National Curriculum Statement (NCS)
SETSWANA MATHEMATICS
Curriculum and Assessment
Policy Statement
Foundation Phase
Grade 1-3
Skip to contentCAPS document
CAPS MATHS SETSWANA GR 1 3 FS
Grades 1, 2, 3 Maths CAPS document, 566 pages. Read online or get the free PDF download.
Maths · Grades 1, 2, 3 · tn. CAPS document, 566 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Maths
- Grade
- Grades 1, 2, 3
- Language
- Tn
- Document type
- CAPS document
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 566
- File size
- 3.5 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 566
Document textSearch extracted text and jump to a page.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO kA TLHATLHOBO
MEPHATO 1–3
DIPALO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DISCLAIMER
In view of the stringent time requirements encountered by the Department of Basic Education to effect the necessary editorial changes and layout
to the Curriculum and Assessment Policy Statements and the supplementary policy documents, possible errors may occur in the said documents
placed on the official departmental websites.
There may also be vernacular inconsistencies in the language documents at Home-, First and Second Additional Language levels which have
been translated in the various African Languages. Please note that the content of the documents translated and versioned in the African Lan-
guages are correct as they are based on the English generic language documents at all three language levels to be implemented in all four school
phases.
If any editorial, layout or vernacular inconsistencies are detected, the user is kindly requested to bring this to the attention of the Department of
Basic Education.
E-mail: capslangcomments@dbe.gov.za or fax (012) 328 9828
Department of Basic Education
222 Struben Street
Private Bag X895
Pretoria 0001
South Africa
Tel: +27 12 357 3000
Fax: +27 12 323 0601
120 Plein Street Private Bag X9023
Cape Town 8000
South Africa
Tel: +27 21 465 1701
Fax: +27 21 461 8110
Website: http://www.education.gov.za
© 2011 Department of Basic Education
Isbn: 978-1-4315-0446-6
Design and Layout by: Ndabase Printing Solution
Printed by: Government Printing Works
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
FOREWORD by the minister
Our national curriculum is the culmination of our efforts over a period of
seventeen years to transform the curriculum bequeathed to us by apart-
heid. From the start of democracy we have built our curriculum on the
values that inspired our Constitution (Act 108 of 1996). The Preamble to
the Constitution states that the aims of the Constitution are to:
• heal the divisions of the past and establish a society based on democratic
values, social justice and fundamental human rights;
• improve the quality of life of all citizens and free the potential of each person;
• lay the foundations for a democratic and open society in which government is
based on the will of the people and every citizen is equally protected by law;
and
• build a united and democratic South Africa able to take its rightful place as a sovereign state in the family of
nations.
Education and the curriculum have an important role to play in realising these aims.
In 1997 we introduced outcomes-based education to overcome the curricular divisions of the past, but the experience
of implementation prompted a review in 2000. This led to the first curriculum revision: the Revised National Curriculum
Statement Grades R-9 and the National Curriculum Statement Grades 10-12 (2002).
Ongoing implementation challenges resulted in another review in 2009 and we revised the Revised National
Curriculum Statement (2002) and the National Curriculum Statement Grades 10-12 to produce this document.
From 2012 the two National Curriculum Statements, for Grades R-9 and Grades 10-12 respectively, are combined
in a single document and will simply be known as the National Curriculum Statement Grades R-12. The National
Curriculum Statement for Grades R-12 builds on the previous curriculum but also updates it and aims to provide
clearer specification of what is to be taught and learnt on a term-by-term basis.
The National Curriculum Statement Grades R-12 represents a policy statement for learning and teaching in South
African schools and comprises of the following:
(a) Curriculum and Assessment Policy Statements (CAPS) for all approved subjects listed in this document;
(b) National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National Curriculum State-
ment Grades R-12; and
(c) National Protocol for Assessment Grades R-12.
MRS ANGIE MOTSHEKGA, MP
MINISTER OF BASIC EDUCATION
CAPS
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITENG
Kgaolo 1: Matseno le Lemorago.................................................................................................. 3
1.1 Lemorago.......................................................................................................................................................... 3
1.2 Thadiso............................................................................................................................................................. 3
1.3 Maitlhomo a kakaretso a Kharikhulamo ya Aforika Borwa.......................................................................... 4
1.4 Kabo ya Nako................................................................................................................................................... 6
1.4.1 Kgato ya Motheo. ..................................................................................................................... 6
1.4.2 Kgato ya Magareng. ................................................................................................................................ 6
1.4.3 Kgato e Kgolwane . .................................................................................................................. 7
1.4.4 Mephato 10-12. ........................................................................................................................ 7
KGAOLO 2: Ditlhaloso, maikaelelo, dikgono le diteng....................................................... 8
2.1 Matseno. ........................................................................................................................................................ 8
2.2 Dipalo ke eng?............................................................................................................................................. 8
2.3 Maikaelelo a a totobetseng. ............................................................................................................... 8
2.4 Dikgono tse di totobetseng................................................................................................................. 8
2.5 Tsepamo mo diteng tsa serutwa......................................................................................................... 9
2.6 Boleng jwa diteng tsa serutwa........................................................................................................ 11
2.7 Dipalo mo thutong ya kgato motheo............................................................................................... 11
2.7.1 Ditaelokaedi tse di tshitshintsweng tsa taolo ya phaposi...................................................................... 11
2.7.2 Barutwana ba ba itemogelang dikgoreletsi mo go ithuteng................................................................... 13
2.7.313 Dipalo tsa tlhogo................................................................................................................................ 13
2.8 Mophato wa R............................................................................................................................................. 14
2.9 Didiriswa tse di atlenegiseditsweng phaposi ya dipalo ya kgato motheo...................... 16
KGAOLO 3: Tlhaloso ya diteng tse di totobetseng............................................................. 17
3.1 Matseno. ...................................................................................................................................................... 17
3.2 Totobatso ya diteng go bontsha tsweletso pele.................................................................... 17
• Dipalo, Matshwao le Dikgolagano. ............................................................................................ 18
• Dipaterone, Ditiro le Alejebera. ................................................................................................. 26
• Boalo le Popego (thutatekanyo)................................................................................................ 27
• Tekanyo. ................................................................................................................................................. 30
• Tshwaro ya tshedimosetso............................................................................................................ 35
CAPS 1
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
3.3 Tlhaloso ya diteng................................................................................................................................. 38
3.4. Tatediso le kgato ya diteng................................................................................................................ 39
3.4.1 Mophato 1 thadiso ya kgweditharo........................................................................................................ 41
3.4.2 Mophato 2 thadiso ya kgweditharo........................................................................................................ 60
3.4.3 Mophato 3 thadiso ya kgweditharo....................................................................................................... 83
3.5 Dintlha tsa tshedimosetso le dikaelo tsa go ruta............................................................... 106
3.5.1 Tlhaloso ya diteng tsa tsa mophato1 . ................................................................................................. 107
3.5.2 Tlhaloso ya diteng tsa tsa mophato 2 .................................................................................................. 235
3.5.3 Tlhaloso ya diteng tsa tsa mophato 3 .................................................................................................. 369
KAROLO 4: Tlhatlhobo................................................................................................................... 528
4.1 Matseno. .................................................................................................................................................... 528
4.2 Tlhatlhobo ya letsatsi kgotsa e sa tlwaelegang. ............................................................... 528
4.3 Tlhatlhobo e tlwaelegileng. .......................................................................................................... 529
4.4 Lenane la tlhatlhobo e tlwaelegileng...................................................................................... 529
4.5 Go rekota le pegelo............................................................................................................................ 530
4.6 Tekanyetso le Tlhatlhobo. .............................................................................................................. 531
4.7 Kakaretso. ............................................................................................................................................... 531
4.8 Sekao sa Tirwana ya Tlhatlhobo tsa mophato 1 go 3............................................................ 532
2 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
KGAOLO 1: MATSENO LE LEMORAGO
1.1 Lemorago
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Mephato R-12 (NCS) e tlhalosa pholisi ya kharikhulamo le tlhatlhobo mo
dikolong ka tlhomamo.
Go tokafatsa tiragatso e, Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba e ne ya mametlelelwa ka dimametlelelo tse di tla
diragadiwang ka Ferikgong 2012. Tokomana e le nngwe e e sobokantsweng ya Pholisi ya Kharikhulamo le Tlhatlho-
bo ya serutwa se sengwe le se sengwe, e ne ya kwalwa go emisetsa Dipegelo tsa Dirutwa, Dikaedi tsa Lenaneothuto
le Dikaedi tsa Tlhatlhobo ya Dirutwa Mephato ya R-12 tsa bogologolo.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba ya Mephato R-12 e e tlhabolotsweng: Pholisi ya Kharikhulamo le Tlhatlhobo
(Ferikgong 2012) e emisetsa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Mephato ya R - 9 (2002) le Pegelo ya Kharikh-
ulamo ya Bosetšhaba Mephato ya 10-12 (2004).
1.2 Thadiso
(a) National Curriculum Statement Grades R-12 (Ferikgong 2012) e emela pegelo ya pholisi ya go ithuta le go ruta
mo dikolong tsa Aforika Borwa mme e na le tse di latelang:
(i) Pegelo ya Pholisi ya Kharikhulamo le Tlhatlhobo ya serutwa sengwe le sengwe sa sekolo se se amo-
getsweng;
(ii) Pegelo ya Pholisi ya, National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the
National Curriculum Statement Grades R-12; le
(iii) Pegelo ya Pholisi ya, National Protocol for Assessment Grades R-12 (Ferikgong 2012).
(b) The National Curriculum Statement Grades R-12 (Ferikgong 2012) e emela dipegelo tse pedi tsa kharikh-
ulamo ya bosetšhaba tsa ga jaana, tsona ke:
(i) Revised National Curriculum Statement Grades R - 9, Government Gazette No. 23406 of 31 May 2002, le
(ii) National Curriculum Statement Grades 10-12 Government Gazettes, No. 25545 of 6 October 2003 and
No. 27594 of 17 May 2005.
(c) Dipegelo tsa kharikhulamo tsa bosetšhaba tse di akanngwang go ka dirisiwa mo ditemanapotlana tsa (a) le (b)
di na le dipegelo tsa pholisi tse di latelang tse di tla khutlisiwang ka tatelano ke National Curriculum Statement
Grades R-12 (Ferikgong 2012) mo pakeng ya go tloga ka 2012-2014:
(i) Lekala la Thuto/Lenaneo la Serutwa, Dikaedi tsa Lenaneothuto, Dikaedi tsa Tlhatlhobo ya Dirutwa tsa
Mephato R - 9 le Mephato 10-12;
(ii) Pegelo ya Pholisi ya National Policy on assessment and qualifications for schools in the General Edu-
cation and Training Band d, e e tlhamilweng sešwa mo Government Notice No. 124 in Government
Gazette No. 29626 of 12 February 2007;
(iii) Pegelo ya Pholisi ya the National Senior Certificate: A qualification at Level 4 on the National Qualifica-
tions Framework (NQF), e e tlhamilweng sešwa mo Government Gazette No.27819 of 20 July 2005;
CAPS 3
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
(iv) Pegelo ya Pholisi ya An addendum to the policy document, the National Senior Certificate: A qualifica-
tion at Level 4 on the National Qualifications Framework (NQF), e e mabapi le barutwana ba ba nang le
ditlhokego tse di kgethegileng, e e phasaladitsweng mo Government Gazette, No.29466 of 11 Decem-
ber 2006, e akareditswe mo pegelong ya pholisi ya National policy pertaining to the programme and
promotion requirements of the National Curriculum Statement Grades R-12; le
(v) Pegelo ya Pholisi ya An addendum to the policy document, the National Senior Certificate: A qualifica-
tion at Level 4 on the National Qualifications Framework (NQF), e e mabapi le the National Protocol
for Assessment (Grades R-12), e e tlhamilweng sešwa moGovernment Notice No.1267in Government
Gazette No. 29467 of 11 December 2006.
(c) Pegelo ya Pholisi ya National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National
Curriculum Statement Grades R-12, le dikarolo tse di mo Pholising ya Khaikhulamo le Tlhatlhobo jaaka e
akanngwang mo Dikgaolong 2, 3 le 4 tsa pegelo e, tse di agang melao le boleng jwa National Curriculum
Statement Grades R-12. Ka jalo go ya ka karolo 6A ya South African Schools Act, 1996 (Act No. 84 of 1996,)
e aga motheo o Tona ya Thuto ya Motheo e ka tlhomamisang dipoelo tse di lekaneng tsa boleng, gammogo le
thulaganyo le tsamaiso ya tlhatlhobo ya diphitlhelelo tsa barutwana e e ka dirisiwang mo dikolong tsa botlhe le
mo dikolong tse di ikemetseng ka nosi.
1.3 Maitlhomo a kakaretso a Kharikhulamo ya Aforika Borwa
(a) Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Mephato R-12 e tlhagisa kitso, dikgono le meetlo e e tshwanelwang
ke go ithutiwa mo dikolong tsa Aforika Borwa. Kharikhulamo e ikaelela go netefatsa gore barutwana ba bona
le go diragatsa kitso le dikgono ka ditsela tse di nang le bokao mo matshelong a bona. Mo ntlheng e, kharikh-
ulamo e godisa kakanyo ya go tsepamisa kitso ka bokao jwa tikologo, e ntse e sisimoga (tsibogela) botlhokwa
jwa lefatshe ka bophara.
(b) Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Mephato R-12, e arabela maikaelelo a:
• go tlamela barutwana, go sa kgathalesege lemorago la ikonomi ya loago, lotso, bong, bokgoni jwa
mmele kgotsa bokgoni jwa botlhale, le kitso, dikgono le meetlo tse di tlhokegang go ikgotsofatsa le bot-
sayakarolo jo bo nang le bokao mo loagong jaaka baagi ba naga e e gololosegileng;
• e tlamela phitlhelelo ya thuto e e kwa godimo;
• go kaela phetogelo ya barutwana go tswa go thuto ya ditheo go ya go lefelo la tiro; le
• go tlamela bathati ka tshedimosetso e e lekaneng ya dikgono tsa morutwana.
(c) Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Mephato R-12 e ikaegile ka metheo e e latelang:
• Phetogo ya loago; e netefatsa gore go sa lekalekaneng mo go tsa thuto go go fetileng go a siamisiwa,
le gore ditšhono tse di lekalekanang tsa thuto di neelwa baagi botlhe:
• Go ithuta go go tlhaga gape go tseneletse, go rotloetsa molebo o o tlhaga e le o o tseneletseng mo
thutong, boemong jwa go rutiwa ga go neelwa dinnete go se tlhaga e bile go sa tsenelela;
• Kitso e e kwa godimo le dikgono tse di kwa godimo; bonnye jwa maemo a kitso le dikgono tse di tsh-
wanetseng go fitlhelelwa mo mophatong o mongwe le o mongwe di totobaditswe le go beelwa seemo
se se kwa godimo, seemo se se fitlhelegang mo dirutweng tsotlhe;
4 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Tsweletso; diteng le bokao jwa mophato o mongwe le o mongwe di supa tsweletso go tloga go e e
bonolo go fitlha go e e gwetlhang tlhaloganyo;
• Ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, bosiaimisi jwa tikologo le loago; go tsenyeletsa melawana le ditl-
waelo tsa bosiamisi jwa tikologo le loago le ditshwanelo tsa botho jaaka di tlhalosiwa mo Molaotheong
wa Aforika Borwa. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Mephato R-12. (Ka kakaretso) e bosisi mo
dintlheng tsa dipharologano di tshwana le lehuma, go tlhoka tekatekano, lotso, bong, puo, kgolo, bogole
le dintlha tse dingwe.
• Go totobatsa botlhokwa jwa tsamaiso ya kitso ditso; go lemoga ditiragalo (hisetori) le boswa jo bo humi-
leng jwa naga e jaaka dintlha tse di botlhokwa tse di nonotshang meetlo e e leng teng mo Molaotheong;
le
• Go ikanyega, boleng le nonofo; go tlamela thuto e e ka bapisiwang le ya dinaga tse dingwe ka boleng,
go anama le boteng
(d) Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Mephato R-12 e ikaelela go tlhagisa barutwana ba ba kgonang go:
• lemoga le go rarabolola mathata gape ba tsaya ditshwetso ba akanya ka tsenelelo e bile ba na le boitl-
hamedi.
• dira ka katlego ba le bosi, kana ba na le ba bangwe e le karolo ya setlhopha;
• ithulaganya, go itsamaisa le go tsamaisa ditiro tsa bona ka boikarabelo le ka nonofo.
• kgobokanya, sekaseka, rulaganya le go tlhatlhoba tshedimosetso ka tsenelelo;
• tlhaeletsana ka nonofo ba dirisa dikgono tsa pono, matshwao kgotsa dikgono tsa puo mo mekgweng e
e farologaneng;
• dirisa saense le thekenoloji ka nonofo le ka tsenelelo ba supa boikarabelo mo tikologong le mo boi-
tekanelong jwa ba bangwe; le
• bontsha go tlhaloganya lefatshe jaaka thulaganyo ya ditsamaiso tse di amanang ka go lemoga gore
dikaelo tsa tharabololo ya mathata ga di tlhagelele di le tsosi.
(e) Boakaretsi bo tshwanetse go nna karolokônôkônô ya thulaganyo, ipaakanyo le go ruta mo sekolong se sen-
gwe le se sengwe. Se, se ka diragala fa fela barutabana botlhe ba na le tlhaloganyo e e edileng ya go lemoga
le go arabela dikgoreletsi tsa go ithuta le go rulaganyetsa dipharologano.
Ntlhakgolo mo go tsamaiseng boakaretsi ke go netefatsa gore dikgoreletsi di a lemogiwa le go arabelwa ke
ditlhopha tsotlhe tsa tshegetso mo loagong lwa sekolo, go akaretsa barutabana, ditlhopha tsa tshegetso tsa
dikgaolothuto, ditlhopha tsa tshegetso tse di mo ditheong, batsadi le dikolo tse di kgethegileng jaaka ditika-
tikwe tse di tswelang morafe mosola ka kakaretso. Go arabela dikgoreletsi mo phaposiborutelong, barutabana
ba tshwanetse go dirisa ditogamaano tse di farologaneng tsa dipharologano tsa kharikhulamo jaaka tse di
akareditsweng mo Dikaeding tsa Go Ruta le Go Ithuta ga Boakaretsi tsa Lefapha la Thuto ya Motheo (2010).
(Department of Basic Education’s Guidelines for inclusive teaching and learning (2010)).
CAPS 5
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
1.4 Kabo ya Nako
1.4.1 Kgato ya Motheo
(a) Nako ya go ruta ya dirutwa tsa Kgato ya Motheo tse di kailweng mo lenaneong le le fa tlase:
MOPHATO R MEPHATO 1-2 MEPHATO 3
SERUTWA
(DIURA) (DIURA) (DIURA)
Puo ya Gae 10 7/8 7/8
Puo Tlaleletso ya Ntlha 2/3 3/4
Dipalo 7 7 7
Dikgono tsa Botshelo 6 6 7
Kitso ya Tshimologo (1) (1) (2)
Boitlhamedi mo go tsa (2) (2) (2)
Botsweretshi
Thuto ya Ikatiso ya Mmele (2) (2) (2)
Thuto ya boitekanelo jwa (1) (1) (1)
motho le loago
GOTLHE 23 23 25
(b) Nako ya go ruta ya Mephato R, 1 le 2 ke diura di le 23 mme ya Mophato 3 ke diura di le 25.
(c) Diura di le 10 mo dipuong di abetswe Mephato R-2 mme diura di le 11 ke tsa Mophato 2. Bogolo jwa diura di
le 8 le bonnye jwa diura di le 7 di abetswe Puo ya Gae, bonnye jwa diura di le 2 le bogolo jwa diura di le 3 di
abetswe Puotlaleletso mo mephatong R-2. Mo mophatong wa 3 bogolo jwa diura di le 8 le bonnye jwa diura di
le 7 di abetswe Puo ya Gae fa bonnye jwa diura di le 3 le bogolo jwa diura di le 4 di abetswe Puotlaleletso ya
Ntlha.
(d) Mo serutweng sa Dikgono tsa Botshelo, Kitso ya Tshimologo e abetswe ura e le 1 mo mephatong ya R-2 le
diura di le 2 jaaka go kailwe ka diura tse di mo masakaneng mo mophatong wa 3.
1.4.2 Kgato ya Magareng
(a) Nako ya go ruta ya dirutwa tsa Kgato ya Magareng tse di kailweng mo lenaneong le le fa tlase:
SERUTWA DIURA
Puo ya Gae 6
Puo Tlaleletso ya Ntlha 5
Dipalo 6
Disaense tsa Tlhago le Thekenoloji 3,5
Disaense tsa Loago 3
Dikgono tsa Botshelo 4
Boitlhamedi mo go tsa Botsweretshi (1,5)
Thuto ya Ikatiso ya Mmele (1)
Thuto ya boitekanelo jwa motho le loago (1,5)
GOTLHE 27,5
6 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
1.4.3 Kgato e Kgolwane
Nako ya go ruta ya dirutwa tsa Kgato e Kgolwane tse di kailweng mo lenaneong le le fa tlase:
SERUTWA DIURA
Puo ya Gae 5
Puo Tlaleletso ya Ntlha 4
Dipalo 4,5
Disaense tsa Tlhago 3
Disaense tsa Loago 3
Thekenoloji 2
Disaense tsa Botsamaisi le Ikonomi 2
Tebanyo le Botshelo 2
Botsweretshi le Setso 2
GOTLHE 27,5
1.4.4 Mephato 10-12
(a) Nako ya go ruta ya dirutwa tsa Mephato 10-12 tse di kailweng mo lenaneong le le fa tlase:
SERUTWA Kabo ya nako mo bekeng (diura)
Puo ya Gae 4.5
Puo Tlaleletso ya Ntlha 4.5
Dipalo 4.5
Tebanyo le Botshelo 2
Bonye jwa dirutwa dingwe le dingwe fela tse tharo di 12 (3x4h)
tlhophiwa go tswa mo Setlhopheng sa B Mametlelelo
B, Mananeo B1-B8 a pegelo ya pholisi ya National
policy pertaining to the programme and promotion
requirements of the National Curriculum Statement
Grades R – 12, e le mabapi le go ya ka mabaka a a
botswang pele go dumelanwa ka ona mo ditemaneng
tsa 28 tsa pegelo ya pholisi e e bolelwang.
Nako e e abilweng ya beke e ka dirisediwa bonnye dirutwa tsa NCS tse di tlhokegang jaaka go kailwe fa go-
dimo, e bile e se ke ya dirisediwa dirutwa dipe tsa tlaleletso tse di okeditsweng mo lenaneong la dirutwa. Fa
morutwana a ka eletsa go oketsa dirutwa, nako e e okeditsweng e abelwe go rutiwa ga dirutwa tse.
CAPS 7
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
KGAOLO 2: Ditlhaloso, maikaelelo, dikgono le diteng
2.1 Matseno
Kgaolo 2 ya Thuto ya Dipalo tsa Kgato Motheo mo Pegelong ya Polisi ya Bosetšhaba ya Kharikhulamo le Tlhatlhobo
e neela barutabana ka tlhaloso ya dipalo, maikaelelo a a tsepameng, dikgono tse di tsepameng, tsepamiso mo
diteng tsa serutwa, bokete jwa diteng tsa serutwa, didiriswa tsa tsa dithutiso tsa dipalo tse di atlegenesitsweng thuto
ya kgato ya motheo, dikaelothuto tse di tshitshintsweng go thusa barutwana ba nang le mathata a go ithuta dipalo,
dipalo-tlhogo le go godisa thuto ya bokgoni jwa go ithuta dipalo mo Mophatong wa R.
2.2 Dipalo ke eng?
Dipalo ke puo e e dirisang matšhwao le mokwalopalo o o tlhalosang botsalano jwa ditlhakapalo, thuto tekatekanyo
le dikerafo. Ke tirwana ya botho e e akaretsang go lebelela, go bapisa le go batlisisa dipaterone le boleng botsalano
jwa dilo tse di bonagalang le tsa loago le fa gare ga didiriswa tsa dipalo ka botsona. E thusa go aga mekgwa ya go
akanya e e latelanang le go nagana ka tshekatsheko, nepagalo le tharabololo ya dipalo tse di abelanang le go tsaya
ditshwetso.
2.3 Maikaelelo a a totobetseng
Maikaelo a go rutiwa le go ithuta dipalo a tsepamedisitswe mo go ageng tse di latelang mo morutwaneng:
• Tshekatsheko temoso ya botsalano jwa dipalo e dirisitsweng jang mo loagong, tikologong, tsa setso le mo
botsalanong jwa tsa ikonomi.
• Go itshepa le bokgoni go lebagana le maemo a dipalo kwa ntle ga go kgorelediwa ke letshogo la dipalo
• Moya wa gonna le lerato la dipalo
• Kanaanelo le bontle jwa dipalo
• Temogo ya gore dipalo ke karolo ya botsweretshi ya botho
• Kgopolo tlhaloganyo e e tseneletseng e e tla dirang gore dipalo di nne le bokao
• Kamogelo ya kitso e e totobetseng le dikgono tse di tlhokagalang go
-- dirisa dipalo ka tsela e e bonagalang, mo loagong le mo mathateng a dipalo
-- ithuta diteng tsa serutwa se se maleba
-- Go ithutela pele mo dipalong
2.4 Dikgono tse di totobetseng
Go godisa dikgono tsa botlhokwa tsa dipalo morutwana o tshwanetse go
• godisa tiriso ya puo ya dipalo
• godisa tlotlofoko ya dipalo, kgopolopalo le go tlhakanya le dikgono tsa go dira dipalo
• ithuta go reetsa, go buisana, go nagana ka tatelano le go dirisa kitso ya dipalo e e ithutilweng
• ithuta go batlisisa, go lokolola, go Bapisa le go ranola tshedimosetso
• ithuta go botsa le go rarabolola dipalo
8 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Aga boitemogelo mo karolong e e botlhokwa e dipalo di e tshamekang mo maemong bonnete a matshelo a
rona, go akaretsa kgolo ya morutwana ka boene
2.5 Tsepamo mo diteng tsa serutwa
Dipalo mo kgatong ya motheo o di akaretsa diteng tsa dirutwa di le tlhano. Diteng tsa serutwa sengwe le sengwe di
abelana ka kamogelo ya dikgono tse di totobetseng. Lenaneo le le fa tlase le supetsa tsepamo mo diteng tsa serutwa
ga mmogo le tsepamo e e totobetseng mo diteng tsa dirutwa tsa thuto ya kgato motheo
Lenaneo 2.1 Tsepamo mo diteng tsa dipalo tsa thuto kgato motheo
Kitso ya diteng tsa dipalo
Tsepamo e e totobetseng mo diteng tsa kgato ya thuto
Diteng tsa serutwa Tsepamo mo diteng ka kakaretso
motheo
Kgodiso mo bokaong jwa dipalo e Palo tekanyo e e godisiwang go ya kwa bokhutlong jwa
akaretsa mophato wa 3 e akaretsa palotlalo ya bonnye jo bo ka
nang ka 1000 le dipalophatlho tse di tshwanang. Mo
• bokao jwa dipalo tse di
kgatonge,palokgopolo ya barutwana e godisiwa ka go dira
farologaneng
ka go bala didiriswa tse di kgobokantsweng, kgaogano le go
• Botsalano mo dipalong tse di kopanya bogotlhe ba tsona, o bala o tlodisa ka tsela tse di
farologaneng farologaneng, rarabolola dipalo tsa mafoko le go aga le go
tlhatlhamolola dipalo
• Kamano bogolo ya dipalo tse di
farologaneng • Go bala go godisa bokgoni jwa barutwana jwa go itse
kgoplopalo, dipalo tsa tlhogo, phopholetso, go tlhakanya le
• ditsela tse di farologaneng tsa
temogo ya dipaterone
tshwantshiso ya dipalo
• Kgodiso ya kgopolopalo e thusa barutwana go ithuta ka ga
• Kgono ya go dira ka dipalo
dipharologantsho tsa dipalo le kgodiso ya ditogamaano tsa
go dira tlhakanyo bonolo
Dipalo,
diopereishene le • Go rarabolola dipalo go ya ka maemo go naya barutwana
botsalano bokgoni jwa go buisana ka dikakanyo tsa bona ka molomo
le go di kwala ba dirisa ditshwantsho le matšhwao
• Barutwana ba aga kutlwisiso mo diopereisheneng tsa go
tlhakanya, go tlosa, go atisa le go arola
• Barutwana ba godisa kgopolo ya dipalophatlho ka go
ranolola dipalo tse di akaretsang go aroganya didiriswa le
go dirisa ditshwantsho. Dipalo di tshwanetse go akaretsa
di tharabololo tse di neelang ka disala tsa palotlalo kgotsa
dipaophatlho. Go aroganya go seka ga akaretsa fela go
bona dikarolo mo selong se se feletseng mme gape le go
bona dikarolo mo didirisweng tse di kgobokantsweng. Mo
kgatong e, ga go a solofelwa gore ba itse go bala le go
kwala matshwao a dipalophatlo.
CAPS 9
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Kitso ya diteng tsa dipalo
Tsepamo e e totobetseng mo diteng tsa kgato ya thuto
Diteng tsa serutwa Tsepamo mo diteng ka kakaretso
motheo
Alejebera ke puo ya go batlisisa Mo kgatong e, barutwana ba dira
le go tlhaeletsa dipalo ka bontsi,
• popego palo ga mmogo (sekao go bala o tlodisa)
e kgona le go atlosediwa mo
thutong ya ditiriso le dikamano tse • Dipaterone tsa thutatekano (sekao ditshwantsho)
dingwe tse di fa gare ga dilo tse di
Barutwana ba tshwanetse go dirisa didiriswa tse di
fetofetogang. Mo karolong bogare
bonalagalng, ditshwantsho le dipopego tsa matshwao go
jwa diteng tsa serutwa, morutwana a
kopolola, go atolosa, tlhaosa le go bopa dipaterone,
ka fitlhelela dikgono tse mo tirisong
ya Alejebera. E tsepamedisitswe Go kopolola dipaterone go thusa barutwana go bona tatelano
gape mo: gore paterone e dirilwe jang.
• tlhalosong ya dipaterone le Go atolosa paterone go thusa morutwana go lekola gore a ba
kamano ka tiriso ya matshwao, tlhalogantse tatelano ya paterone
Dipaterone, tiriso le
kerafo le lenaneo, le
Alejebera Go tlhalosa paterone go thusa morutwana go godisa dikgono
• Tshupetso le go lokolola dilo tsa bona tsa puo.
tsa tlwaelo le phetogo mo
dipateroneng, le kamano e e Tsepamiso mo tatelanong ya dipaterone e ala motheo
kgotlosang morutwana go dira mokgodisong ya dikgono tsa go nagana tsa Alejebera.
ponelopele le go rarabolola dipalo Popegopalo e tshegetsa kgodiso ya kgopolopalo le bokao jo
bo agilweng mo dipalong, diopereishene le botsalano
Dipaterone tsa thutatekano di akaretsa tatelano ya mela,
dipopego le didiriswa mme gape le dipaterone tsa mo
lefatsheng. Mo dipateroneng tsa thutatekano barutwana ba
dirisa kitso ya bone ya boalo le popego.
Thuto ka ga boalo le popego e Mo kgatong e, barutwana ba tsepamedisiwa mo didirisweng
tsweletsa go tlhaloganya le go tsa tekatekanyong tharo (3-D), dipopego tekatekanyo tlhakore
ananeela dipaterone, nepagalo pedi (2-D), maemo le dikaelo.
ya tsona, phitlhelelo le bontle jwa
• Barutwana ba utolola dipharologantsho tsa didiriswa tsa
dipopego tsa tlholego le tsa setso. E
tekatekanyo tharo (3-D) le dipopego tekatekanyo tlhakore
tsepamedisitswe mo
pedi (2-D) ka go di tlhpa, ba di rulaganya, tlhalosa le go
• pharologantsho, botsalano naya maina a tsone
Boalo le popego • Kitsiso, maemo le • Barutwana ba Bapisa dipopego lego aga ka didiriswa
• Diphetogo mo tekatekanyong • Barutwana ba lemoga le go tlhalosa dipopego le didiriswa
ya dipopego pedi le didiriswa tse di tshwanang le dipopego tsa dipalo mo tikologong.
tekatekanyo tharo
• Barutwana ba tlhlosa maemo a didiriswa, a bone le a ba
bangwe ba dirisa tlotlofoko e e maleba
• Barutwana ba la tela le neela ka dikaelo
Go lekanya go tsepamedisitswe mo • Mo kgatong e, kgopolo ya barutwana ya go lekanya e godisiwa ka
tlhpong le tirisong ya diyuniti tse di go dira ka ponagalo ka didiriswa tse di farologaneng le dipoego,
maleba le difomula go lekanyetsa go ithuta dipharologantsho tsa boleele, mothamo, bokete, boalo le
nako
pharologantsho ya ditirafalo,
dipopego, didiriswa mo tikologong. • Barutwana ba lekanya dipharologantsho tsa dipopego le didiriswa
E nyalana ka tlhamalalo le lefatshe ba dirisa ditsela tse di sa tlhomamang tse di malaba jaaka diatla,
la morutwana la bonetetshi, dikgato le ditshelo jalo jalo
bothekeniki le ekonomi, di kgonisa • Barutwana ba Bapisa dilekanyo tse di farologaneng ka go dirisa
morutwana go mafoko a tshwantshiso jaaka moleele go/ mokhutswana go,
Go lekanya e boima thata/ e bofefo thata jalo jalo
• dira phopholetso e e nang le
bokao • Barutwana ba itsesiwe go diyuniti tse di tlhomameng
• Tsitsiboga mo go neeleng mabaka jaaka digerama, dikilogerama, dimilimetara, diletara,
a go lekanya le dipholo disentimetara, dimetara.
Ditirwana tse di amanang le nako di tshwanetse go
rulaganngwa go lemosa barutwana go tlhaloganya tsamao ya
nako pele ga a bala letsatsi ka nako.
