA DATHA 552 NAKO DIKGOPOLO LE BOKGONI BO TSEPAMISO YA DIKGOPOLO LE (ka dithuto DINOUTSO TSE DING TSA TLHAKISETSO KAPA TATAISO YA HO DIHLOOHO HLOKAHALANG MAFELONG A BOKGONI BAKENG SA KOTARA tsa hora e 1 RUTA SELEMO YA 4 le metsotso e 24 ) 5.4 Bokella le ho hlophisa Datha Bokella le • Bokella datha ka baithuti kapa ho hlophisa sekolong ho araba dipotso tse datha botswang ke titjhere MMETSE KEREITE YA 1-3 • Hlophisa datha e eo titjhere a faneng ka yona kapa ho tswa dibukeng • Hlophisa datha ka: -- mananeo -- bobedi -- ditafole 5.5 Hlahisa datha Hlahisa datha Hlahisa datha ka: • kerafo ya ditshwantsho • kerafo ya boloko 5.6 Manolla le ho utlwisisa datha Manolla datha ho tswa dipotsong tseo Ka nako ena ya selemo, baithuti ba lokela ho hlahiswa maemong thuto e 1 ho fanweng ka tsona ohle a dinltha tsa datha tse hlokwang Kereiteng ya 3. (mananeo, Manolla le Araba dipotso ka datha tse nyalanyo, ditafole, keramo ya ditshwantsho, kerafo ya boloko). ho utlwisisa hlahiswang ka Ho sisingwa hore Kotareng ya 4 baithuti ba tsitsise maikutlo ho datha • kerafo ya ditshwantsho sekasekeng datha. O fa baithuti datha ho manolla bonyane: SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO • kerafo ya boloko • kerafo e le nngwe ya boloko, le • tafole e le nngwe. Baithuti ba lokela ho araba dipotso tseo o tla di botsa ka kerafo le tafole, tadima Kotara ya 1 bakeng sa mefuta ya dipotso.

MMETSE KEREITE YA 1-3 KAROLO YA 4: TEKANYETSO 4.1 Selelekela Tekanyetso ke tshebetso e tswellang, e radilweng ya ho hlwaya, ho bokella le ho manolla datha ka tshebetso ya baithuti, ho sebediswa mekgwa e fapaneng ya tekanyetso. E kenyelletsa mehato e mene: • ho hlahisa le ho bokella bopaki ba boiphihlello; • ho lekola bopaki; • ho rekota tse fumanweng le • ho sebedisa datha bakeng sa kutlwisiso le ho thusa ntshetsopeleng ya baithuti ka sepheo sa ho matlafatsa tshebetso ya ho ithuta le ho ruta. Tekanyetso e lokela ho ba eo e seng ya semmuso (Tekanyetso bakeng sa ho ithuta) le ya semmuso (Tekanyetso ya ho ithuta). Mekgweng ena e mmedi tlaleho ya nako le nako e lokela ho fuwa baithuti e le ho ntlafatsa boitemohelo ba ho ithuta. Mokgahlelong wa Motheo, mawa a sehlooho a tekanyetso ya semmuso le eo e seng ya semmuso ke tekolo ka titjhere, dipuisano tsa molomo, dipontsho tse etswang le ho rekotwa ho ngolwang. Tekanyetso ya Kereite ya R hangata e lokela ho ba ya molomo kapa e etswang. 4.2 Tekanyetso eo e seng ya semmuso kapa ya letsatsi le letsatsi Tekanyetso bakeng sa ho ithuta ke tshebetso e tswellang ya pokello ya datha ka boiphello ba moithuti. Hona hape ho bitswa tekanyetso eo e seng ya semmuso. Ke tekolo ya tswelopele ya moithuti ya letsatsi ka leng. Hona ho etswa ka ho lekola, dipuisano, dipontsho tse etswang, dipuisano tseo e seng tsa semmuso tsa ka phaposing ya ho ithuta, jj. Ha e a lokela ho bonwa e arohane le mesebetsi ya ho ithuta e etswang ka phaposing ya ho ithuta. Tekanyetso eo e seng ya semmuso e etsa hore matitjhere a kgone ho lekola tswelopele ya moithuti le ho etsa diqeto tsa ho ruta tsa letsatsi ka leng. Tekanyetso eo e seng ya semmuso e sebedisetswa ho: • fana ka tlaleho ho baithuti • lokisetsa moralo wa thuto Ka dinako tse ding titjhere a ka sebedisa lenane kapa sekejule sa tekolo e le tsela ya ho rekota tswelopele ya baithuti. Leha ho le jwalo, tekanyetso eo e seng ya semmuso ha e be karolo ya rekoto ya semmuso ya baithuti. Sephetho sa mesebetsi ya letsatsi ka leng ya tekanyetso eo e seng ya semmuso ha se sebedisetswe bakeng sa ho fetisetsa baithuti sehlopheng se ka pele le ho ba fa mangolo a thuto. 4.3 Tekanyetso ya semmuso Mesebetsi yohle ya tekanyetso e bopang lenane la tekanyetso ya semmuso bakeng sa selemo e nkwa e le Tekanyetso ya Semmuso. Mesebetsi ya Tekanyetso ya Semmuso e a tshwauwa mme e rekotwa semmuso ke titjhere ka sepheo sa ho fetisetsa baithuti sehlopheng se latelang le ho fana ka mangolo a thuto. Tekanyetso ya Semmuso e fa matitjhere tsela e hlophisehileng ya ho lekola hore na baithuti ba tswela pele jwang kereiteng le thutong e itseng. Titjhere a ka lekola feela baithuti ba ka bang 10 ka nako, kahoo mesebetsi ya tekanyetso ya semmuso e tla nka CAPS 553