10 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Kitso ya diteng tsa dipalo
Tsepamo e e totobetseng mo diteng tsa kgato ya thuto
Diteng tsa serutwa Tsepamo mo diteng ka kakaretso
motheo
Ka go ithuta dipalo tse di dirang ka Go rutiwa le go ithuta dipalo tsa tshedimosetso mo kgatong
tshedimosetso, morutwana o godisa ya motheo go tsepamedisitswe mo go tlhopheng didiriswa
dikgono tsa go le tshedimosetso ka ditsela tse di farologaneng, go ikaegile
ka ditebego tse di farologaneng tsa didiriswa kgotsa
• Kgobokanya,
tshedimosetso
Go dira ka dipalo tsa
• Rulaganya,
tshedimosetso • Go solofelwa gore barutwana ba ranole le go aga
• le go supetsa, dikerafa tse di dirisediwang ditshwantsho le kerafonoko
e e supetsang nyalano ka bongwe-ka-bongwe mo
• Lokolola le go ranolola
tshedimosetsong e e neetsweng.
tshedimosetso e e neetsweng
2.6 Boleng jwa diteng tsa serutwa
Boleng jwa diteng tsa serutwa sa dipalo e neela ka tshimologo ya mesola e mebedi: ga ntlha boleng bo neela ka
kaelo ya nako e e tlhokagalang go ruta ka botlalo diteng tse di mo serutweng se sengwe le sengwe;sa bobedi boleng
bo neela ka kaelo mo go kgaoganyeng diteng tsa serutwa mo tlhatlhobong.Boleng jwa diteng tsa serutwa ga bo
tshwane mo mophatong mongwe le mongwe wa kgato ya motheo.
Lenaneo 2.2 Boleng jwa diteng tsa serutwa mo thutong ya kgato motheo
BOLENG JWA DITENG TSA SERUTWA
Diteng tsa serutwa Mophato 1 Mophato 2 Mophato 3
Dipalo, diopereishene le dikgolagano* 65% 60% 58%
Dipaterone, tioriso le Alejebera 10% 10% 10%
Popego le boalo (Jeometeri) 11% 13% 13%
Go lekanya 9% 12% 14%
Go dira ka dipalo tsa tshedimosetso 5% 5% 5%
100% 100% 100%
*Go botlhokwa gore tsepamo e nne mo dipalong, diopereishene le botsalano mo mophatong wa R. Letlelela barutwana go fetsa
mo kgatong ya motheo ba tshwanetse gore ba bo ba tlhomame go tlhaloganya bokao jwa dipalo le go Motlotlo ka diopereishene.
Maikaelelo ka gore barutwana ban ne le bokgoni le go itshepa fa ba dira dipalo le go tlhakanya. Ka lebaka le, nako e e abetsweng
dipalo, diopereishene le botsalano e okeditswe. Tiro ka bontsi e tshwanetse go tsepamedisiwa mo dopateroneng tsa dipalo go tiisa
bokgoni jwa barutwana go dirisa dipalo
2.7 Dipalo mo thutong ya kgato motheo
Thuto ya kgato motheo e golaganya botshelo jwa ngwana jwa tshimologo ya sekolo le botshelo kwa ntle ga sekolo, mo
letlhakoreng le lengwe dipalo kgopolo tse di rutiwang mo mephatong e e latelang di a golaganngwa. Mo mephatong
ya ntlha bana ba tshwanetse go tlhagisediwa maitemogelo a dipalo a a ba nayang ditshono tse dintsi tsa go dira, go
Motlotlo le go rekota dikakanyo tsa bone tsa dipalo.
Kgoboko ya nako e e dirisediwang dipalo e na le tsenelelo mo kgodisong ya barutwana ya dikgopolo tsa dipalo le
dikgono tsa bone. Ditirwana tse barutwana ba tshwanetseng go di dira gareng ga tse dingwe, ga e se go ba dira e
ka re ba a dira mme fela ke gore ditirwana tse, di tsepamedisiwe mo dipalong jaaka go kailwe mo kharikhulamong.
2.7.1 Ditaelokaedi tse di tshitshintsweng tsa taolo ya phaposi
Nako yotlhe e e beetsweng go ruta dipalo mo letsatsing le le nosi, e tshwanetse go lebelelwa jaaka pakathuto e le
nngwe. Ka nako ya pakathuto ya dipalo, tse di latelang di tshwanetse go diragala:
CAPS 11
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Tirwana ya phaposi yotlhe
-- Dipalo tsa tlhogo
-- Tiiso ya dikgopolo
-- Taolo ya phaposi (kabelano ya ditirwana tsa barutwana ka nosi)
• Go ruta ditlhopha tse dinnye
-- Go bala
-- Kgodiso ya kgopolopalo (ka ditirwana tsa motlotlo le tiragatso)
-- Go rarabolola dipalo (ka ditirwana tsa motlotlo le tiragatso)
-- Rekota ka go kwala
-- Godisa ditogamaano tsa go tlhakanya (ka ditirwana tsa motlotlo le tiragatso)
-- Dipaterone
-- Boalo le popego
-- Go lekanya
-- Go dira ka dipalo tsa tshedimosetso
• Tiro e e itirelwang ke barutwana
Barutwana ba ikatisa le go tiisa kgodiso ya dikgopolo mo thutong ya phaposi le mo ditlhopheng tse dinnye.
Ditirwana tsa phaposi yotlhe: Tsepamo e tla dirwa bogolo segolo mo dipalong tsa tlhogo, tiiso ya dikgopolo le
kabelano ya ditirwana tse barutwana ba di dirang ba le nosi mo metsotsong e le 20 ka letsatsi mo tshimologong
ya thuto ya dipalo. Ka nako e,gape morutabana o dira le barutwana botlhe mo phaposing go tlhomamisa le
go rekota leina la letsatsi, letlha, barutwana ba leng teng le be ba lofileng, le maemo a bosa. Dipalo tsa
tlhogo di akaretsa tshimologo ya dipalo tsa tlhogo jaaka” palo morago ga/pele ga 8 ke, 2 gantsi/gannye go
feta 8 ke,4+2;5+2;6+2 jalo jalo. Ka nako e, moratabana o kgona go dira dikgopolo tse di boimanyana. Se se
leng botlhokwa gape ke gore morutabana a neele barutwana tirwana e e ba akaretsang botlhe ga mmogo le
ditirwana tse di dirwang ke barutwana ka bongwe ka bongwe, a ntse a tsweletse ka tiro e e tsepamedisitsweng
setlhopha se se nnye kwa sekhutlwaneng sa go ruta.
Setlhopha se sennye se se tsepamedisitsweng dithutiso: di nna mosola fa morutabana a ruta setlhopha se
sennye sa barutwana (8-12), ba ba nang le bokgoni jo bo tshwanang mo dipalong/metsheng kgotsa fa lenaneo
la dipalo, fa barutwana ba bangwe ba dira ditirwana tse ba dirang ba ikemetse. Morutabana o dira tiro ka
go Motlotlo le tiro e e diragatswang(practical) le barutwana, go dira ditirwana tse di tshwanang le go bala,
go fopholetsa, kgodiso ya kgopolopalo le ditirwana tsa tharabololo ya dipalo ga mmogo le ditirwana tse di
malebana le dipaterone, boalo le popego, go lekanya le dipalo tsa go dira ka tshedimosetso go tshwanetse
go rulaganyetswe.
Gore o kgone go tiisa go ithuta, tiro e e kwalwang (buka ya go dira, dikai papetlana ya tirwana, dikarata
tsekedimo tsa tiro) o tshwanetse go tsaya karolo mo ditirong tsa ditlhopha mo go kgonagalang teng. Barutwana
ba tshwanetse go nna le didiriswa tsa go kwala (dibuka tsa dithutiso tsa phaposi jalo jalo) ditirwana tsa go ranola
dipalo. Nako ya ditiro tsa ditlhopha di tshwanetse go neela barutwana tšhono ya go buisana le morutabana
le barutwana ba tshwanetse go rotloediwa go tlotla, go diragatssa le go rekota dikakanyo tsa bone tsa dipalo.
Barutabana ba tshwanetse go tlhokomela gore ba seka ba nyatsa barutwana ba bonya, ba tshwanetse go
newa tšhono ya go dira tiro ya nako telele. Go bonolo go nyalanya maemo o tiro e e boima go barutwana ba
setlhopha sa bokgoni jo bo tshwanang. Le fa go ntse jalo, ditlhopha tsa bokgoni jo bo tlhakaneng di ka dira
12 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
sentle mo tirong ya go aga, fo lekanya le dira dipaterone kgotsa go dira ditirwana tsa go tlhopa kgotsa go
tshameka metshameko
Ditirwana tse barutwana ba di itirelang: fa morutabana a ntse a tsweletse le setlhopha se se tsepamedisitsweng
mo dithutong tsa kwa sekhutlwaneng, barutwana ba bangwe ba tshwanetse gore ba dire ditiro tse di
farologaneng tsa dipalo tse tsepamedisitsweng mo go tiiseng dikgopolo le dikgono tse di setseng di rutilwe
ka nako ya dithuto tse di tsepameditsweng ditlhopha tse dinnye. Ditirwana tse barutwana ba di itirelang di
tshwanetse go farologanngwa go neelana ka bokgoni jwa maemo a a farologaneng. Ditirwana tse, di ka nna
tsa akaretsa
-- ditirwana tse di kwalelwang mo bukeng ya tiro
-- papetlana ya tirwana/dikarata tsekedimo tsa tiro ya go bala, tiriso ya dipalo, dipalo tse di botlhofo (dipalo
tsa mafoko)
-- metshameko ya dipalo jaaka ludo, ditomino, diphasele tsa jiki saw
-- Ditiro tse di akaretsang go aga, go tlhola, go dira dipaterone kgotsa go lekanya
Pakathuto ya dipalo e tshwanetse go neelana ka tshegetso ya barutwana ba itemogelang dikgoreletsi /mathata.
Ditirwana tse barutwana ba itirelang tsone ga mmogo le tsa dithuto tse di tsepamedisitsweng ditlhopha tse
dinnye kwa sekhutlwaneng, di tshwanetse go lebelelwa (tse di diragatswang, le tsa motlotlo), di tshwaiwe
le go tlhokemelwa (tse di kwadilweng) ke morutabana jaaka karolo ya tlhatlhobo e e sa tlhomamang le e e
tlhomameng.
Go latedisiwa ga dikarabo tsa barutwana (tsa puisano, motlotlo, tse di dirisegang, tse di kwalwang) mo
maemomg a ba ithutang le go rutiwa mo go ona, di bontsha morutabana go tlhatlhoba ka tsela e e tswelang,
go lekola tswelopele ya barutwana le go rulaganya tshegetso go ya ka dikgoreletsi tse ba itemogelang mo go
ithuteng
2.7.2 Barutwana ba ba itemogelang dikgoreletsi mo go ithuteng
Go botlhokwa go akaretsa barutwana ba itemogelang mathata mo thutong e e tletseng ditiro tsa phaposi.Dikao tse
di dirisang dithusa-thuto tse di bonagalang di tshwanetse go dirisiwa sebaka se se leele gonne fa di tla tlogelwa ka
bonko di ka baka tsielego le poelomorago mo thutong ya barutwana. Barutwana batshwanetse go neelwa nako e
telele go:
• Feleletsa ditirwana tlhatlhobo le ditiro tsa phaposi
• Iponela bokgoni jwa go akanya (ditogamaano tsa bona).
Ditirwana tse di feditsweng, palo ya tsona e lekanyetswe go barutwana kwa ntle ga go sa eletlhoko se
barutwana ba se itseng le bokgoni jwa bona bo sa lebelelwa .
2.7.3 Dipalo tsa tlhogo
Dipalo tsa tlhogo di tsaya karolo e kgolo mo kharikhulamong ya thuto ya motheo.Dintlha tsa Kgokagano ya dipalo le
lenaane la katiso la dipalo tsa mophato mongwe le mongwe, tse barutwana ba solofetsweng go di itse kgotsa go di
gakologelwa ka bonako di neetswe mo lenaaneng.Mo tlaleletsong,dipalo tsa tlhogo di ka dirisiwa ka phethelelo go
thusa thata kgodisa kitso ya dipalo tse di kgolwane ka go dirisa mokgwa wa go bala o tlola le go bala o ya kwa godimo
le kwa tlase mo palo sepagamo(number ladder)Sekao 796.Oketsa ka 7.Ke 803.Fokotsa ka 5 Ee ke 798. Oketsa ka
10... oketsa gape ka 2......oketsa ka 90.....fokotsa ka 5 jalo jalo.Se, se ka thusa barutwana go dira molapalo wa dipalo
tsa tlhogo.
CAPS 13
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dipalo tsa tlhogo ka jalo di tlhagelela thata mmogo mo go baleng le mo dikarolong tsa kgodiso ya kgopolo palo tse
di amanang le ditlhogo tsa dipalo le dipaterone.Se, se kgona go diragala gape fa o ruta ditirwana tsa go lekanya
le dipalo tse di dirang ka tshedimosetso, fa go dirwa dipalo tsa tlhogo, morutabana ga a tshwanela go pateletsa
barutwana go dira dipalo tsa tlhogo tsa go tlhakanya tse ba ka se di kgoneng. Didiriswa tsa go kwalela le dipadisa
di tshwanetse go nna teng ka dinako tsotlhe mo barutwaneng ba ba di tlhokang.
2.8 Mophato wa R
Thuto ya go ithuta dipalo e tshwanetse go ikaega ka melawana ya tsenyaletso le motshameko yo o ikaegileng ka
go ithuta.nna e e gokaganeng le go ithuta o tshameka.Morutabana o tshwanetse go nna matlhagatlhaga ka go
nna mogokaganyi boemong jwa go nna motsamaisi wa thuto mo phaposing. Mogokaganyi o neela ka ditšhono
tse di itiragalelang fela ka nako ya ditirwana tse di ikaegileng ka ngwana jaaka metshameko o o lokolosegileng mo
sekhutlwaneng sa motshameko wa megopolo kgotsa lefelo la go aga diboloko,sekhutlwana sa go tshameka ka mmu
le metsi ga mmogo le ditirwana tse di eteletsweng pele ke morutwana, tse di tsepamedisitsweng mo dikgopolong
tsa dipalo jaaka go ithuta go bala,go nna le kgolo le kitso ya dipalo, boalo le dipopego,dipaterone,nako le temogo e
e totobetseng ya dipalo.Mmala ka nosi ga se karolo ya dipalo mme e ka thusa go godisa ditirwana tsa kgopolo palo
jaaka go tlhaola,kgobokanyo ka ditlhopha le pharologantsho
Dikarolo tsotlhe tsa mophato wa R, o akaretsa maemo a tikologo ya phaposi, tiragatso ya go ruta le ithuta, di
tshwanetse go godisa kgolo ya ngwana ka bogotlhe.Kgolo e,e e tshamekang karolo e e botlhokwa mo dipalong tsa
pele e akaretsa kgolo godisiwa ka go dirisa dikgang khutswe, dipina, diraeme,metshame ya menwana le metshameko
ya metsi, ditshamekisi tsa go ithuta tse di akaretsang metshameko e e tshamekelwang mo lepolankeng, go aga le
metshameko ya go utpolola (boima, nako, mothamo, go lekanya jalo jalo), metshameko ya megopolo, metshameko
ya kwa ntle, le ya mo patlelong.Mefuta e mentsi ya metshameko e ka akaretsa dintlha ka kitso e ntsi ya dipalo sekao
go meta fa o apaya,go bala fa reka dilwana kwa lebenkeleng.
Ka mafoko a mangwe, thutego mo dipalong tsa tshimologo le dikgopolo tse nyalanang le dipalo, di tshwanetse gore
jaaka di siametse thuto, di ikamanye go melawana ya go ithuta e e latelang e ngwana e golang mo kgatong tse tharo
tsa go ithuta, maina a dikgato tse ke a:jalo go anya kitso ya dipalo le megopolo yotlhe e e tsenyeletsang dipalo di
tshwanetse tsa ikaege ka theo (motheo) ya thuto e e reng fa bana ba ithuta ba tsamae ka dikgato tse tharo tse di
latelang tse:
• Kgato ya maitemogelo ka tsamaiso ya mmele (maitemogelo ka dikgopolo tsa mmele le dirwe tsa kutlo
• Kgato ya go dira ka dikgonngwa/dipopego (Tekatekanyo ya popego tharo,dirisa diboloko tse di farologaneng,
matlhare le didiriswa tse dingwe mo tikologong)le
• Tshwantshiso boemedi jwa pene le pampiri (tshwantshiso ya dikgonngwa tse di sa felelang o dirisa
ditshwantsho, nyalano ya dikarata tsekedimo)
Mo ngwageng wa mophato wa R ,lenaanethuto le bidiwa lenaneo la letsatsi le letsatsi (Lebelela Tlhakapalo 1) mme
e dirilwe ka dikarolo tse tharo:
• Ditiro tse di kaelwang ke morutabana
• Ditiro tsa tlwaelo le
• Ditiro tsa boitshimololedi tsa bana le metshameko e e golololesegileng
Kgatelelo mo tsamaong ya ngwaga,e tshwanetse go nna mo tatelong ya lenaneo la letsatsi le letsatsi go tsweletsa go
ithuta tshimologo ya kitso ya dipalo ka mokgwa wa go ithuta o tshameka.Sekao ditiro tse di kaelwang ke morutabana
thutotong ya dipalo, di neelana ka ditšhono ka nako ya go dula le barutwana mo sedikong. Bontsi jwa ditiro ka nako
14 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ya go dula le barutwana mo sekeleng, di tshwanetse go tsepamedisiwa mo go ithuteng dipalo. Nako ya mo mosong
fa bana ba dumedisiwa le fa lenaneo le tshwaiwa go bona ba bas a tlang sekolong, ke nako e neelanang ka tshono
ya go tshameka ka dipalo, sekao go bala. Nako tse dingwe tsa go dula le bana mo sekeleng jaaka nako ya dipalo,
perceptual motor mosakos, nako ya go itshikinya, nako ya mmino le nako ya bonetetshi di neelana gape ka nako go
itsepamisa mo dipalong.
Kgatelelo ya dipalo e ka dirwa ka nako ya ditirwana tsa botsweretshi jwa boitlhamedi, sekao o ka dirisa dipopego tsa
thutatekano jaaka disekele le dikhutlo-nne go dira kholaje kgotsa o bapisa paterone ya go foreima setshwantsho.
Karata tsekedimo ya maemo a bosa, khalentara le nako ya malatsi a botsalo di ka neela ka ditshono tsa go utolola
dikgopolo tsa dipalo. Ke kitso ya morutabana le boithaopi tse di ka godisang bokgoni jwa go ithuta .
• Ditiro tsa tlwaelo, ke dinako tse bana ba tsayang karolo ka matlhagatlhaga jaaka nako ya ja, nako ya go fitlha,
nako ya go ya gae le nako ya go ya kwa ntlwaneng boithomelo, di ka nna tsa tsepamedisiwa mo dipalong.Bana
ba ba apereng diaparo tse dikhibidu, sekao ba ye ntlwaneng boithomelo pele (mmala le palokemotatelano)
ngwana mongwe le mongwe o newa dijo le sementshisi (bongwe ka bongwe nyalelano), Pinky o tla rata
sementshisi ya bobedi, Pule ga a sa tlhole a batla gape. Se se se re isa mo go supeng le go diriseng nako ya
go rut, ka mantswe a mangwe go nna mogokaganyi mo go ithuteng
• Ka nako ya motshameko o o gololosegileng morutabana a ka tsweletsa thuto ya dipalo tsa tshimologo ka
go rulaganya lefelo la go tshameka motshameko o o gololosegile ka tsela e e maleba. Metshameko ya kwa
ntle jaaka go palama mo polankeng kgotsa go palama baesekele go ka tsweletsa go ithuta dintlha kgolo
tsa tlotlofoko ya dipalo jaaka godimo/tlase kwa tlase/kwa godimo, bonako/bonya, godimo/ fa fatshe jalo jalo.
Go yshameka ka mmu le metsi go ka godisa go tlhaloganya dikgopolo jaaka boima, bolumu le mothamo.
Ditirwana tse tsotlhe tse, di ka tsweletsa dkgono tse di botlhokwa, tse di ka nnang le karolo e e botlhokwa mo
katlegong ya go ithuta kwa dikolong tsa dithuto tse di tlhomameng tsa serutwa sa letheresi le numeresi. Dikai
tsa dikgono tse ke:
-- Kgodiso mo go tlhaloganyeng maemo a gago mo boalong sekao kwa morago, mo pele ga, ka fa tlase ga,
go bapa le sediriswa (sekao se, se ka golaganngwa le boemo jwa bolengpalo mo dipalong) le
-- Tshupokaelo le tshupo kwalo (di ka golaganngwa go dipalo le popego ya ditlhaka le go bala go tswa kwa
molemeng go ya kwa mojeng)
Tiragatso e neetsweng fa godimo, e kaetsa mokgwa wa dithuto tsa mophato wa R tse di tsweletsang tharabololo
ya dipalo, kakanyo ka tatelano le neelano ya mabaka, ga mmogo le thuto ka ga boagi ka gonne di tsepamedisitswe
mo go ithuteng le ba bangwe le dipuisano. Ka go dirisa dinako tsa go ruta barutabana ba ka rotloetsa bana go
nagana ka ditshwetso tsa bona le go nna le ponelopele mo di kgonagalong sekao a fopholetse gore a setshelo se
se diriseditsweng go tshela metsi se ka dirisediwa go tshela metsi a mantsi go feta a setshelo se sengwe.
Ka go dirisa ditshitshinyo tse di thusang le go laletsa ngwana go nagana ka ga thefosano ya maemo a a le ditsela
tsa go rarabolola dipalo, morutabana a ka rotloetsa bana go nagana kwa teng thata ka ga mabaka le go bona
mabaka a a siameng ka boikgethelo jo ba bo dirang. Ka tsela e, kgodiso ga e dirwe mo dipalong fela mme gape le
mo ngwaneng ka bogotlhe le mosola wa pegelo ya polisi ya kharikhulamo ya tlhatlhobo o tlisiwa mo tirisong.
Tiragatso ya mekgwa ya tlhatlhobo mo mophatong wa R, e tshwanetse go dirwa ka tsela e e sa tlhomamang
ebile bana ba seka ba patelediwa go kwala “teko”.Ke ka lebaka le o, tlhatlhobo e sa akarediwang mo mophatong
wa R pegelo ya pholisi ya kharikulamo ya tlhatlhobo. Tirwana nngwe le nngwe ya e e dirisediwang tlhatlhobo e
tshwanetse go rulaganngwa ka matsetseleko gore o kgone go akaretsa dikgono tse di farologaneng
Gantsi mo mophaong wa R, tlhatlhobo e dirwa ka go lebelela bana, morutabana a rekota dipholo tsa tlhatlhobo
a dirisa lenaneo la go lekola. Ka ga moo, fa ngwaga o tsweletse morutabana o kgona go bona setshwano se se
CAPS 15
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
feletseng sa ngwana, se feletse ka dikgwetlho le maatla a a godileng mo nakong e e telele. Se se go naya tšhono
ya go thusa ngwana yo o itemogelang dikgwetlho tse le gore o oketse maatla a gagwe.
O seka wa letlelela porogerama e rulagantsweng ka tsela e e tiileng, e e tlhomamisitsweng mo melaong ya kgale
ya go ithuta, ka gonne ga e oketse ditšhono tsa go ithuta dipalo mo ngwaneng wa mophato wa R. Mophato wa R
o seka wa rutiwa ka tsela ya mophato wa 1. Phaposi e, e na le dipharologantsho tse di ikaegileng ka gore ngwana
o o dira jang gore a nne le bokao go ya ka dingwaga tse a leng mo go tsona le gore o bona jang kitso, dikgono,
boleng le maitsholo a a mo letlelelang go oketsa ditshono tse a di newang mo dingwageng tsa thuto ya gagwe e e
tlhomameng.
2.9 Didiriswa tse di atlenegisitsweng tsa dipalo tsa phaposi ya kgato motheo
• Dipadisa
• Taese e tonna
• Letlhomeso le legolo(foraime)la go bala
• Karata tsekedimo ya boleele
• Pousetara ya 1-100 le 101-200 ya gerete ya dipalo tsa go bala
• Melapalo e e farologaneng(Tse di tsepameng le tse di rapeletseng)
• Sete ya dikarata tsa dipalo
• Tšhelete a go tshameka disente le tšhelete dipampiri a motshameko
• Khalentara ya ngwaga eo
• Tshupanako e tonna
• Sekale sa boima
• Diboloko tsa go aga
• Seloko sa go bopa
• Mabokose a a farologaneng a dipopego tse di fapaneng le bogolo di tlisiwa go tswa kwa gae.
• Mabotlole a dipolasitiki a a farologaneng le ditshelo tsa go tlhalosa le go bapisa methamo/dibolumu.
• Dikai tse di siameng tsa kgolokwe (bolo) lebokose la khutlonnetsepa (lebokose), kubiki (cube), setopo
(cone), piramiti (pyramid) le selennere (cylinder) tse, morutabana o di bopa ka boene.
• Palo ya dikhutlonne tsa dipolasitiki le mabokose, dikhutlonnetsepa tse di farologaneng, didiko, dikhutlotharo
tsa bogolo jo bo farologaneng.
• Metshameko ya dipalo, sekao, luto (ludo), morabaraba wa dinoga le llere (snake and ladder),
malepatshwantsho (jigsaw puzzle), ditomino (dominoes), metshameko wa malepa ka tlhale (tangrams)
• Di botlhokwa go mophato wa R le 1.
• Boalo jwa motlhaba le motshameko wa metsi.
• Didiriswa tsa go palama, lekanetsa, go akgwa le kgati.
• Lebenkele la motshameko ka dilwana tse di rekwang ka tshelete ya motshameko.
• Metshameko e farologaneng e e maleba, jaaka “Khutlonne ke eng?”
• Diboloko
16 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
KGAOLO 3: Tlhaloso ya diteng tse di totobetseng
3.1 Matseno
Mo Sekgamung sa Thuto-Kakaretso le Katiso sa mephato ya R-9, go na le dikarolo tsa diteng tsa serutwa sa
Dipalo di le tlhano:
• Dipalo, Matshwao le Dikgolagano
• Dipaterone, Diopereishene le Alejebera
• Boalo le Popego
• Tekanyo
• Go dira ka dipalo tsa tshedimosetso
Diteng tsa serutwa sengwe le sengwe di kgaogantswe ka ditlhogo tsa dipalo, sekao, nngwe ya ditlhogo mo karolong
ya Boalo le jeometeri) mo Kgatong ya Motheo, ke ka ga tekatekanyopedi/matlhakorepedi (2-D). Dikgopolo le dikgono
di totobaditswe mo setlhogong sengwe le sengwe. Kgaolo ya 3 ya Dipalo tsa Kgato ya Motheo ya Pegelo ya Pholisi
ya Kharikhulamo le Tlhatlhabo e totobatsa le go tlhalosa diteng tse di tlhokegang tsa dipalo.
3.2 Totobatso ya diteng go bontsha tswelelopele
Manaane a thadiso ya kgato a bontsha dikgopolo le dikgono tse di totobetseng le tsweletso go tswa mo mophatong
wa R go ya go wa 3. Manaane a thadiso ya kgato a bontsha tsweletso ya dikgopolo le dikgono go ralala dikgweditharo
di le nne mo ngwageng.
Le gale, mo ditlhogong tse di rileng dikgopolo le dikgono di a tshwana mo mephatong e mebedi kgotsa e meraro e e
latelanang. Tlhaloso ya diteng e tla neela dikaelo tse di bontshang gore tswelelopele e tshwanetse e dirwe jang mo
mabakeng a a tshwanang le a. Ka moo, totobatso ya diteng e tshwanetse go buisiwa mmogo le tlhaloso ya diteng
Thadiso ya Kgato ya Motheo e bontsha tsweletso ya dikarolo tsa diteng; Dipalo, Matshwao le Dikgolagano, Dipaterone,
Ditiriso le Alejebera, Boalo le Popego, Tekanyo le Go dira ka Dipalo tsa Tshedimosetso go tswa go mophatong wa
R-3 jaaka e tlhagisitswe mo manaaneng a a fa tlase:
CAPS 17
THADISO YA KGATO YA MOTHEO
18 1. DIPALO, Diopereishene LE DIKGOLAGANO
Kgatelopele mo Dipalong, Diopereishene le Dikgolagano
• Kgatelopele e kgolo ya Dipalo, Diopereishene le Dikgolagano e diragala ka ditsela di le tharo:
-- Tlhatlhamano ya dipalo e a oketsega
-- Mefuta e e farologaneng ya dipalo e a itsisiwe
-- Ditogamaano tsa palelo di a fetoga
• Fa tlhatlhamano ya dipalo ya dipalelo e oketsega go fitlha mo mophatong wa 3, barutwana ba tshwanetse go bontsha bokgoni jo bo lekaneng mo ditogamaanong tsa dipalelo.
• Mathata a a mo tirisong a tshwanetse go tsaya tsia tlhatlhamano ya dipalo tsa mophato mmogo le bokgoni jwa barutwana jwa go balela.
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
KGODISO YA PALOKGOPOLO: Bala o dirisa dipalotlalo
1.1 Bala didiriswa tse di kgonngwang Bala didiriswa tse di kgonngwang Bala didiriswa tse di kgonngwang Bala didiriswa tse di kgonngwang
Bala didiriswa Fopholetsa le go bala ka botshepegi, Fopholetsa le go bala ka botshepegi, Fopholetsa le go bala ka botshepegi, Fopholetsa le go bala ka botshepegi,
ka bonnye didiriswa go fitlha ka10 ka bonnye didiriswa go fitlha ka 50 ka bonnye go fitlha ka 200 letsatsi ka bonnye go fitlha ka 1000 letsatsi
letsatsi le letsatsi. letsatsi le letsatsi.Go bala ka ditlhopha le letsatsi. Go bala ka ditlhopha go le letsatsi.Go bala ka ditlhopha go
go rotloediwe. rotloediwe. rotloediwe.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
1.2 Go balela-pele le go balela morago ka Go balela-pele le go balela morago Go balela-pele le go balela morago ka: Go balela-pele le go balela morago ka:
bongwe go tloga ka 1 go fitlha ka 10. ka bongwe go tloga ka palo nngwe le • bongwe (1s) go tloga ka palo nngwe
Bala go ya pele le • bongwe (1s) go tloga ka palo nngwe
nngwe e e mo magareng ga 0 go fitlha
CAPS
kwa morago Dirisa dipalo tsa dipina le diraeme. le nngwe e e mo magareng ga 0 le le nngwe e e mo magareng ga 0 le
ka 100 1000
200
Go balela-pele ka:
• bolesome (10s) go tloga ka katiso • bolesome (10s) go tloga katiso • bolesome (10s) go tloga ka palo
nngwe le nngwe ya bolesome e e nngwe le nngwe ya bo10 e e mo nngwe le nngwe ya katiso ya 10 e e
mo magareng ga 0 le 100 magareng ga 0 le 200 mo magareng ga 0 le 1000
• botlhano (5s) go tloga ka katiso • botlhano (5s) go tloga ka palo nngwe • botlhano (5s) go tloga ka palo nngwe
nngwe le nngwe ya botlhano e e mo le nngwe ya katiso ya 5 e e mo le nngwe ya katiso ya 5 e e mo
magareng ga 0 le 100 magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 1000
• bobedi (2s) go tloga ka katiso nngwe • bobedi (2s) go tloga ka palo nngwe • bopedi (2s) go tloga ka palo nngwe
le nngwe ya bopedi magareng ga 0 le nngwe ya katiso ya 2 e e mo le nngwe ya katiso ya 2 e e mo
le 100 magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 1000
• boraro (3s) go tloga ka palo nngwe • botharo (3s) go tloga ka palo nngwe
le nngwe ya katiso ya 3 e e mo le nngwe ya katiso ya 3 e e mo
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 1000
• bone (4s) go tloga ka palo nngwe • bonne (4s) go tloga ka palo nngwe
le nngwe ya katiso ya 4 e e mo le nngwe ya katiso ya 4 e e mo
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 1000
• bo 20,bo 25, bo 50, b0 100 go fitlha
bonnye ka 1000.
KGODISO YA PALOKGOPOLO: Kemedi ya palotlalo
Bua le go dirisa mainapalo
mo tirisong e e tlwaelegileng.
1.3 Lemoga, tlhaola le go buisa dipalo Lemoga,tlhaola le go buisa Lemoga,tlhaola le go buisa Lemoga,tlhaola le go buisa dipalo
matshwaopalo matshwaopalo
Matshwaopalo le
mainapalo • Lemoga,tlhaola le go buisa • Lemoga,tlhaola le go buisa • Lemoga,tlhaola le go buisa
• Lemoga,tlhaola le go buisa
letshwaopalo go tloga ka 1 go fitlha matshwaopalo go tloga ka 0 go fitlha matshwaopalo go tloga ka 0 go fitlha
matshwapalo go tloga ka 1 go fitlha
100 ka 200 ka 1000
10
• Kwala letshwaopalo go tloga ka 1 le • Kwala matshwaopalo go tloga ka 0 • Kwala matshwaopalo go tloga ka 0
go fitlha 20 go fitlha ka 100 go fitlha ka 1000
• Lemoga,tlhaola le go buisa • Lemoga,tlhaola le go buisa • Lemoga,tlhaola le go buisa leinapalo • Lemoga,tlhaola le go buisa
mainapalo go tloga ka 1 go fitlha 10 mainapalo go tloga ka 1 go fitlha 10 go tloga ka 0 go fitlha ka 100 mainapalo go tloga ka 0 go fitlha ka
1000
19 • Kwala leinapalo go tloga ka 1 go • Kwala leinapalo go tloga ka 0 go • Kwala leinapalo go tloga ka 0 go
fitlha 10 fitlha 100. fitlha 1000.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
KGODISO YA KGOPOLOPALO:Tlhalosa,bapisa le go rulaganya dipalotlalo
20
1.4 Tlhalosa,bapisa le go rulaganya Tlhalosa,bapisa le go rulaganya
kgobokanyo ya didiriswa go fitlha didiriswa go fitlha ka 20
Tlhalosa, bapisa
ka 10
le go rulaganya
dipalo • Tlhalosa palotlalo go fitlha ka 10 • Tlhalosa le go bapisa didiriswa tse
di kgobokantsweng go ya ka bontsi,
• Bapisa dilo tse pedi tse o di bonnye le tse di tshwanang
neilweng o bolele gore ke efe e e
leng kgolo,nnye go,e kgolo go, e e • Tlhalosa le go rulaganya didiriswa
lekanang le,e ntsi, tse mmalwa go tse di kgobokantsweng go tloga ka
fitlha ka 10 tse dintsi go ya go tse di mmalwa le
go tloga go tse mmalwa go ya go go
• Rulaganya didiriswa tse di tse dintsi.
kgobokantsweng tse di fetang tse
pedi go tloga go e nnye go ya go e
kgolo go fitlhela 10.