MMETSE KEREITE YA 1-3 sebaka haholo tshebetsong ya dihlopha tse nyenyane mme ho tla nka matsatsi a mmalwa ho lekanyetsa baithuti bohle ka phaposing. Disebediswa tsohle tse sebediswang ke baithuti hangata di lokela ho ba teng jwale ka tlwaelo ( disebediswa tsa ho bala, ditjhate tsa dinomoro, jj. ) Mekgwa ya tekanyetso e lokela ho ikamahanya le dilemo le boemo ba kgatelopele. Tekanyetso ya semmuso e lokela ho kenyelletsa boemo bo fapaneng ba kutlwisiso le bokgoni ba baithuti. Popo ya mesebetsi ena e lokela ho akarelletsa dikahare tsa thuto ka tsela tse fapaneng. Mekgwa e fapaneng ya tekanyetso (tekolo, tsa molomo, tse etswang le tse ngolwang) e lokela ho sebediswa bakeng sa ho neha moithuti ka mong monyetla wa ho bontsha seo ba ka se etsang. Sena ke hobane baithuti ba bang ba kgona ho bontsha ka bobebe seo ba se tsebang mekgweng e meng ya tekanyetso, mohlala: § baithuti ba bang ba thatafallwang ke ho bala ba batle haholo Mmetseng. § Baithuti ba bang ha ba boemong bo lokelang ba bokgoni ba puo ya ho ithuta le ho ruta. Mesebetsi ya tekanyetso Mmetseng e hloka ho kenyelletsa mesebetsinyana le ditlhakiso tse sa itlhetlehang puong, e sa itshetlehang hodima ho bala, ho hlahisa bokgoni ba nnete ba baithuti bana. Leha ho le jwalo, se lokelang ho lekanyetswa se lokela ho elwa hloko. Tsebo le bokgoni tse ding di lekanyetswa hantle ka mekgwa e itseng ya tekanyetso. Mefuta e fapaneng ya tekanyetso e loketse bokgoni le dikgopolo tse hlokehang bakeng sa dihlooho tse fapaneng dilemong tse fapaneng.Ho bohlokwa ho sebedisa lenane la tekolo bakeng sa ho lekanyetsa ho metha ha baithuti dikereiteng tsa mathomo. Diruburiki di ka sebedisetswa ho lekola bokgoni ba ho rarolla mathata. 4.4 Lenaneo la tekanyetso ya semmuso Ditlhoko tsa tekanyetso ya semmuso tsa Mmetse Dikereiteng tsa 1 – 3 di hlalositswe papetleng e ka tlase: KOTARA YA 1 KOTARA YA 2 KOTARA YA 3 KOTARA YA 4 KAOFELA Kereite ya 1 2 2 2 1 7 Kereite ya 2 2 2 2 2 8 Kereite ya3 2 3 3 2 10 Matitjhere a kgothalletswa ho etsa tekanyetso ya motheo kotareng ya pele. Sephetho sa baithuti sa tekanyetso ya motheo ha se a lokela ho sebedisetswa ho bontsha bokgoni, empa ho nka qeto ya hore na mesebetsi sethatho e lokela ho ba boemong bofe le hore ke dikarolo dife tsa mosebetsi tse hlokang ho tsepamisetswa maikutlo. Baithuti ba tswela pele ka lebelo le fapaneng. Baithuti ba bang ba qala ka monyebe, empa hamorao ba ka tswela pele ka potlako Mmetseng. Mesebetsi ya tekanyetso ya semmuso ya Mmetse e kenyelletsa dihlooho tse fetang bonngwe. Mesebetsi ya tekanyetso selemong e lokela ho akarelletsa dikarolo tsa dikahare le dihlooho tsohle, empa ha se tsohle kharikhulamong tse hlokang ho lekanyetswa kapa ho rekotwa semmuso. Dinomoro, Matshwao le Dikamano di etsa 60% ya Mmetse kereiteng tsa 1 – 3. Sena se bolela hore 60% ya tekanyetso ya semmuso kotareng ka nngwe le ho ya le selemo e lokela ho tsepamisetsa maikutlo Dinomorong, Matshwaong le Dikamanong. Mosebetsi o mong le o mong wa tekanyetso ya semmuso ha o a lokela ho bonwa e le ketsahalo e le nngwe kapa teko. Makgetha a mang a ka lekanyetswa ka nako e le nngwe, athe a mang a tla lekanyetswa ka dinako tse fapaneng, 554 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 mohlala: haeba bokgoni ba baithuti ba ho bala ka ho tlola dinomoro tse ding bo lekanyetswa, bokgoni ba bona ba ho etsa tse latelang bo ka lekanyetswa tlhakisong kapa ketsahalong yona eo: • ho qetella tatellano ya dinomoro • ho bala le ho ngola disimbole tsa dinomoro • ho bala Leha ho le jwalo, haeba mosebetsi wa tekanyetso o ena le ho rarolla mathata ka ho etsa dihlopha kapa ka ho arola, le ho lekanyetsa bokgoni ba baithuti ba ho metha mothamo, ho a kgoneha hore dikarolo tsena tsa Mmetse di tla lekanyetswa ka dinako tse fapaneng. 4.5 Ho rekota le ho tlaleha Ho rekota ke tshebetso eo ho yona titjhere a ngolang boemo ba tshebetso ya moithuti mosebetsing o itseng wa tekanyetso. Ho bontsha tswelopele ya moithuti e lebisang phihlellong ya tsebo jwale kaha ho tlameha Setatementeng sa Leano la Kharikhulamo la Tekanyetso. Direkoto tsa tshebetso ya moithuti di lokela ho fana ka bopaki ba tswelopele ya kutlwisiso ya moithuti kereiteng, le boitokisetso ba hae ba ho tswela pele kapa ho fetela kereiteng e latelang. Direkoto tsa tshebetso ya moithuti di lokela hape ho sebedisetswa ho netefatsa kgatelopele e entsweng ke titjhere le baithuti tshebetsong ya ho ithuta le ho ruta. Ho tlaleha ke tshebetso ya ho fana ka tshebetso ya moithuti ho baithuti, batswadi, dikolo, le ba bang ba amehang. Tshebetso ya moithuti e ka tlalehwa ka ditsela tse fapaneng. Tsena di kenyelletsa dikarete tsa ho tlaleha, dikopano tsa batswadi, matsatsi a ho etela sekolong, diboka tsa batswadi le matitjhere, mehala, mangolo, masedinyana a sekolo kapa a phaposi ya ho ithuta, jj. Matitjhere a dikereite tsohle a tlaleha dithuto ka dipersente. Mehato ya phihlello e fapaneng le ho nyallana ha dipersente di bontshwa papetleng e ka tlase. Dikhoutu le dipersente tsa ho rekota le ho tlaleha Khoutu ya ho lekanya Tlhaloso ya bokgoni Dipersente 7 Phihlello e babatsehang 80 – 100 6 Phihlello e kgabane 70 – 79 5 Phihlello e ntle 60 – 69 4 Phihlello e mahareng 50 – 59 3 Phihlello e kgotsofatsang 40 – 49 2 Phihlello e tlaase 30 – 39 1 Ha ho phihlello 0 - 29 4.6 BOLEKANYETSI BA MESEBETSI YA TEKANYETSO Ka bolekanyetsi ho bolelwa tshebetso e nnetefatsang hore mesebetsi ya tekanyetso ke ya nnete, e loket- seng mme e thehilwe ho latela metheho e behilweng. Bolekanyetsi bo lokela ho etswa sekolong, lefapheng la thuto la sedika, la profensi le la naha. Ditshebetso tsa bolekanyetsi bo phethahetseng, bo kenyelleditseng ditlhokeho tsohle di lokela ho ba teng bakeng sa ho nnetefatsa boleng ba tekanyetso dithutong kaofela. CAPS 555

MMETSE KEREITE YA 1-3 4.7 Kakaretso Tokomane ena e lokela ho balwa mmoho le: 4.7.1 National policy pertaining to the progrmme and promotion requirements of national Curriculam statement Grades R-12; and 4.7.2 The policy document, National Protocol for Assessment Grades R-12 4.8 Mehlala ya Mesebetsi ya Tekanyetso bakeng sa Dikereite 1 ho fihlela ho 3 Mehlala ya mananetekolo a tekanyetso a ngotswe ka tlaase. Sepheo ke ho thusa matitjhere ho rala le ho kenya tekanyetso ya semmuso tshebetsong ka tsela e tswellang KEREITE YA 1 Lenanetekolo bakeng sa mothamo/volumo Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha ü kapa û Ditlhahiso dikahare Bapisa boleng ba sephalli (volumo) ka ditshelong tse pedi tse bapileng. Ho bapisa boleng (volumo) ba ditshelo tse pedi kapa ho feta tse sa tshwaneng ka ho tshela ka setshelong sa boraro. Mothamo/volumo Mometho Rekota mothamo wa ditshelo ka ho sebedisa disebediswa tsa ho metha tse sa lekanyetswang, mohl. Dikgaba le dikopi . Araba dipotso ka setshelo se tshetseng haholo. Sebedisa puo ho bua ka papiso mohl. e kgolo ho, e nyane ho, e tletse , ha ho na letho. KEREITE YA 1 Lenanetekolo bakeng sa boima Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha ü kapa û Ditlhahiso dikahare Hlopha le bapisa boima ba dintho tse tharo kapa ho feta , ka ho di beha ka bobedi balanseng ho fihlela dintho tsohle di behwa ka tatellano. Memetho Boima Bolela yuniti ha o fana ka boima, mohl. Boima ba buka bo lekana le ba dimabole tse 34. Sebedisa puo ha o bua ka ho bapisa, mohl. Bobebe, boima, bobebenyana, boima ho feta. Bokgoni ba ho rekota memetho e entsweng. 556 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Tshebediso ya diruburiki bakeng sa ho lekanyetsa tharollo ya mathata Tharollo ya mathata e ka lekanyetswa ka tshebediso ya ruburiki. Se nkwang e le se loketseng thrarollo ya mathata, • se a fetoha ha kutlwisiso ya baithuti ya dikgopolo tsa dipalo le bokgoni ba ho sebetsa ka matshwao e tswela pele le ho hola; hape • se itshetlehile hodima lethathamo la dinomoro mathateng le mofuta wa mathata ao. KEREITE YA 1 Ruburiki ya ho rarolla mathata Ha a tsebe moo ho qalwang kapa ho etsa ho hong ho sa lokelang. 1 O utlwisisa mathata le ho kgona ho qala feela a ke ke a qetella ka nepo. 2-3 O utlwisisa bothata le ho rarolla a sebedisa ditshwantsho (matshwao) kapa dibadi. A ka hlalosa. A ka 4-5 etsa diphoso tse nyenyane. O qetella bothata ka ho nepahala. A ka hlalosa kamoo yena le ba bang ba nahanang ka teng. 6-7 KEREITE YA 2 Ruburiki ya ho rarolla mathata Ha a tsebe moo ho qalwang kapa ho etsa ho hong ho sa lokang. 1 O utlwisisa mathata le ho kgona ho qala feela a ke ke a qetella ka nepo, kapa 2-3 O utlwisisa bothata le ho rarolla a sebedisa ditshwantsho (matshwao) kapa dibadi feela* O utlwisisa bothata le ho rarolla a sebedisa dinomoro, empa a etsa diphoso tse nyenyane. A ka hlalosa. 4-5 O qetella bothata ka ho nepahala ka tshebediso ya tsebo ya dinomoro le dithekniki jwalo ka ho qhaqholla le ho kopanya dinomoro hape, ho etsa palopedi, ho arola ka lehare, melapalo jj. A ka kgona ho hlalosa 6-7 kamoo yena le ba bang ba nahanang ka teng. * Lethathamo la palo leo mosebetsi wa baithuti ba Kereite ya 2 le qalang ka ona, ho etsa hore ho se be bonolo ho sebetsa ka ho rala ditshwantsho le ho di bala. Kutlwisiso ya baithuti ya dinomoro e hloka ho ntshetswa pele ka ho lekaneng bakeng sa hore ba sebedise dinomoro tharollong ya mathata le ho sebetseng dipalo. CAPS 557

MMETSE KEREITE YA 1-3 KEREITE YA 3 Ruburiki ya ho rarolla mathata Ha a tsebe moo ho qalwang kapa ho etsa ho hong ho sa lokang. 1 O utlwisisa mathata le ho kgona ho qala feela a ke ke a qetella ka nepo, o sebedisa matshwao 2-3 (ditshwantsho) kapa dibadi O utlwisisa bothata le ho rarolla a sebedisa dinomoro. A ka hlalosa. 4-5 O qetella bothata ka ho nepahala le ka tshwanelo ka tshebediso ya tsebo ya dinomoro le dithekniki jwalo ka ho qhaqholla le ho kopanya dinomoro hape, ho etsa palopedi, ho atometsa, le ho fana ka se 6-7 hlokehang, melapalo jj. A ka kgona ho hlalosa kamoo yena le ba bang ba nahanang ka teng. Mehlala ya tshebediso ya ruburiki ditharollong tsa mathata ke baithuti ba Dikereite ya 1 - 3 Ntja e na le maoto a 4. Dintja tse 12 di na le maoto a makae? Kereite ya 1: kgato ya tekanyetso ya 1 Moithuti ha a utlwisise qbothata, jwale o sebedisa mawa kapa matshwao a sa lokelang. Kereite ya 1: Kgato ya tekanyetso ya 4 Moithuti o utlwisisitse bothata, a bo rarolla ka tsela e loketseng bakeng sa Kereite ya 1 mme a ka bo hlalosa. Kereite ya 2: Kgato ya tekanyetso ya 2 Moithuti o utlwisisitse le ho rarolla bothata. Leha ho le jwalo, moithuti wa kereite ya 2 o lokela ho sebedisa matshwao le dinomoro ho kopanya kgafetsa (kapa ho atisa ho itshetlehilwe le nako ya selemo). Rapolasi o jala mela e 6 ya difate, mola ka mong o na le difate tse 13. Difate tseo a di jalang di kae kaofela? Moithuti wa Kereite ya 2: Kgato ya tekanyetso ya 4 Moithuti o utlwisisitse bothata le ho bo rarolla, ka ho sebedisa dinomoro le matshwao a loketseng bakeng sa Kereite ya 2. Moithuti wa Kereite ya 3: Kgato ya tekanyetso ya 3 Baithuti ba utlwisisitse le ho rarolla bothata ka tsela e kgotsofatsang. Leha ho le jwalo, ha ba fumane kgato e babatsehang kaha ha ba a bontsha mawa le matshwao a fumanwang ke baithuti ba Kereite ya 3, k.h.r. ho atisa ka ho qhaqholla le ho kopanya dinomoro hape. Sheba ka tlase. Moithuti wa Kereite ya 3: Kgato ya tekanyetso ya 4 O qetella bothata ka ho nepahala ka tshebediso ya dinomoro le matshwao a loketseng, mmoho le mawa a loketseng a jwale ka ho qhaqholla le ho kopanya dinomoro hape. O kgona ho hlalosa kamoo yena le ba bang ba nahanang ka teng. Thabang o na le ditikara tse 258 mme Masututsa yena o na le tse 384. Mmoho ba na le ditikara tse kae? 558 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3: Kgato ya tekanyetso ya 4 O qetella bothata ka ho nepahala le ka tshwanelo ka tshebediso ya tsebo ya dinomoro le mawa a jwale ka ho qhaqholla le ho kopanya dinomoro hape, ho eketsa habedi, ho phethahatsa le ho fana ka se hlokehang, melapalo, jj. O kgona ho hlalosa kamoo yena le ba bang ba nahanang ka teng. Halofo ya 237 ke bokae? Kereite ya 3: Kgato ya tekanyetso ya 4 O rarolla bothata ka ho nepahala le ka tshwanelo ka tshebediso ya tsebo ya dinomoro le mawa a jwale ka ho qhaqholla le ho kopanya dinomoro hape, ho atisa ka pedi, ho arola ka pedi, ho phethahatsa le ho fana ka se hlokehang, melapalo, jj. O kgona ho hlalosa kamoo yena le ba bang ba nahanang kateng. CAPS 559

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 1 Kotara ya 1: Mohlala wa mosebetsi wa tekanyetso ya motheo Mofuta wa Mokgwa wa ho kgetha  kapa  Ditlhahiso mosebetsi Tsa molomo Na moithuti o kgona ho • bala dintho ho fihlela ho 10? • bolela hore na dintho tse bokelletsweng di nyenyane haholo/ kgolo haholo? • ho bala disimbole tsa dinomoro ho fihlela ho 5? Tse etswang Na moithuti o kgona ho • beha dintho ka tatellano? • kopitsa paterone? • beha dintho ka pele ho yena? • beha dintho kamorao ho yena? • hlophisa dintho ho ya ka makgetha a le mang? • sebetsana le bothata ka sepheo sa ho fumana tharollo? 560 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 1 Kotara ya 1: Mohlala wa Mosebetsi wa Tekanyetso wa 1 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo ya Ho bala dintho tse 10 ka botshepehi, a bolela mabitso ka tatellano matshwao le dinomoro dikamano Ho ngola le ho bala dinomoro ho tloha ho 1 ho ya ho 5 Ho hlahlamanya dinomoro 1 – 5 ho tloha ho enyenyane ho isa ho e kgolo Ho sebedisa puo bakeng sa ho hlalosa kamano ya boholo ba dinomo: pele ho, kamora,mahareng a. Rarolla mathata Ho rarolla qaka tsa mantswe ho ya ka maemo, ho sebediswa kopanya, tlosa ho fihlela ho 5 Ho sebedisa disebediswa kapa ditshwantsho Le ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae kateng Ho rarolla mathata a etswang, tse kenyelletsang ho arola le ho hlopha dinomoro tse felletseng ka ho lekana, le dikarabo tse ka kenyelletsang ho salang. Ho sebedisa disebediswa kapa ditshwantsho Ho hlalosa ditharollo Ho sebetsa O etsa kopanya ho fihlela ho 5 dipalo Sebedisa disebediswa kapa ditshwantsho O etsa tlosa ho tloha nomorong enngwe le e nngwe ya 5 kapa e ka tsase Sebedisa disebediswa kapa ditshwantsho Dipaterone, Dipaterone tsa Ho qetella tatellano ya dinomoro ka ho bala ka nngwe ho fihlela ho 10, mohl. difankshene le dinomoro aljebra 1, 2, 3, 4, __, __, __, __, 9, 10 Sebaka le Boemo Ho latela ditaelo ka ho beha ntho e nngwe ho tloha ho e nngwe, mohl. sebopeho kenya pensele ka hara lebokose, kenya pensele ka lehakoreng le letona la (Jeometri) lebokose. 3-D Ho elellwa le ho bolela § Dibopeho tsa bolo (didikadikwe) · Dibopeho tsa lebokose (diprisimo) Mometho Nako Ho hlalosa ka puo hore na ntho e etsahala neng, mohl. hoseng, thapama, bosiu, ka nako, kamora nako. Bolelele Ho metha bolelele, bophara le bophahamo ka tshebediso ya disebediswa tseo e seng tsa semmuso. Ho sebedisa diyuniti tseo e seng tsa semmuso Boima Ho metha le ho nyalanya boima ba dintho tse tharo kapa ho feta ka tshebediso ya sekala le disebediswa tseo e seng tsa semmuso. Latellanya dintho ho ya ka boima ba tsona. Hlalosa tatellano ka ho sebedisa bobebe haholo, boima haholo, boima bo fetelletseng. Ho sebetsa ka Ho hlopha Ho bokella le ho hlophisa dintho tse tshwarehang tse sebediswang letsatsi le leng le datha dintho tse le leng ho ya ka mokgwa wa ho kgetha o behilweng ke titjhere. bokeleditsweng Ho rala setshwantsho sa dintho tse bokelletsweng kapa Ho hlalosa tlhophiso e bokelletsweng CAPS 561