1.4 Tlhalosa, bapisa le go rulaganya Tlhalosa,bapisa le go rulaganya Tlhalosa,bapisa le go rulaganya
dipalo go fitlha ka 20 dipalo go fitlha 99 dipalo go fitlha 999
Tlhalosa, bapisa
le go rulaganya • Tlhalosa le go bapisa palotlalo go ya • Tlhalosa le go bapisa palotlalo go • Tlhalosa le go bapisa palotlalo go
dipalo ka e nnye go,e kgolo go le e ntsi go, fitlha 99 ka go dirisa bonnye go,kgolo fitlha 999 ka go dirisa nnye go ,kgolo
le e e lekanang le. go, ntsi go le e e lekanang le. go le e lekana le.
• Tlhalosa le go rulaganya dipalo go • Tlhalosa le go rulaganya dipalo go • Tlhalosa le go rulaganya palotlalo go
ya ka bonnye go fitlha ka bogolo le fitlha ka 99 go tloga go e nnye go fitlha ka 999 go tloga ka e e nnye go
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
bogolo go fitlha ka bonnye. fitlha kwa go e kgolo le e e kgolo go fitlha ka e kgolo le e kgolo go fitlha
fitlha go e e nnye go e nnye.
Dirisa lebaditatelano go bontsha Dirisa lebaditatelano go bontsha Dirisa lebaditatelano go bontsha Dirisa lebaditatelano go bontsha
tatelano,lefelo kgotsa maemo: thulaganyo,lefelo le maemo: thulaganyo,lefelo kgotsa maemo thulanyo,lefelo kgotsa maemo
Godisa temoso ka ga lebadi tatelano Baya didiriswa mo moleng go tloga ka Baya didiriswa ka ya ntlha go fitlha Dirisa,buisa le go kwala lebaditatelano
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
sekao:ya ntlha, ya bobedi, ya boraro ya ntlha go ya go ya lesome kgotsa ya ka ya bosome-a-mabedi kgotsa ya o akaretsa khutshwafatso (ya ntlha,
go fitlha go ya borataro le ya bofelo. ntlha go fitlha ka ya bofelo sekao: ya ntlha go fitlha ka ya bofelo sekao: ya bobedi, ya boraro go fitlha ka ya
ntlha, ya bobedi, ya boraro………. Bo ya ntlha, ya bobedi, ya boraro…..ya bosomeamararo-nngwe)
lesome. bosomeamabedi.
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
KGODISO YA KGOPOLOPALO:Bolengkemedi
CAPS 1.5 Simolola go lemoga bolengkemedi Lemoga bolengkemedi ba bonnye Lemoga bolengpalo jwa palotharogo
ba bonnye ba palopedi go fitlha ka ba palopedi go fitlha 99 fitlha ka 999
Bolengkemedi
20
• Tlhatlhamolola palomonopedi mo • Tlhatlhamolola palomonopedi go • Tlhatlhamolola palomonotharo
dikatisong tsa 10 le bongwe. fitlha ka 99 mo dikatisong tsa 10 le go fitlha ka 999 mo dikatisong tsa
bongwe. 100,dikatiso tsa 10 le bongwe/
diyuniti
• Tlhaola le go bolela bolengpalo jwa • Tlhaola le go neela boleng jwa palo
palo nngwe le nngwe. nngwe le nngwe.
21
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
GO RARABOLOLOLA MATHATA A A MO TIRISONG
22
1.6 Dirisa ditogamaano tse di latelang go Dirisa ditogamaano tse di latelang Dirisa ditogamaano tse di latelang Dirisa ditogamaano tse di latelang
fitlha ka 10: fa o rarabolola dipalo le go tlhalosa fa o rarabolola dipalo le go tlhalosa fa o rarabolola dipalo le go tlhalosa
Ditogamaano tsa
ditharabololo tsa dipalo: ditharabololo tsa dipalo: tharabololo tsa dipalo:
go rarabolola
dipalo • Didiriswa tse di kgonngwang sekao • Didiriswa tse di kgonngwang • Dithalo kgotsa didiriswa tse di
dibadisi sekao:dibadisi kgonngwang sekao:dibadisi
• Llere ya dipalo e e bonagalang • Ditshwantsho go thala kgang ya
dipalo.
• Go aga le go kgaoganya dipalo. • Go aga le go kgaoganya dipalo • Go aga le go kgaoganya dipalo
• Go oketsa gabedi le go kgaoganya • Go oketsa gabedi le go kgaoganya • Go oketsa gabedi le go kgaoganya
ka bogare. ka bogare ka bogare.
• Melapalo e e tshegetswang ka • melapalo • melapalo
didiriswa tse di kgonngwang
• atametsa go bolesome
1.7 Rarabolola didipalofoko mo tirisong Rarabolola dipalofoko mo tirisong le Rarabolola dipalofoko mo tirisong le Rarabolola dipalofoko mo tirisong le
le go tlhalosa tharabololo ya gago ya go tlhalosa tharabololo ya gago ya go tlhalosa tharabololo ya gago ya go tlhalosa tharabololo ya gago ya
Go tlhakanya le
dipalo tse di akaretsang go tlhakanya dipalo tse di akaretsang go tlhakanya dipalo tse di akaretsang go tlhakanya dipalo tse di akaretsang go tlhakanya
go ntsha
le go ntsha ka dikarabo tse di fitlhang le go ntsha ka dikarabo tse di fitlhang le go ntsha ka dikarabo tse di fitlhang le go ntsha tsa dikarabo tse di fitlhang
go 10 ka 20 ka 99. go 999
1.8 Rarabolola dipalofoko mo tirisong le Rarabolola dipalofoko mo tirisong Rarabolola dipalofoko mo tirisong le
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
go tlhalosa tharabololo ya gago ya le go tlhalosa tharabololo ya gago go tlhalosa tharabololo ya gago ya
Tlhakanyo
dipalo tse di akaretsang go tlhakanya ya dipalo o dirisa poeletso ya go dipalo o dirisa katiso ka dikarabo tse
poeletso e e
ka poeletso ka dikarabo tse di fitlhang tlhakanya le go atisa ka dikarabo tse di fitlhang go 100.
isang kwa go
go 20. di fitlhang go 50.
atiseng
1.9 Rarabolola le go tlhalosa dipalofoko Rarabolola le go tlhalosa tharabololo Rarabolola le go tlhalosa tharabololo Rarabolola le go tlhalosa tharabololo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
mo tirisong e e akaretsang go ya dipalo di le mo tirisong tse ya dipalo tse di mo tirisong tse di ya dipalo tse di mo tirisong tse di
Go kgobokanya
kgaoganya ka go lekana,go di akaretsang go kgaoganya ka akaretsang go kgaoganya ka go akaretsang go kgaoganya ka go
le go kgaoganya
kgobokanya ka dipalotlalo go fitlha ka go lekana le go kgobokanya ka lekana le go kgobokanya go fitlha ka lekana le go kgobokanya go fitlha ka
go go
10 le dikarabo tse di ka akaretsang dipalotlalo tsa go fitlha ka 20 le 50 le dikarabo tse di ka akaretsang 100 dikarabo tse di ka akaretsang
lebiseditseng
sesala dikarabo tse di ka akaretsang sesala. sesala. sesala.
kwa go aroleng
1.10 Rarabolola le go tlhalosa tharabololo Rarabolola le go tlhalosa tharabololo
ya dipalo tse di mo tirisong tse ya dipalo tse di mo tirisong tse
Kgaoganyo
di akaretsang kgaoganyo ka go di akaretsang kgaoganyo ka
e telele ya
lekalekana e e lebisitseng kwa go lekalekana e lebisitse kwa
palophatlo
thararabololong e e akaretsang tharabololong e e akaretsang
dipalophatlo tse di tsamaelanang dipalophatlo tse di tsamaelanang le
tse di sa tsamaelaneng.
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
1.11 Godisa temogo ya tšhelete a • Lemoga le go tlhaola tšhelete a • Lemoga le go tlhaola tšhelete • Lemoga le go tlhaola tšhelete otlhe
papetlana le tšhelete a dipampiri a papetlana a Aforika Borwa (5c, 10c, a papetlana a Aforika Borwa (le a Aforika Borwa a tshipi/papetlana
CAPS Tšhelete ya
Aforika Borwa 20c, 50c, R1, R2, R5) tšhelete a tšhelete a dipampiri) le a dipampiri
papetlana
dipampiri R10, R20
• Rarabolola dipalo tsa tšhelete a a • Rarabolola dipalo tsa tšhelete a a • Rarabolola dipalo tsa tšhelete a a
akaretsang palogotlhe le tšhelete a akaretsang palogotlhe le tšhelete a akaretsang palogotlhe le go fetolela
a salang fa o reka le go fetolela R20 a salang fa o reka le go fetolela R99 diranta mo disenteng.
go tšhelete a ditshipi ka bo 20c go tšhelete a ditshipi ka bo 90c
• Fetolela magareng ga diranta le
disente
Palelo e e seng mo tirisong
1.12 Dirisa ditogamaano tse di latelang Dirisa ditogamaano tse di latelang Dirisa ditogamaano tse di latelang
go diragatsa palelo. go diragatsa palelo. go diragatsa palelo.
Dithekeniki/
• Go thala kgotsa go dirisa didiriswa • Go thala kgotsa go dirisa didiriswa • Go aga le go kgaoganya dipalo
Malepa
tse di kgonngwang sekao: dibadisi tse di kgonngwang, sekao dibadisi
• Go oketsa gabedi le go aroganya
• Go aga le go kgaoganya dipalo • Go aga le go kgaoganya dipalo ka bogare
(mekgwa kgotsa
ditogamaano) • Go oketsa gabedi le go aroganya • Go oketsa gabedi le go aroganya • Molapalo
ka bogare ka bogare
• Katametso go lesome
• Molapalo • Molapalo
1.13 Rarabolola dipalo tse di boletsweng • Tlhakanya go fitlha ka • Tlhakanya go • Tlhakanya go
ka go tlhakanya le go ntsha mme o
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa go fitlha ka • Ntsha go tswa go • Ntsha go tswa go
neele ditharabololo go fitlha ka 10
go ntsha/tlosa
• Dirisa matshwao a a maleba (+, –, • Dirisa matshwao a maleba (+, –, • Dirisa matshwao a maleba (+, –,
=, ) =, ) =, )
• Ikatiso kgolagano ya dipalo tse di • Ikatiso kgolagano ya dipalo tse di • Ikatiso kgolagano ya dipalo tse di
fitlhang go fitlhang go fitlhang go
1.14 • Tlhakanya dipalo tse di tshwanang • Atisa dipalo go fitlha go kale go • Atisa palo nngwe le nngwe go
o di boeletsa go fitlha ka 20 palogotlhe ya 2,3,4,5,10 go palogotlhe ya 100
Tlhakanyo-
poeletso e e • Dirisa matshwao a a maleba (+, =, • Dirisa matshwao a a maleba (+, x, • Dirisa matshwao a a maleba (x, )
lebisang kwa go ) =, )
atiseng
1.15 • Arola dipalo tse di fitlhang go 100
ka 2,3,4,5,10
Go arola
23 • Dirisa matshwao a maleba (÷, =, )
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
1.16 Dipalokgopolo: tlhatlhamano ya 10 Dipalokgopolo: Tlhatlhamano ya 20 Dipalokgopolo:Tlhatlhamano ya 99 Dipalokgopolo:Tlhatlhamano ya
24 Tirwana nngwe le nngwe e simolola • Naya dipalo tse di mo pele le mo 1000
Dipalo tsa tlhogo
ka dipalo tsa tlhogo morago ga palo e o e neetsweng.
• Go bala didiriswa letsatsi le letsatsi • Rulaganya sete ya dipalo e e • Rulaganya sete ya dipalo e e • Rulaganya sete ya dipalo e e
• Go balela kwa pele le morago neetsweng e e tlhophilweng. neetsweng e e tlhophilweng. neetsweng e e tlhophilweng.
• Go bala dipalo ka tatelano • Bapisa dipalo go fitlha go 20 mme o • Bapisa dipalo go fitlha go 99 mme • Bapisa dipalo go fitlha go 1000
neele gore ke efe e e leng 1 le e e o neele gore ke efe e e leng 1, 2, 3, mme o neele gore ke efe e e leng 1,
• Opa diatla ga ntsi/gole gonnye ka
leng 2 go feta kgotsa e le nnye. 4, 5 le 10 le e e fetang kgotsa e le 2, 3, 4, 5 le 10 le e e fetang kgotsa
nako
nnye. e le nnye.
• Ke kopo efe ya diatla e e leng ntsi
thatathata,nnye thatathata, ntsi go
feta, nnye go feta.
• Ke palo efe e e latelang pele,
morago, fa gare.
Gopola ka bonako: Gopola ka bonako: Gopola ka bonako:
• Dintlha ka go tlhakanya le go ntsha • Dintlha ka go tlhakanya le go ntsha • Gakologelwa dintlha ka go
go fitlha ka 10 go fitlha ka 20 tlhakanya le go ntsha go fitlha ka 20
• Go tlhakanya kgotsa go ntsha • Tlhakanya kgotsa ntsha
dikatisanetso tsa ga 10 go tloga ka dikatisanetso tsa 10 go tloga ka 0
0 go fitlha ka 100 go fitlha 100
• Dintlha ka ga dikatiso tsa:
-- Mananeo a katiso ya bo 2 e e
nang le dikarabo go fitlha go 20
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
-- Mananeo a katiso ya bo10 e e
nang le dikarabo go fitlha go 100
• Dintlha ka ga go arola dipalo:
-- Dipalo tse di fitlhang ka 20 di
kgona go aroganngwa ka 2.
-- Dipalo tse di fitlhang ka 100 di
kgona go aroganngwa ka 10.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Ditogamaano tsa palelo Ditogamaano tsa palelo Ditogamaano tsa palelo
Dirisa ditogamaano tsa palelo go Dirisa ditogamaano tsa palelo go Dirisa ditogamaano tsa palelo go
tlhakanya le go ntsha sentle: tlhakanya le go ntsha sentle: tlhakanya le go ntsha sentle:
• Baya palo e kgolo pele gore o • Baya palo e kgolo pele gore o • Baya palo e kgolo pele gore o
kgone go balela-pele kgotsa kwa kgone go balela-pele kgotsa kwa kgone go balela-pele kgotsa kwa
morago. morago. morago.
• Molapalo • Molapalo • Molapalo
• Go oketsa gabedi le go aroganya • Go oketsa gabedi le go aroganya • Go oketsa gabedi le go aroganya
ka bogare ka bogare ka bogare
• Go aga le go kgaoganya dipalo • Go aga le go kgaoganya dipalo • Go aga le go kgaoganya dipalo
• Dirisa dikgolagano magareng ga go • Dirisa dikgolagano magareng ga go
tlhakanya le go ntsha. tlhakanya le go ntsha.
• Dirisa dikgolagano magareng ga go
atisa le go arola.
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
1.17 • Dirisa le go neela dipalophatlo • Dirisa le go neela dipalophatlo
tse di tsamaelanang le tse di tse di tsamaelanang le tse di
CAPS Dipalophatlo
sa tsamaelaneng mo tirisong e sa tsamaelaneng mo tirisong e
e tlwaelegileng e e akaretsang e tlwaelegileng e e akaretsang
dihalofo, nnagwe-nneng, nngwe dihalofo, nnagwe-nneng, nngwe
tharong, nngwe thatarong le nngwe tharong, nngwe robeding, nngwe
tlhanong. thatarong le nngwe tlhanong.
• Lemoga dipalophatlo mo popegong • Lemoga dipalophatlo mo popegong
ya setshwantsho ya setshwantsho.
• Simolola go lemoga dihalofo tse
pedi kgotsa nngwe tharong tse pedi
di bopa palotlalo e le nngwe le gore
pedi-nneng e a lekalekana.
• Kwala dipalophatlo jaaka halofo. • Kwala dipalophatlo jaaka halofo e le
1, pedi-tharong.
25
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
THADISO YA KGATO YA MOTHEO
2. DIPATERONE, DITIRISO LE Alejebera
26
Tsweletso mo Dipateroneng, Ditiriso le Alejebera
• Mo Dipateroneng, Ditiriso le Alejebera, barutwana ba bona ditšhono tsa go:
-- Feleletsa le go atolosa dipaterone tse di tshwantshitsweng ka dipopego tse di farologaneng, le
-- Go tlhaola le go tlhalosa dipaterone.
• Go tlhalosa dipaterone go thaya motheo mo barutwaneng ba Kgato ya Bogare go tlhalosa melao ya dipaterone. Se, se tlhomamisiwa mo Kgatong e Kgolwane mo tirong ya Alejebera
DITENG MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
2.1 Kopolola le go atolosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa
Dipaterone tsa Kopolola le go atolosa dipaterone Kopolola , atolosa le go tlhalosa ka Kopolola , atolosa le go tlhalosa ka Kopolola , atolosa le go tlhalosa ka
Jeometeri tse di bonolo o dirisa didiriswa tse di mafoko mafoko mafoko
kgonngwang le ditshwantsho (sekao, • dipaterone tse di bonolo tse • dipaterone tse di bonolo tse • dipaterone tse di bonolo tse di
dirisa mmala le dipopego) di dirilweng ka didiriswa tse di di dirilweng ka didiriswa tse di dirilweng ka didirisegi
kgonngwang kgonngwang
• dipaterone tse di bonolo tse • dipaterone tse di boima tse di • dipaterone tse di boima tse
di tshwantshitsweng ka mela, ditshwantshitsweng ka mela, ditshwantshitsweng ka mela,
dipopego kgotsa didiriswa dipopego kgotsa didiriswa dipopego kgotsa didiriswa
Bopa dipaterone tsa gago Bopa le go tlhalosa dipaterone tsa Bopa le go tlhalosa dipateron tsa
Bopa dipaterone tsa gago tsa gago gago
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Jeometeri • Ka didiriswa tse di kgonngwang • Ka didiriswa tse di kgonngwang
• Ka didiriswa tse di kgonngwang • ka go thala mela, dipopego kgotsa • ka go thala mela, dipopego kgotsa
• ka go thala mela, dipopego kgotsa didiriswa didiriswa
didiriswa
Dipaterone tse di re potapotileng Dipaterone tse di re potapotileng Dipaterone tse di re potapotileng
Tlhaola, tlhalosa ka mafoko le go Tlhopha, tlhalosa ka mafoko le go Supa, tlhalosa ka mafoko le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
kopolola dipaterone tsa Jeometeri kopolola dipaterone tsa Jeometeri go kopolola dipaterone tsa
thutotekatekanyo
• mo tlholegong • mo tlholegong
• mo tlholegong
• go tswa mo botshelong jwa matsatsi • go tswa mo botshelong jwa matsatsi
a gompieno a gompieno • go tswa mo botshelong jwa matsatsi
a gompieno
• go tswa mo go tsa setso • go tswa mo go tsa setso
• go tswa mo go tsa setso
2.2 Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa
Dipaterone tsa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa
Dipalo tatelano e e bonolo ya dipalo go fitlha tatelano e e bonolo ya dipalo go fitlha tatelano e e bonolo ya dipalo go fitlha
go 100 go 200 go 999
Bopa le go tlhalosa dipaterone tsa Bopa le go tlhalosa dipaterone tsa Bopa le go tlhalosa dipaterone tsa
gago gago gago
THADISO YA KGATO YA MOTHEO
3. BOALO LE POPEGO (Jeometeri)
CAPS Tsweletso/kgatelopele ya Boalo le Popego (Jeometeri)
Tsweletsokgolo ya Boalo le Popego e fitlhelelwa ka :
• go tsepama mo dipharologantshong le dipopego tse dintšhwa le didiriswa mo mophatong mongwe le mongwe, le
• go tswa mo go ithuteng puo ya maemo le go tshwantsha dikakanyo tse di farologaneng tsa didiriswa tse di tshwanang, go ya mo puisong le go sala di bala le go latela dikaelo
morago mo dimmapeng tse di sa tlhomamang
DITENG MOPHATO WA R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
3.1 Puo ka ga maemo a didiriswa Puo ka ga maemo a didiriswa Puo ka ga maemo a didiriswa
Maemo, kitsiso Tlhalosa maemo a sediriswa se Tlhalosa maemo a sediriswa se Tlhalosa maemo a sediriswa se
le dipono le sengwe mabapi le sediriswa se le sengwe mabapi le sediriswa se le sengwe mabapi le sediriswa se
sengwe, sekao fa godimo ga, fa sengwe, sekao fa godimo ga, fa sengwe sekao fa godimo ga, fa pele
pele ga, fa morago, fa molemeng, fa pele ga, fa morago, fa molemeng, fa ga, fa morago, fa molemeng, fa
mojeng, kwa godimo, kwa tlase, go mojeng, kwa godimo, kwa tlase, go mojeng, kwa godimo, kwa tlase, go
bapa le. bapa le. bapa le.
Maemo le dipono Maemo le dipono Maemo le dipono
• Lemoga le go bapisa dipono tse di • Lemoga le go bapisa dipono tse di • Lemoga le go bapisa dipono tse di
farologaneng ka ga didiriswa tse di farologaneng ka ga didiriswa tse di farologaneng ka ga didiriswa tse di
tshwanang tsa letsatsi le letsatsi tshwanang tsa letsatsi le letsatsi tshwanang tsa letsatsi le letsatsi
• Neela leina la sediriswa sa letsatsi
le letsatsi fa o bontshiwa sengwe se
se sa tlwaelegang ka ga sona.
• Buisa, ranola le go thala dimmapa
tse di sa tlhomamang, kgotsa
kakanyokgolo ka ga didiriswa tse di
kgobokantsweng.
• Batla didiriswa mo dimmapeng.
Maemo le dikaelo Maemo le dikaelo Maemo le dikaelo Maemo le dikaelo
• Latela dikaelo tsa go tsamaya mo • Latela dikaelo tsa go tsamaya mo • Latela dikaelo tsa go tsamaya mo • Latela dikaelo tsa go tsamaya mo
phaphosing. phaphosing. phaphosing. phaphosing.
• Neela dikaelo tsa go tsamaya mo
phaphosing le mo sekolong.
• Latela ditaelo tsa go baya sediriswa • Latela dikaelo go tloga mo lefelong
se le sengwe go ya ka nyalano ya le rileng go ya go le lengwe mo
27 sona, sekao baya phensele ka fa mmapeng o o sa tlhomamang.
morago ga lebokoso.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITENG MOPHATO WA R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
3.2 Tlhatlhamano ya didiriswa Tlhatlhamano ya didiriswa Tlhatlhamano ya didiriswa Tlhatlhamano ya didiriswa
28
Didiriswa tsa Lemoga le go neela leina la didiriswa Lemoga le go neela leina la didiriswa Lemoga le go neela leina la didiriswa Lemoga le go neela ka leina la
tekanotlhakoretharo/ tsa tekanotlhakoretharo (3-D) mo tsa tekanotlhakoretharo (3-D) mo tsa tekatekanotlhakoretharo (3-D) mo didiriswa tsa tekanotlhakoretharo
matlhakoretharo
phaphosing phaphosing phaphosing (3-D) mo phaphosing le mo
(3-D) ditshwantshong
• Dipopego tsa bolo • Dipopego tsa bolo • Dipopego tsa bolo
• Dipopego tsa bolo (spheres)
• Dipopego tsa mabokose • Dipopego tsa mabokose • Dipopego tsa mabokose
• Dipopego tsa mabokose (porisimo)
• Diselennere
• selenere
• phiramiti
• dikhounu
Diponagalo tsa didiriswa Diponagalo tsa didiriswa Diponagalo tsa didiriswa Diponagalo tsa didiriswa
Tlhalosa, tlhaola le go bapisa Tlhalosa, tlhaola le go bapisa Tlhalosa, tlhaola le go bapisa Tlhalosa, tlhaola le go bapisa
didiriswa tsa tekatekanotlhakoretharo didiriswa tsa tekatekanotlhakoretharo didiriswa tsa tekatekanotlhakoretharo didiriswa tsa tekatekanotlhakoretharo
go ya ka: go ya ka: go ya ka: go ya ka:
• bogolo • bogolo • bogolo • dipopego tlhakorepedi tse di
bopang difatlhego tsa didiriswa tsa
• mmala • mmala • mmala
tekanotlhakoretharo (3-D)
• didiriswa tse di kgokologang • didiriswa tse di kgokologang • didiriswa tse di kgokologang
• Boalo jo bo rapaletseng kgotsa jo
• didiriswa tse di relelang • didiriswa tse di relelang • didiriswa tse di relelang bo obegileng/legaba kgotsa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditirwana tse di lebelelwang Ditirwana tse di lebelelwang Ditirwana tse di lebelelwang Ditirwana tse di lebelelwang
• Dirisa didiriswa tsa • Tlhokomela le go aga didiriswa tsa • Lebelela le go aga didiriswa tsa • Lebelela le go aga didiriswa tsa
tekanotlhakoretharo (3-D) jaaka tekanotlhakoretharo (3-D) a dirisa tekanotlhakoretharo tekanotlhakoretharo (3-D) a dirisa
diboloko tse di agang, didiriswa tse didiriswa tse di kgonngwang jaaka (3-D) a dirisa didiriswa tse di didiriswa tse di kgonngwang jaaka
di latlhilweng mme di ka dirisiwa diboloko tse di agang, didiriswa tse kgonngwang jaaka dipopego dipopego tsa tekanotlhakorepedi
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
gape, jalo jalo go bopa didiriswa di latlhilweng mme di ka dirisiwa tsa tekanyotlhakorepedi (2-D) (2-D) tse di segolotsweng, mmu
tse di kopaneng sekao dithawa, gape, didiriswa tsa kago. tse di segolotsweng, diboloko wa seloko, matlhokwa a a ntshang
,marogo jalo jalo tse di agang, didiriswa tse di dijo mo menong, didiriswa tsa
latlhilweng mme di ka dirisiwa tekanotlhakoretharo (3-D) tsa
gape , didiriswa tsa kago, didiriswa Jeometeri.
tsa tekanotlhakoretharo (3-D) tsa
Jeometeri.
DITENG MOPHATO WA R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
3.3 Tatelano ya dipopego Tatelano ya dipopego Tatelano ya dipopego
CAPS Dipopego tsa Lemoga le go neelana ka leina la Lemoga le go neelana ka leina la Lemoga le go neelana ka leina la
tekanyopedi popego tekanyopedi (2-D) popego tekanyopedi (2-D) popego tekanyopedi (2-D)
(2-D) • didiko • didiko • didiko
• dikhutlotharo • dikhutlotharo • dikhutlo-tharo
• dikhutlonne • dikhutlonne • dikhutlo-nne
• dikhutlonnetsepa • dikhutlonne-tsepa
Diponagalo tsa dipopego Diponagalo tsa dipopego Diponagalo tsa dipopego
Tlhalosa, tlhaola le go bapisa Tlhalosa, tlhaola le go bapisa Tlhalosa, tlhaola le go bapisa
dipopego tsa tekanotlhakorepedi (2- dipopego tsa tekanytlhakoreopedi (2- dipopego tsa tekanotlhakorepedi (2-
D) go ya ka: D) go ya ka: D) go ya ka:
• bogolo • bogolo • bogolo
• mmala • mmala • mmala
• matlhakore a a tlhamaletseng • matlhakore a a tlhamaletseng • matlhakore a a tlhamaletseng
• matlhakore a a potokwe • matlhakore a a potokwe • matlhakore a potokwe
Thala dipopego
• didiko
• dikhutlo-tharo
• dikhutlo-nne
• dikhutlonne-tsepa
3.4 Tekano Tekano Tekano Tekano
Tekano • Lemoga kgaogano gabedi mo • Lemoga kgaogano gabedi mo
mmeleng wa gago. mmeleng wa gago.
• Lemoga le go thala mola wa • Lemoga le go thala mola wa • Lemoga le go thala mola wa
bogare mo dipopegong tsa bogare mo dipopegong tsa bogare mo dipopegong tsa
tekanotlhakorepedi (2-D) le tekanotlhakorepedi (2-D) le tekanotlhakorepedi (2-D) le
dipopego tse e seng tsa Jeometeri dipopego tse e seng tsa Jeometeri dipopego tse e seng tsa Jeometeri
• Lemoga mola wa bogare wa tekano
mo pampiring e e menilweng e e
bonagalang
29
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
THADISO YA KGATO YA MOTHEO
4. TEKANYO
30
Kgatelopele mo tekanyong
• Kgatelopele e kgolo mo go lekanyetseng go kgabaganya mephato e fitlhelelwa ka kitsiso ya:
-- Mekgwa e mešwa ya tekanyo
-- Didiriswa tse dintšhwa tsa tekanyo, o simolola ka didiriswa tse di sa tlhomamang o ya kwa go tse di tlhomameng mo mophatong wa 2 le 3;
-- Diyuniti tse dintšhwa tsa tekanyo, bogolo jang mo mephatong ya 2 le 3
• Go balela le go rarabolola dipalo ka go tekanyetsa di tshwanetse go tsaya tiro e e setseng e dirilwe tsia.
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
4.1 Tsamao ya nako Tsamao ya nako
Nako Tlotla ka go tsamaya ga nako Tlotla ka ga go tsamaya ga nako
• Bua ka ga dilo tse di diragalang
motshegare le bosigo.
• Barutwana ba rulaganya ka
ditiragalo tse di diragalang
motshegare tatelano
• Ba rulaganya ditiragalo tsa ka gale • Ba rulaganya ditiragalo tsa ka gale
tse di diragalang mo matshelong a tse di diragalang mo matshelong a
bona. bona.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Bapisa boleele jwa nako o dirisa
puo, sekao, leele, khutshwane,
bonako, bonya.
• Rulaganya ditiragalo o dirisa puo,
jaaka’maabane’,’gompieno’ le ‘ka
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
moso’.
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
4.1 Bua ka ga nako Bua ka ga nako Bua ka ga nako
CAPS Nako • Dirisa puo go tlhalosa fa sengwe se • Neela matsatsi a beke le dikgwedi • Buisa letlha mo alemanakeng.
diragala, sekao, mosong, thapama, tsa ngwaga ka tatelano.
bosigo, phakela, lotlatlana
• Kwala matsatsi a botsalo, meletlo • Kwala matsatsi a botsalo , meletlo
• Neela matsatsi a beke le dikgwedi ya tsa sedumedi, matsatsi a ya sedumedi,matsatsi a boikhutso,
tsa ngwaga ka tatelano. boikhutso, ditiragalo tsa hisitori, matsatsi a di tiragalo tsa histori le
le ditiragalo tsa thuto mo ditiragalo tsa thuto mo khalentareng
• Kwala matsatsi a botsala mo
khalentareng.
khalentareng.
• Dirisa diura go bua ka nako ya • Bua nako ya diura di le 12 ka:
diura di le12, halofo ya diura le
• Diura
kgweditharo ya diura.
• Halofo ya diura
• Kgweditharo ya ura
• Metsotso
• Mo tshupanako ya manaka le mo
go ya panya-panya le selefouno.
Balela boleele jwa nako le go
tsamaya ga nako Balela boleele jwa le go tsamaya ga
nako
• Dirisa khalentara go balela le go
tlhalosa boleele jwa nako go ya ka: • Dirisa khalentara go balela le go
tlhalosa boleele jwa nako mo:
-- Matsatsi
-- Matsatsi
-- Dibeke
-- Dibeke
-- Dikgwedi
• Fetolela magareng ga matsatsi le
dibeke
• Fetolela magareng ga dibeke le
dikgwedi.
• Dirisa tshupanako go balela boleele
jwa nako go ya ka: • Dirisa tshupanako go bua ka
boleele jwa nako ka:
-- Diura
-- Diura
-- Halofo ya ura
-- Halofo ya diura
-- Kgweditharo ya diura
31
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
4.2 Go lekanyetsa go go sa Go lekanyetsa go go sa Go lekanyetsa go go sa Go lekanyetsa go go sa
32 tlhomamang tlhomamang tlhomamang tlhomamang
Boleele
• Bapisa le go rulaganya boleele, • Bapisa le gorulaganya boleele,
bogodimo,kgotsa bophara,jwa dilo bogodimo,kgotsa bophara,jwa dilo
tse pedi kgotsa go feta ka go di tse pedi kgotsa go feta ka go di
bapisa.Dirisa puo go bua ka ga bapisa.Dirisa puo go bua ka ga
papiso sekao: telele, khutshwane, papiiso sekao: telele, khutshwane,
telele thata, sephara thata telele thata, sephara thata
• Phopholetsa, lekanya, bapisa, • Phopholetsa, lekanya, bapisa, • Phopholetsa, lekanya, bapisa,
rulaganya le go kwala boleele rulaganya le go kwala boleele rulaganya le go kwala boleele
o dirisa selekanyo se se sa o dirisa selekanyo se se sa o dirisa selekanyo se se sa
tlhomamang sekao: boalo jwa tlhomamang sekao: boalo jwa tlhomamang sekao: boalo jwa
letsogo,boleele jwa phensele le lebogo,boleele jwa phensele le lebogo,boleele jwa phensele le di
dibadisi. dibadisi. badisi.