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 1 Kotara ya 2 : Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo wa Bala dintho tse 20 ka botshepehi, a bolela mabitso ka tatellano matshwao le dinomoro dikamano Bolela hore na ke ntho efe ho tse pedi tse bokelletsweng eo e leng ngata kapa e haellang, ha bobedi tse bokelletsweng di le 10 kapa di haella ho feta moo. Bala dinomoro ho tloha ho 30 Ngola dinomoro ho fihlela ho 10 Rarolla Rarolla mathata a mantswe maemong a lokelang, ho kenyelletswa kopanya, tlosa , ka mathata dinomoro tse fihlang ho 10 ka tshebediso ya e le nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae ka teng Ho sebetsa Kopanya ho fihlela ho 10 dipalo Sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa ka le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa + Tlosa ho tloha ho 10 kapa ka tlase ho moo Ho sebediswa e nngwe ho tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi O ngola polelo ya palo ka ho sebedisa - Dipaterone, Dipaterone Ho qetella tatellano ya ho bala dinomoro ho fihlela ho 30 difankshene le tsa dinomoro aljebra • ka bonngwe, mohl. 20, 21, 22, 23, __, __, __, __, 28; __; 30. • ka bohlano, mohl. 5, 10, 15, __, __, 30, Dipaterone Ho kopitsa le ho hodisa paterone tsa Jeometri • tse entsweng ka ho sebedisa ntho e le nngwe empa e ena le mebala e fetohang kgafetsa, kapa • tse entsweng ka ho sebedisa dintho tse tshwanang tsa boholo bo fapaneng Sebaka le 2-D O hlwaya le ho bolela sebopeho (Jeometri) didikadikwe dikgutlonnetsepa dikgutlotharo 562 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 1 Kotara ya 2: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 2 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo wa Balla pele le moraoka bo1 pakeng tsa 1 le 50 matshwao le dinomoro dikamano Balla pele ka bo5, bo2 ho fihlela ho 50 O sebedisa puo ho hlalosa boholo ba dinomoro: pele ho, kamorao ho, mahareng a Bapisa boholo ba dinomoro ho fihlela ho 10 ho sebediswa puo, mohl. kgolo ho, nyane ho, jj. O sebedisa puo ho hlalosa boholo ba dinomoro: pele ho, kamorao ho, mahareng a Hlopha dinomoro ka tatellano ya 1 – 10 ho tloha ho e nyane ho isa ho e kgolo Bala disimbole tsa dinomoro ho fihlela ho 50 Rarolla mathata Rarolla mathata atshwarehang a kenyelletsang karolelano le tlhophiso e lekanang ya dinomoro tse felletseng ho fihlela ho 10 tseo dikarabo tsa tsona di ka kenyelletsang ho salang ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • melapalo O hlalosa ditharollo Rarolla mathata Rarolla mathata a mantswe maemong a lokelang a kenyelletsang ho kopanya ka phetapheto ka dikarabo tse fihlang ho 10 Sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • palopedi le ho arola ka lehare le ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae ka teng Tjhelete O elellwa tjhelete ya Afrika Borwa ya tshepe 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5 O rarolla mathata a tjhelete tse kenyelletsang tjhelete kaofela le tjhentjhe ho fihlela ho R10 le ka disente ho fihlela ho 20c Ho sebetsa dipalo Kopanya ka ho phethaphetha ho fihlela ho 10 ka tshebediso ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • palopedi le ho arola ka lehare O ngola polelo ya palo ka ho sebedisa + Dipaterone, Dipaterone tsa O qetella tatellano ya ho bala dinomoro difankshene le dinomoro aljebra • ka bo nngwe ho kgutlela morao ho tloha ho 50, mohl. 50, 49, 48, __, __, 45, __, __, 42; __; 40. • ka mashome ho fihlela ho 50, mohl. 10, 20, 30, __, __, Mometho Mothamo/volumo Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota mothamo wa ditshelo ka ho sebedisa disebediswa tse sa lekanyetswang, mohl. dikgaba le dikopi. Ho sebetsa ka Ho hlopha dintho Bokeletsa le ho hlopha dintho tsa letsatsi le leng le le leng tse tshwarehang ho ya datha tse bokelletsweng ka mokgwa wa ho kgetha o behilweng ke titjhere Thala setshwantsho sa dintho tse hlophilweng; kapa o hlalosa pokello e hlophilweng CAPS 563

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 1 Kotara ya 3: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo wa Ho bala dintho tse 40 ka botshepehi, a bolela mabitso ma tsona ka tatellano matshwao le dinomoro dikamano Ho bolela hore na ke efe ho tse pedi tsa dintho tse bokelletsweng e ngata kapa e nyane moo bobedi dipokello di leng 15 kapa ka tlase ho moo Ho bala dinomoro ho fihlela ho 70 Ho ngola dinomoro ho fihlela ho 20 Rarolla Ho rarolla mathata a mantswe tse maemong a lokelang tse kenyelletsang kopanya, mathata tlosa ka dikarabo tse fihlang ho 15 Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • le ho atisa le ho arola ka pedi le ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae kateng Ho sebetsa Ho kopanya ho fihla ho 15 dipalo Ka ho sebedisa e enngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa +, = Ho tlosa ho tloha ho 15 kapa ka tlase ho moo Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa -, = Dipaterone, Dipaterone Ho qetella tatellano ya ho bala dinomoro difankshene le tsa dinomoro aljebra • ka bonngwe ho kgutlela morao ho tloha ho 60 , mohl. 60, 59, 58, __, __, __, 54, __, __, 51. • Ka pedi, mohl. .44, 46, 48, __, __, __,56; __, 60 Dipaterone Ho kopitsa, ho hodisa le ho hlalosa dipaterone moo ho sebedisitsweng dibopeho tse tsa Jeometri fapaneng bakeng sa ho bopa dihlopha, empa dihlopha tsa dintho di phethwaphethwa hantle ka tsela e tshwanang. Sebaka le 3-D Ho elellwa le ho bolela sebopeho (Jeometri) • Dibopeho tsa bolo (didikadikwe) • Dibopeho tsa lebokose (diprisimo) Ho hlopha dintho ho ya ka tse thethehang le tse thellang 564 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 1 Kotara ya 3: Mehlala ya Mesebetsi ya Tekanyetso wa 2 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, matshwao Kgopolo ya Ho balla pele ka bo 10, 5, 2 ho fihlela ho 80 le dikamano dinomoro Ho sebedisa puo bakeng sa ho hlalosa boholo ba dinomoro: pele ho, kamorao ho, mahareng a Ho bapisa boholo ba dinomoro ho fihlela ho 15 ka ho sebedisa puo, mohl. Kgolo ho, e nyane ho, jj. Ba ka phatlola dinomoro 11 – 15 ho ba 10 + bo nngwe mohl. 12 = 10 + 2 Rarolla Ho rarolla mathata a mantswe tse maemong a loketseng ho kenyelletswa ho mathata kopanya ka phethaphetho ka dikarabo tse fihlang ho 15 Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • le ho atisa le ho arola ka pedi le ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae kateng Ho rarolla mathata a kenyelletsang karolelano le tlhophiso e lekanang ya dinomoro tse felletseng ho fihlela ho 15 tseo dikarabo tsa tsona di ka kenyelletsang ho salang ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • melapalo ho hlalosa ditharollo Tjhelete Ho elellwa tjhelete ya Afrika Borwa ya tshepe 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5 Ho rarolla mathata a tjhelete tse kenyelletsang tjhelete yohle le tjhenthje ho fihlela ho R20 le ka disente ho fihlela ho 20c Ho sebetsa Ho kopanya ka phethaphetho ho fihlela ho 15 dipalo Ka ho sebedisa e enngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa +, = Dipaterone, Dipaterone Ho qetella tatellano ya ho bala dinomoro difankshene le tsa dinomoro aljebra • ka nngwe ka ho kgutlela moraoin ho tloha ho 80, mohl. 80, 79, 78, __, __, __, __, 73, ___; __; 70. • Ka mashome ho fihlela ho 80, mohl. 10, 20, 30, __, __,__, __, __, • Ka bohlano, mohl. 5, 10, 15, __, __, 30, __, __.45, __, __, 60, __, __, __, 80 Sebaka le sebopeho Molahare Ho elellwa le ho taka molahare ka dibopeho tsa jeometri le tseo e seng (jeometri) tsa jeometri tsa 2 -D Mometho Bolelele Ho akanya, ho metha, ho bapisa, ho hlopha le ho rekota bolelele ka ho sebedisa ho metha ho sa lekanyetswang, mohl. Bolelele ba letsoho, dikgato, bolelele ba dipensele, disebediswa tsa ho metha, jj. Ho sebetsa ka datha Datha Ho araba dipotso tse mabapi le dintlha tsa kerafo ya ditshwantsho CAPS 565