• Tlhalosa boleele jwa didiriswa ka • Tlhalosa boleele jwa didiriswa ka • Tlhalosa boleele jwa didiriswa
go bala le go kwala boleele o dirisa go bala le go kwala boleele o dirisa ka go bala le go kwala boleele o
ditekanyo tse di sa tlhomamang. ditekanyo tse di sa tlhomamang tlhalosa gore boleele jwa tsona ke
bokae fa o dirisa ditsela tse di sa
tlhomamang
Itsise ka ga tekanyo e e Itsise ka ga tekanyo e e
tlhomameng tlhomameng
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Phopholetsa, lekanya, bapisa, • Phopholetsa, lekanya, bapisa,
rulaganya le go kwala boleele rulaganya le go kwala boleele o
o dirisa selekanyo sa mitara dirisa dimetara (kgotsa dithupana
(gongwe o ka dirisa dithupana tse di arogantsweng ka dimetara
tse di arogantsweng ka dimetara kgotsa mogala wa boleele jwa
kgotsa mogala wa boleele jwa dimetara) jaaka selekanyetsi se se
dimetara) jaaka selekanyetsi se se tlhomameng sa boleele.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tlhomameng sa boleele.
• Fopholetsa le go lekanya boleele o
dirisa sediriswa se se thalang mola
se se nang le disentimetara
(Ga go tlhokagale gore dimetara di
fetolelwe mo disentimetareng)
4.3 Go lekanyetsa go go sa Go lekanyetsa go go sa Go lekanyetsa go go sa Go lekanyetsa go go sa
tlhomamang tlhomamang tlhomamang tlhomamang
Boima / Bokete
• Lekanya le go rulaganya bokete jwa • Fopholetsa, lekanya, bapisa le go • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa • Fopholetsa, lekanya, bapisa le go
didiriswa tse pedi kgotsa go feta rulaganya o kwala bokete o dirisa le go rulaganya o kwala bokete o rulaganya o kwala bokete o dirisa
ka go di tshwara kgotsa go dirisa sekale le dikale tse e seng tsa dirisa sekale le dikale tse e seng tsa sekale le dikale tse eseng tsa nnete
sekale. nnete jaaka ditene le diboloko. nnete jaaka ditene le diboloko. jaaka ditene le diboloko.
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
4.3 • Tlhalosa bokete jwa didiriswa ka • Tlhalosa bokete jwa didiriswa ka go • Tlhalosa bokete jwa didiriswa ka go
go bala le go kwala bokete o dirisa simolola ka go bala o kwala bokete/ bala o kwala bokete ka diyuniti tse
CAPS Boima / Bokete
ditsela tse di sa tlhomamang boima o dirisa diyuniti tse di sa di sa tlhomamang.
tlhomamang.
• Dirisa puo go bua ka ga papiso • Dirisa puo go bua ka papiso ya • Dirisa puo go bua ka ga papiso, • Dirisa puo go bua ka papiso ya
sekao bofefo, boima,bofefo thata, boima, boima thata,bofefo, boima sekao, bofefo, boima, bofefo thata, sekao bofefo,boima, bofefothata le
boima thata thata boima thata. boimathata
Itsise ka ga go lekanyetsa go go Itsise ka ga go lekanyetsa go go
tlhomameng tlhomameng
• Bapisa, rulaganaya le go kwala • Bapisa, rulaganya le go kwala
bokete jwa dilo tse di rekisiwang bokete jwa dilo tse di rekisiwang jo
tse di nang le bokete/boima jo bo bokete jwa tsona bo leng ka diyuniti
kwadilweng ka dikilogerama, sekao, tsa bokete jaaka kilogerama sekao:
dikilogerama tse 2 tsa raese le Dikilogorama di le 2 tsa mmopo le
kilogerama e 1 ya folouru. kilogerama e le 1 ya reisi. Dikerama
sekao dikerama tse 500 tsa letswai
• Lekanyetsa bokete jwa gago ka • Lekanya bokete jwa gago ka
go dirisa sekale sa ntlwana ya go dikilogorama, dirisa sekale sa
tlhapela se se nang le dikilogerama phaposi ya go tlhapela.
• (Ga go fetolelwe magareng ga
dikilogerama le dikerama tse di
tlhokagalang)
4.4 Go lekanya go go sa tlhomamang Go lekanya go go sa tlhomamang Go lekanya go go sa tlhomamang Go lekanya go go sa tlhomamang
Mothamo / • Bapisa le go rulaganya selekanyo • Bapisa le go rulaganya selekanyo
Bolumu (mothamo) sa metsi mo teng ga (mothamo) sa metsi mo teng ga
dikgamelo tse pedi di bapisitswe. dikgamelo tse pedi di bapisitswe.
Barutwana ba netefatsa ka go Barutwana ba netefatsa ka go
tshela metsi mo setshelong sa tshela metsi mo kgamelong ya
boraro fa go tlhokagala. boraro fa go tlhokagala.
• Bapisa le go rulaganya selekanyo • Bapisa le go rulaganya selekanyo
(bolumu)sa metsi se dikgamelo tse (bolumu) sa metsi se dikgamelo tse
pedi di ka tladiwang ka sona. pedi di ka tladiwang ka sona.
• Dirisa puo go bua ka ga papiso sekao: • Dirisa puo go bapisa jaaka: ntsi
e ntsi go, e nnye go, e tletse, e lolea. thata, nnye go, tletse le lolea.
• Fopholetsa, lekanya, bapisa le go
• Fopholetsa, lekanya, bapisa, • Fopholetsa, lekanya, bapisa le go kwala selekanyo sa mothamo wa
rulaganya le go kwala mothamo kwala selekanyo sa mothamo wa dikgamelo (go raya gore selekanyo
wa dikgamelo o dirisa diyuniti tse dikgamelo (go raya gore selekanyo se kgamelo e ka se tsayang fa e
di sa tlhomamang, sekao dikopi le se kgamelo e ka se tsayang fa e tladitswe)o dirisa dilekanyetso tse
maswana. tladitswe) o dirisa dilekanyetso tse di sa tlhomamang sekao maswana
33 di sa tlhomamang sekao maswana le dikopi.
le dikopi.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO MOPHATO R MOPHATO 1 MOPHATO 2 MOPHATO 3
4.4 • Tlhalosa mothamo wa dikgamelo ka • Tlhalosa mothamo wa dikgamelo ka • Tlhalosa mothamo wa dikgamelo ka
34 go bala le go kwala gore go tlatsa go bala le go kwala gore ke diyuniti go bala le go kwala gore ke diyuniti
Mothamo /
kgamelo go tsaya diyuniti di le kae tse di sa tlhomamang tse kae tse o tse di sa tlhomamang tse kae tse o
Bolumu
tse di sa tlhomamang tsa dikopi tse ka tlatsang kgamelo ka tsone sekao ka tlatsang kgamelo ka tsona sekao
nne. botlolo e na le mothamo wa dikopi botlolo e na le mothamo wa dikopi
tse nne. tse nne.
O itsese ka ga ditsela tse di O itsese barutwana ka go dirisa
tlhomameng ditsela tse di tlhomameng
• Fopholetsa, lekanya, bapisa, • Fopholetsa, lekanya, bapisa,
rulaganya le go kwala mothamo wa rulaganya le go kwala mothamo wa
dikgamelo tse di lekanyediwang ka didiriswa ka go dirisa ditekanyo tsa
diletara. diletara, halofo ya litara le kwatara
ya letara.
• Bapisa, rulaganya le go kwala • Bapisa, rulaganya le go kwala
mothamo wa didiriswa tse di mothamo wa didiriswa tse di
phuthetsweng go kwadilwe diletara phuthetsweng go kwadilwe diletara
mo go tsone sekao diletara tse 2 tsa mo go tsone sekao diletara tse
mashi, le litara e le 1 ya senotsididi, 2 tsa mašwi, le letara e le 1 ya
diletara tse 5 tsa pente senotsididi, diletara di le 5 tsa pente
kgotsa di kwadilwe ka dimililetara
sekao dimililetara di le 500 tsa
mašwi, dimililetara di le 340 tsa
senotsididi, dimililetara di le 750 tsa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
oli.
• Itse gore kopi e e tlwaelegileng e
e tlhomameng ke dimililetara di le
250.
• Itse gore leswana le le nnye le le
tlwaelegileng le le tlhomameng ke
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
dimililetara di le 5
(Ga go tlhokege phetolelo ya
dimililetara le diletara)
4.5 Boleele jwa molelwane wa selo
(Perimeta)
Boleele jwa
molelwane wa Batlisisa sekgala se go dikologa
selo(perimeta) le tekanyotlhakorepopegopedi (2-D) le
boatlhamo(Area) didiriswa tsa tekanyotlhakore tharo (3-
D) ka go dirisa papiso e e lebaganeng
kgotsa diyuniti tse di sa tlhomamang.
Boatlhamo (Area)
Batlisisa boatlhamo o dirisa dithaele.
THADISO YA KGATO YA MOTHEO
5. GO DIRA KA TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
CAPS Kgatelopele mo go direng ka dipalo tsa tshedimosetso
• Kgatelopele e kgolo mo go lekanyetseng tsamaiso ya tshedimosetso go kgabaganya mephato e fitlhelelwa ka kitsiso ya:
-- tswelela mo go direng ka didiriswa go ya go dira ka tshedimosetso le
-- dira ka dipopego tse dintšhwa tse di dirang ka tshwantshiso ya tshedimosetso
• Barutwana ba tshwanetse go go dira ka tshedimosetso e e feleletseng bonnye ngwaga otlhe-se se akaretsa go kgobokanya le go rulaganya tshedimosetso, go tshwantsha
tshedimosetso, go utolola, ranola le go bega tshedimosetso
• Dingwe tsa dintlha tse di fa godimo tsa go dira ka dipalo tsa tshedimosetso di ka dirwa jaaka ditirwana tse di kgethegileng
35
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITENG Mophato R Mophato 1 Mophato 2 Mophato 3
5.1 Kgobokanya le go rulaganya Kgobokanya le go rulaganya
36 didiriswa didiriswa tse di kgonngwang.
Kgobokanya
le go tlhaola kgobokanya le go tlhaola Kgobokanya le go tlhaola didiriswa tse
didiriswa di kgonngwang letsatsi le letsatsi
didiriswa tse di kgonngwang letsatsi
le letsatsi
5.2 Tshwantshisa didiriswa Tshwantshisa didiriswa
tse di tlhaotsweng di bo di tse di tlhaotsweng di bo di
Bapisa
kgobokanngwa kgobokanngwa
Tshwantshisa
didiriswa tse Tlhaola setshwantsho sa didiriswa tse Tlhaola setshwantsho sa didiriswa tse
di tlhaotsweng di kgobokantsweng di kgobokantsweng
di bo di
kgobokanngwa
5.3 Buisana le go bega ka ga Buisana le go bega ka ga
didiriswa tse di tlhaotsweng di didiriswa tse di tlhaotsweng di
Buisana le go
kgobokantswe kgobokantswe
bega ka ga
• Neela mabaka a gore kgobokanyo e
didiriswa tse di
tlhaotswe jang
tlhaotsweng di
kgobokantswe • Araba dipotso ka ga:
• Araba dipotso ka:
-- Tlhaolo e dirilwe jang (dikgato/
-- Gore kgobokanyo e tlhaotswe
thulaganyo)
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
jang
-- Didiriswa tse di tlhaotsweng di
-- Mothalo o o bontshang
lebega jang(kungo)
kgobokanyo
• Tlhaloso ya kgobokanyo /mothalo
• Tlhalosa ya gore kgobokanyo e
tlhaotswe jang
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
5.4 Kgobokanya le go rulaganya dipalo Kgobokanya le go rulaganya dipalo Kgobokanya le go rulaganya dipalo
tsa tshedimosetso. tsa tshedimosetso tsa tshedimosetso
Kgobokanya le
go rulaganya
dipalo tsa
CAPS
.Kgobokanya dipalo tshedimosetso Kgobokanya dipalo tshedimosetso Kgobokanya dipalo tshedimosetso
tshedimosetso
ka phaposi kgotsa sekolo go ka phaposi kgotsa sekolo go ka phaposi kgotsa sekolo go
araba dipotso tse di bodiwang ke araba dipotso tse di bodiwang ke araba dipotso tse di bodiwang ke
morutabana morutabana morutabana
Rulaganya dipalo tshedimosetso tse
di neetsweng ke morutabana kgotsa
di le mo bukeng ya tirokwakelelo
Rulaganya dipalo tshedimosetso go
ya ka
Mananeo
Maduo a lekalekanang
Lenaaneng
5.5 Emela tshedimosetso ya dipalo. Emela tshedimosetso ya dipalo. Emela tshedimosetso ya dipalo.
Emela • Emela tshedimosetso mo kerafong • Emela tshedimosetso mo kerafong • Rulaganya tshedimosetso mo:
tshedimosetso ya setshwantsho. ya setshwantsho.
-- Tshwantshisa tshedimosetso mo
ya dipalo
• Kerafo e e lekanyeditsweng go • Kerafo e e lekanyeditsweng go
-- Kerafong e e lekanyeditsweng go
nyalana ka bongwe- ka -bongwe (1 nyalana ka bongwe- ka -bongwe
nyalana ka bongwe- ka- bongweU
to 1)
-- Molanoko
5.6 Utolola le go ranola dipalo tsa Utolola le go ranola dipalo tsa Utolola le go ranola dipalo tsa
tshedimosetso tshedimosetso tshedimosetso
Utolola le go
ranola dipalo tsa Araba dipotso ka dipalo Araba dipotso ka tshedimosetso ya Araba dipotso ka tshedimosetso ya
tshedimosetso tshedimosetso mo kerafong ya dipalo mo setshwantshong dipalo
setshwantsho
• se se lekanyeditsweng go nyalana • se se lekanyeditsweng go nyalana • setshwantsho se se
ka bongwe- ka -bongwe ka bongwe- ka –bongwe. lekanyeditsweng go nyalana ka
bongwe- ka- bongwe
• Molanoko
37
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
3.3 Tlhaloso ya diteng
Mo karolong e ya tlhaloso ya diteng, barutabana ba neetswe:
• thadiso ya kgweditharo ya Mophato R-3
• tatelano ya ditlhogo e e tsitshintsweng go ya ka dikgweditharo: ga se dintlha tsotlhe tsa ditlhogo tse di
rutiwang mo kgweditharong, dingwe tsa dintlha tsa ditlhogo tse di rileng, di tlhoka go rutiwa pele ga dintlha
tsa ditlhogo tseo;
• Nako e e tshitshintsweng ya ditlhogo mo tsamaong ya ngwaga. Diteng le ditlhogo dingwe tsa dirutwa di
tlhoka nako e ntsi go feta tse dingwe,ditlhogo tse dingwe, le
• Tlhaloso ya diteng le dikaelo tsa go ruta mmgogo le dikao, di neetswe mo go maleba.
Diteng tsa serutwa sengwe le sengwe di kgaogantswe go ya ka ditlhogo. Diteng tsa dirutwa tsotlhe di tshwanetse
go rutiwa kgweditharo nngwe le nngwe. Tatelano ya ditlhogo go ya ka dikgweditharo di naya kakanyo ya kgaoganyo
ya ditlhogo tse di tlhokang go rutwa mo ngwageng le tse di tlhokang go boelediwa mo ngwageng. Ga go botlhokwa
go ruta ditlhogo tsotlhe fa o ruta Boalo le Popego (Jeometeri), Tekanyo le go dira ka tshedimosetso ya Dipaloalo mo
kgweditharong nngwe le nngwe. Le gale, ditlhogo tsotlhe di tshwanetse go rutiwa mo tsamaong ya ngwaga
Mo kgaolong ya bobedi (temana 2.6) boleng jwa diteng tsa serutwa bo neetswe. Fa se, se kopanngwa le diura tse di
rebotsweng mo ngwageng o kgona go tlhakanya diura tsa diteng tsa serutwa sengwe le sengwe.
Barutabana ba ka nna ba itlhophela go rulaganya le gobaya nako e morutabana a tshwanetseng go e dirisetsa go
ruta serutwa ka mokgwa o o farologaneng le o o atlenegisitsweng mo kgaolong e. Barutabana ba ka nna ba fetola
nako e e thitshintsweng ya ditlhogo tse di neetsweng go le gonnye. Le gale, ba tshwanetse go tlhokomela boleng le
diura tse di abetsweng diteng tsa serutwa mo Kgatong ya Motheo wa serutwa sa Dipalo
• Mophato R- Dipalo di mo sebopegong sa tshimologo ya dipalo, ka jalo ga di a kgaoganngwa ka dinako tsa
dithuto. Morutabana wa mophato R o tshwanetse go tsenyeletsa dipalo mo ditirwaneng tsa letsatsi le letsatsi
tsa morutwana le fa nako e tshwanetse go bewa kwa thoko mo tsamaong ya letsatsi mo morutabana a
tsepamang fela mo tirwaneng ya dipalo, e seng jalo, barutwana ga ba kitla ba nna le temogo le kgodiso ya
dikgopolo le dikgono tsa dipalo tse di lebeletsweng.
• Nako ya Mephato ya 1-3 e abilwe ka tsela e e latelang:
-- Diura di le supa di tshwanetse go dirisediwa go ruta Dipalo mo bekeng (dibeke tse 10 x dikgweditharo tse
4 x diura di le 7=Diura di le 280 ka ngwaga)
-- Thuto nngwe le nngwe ya Dipalo ya mophato 1 go fitlha 3 e tshwanetse go rutwa mo ureng e le nngwe le
metsotso e le 24 ka letsatsi.
-- Se se raya gore go na le dikgweditharo di le nne tsa dibeke di le 10 ka matsatsi a le matlhano letsatsi le
letsatsi (go simologa ka Mosupologo go fitlha ka labotlhano) mo dithutong tsa beke.
-- Mo tshimologong ya kgweditharo nngwe le nngwe, go tshwanetse ga nna le beke eo mo go yona go
kaelwang le go tiisiwa tiro e e fetileng, ka gore bana ba na le go lebale ditengtse dintsii ka nako ya matsatsi
a boikhutso le go tswa mo tlwaelong ya go ya kwa sekolong. Letlelela beke e le nngwe mo bokhutlong jwa
kgweditharo go tiisa kitso ka ga dikgopolo. Se se go naya 8 x 4 x 5 = dithuto tse 160
38 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
3.4 Tatelano le nako e e tlhaoletsweng diteng
Mophato wa R-3 o neetswe manaane a a latelang a kgweditharo nngwe le nngwe:
• Nako e e tlhaoletsweng ditlhogo tsa ngwaga otlhe (e bontsha kgaoganyo ya ditlhogo mo kgabaganyong ya
dikgweditharo le go atlenegisa nako e e tshwanetseng go dirisiwa mo setlhogong sengwe le sengwe sa diteng
tsa serutwa)
• Tatelano ya ditlhogo mo ngwageng (e bontsha gore ditlhogo di abilwe jang mo kgweditharong le tsweletso ya
dikgopolo le dikgono mo kgabaganyong ya dikgweditharo)
• Dintlha tse di tlhalosang di neetswe go ya ka setlhogo sengwe le sengwe- manaane a, neela tlhaloso ya diteng
le dikaelo tsa setlhogo sengwe le sengwe jaaka se latedisitswe mo kgabaganyong ya dikgweditharo
Thulaganyetsothuto – kabo ya nako mo kgweditharong go ya ka setlhogo
Thuto ya dipalo ke setlhogo se se botlhokwa thata mo Kgatong ya thuto ya Motheo ya serutwa sa Dipalo. Mo nakong
e ntsi, beke nngwe le nngwe, kgweditharo le mo ngwageng, e tsepamedisitswe mo thutong ya Dipalo, Matshwao le
Dikgolagano. Mo selekanong, dithuto tse tharo kgotsa go feta mo bekeng e le nngwe di tshwanetse go tsepamisiwa
mo Dipalong, Matshwao le Dikgolagano. Nako e nngwe, e e salang e kgaoganngwe magareng ga dirutwa tse dingwe.
Boalo le Popego le Tekanyo di tlhoka nako e ntsi le kelotlhoko go feta dipalo tsa go dira ka Tshedimosetso le
Dipaterone, ditiro le Alejebera. Manaane a a fa tlase a supa gore ke dithuto di le kae tse di ka abelwang diteng tsa
serutwa sengwe le sengwe le setlhogo sa mophato mogwe le mongwe mo Dipateroneng,Ditirisong le Alejebera,
Boalo le Popego, Tekanyo le dipalo tse di dirang ka tshedimosetso.
Kabelano ya diteng tsa serutwa le ditlhogo mo dithutong mo mophatong wa R
Popego ya dipalo mo mophatong wa R, ke ya dipalo tsa tshimologo ka ga moo nako e e latelang e e abilweng e
tshitsinyeditswe tsepamiso mo thutong ya dipalo ga mmogo le ditirwana tse di sa tlhomamang. Se,se netefatsa
kakaretso e e feletseng mo diteng tsa serutwa tse di neetsweng. Ditirwana tsa dipalo tsa tshimologo e ka nna go bala
palo ya di dijelo le dibikiri tse o ba nayang tsone fa ba ja, go bala metshameko e e tshamikiwang kwa ntle, metshameko
e e tshamekiwang mo teng ga phaposi jaaka ditomino le dijikiso phasele jalo jalo. Morutabana o tshwanetse go
rulaganya ditirwana tsotlhe go ya ka ditlhokego tsa barutwana le didirswa tse di leng teng mo phaposing.
Boalo le popego ke karolo e e botlhokwa ya kgolo ya morutwana yo monnye mo dipalong, e tshwanetse go anamisiwa
mo bekeng, ka ditiragalo tse dingwe tse di tsepamisitsweng ka fa tlase ga kaelo ya morutabana le ditšhono tsa go
aga, mmu le motshameko wa metsi le barutwana
Tekanyo e tshwanetse ga akarediwa mo ditirwaneng tsa go bala, sekao go fopholetsa le go bala o lekanya sekgala
ka diatla, maoto le dikgato
Go tshwaya rejisitara le tšhate ya maemo a bosa go naya morutabana tšhono ya Go dira ka Dipalo tsa tshedimosetso
CAPS 39
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Lenaane 3.1: Kabo ya nako go ya ka diteng tsa beke
Diteng tsa serutwa Ditlhogo Nako e e tsitshintsweng
Dipalo, Matshwao le Go bala Metsotso e le 120
Dikgolagano
Temogo ya dipalo
Supa le go tlhalosa dipalotlalo
Kgopolopalo
Go rarabolola dipalo
Dipaterone, Ditiriso le Kopolola, atolosa le go aga dipaterone tsa bone Metsotso e le 80
Alejebera
Boalo le Popego (Jeometeri) Lemoga, tlhopha le go neela maina a tekanyo ya popegopedi Metsotso e le 80
(2-D) le ditshwantsho
Tekanyo ya popego
Aga dipopego tekanyo ya tlhakoretharo (3-D) o dirisa didiriswa
tse di kgonngwang.
Dikamano tsa boalo
Dikaelo
Tekanyo Nako Metsotso e le 80
Boleele
Boima
Mothamo
Go dira ka dipalo tsa Kgobokanya, tlhaola, tshwantsha, bala le go emela Metsotso e le 60
tshedimosetso tshedimosetso
Metsotso e le 420 Diura
Palogotlhe
di le 7 ka beke
• Kabo ya diteng tsa serutwa le ditlhogo tsa dithuto tsa Mephato 1 go ya go 3
1
Palogare ya dithuto di le tharo mo bekeng (magareng ga diura di le 4 le 42 ) e dirisetswa go ruta Dipalo, Matshwao le
1
Dikgolagano mo Mephatong 1, 2 le 3. Dithuto tse pedi tse di salang (ke gore tse di mo magareng ga diura di le 22 le
3) di kgaoganngwe fa gare ga ditlhogo tse dingwe tsa diteng tsa dirutwa go ya ka mokgwa o o tsitshintsweng fa tlase.
Lenaneo 3.2: Palo ya dithuto tse di tsitshintsweng tsa diteng tsa serutwa tsa kgweditharo tsa Mophato 1
Nomere ya dithuto
Diteng tsa serutwa Setlhogo Kgwed- Kgwed- Kgwed- Kgwed-
Gotlhe
itharo 1 itharo 2 itharo 3 itharo 4
Dipalo, matshwao le Ditlhogo tsotlhe tsa Dipalo, matshwao
22 30 28 25 105
dikgolagano le dikgolagano
Dipaterone mediro le Dipaterone tsa Dipalo 3 3 3 3 12
Alejebera Dipaterone tsa tekano 1 1 1 1 4
Tekatekanyo ya dipopegotlhakorepedi
3 3 6
(2-D)
Boalo le popego (Tekano) Tekanyo ya popegotlhakoretharo (3-D) 3 2 1 6
Maemo, kitsiso, le dikakanyo 2 1 3
Tekatno 1 1 2
Nako 2 2
Boleele 2 2 4
Tekano
Boima 2 2 4
Mothamo/bolumu 1 2 1 4
Kgobokanya, rulaganya le go lokolola
2 1 3
Go dira ka Dipalo tsa didiriswa
tshedimosetso Sediko sotlhe sa tshedimosetso 3 3
Dikarolo tsa sediko sa tshedimosetso 2 2
Palo yotlhe ya dithuto 40 40 40 40 160
40 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Lenaneo 3.3: Palo ya dithuto tse di tsitshintsweng tsa diteng tsa serutwa tsa kgweditharo tsa Mophato 2
3.4.1. THADISO YA MOPHATO 1
CAPS
THADISO YA MOPHATO 1
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO/BOTSALANO
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
TLHABOLOLO YA KGOPOLO YA DIPALO: Bala ba dirisa palotlalo
1.1 Bala didirisiwa tse di Bala didirisiwa ka nepagalo go Bala didirisiwa ka nepagalo go fitlha Bala didirisiwa ka nepagalo go fitlha
angwang go fitlha kwa go fitlha ka 20 ka 40 ka 50
Bala didirisiwa
10
Neela phopholetso e e Neela phopholetso e e Neela phopholetso e e dumelesegang Neela phopholetso e e dumelesegang
dumelesegang ya palo dumelesegang ya palo ya palo ya didirisiwa tse di ka ya palo ya didirisiwa tse di ka
ya didirisiwa tse di ka ya didirisiwa tse di ka tlhotlhomisiwang ka go di bala. tlhotlhomisiwang ka go di bala.
tlhotlhomisiwang ka go tlhotlhomisiwang ka go di bala.
balwa.
Go bala ka go kgobokanya go a Go bala ka go kgobokanya go a Go bala ka go kgobokanya go a
tlhotlhelediwa tlhotlhelediwa tlhotlhelediwa
1.2 Bala go ya kwa pele le kwa Bala go ya kwa pele le kwa morago Bala go ya kwa pele le kwa morago Bala go ya kwa pele le kwa morago
morago mo: mo: mo: mo:
Bala go ya kwa pele
le kwa morago • Ka bongwe go tswa mo • Ka bongwe go tswa mo palong • Ka bongwe go tswa mo palong nngwe • Ka bongwe go tswa mo palong
palong nngwe le nngwe nngwe le nngwe fa gare ga 0 le le nngwe fa gare ga 0 le 80 nngwe le nngwe fa gare ga 0 le 100
fa gare ga 1 le 20 50
Bala go ya kwa pele mo: Bala go ya kwa pele mo: Bala go ya kwa pele mo:
• Bolesome go tswa mo katisanet- • Bolesome go tswa mo katisanetswa • Bolesome go tswa mo katisanetswa
swa nngwe le nngwe ya 10 mo nngwe le nngwe ya 10 mo gare ga 0 nngwe le nngwe ya 10 mo gare ga 0
gare ga 0 le 50 le 80 le 100
• Botlhano go tswa mo katisanet- • Botlhano go tswa mo katisanetswa • Botlhano go tswa mo katisanetswa
swa nngwe le nngwe ya 5 mo nngwe le nngwe ya 5 mo gare ga 0 nngwe le nngwe ya 5 mo gare ga 0
gare ga 0 le 50 le 80 le 100
• Bobedi go tswa mo katisanetswa • Bobedi go tswa mo katisanetswa • Bobedi go tswa mo katisanetswa
nngwe le nngwe ya 2 mo gare ga nngwe le nngwe ya 2 mo gare ga 0 nngwe le nngwe ya 2 mo gare ga 0
0 le 20 le 80 le 100
41
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
TLHABOLOLO YA KGOPOLO YA DIPALO : E emela dipalotlalo
42
1.3 Lemoga, supa le go buisa Lemoga, supa le go buisa dipalo Lemoga, supa le go buisa dipalo Lemoga, supa le go buisa dipalo
dipalo
Matshwaopalo le • Lemoga, supa le go buisa mat- • Lemoga, supa le go buisa matshwao- • Lemoga, supa le go buisa matshwao-
mainapalo • Lemoga, supa le go buisa shwaopalo go simolola ka 1 go palo go simolola ka 1 go fitlha go 80 palo go simolola ka 1 go fitlha go 100
matshwaopalo go simo- fitlha go 50
• Kwala matshwaopalo go simolola ka • Kwala matshwaopalo go simolola ka
lola ka 1 go fitlha go 20
• Kwala matshwaopalo go simolola 1 go fitlha go 20 1 go fitlha go 20
• Kwala matshwaopalo go ka 1 go fitlha go 10
• Lemoga, supa le go buisa matshwao- • Lemoga, supa le go buisa matshwao-
simolola ka 1 go fitlha
• Lemoga, supa le go buisa mat- palo go simolola ka 1 go fitlha go 10 palo go simolola ka 1 go fitlha go 10
go 5
shwaopalo go simolola ka 1 go
• Kwala mainapalo go simolola ka 1 go • Kwala maina a dipalo go simolola ka
• Lemoga, supa le go buisa fitlha go 10
fitlha go 10 1 go fitlha go 10
matshwaopalo go simo-
• Kwala mainapalo go simolola ka 1
lola ka 1 go fitlha go 5
go fitlha go 10
• Kwala mainapalo go si-
molola ka 1 go fitlha go 5
TLHABOLOLO YA KGOPOLO YA DIPALO : Tlhalosa, bapisa le go rulaganya dipalotlalo
1.4 Tlhalosa, bapisa le go Tlhalosa , bapisa le go rulaganya Tlhalosa , bapisa le go rulaganya Tlhalosa , bapisa le go rulaganya
rulaganya didirisiwa go didirisiwa go fitlha go di le 10 didirisiwa go fitlha go di le 15 didirisiwa go fitlha go di le 20
Tlhalosa, bapisa
fitlha go di le 5
le go rulaganya • Bapisa didirisiwa tse di • Bapisa didirisiwa tse di kgobokants- • Bapisa didirisiwa tse di kgobokants-
dipalotlalo • Bapisa didirisiwa tse di kgobokantsweng go ya weng go ya ka bontsi,mmalwa, go weng go ya ka bontsi,mmalwa, go
kgobokantsweng go ya ka bontsi,mmalwa, go ntsi ntsi go feta,bonnye go feta; tshwana ntsi go feta,bonnye go feta; tshwana
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ka bontsi,mmalwa;go ntsi go feta,bonnye go feta; le,fela jaaka go le gontsi,pharologano le,fela jaaka go le gontsi,pharologano
go feta,bonnye go feta; tshwana le,fela jaaka go le jaaka. jaaka.
tshwana le,fela jaaka go gontsi,pharologano jaaka.
• Rulaganya kgobokanyo ya didirisiwa • Rulaganya kgobokanyo ya didirisiwa
le gontsi,pharologano
• Rulaganya kgobokanyo ya go tswa go tse dintsi go fitlha go tse go tswa go tse dintsi go fitlha go tse
jaaka.
didirisiwa go tswa go tse dintsi go dinnye le go tswa go tse dinnye go dinnye le go tswa go tse dinnye go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Rulaganya kgobokanyo fitlha go tse dinnye le go tswa go fitlha go tse dintsi. fitlha go tse dintsi.
ya didirisiwa go tswa go tse dinnye go fitlha go tse dintsi.
tse dintsi go fitlha go tse
dinnye le go tswa go tse
dinnye go fitlha go tse
dintsi.
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.4 Tlhalosa, bapisa le go Tlhalosa, bapisa le go rulaganya Tlhalosa, bapisa le go rulaganya Tlhalosa, bapisa le go rulaganya
rulaganya dipalo go fitlha dipalo go fitlha go 10 dipalo go fitlha go 15 dipalo go fitlha go 20
CAPS Tlhalosa, bapisa
go 5
le go rulaganya • Tlhalosa le go bapisa dipalotlalo • Tlhalosa le go bapisa dipalotlalo go • Tlhalosa le go bapisa dipalotlalo
dipalotlalo • Tlhalosa le go bapisa go ya ka bonnye go, tonna go, go ya ka bonnye go, tonna go, go lekana go ya ka bonnye go, tonna go, go
dipalotlalo go ya ka lekana le. le. lekana le.
bonnye go, tonna go, go
• Tlhalosa le go rulaganya dipalo: • Tlhalosa le go rulaganya dipalo: • Tlhalosa le go rulaganya dipalo:
lekana le.
- Go tswa go tse dinnye go - Go tswa go tse dinnye go fitlha - Go tswa go tse dinnye go fitlha
• Tlhalosa le go rulaganya
fitlha go tse ditonna le go tswa go tse ditonna le go tswa go tse go tse ditonna le go tswa go tse
dipalo:
go tse ditonna go fitlha go tse ditonna go fitlha go tse dinnye ditonna go fitlha go tse dinnye
- Go tswa go tse din- dinnye
- Pele , morago,mo gare,fa gare - Pele , morago,mo gare,fa gare
nye go fitlha go tse
- Pele , morago,mo gare,fa gare
ditonna le go tswa go - Tiriso ya molapalo wa 0-15 - Tiriso ya molapalo wa 0-20
tse ditonna go fitlha - Tiriso ya molapalo wa 0-10
Dirisa mabaditatelano go bontsha
go tse dinnye
thulaganyo, lefelo le maemo
- Tiriso ya molapalo wa
• Baya didirisiwa ka maemo a tsona
1-5
mo moleng go simolola ka ya
ntlha go fitlha go lesome kgotsa go
simolola ka ya ntlha go fitlha ka ya
bofelo, sekao, ya ntlha, ya bobedi, ya
boraro….ya lesome, ya bofelo
• Mabaditatelano go ya ka thulaganyo
ya ntlha go fitlha go ya lesome.