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 1 Kotara ya 1: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo wa Ho bala dintho tse 50 ka botshepehi, a bolela mabitso a tsona ka tatellano matshwao le dinomoro dikamano Ho bolela hore na ke efe ho tse pedi tsa dintho tse bokelletsweng e ngata kapa e nyane moo bobedi dipokello di leng 20 kapa ka tlase ho moo Ho bala dinomoro ho fihlela ho 80 Rarolla Ho rarolla mathata a mantswe tse maemong a lokelang tse kenyelletsang kopanya, mathata tlosa ka dikarabo tse fihlang ho 20 Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • le ho atisa le ho arola ka pedi le ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae kateng Ho sebetsa Ho kopanya ka phethaphetho ho fihlela ho 20 dipalo Ka ho sebedisa e enngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa +, = Ho tlosa ho tloha ho 20 kapa ka tlase ho moo Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa -, = Dipaterone, Paterone ya Ho qetella tatellano ya ho bala dinomoro difankshene le dinomoro aljebra • ka nngwe ho kgutlela morao ho tloha ho 80, mohl.: 80, 79, 78, __, __, __, 74, __, __, 71. • Ka pedi , mohl. 64, 66, 68, __, __, __,76; __, 80 Sebaka le 2-D Ho elellwa le ho bolela sebopeho (Jeometri) • didikadikwe • dikgutlotharo • dikgutlonnetsepa ho hlophisa ho ya ka tse tjhitja kapa tsa mahlakore a otlolohileng Mometho Boima • ho akanya, ho metha, ho bapisa, ho hlopha le ho rekota boima ka ho sebedisa disebediswa tsa ho metha tse sa lekanyetswang mmoho le sekala sa ho metha, mohl. Diboloko, ditena, jj. • Ho sebedisa puo bakeng sa ho bua ka ho bapisa, mohl. Bobebe, boima, bobebenyana, boima haholo 566 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 1 Kotara ya 4: Mohlala wa Mesebtsi ya Tekanyetso wa 2 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, Kgopolo ya Ho balla pele ka bo 10, 5, 2 ho fihlela ho 100 matshwao le dinomoro dikamano Ho sebedisa puo ho hlalosa boholo ba dinomoro: pele ho, kamorao ho, mahareng a Ho bapisa boholo ba dinomoro ho fihlela ho 20 ka ho sebedisa puo, mohl. E kgolo ho, e nyane ho, jj. Ho hlopha dinomoro tsa 1 – 20 ho tloha ho e kgolo ho isa ho e nyenyane A ka arohanya dinomoro tsa 11 – 20 ka 10+ bonngwe, mohl. 14 = 10 + 4 Ho bala dinomoro ho fihlela ho 100 Ho ngola dinomoro ho fihlela ho 20 Rarolla mathata Ho rarolla mathata a mantswe tse maemong a loketseng ho kenyelletswa ho kopanya ka phethaphetho ka dikarabo tse fihlang ho 20 Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • le ho atisa le ho arola ka pedi le ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae kateng Ho rarolla mathata a kenyelletsang karolelano le tlhophiso e lekanang ya dinomoro tse felletseng ho fihlela ho 20 tseo dikarabo tsa tsona di ka kenyelletsang ho salang ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • melapalo ho hlalosa ditharollo Tjhelete Ho elellwa tjhelete ya Afrika Borwa ya tshepe 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5 Ho rarolla mathata a tjhelete tse kenyelletsang tjhelete kaofela le tjhentjhe ho fihlela ho R20 le ka disente ho fihlela ho 50c Ho sebetsa Ho kopanya ka phethaphetho ho fihlela ho 20 dipalo Ka ho sebedisa e enngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa +, = Dipaterone, Dipaterone tsa Ho qetella tatellano ya ho bala dinomoro difankshene le dinomoro aljebra • ka ho kgutlela morao ka nngwe, mohl. 99, 98, __, 96, __, __, __, 92, ___; __; 89. • Ka mashome ho fihlela ho 100, mohl.10, 20, 30, __, __, __, __, __, 90, __. Ka bohlano, mohl. 20, 25, 30, __, __.45, __, __, 60, __, 70__, __,__, 90 Sebaka le Boemo Ho sebedisa puo e bontshang boemo ho latela dithsupiso e le ho potoloha ka sebopeho phaposing (Jeometri) Ho nyalanya boemo bo fapaneng ba ntho e le nngwe CAPS 567

MMETSE KEREITE YA 1-3 Mometho Nako Ho tseba matsatsi a beke Ho tseba dikgwedi tsa selemo Ho sebetsa ka Datha Ho araba dipotso tse amanag le kerafo ya ditshwantsho datha Kereite ya 2 Kotara ya 1: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, matshwao le Kgopolo ya Ho hlophisa le ho bala ho fihla dinthong tse 100 dikamano dinomoro Ho bapisa le ho hlopha dinomoro tse felletseng ho fihlela ho 25 Ho qhaqholla dipalo tsa nomoropedi ho fihlela ho 25 ka mashome le metso, mohl. 23 = 20 + 3 Ho bala le ho ngola dinomoro ho tloha ho 0 ho fihlela ho 100 Rarolla Ho rarolla mathata a mantswe tse maemong a lokelang tse kenyelletsang mathata kopanya, tlosa ka dikarabo tse fihlang ho 20 Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • le ho atisa le ho arola ka pedi le ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae kateng Tjhelete Ho elellwa tjhelete ya Afrika Borwa ya tshepe 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5 le ya pampiri R10, R20, R50 Ho rarolla mathata a tjhelete tse kenyelletsang tjhelete kaofela le tjhentjhe ho fihlela ho R20 le ka disente ho fihlela ho 50c Ho sebetsa Ho kopanya ho fihlela ho 20 dipalo Ka ho sebedisa e enngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa +, = Ho tlosa ho tloha nomorong efe kapa efe ya 20 kapa ka tlase Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa -, = Dipaterone, difankshene Dipaterone Ho qetella taellano ya ho bala dinomoro ka ho balla pele le ho kgutlela morao le aljebra tsa dinomoro • ka nngwe ho tloha ho 0 – 100, mohl. 99, 98, 97, __, __, __, 93, __, 91, 90 • ka mashome ho tloha ho 0 – 100, mohl. 10, 20, 30, __, __, __, 70__, __, 100 • ka pedi ho tloha ho 0 – 100, mohl.. 80, 82, 84, __, __, 90, _, __, __, ___, 100 568 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Sebaka le sebopeho 3-D Ho elellwa le ho bolela (Jeometri) § dibopeho tsa bolo (didikadikwe) § dibopeho tsa labokose (diprisimo) 2-D Ho elellwa le ho bolela Didikadikwe, dikgutlotharo, dikgutlonnetsepa le dikgutlonne Mometho Nako Ho bolela nako ka dihora tshupanakong ya manaka Bolelele Ho akanya, ho metha, ho bapisa, ho hlopha le ho rekota bolelele, bophara kapa bophahamo ka dimitara Kereite ya 2 Kotara ya 2: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, matshwao Kgopolo ya Ho bala ditshwantsho tsa dintho tse hlophisitsweng ho fihlela ho 150 le dikamano dinomoro Ho bapisa dinomoro ho fihlela ho 50 Ho bala le ho ngola dinomoro tsa 0 - 150 Ho balla pele le ho kgutlela morao ka bo 10, 2, 5 ho fihlela ho 150 Rarolla Ho rarolla mathata a kenyelletsang karolelano le tlhophiso ya dinomoro tse mathata felletseng ka tekano ho fihlela ho 50 ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi le ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae kateng Dipaterone, Dipaterone Ho qetella tatellano ya ho bala dinomoro ka ho balla pele le ho kgutlela morao ka difankshene le aljebra tsa dinomoro Nngwe ho 0 – 150, mohl.131, 132, 133, __, __, __, 137, __, ___, ___, 141 • ka mashome mahareng a 0 le 200, mohl.150, 140, 130, __, __, 100, __, __.70, __, __, 40 • ho bala ka pedi, mohl. 150, 148, 146, 144, __, __, 138, __, __, 132. • Ho bala ka hlano ho tloha ho 0 ho isa ho 150, mohl. 105, 110, 115, __, __, __, 135, __, __, 150 Ho kopitsa, ho hodisa, le ho hlalosa dipaterone moo dibopeho tse fapaneng di sebedisetswang ho bopa dihlopha, empa dihlopha tseo tsa dibopeho di phethwa hantle ka tsela e tshwanang. Mometho Nako Ho bolela nako ka dihora le ka halofo ya dihora tshupanakong ya manaka. CAPS 569