TLHABOLOLO YA KGOPOLO YA DIPALO : Bolengkemedi
1.5 Lemoga bolengkemedi jwa dipalo tsa Lemoga bolengkemedi jwa dipalo tsa
11 -15 11 -19
Bolengkemedi
• Kgaoganya dipalopedi ka lesome le • Kgaoganya dipalopedi ka lesome le
nngwe , sekao, 12 ke 10 le 2 nngwe , sekao, 18 ke 10 le 8
43
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
THARABOLOLO YA DIPALO DI LE MO TIRISONG
44
1.6 Dirisa maano a a latelang Dirisa maano a a latelang go Dirisa maano a a latelang go rarabolola Dirisa maano a a latelang go rarabolola
go rarabolola dipalo o be o rarabolola dipalo o be o tlhalose dipalo o be o tlhalose tharabololo eo. dipalo o be o tlhalose tharabololo eo.
Maano a go
tlhalose tharabololo eo. tharabololo eo.
rarabolola dipalo • Dithusathuto tse di angwang, sekao, • Dithusathuto tse di angwang, sekao,
• Dithusathuto tse di ang- • Dithusathuto tse di angwang, dibadisi dibadisi
wang, sekao, dibadisi sekao, dibadisi
• Ditshwantsho go thala palogotlhe ya • Ditshwantsho go thala palogotlhe ya
• Ditshwantsho go thala • Ditshwantsho go thala palogotlhe kgang kgang
palogotlhe ya kgang ya kgang
• Aga dipalo le go thuba dipalo • Aga dipalo le go thuba dipalo
• Melapalo e e tsheget- • Aga dipalo le go thuba dipalo
• Koketsopedi le karoganyo ka bogare • Koketsopedi le karoganyo ka bogare
swang ka dithusathuto
• Koketsopedi le karoganyo ka
tse di angwang, sekao, • Melapalo e e tshegetswang ka • Melapalo e e tshegetswang ka
bogare
bala dibaga dithusathuto tse di angwang, sekao, dithusathuto tse di angwang, sekao,
• Melapalo e e tshegetswang ka dibaga tsa go bala dibaga tsa go bala
dithusathuto tse di angwang,
sekao, dibaga tsa go bala
1.7 Tharabololo ya dipalofoko di Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo
le mo tirisong le go tlhalosa tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo
Tlhakanyo le go
tharabololo ya gagwe ya ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang
ntsha
dipalo e e akaretsang tlhakanyo, go ntsha, mme dikarabo di tlhakanyo, go ntsha, mme dikarabo di tlhakanyo, go ntsha, mme dikarabo di
tlhakanyo, go ntsha, mme fitlhe mo go 10. . fitlhe mo go 15. . fitlhe mo go 20.
dikarabodi fitlhe mo go 5.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
1.8 Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo
tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo ya tirisong le go tlhalosa tharabololo ya
Poeletso ya
ya gagwe ya dipalo e e akaretsang gagwe ya dipalo e e akaretsang poeletso gagwe ya dipalo e e akaretsang poeletso
tlhakanyo e e isang
poeletso ya tlhakanyo mme dikarabo ya tlhakanyo mme dikarabo di fitlhe mo ya tlhakanyo mme dikarabo di fitlhe mo
kwa katisong
di fitlhe mo go 10. go 15. go 20.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
1.9 Tharabololo ya dipalofoko di Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo
le mo tirisong le go tlhalosa tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo
Kgobokanyo
tharabololo ya gagwe ya ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang
le karoganyo
dipalo e e akaretsang karoganyo e e lekanang le karoganyo e e lekanang le kgobokanyo karoganyo e e lekanang le kgobokanyo
e e isang kwa
karoganyo e e lekanang le kgobokanyo ya dipalotlalo tsa go ya dipalotlalo tsa go fitlha ka 15 ka ya dipalotlalo dipalotlalo tsa go fitlha
karologantshong
kgobokanyo ya dipalotlalo tsa fitlha ka 10 ka dikarabo tse di ka dikarabo tse di ka akaretsang sesala. ka 20 ka dikarabo tse di ka akaretsang
go fitlha ka 5 ka dikarabo tse akaretsang sesala. sesala.
di ka akaretsang sesala.
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.11 • Lemoga le go supa /tlhaola • Lemoga le go supa /tlhaola tšhelete • Lemoga le go supa /tlhaola tšhelete
tšhelete ya Aforika Borwa 5c, 10c, ya Aforika Borwa 5c, 10c, 20, 50c, ya Aforika Borwa
CAPS Tšhelete
20, 50c, R1, R2; R5 R1, R2; R5
• Tšhelete ya dipapetlana :5c, 10c, 20,
50c, R1, R2; R5
• Madi a pampiri: R10 le R20
• Rarabolola dipalo tsa tšhelete go • Rarabolola dipalo tsa tšhelete go aka- • Rarabolola dipalo tsa tšhelete go
akaretsa dipalogotlhe le tšhentšhi retsa dipalogotlhe le tšhentšhi ya R20 akaretsa dipalogotlhe le tšhentšhi ya
ya R10 le ya disente tsa go fitlha le ya disente tsa go fitlha go 20c R20 le ya disente tsa go fitlha go 20c
go 20c
DIPALO DI SE MO TIRISONG
1.12 Dirisa maano a a latelang fa Dirisa maano a a latelang fa ba dira Dirisa maano a a latelang fa ba dira Dirisa maano a a latelang fa ba dira
ba dira dipalo: dipalo: dipalo: dipalo:
Maano (mekgwa le
ditogamaano) • Dithusathuto tse di ang- • Dithusathuto tse di angwang, • Dithusathuto tse di angwang, sekao, • Dithusathuto tse di angwang, sekao,
wang, sekao, dibadisi sekao, dibadisi dibadisi dibadisi
• Thala ditshwantsho • Thala ditshwantsho • Thala ditshwantsho • Thala ditshwantsho
• Molapalo o o tshegedits- • Aga dipalo le go thuba dipalo • Aga dipalo le go thuba dipalo • Aga dipalo le go thuba dipalo
weng ke dithusathuto
• Koketsopedi le karoganyo ka • Koketsopedi le karoganyo ka bogare • Koketsopedi le karoganyo ka bogare
tse di angwang, sekao,
bogare
dibaga tsa go bala • Melapalo e e tshegeditsweng ka • Melapalo e e tshegeditsweng ka
• Melapalo e e tshegeditsweng dithusathuto tse di angwang, sekao, dithusathuto tse di angwang, sekao,
ka dithusathuto tse di angwang, dibaga tsa go bala dibaga tsa go bala
sekao, dibaga tsa go bala
1.13 Tlhatlhamano ya dipalo: Tlhatlhamano ya dipalo: 1 - 10 Tlhatlhamano ya dipalo: 1 - 15 Tlhatlhamano ya dipalo: 1 - 20
1-5
Tlhakanyo le tloso • Tlhakanyo go fitlha go 10 • Tlhakanyo go fitlha go 15 • Tlhakanyo go fitlha go 20
• Tlhakanyo go fitlha go 5
• Tloso go tloga mo go 10 • tloso go tloga mo go 15 • tloso go tloga mo go 20
• Tloso go tloga mo go 5
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
• Ikatise ka kgolagano ya (+, –, =, ⃞) (+, –, =, ⃞) (+, –, =, ⃞)
dipalo tsa 5
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo • Ikatise ka kgolagano ya dipalo tsa 9 • Ikatise ka kgolagano ya dipalo tsa 10
tsa 7
1.14 • Poeletso ya tlhakanyo(ke gore • Poeletso ya tlhakanyo(ke gore palo e • Poeletso ya tlhakanyo(ke gore palo e
palo e e tshwanang) go fitlha go e tshwanang) go fitlha go 15 e tshwanang) go fitlha go 20
Poeletso ya
10
tlhakanyo e e isang • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
kwa katisong • Dirisa matshwao a a maleba (+, =, ⃞) (+, =, ⃞)
45 (+, =, ⃞)
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.16 Kgopolo ya dipalo: Kgopolo ya dipalo: Tlhatlhamano Kgopolo ya dipalo: Tlhatlhamano 15 Kgopolo ya dipalo: Tlhatlhamano 20
46 Tlhatlhamano 5 10
Dipalo tsa tlhogo • Rulaganya setlhopha sa dipalo se se • Rulaganya setlhopha sa dipalo se se
• Rulaganya setlhopha sa • Rulaganya setlhopha sa dipalo se tlhophilweng. tlhophilweng.
dipalo se se tlhophilweng. se tlhophilweng.
• Bapisa dipalo tsa go fitlha go 15 mme • Bapisa dipalo tsa go fitlha go 20
• Bapisa dipalo tsa go fitlha • Bapisa dipalo tsa go fitlha go 10 o bue gore fa e le 1 le 2 ke efe e mme o bue gore fa e le 1 le 2 ke efe
go 5 mme o bue gore fa mme o bue gore fa e le 1 le 2 ke tonna kgotsa e nnye. e tonna kgotsa e nnye.
e le 1 le 2 ke efe e tonna efe e tonna kgotsa e nnye.
Gakologelwa ka bonako: Gakologelwa ka bonako:
kgotsa e nnye.
• Kgolagano ya dipalo tsa 5 • Kgolagano ya dipalo tsa 10
• Gakologelwa dintlha tsa tlhakanyo le • Gakologelwa dintlha tsa tlhakanyo le
tloso tsa 5 tsa go ntsha tsa go fitlha go 10
Ditogamaano tsa Palelo Ditogamaano tsa Palelo
Dirisa ditogamaano tsa go balela go Dirisa ditogamaano tsa go balela go
tlhakanya le go ntsha sentle : tlhakanya le go ntsha sentle :
• Baya palo e tona pele go go kgontsha • Baya palo e tona pele go go kgont-
go balela pele le go balela morago sha go balela pele le go balela
morago
• Molapalo
• Molapalo
• Koketsopedi le karoganyo ka bogare
• Koketsopedi le karoganyo ka bogare
• Go aga le go thuba
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Go aga le go thuba
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mefuta ya Dipalo ya Mophato 1
Tse ke dikao tsa mefuta e e botlhokwa ya dipalo tse morutabana a tshwanetseng go di naya barutwana
ba gagwe gangwe le gape mo phaposing. Fa morutabana a dira ka setlhopha se sennye, o tshwanetse
go ba naya palo ka molomo. Fa barutwana ba kgona go buisa, a ka ba naya dipalo gape ka go di kwala,
mme o tshwanetse go ba naya tsona gape ka molomo. Dipalo tse di mo tirisong di ka akarediwa mo
dipapetlaneng tsa tiro, mme di tshwanetse go nna dikhutshwane, di tlhamaletse le go tlwaelega, mme
morutabana o tshwanetse go netefatsa gore barutwana botlhe ba a di tlhaloganya.
Kgaoganyo
Kgaoganyo, tlogelo ya sesala
Thabo o rekisa diapole mo dikgetsaneng di le tharo tse di nang le diapole di le tharo nngwe le nngwe.
O na le diapole di le 14. A ka nna le dikgetsana di le kae tsa diapole fa a tsentse diapole di le tharo mo
kgetsaneng nngwe le nngwe?
Kgaoganyo go akaretsa sesala mo karabong
Tebogo o batla go isa mae a le 15 kwa go nkoko wa gagwe. O ya go nna le mabokoso a mae a le makae
fa a paka mae a le marataro mo bokosong nngwe le nngwe?
Karoganyo
Karoganyo, tlogelo ya sesala
Aroganya dimonamone di le 14 mo gare ga ditsala di le tharo gore botlhe ba bone tse di lekanang.
Poeletso ya tlhakanyo
Dibaesekele di le nne di na le maotwana a le makae?
Tlhakanyo le go tlosa
Go na le bonnye mefuta e le meraro ya motheo ya dipalo tsa tlhakanyo le go ntsha mme mofuta
mongwe le mongwe o ka bodiwa ka mekgwa e e farologaneng. Mefuta e ya motheo ke:
Tšhentšhi
Mapule o ne a na la diapole di le tlhano. Tebogo a mo naya diapole di le robedi. O na le diapole di le kae
jaanong? Mapule o ne a na le diapole di le 13. A naya Tebogo diapole di le tlhano. O na diapole di le kae
jaanong?
Kopanya
Mapule o na le dimabole di le tlhano tse di tala le di le robedi tsa botala jwa legodimo. O na le dimabole di
le kae? Mapule o na le dimabole di le 13. Tse tlhano di botala jwa tlhaga fa tse di setseng di le botala jwa
legodimo. Mapule o na le dimabole di le kae tsa botala jwa legodimo?
CAPS 47
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Bapisa
Tebogo o na le dipanana di le 13. Mapule o na le dipanana di le 5. Tebogo o na le dipanana di le kae go
feta tsa go Mapule?
Mekgwa e e farologaneng ya go botsa dipalo
Dipalo di tshwanetse go bodiwa ka mekgwa e e farologaneng. Sekao, bobedi jwa tsona ke dipalo tsa
tšhentšhi, mme “di sa itsiweng” di fitlhelwa mo mafelong a a farologaneng a dipalo.
Tebogo o ne a na le diapole. Mapule o mo naya diapole tse dingwe di le robedi. O na le diapole di le13
jaanong. Tebogo o ne a na le diapole di le kae kwa tshimologong?
Tebogo o ne a na le diapole di le tlhano. Mapule o mo naya diapole dingwe. O na le diapole di le 13
jaanong. Mapule o mo neile diapole di le kae?
Mefuta ya dipalo ka tiriso e e farologaneng ya botsalano
Boitumelo o rekisa senotsididi ka diranta di le 4 sengwe le sengwe. Dira lenaneo go mo thusa go bona
ditlhotlhwa tsa ditheko tse di tona.
Dinomoro tsa dinotsididi 1 2 3 4 5 6 7
Tlhotlhwa ka Diranta 4 8
Dirisa lenaneo go bona tlhotlhwa ya dinotsididi di le supa.
Mefuta ya dipalo e neilwe go kaela morutabana. Barutwana ga ba tshwanela go tshwarisiwa bothata
ka maina a mefuta. Tlhokomela ka gore, barutwana ba a tle ba dirise ditsela tse di farologaneng tsa go
rarabolola dipalo ka mokgwa o morutabana a neng a sa o emela.
48 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
THADISO YA MOPHATO 1
2. DIPATERONE,MEDIRISO, LE ALIJEBERA
CAPS DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
2.1 Kopolola le go ataloso Kopolola, atolosa le tlhaloso Kopolola, atolosa le tlhaloso Dipaterone tse di re
dikaganyeditseng
Dipaterone tsa Kopolola le go atolosa dipaterone tse Kopolola, atolosa le go tlhalosa ka Kopolola, atolosa le go tlhalosa ka
Jeometeri di bonolo o dirisa: mafoko mafoko Supa, tlhalosa ka mafoko le go
kopolola Dipaterone tsa Jeometeri:
• Didirisiwa tse di bonwang; • Dipaterone tse di bonolo tse • Dipaterone tse di bonolo tse
di dirilweng ka didirisiwa tse di di dirilweng ka didirisiwa tse di • Tsa tlhago
• Dithalo, sekao, tiriso ya mebala le
bonwang. bonwang.
dipopego • Go tswa mo botshelong jwa ka
• Dipaterone tse di bonolo tse • Dipaterone tse di bonolo tse metlha jwa gompieno
Thulaganyo e e tshitsinngwang ya
di dirilweng ka go thala mela, di dirilweng ka go thala mela,
tiro • Go tswa mo ngwaong-bosweng
dipopego kgotsa didirisiwa dipopego kgotsa didirisiwa
jwa rona
Simolola go kopolola le go atolosa
dipaterone ka go dirisa didirisiwa tse di Tlhama le go tlhalosa dipaterone Tlhama le go tlhalosa dipaterone Tlhama le go tlhalosa dipaterone
bonwang, mme fa barutwana ba setse tsa gagwe tsa gagwe tsa gagwe
ba itse go dirisa kherayone kgotsa
• Tlhama Dipaterone tsa Jeometeri • Tlhama Dipaterone tsa • Tlhama Dipaterone tsa Jeometeri
pensele, ba simolola ka go kopolola le
Jeometeri
go atolosa dipaterone ka go di thala. - Ka didirisiwa tse di bonwang - Ka didirisiwa tse di bonwang
- Ka didirisiwa tse di bonwang
- Ka go thala mela, dipopego - Ka go thala mela, dipopego
kgotsa didirisiwa - Ka go thala mela, dipopego kgotsa didirisiwa
kgotsa didirisiwa
• Tlhalosa dipaterone tsa gago • Tlhalosa dipaterone tsa gago
• Tlhalosa dipaterone tsa gago
49
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
2.2 Kopolola, atolosa le tlhaloso Kopolola, atolosa le tlhaloso Kopolola, atolosa le tlhaloso Kopolola, atolosa le tlhaloso
50
Dipaterone tsa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa
dipalo thulaganyo ya dipalo tse di bonolo thulaganyo ya dipalo tse di bonolo thulaganyo ya dipalo tse di bonolo thulaganyo ya dipalo tse di bonolo
bonnye go fitlha go 20 bonnye go fitlha go 50 bonnye go fitlha go 80 bonnye go fitlha go 100
Thulaganyo e tshwanetse e bontshe Thulaganyo e tshwanetse go Thulaganyo e tshwanetse go Thulaganyo e tshwanetse go
go bala go ya kwa pele le go ya kwa bontsha go bala go ya kwa pele le go bontsha go bala go ya kwa pele le bontsha go bala go ya kwa pele le
morago mo: ya kwa morago mo: go ya kwa morago mo: go ya kwa morago mo:
• Bongwe go tswa mo palong nngwe Balela kwa pele ka: Balela kwa pele ka: Balela kwa pele ka:
le nngwe e e mo gare ga 1 le 20
• Bongwe go tswa mo palong • Bongwe go tswa mo palong • Bongwe go tswa mo palong
nngwe le nngwe e e mo gare ga nngwe le nngwe e e mo gare ga nngwe le nngwe e e mo gare ga
1 le 50 1 le 80 1 le 100
• Bolesome go tswa mo • Bolesome go tswa mo • Bolesome go tswa mo
katisanetswa nngwe le nngwe ya katisanetswa nngwe le nngwe ya katisanetswa nngwe le nngwe ya
10 e e mo gare ga 50 10 e e mo gare ga 80 10 e e mo gare ga 100
• Botlhano go tswa mo • Botlhano go tswa mo • Botlhano go tswa mo
katisanetswa nngwe le nngwe ya katisanetswa nngwe le nngwe ya katisanetswa nngwe le nngwe ya
5 e e mo gare ga 50 5 e e mo gare ga 80 5 e e mo gare ga 100
• Bopedi go tswa mo katisanetswa • Bopedi go tswa mo katisanetswa • Bopedi go tswa mo katisanetswa
nng 0 le 50 nng 0 le 80 nng 0 le 100
Tlhama le go tlhalosa dipaterone Tlhama le go tlhalosa dipaterone Tlhama le go tlhalosa dipaterone
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tsa gago tsa gago tsa gago
• Tlhama le go tlhalosa dipaterone • Tlhama le go tlhalosa dipaterone • Tlhama le go tlhalosa dipaterone
tsa gago tsa dipalo tsa gago tsa dipalo tsa gago tsa dipalo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
THADISO YA MOPHATO 1
3. POPEGO LE BOALO (Thutatekano)
CAPS DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.1 Kemo a puo Kemo a puo
Kemo ,Kitsiso le Tlhalosa kemo ya selo sengwe le Tlhalosa kemo ya selo sengwe le
dikakanyo kamano ya sona le se sengwe. kamano ya sona le se sengwe. Sekao,
Sekao, kwa godimo ga, fa pele ga, kwa godimo ga, fa pele ga, fa morago
fa morago ga, moja, molema, kwa ga, moja, molema, kwa godimo ga, fa
godimo ga, fa thoko ga. thoko ga.
Kemo le dikaelo Kemo le dikaelo
• Sala dikaelo tsa go tsamaya • Sala dikaelo tsa go tsamaya mo
mo phaposiborutelong morago phaposiborutelong morago
• Sala ditaelo morago tsa go • Sala ditaelo morago tsa go baya
baya selo se le sengwe go selo se le sengwe go amana le se
amana le se sengwe, sekao, sengwe, sekao, baya pensele mo
baya pensele mo gare ga gare ga bokoso.
bokoso.
Tshitshinyo ya ditirwana tse Tshitshinyo ya ditirwana tse di tse-
di tsepamiseditsweng Kgwed- pamiseditsweng Kgweditharo 1
itharo 1
• Puo ya kemo e tshwanetse go
• Puo ya kemo e tshwanetse rutiwa ka ditirwana tse di mo ti-
go rutiwa ka ditirwana tse di risong tse di pateletsang barutwana
mo tirisong tse di pateletsang go tsaya karolo mo ditirwaneng tsa
barutwana go tsaya karolo mo mmele.
ditirwaneng tsa mmele.
• Tseno di ka kopanngwa ka go reko-
• Tseno di ka kopanngwa ka go ta, jaaka: go thala, tshasa mebala,
rekota, jaaka: go thala, tshasa bapisa dithalo ka mafoko.
mebala, bapisa dithalo ka
• Dirisa puo ya kemo e e ithutilweng
mafoko.
fa ba sala dikaelo morago
• Dirisa puo ya kemo e e
Dikaelo di tshwanetse go ithutiwa ka
ithutilweng fa ba sala dikaelo
ditirwana tse ba ikatisang ka tsona ,
morago
moo barutwana ba sutang kgotsa ba
• Dikaelo di tshwanetse go sutisang didirisiwa go ya ka ditaelo.
ithutiwa ka ditirwana tse ba
Kemo le dikakanyo
ikatisang ka tsona , moo
barutwana ba sutang kgotsa • Bapisa dikakanyo tse di farolo-
ba sutisang didirisiwa go ya ka ganeng tsa didirisiwa tsa letsatsi le
51 ditaelo. letsatsi.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.2 Tlhatlhamano ya didirisiwa Tlhatlhamano ya didirisiwa Tlhatlhamano ya didirisiwa
52
Didirisiwa tsa tlha- Lemoga le go naya didirisiwa tse Lemoga le go naya didirisiwa tse di Lemoga le go naya didirisiwa tse di
koretharo di tlhakoretharo maina mo phapo- tlhakoretharo maina mo phaposi- tlhakoretharo maina mo phaposiboru-
siborutelong le ditshwantshong. borutelong le ditshwantshong. telong le ditshwantshong.
• Dipopego tsa bolo (dikgolok- • Dipopego tsa bolo (dikgolokwe) • Dipopego tsa bolo (dikgolokwe)
we)
• Dipopego tsa dibokoso (matlha- • Dipopego tsa dibokoso (matlha-
• Dipopego tsa dibokoso (matl- koremabapitekano) koremabapitekano)
hakoremabapitekano)
Diponagalo tsa didirisiwa Diponagalo tsa didirisiwa Diponagalo tsa didirisiwa
Tlhalosa, aroganya le go bapisa Tlhalosa, aroganya le go bapisa Tlhalosa, aroganya le go bapisa
didirisiwa tse di tlhakoretharo go didirisiwa tse di tlhakoretharo go ya didirisiwa tse di tlhakoretharo go ya ka:
ya ka: ka:
• Bogolo
• bogolo • bogolo
• Mmala
• Mmala • Mmala
• Didirisiwa tse di
Ditirwana tse di tsepilweng • Didirisiwa tse di kgokologang/
pitikologang • kgokologang/pitikologang
Lemoga le go aga didirisiwa tsa
tlhakoretharo tse di neilweng ba • Didirisiwa tse di relelang • Didirisiwa tse di relelang
dirisa dithusathuto tse di ang-
wang jaaka: diboloko tsa go aga,
matlakala a a dirisiwang gape,
didirisiwa tsa go aga
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.2 Tshitshinyo ya ditirwana tse Tshitshinyo ya ditirwana tse di Tshitshinyo ya tsepamo mo kgwed-
di tsepamiseditsweng Kgwed- tsepamiseditsweng Kgweditharo itharong 4:
CAPS Didirisiwa tsa tlha- itharo 1 3
koretharo (3-D) Tiro e tiisiwang ka tiro e e kwalwang.
• Motshameko o o lokologileng • Dira ka dibolo le ka didirisiwa
ka didirisiwa tse di tlhakore- tse di bopilweng jaaka dibolo,
tharo go aga didirisiwa tse le dibokoso tse di farologaneng
ba di itlhophetseng ba dirisa le didirisiwa tse dingwe tse di
diboloko tsa go aga, matlakala bopilweng jaaka khutlonnetsepa
a a dirisiwang gape kgotsa ya matlhakoremabapitekano
didirisiwa tsa go aga . seno ba kgotsa dikhubi (cubes). Tlhotl-
ka se dira ba le bosi ka nako homisa gore ke selo sefe se se
ya bona. ka pitikologang, relelang le se se
ka pakiwang.
• Kopolola sekao sa sengwe se
morutabana ba neileng sona. • Supa o be o tlhalose didirisiwa
Seno se ka dirwa ka nako ya tsa jeometeri/jiometeri le didi-
bona. risiwa tsa letsatsi letsatsi ka go
bua gore a di bopegile jaaka
• Bapisa bogolo jwa didirisiwa bolo kgotsa jaaka bokoso.
tse di lekanang, sekao, bua
gore ke bolo efe e e tona. • Tiro e tiisiwang ka tiro e e kwal-
wang.
• Bua ka mebala ya didirisiwa o
be o aroganye didirisiwa go ya
ka mebala.
• Supa o be o tlhalose didirisiwa
tsa jeometeri/jiometeri le didi-
risiwa tsa letsatsi letsatsi ka go
bua gore a di bopegile jaaka
bolo kgotsa jaaka bokoso.
• Tiro e tiisiwang ka tiro e e
kwalwang.
53
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya dipopego
54
Tekatekanyo ya Lemoga le go naya tekatekanyo ya Lemoga le go naya tekatekanyo ya dip-
dipopegopedi 2-D dipopegopedi maina opegopedi maina
• Didiko • Didiko
• Dikhutlotharo • Dikhutlotharo
• Dikhutlonnetsepa • Dikhutlonnetsepa
Diponagalo tsa dipopego Diponagalo tsa dipopego
Tlhalosa, aroganya le go bapisa Tlhalosa, aroganya le go bapisa
tekatekanyo ya dipopegopedi go ya ka: tekatekanyo ya dipopegopedi go ya ka:
• Bogolo • Bogolo
• Mmala • Mmala
• Mola o o tlhamaletseng • Mola o o tlhamaletseng
• Melakgolokwe • Melakgolokwe
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.3 Tshitshinyo ya ditirwana tse di tse- Tshitshinyo ya ditirwana tse di tse-
pamiseditsweng Kgweditharo 2 pamiseditsweng Kgweditharo 4
CAPS Tekatekanyo ya
dipopegopedi 2-D • Simolola ka motshameko o o • Dira ka didiko le ka dikhutlonne tse
lokologileng ka dipopego tse di di farologaneng le dikhutlonnetsepa
farologaneng tse di akaretsang tse di farologaneng. Rulaganya
tsa di go dira ditshwantsho ka dipopego go ya ka gore a di na le
dipopego tsa Jiometeri/thutatekany- melatlhamalalo kgotsa matlhakore
etso tse di kgaotsweng. Seno se ka a a sediko.
dirwa ka nako ya bona. Seno se ka
• Tlhaola dipopego go ya ka gore a
dirwa ka nako ya thuto ya Dikgono
ke dikhutlotharo, khutlonne, khut-
tsa Botshelo
lonnetsepa kgotsa sediko.
• Kopolola setshwantsho se se
• Tiro e tiisiwang ka tiro e e kwal-
dirilweng ka dipopego tsa Jiometeri/
wang.
jeometeri. Seno se ka dirwa ka
nako ya bona.
• Bapisa bogolo jwa didirisiwa tse
di tshwanang, sekao, rulaganya
dikhutlonne go tswa go e nnye go
fitlha go e tona mme o dirise puo ya
bogolo go tlhalosa dipopego.
• Bua ka mebala ya dipopego mme
morago o tlhaole dipopego go ya ka
mebala.
• Dira ka didikwe le ka dikhutlonne
tsa bogolo jo bo farologaneng, le
dikhutlonnetsepa tsa dipopego tse
di farologaneng. Di aroganye go ya
ka gore a di na le matlhakore a a
tlhamaletseng kgotsa a a kgolokwe.
• Tlhaola o be o kgobokanye dipope-
go go ya ka gore a ke dikhutlonnet-
sepa, dikhutlonne kgotsa didiko.
• Tiro e tiisiwang ka tiro e e kwal-
wang.
55
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.4 Tekano Tekano
56
Tekano • Lemoga tekano mo mmeleng wa • Lemoga le go thala mola wa tekano
gagwe. mo dipopegong tsa thutatekano tsa
tekano ya tlhakorepedi 2-D kgotsa
• Lemoga le go thala mola wa
tse e seng jiometeri tsa tekano ya
tekano mo dipopegong tsa
tlhakorepedi.
jiometeri/thutatekano tsa tekano
ya tlhakorepedi 2D kgotsa tse e
seng thutatekano tsa tekano ya
tlhakoreped 2-Di.
Tshitshinyo ya ditirwana tse di Tshitshinyo ya ditirwana tse di tse-
tsepamiseditsweng Kgweditharo pamiseditsweng Kgweditharo 4
3
Ditiro tse di kwalwang di tshwanetse go
• Lebelela mela ya tekano mo akaretsa dikao tseo mola wa tekano e
didirisiwang tse di angwang le seng mola wa tsepamo fela.
mo ditshwantshong.
• Ditiro tse di kwalwang ga di
a tshwanela go tswa fela mo
letlhakoreng le le lengwe mme
e tshwanetse go akaretsa dikao
tse barutwana ba ntshang mo
moleng wa tekano.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
THADISO YA MOPHATO 1
4. TEKANYO
CAPS DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
4.1 Go tsamaisa nako Nako e tswelele go rutiwa ka nako Nako e tswelele go rutiwa ka nako Nako e tswelele go rutiwa ka nako
ya go ruta barutwana botlhe mo ya go ruta barutwana botlhe mo ya go ruta barutwana botlhe mo
Nako Bua ka go tsamaisa nako
phaposiborutelong. phaposiborutelong. phaposiborutelong.
• Rulaganya ditiragalo tsa
tlwaelo tsa matshelo a bona.
• Bapisa boleele jwa nako
o dirisa puo, sekao, lelele,
khutshwane, bonako, bonya.
• Rulaganya ditiragalo ka go
dirisa puo jaaka maabane,
gompieno, kamoso.
Bua/bolela nako
• Tlhalosa fa sengwe se dira-
gala ka go dirisa puo, sekao,
mesong, thapama; maitsiboa,
phakela, thari.
• Naya maina a malatsi a beke
le dikgwedi tsa ngwagao be o
di rulaganye
• Kwala malatsi a matsalo mo
alemanakeng
4.2 Tekanyo e e sa tlhomamang Tekanyo e e sa tlhomamang
Boleele • Bapisa le go rulaganya boleele • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa/
kgotsa bophara jwa didirisiwa tshwantshanya, rulaganya le go
di le pedi kgotsa go feta ka go rekota boleele ba dirisa didi-
di bapisa/tshwantshanya. risiwa tsa go lekanyetsa tse di
sa tlhomamang, sekao, tekany-
• Dirisa puo go bua ka papiso,
etso ya diatla, boalo, boleele jwa
sekao, leele, khutshwane,
pensele, dibadisi, jalo jalo.
bophara
• Fopholetsa, lekanyetsa, bapi-
sa/tshwantshanya, rulaganya
le go rekota boleele ba dirisa
didirisiwa tsa go lekanyetsa
57 tse di sa tlhomamang, sekao,
tekanyetso ya diatla, boalo,
boleele jwa pensele, dibadisi,
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
jalo jalo.
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
4.3 Tekanyo e e sa tlhomamang Tekanyo e e sa tlhomamang
58
Boima • Fopholetsa, lekanyetsa, • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa/
bapisa/tshwantshanya, rulag- tshwantshanya, rulaganya le go
anya le go rekota mmese ka rekota mmese ka go dirisa sekale
go dirisa sekale sa tekatekano sa tekatekano le didirisiwa tsa go
le didirisiwa tsa go lekanyetsa lekanyetsa tse di sa tlhomamang,
tse di sa tlhomamang, sekao, sekao, diboloko, ditena, jalo jalo.
diboloko, ditena, jalo jalo.
• Dirisa puo go bua ka papiso/tshw-
• Dirisa puo go bua ka papiso/ antshanyo, sekao, bofefo/botlhofo,
tshwantshanyo, sekao, bofefo/ mmese.
botlhofo, mmese.
4.4 Tekanyo e e sa tlhomamang Tekanyo e e sa tlhomamang Tekanyo e e sa tlhomamang
Mothamo/bolumu • Bapisa/tshwantshanya le go • Bapisa/tshwantshanya le go rulag- • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa/
rulaganya boleng jwa seeledi anya boleng jwa seeledi (mothamo) tshwantshanya, rulaganya le go
(boteng) mo ditshelong tse jo bo ka tshwarwang ke ditshelo tse rekota mothamo wa ditshelo ka go
pedi tse di beilweng go bapa. pedi fa di tladitswe (mothamo). dirisa didirisiwa tsa go lekanyetsa
Barutwana ba netefatsa ka tse di sa tlhomamang, sekao, mas-
• Dirisa puo go bua ka papiso/tshw-
go tshela mo setshelong sa wana le dikopi.
antshanyo, sekao, bofefo/botlhofo,
boraro fa go tlhokagala.
boima.
• Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa/
tshwantshanya, rulaganya le go
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
rekota mothamo wa ditshelo ka go
dirisa didirisiwa tsa go lekanyetsa
tse di sa tlhomamang, sekao, mas-
wana le dikopi.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
THADISO YA MOPHATO 1
5. THANOLO YA TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
CAPS DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
5.1 Kgobokanya le go tlhaola Kgobokanya le go tlhaola didirisiwa tsa
didirisiwa tsa letsatsi le letsatsi tse letsatsi le letsatsi tse di bonwang.
Kgobokanya le go
di bonwang.
tlhaola didirisiwa Thala setshwantsho sa didirisiwa tse di
Thala setshwantsho sa didirisiwa tlhaotsweng.
tse di tlhaotsweng.
• Neela mabaka a gore kgobokanyo
5.2
• Neela mabaka a gore kgobo- e arogantswe jang
Kemedi ya kanyo e tlhaotswe jang
Araba dipotso ka ga:
didiriswa tse di
Araba dipotso ka ga:
kgobokantsweng di - Tlhaolo e dirilwe jang? (dikgato)
tlhaotswe. - Tlhaolo e dirilwe jang?
- Didirisiwa tse di tlhaotsweng di
(dikgato)
5.3 lebega jang/? (kumo)
- Didirisiwa tse di tlhaots-
Go buisana • Tlhalosa didirisiwa tse di tlhaots-
weng di lebega jang/?
le go bega ka weng
(kumo)
didirisiwa tse di
kgobokantweng le • Tlhalosa didirisiwa tse di tlha-
tse di tlhaotswe. otsweng
5.4 Katlanegiso:
Kgobokanya le Sediko sa tshedimosetso go dira
go rulaganya kerafo ya setshwantsho
tshedimosetso
• Kgobokanya le go rulaganya
5.5. Kemedi ya tshedimosetso
tshedimosetso. - Ka ga phaposiborutelo
5.6 kgotsa sekolo Tshetshereganya tshedimosetso go
- Dikarabo tsa dipotso tse di tswa mo dithalong tse di neetsweng.
Tshetshereganya
le go rarabolola boditsweng ke morutabana Katlenegiso:: bonnye dikerafo tsa
tshedimosetso • Emela/ refosa tshedimosetso mo ditshwantsho di le pedi
kerafong ya ditshwantsho.
• Araba dipotso ka ga tshedi-
mosetso e e mo kerafong ya
setshwantsho
59
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
3.4.2 Mophato wa 2-Dikakanyo tse di tsepameng TSA KGWEDITHARO
60 THADISO YA MOPHATO 2
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLOAGANO
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
PALO KGOLO YA DIKAKANYO: BALA KA DIPALOTLALO
1.1 • Bala didiriswa di le 100 ka • Bala didiriswa di le 150 letsatsi • Bala didiriswa di le 180 letsatsi • Bala didiriswa di le 200 letsatsi
nepagalo letsatsi ka letsatsi lengwe le lengwe ka nepagalo. lengwe le lengwe ka nepagalo. lengwe le lengwe ka nepagalo.
Bala didiriswa
• Naya phopholetso ya palo ya • Naya phopholetso ya palo ya • Naya phopholetso ya palo ya • Naya phopholetso ya palo ya
didiriswa tse ka netefadiwang didiriswa tse ka netefadiwang fa didiriswa tse ka netefadiwang fa didiriswa tse ka netefadiwang fa
fa di balwa. dibalwa. dibalwa. dibalwa.
• Ditogamaano tsa go kgobo- • Ditogamaano tsa go kgobokanyo di • Ditogamaano tsa go kgobokan- • Ditogamaano tsa go kgobokanyo di
kanyo di tlhotlhelediwe. tlhotlhelediwe yo di tlhotlhelediwe tlhotlhelediwe
1.2 Bala go ya pele le kwa morago Bala go ya pele le kwa morago Bala go ya pele le kwa morago Bala go ya pele le kwa morago
Balela go ya pele le • Simolola ka bonngwe go tloga • Simolola ka bonngwe go tloga mo • Simolola ka bonngwe go tloga • Simolola ka bonngwe go tloga mo
kwa morago mo palong nngwe le nngwe e palong nngwe le nngwe e e mo mo palong nngwe le nngwe e e palong nngwe le nngwe e e mo
e mo magareng ga 0 le 100 magareng ga 0 le 150 mo magareng ga 0 le 180 magareng ga 0 le 200
• Bosome go tloga mo dikati- • Bosome go tlhoga mo dikatisong • Bosome go tlhoga mo dikatisong • Bosome go tlhoga mo dikatisong tsa
song tsa l0 magareng ga 0 le tsa l0 magareng ga 0 le 150 tsa l0 magareng ga 0 le180 l0 magareng ga 0 le 200
100
• Botlhano go tloga mo dikatisong tsa • Botlhano go tloga mo dikatisong • Botlhano go tloga mo dikatisong tsa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Botlhano go tloga mo dikati- 5 mo magareng ga 0 le 150 tsa 5 mo magareng ga 0 le 180 5 mo magareng ga 0 le 200
song tsa 5 mo magareng ga 0
• Bopedi go tloga mo katisong tsa 2 • Bopedi go tloga mo katisong tsa • Bopedi go tloga mo katisong tsa 2
le 100
mo gareng ga 0 le 150 2 mo gareng ga 0 le 180 mo gareng ga 0 le 200
• Bopedi go tloga mo katisong
• Botharo go tloga dikatisong tsa 3 • Botharo go tloga dikatisong tsa 3 • Botharo go tloga dikatisong tsa 3
tsa 2 mo gareng ga 0 le 100
mo gareng ga 0 le 99 mo gareng ga 0 le 180 mo gareng ga 0 le 200
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Bonne go tloga mo dikatisong tsa 4 • Bonne go tloga mo dikatisong • Bonne go tloga mo dikatisong tsa 4
mo gareng ga 0 le 100 tsa 4 mo gareng ga 0 le 180 mo gareng ga 0 le 200
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
PALO KGOLO YA DIKAKANYO: Kemedi ya palotlalo
1.3 Tlhaola,lemoga le go buisa Tlhaola,lemoga le go buisa dipalo Tlhaola,lemoga le go buisa dipalo Tlhaola,lemoga le go buisa dipalo
CAPS
dipalo
Letshwaopalo le • Tlhaola, lemoga le go buisa let- • Tlhaola, lemoga,le go buisa • Tlhaola, lemoga,le go buisa let-
leinapalo • Tlhaola, lemoga le go buisa shwaopalo go tloga ka 0 go fitlha letshwaopalo go tloga ka 0 go shwaopalo go tloga ka 0 go fitlha
letshwaopalo go tloga ka 0 go 150 fitlha 180 200
fitlha 100
• Kwala matshwaopalo go tloga k a 0 • Kwala matshwaopalo go tloga k • Kwala matshwaopalo go tloga k a 0
• Kwala matshwaopalo go tloga go fitlha ka 150 a 0 go fitlha ka 80 go fitlha ka 200
go 0 go fitlha ka 100
• Tlhaola, lemoga le go buisa maina- • Tlhaola, lemoga le go buisa • Tlhaola, lemoga le go buisa maina-
• Tlhaola, lemoga le go buisa palo go tloga ka 0 go fitlha 50 mainapalo go tloga ka 0 go fitlha palo go tloga ka 0 go fitlha 100
mainapalo go tloga ka 0 go 75
• Kwala mainapalo go tloga ka 0 go • Kwala mainapalo go tloga ka 0 go
fitlha 25
fitlha 50 • Kwala mainapalo go tloga ka 0 fitlha 100
• Kwala mainapalo go tloga ka 0 go fitlha 75
go fitlha 25
PALO KGOLO YA DIKAKANYO:tlhalosa bapisa le tatelano ya dipalotlalo
1.4 Tlhalosa ,bapisa le tatelano ya Tlhalosa ,bapisa le tatelano ya Tlhalosa ,bapisa le tatelano ya Tlhalosa ,bapisa le tatelano ya dipalo
dipalo go fitlha ka 25 dipalo go fitlha ka 50 dipalo go fitlha ka 75 go fitlha ka 99
Tlhalosa ,bapisa
le tatelano ya • Bapisa dipalotlalo ka go dirisa • Bapisa dipalotlalo ka go dirisa e • Bapisa dipalotlalo ka go dirisa e • Bapisa dipalotlalo go fitlha go 99
dipalotlalo e nnye thata go, le e kgolo nnye thata go, le e kgolo thata nnye thata go, le e kgolo thata o dirisa e nnye thata go le e kgolo
thata go,ntsi go, le go lekana go,ntsi go, le go lekana le. go,ntsi go, le go lekana le. thata go le e lekana le
le.
• Rulaganya dipalotlalo go si- • Rulaganya dipalotlalo go si- • Rulaganya dipalotlalo go si-
• Rulaganya dipalotlalo go simo- molola ka e nnye thatathata go molola ka e nnye thatathata go molola ka e nnye thatathata go
lola ka e nnye thatathata go fitlha go e kgolo thatathata, go e fitlha go e kgolo thatathata, go fitlha go e kgolo thatathata, go e
fitlha go e kgolo thatathata, go kgolo thatathata go fitlha go e nnye e kgolo thatathata go fitlha go e kgolo thatathata go fitlha go e nnye
e kgolo thatathata go fitlha go thatathata. nnye thatathata. thatathata.
e nnye thatathata.
Dirisa lebaditatelano go bontsha Dirisa lebaditatelano go bontsha
tatelano,lefelo kgotsa maemo tatelano,lefelo kgotsa maemo
• Baya didiriswa ka go latelana • Baya didiriswa ka tatelana
go tloga ka selo santlha go fitlha go tloga ka ya ntlha go yak
ka sa some-a-mabedi kgotsa go o go ya masome-a-mabedi
ya ntlha go fitlha go ya bofelo kgotsa ya ntlha go ya bofelo
sekao: santlha, sabobedi, sabo- sekao:santlha,sabobedi,saboraro go
raro…sa bolesome fitlha go masome-a-mabedi
61
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
PALO KGOLO YA DIKAKANYO Boleng kemedi
62
1.5 Lemoga bolengkemedi jwa Lemoga bolengkemedi jwa dipalo go Lemoga bolengkemedi jwa dipalo Lemoga bolengkemedi jwa dipalo go
dipalo go tloga ka 11 go fitlha tloga ka 11 go fitlha ka 50 go tloga ka 11 go fitlha ka 75 tloga ka 11 go fitlha ka 99
Boleng Kemedi
ka 25
• Tlhatlhamolola palopedi ka katiso • Tlhatlhamolola palopedi ka • Tlhatlhamolola palopedi ka katiso ya
• Tlhatlhamolola palopedi ka ya bolesome le ya nngwe katiso ya bolesome le ya nngwe bolesome le ya nngwe
katiso ya bolesome le ya
• Tlhaola le go bua ka boleng jwa • Tlhaola le go bua ka boleng jwa • Tlhaola le go bua ka boleng jwa
nngwe
palo nngwe le nngwe. palo nngwe le nngwe. palo nngwe le nngwe.
• Tlhaola le go bua ka boleng
jwa palo nngwe le nngwe.
THARABOLOLO YA DIPALO MO TIRISONG
1.6 Dirisa maano a a latelang go Dirisa maano a a latelang go rarabolola Dirisa maano a a latelang go Dirisa maano a a latelang go rarabolola
rarabolola dipalo o be o tlhalose dipalo o be o tlhalose tharabololo eo. rarabolola dipalo o be o tlhalose dipalo o be o tlhalose tharabololo eo.
Maano a go
tharabololo eo. tharabololo eo.
rarabolola dipalo • Dithusathuto tse di angwang, • Dithusathuto tse di angwang, sekao,
• Dithusathuto tse di angwang, sekao, dibadisi • Dithusathuto tse di angwang, dibadisi
sekao, dibadisi sekao, dibadisi
• Go aga le go kgaoganya dipalo • Go aga le go kgaoganya dipalo
• Go aga le go kgaoganya dipalo • Go aga le go kgaoganya dipalo
• Koketsopedi le go aroganya ka • Koketsopedi le go aroganya ka
• Koketsopedi le go aroganya ka bogare • Koketsopedi le go aroganya ka bogare
bogare bogare
• Melapalo e e tshegetswang ka • Melapalo
• Melapalo e e tshegetswang ka dithusathuto tse di angwang. • Melapalo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
dithusathuto tse di angwang.
1.7 Tharabololo ya dipalofoko di Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo
le mo tirisong le go tlhalosa tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo
Tlhakanyo le go
tharabololo ya gagwe ya dipalo e ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang
ntsha
e akaretsang tlhakanyo, go tlosa, tlhakanyo, go tlosa, mme dikarabo di tlhakanyo, go tlosa, mme dikarabo tlhakanyo, go tlosa, mme dikarabo di
mme dikarabodi fitlhe mo go 20. fitlhe mo go 50 di fitlhe mo go 75 fitlhe mo go 99
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.8 Tharabololo ya dipalofoko di Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo
le mo tirisong le go tlhalosa tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo
Poeletso ya
CAPS
tharabololo ya gagwe ya dipalo ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang
tlhakanyo e e isang
e e akaretsang tlhakanyo, tloso, tlhakanyo, tloso a, mme dikarabo di tlhakanyo, tloso, mme dikarabo di tlhakanyo, tloso, mme dikarabo di fitlhe
kwa katisong
mme dikarabo di fitlhe mo go 20 fitlhe mo go 30 fitlhe mo go 40 mo go 50
1.9 Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo
tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo
Kgobokanyo le
ya gago e e akaretsang karoganyo ya gago ya dipalo e e akaretsang ya gago ya dipalo e e akaretsang ya gago ya dipalo e e akaretsang
kabelano e e isang
e e lekanang le kgobokanyo ya karoganyo e e lekanang le kgobokanyo karoganyo e e lekanang le karoganyo e e lekanang le kgobokanyo
kwa karolong
dipalotlalo tsa go fitlha ka 20 ka ya dipalotlalo tsa go fitlha ka 30 ka kgobokanyo ya dipalotlalo tsa go ya dipalotlalo dipalotlalo tsa go fitlha ka
dikarabo tse di ka akaretsang dikarabo tse di ka akaretsang sesala. fitlha ka 40 ka dikarabo tse di ka 100 ka dikarabo tse di ka akaretsang
sesala. akaretsang sesala. sesala.
1.10 Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo Tharabololo ya dipalofoko di le mo
tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo tirisong le go tlhalosa tharabololo
Kgobokanyo le
ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang ya gagwe ya dipalo e e akaretsang
kabelano e e isang
karoganyo e e lekanang e akaretsa karoganyo e e lekanang e akaretsa karoganyo e e lekanang e akaretsa
kwa palophatlong
tharabololo ya palophatlo ya tsela yosi tharabololo ya palophatlo ya tsela tharabololo ya palophatlo ya tsela yosi.
yosi
1 1 1 1
1 1 1 1 Sekao: 2, 4, 3, 5, jalo le jalo
Sekao: 2, 4, 3, 5 , jalo le jalo 1 1 1 1
2 4 3 5
Sekao: , , , , jalo le jalo
1.11 • Gopola le go supa tšhelete ya • Gopola le go supa tšhelete ya • Gopola le go supa tšhelete ya • Gopola le go supa tšhelete ya
papetlana ya Aforika Borwa papetlana ya Aforika Borwa 10c, papetlana ya Aforika Borwa papetlana ya Aforika Borwa 10c,
Tšhelete
10c, 20c, 50c, R1, R2, R5 le 20c, 50c, R1, R2, R5 le tšhelete ya 10c, 20c, 50c, R1, R2, R5 le 20c, 50c, R1, R2, R5 le tšhelete ya
tšhelete ya dipampiri e leng dipampiri e leng R10,R20,R50 tšhelete ya dipampiri e leng dipampiri e leng R10,R20,R50
R10, R20, R50 R10,R20,R50
• Tharabololo palo ya tšhelete e e • Tharabololo palo ya tšhelete e e
• Tharabololo palo ya tšhelete akaretsang palogotlhe le phet- • Tharabololo palo ya tšhelete e e akaretsang palogotlhe le phet-
e e akaretsang palogotlhe le olelo ya sente e e fitlhang ka 20c le akaretsang palogotlhe le phet- olelo ya sente e e fitlhang ka 50c le
phetolelo ya sente e e fitlhang diranta tse di fitlhang ka R50. olelo ya sente e e fitlhang ka 75 diranta tse di fitlhang ka R99.
ka 50c le diranta tse di fitlhang le diranta tse di fitlhang ka R75.
ka R20.
63
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
DIPALO TSE DI SENG MO TIRISONG
64
1.12 Dirisa maano a a latelang fa ba Dirisa maano a a latelang fa ba dira Dirisa maano a a latelang fa ba dira Dirisa maano a a latelang fa ba dira
dira dipalo: dipalo: dipalo: dipalo:
Maano (mekgwa le
ditogamaano) • Ditshwantsho kgotsa dithu- • Ditshwantsho kgotsa dithusathuto • Ditshwantsho kgotsa dithusathu- • Ditshwantsho kgotsa dithusathuto
sathuto tse di kgongwang, tse di kgongwang, sekao, dibadise to tse di kgongwang, sekao, tse di kgongwang, sekao, dibadisi
sekao, dibadisi dibadisi
• Aga dipalo le go thuba dipalo • Aga dipalo le go thuba dipalo
• Aga dipalo le go thuba dipalo • Aga dipalo le go thuba dipalo
• Koketsopedi le karoganyo ka • Koketsopedi le karoganyo ka
• Koketsopedi le karoganyo ka bogare • Koketsopedi le karoganyo ka bogare
bogare bogare
• Melapalo e e tshegetswang ka • Melapalo
• Molapalo o o tshegetswang ke dithusathuto tse di kgongwang. • Melapalo
dithusathuto tse di kgongwang.
1.13 Tlhatlhamano ya dipalo: 20 Tlhatlhamano ya dipalo: 1 - 5 • Tlhakanya go fitlha go 75 • Tlhakanya go fitlha go 99
Tlhakanyo le tloso • Tlhakanya go fitlha go 20 • Tlhakanya go fitlha go 50 • Go tlosa mo go 75 • Go tlosa mo go 99
• Go tlosa mo go 20 • Go tlosa mo go 50 • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba (+, –, =, □) (+, –, =, □)
(+, –, =, □) (+, –, =, □) • Ikatise ka kgolagano ya dipalo • Ikatise ka kgolagano ya dipalo tsa
tsa 20 20
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo • Ikatise ka kgolagano ya dipalo tsa1
tsa 10 15
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
1.14 • Poeletso ya tlhakanyo e e • Atisa 1 go fitlha ka 10 ka 2 le 5 • Atisa 1 go fitlha ka 10 ka 2,5 l • Atisa 1 go fitlha ka 10 ka 2,5,3 le 4
isang kwa katisong e4
Poeletso ya
• Dirisa matshwao a a maleba (+, x, • Dirisa matshwao a a maleba (+, x,
tlhakanyo e e isang • Tlhakanya palo e lenngwe
• Dirisa matshwao a a maleba (+,
kwa katisong gantsi go fitlha 20 =, □) =, □)
x, =, □)
• Atisa1 go fitlha ka 10 ka 2
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Dirisa matshwao a a maleba
(+, x, =, □)
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.16 Kgopolo ya dipalo: Kgopolo ya dipalo: Kgopolo ya dipalo: Kgopolo ya dipalo:
Tlhatlhamano 25 Tlhatlhamano 50 Tlhatlhamano 75 Tlhatlhamano 99
Dipalo tsa tlhogo
CAPS
• Rulaganya setlhopha sa dipalo • Rulaganya setlhopha sa dipalo se • Rulaganya setlhopha sa dipalo • Rulaganya setlhopha sa dipalo se
se se tlhophilweng. se tlhophilweng. se se tlhophilweng. se tlhophilweng.
• Bapisa dipalo go fitlha go 25 • Bapisa dipalo go fitlha go 50 mme o • Bapisa dipalo tsa go fitlha go75 • Bapisa dipalo tsa go fitlha go 99
mme o bue gore: bue gore : mme o bue gore: mme o bue gore:
• 1 e ntsi kgotsa 1 e nnye • 1 e ntsi kgotsa 1 e nnye • 1 e ntsi kgotsa 1 e nnye • 1 e ntsi kgotsa 1 e nnye
• 2 e ntsi kgotsa 2 e nnye • 2 e ntsi kgotsa 2 e nnye • 2 e ntsi kgotsa 2 e nnye • 2 e ntsi kgotsa 2 e nnye
• 10 e ntsi kgotsa e nnye • 3 e ntsi kgotsa 3 e nnye • 3 e ntsi kgotsa 3 e nnye • 3 e ntsi kgotsa 3 e nnye
• 4 e ntsi kgotsa 4 e nnye • 4 e ntsi kgotsa 4 e nnye • 4 e ntsi kgotsa 4 e nnye
• 5 e ntsi kgotsa 5 e nnye • 5 e ntsi kgotsa 5 e nnye • 5 e ntsi kgotsa 5 e nnye
• 10 e ntsi kgotsa e nnye • 10 e ntsi kgotsa e nnye • 10 e ntsi kgotsa e nnye
Gakologelwa ka bonako: Gakologelwa ka bonako: Gakologelwa ka bonako:
Gakologelwa ka bonako:
• gakologelwa tlhakanyo le ya tloso • gakologelwa tlhakanyo le tloso • gakologelwa tlhakanyo le tloso ya
• gakologelwa tlhakanyo le tloso
palo go fitlha ka 10 ya palo go fitlha ka 15 palo go fitlha ka 20
ya palo go fitlha ka 10
• tlhakanya kgotsa o tlosa • tlhakanya kgotsa o tlosa ya
katiso ya 10 go tloga ka 0 go dikatiso tsa 10 go tloga go 0 go
fitlha go 50 fitlha go 100
1.16 Ditogamaano tsa go balela Ditogamaano tsa go balela Ditogamaano tsa go balela Ditogamaano tsa go balela
Dipalo tsa tlhogo Dirisa ditogamaano tsa go Dirisa ditogamaano tsa go go balela go Dirisa ditogamaano tsa gore ba bale Dirisa ditogamaano tsa go go balela go
tlhakanya le go ntsha sentle : tlhakanya le go ntsha sentle : le go tlhakanya le go ntsha sentle : tlhakanya le go ntsha sentle :
• Baya palo e tonna pele gore • Baya palo e tonna pele gore ba • Baya palo e tonna pele gore ba • Baya palo e tonna pele gore ba bale
ba bale le go balela go ya kwa bale le go balela go ya kwa morago bale kwa pele le go balela go ya le go bala go ya kwa morago
morago kwa morago
• Molapalo • Dirisa kgolagano magareng ga
• Molapalo wa palo tsa tlhogo • Molapalo tlhakanyo le tloso.
• Koketsopedi le karoganyo ka
• Koketsopedi le karoganyo ka bogare • Koketsopedi le karoganyo ka • Molapalo
bogare bogare
• Dirisa kgolagano magareng ga • Koketsopedi le karoganyo ka
• Go aga le go kgaogana tlhakanyo le tloso. • Dirisa kgolagano magareng ga bogare
tlhakanyo le tloso.
• Dirisa kgolagano magareng ga • Go aga le go kgaogana
tlhakanyo le tloso.
65
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.17 • Dirisa le go neela maina a dipalo- • Dirisa le go neela maina • Dirisa le go neela maina a dipalo-
66 phatlo mo tirisong e e tlwaelegileng a dipalophatlo mo tirisong phatlo mo tirisong e e tlwaelegileng
Palophatlo
e e akaretsang go aroganya ka e e tlwaelegileng e e aka- e e akaretsang go aroganya ka
bogare,dikwatara,nngwe-tharong le retsang go aroganya ka bogare,dikwatara,nngwe-tharong le
nngwe- tlhanong bogare,dikwatara,nngwe-tha- nngwe- tlhanong
rong le nngwe-tlhanong
• Lemoga palophatlo ka mokgwa wa • Lemoga palophatlo mo ditshwant-
ditshwantsho • Lemoga palophatlo mo ditshw- sho
1 2 antsho 1 2
• Kwala palophatlo 2, le 3 ka mafoko. • Kwala palophatlo 2 le 3 ka mafoko..
1 2
• Kwala palophatlo 2, le 3 ka
mafoko.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mefuta ya Dipalo tsa Mophato 2
Tse ke dikao tsa mefuta e e botlhokwa ya dipalo tse morutabana a tshwanetseng go di naya barutwana ba gagwe
gangwe le gape mo phaposingborutelo. Fa morutabana a dira ka setlhopha se sennye, o tshwanetse go ba naya
palo ka molomo. Fa barutwana ba kgona go buisa, a ka ba naya dipalo gape ka go di kwala, mme o tshwanetse go
ba naya tsona gape ka molomo. Dipalo tse di mo tirisong di ka akarediwa mo letlhareng laa tiro, mme di tshwanetse
go nna dikhutshwane, di tlhamalale le go tlwaelega, mme morutabana o tshwanetse go netefatsa gore barutwana
botlhe ba a di tlhaloganya.
Kgobokanya
• Kgobokanya le go tlosa sesala..
Lerato o rekisa diapole mo dikgetseng, kgetse nngwe le nngwe e na le diapole di le 10. O na le diapole di le 80.
Lerato o ya go nna le dikgetse di le kae fa kgetse nngwe le nngwe e na le diapole di le lesome?
• Go kgobokanya le go akaretsa sesala
Molemirui o na le mae a le 47. Ke mabokoso a le makae mae a a tsayang mae a le 6 lebokoso lengwe le lengwe, a
o ka atlhokang go paka mae otlhe.
Karoganyo
• Aroganya le go tlosa sesala.
Aroganya dimonamone di le 54 magareng ga ditsala tse 7 gore tsala nngwe le nngwe e bone dimonamona tse di le
kanang.
• Aroganya e e isang kwa palophatlong
Aroganya dibara tsa tshokolete magareng ga ditsala di le 4 gore tsala nngwe le nngwe e bone karolo e e lekanang
go se nne karolo epe e e salang.
• Go kokoanya dipalophatlo
Nkoko o neela Pule dinamune di le 12 .Pule o dira matute ka ⅓ ya dinamune . Pule o dirisitse dinamone di le kae?
Palo ya mofuta o e tshwanetse go neewa barutwana fela fa ba setse ba rarabolotse dipalo tsa mofuta wa karoganyo
wa tse nnene go fitlha go tse tlhano,tse di gogelang go fitlha go mofuta ya dipalophatlo le go itse maina a dikarolwana
tsa palophatlo.
Kokoanyo ya dipalophatlo
Mokatise wa kgwele ya diatla o neela motshameki mongwe le mongwe halofo ya namune.Go batshameki ba le
14.O tlhoka dinamune tse kae?
Palo ya mofuta o e tshwanetse go neewa barutwana fela fa ba setse ba rarabolotse dipalo tsa mofuta wa
karoganyo wa tse nnene go fitlha go tse tlhano,tse di gogelang go fitlha go mofuta ya dipalophatlo le go itse maina
a dikarolwana tsa palophatlo.
Poeletso ya tlhakanyo
Dibaesekele di le 20 di na le maotwana a le makae?
CAPS 67
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Selekanyo
Molefe o tsamaya sekgala sa diboloko di le 6 ka letsatsi.o tsamaya diboloko di le kae mo bekeng.
Gerete
Rre Aphane o jala metlhala e le 7 ya dikhabitšhe.Go dikhebetšhe di le 8 mo motlhaleng. Ke dikhabetšhe di le kae
tsotlhe?
Tlhakanyo le tloso
Go na le bonnye mefuta e le meraro ya motheo ya dipalo tsa go tlhakanya le tsa go tlosa mme mofuta mongwe le
mongwe o ka bodiwa ka mekgwa e e farologaneng. Mefuta e ya motheo ke:
Tlhakanyo le tloso
Go na le bonnye mefuta e le meraro ya motheo ya dipalo tsa tlhakanya le tsa go tlosa mme mofuta mongwe le
mongwe o ka bodiwa ka mekgwa e e farologaneng. Mefuta e ya motheo ke:
Tšhentšhi
Omphemetse o na le dimonamone di le 25.Mampa o mo naya di le 18.Omphemetse o nale le dimonamone di le
kae?
Omphemetse o ne a nale le dimoamona di le 53 .O naya Mampa di le 32 .Omphemetse o sala ka tse kae?
Kopanya
Diphaposi tsa Mophato wa 2-Di na le dikhutlotharo tse di botala jwa naga di le 37 le tse di botala jwa legodimo di le
19.ba na le dikhutlotharo di le kae?
Ba na le ditshekeletsa di le 63,tse 27 ke tse di botala jwa naga mme tsotlhe di botala jwa legodimo.Ba na le di
tshekeletsana tse kae tsa botala jwa legodimo?
Bapisa
Molebatsi o na le dipanana di le 13. Mmamotshonyane o na le dipanana di le tlhano. Molebatsi o na le dipanana di
le kae go feta tsa go Mmamotshonyane?
Mekgwa e e farologaneng ya go botsa dipalo
Dipalo di tshwanetse go bodiwa ka mekgwa e e farologaneng. Sekao, bobedi jwa tsona ke dipalo tsa tšhentšhi,
mme “di sa itsiweng” di fitlhelwa mo mafelong a a farologaneng a dipalo.
Omphemetse o na le dimonamone. Mampa o mo neela dimonamona di le 18.Jaanong o na le dimonamone di le
43. Jaanong Omphemetse o na le dimonamone di le kae?
Omphemetse o na le apole di le 25.Mampa o mo neela diapole tse dingwe. O na le diapole di le 43.Ke diapole di le
kae tse Mampa a mo neileng tsona.
68 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mefuta ya dipalo ka tiriso e e farologaneng ya botsalano
Goitsemang o rekisa dipanana ka diranta di le 4 nngwe le nngwe. Dira lenaneo go mo thusa go bona ditlhotlhwa
tsa ditheko tsa dipanana di le dintsi.
Dinomoro tsa dipanana 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Tlhotlhwa ka R 4 8
Dirisa lenaneo go bona tlhotlhwa ya dipanana di le 15
Mmankola o tlhokomela bana.O duedisa R20 ya sepalwang le R5 ya go tlhokomela bana.Mo feleletse tafole e .
Palo ya diura 1 2 3 4 5 10
Tlhotlhwa ka R 25 30
Itse gore dipalo tsa Goitsemang le tsa ga Mmankola di fapaane
Mefuta ya dipalo e neilwe go kaela morutabana. Barutwana ga ba tshwanela go tshwarisiwa bothata ka maina a
mefuta. Tlhokomela gore ga e se ka nako tsotlhe barutwana ba a tle ba dirise ditsela tse di farologaneng tsa go
rarabolola dipalo ka mokgwa o morutabana a neng a sa o lebelela..Sekao dipalo tsa go arogana di ka dirwa ka go
boeletsa dipalo tsa go tlosa,tlhakanya kgotsa go atisa.Mokgwa o barutwana ba dirang dipalo ka ona o tla fetoga mo
tsamaong ya ngwaga fa ba ntse ba tlhaloganya le go tlwaela go gola ga mefuta ya dipalo le jaaka kgopolo ya tiriso
ya dipalo e gola.
CAPS 69
THADISO YA MOPHATO 2
2. DIPATERONE, Mediriso Le Alejebera
70
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
2.1 Kopolola ,ataloso le go tlhalosa Kopolola, atolosa le tlhaloso Kopolola, atolosa le tlhaloso Dipaterone tse di re dikagan-
yeditseng
Dipaterone tsa Kopolola, atolosa le go tlhalosa ka Kopolola, atolosa le go tlhalosa ka Kopolola, atolosa le go tlhalosa ka
Jeometeri mafoko mafoko mafoko Supa, tlhalosa ka mafoko le go
kopolola Dipaterone tsa Jeometeri:
Dipaterone tse di bonolo tse di diril- Dipaterone tse di bonolo tse di dirilweng Dipaterone tse di bonolo tse di diril-
weng ka didiriswa tse di bonwang; ka didiriswa tse di bonwang. weng ka didiriswa tse di bonwang. • Ka tlhago
• Dipaterone tse di bonolo tsa • Dipaterone tse di bonolo tse di • Dipaterone tse di bonolo tse • Go tswa mo botshelong jwa ka
dithalo, popego le didiriswa dirilweng ka go thala mela, dipopego di dirilweng ka go thala mela, metlha jwa gompieno
kgotsa didiriswa dipopego kgotsa didiriswa
• Go tswa mo ngwaong-bosweng
Tlhatlhamano ya dipaterone Tlhatlhamano ya dipaterone Tlhatlhamano ya dipaterone jwa rona
Dipaterone tse di bonolo tse e leng Dipaterone tse di bonolo tse e leng gore Dipaterone tse leng gore palo le
gore popego,kgotsa setlhopha sa popego,kgotsa setlhopha sa dipopego di bogolo jwa dipopego tsa tsona di
dipopego di boelediwa ka mokgwa o boelediwa ka mokgwa o o tshwanang. afetoga mo kgatong e nngwe le
o tshwanang. nngwe ka tsela ya ponelopele ebong
Dipaterone tse leng gore palo le bogolo
kgolo ya ka gale ya dipaterone.
jwa dipopego tsa tsona di afetoga mo
kgatong e nngwe le nngwe ka tsela ya
ponelopele ebong kgolo ya ka gale ya
dipaterone .