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 2 Kotara ya 2: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 2 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, matshwao Kgopolo ya Ho balla pele ka bo3, bo4 le dikamano dinomoro Rarolla Ho rarolla le ho hlalosa ditharollo tsa mathata a kenyelletsang karolelano e mathata lekanang e lebisang dipalophatlong Dipalo phatlo Ho elellwa le ho sebedisa dihalofo, borarong, dikotara, bohlanong maemong a tlwaelehileng Ho elellwa dipalophatlo setshwantshong Ho ngola dipalophatlo ka tsela ya 1 halofo, 1 borarong, jj. Ho sebetsa Ho kopanya ho fihlela ho 50 dipalo Ka ho sebedisa e enngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa +, = Ho tlosa ho fihlela ho 50 Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa -, = Dipaterone, Paterone ya Ho qetella tatellano ya dinomoro mahareng a 0 le 150 difankshene le aljebra dinomoro • ho bala ka nngwe • ho bala ka bone, mohl. 4, 8, 12 __, __, 24, __, 32, __, __, __, 48 • ho bala ka boraro, mohl. 3, 6, 9, __, __,21, __, __,__, 33, 36. Mometho Boima Ho akanya, ho metha, ho bapisa, ho hlopha le ho rekota boima ka tshebediso ya disebediswa tseo e seng tse lekanyeditsweng le ka sekala, mohl. Diboloko, ditena,jj. Ho hlopha dihlahiswa tseo ho tsona ho ngotsweng boima ka dikilogramo 570 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 2 Kotara ya 3: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dipalo, matshwao Kgopolo ya Ho bala ho fihlella ho dintho tse hlophisitsweng tse 180 le dikamano dinomoro Ho bapisa le ho hlopha dinomoro ho fihlela ho 75 Ho bala le ho ngola dinomoro ho fihlela ho 180 Ho balla pele le ho kgutlela morao ka bo 2, 10, 5 mahareng a 0 le 180 Ho qhaqholla dipalo tsa palopedi ho fihlela ho 75 ka mashome le metso, mohl. 48 = 40 + 8 Rarolla Ho rarolla mathata a mantswe tse maemong a loketseng ho kenyelletswa ho kopanya mathata ka phethephetho e lebisang katisong ho fihlela ho 40 Ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi l e ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae kateng Ho sebetsa A ka atisa dinomoro tsa 1 – 5 ka 5, 4 dipalo Ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • melapalo ho ngola dipolelonomoro ka ho sebedisa x, = Dipaterone, Dipaterone Ho qetella tatellano ya dinomoro difankshene le tsa dinomoro aljebra • ho balla pele le ho kgutlela moraoka nngwe mahareng a 0 le 180, mohl. • 180, 170, 160, __, __, 120, __,__ 90, • ho bala ka pedi, mohl. 150, 152, 154, __, 156, __, 160, __, __, 166 • ho bala ka hlano ho tloha ho 0 ho isa ho 150, mohl.120, 125, 130, 135, __, __, __, 155, __, __, 170, __, 180 Sebaka le Boemo Ho sebedisa puo e bontshang boemo e le ho latela ditshupiso ka ho potoloha sebopeho ka phahosing (Jeometri) CAPS 571

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 2 Kotara ya 3: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 2 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, matshwao Kgopolo ya Ho balla pele ka 4s, 3s le dikamano dinomoro Ho rarolla mathata Ho rarolla le ho hlalosa ditharollo tsa mathata tse kenyelletsang ho arola ka tekano ho lebisang dipalophatlong. Dipalophatlo Ho elellwa le ho sebedisa dihalofo, borarong, dikotara, bohlanong maemong a tlwaelehileng Ho elellwa dipalophatlo setshwantshong Ho ngola dipalophatlo ka tsela ya 1 halofo, 1 borarong, jj. Dipaterone, Dipaterone tsa Ho qetella tatellano ya dinomoro mahareng a 0 le 180 dikamano le aljebra dinomoro • ho bala nngwe • ho bala ka nne, mohl. • 104,108, 112 __, __, 124, __, 132, __, __, __, 148 • ho bala ka boraro, mohl. 103, 106, 109, __, __,121, __, __,__, 133, 136. Dipaterone tsa Kopitsa, atolosa le ho hlalosa dipaterone tsa Jeometri moo ho hlahellang Jeometri dibopeho tse tshwanang, empa palo ya mofuta o mong le o mong wa sebopeho e a eketseha kapa ho fokotseha ka tsela e tlwaelehileng Sebaka le sebopeho Boemo Ho bapisa boemo bo fapaneng ba ntho e le nngwe (Jeometri) Dibopeho tsa Ho elellwa le ho bolela 2-D Didikadikwe, dikgutlotharo, dikgutlonnetsepa le dikgutlonne Ho hlophisa dibopeho ka tse mahlakore a otlolohileng le a tjhitja Mometho Mothamo/volumo Ho lekanya, ho metha, ho bapisa, ho hlopha le ho rekota mothamo disebediswa tseo e seng tse lekanyeditsweng: mohl. Dikgaba le dikopi Nako Ho bala nako ka dihora, halofo ya hora kapa kotara ya hora tshupanakong ya manaka. Ho sebedisa bakeng sa ho sebetsa bolelele ba nako ka matsatsi kapa dibeke Ho sebetsa ka datha Datha Ho etsa kerafo ya ditshwantsho hodima pampiri ya diboloko ka Datha eo ho fanweng ka yona. 572 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 2 Kotara ya 4: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, matshwao le Kgopolo ya Ho bala ditshwantsho tsa dintho tse hlophisitsweng ho fihlela ho 200 dikamano dinomoro Ho lekodisa le ho bapisa dinomoro ho fihlela ho 99 Rarolla Ho rarolla mathata a mantswe a maemong a lokelang tse kenyelletsang mathata tlhophiso le karolelano ho fihlela ho 99 ka dikarabo tse kenyelletsang ho salang Tshebediso ya e nngwe ho tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi le ho hlalosa kamoo a rarollang mathata a hae kateng Tjhelete Ho elellwa tjhelete ya Afrika Borwa ya tshepe 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5 le ya pampiri R10, R20, R50 Ho rarolla mathata a tjhelete tse kenyelletsang tjhelete kaofela le tjhentjhe ho fihlela ho R99 le ka disente ho fihlela ho 95c Dipaterone, difankshene Dipaterone Ho qetella tatellano ya ho bala dinomoroka ho balla pele le ho kgutlela morao le aljebra tsa dinomoro • ka nngwe mahareng a 0 le 200 • ka mashome mahareng a 0 le 200, mohl. 130, 140, 150, -__, ___, ___, __, 200 Sebaka le sebopeho 2-D Ho elellwa le ho bolela (Jeometri) • didikadikwe • dikgutlotharo • dikgutlonnetsepa • dikgutlonne ho hlophisa dibopeho ka botjhitja kapa ka mahlakore a otlolohileng Mometho Nako Ho sebedisa tshupanako bakeng sa ho sebetsa bolelele ba nako ka dihora, halofo ya hora kapa kotara ya hora CAPS 573

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 2 Kotara ya 4: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 2 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, matshwao le Kgopolo ya Ho balla pele le ho kgutlela morao ka bo 2, bo 5 ho fihlela ho 200 dikamano dinomoro Ho bala le ho ngola dinomoro ho fihlela ho 200 Ho sebetsa Ho kopanya ho fihlela ho 99 ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang dipalo • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa +, = Ho tlosa ho tloha nomorong efe kapa efe ho fihla ho 99 ka ho sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dinomoro • melapalo • ho atisa le ho arola ka pedi ho ngola polelo ya palo ka ho sebedisa -, = Dipaterone, difankshene Dipaterone tsa Ho qetella tatellano ya dinomoro mahareng a 0 le 200 le aljebra dinomoro • ho bala ka bobedi, mohl. 160, 162, 164, __, 166, __, 170, __, __, 176, __, 180 • ho bala ka bohlano ho tloha ho 0 ho isa ho 200 , mohl. 160, 165, 170, __, __, __, 190__, 200 Ho sebetsa ka datha Datha Ho araba dipotso tse mabapi le tlhahisoleseding ya kerafo ya ditshwantsho 574 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 2 Kotara ya 4: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 3 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, matshwao Mohopolo wa palo Balla pele ka bo 4, bo 3 le dikamano Rarolla mathata Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe boemong bo kenyelletsang ho kopanya ka phetapheto e lebisang ho atiseng ka dikarabo tse fihlang ho 50 a sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho pheta habedi le ho hafola le ho hlalosa ditharollo tsa hae tsa mathata Ho sebetsa dipalo A ka atisa dipalo 1 – 10 ka 3 a sebedisa • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho pheta habedi Ngola polelo ya palo a sebedisa x, = Dipaterone, Dipaterone tsa Qetella tatelano ya dipalo pakeng tsa 0 le 180 difankshene le aljebra dipalo • bala ka bo 1 • balla morao ka bone , mohlala : 48,44, 40 __, __, 28, __, __, 16, __, __, 0 • balla morao boraro, mohlala : 36, 33, 30, __, __, 21, 18, __,__, 9, __, __, 0. Sebaka le sebopeho 3-D Elellwa le ho bolela (Jeometri) • dibopeho tse tjhitja • dibopeho tsa mabokose(diprisimo) • silendara Hlophisa dintho ho ya ka tse bidikolohang le tse thellang Molahare Elellwa le ho taka molahareng dibopehong tsa jeometri le tseo e seng tsa jeometri tsa mahlakore a 2 Mometho Mothamo/volumo Hlopha dihlahiswa tsa ka mehla tseo methamo ya tsona e ngotsweng ka dilitara Bala mothamo ka dilitara ho tswa ditshwantshong tsa dijeke tsa ho metha. CAPS 575

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3 Kotara ya 1: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo wa palo Bopa ka dihlopha le ho bala dintho ho fihlela ho 200 matshwao le dikamano Bapisa le ho hlopha dipalo tse felletseng ho fihlela ho 99 Bala le ho ngola matshwao a palo ho tloha ho 0 ho isa ho 500 Arola nomoro ya dipalo tse pedi tse fihlang ho 99 ka mashome le metso, mohlala :78 = 70 + 8 Rarolla mathata Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe bo kenyelletsang ho kopanya , ho tlosa ka dikarabo tse fihlang ho 99 a sebedisa e nngwe ya tse latelang • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho phetha habedi le ho hafola • ho atametsa ho fihlela ho 10 le ho hlalosa ditharollo tsa hae tsa mathata Tjhelete Rarolla mathata a tjhelete a kenyelletsang tjhelete yohle le tjhentjhe ka diranta kapa disente Tshebetso ya Kopanya ho fihlela ho 99 a sebedisa e nngwe ya tse latelang dipalo • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho phetha habedi le ho hafola • ho atametsa ho fihlela ho 10 Ngola polelo ya palo a sebedisa +, = Tlosa ho fihlela ho 99 a sebedisa e nngwe ya tse latelang • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho phetha habedi le ho hafola • ho atametsa ho fihlela ho 10 Ngola polelo ya palo a sebedisa +, = Dipaterone, Dipaterone tsa Qetella tatelano ya dipalo ya ho balla pele le morao difankshene le dipalo aljebra • ka bonngwe pakeng tsa 0 le 200 mohlala: 199,1 98, 197, __, __, __, 13, __, 191, 190 • ka boleshome pakeng tsa 0 le 200 mohlala: 110, 120, 130, __, __, __, 170__, __, 200 • ka makgolo pakeng tsa 0 le 500 mohlala: 100, 200, 300, __, __, • ka bohlano pakeng tsa 0 le 200 mohlala: 150, 155, 160, __, __, __, 180, __, __, 195, __ • ka bobedi pakeng tsa 0 le 200 mohlala: . 180,182, 184, __, __, 190, _, __, __, ___, 200 Sebaka le Dibopeho tsa Elellwa le ho bolela sebopeho mahlakore a 2 (Jeometri) didikadikwe, dikgutlo-tharo, dikgutlonnetsepa le dikgutlonne Hlophisa dibopeho ho ya ka mahlakore a otlolohileng le tsa mahlakore a tjhitja Mometho Nako Bala matsatsi a hlwailweng khalendareng Bolela nako watjheng ya manaka ka dihora, halofo ya hora, kotara ya hora Mothamo/volumo Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota mothamo wa ditshelo ka ho sebedisa disebediswa tse sa lekanyetswang mohlala: dikgaba le dikopi Hlopha dihlahiswa tsa ka mehla tseo methamo ya tsona e ngotsweng ka dimililitara 576 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3 Kotara ya 2: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo wa Bala ditshwantsho tsa dintho tse bopilweng ka dihlopha (mohlala: tse bopilweng ka matshwao le palo sehlopha sa bo 10, 25, 50 kapa 100 ) ho fihlela ho 500 dikamano Hlopha le ho bapisa dipalo ho fihlela ho 500 Bala le ho ngola dipalo ho tloha ho 0 - 1000 Rarolla Rarolla mathata a etswang a kenyelletsang ho arola ka ho lekana le ho bopa ka mathata dihlopha ka dipalo tse felletseng ho fihlela ho 75 a sebedisa e nngwe ya tse latelang • Ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho phetha habedi le ho hafola • ho atametsa ho fihlela ho 10 le ho hlalosa tharollo ya hae ya mathata Ho sebetsa Arola dipalo tse fihlang ho 50 ka 2, 5, 10 dipalo Dipaterone, Dipaterone tsa Qetella tatelano ya dipalo ya ho balla pele le morao difankshene le dipalo aljebra • ka bonngwe pakeng tsa 0 le 500 mohlala: 389, 399, 400, , __, __, __, 404, __, ___, ___, 408 • ka mashome pakeng tsa 0 le 500 mohlala.: 300, 310, 320, __, __, 350, __, __.370, __, __, 400 • ka makgolo pakeng tsa 0 le 1 000 mohlala: 1000, 900, 800, __, __, 500, __, __.200, __, 0 Sebaka le 3-D Elellwa le ho bolela sebopeho (Jeometri) • dibopeho tse tjhitja (didikadikwe) • dibopeho tsa mabokose (diprisimo) § silindara Hlophisa dintho ho ya ka tse nang le difahleho tse kgopameng le tse nang le difahleho tse batalletseng Mometho Bolelele Akanya, metha, hlopha le ho bapisa bolelele, bophahamo le bophara a sebedisa disebediswa tseo e seng tsa semmuso Akanya, metha, hlopha le ho bapisa bolelele a sebedisa dimitara CAPS 577

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3 Kotara ya 2: Mohlala wa Mesebetsi wa Tekanyetso wa 2 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo wa Balla pele le morao k abo 2, 4, 3 ho fihlela ho 500 matshwao le palo dikamano Ho sebetsa Kopanya ho fihlela ho 400 a sebedisa e nngwe ya tse latelang dipalo • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho phetha habedi le ho hafola • ho atametsa ho fihlela ho 10 Ngola polelo ya palo a sebedisa +, = Tlosa ho tloha ho 400 kapa ka tlase a sebedisa e nngwe ya tse latelang • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho phetha habedi le ho hafola • ho atametsa ho fihlela ho 10 Ngola polelo ya palo a sebedisa _, = Dipaterone, Dipaterone tsa Qetella tatelano ya dipalo ya difankshene le palo aljebra • ho bala ka bobedi pakeng tsa 0 le 500 mohlala : 450, 448, 446, 444, __, __, 438, __, __, 432. • Ho bala ka bone pakeng tsa 0 le 500 mohlala : 404, 408, 412 __, __, 424, __, 432, __, __, __, 448 • Ho bala ka boraro pakeng tsa 0 le 500 mohlala: 403,406, 409, __, __,421, __, __,__, 433, 436. Dipaterone tsa Kopitsa,atolosa le ho hlalosa dipaterone moo dibopeho tse fapaneng di sebediswa ho jeometri etsa sehlopha, empa dihlopha tsa dibopeho di phetwa ka tsela yona eo. 578 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3 Kotara ya 2: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 3 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo wa Balla pele k a bo 5, 50, 100 pakeng tsa 0 le 500 matshwao le palo dikamano Arola dinomoro tsa palo tse tharo ka makgolo, mashome le metso mohlala: 247 = 200 + 40 + 7 Rarolla Rarolla le ho hlalosa ditharollo tsa mathata a kenyelletsang ho arola ka ho lekana mme mathata a lebisa dipalophatlong. Palophatlo Elellwa le ho sebedisa dihalofo, dikotara, borobedi, boraro, botshelela, bohlano mae- mong a tlwaelehileng. Elellwa dipalophatlo tse sebopehong sa dayakeramo Ngola dipalophatlo ka sebopeho sa (halofo e 1, 2 borarong jj). Dipaterone, Dipaterone Qetella tatelano ya dipalo difankshene le tsa palo aljebra • Ho bala ka bohlano pakeng tsa 0 – 500 mohlala : 105, 110, 115, __, __, __, 135, __, __, 150 • Ho bala ka mashome a mahlano pakeng tsa 0 – 1000 mohlala: . 550, 600, 650, __, __, 800, __, __, __, 1 000, Sebaka le Boemo le Latela ditshupasebaka tsa ho potoloha sekolo sebopeho tshupasebaka (Jeometri) Ho fana ka ditshupasebaka tsa ho potoloha sekolo Mometho Boima Akanya, metha, bapisa, hlopha le ho rekota boima a sebedisa disebediswa tse sa lekanyetswang le sekala sa ho lekalekanya mohlala: maboloko, ditena, jj. Hlopha dihlahiswa tseo boima ba tsona bo ngotsweng ka kramo CAPS 579