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Tlhama le go tlhalosa dipaterone Tlhama le go tlhalosa dipateronetsa Tlhama le go tlhalosa dipaterone
tsa gago gago tsa gagwe
• Bopa dipaterone tsa gago tsa • Bopa dipaterone tsa gago tsa jeom- • Tlhama Dipaterone tsa Jeom-
jeometeri eteri eteri
• Ka didiriswa tse di bonwang • Ka didiriswa tse di bonwang - Ka didiriswa tse di bonwang
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Ka go thala mela,dipopego • Ka go thala mela,dipopego kgotsa - Ka go thala mela, dipopego
kgotsa didiriswa didiriswa kgotsa didiriswa
• Tlhalosa dipaterone tsa gago. Tlhalosa dipaterone tsa gago Tlhalosa dipaterone tsa gago
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
2.2 Kopolola, atolosa le tlhaloso Kopolola, atolosa le tlhaloso Kopolola, atolosa le tlhaloso Kopolola, atolosa le tlhaloso
CAPS Dipaterone tsa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa thulag- Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa
dipalo thulaganyo ya dipalo tse di bonolo anyo ya dipalo tse di bonolo bonnye go thulaganyo ya dipalo tse di bonolo thulaganyo ya dipalo tse di bonolo
bonnye go fitlha go 100 fitlha go 150 bonnye go fitlha go 180 bonnye go fitlha go 200
Thulaganyo e tshwanetse e bontshe Thulaganyo e tshwanetse go bontsha Thulaganyo e tshwanetse go bont- Thulaganyo e tshwanetse go bont-
go balela kwa pele le go ya kwa go balela kwa pele le go ya kwa morago sha go balela kwa pele le go ya kwa sha go balela kwa pele le go ya
morago mo: mo: morago mo: kwa morago mo:
• Bongwe go tswa mo palong • Bongwe go tswa mo palong nngwe • Bongwe go tswa mo palong • Bongwe go tswa mo palong
nngwe le nngwe e e mo gare ga le nngwe e e mo gare go 0le 150 nngwe le nngwe e e mo gare ga nngwe le nngwe e e mo gare ga
1 le 100 0 le 180 1 le 200
• 150
• Bolesome go tswa mo katisong • 180 • 200
• 150
nngwe le nngwe ya 10 go ya
• 180 • 200
magareng go 0 le 100 • 0 le 150
• 0 le 180 • 0 le 200
• Botlhano go tswa mo katiso • Boraro go tswa mo katisong nngwe
nngwe le nngwe ya 5 magareng le nngwe ya 3 e e mo gare go 0 le • Boraro go tswa mo katisong • Boraro go tswa mo katisong
go 0 le 100 150 nngwe le nngwe ya 3 e e mo nngwe le nngwe ya 3 e e mo
gare ga 0 le 180 gare ga 0 le 200
• Bobedi go tswa go katiso nngwe • Bone go tswa mo katisong nngwe le
le nngwe ya 2 magareng go 0 le nngwe ya 4 e e mo magareng go 0 • Bone go tswa mo katisong • Bone go tswa mo katisong
100 le 150 nngwe le nngwe ya 4 e e mo nngwe le nngwe ya 4 e e mo
magareng ga 0 le 180 magareng ga 0 le 200
Tlhama le go tlhalosa dipaterone tsa
gagwe Tlhama le go tlhalosa dipaterone Tlhama le go tlhalosa dipaterone
tsa gagwe tsa gagwe
Tlhama le go tlhalosa dipaterone tsa
gagwe tsa dipalo Tlhama le go tlhalosa dipaterone
tsa gagwe tsa dipalo
71
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
THADISO YA MOPHATO 2
3. BOALO LE POPEGO (JEOMETERI)
72
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.1 Kemo ya puo Kemo le dikakanyo
Kemo, kitsiso le Tlhalosa kemo ya sediriswa ka Tshwantshanya dikakanyo tse di
dikakanyo kamano ya sona le se sengwe. farologaneng tsa sediriswa s aka
Sekao, kwa godimo ga, fa pele ga, metlha.
fa morago ga, moja, molema, kwa
Kemo le dikaelo
godimo ga, fa tlase ga,fa thoko ga
• Sala dikaelo tsa go tsamaya mo
Kemo le dikaelo
phaposiborutelong morago
• Sala dikaelo tsa go tsamaya mo
phaposiborutelong morago
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.2 Tlhatlhamano ya didiriswa Tlhatlhamano ya didiriswa Tlhatlhamano ya didiriswa
CAPS Didiriswa Lemoga le go naya didiriswa Lemoga le go naya didiriswa Lemoga le go naya didiriswa
tsa tekanyo- tse di tlhakoretharo maina mo tse di tlhakoretharo maina tse di tlhakoretharo maina
tlhakoretharo (3D) phaposiborutelong le ditshwantshong. mo phaposiborutelong le mo phaposiborutelong le
ditshwantshong. ditshwantshong.
• Dipopego tsa bolo (dikgolokwe)
• Dipopego tsa bolo (dikgolokwe) • Dipopego tsa bolo (dikgolokwe)
• Dipopego tsa dibokoso (matlhakore-
mabapitekano) • Dipopego tsa dibokoso (matlha- • Dipopego tsa dibokoso (matlha-
koremabapitekano) koremabapitekano)
Diponagalo tsa didiriswa
• Selennere • Selennere
Tlhalosa, aroganya le go bapisa
didiriswa tse di tlhakoretharo go ya ka: Diponagalo tsa didiriswa Diponagalo tsa didiriswa
• Bogolo Tlhalosa, aroganya le go bapisa Tlhalosa, aroganya le go bapisa
didiriswa tse di tlhakoretharo go ya didiriswa tse di tlhakoretharo go ya
• Selo se se kgolokwe
ka: ka:
• Selo se se relelang
• Bogolo • bogolo
Ditirwana tse di tsepilweng
• Didiriswa tse dikgolokwe • didiriswa tse dikgolokwe
Lemoga le go aga didiriswa tsa
• Didiriswa tse di relelang • didiriswa tse di relelang
tlhakoretharo o dirisa metiriale o
segolotsweng wa dipopego ,diboloko
tsa kago,didiriswa tsa poeletso tsa
tekanyotlhakorepedi,le didiriswa
tsa tekanyetso tse dingwe tsa
tekanyetsotlhakoretharo.
73
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.2 Tshitshinyo ya ditirwana tse di Tshitshinyo ya ditirwana tse di Tshitshinyo ya tsepamo mo
74 tsepamiseditsweng Kgweditharo 1 tsepamiseditsweng Kgweditharo kgweditharong 4:
Didiriswa
3
tsa tekanyo- • Kopisa setswantshi sa sengwe Tiro e tiisitswang ka tiro e e
tlhakoretharo (3D) se morutabana a se neelang. Dira ka: kwalwang.
Ditshwantshi le didiriswa tsa
• dibolo le ka didiriswa tse di
kago di ka dirwa go dirisiwa
bopilweng jaaka dibolo, ledi Se-
diboloko tsa kago, didiriswa kago
lennere le didiriswa tsa popego
poeletso le didiriswa tse dingwe
ya Selennere, dibokoso tse di
tsa tekanyo-tlhakoretharo tsa
farologaneng le didiriswa tse
tekano le disegwa tsa dipopego
dingwe tse di bopilweng jaaka
tsa tekanyotlhakorepedi Se se ka
khutlonnetsepa ya matlhakore-
dirwa nako e ikemetseng
mabapitekano kgotsa dikhubi.
• Bapisa le go tlhalosa bogolo
Batlisisa gore ke didiriswa dife tse di
jwa didiriswa tse di tshwanang,
kgonang go kgokologa,go relela le
sekao,dibokoso tse di tlhatlhagants-
go tlhatlhagangwa.
weng go tloga ka bogolo thatathata
go fitlha go bonnye thatathata. Tlhopa le go tlhalosa tekano le
didiriswa tsa ka metlha ka go bua
Dira ka tse :
gore a di bopegile jaaka bolo,jaaka
dibolo le didiriswa tse di bopegileng lebokoso le selennere.
jaaka dibolo.
Tiro e tiisiwang ka tiro e e
dibokoso tse di fapaaneng le kwalwang.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
didiriswa tse di bopegileng
jaaka dikhutlonnetsepa tsa
matlhakoremabapitekano
Batlisisa gore ke didiriswa dife tse di
kgonang go kgokologa,go relela le go
tlhatlhagangwa.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Tlhopa le go tlhalosa tekano le
didiriswa tsa ka metlha ka go bua gore
a di bopegile jaaka bolo,jaaka lebokoso
le Selennere.
Tiro e tiisiwang ka tiro e e kwalwang.
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya dipopego
CAPS Dipopego Lemoga le go naya leina la popego Lemoga le go naya leina la popego
ya tekanyotlhakorepedi : (2D) ya tekanyotlhakorepedi : (2D):
Tekakanyo-
tlhakorepedi (2D) • Didiko • Didiko
• Dikhutlotharo • Dikhutlotharo
• Dikhutlonne • Dikhutlonne
• Khutlonnetsepa • Dikhutlonnetsepa
Diponagalo tsa dipopego Diponagalo tsa dipopego
Tlhalosa, aroganya le go bapisa • Bogolo
dipopego tsa tekanyotlhakorepedi
• Mmala
(2D) go ya ka:
• Popego
• Bogolo
• Matlhakore a tlhamaletseng
• Mmala
• Matlhakore a a kgolokwe.
• popego
• Matlhakore a a tlhamaletseng
• Matlhakore a a kgolokwe
75
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.3 Tshitshinyo ya ditirwana tse di Tshitshinyo ya ditirwana
76 tsepamiseditsweng Kgweditharo 1 tse di tsepamiseditsweng
Dipopego
kgweditharong 4
• Metshameko e e lokologileng ka
Tekakanyo-
dipopego tse di fapaaneng go Tlhaola dipopego go ya ka gore a
tlhakorepedi (2D)
akaretsa go dira ditshwantsho ka matlhakore a tsone a tlhamaletse
mesego ya dipopego tsa jeom- kgotsa a kgolokwe. Dira ka
eteri. Seno se ka dirwa ka nako e bogolo jo bo farologaneng jwa
e ikemetseng. didiko, khutlonne le dikhutlotharo
le khotlonnetsepa tse dinang le
• Kopolola ditshwantsho tse di bo-
popego e e farologaneng.
pilweng ka popego ya jeometeri.S
se tla dirwa ka nako e e ikemet- Barutwana ba tlhaola le go
seng. kgobokanya dipopego go ya ka
gore a ke dikhutlhotharo,khutlhonn
• Bapisa bogolo jwa didiriswa tse
e,khutlhonnetsepa kgotsa didiko.
di tshwanang, sekao, rulaganya
dikhutlonnetsepa go tswa go e Tiro e sosobangwa ka tiro e e
nnye thatathata go fitlha go e kwalwang
kgolo thatathata le go dirise puo
ya bogolo go tlhalosa dipopego.
• Bua ka mebala ya dipopego mme
morago o aroganye dipopego go
ya ka mebala.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Tlhaola dipopego go ya ka gore
a dina le matlhakore a a tlhama-
letseng le a kgolokwe.Dira ka
bogolo jo bo farologaneng jwa
didiko le dikhutlonne le bogolo jo
bo farologaneng jwadi khutlotharo
le dikhutlonnetsepa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Tlhaola le kgobokanya dipopego
go ya ka gore ke dikhutlotharo,ke
dikhutlonne,ke dikhutlonnetsepa
kgotsa didiko.
• Tiro e tiisiwang ka tiro e e kwal-
wang.
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.4 Tekano Tekano
CAPS Tekano • Lemoga le go thala mola wa • Lemoga le go thala mola wa te-
tekano mo dipopegong tsa jeom- kano mo dipopegong tsa jeom-
eteri tsa tekanyo ya tlhakorepedi eteri tsa tekano ya tlhakorepedi
kgotsa tse e seng jeometeri tsa kgotsa tse e seng jeometeri tsa
tekanyo ya tlhakorepedi. tekano ya tlhakorepedi.
Tshitshinyo ya ditirwana tse di Tshitshinyo ya ditirwana tse di
tsepamiseditsweng Kgweditharo 2 tsepamiseditsweng Kgweditharo
4
• Mela ya tekanyo ya didiriswak-
gongwa le ditshwantsho. • Mela ya tekanyo ya didiriswak-
gongwa le ditshwantsho.
• Ditirwana tse di kwalwang di
tshwanetse go akaretsa dikao fa Ditirwana tse di kwalwang di
mola wa tekanyo e se mola o o tshwanetse go akaretsa dikao fa
tlhamaletseng ka nako tsotlhe. mola wa tekanyo e se mola o o
tlhamaletseng ka nako tsotlhe.
77
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
THADISO YA MOPHATO 2
4. TEKANYO
78
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
4.1 Go ithuta nako Go ithuta nako Go ithuta nako Go ithuta nako
Nako • Neela malatsi a beke ka tatelano. • Neela nako ya diura di le 12 ka • Neela malatsi a beke ka tate- • Neela nako ya diura di le 12 ka
diura le ka halofo ya diura mo lano. diura le ka halofo ya diura mo
• Neela dikgwedi tsa ngwaga ka
tshupanakong ya manaka tshupanakong ya manaka
tatelano. • Neela dikgwedi tsa ngwaga ka
Balela boleele jwa nako le go tatelano. Balela boleele jwa nako le go
• Baya malatsi a matsalo, meletlo ya
tsamaya ga nako. tsamaya ga nako.
ditumelo,malatsi a meletlo, malatsi • Baya malatsi a matsalo, meletlo
a botlhe a boikhutso, ditiragalo tsa • Dirisa ditshupanako go balela ya ditumelo,malatsi a meletlo, • Dirisa ditshupanako go balela
hisetori, ditiragalo tsa sekolo mo boleele jwa ka diura kgotsa ka malatsi a botlhe a boikhutso, boleele jwa ka diura kgotsa ka
alemanakeng. halofo yadiura. ditiragalo tsa hisetori, ditiragalo halofo ya diura.
tsa sekolo mo alemanakeng.
• Neela nako ya diura di le 12 ka
diura le ka halofo ya diura mo tshu- • Neela nako ya diura di le 12 ka
panakong ya manaka. diura le ka halofo ya diura mo
tshupanakong ya manaka.
Balela boleele jwa nako le go
tsamaya ga nako. Balela boleele jwa nako le go
tsamaya ga nako.
• Dirisa ditshupanako go balela
boleele jwa nako mo diureng kgotsa Dirisa alemanaka go balela le go
halofo ya diura. tlhalosa boleele jwa nako ka malatsi
le ka dibeke.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dirisa ditshupanako go balela
boleele jwa ka diura kgotsa ka
halofo ya diura.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
4.2 Tekanyo e e sa tlhomamang Tekanyo e e sa tlhomameng
CAPS Boleele • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa, • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa,
rulaganya le go rekota boleele o rulaganya le go rekota mmese/bo-
sa dirise tekanyetso e e sa tl- ima o dirisa sekaletekanyetsosa
homamang, sekao, tekanyetso ya le didirisiwa tse di sa tlhomamang
diatla, dikgato, boleele jwa pensele, , sekao, diboloko, ditena.
dibadisi, jalo jalo.
• Tlhalosa mmese/boima jwa didi-
• Tlhalosa boleele jwa didirisiwa ka riswa ka go bala le go baya metso
go bala le go bolela boleele ka e e sa tlhomamang.
metso e e sa tlhomamang.
• Dirisa puo go bua ka pa-
• Dirisa puo go bua ka dirisa papiso, piso.sekao, bofefo,
sekao, boleele thata, khutshwane boima,bofefonyana,boimanyana
thata,botelele thata le bophara
thata.
Itsise tekanyo e e sa tlhomamang Itsise tekanyo e e sa tlhomamang
• Fopholetsa, lekanyetsa, rulag- • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa,
anya le go rekota boleele o dirisa rulaganya le go rekota boleele o
dimetara (e ka nna dithobane tsa dirisa dimitara (e ka nna ditho-
metara kgotsa mogala wa boleele bane tsa mitara kgotsa mogala
jwa metara) jaaka metso ya boleele wa boleele jwa mitara) jaaka
e e tlhomamameng tsa boleele. metso ya tekanyetso ya boleele.
79
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
4.3 Tekanyo e e sa tlhomameng
80
Mmese/boima • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa,
rulaganya le go rekota mmese/bo-
ima o dirisa sekaletekanyetsosa
le didirisiwa tse di sa tlhomamang
, sekao, diboloko, ditena.
• Tlhalosa mmese/boima jwa didi-
riswa ka go bala le go baya metso
e e sa tlhomamang.
• Dirisa puo go bua ka pa-
piso.sekao, bofefo,
boima,bofefonyana,boimanyana
Itsise tekanyo e e tlhomameng
• Bapisa , rulaganya le go rekota Itsise tekanyo e e tlhomameng
boima jwa didirisiwa tse di rekisi- Barutwana ba dira ditirwana tse
wang tse di pakilweng tse boima di kwalwang go sobokanya tse
jwa tsona bo kwadilweng go ya ka di latelang go akaretso puiso ya
dikilogeramo, sekao, 2-Dikiloger- ditshwantsho tsa:
ema tsa reisi le 1 kilogerama ya
bupi jwa dikuku. • Dikungo ka mmese o o kwadil-
weng mo go tsona.
• Fa go na le dikale mo phaposing
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ya go tlhapela kwa gae, barut- • Sekale sa phaposibotlhapelo
wana ba lekanyetsa boima jwa se o nalete e supang palo fa
bona go ya ka dikilogeramo ba moleng o mogolo.
dirisa sekale se sa tekanyetso.
Tsholofelo ke gore barutwana ba
bala fela go fitlha fa moleng o
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
mogolo mo sekaleng sa tekanyo.
Ba tlhalosa boima jwa bona ka
gaufi le, go feta, kwa tlase ga, le-
kana le (palo ya dikilogeramo) tse
ba di buisitseng mo sekaleng .
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
4.4 Tekanyo e e tlhomameng
CAPS Mothamo/Bolumu • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa,
rulaganya le go rekota mothamo
wa ditshelo (ke gore, boleng jo
ditshelo bo kgona go tshegetsa
fa di tladitswe ) ka go dirisa didi-
risiwa tse di sa tlhomamang go
lekanyetsa, sekao, maswana/
dintsho le dikopi.
• Tlhalosa boima jwa setshelo
ka go bala le go bua gore se
ka tladiwa ke diyuniti di le kae
tse di sa tlhomamang. Sekao,
botlolo e na le methamo ya
dikopi di le nne.
Itsise tekanyo e e tlhomameng Itsise tekanyo e e tlhomameng
Fopholetsa lekanyetsa,bapisa , • Barutwa ba kwala ditirwana go
rulaganya le go rekota boima jwa sobokanngwa tse di latelang go
didirisiwa ka go lekanyetsa ka bo go akaretswa ditshwantsho
dilitara tse di dirisitsweng tsa :
• Dibotlolo tsa mothamo wa • Dikumo tse methamo ya tsona
1litara e kwadilweng mo go tsona gore
ba di rulaganye go ya ka tate-
• Jeke ya go lekanyetsa e e nang
lano ya tsona.
le mela ya dinomoro tse di
kwadilweng ka dilitara • Ditshwantsho tsa dijeke tse
bolumo e leng gaufi le 1 letara
• Bapisa, rulaganya le go rekota
kgotsa 2-Diletara tsa mola o
boima jwa didirisiwa tse di re-
mogolo.
kisiwang tse di pakilweng tse o
boima jwa tsona bo kwadilweng • Bala go ya kwa moleng o mogo-
go ya ka dilitara, sekao, 2-Dil- lo o o gaufi, tlhalosa bolumu ka
etara di tsa mašwi, 1 litara ya gaufi le, e feta, e lekana le (ya
senotsididi, 5 diletara tsa pente. diletara)
81
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
THADISO YA MOPHATO 2
5. GO RANOLA TSHEDIMOSO YA DIPALO
82
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 1
5.4 Katlenegiso Katlenegiso:
Kgobokanyo le Tshedimosetso yotlhe e tshwanetse Dira kerafo ya setshwantsho e e
thulaganyo ya go dira kerafo ya setshwantsho sa tsamaelanang e kopanetswe e le
tshedimosetso phaposiburutelo go tsamaelana e nngwe go tswa mo tshedimosetso e
kopanetswe. o e neetsweng ka nngwe ya popego
5.5 ya sethswantsho kgotsa lebati la
• Kgobokanyo tshedimosetso ka
Tlhagiso ya bojelo (tafole).
phaposi kgotsa sekolo go araba
tshedimosetso dipotso tse di bodiwang ke moruta- • Kgobokanyo tshedimosetso ka
5.6 bana. Tsetsereganya tshedimosetso go phaposi kgotsa sekolo go araba Tsetsereganya tshedimosetso go
tswa mo boemedi jo bo neetsweng. dipotso tse di bodiwang ke tswa mo boemedi jo bo neilweng.
Tsetseregano • Tlhagisa tshidimosetso ya kerafo ya
morutabana.
le thanolo ya ditshwantsho e e tsamaelanang e katlenegisa Katlenegiso:
tshedimosetso kopanetswe. • Tlhagisa tshedimosetso ya
• Bonnyane e nne kerafo ya set- kerafo ya ditshwantsho e e • Bonnyane e nne kerafo ya set-
• Araba dipotso ka tshedimosetso mo shwantsho se se tsamaelanang shwantsho se se tsamaelanang
tsamaelanang e kopanetsweng
kerafong ya tswantsho e e tsa- se kopanetswe. se kopanetswe.
araba dipotso ka ga tsedimo-
maelanang e kopanetswe.
setso ya ditshwantsho tse di
kopanetsweng.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
3.4.3 THADISO YA KGWEDITHARO MOPHATO 3
THADISO YA MOPHATO 3
CAPS 1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
KGOLO YA PALOKAKANYO:/Go bala ka dipalotlalo
1.1 Kgobokanya bonnye dilo tse 200 o Kgobokanya bonnye dilo tse 500 o Kgobokanya bonnye dilo tse Kgobokanya bonnye dilo tse
fopholetsa le go bala ka boikanyego. fopholetsa le go bala ka boikanyego. 700 o fopholetsa le go bala ka 1000 o fopholetsa le go bala ka
Bala didiriswa
boikanyego. boikanyego.
Neela phopholetso e e amogelesegang Neela phopholetso e e
ya dipalo tsa didiriswa tse di tla amogelesegang ya dipalo tsa Neela phopholetso e e Neela phopholetso e e
sekasekwang fa go balwa. didiriswa tse di tla sekasekwang fa go amogelesegang ya dipalo tsa amogelesegang ya dipalo tsa
balwa. didiriswa tse di tla sekasekwang fa didiriswa tse di tla sekasekwang fa
Leano la go kgobokanya le a rotloediwa.
go balwa. go balwa.
Leano la go kgobokanya le a
rotloediwa. Leano la go kgobokanya le a Leano la go kgobokanya le a
rotloediwa. rotloediwa.
1.2 Balela kwa pele le kwa morago ka: Balela kwa pele le kwa morago ka: Balela kwa pele le kwa morago ka: Balela kwa pele le kwa morago ka:
Balela kwa pele le • Bo-1 go tswa mo palong nngwe le • Bo-1 go tswa mo palong nngwe le • Bo-1 go tswa mo palong nngwe • Bo-1 go tswa mo palong
kwa morago nngwe e e mo gare ga 0 le 200 nngwe e e mo gare ga 0 le 500 le nngwe e e mo gare ga 0 le nngwe le nngwe e e mo gare
700 ga 0 le 1000
• Bo-10 go tswa go palo nngwe le • Bo-10 go tswa go palo nngwe le
nngwe ya katisanetswa ya 10 e e nngwe ya katisanetswa ya 10 e e • Bo-10 go tswa go palo nngwe le • Bo-10 go tswa go palo nngwe
mo gare ga 0 le 200. mo gare ga 0 le 500. nngwe ya katisanetswa ya 10 e le nngwe ya katisanetswa ya
e mo gare ga 0 le 700. 10 e e mo gare ga 0 le 1000.
• Bo- 5 go tswa go ngwe le ngwe ya • Bo- 5 go tswa go ngwe le ngwe ya
katisanetswa ya gare ga 0 le 200. katisanetswa ya gare ga 0 le 500. • Bo- 5 go tswa go ngwe le ngwe • Bo- 5 go tswa go ngwe le
ya katisanetswa ya gare ga 0 le ngwe ya katisanetswa ya gare
• Bo- 2 go tswa go palo nngwe le • Bo- 2 go tswa go palo nngwe le
700. ga 0 le 1000.
nngwe katisanetswa e e mo gare ga nngwe katisanetswa e e mo gare
0 le 200. ga 0 le 500. • Bo- 2 go tswa go palo nngwe • Bo- 2 go tswa go palo nngwe
le nngwe katisanetswa e e mo le nngwe katisanetswa e e mo
• Bo-3 go tswa go palo nngwe le • Bo-3 go tswa go palo nngwe le
gare ga 0 le 700. gare ga 0 le 1000.
ngwe ya katisanetswa ya 3 e e mo ngwe ya katisanetswa ya 3 e e mo
gare ga 3 le 200. gare ga 3 le 500. • Bo-3 go tswa go palo nngwe le • Bo-3 go tswa go palo nngwe le
ngwe ya katisanetswa ya 3 e e ngwe ya katisanetswa ya 3 e e
• Bo- 4 go tswa go nngwe le nngwe • Bo- 4 go tswa go nngwe le nngwe
mo gare ga 3 le 700. mo gare ga 3 le 1000.
ya katisanetswa ya 4 e e mo gare ga ya katisanetswa ya 4 e e mo gare
0 le 200 ga 0 le 500 • Bo- 4 go tswa go nngwe le • Bo- 4 go tswa go nngwe le
nngwe ya katisanetswa ya 4 e e nngwe ya katisanetswa ya 4 e
• Bo-100 go fitlha go le gonnye go 500 • Bo50 le 100 go fitlha go le gonnye
mo gare ga 0 le 700 e mo gare ga 0 le 1000
go 1000
• Bo 20,25,50,100 go fitlha go le • Bo 20,25,50,100 go fitlha go le
gonnye go 1000 gonnye go 1000
83
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
KGOLO YA PALOKAKANYO :Kemelo/tshupo ya dipalotlalo
84
1.3 Tlhaola ,go lemoga le go buisa Tlhaola ,go lemoga le go buisa Tlhaola ,go lemoga le go buisa Tlhaola ,go lemoga le go buisa
leinapalo. leinapalo. leinapalo. leinapalo
Letshwaopalo le
leinapalo • Tlhaola,lemoga le go buisa • Tlhaola,lemoga le go buisa • Tlhaola,lemoga le go buisa • Tlhaola,lemoga le go buisa
letshwaopalo letshwaopalo 0 go fitlha go 1000 letshwaopalo letshwaopalo
• 0 go fitlha go 500 • Kwala letshwaopalo 0 go fitlha ka • 0 go fitlha go 1000 • 0 go fitlha go 1000
1000
• Kwala letshwaopalo 0 go fitlha ka • Kwala letshwaopalo 0 go fitlha • Kwala letshwaopalo 0 go fitlha
500 • Tlhaola, lemoga le go buisa ka 500 ka 1000
leinapalo 0 go fitlha 250
• Tlhaola, lemoga le go buisa • Tlhaola, lemoga le go buisa • Tlhaola, lemoga le go buisa
leinapalo 0 go fitlha 250 • Kwala mainapalo 0 go fitlha ka leinapalo 0 go fitlha 500 leinapalo 0 go fitlha 1000
250
• Kwala mainapalo 0 go fitlha ka 100 • Kwala mainapalo 0 go fitlha ka • Kwala mainapalo 0 go fitlha ka
500 1000
KGOLO YA PALOKAKANYO: Tlhaloso, tshwantsho le thulaganyo ya dipalo
1.4 Tlhalosa,bapisa le thulaganyo ya dipalo Tlhalosa,bapisa le thulaganyo ya Tlhalosa,bapisa le thulaganyo ya Tlhalosa,bapisa le thulaganyo ya
go fitlha ka 99 dipalo go fitlha ka 500 dipalo go fitlha ka 700 dipalo go fitlha ka 999
Tlhaloso, bapisa
le thulaganyo ya • Bapisa dipalogotlalo o dirisa nnyane • Bapisa dipalogotlalo o dirisa • Bapisa dipalogotlalo o dirisa • Bapisa dipalogotlalo o dirisa
dipalo go, kgolwane go, e ntsi go,e nnye nnyane go, kgolwane go, e ntsi nnyane go, kgolwane go, e ntsi nnyane go, kgolwane go, e ntsi
go,e lekana le go fitlha kwa go 99. go,e nnye go,e lekana le go fitlha go,e nnye go,e lekana le go go,e nnye go,e lekana le go
kwa go 500 fitlha kwa go 700 fitlha kwa go 999.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Rulaganya dipalogotlalo go tloga go • Rulaganya dipalogotlalo go tloga • Rulaganya dipalogotlalo go tloga • Rulaganya dipalogotlalo go
nnye thata go fitlha go kgolo thata go nnye thata go fitlha go kgolo go nnye thata go fitlha go kgolo tloga go nnye thata go fitlha go
go fitlha go 99. thata go fitlha go 500. thata go fitlha go 700 kgolo thata go fitlha go 999.
Dirisa mabaditatelano go supa
thulagano ya kemo kgotsa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
kemopalo.
• Dirisa,buisa le go kwala
lebaditatelano,go akarediwa
khutsafatso go fitlha ka 31st
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
KGOLO YA PALOKAKANYO Bolengkemedi
1.5 Lemoga bolengkemedi go fitlha go 99 Lemoga bolengkemedi go fitlha go Lemoga bolengkemedi go fitlha Lemoga bolengkemedi go fitlha
CAPS
500 go 700 go 999
Bolengkemedi • Itse bolengkemedi ya palo ngwe le
ngwe e emetse eng. • Itse bolengkemedi ya palo ngwe • Itse bolengkemedi ya palo • Itse bolengkemedi ya palo
le ngwe e emetse eng. ngwe le ngwe e emetse eng. ngwe le ngwe e emetse eng.
• Tlhatlhamolola palonokopedi go
fitlha ka 99 go dirisiwa katisanetswa • Tlhatlhamolola palonokopedi • Tlhatlhamolola palonokopedi • Tlhatlhamolola palonokopedi
ya masome le bongwe go fitlha ka 500 go dirisiwa go fitlha ka 700 go dirisiwa go fitlha ka 999 go dirisiwa
katisanetswa ya masome le katisanetswa ya masome le katisanetswa ya masome le
bongwe bongwe bongwe
• Tlhaola le go bontsha bolengkemedi
ya palo nngwe le nngwe • Tlhaola le go bontsha • Tlhaola le go bontsha • Tlhaola le go bontsha
bolengkemedi ya palo nngwe le bolengkemedi ya palo nngwe le bolengkemedi ya palo nngwe
nngwe nngwe le nngwe
THARABOLOLO YA TIRISO YA DIPALO
1.6 Dirisa togamaano a a latelang go Dirisa togamaano a a latelang go Dirisa togamaano a a latelang go Dirisa togamaano a a latelang go
rarabolola dipalo rarabolola dipalo rarabolola dipalo rarabolola dipalo
Togamaano ya
bokgoni tharabololo Tiriso ya togamaano fa go dirwa Tiriso ya togamaano fa go dirwa Tiriso ya togamaano fa go dirwa Tiriso ya togamaano fa go dirwa
dipalotharabololo dipalotharabololo dipalotharabololo dipalotharabololo
• Go aga le go tlhatlhamolola dipalo • Go aga le go tlhatlhamolola dipalo • Go aga le go tlhatlhamolola • Go aga le go tlhatlhamolola
dipalo dipalo
• Koketsopedi le go kgaoganya ka • Koketsopedi le go kgaoganya ka
bogare bogare • Koketsopedi le go kgaoganya ka • Koketsopedi le go kgaoganya
bogare ka bogare
• Mola palo • Mola palo
• Mola palo • Mola palo
Katametso ka bolosome Katametso ka bolosome Katametso ka bolosome
1.7 Rarabolola tiriso ya dipalofoko le go Rarabolola tiriso ya dipalofoko le go Rarabolola tiriso ya dipalofoko le Rarabolola tiriso ya dipalofoko le
tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa
Thakanyo le tloso
o akaretsa go tlhakanya le go tlosa ka o akaretsa go tlhakanya le go tlosa ka dipalo o akaretsa go tlhakanya le dipalo o akaretsa go tlhakanya le
dikarabo go fitlhelela go 99. dikarabo go fitlhelela go 400. go tlosa ka dikarabo go fitlhelela go go tlosa ka dikarabo go fitlhelela
800. go 999
1.8 Rarabolola tiriso ya dipalofoko le go Rarabolola tiriso ya dipalofoko le go Rarabolola tiriso ya dipalofoko Rarabolola tiriso ya dipalofoko
tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo le go tlhalosa dikarabo tsa gago le go tlhalosa dikarabo tsa gago
Tlhakanyo e e
o akaretsa go atisa ka dikarabo go o akaretsa go atisa ka dikarabo go tsa dipalo o akaretsa go atisa ka tsa dipalo o akaretsa go atisa ka
boeleditaweng
fitlhelela go 50 fitlhelela go 75 dikarabo go fitlhelela go 75 dikarabo go fitlhelela go 100
e lebisang kwa
katisong.
85
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.9 Rarabolola tiriso dipalo le go tlhalosa Rarabolola tiriso dipalo le go tlhalosa Rarabolola tiriso dipalo le go Rarabolola tiriso dipalo le go
86 ka dikarabo tsa gago go dipalo tse di ka dikarabo tsa gago go dipalo tse di tlhalosa ka dikarabo tsa gago go tlhalosa ka dikarabo tsa gago go
Kgobokanyo le
akaretsang karogano e e lekanang le akaretsang karogano e e lekanang le dipalo tse di akaretsang karogano e dipalo tse di akaretsang karogano
kgaoganyo e e isang
setlhopha go fitlhela go 50 tse di tla setlhopha go fitlhela go 75 tse di tla e lekanang le setlhopha go fitlhela e e lekanang le setlhopha
kwa karolong
akaretsang sesala. akaretsang sesala. go 75 tse di tla akaretsang sesala. go fitlhela go 100 tse di tla
akaretsang sesala.
1.10 Rarabolola le go tlhalosa dikarabo Rarabolola le go tlhalosa dikarabo Rarabolola le go tlhalosa dikarabo Rarabolola le go tlhalosa dikarabo
tsa dipalo tse di mo tirisong tse di tsa dipalo tse di mo tirisong tse di tsa dipalo tse di mo tirisong tse tsa dipalo tse di mo tirisong tse
Kgaoganyo e
akaretsang karoganyo e e lekanang, akaretsang karoganyo e e lekanang, di akaretsang karoganyo e e di akaretsang karoganyo e e
e lebisang kwa
tse di lebisang kwa ditharabololong tse di lebisang kwa ditharabololong lekanang, tse di lebisang kwa lekanang, tse di lebisang kwa
dipalophatlhong
tse di akaretsang dipalophatlo tse di tse di akaretsang dipalophatlo tse ditharabololong tse di akaretsang ditharabololong tse di akaretsang
kopaneng le tse di sa kopanang. di kopaneng le tse di sa kopanang. dipalophatlo tse di kopaneng le tse dipalophatlo tse di kopaneng le
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
Sekao: 2, 4, 3, 5, j.j Sekao: 2, 4, 3, 5, j.j di sa kopanang. Sekao: 2, 4, 3, 5, j.j tse di sa kopanang.
1 1 1 1
Sekao: 2, 4, 3, 5, j.j
1.11 • Go lemoga le go tlhaola dipapetlana • Go lemoga le go tlhaola • Go lemoga le go tlhaola • Go lemoga le go tlhaola
le tshelete ya dipampiri tsa Aforika dipapetlana le tshelete ya dipapetlana le tshelete ya dipapetlana le tshelete ya
Tshelete
Borwa. dipampiri tsa Aforika Borwa. dipampiri tsa Aforika Borwa. dipampiri tsa Aforika Borwa.