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3 Kotara ya 3: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 3 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo Bala ditshwantsho tsa dintho tse bopilweng ka dihlopha ho fihlela ho 750 (mohlala: matshwao le wa palo dihlopha tsa 20, 25, 50 kapa 100) dikamano Bapisa le ho hlopha dipalo ho fihlela ho 750 Bala le ho ngola matshwao a dipalo ho fihlela ho 100 Rarolla Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe boemong bo kenyelletsang ho atisa ho fihlela ho mathata 75 a sebedisa e nngwe ya tse latelang • Bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho phetha habedi le ho hafola • ho atametsa ho fihlela ho 10 le ho hlalosa tharollo ya hae ya mathatha Ho sebetsa A ka atisa ka 2, 5, 10 ho etsa 99 a sebedisa e nngwe ya tse latelang dipalo • disebediswa • ditshwantsho • melapalo Ngola polelo ya palo a sebedisa x, = Dipaterone, Dipaterone Qetella tatelano ya dipalo ya ho balla pele le morao difankshene le tsa dipalo aljebra • ka bonngwe pakeng tsa 0 le 750 mohlala: 665, 666, 667 , __, __, __, 671, __, ___, ___, 675__, __, 678 • ka mashome pakeng tsa 0 le 750 mohlala: 650, 660, 670, __, __, 700, __, __.730, __, __, 760 • ka makgolo pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 0, 100, 200, __, __, 500, __, __.800, __, 1 000 580 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3 Kotara ya 3: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 2 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo Balla pele le morao k a bo 2, 20, 4, 3, ho fihlela ho 750 matshwao le wa palo dikamano Arola dinomoro tsa dipalo tse tharo ho fihlela ho 750 ka makgalo, mashome le bonn- gwe mohlala: 648 = 600 + 40 + 8 Ho sebetsa A ka atisa ka 3, 4 ho etsa 99 a sebedisa e nngwe ya tse latelang dipalo • disebediswa • ditshwantsho • melapalo • ho phetha habedi Ngola polelo ya palo a sebedisa x, = Dipaterone, Dipaterone Qetella tatelano ya dipalo ya difankshene le tsa palo aljebra • ho bala ka bobedi pakeng tsa 0 le 750 mohlala: 750, 749, 748, __, __, 445, __, __, 742. • Ho bala ka bo mashome a mabedi pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 800, 820, 840, 860, __, __, 920, __, __, 980 • Ho bala ka bone pakeng tsa 0 le 750 mohlala: 704, 708, 712 __, __, 724, __, 732, __, __, __, 748 • Ho bala ka boraro pakeng tsa 0 le 750 mohlala: 630,633, 639, 641, __, __,650, __, __,__, 661 Dipaterone Kopitsa, atolosa le ho hlalosa dipaterone tsa jeometri tseo ho tsona ho hlahellang tsa jeometri dibopeho tse tshwanang, empa palo ya mofuta ka mong wa sebopeho e a eketseha kapa e a fokotseha ka tsela ya mehla. Sebaka le -2-D Elellwa le ho bolela sebopeho (Jeometri) didikadikwe, dikgutlotharo, dikgutlonnetsepa le dikgutlonne Taka didikadikwe,didikadikwe, dikgutlonne, dikgutlotharo Ho sebetsa ka Datha Etsa kerafo hodima pampiri e nang le maboloko ha a fuwe dintlha. datha CAPS 581

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3 Kotara ya 3: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 3 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo wa Balla pele b abo 5, 50, 25 ho fihlela ho 750 matshwao le palo dikamano Rarolla Rarolla le ho hlalosa ditharollo tsa mathata a kenyelletsang ho arolelana ka ho lekana mathata tse lebisang ho dipalophatlo Dipalophatlo Elellwa le ho sebedisa dihalofo, dikotara, borobedi, boraro, botshelela, bohlano mae- mong a tlwaelehileng Elellwa dipalophatlo tse sebopehong sa dayakeramo Elellwa hore dihalofo tse 2 di etsa ntho e felletseng Ngola dipalophatlo ka sebopeho sa halofo e 1, 1 borarong jj. Dipaterone, Dipaterone Qetella tatelano ya dipalo difankshene le tsa palo aljebra • Bala ka bohlano pakeng tsa 0 le 750 mohlala: 705, 710, 715, __, __, __, 735, __, __, 750 • Bala ka bomashome a mahlano pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 1 000, 950, 800, __, __, 650, __, __, __, 450, • Bala ka bomashome a mabedi a metso e mehlano pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 525, 550, 575, __, __, 650, __, __, __, 750 Sebaka le Boemo O latela tshupasebaka ho tloha sebakeng ho ya sebakeng mmapeng eo e sebopeho seng wa semmuso (Jeometri) Mometho Nako Bolela nako watjheng e senang manaka ka dihora le metsotso Sebedisa khalendara ho fumana bolelele ba nako ka matsatsi kapa dibeke. Kereite ya 3 Kotara ya 4: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 1 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo Bala ditshwantsho tsa dintho tse bopilweng ka dihlopha ho fihlela ho 1000 matshwao le wa palo dikamano Hlopha le ho bapisa dipalo ho isa ho 999 Rarolla Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe boemong bo kenyelletsang ho bopa ka dihlopha mathata kapa ho arolelana ho fihlela ho 100 ka dikarabo tse kenyelletsang tse setseng a sebedisa e nngwe ya tse latelang • Ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • ho phetha habedi le ho hafola • ho atametsa ho fihlela ho 10 le ho hlalosa tharollo ya hae ya bothata Tshebetso Arola dipalo ho isa ho 99 ka 2, 4, 5, 10, 3 ya dipalo Tjhelete Rarolla mathata a tjhelete tse kenyelletsang tjhelete yohle le tjhentjhe ka diranta kapa disente Dipaterone, Dipaterone Qetella tatelano ya dipalo ya ho balla pele le morao difankshene le tsa dipalo aljebra • ka bonngwe pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 889, 890, 891, , __, __, __, 895 __, ___, ___, 889__, __, 892 • ka mashome pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 1000, 990, 980 __, __, 950, __, __.920, __, __, 890 Mometho Nako Sebedisa watjhe ho fumana bolelele ba nako e fetang ka dihora le metsotso 582 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3 Kotara ya 3: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 2 Karolo ya Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha dikahare Dinomoro, Mohopolo Balla pele le morao ka bo 2, 4, 3 ho isa ho 1000 matshwao le wa palo dikamano Bala le ho ngola matshwao a dipalo ho fihla ho 1000 Ho sebetsa Kopanya ho fihla ho 999 a sebedisa e nngwe ya tse latelang dipalo • Ho bopa le ho qhaqholla dipalo • Melapalo • Ho phetha habedi le ho hafola • Ho atametsa ho fihlela ho 10 Ngola polelo ya palo a sebedisa +, = Tlosa ho tloha ho 999 kapa ka tlase ho moo a sebedisa • Ho bopa le ho qhaqholla dipalo • Melapalo • Ho phetha habedi le ho hafola • Ho atametsa ho fihlela ho 10 Ngola polelo ya palo a sebedisa -, = Dipaterone, Dipaterone Qetella tatelano ya dipalo ya difankshene le tsa dipalo aljebra • Ho bala ka bobedi pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 1000, 998, 996, __, __, 990, __, __, 984 • Ho bala ka bone pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 840, 844, 852 __, __, 864, __, 872, __, __, __, 894 • Ho bala ka boraro pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 960,963, 966, 969, 971, __, __,980, __, __,__, 691 Sebaka le Molahare Hlwaya le ho taka mola o bohareng dibopehong tsa jeometri le tseo e seng tsa sebopeho jeometri tsa mahlakore a 2 (Jeometri) Ho sebetsa ka Dintlha Araba dipotso ka dintlha tse kerafong ya ditshwantsho datha CAPS 583

MMETSE KEREITE YA 1-3 Kereite ya 3 Kotara ya 4: Mohlala wa Mesebetsi ya Tekanyetso wa 3 Karolo ya dikahare Sehlooho Mokgwa wa ho kgetha Dinomoro, Mohopolo wa Balla pele kabo 5, 50, 25, pakeng tsa 0 le 1000 matshwao le palo dikamano Rarolla Rarolla mathata a dipalo tsa mantswe boemong bo kenyelletsang ho kopanya ka mathata phethaphetho e lebisang ho katiso ka dikarabo tse fihlang ho 50 a sebedisa e nngwe ya tse latelang • disebediswa • ditshwantsho • ho bopa le ho qhaqholla dipalo • melapalo • o phetha habedi le ho hafola le ho hlalosa tharollo ya hae ya mathata Tshebetso ya A ka atisa ka 3 ho fihlela ho 99 a sebedisa e nngwe ya tse latelang dipalo • disebediswa • ditshwantsho • melapalo • ho phetha habedi ngola polelo ya palo a sebedisa x, = Dipaterone, Dipaterone Qetella tatelano ya dipalo difankshene le tsa palo aljebra • ho bala ka bohlano pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 1 000, 995, 990, 985, __, __, __, 965, __, __, 950 • ho bala ka bomashome a mahlano pakeng tsa 0 le 1000 mohlala: 600, 650, 700, __, __, 850, __, __, __, • ho bala ka bomashome a mabedi a metso e mehlano pakeng tsa 0 le 1000 mohlala:1 000, 975, 950, __, __, 875, __, __, __, 775 Sebaka le sebopeho 3-D Hlwaya le ho bolela (Jeometri) • dibopeho tse tjhitja (didikadikwe) • dibopeho tsa mabokose (diprisimo) • disilindara • diphiramite • dikhounu Hlophisa dintho ho ya ka tsa bokahodimo bo batalletseng le tsa bokahodimo bo kgopamisitsweng Hlwaya dibopeho tsa mahlakore a 2 tse etsang bokahodimo bo batalletseng hodima dintho tsa mahlakore a 3 tse boletsweng ka hodimo Mometho Mothamo/ Bala volumo ka dimililitara ho tswa ditshwantshong tsa dijeke tsa ho metha volumo 584 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO

MMETSE KEREITE YA 1-3 CAPS 585

MMETSE KEREITE YA 1-3 586 SETATEMENTE SA LEANO LA KHARIKHULAMO LE TEKANYETSO