Rarabolola dipalo tsa tshelete di Rarabolola dipalo tsa tshelete di Rarabolola dipalo tsa tshelete di Rarabolola dipalo tsa tshelete di
akaretsa palogotlhe le tshentshe ka akaretsa gotlhe le tshentshe ka akaretsa palogotlhe le tshentshe ka akaretsa palogotlhe le tshentshe
diranta le disente. diranta le disente. diranta le disente. ka diranta le disente.
Fetola gare ga diranta le disente. Fetola gare ga diranta le disente.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PALELOMMALEDI E E SENANG TIRISO
1.12 Dirisa togamaano a a latelang go Dirisa togamaano a a latelang go Dirisa togamaano a a latelang go Dirisa togamaano a a latelang go
rarabolola dipalo rarabolola dipalo rarabolola dipalo rarabolola dipalo
Ditogamaano
Tiriso ya togamaano fa go dirwa Tiriso ya togamaano fa go dirwa Tiriso ya togamaano fa go dirwa • Tiriso ya togamaano fa go
(mekgwa le maano) dipalotharabololo
dipalotharabololo dipalotharabololo dirwa dipalotharabololo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Go aga le go tlhatlhamolola dipalo • Go aga le go tlhatlhamolola dipalo • Go aga le go tlhatlhamolola • Go aga le go tlhatlhamolola
dipalo dipalo
• Koketsopedi le go kgaoganya ka • Koketsopedi le go kgaoganya ka • Koketsopedi le go kgaoganya ka • Koketsopedi le go kgaoganya
bogare bogare bogare ka bogare
• Mola palo • Mola palo • Mola palo • Mola palo
Katametso ka bolosome Katametso ka bolosome Katametso ka bolosome
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.13 • Tlhakanya go fitlha ka 99 • Tlhakanya go fitlha ka 400 • Tlhakanya go fitlha ka 800 • Tlhakanya go fitlha ka 999
CAPS Tlhakanyo le tloso • Tlosa go tloga ka 99 • Tlosa go tloga ka 400 • Tlosa go tloga ka 800 • Tlosa go tloga ka 999
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
(+, –, =, □) (+, –, =, □) (+, –, =, □) (+, –, =, □)
• Katiso ya kgokagano ya dipalo go 20 • Katiso ya kgokagano ya dipalo • Katiso ya kgokagano ya dipalo • Katiso ya kgokagano ya dipalo
go 30 go 30 go 30
1.14 • Atisa dipalo go tloga 1-10 ka 2, 5, • Atisa 2, 4, 5, 10, 3, go fitlha go • Atisa 2, 3,4, 5, 10, go fitlha go • Atisa 2,3, 4, 5, 10, go fitlha go
3, 4 palogotlhe 50 palogotlhe 100 palogotlhe 100
Tlhakanyo-poeletso
e lebisang kwa • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a maleba • Dirisa matshwao a maleba • Dirisa matshwao a maleba
katisong
(+, =, □) (+, =, □) (+, =, □) (+, =, □)
1.15 • Arola dipalo go fitlha go 50 ka 2, 5, • Arola dipalo go fitlha go 50 ka 2, • Arola dipalo go fitlha go 50 ka 2, • Arola dipalo go fitlha go 50 ka
10 4, 5, 10,4 4, 5, 10 2, 4, 5, 10
Karolo
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
(÷, =, □) (÷, =, □) (÷, =, □) (÷, =, □)
87
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.16 Palokakanyo:Tlhatlhamano ya 200 Palokakanyo:Tlhatlhamano ya 500 Palokakanyo:Tlhatlhamano ya Palokakanyo:Tlhatlhamano ya
88 750 999
Dipalo tsa tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo e e • Rulaganya setlhopha sa dipalo
tlhopilweng:Tlhatlhamano ya 200 sese tlhopilweng:Tlhatlhamano • Rulaganya setlhopha sa dipalo Rulaganya setlhopha sa dipalo
ya 500 sese tlhopilweng:Tlhatlhamano sese tlhopilweng:Tlhatlhamano
• Bapisa dipalo go fitlha ka 200 le go
ya 750 ya 999
bua gore ke efe: • Tshwantsha dipalo go fitlha ka 500
le go bua gore ke efe: • Tshwantsha dipalo go fitlha ka • Tshwantsha dipalo go fitlha ka
- 1 go feta kgotsa 1 ko tlase
750 le go bua gore ke efe: 1 000 le go bua gore ke efe:
- 1 go feta kgotsa 1 ko tlase
- 2 go feta kgotsa 2 ko tlase
- 1 go feta kgotsa 1 ko tlase - 1 go feta kgotsa 1 ko tlase
- 2 go feta kgotsa 2 ko tlase
- 3 go feta kgotsa 3 ko tlase
- 2 go feta kgotsa 2 ko tlase - 2 go feta kgotsa 2 ko tlase
- 3 go feta kgotsa 3 ko tlase
- 4 go feta kgotsa 4 ko tlase
- 3 go feta kgotsa 3 ko tlase - 3 go feta kgotsa 3 ko tlase
- go feta kgotsa 4 ko tlase
- 5 go feta kgotsa 5 ko tlase
- Go feta kgotsa 4 ko tlase - Go feta kgotsa 4 ko tlase
- 5 go feta kgotsa 5 ko tlase
- 10 go feta kgotsa ko tlase
- 5 go feta kgotsa 5 ko tlase - 5 go feta kgotsa 5 ko tlase
- 10 go feta kgotsa ko tlase
- 10 go feta kgotsa ko tlase - 10 go feta kgotsa 10 kwa
tlase
Kgakologelo ka bonako: Kgakologelo ka bonako Kgakologelo ka bonako Kgakologelo ka bonako
• Gakologelwa dintlha ka ga go • Gakologelwa dintlha tsa go • Gakologelwa dintlha tsa go • Gakologelwa dintlha tsa go
tlhakanya le tlosa go fitlha go 20 tlhakanya le tlosa go fitlha kwa 20 tlhakanya le tlosa go fitlha kwa tlhakanya le tlosa go fitlha
20 kwa 20
• Tlhakanya kgotsa go tlosa • Tlhakanya kgotsa go tlosa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
katisanetswa ya lesome go tloga ka katisanetswa tsa 10 gotloga go 0 • Tlhakanya kgotsa go tlosa • Tlhakanya kgotsa go tlosa
0 go fitlha ka 100 go fitlha go 100 katisanetswa tsa 10 gotloga go katisanetswa tsa 10 gotloga
0 go fitlha go 100 go 0 go fitlha go 10
• Dintlha ka ga katiso le karolo
tsa:
- Lenaneo la katiso go fitlha
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
ka 2 x10
- Lenaneo la katiso go fitlha
ka 10 x10
SETLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
1.16 Togamaano tsa tlhogo Togamaano tsa tlhogo Togamaano tsa tlhogo Togamaano tsa tlhogo
CAPS Dipalo tsa tlhogo Dirisa ditogamaano ya palelo Dirisa ditogamaano tsa palelo Dirisa ditogamaano tsa palelo • Dirisa ditogamaano tsa palelo
• Baya palo e tonna pele, balela kwa • Baya palo e tonna pele balela kwa • Baya palo e tonna pele balela • Baya palo e tonna pele balela
pele kgotsa kwa morag pele kgotsa kwa morago kwa pele kgotsa kwa morago kwa pele kgotsa kwa morago
• Molapalo • Molapalo • Molapalo • Molapalo
• Koketso pedi le go kgaoganya ka • Koketso pe di le go kgaoganya ka • Koketso pe di le go kgaoganya • Koketso pe di le go kgaoganya
bogare bogare ka bogare ka bogare
• Go aga le go tlhatlhamolola dipalo • Go aga le go tlhatlhamolola dipalo • Go aga le go tlhatlhamolola • Go aga le go tlhatlhamolola
dipalo dipalo
• Dirisa kamano magareng ga • Dirisa kamano magareng ga
tlhakanyo le go tloso tlhakanyo le go tlosa • Dirisa kamano magareng ga • Dirisa kamano magareng ga
tlhakanyo le go tlosa tlhakanyo le go tlosa
• Dirisa kamano ya katiso le • Dirisa kamano ya katiso le
karolo karolo
1.17 • Dirisa le go neela maina a • Dirisa le go neela maina a • Dirisa le go neela maina • Dirisa le go neela maina
dipalophatlho tse di kopaneng mo dipalophatlho tse di kopaneng mo a dipalophatlho tse di a dipalophatlho tse di
Dipalophatlo
tirisong e e tlhwaelesegileng,e e tirisong e e tlhwaelesegileng,e e kopaneng mo tirisong e e kopaneng mo tirisong e
akaretsang dihalofo,dikotare,nngwe akaretsang dihalofo,dikotare,nngw tlhwaelesegileng,e e akaretsang e tlhwaelesegileng,e e
tharong,nngwetlhanong . eborobeding,nngwe tharong,nngw dihalofo,dikotare,nngweborobedi akaretsang dihalofo,dikotare,n
ethatarong,nngwetlhanong, . ng,nngwe tharong,nngwethataro ngweborobeding,nngwe tharo
• Lemoga dipalophatlho mo mo
ng,nngwetlhanong, . ng,nngwethatarong,nngwetlh
sekaong sa setshwantsho • Lemoga dipalophatlho mo mo
anong, .
sekaong sa setshwantsho • Lemoga dipalophatlho mo mo
• Kwala palophatlho jaaka halofo
sekaong sa setshwantsho • Lemoga dipalophatlho mo mo
nngwe tharong • Kwala palophatlho jaaka halofo
sekaong sa setshwantsho
nngwe tharong • Simolola go lemoga gore halofo
tse pedi kgotsa tharotharong e • Simolola go lemoga gore
dira nngwe. halofo tse pedi kgotsa
tharotharong e dira nngwe.
89
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mefuta ya dipalo ya mophato wa boraro
Tse ke mefuta e e botlhokwa ya dipalo tse morutabana a tlhokang go di neela barutwana gangwe le gape.
Morutabana fa a dira ka ditlhopha tse di nnye ,a ka botsa barutwana dipotso ka tsa molomu,fa barutwana ba kgona
go ipuisetsa ba ka neelwa tirokwalo.
Dipalo tse di mo tirisong di ka akarediwa mo papetlaneng ya tiro,mme e tshwanetse go nna khutsane,e le e ba e
itseng .Morutabana o tshwanetse go netefatsa fa barutwana ba tlhaloganyo
Kgobokanyo
Kgobokanyo,go tlogetswe sesala
Boitumelo o rekisa borotho bo le mo dikgetsing tse 12.O na le marotho a le 118, ka marotho a le 12 mo kgetsing a
ka dira dikgetsi tse kae?
Kgobokanyo,go tsenyelediwa sesala mo karabong
Molemirui onale mae a le 227.O tlhoka mabokoso a le kae go paka mae otlhe mo mabokosong a a tsenyang mae
a le marataro bokoso?
Kgaoganyo
Kgaoganyo go tlogelwa sesala
Ditsala tse tlhano di kgaoganya dimonamone tse 84 gore mongwe le mongwe a bone palo ya dimonamone tse di
lekalekanang.
Kgaoganyo e eisang ko dopalophatlho
Kgaoganya e e isang kwa palophatlong
Kgaoganya dibara tse 15 tsa tshokolete magareng ga ditsala di le thataro gore tsala nngwe le nngwe e bone karolo
e e lekanang go se nne karolo epe e e salang.
Kgokaganyo/kgolagano ya dipalophatlho
Mmemogolo o neela Neohadi R12.Neohadi o batla go boloka nngwe tharong ya madi, o tshwanetse go boloka
bokae?
Mofuta o wa palo o tshwanetse go neelwa barutwana fela fa ba setse ba kile ba rarabolola dipalo tse tlhano tsa
kgaoganyo di isa ko dipalophatlho le maina a tsona.
Kgobokanyo ya dipalophatlho
Mokatise wa kgwele ya diatla o neela motshameki mongwe le mongwe halofo ya namune.Go batshameki ba le
14.O tlhoka dinamune tse kae?
Palo ya mofuta o e tshwanetse go neewa barutwana fela fa ba setse ba rarabolotse dipalo tsa mofuta wa
karoganyo wa tse nnene go fitlha go tse tlhano,tse di gogelang go fitlha go mofuta ya dipalophatlo le go itse maina
a dikarolwana tsa palophatlo.
90 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Kgaoganyo e e lekanyeditsweng
Resego o monnye mo goThabang.Fa Resego a ja kuku e le nngwe,Thabang o tlhoka go ja tse pedi,Fa Resego a ja
tse pedi,Thabang o tlhoka tse nne.Morago ga malatsinyana ba jele dikuku dile 12 mmogo.Mongwe le mongwe wa
bona o jele tse kae?
Lorato le Mosa ba dira tiro mmogo.Lorato o dira diura tse tharo fa Mosa a dira tse nne.Ba duelwa R60.Go ya ka
diura tsa bone tsa tiro monngwe le monngwe o tshwanetse go bona bokae?
Tlhakanyo poeletso
Dikoloi tse 36 di na le maotwana a le kae?
Kelo
Khumo o boloka 35c beke le beke.Morago ga dibeke di le 8 Khumo o tla bo a bolokile bo kae?
Digerete
Rre Morone o jala mela e le 20 ya ditlhare tsa dinamone.Go na le ditlhare di le 12 mo moleng. go na le ditlhare tse
kae tse tsotlhe ?
Tlhakanyo le tloso
Go na le bonnye mefuta e le meraro ya motheo ya dipalo tsa tlhakanyo le go tlosa mme mofuta mongwe le
mongwe o ka bodiwa ka mekgwa e e farologaneng. Mefuta e ya motheo ke:
Tshentshe
Reoneetswe o kgobokanya dikgomaretsi di le 234.Neohadi o mo neela tse dingwe di le 80.Reoneetswe jaanong o
na le dikgomaretsi di le kae?
Go na le bapalami ba le 500 mo tereneng mme go fologa bapalami ba le 176.Go setse bapalami ba le kae?
Kopanyo
Nosisi o kgobokanyetsa porojeke ya sekolo ya diriswapoeletso ya didiriswa.O kgobokanya dibotlolo tsa dipolasitiki
di le 124 le meteme e le 268.O kgobokantse didiriswa tse kae?
Lebenkele le na le dipaki tsa ditshepisi di le 368,tse 82 ke dichippos tse dingwe tsotlhe ke Ziksnacks.Go di pakete
di le kae tsa diziksnacks tse di setseng?
Bapisa
Mophato wa 2 o kgobokantse R446. Mophato wa 3 o kgobokantse R729.Mophato wa mophato wa 3 o
kgobokantse tshelete e kae go feta mophat wa 2?
Mekgwa e e farologaneng ya go botsa dipalo
Dipalo di tshwanetse go bodiwa ka mekgwa e e farologaneng. Sekao, bobedi jwa tsona ke dipalo tsa tšhentšhi,
mme “di sa itsiweng” di fitlhelwa mo mafelong a a farologaneng a dipalo.
CAPS 91
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Lebenkele le na le dipakete tsa bupi jwa bogobe ba rulaganya tse 55 gape jaanong go dipakete tse 170 tsa bupi
jwa bogobe.Kwa tshimologong go ne go na le dipakete di le kae?
Lebenkele le na le dipakete tsa sukiri di le 500.Fa ba sena go rekisa dipakete dingwe ba salelwa ke dipakete tsa
sukiri 324.Ba rekisitse dipakete tse kae?
Ditiro le kamano ya dipalo ka ditsela tse di farologaneng
Heila o reka dipae ka R4 e le nngwe.Mo direle tafole go mo thusa go bona tlhotlhwa ya thulaganyo tse dikgolo.
Palo ya dipae 1 2 3 4 5 10 20
Tlhotlhwa ka R 4 8
Dirisa lenaneo go bona tlhotlhwa ya dipae tse 7 le dipae tse 23.
Sedick o tlhokomela bana.O duedisa R20 ya sepalangwa le R5 ya go tlhokomela bana.Mo feleletse lenaneo le .
Palo ya diura 1 2 3 4 5 10
Tlhotlhwa mo R 25 30
Ela tlhoko gore dipalo ka ga Heila le Sedick di rarabololwa ka mekgwa e e farologaneng
Mefuta ya dipalo e neilwe go kaela morutabana. Barutwana ga ba tshwanela go tshwarisiwa bothata ka maina a
mefuta. Tlhokomela gore ga e se ka nako tsotlhe barutwana ba a tle ba dirise ditsela tse di farologaneng tsa go
rarabolola dipalo ka mokgwa o morutabana a neng a sa o lebelela..Sekao dipalo tsa go arogana di ka dirwa ka go
boeletsa dipalo tsa go tlosa,tlhakanya kgotsa go atisa.Mokgwa o barutwana ba dirang dipalo ka ona o tla fetoga mo
tsamaong ya ngwaga fa ba ntse ba tlhaloganya le go tlwaela go gola ga mefuta ya dipalo le jaaka kgopolo ya tiriso
ya dipalo e gola.
92 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
THADISO YA MOPHATO 3
DIPATERONE, MEDIRISO, LE ALIJEBERA
CAPS DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
2.1 Kopolola, ataloso le go tlhalosa Kopolola, ataloso le go tlhalosa Kopolola, ataloso le go tlhalosa Dipaterone tse di re
dikologileng
Dipaterone tsa Kopolola,atolosa le go tlhalosa ka Kopolola,atolosa le go tlhalosa ka Kopolola,atolosa le go tlhalosa ka
Jeometeri mafoko mafoko mafoko Supa, tlhalosa ka mafoko le
go kwalolola Dipaterone tsa
• Dipaterone tse di bonolo tse • Dipaterone tse di bonolo tse • Dipaterone tse di bonolo tse
Jeometeri
di dirilweng ka didirisiwa tse di di dirilweng ka didirisiwa tse di di dirilweng ka didirisiwa tse di
bonwang. bonwang. bonwang. • Tsa tlholego
• Dipaterone tse di bonolo tse di • Dipaterone tse di bonolo tse di • Dipaterone tse di bonolo tse di • Go tswa go tsa botshelo
dirilweng ka go ditshwantsho tsa dirilweng ka go ditshwantsho tsa dirilweng ka go ditshwantsho tsa jwa tsatsi le letsatsi mo
methalo, dipopego kgotsa didirisiwa methalo, dipopego kgotsa didirisiwa methalo, dipopego kgotsa didirisiwa segompienong
Dipaterone tse di tlhatlhamaneng: Dipaterone tse di tlhatlhamaneng: Dipaterone tse di tlhatlhamaneng: • Go tswa go tsa ngwao
boswa jwa rona.
Dipaterone tse di bonolo mo Dipaterone tse di farologaneng Dipaterone tse di farologaneng
dipopegong kgotsa setlhopha sa
Dipaterone tse di bonolo mo Dipaterone mo palo kgotsa bogolo
dipopego di tse di boeleditsweng ka
dipopegong kgotsa setlhopha sa jwa dipopego mo kgatong e nngwe
mokgwa o o tshwanang
dipopego di tse di boeleditsweng ka le e ngwe di fetogang ka tsela ya
Tlhama le go tlhalosa dipaterone tsa mokgwa o o tshwanang ponelopele,se se raya gore koketsego
gago ya dipaterone e e diragalang ka
Dipaterone mo palo kgotsa bogolo
metlha.
• Tlhama dipaterone tsa gagwe tsa jwa dipopego mo kgatong e nngwe
jeometeri le e ngwe di fetogang ka tsela ya Tlhama le go tlhalosa dipaterone tsa
ponelopele,se se raya gore koketsego gago
- Ka didiriswa tse di bonwang
ya dipaterone e e diragalang ka metlha.
• Tlhama dipaterone tsa gagwe tsa
- Ka gothala mela,dipopego
Tlhama le go tlhalosa dipaterone tsa jeometeri.
kgotsa didiriswa.
gago
• Ka didiriswa tse di bonwang
• Thalosa dipaterone ya gago
• Tlhama dipaterone tsa gagwe tsa
• Ka gothala mela,dipopego kgotsa
jeometeri.
didiriswa.
• Ka didiriswa tse di bonwang
Thalosa paterone ya gago
• Ka gothala mela,dipopego kgotsa
didiriswa.
• Thalosa paterone ya gago
93
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
2.2 Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go
94 tlhalosa
Dipaterone tsa dipalo Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa Kopolola, atolosa le go tlhalosa
thulaganyo ya dipalo tse di bonolo thulaganyo ya dipalo tse di bonolo thulaganyo ya dipalo tse di bonolo Kopolola, atolosa le go
bonnye go fitlha go 200 bonnye go fitlha go 500 bonnye go fitlha go 750 tlhalosa thulaganyo ya dipalo
tse di bonolo bonnye go fitlha
Thulaganyo e tshwanetse e bontshe Thulaganyo e tshwanetse e bontshe Thulaganyo e tshwanetse e bontshe
go 1000
go bala go ya kwa pele le go ya kwa go bala go ya kwa pele le go ya kwa go bala go ya kwa pele le go ya kwa
morago : morago : morago : Thulaganyo e tshwanetse e
bontshe go bala go ya kwa
• Palogare e e totobaditsweng ko • Palogare e e totobaditsweng ko • Palogare e e totobaditsweng ko
pele le go ya kwa morago :
mophatong wa 2 ka tekatekanyo e e mophatong wa 2 ka tekatekanyo e mophatong wa 2 ka tekatekanyo e
okeditsweng e okeditsweng e okeditsweng • Palogare e e totobadits-
weng ko mophatong wa
• 100 go fitlha bonnye go 500 • 50, 100 go fitlha bonnye ka 1 000 • 20 ,25 ,50, 100 go fitlha bonnye ka
2 ka tekatekanyo e e
1 000
okeditsweng
• 20 ,25 ,50, 100 go fitlha
bonnye ka 1 000
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
thadiso ya mophato 3
3. BOALO LE POPEGO ( JEOMETERI)
CAPS DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.1 Maemo le dipono Maemo le dipono
Maemo, kitsiso le • Bapisa dipono tse di farologaneng tsa • Bala le go ranola le go taka mem-
dipono sediriswa sa letsatsi le letsatsi mapa e e sa tlhomamang kgotsa
dipono tse di kwa godimo tsa go
• Neela sedioriswa sa letsatsi le letsatsi
kgobokanya didiriswa.
leina fa o bontsha pontsho e e sa
tlwaelegang. • Batla didiriswa mo mmapeng
Maemo le ditaelo Maemo le ditaelo
• Sala ditaelo go dikologa mo phaposing • Sala ditaelo morago go tloga mo le-
kgotsa mo sekolong felong go fitlha go lefelo le lengwe
mo mmapeng o o sa tlhomamang.
• Neela ditaelo go dikologa mo phapos-
ing kgotsa mo sekolong
3.2 Tlhatlhamano ya didiriswa Tlhatlhamano ya didiriswa Tlhatlhamano ya didiriswa
Sediriswa sa Lemoga le go neela maina le go neela Lemoga le go neela maina le Lemoga le go neela maina le
tekanyetso- maina a didiriswa mo phaposingborutelong go neela maina a didiriswa go neela maina a didiriswa
tlhakoretharo le mo ditshwantshong a mo phaposingborutelong mo phaposingborutelong
tekanyetsotlhakoretharo le mo ditshwantshong a le mo ditshwantshong a
tekanyetsotlhakoretharo tekanyetsotlhakoretharo
• Popego ya bolo (kgolokwe) • Popego ya bolo (kgolokwe) • Popego ya bolo (kgolok-
we)
• Popego ya lebokoso (matlhakorema- • Popego ya lebokoso (matlhakore-
bapitekano) mabapitekano) • Popego ya lebokoso
(matlhakoremabapite-
• Di Selennere • Di Selennere kano)
• Dipiramiti • Di Selennere
• Dikhounu tsa sebebetsididi • Dipiramiti
• Dikhounu tsa sebebet-
sididi
95
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.2 Diponagalo tsa didiriswa Diponagalo tsa didiriswa Diponagalo tsa didiriswa
96
Sediriswa sa Tlhalosa, tlhaola le go bapisa Sediriswa Tlhalosa, tlhaola le go bapisa Sediriswa Tlhalosa, tlhaola le go
tekanyetso- sa tekatekanyetsotlhakoretharo ka sa tekatekanyetsotlhakoretharo ka dintlha bapisa Sediriswa sa
tlhakoretharo dintlha tse:: tse: tekatekanyetsotlhakoretharo
• Dipopego tsa tekanyetsotlhakorepedi Dipopego tsa tekatekanyetsotlhakorepedi ka dintlha tse:
tse di dirang difatlhego tsa didiriswa tse di dirang difatlhego tsa didiriswa tsa • Dipopego tsa tekate-
tsa tekanyetsotlhakoretharo. tekanyetsotlhakoretharo. kanyetsotlhakorepedi tse
• Boalo jo bo sephaphathi kgotsa jo bo • Boalo jo bo sephaphathi kgotsa jo bo di dirang difatlhego tsa
obegileng obegileng didiriswa tsa tekanyetsotl-
hakoretharo.
Tsepamo mo ditirwaneng Tsepamo mo ditirwaneng
• Boalo jo bo sephaphathi
• Lebelela le go aga didiriswa sa • Lebelela le go aga didiriswa sa kgotsa jo bo obegileng
tekanyetsotlhakoretharo tse di tekanyetsotlhakoretharo tse di
neetswengo o dirisa didiriswa tse di neetswengo o dirisa didiriswa tse di Tshitshinyo e e tsepameng
ka kgonngwang jaaka dipopego tsa ka kgonngwang jaaka dipopego tsa le ditirwana tse di
tekanyetsotlhakorepedi tse di segil- tekanyetsotlhakore pedi tse di segil- latelanang tsa kgweditharo
weng jaaka, seloko,matlhokwana a weng jaaka, seloko,matlhokwana a 4
meno,matlhaka a go nwa, le didiriswa meno,matlhaka a go nwa, le didiriswa Tiro e e sobokantsweng ka
tsa Jeometeri tse dingwe tsa tekkany- tsa Jeometeri tse dingwe tsa tekany- ditirwana tse di kwalwang.
etsotlhakoretharo . etsotlhakoretharo .
Tshitshinyo e e tsepameng le Tshitshinyo e e tsepameng le
ditirwana tse di latelanang tsa ditirwana tse di latelanang tsa
kgweditharo 2 kgweditharo 3
Dira ka dikgolokwe, Dira ka dikgolokwe,
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
matlhakoremabapitekano le di Selennere matlhakoremabapitekano le di Selennere
jaaka ba dirile mo mophatong 2, di neele jaaka ba dirile mo mophatong 2, di neele
maina le go di kgobokanya. maina le go di kgobokanya.
Tsepama mo mofuteng wa boalo mo Tsepama mo mofuteng wa boalo mo
sedirisweng sa mofuta mongwe le sedirisweng sa mofuta mongwe le
mongwe. Farologantsha boalo go ya ka mongwe. Farologantsha boalo go ya ka
gore a bo obegile kgotsa bo sephaphati.. gore a bo obegile kgotsa bo sephaphati..
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dirisa Khateboto ya khutlonne go Dirisa Khateboto ya khutlonne go
dira lebokoso. Bolela ka boalo jo bo dira lebokoso. Bolela ka boalo jo bo
sephaphati mo matlhakoremabapitekano sephaphati mo matlhakoremabapitekano
le di Selennere le go di tlhalosa go ya le di Selennere le go di tlhalosa go
ka gore a di kgolokwe, khutlonne kgotsa ya ka gore a di kgolokwe, khutlonne,
khutlonnetsepa. khutlonnetsepa kgotsa khutlotharo.
Tiro e e sobokantsweng ka ditirwana tse Neela le go khobokanya didiriswa tsa
di kwalwang tekanyetso fa godimo.
Dirisa ditlhokwana tsa meno, matlhaka a
go nwa, pampiri e e golokilweng go dira
phiramiti.
Tiro e e sobokantsweng ka ditirwana tse
di kwalwang
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.3 Tlhatlhamano ya didiriswa Tlhatlhamano ya didiriswa
CAPS Popego ya • Dikgolokwe • Didiko
tekatekanyetso
• Khutlotharotsepa • Khutlotharotsepa
tlhakore pedi (2D)
• Khutlonne • Khutlonne
• Dikhutlonnetsepa • Dikhutlonnetsepa
Diponagalo tsa dipopego Diponagalo tsa dipopego
Tlhalosa, tlhaola,le go bapisa dipopego Tlhalosa, tlhaola,le go bapisa dipopego
tsa tekatekanyetsotlhakore pedi ka tsa tekatekanyetsotlhakore pedi ka
dintlha tse: dintlha tse:
• dipopego • dipopego
• matlhakore a tlhamaletseng • matlhakore a tlhamaletseng
• matlhakore a a kgolokwe • matlhakore a a kgolokwe
Tshitshinyo e e tsepameng le Tshitshinyo e e tsepameng le
ditirwana tse di latelanang tsa ditirwana tse di latelanang tsa
kgweditharo 1 kgweditharo 2
Neela maina le go kgobokanya didriswa Neela maina le go kgobokanya didriswa
Tsepama mo mofuteng wa matlhakore Tsepama mo mofuteng wa matlhakore a
a popego e nang le ona.. popego e nang le ona..
Farologantsha dipopego ka go bolela Farologantsha dipopego ka go bolela
fa matlhakore a le kgolokwe kgotsa a fa matlhakore a le kgolokwe kgotsa a
tlhamaletse. tlhamaletse.
• Thala didiko, dikhutlhonne, Khutlon- • Thala didiko, dikhutlhonne, Khutlon-
netsepa le dikhutlotharo. netsepa le dikhutlotharo.
Tiro e a gatelelwa ka go kwala Tiro e a gatelelwa ka go kwala ditirwana .
ditirwana.
97
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
3.4 Tekano Tekano
98
Tekano Tlhomamisa mola wa tekanyetso ka • Lemoga le go thala
momeno wa pampiri le tshupatshwano. mola wa tekano ya
dijeometeri tsa
Tshitshinyo e e tsepamisitsweng go
tekanyotlhakorepedi(2D)
kgweditharo 2
le dipopego tse e seng
Ditirwana tsa momeno wa pampiri o tsa di jeometeri.
o godisa tlhaloganyo ya tekanyo e
Tshitshinyo e e
akaretsa:
tsepamisitsweng go
• Ditirwana tseo pente e metsi e kgweditharo 4
bewang mo godimo ga letlhare pele
• Dithutiso tse di kwadil-
le menwa.
weng di tshwanetse go
• Tirwana tseo pampiri e segwang akaretsa dikao fa:
kgotsa e gagolwa go tloga mo mola
• Fa mola wa tekanyetso o
wa momeno.
sa rapalalang ka metlha.
• Mo goleng gantsi mola
wa tekanyo mo dipope-
gong kgotsa didiriswa.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Thadiso ya mophato 3
4. TEKANYO
CAPS DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KWEDITHARO YA 3 KGWEDITHARO 4
4.1 Go ithuta nako Go ithuta nako Go ithuta nako Go ithuta nako
Nako • Buisa malatsi mo alemanakeng • Buisa malatsi mo alemanakeng • Buisa malatsi mo alemanakeng • Buisa malatsi mo alemanakeng
• Kwala malatsi a matsalo , • Kwala malatsi a matsalo , • Kwala malatsi a matsalo , • Kwala malatsi a matsalo , meletlo ya
meletlo ya sedumedi, malat- meletlo ya sedumedi, malat- meletlo ya sedumedi, malat- sedumedi, malatsi a botlhe,ditiragalo
si a botlhe,ditiragalo tsa si a botlhe,ditiragalo tsa si a botlhe,ditiragalo tsa tsa hisitori,ditiragalo tsa sekolo mo
hisitori,ditiragalo tsa sekolo mo hisitori,ditiragalo tsa sekolo mo hisitori,ditiragalo tsa sekolo mo alemanakeng
alemanakeng alemanakeng alemanakeng
• Bolela nako ya diura tse 12 ka:
• Bolela nako ya diura tse 12 ka: • Bolela nako ya diura tse 12 ka: • Bolela nako ya diura tse 12 ka:
- Diura
- Diura - Diura - Diura
- Halofo ya diura
- Halofo ya diura - Halofo ya diura - Halofo ya diura
- Kwatara ya diura
- Kwatara ya diura - Kwatara ya diura - Kwatara ya diura
- Metsotso
- Metsotso - Metsotso - Metsotso
Mo tshupanako ya manaka le ya Mo tshupanako ya manaka le ya Mo tshupanako ya manaka le ya Mo tshupanako ya manaka le ya
didijitale le didiriswa tse dingwe tsa didijitale le didiriswa tse dingwe tsa didijitale le didiriswa tse dingwe tsa didijitale le didiriswa tse dingwe tsa
didijitale tse di supang nako jaaka didijitale tse di supang nako jaaka didijitale tse di supang nako jaaka didijitale tse di supang nako jaaka
mogala wa letheka. mogala wa letheka mogala wa letheka mogala wa letheka
Go balela boleele jwa nako le Go balela boleele jwa nako le Go balela boleele jwa nako le tsamao
tsamao ya nako tsamao ya nako ya nako
Dirisa alemanaka go balela le go Dirisa alemanaka go balela le Dirisa alemanaka go balela le go
tlhalosa boleele jwa nako ka malatsi go tlhalosa boleele jwa nako ka tlhalosa boleele jwa nako ka malatsi
kgotsa dibeke kgotsa dikgwedi malatsi kgotsa dibeke kgotsa kgotsa dibeke kgotsa dikgwedi o
dikgwedi o akaretsa: akaretsa:
• Dirisa tshupanako go balela
boleele jwa nako ka diura kgotsa • Go fetolela magareng ga • Go fetolela magareng ga malatsi le
halofo ya diura. malatsi le dibeke dibeke
• Go fetolela magareng ga • Go fetolela magareng ga dibeke le
dibeke le dikgwedi dikgwedi
• Go dirisa ditshupanako go bale- • Go dirisa ditshupanako go balela
la boleele jwa nako mo diureng, boleele jwa nako mo diureng, halofo
halofo ya diura le dikwatara tsa ya diura le dikwatara tsa diura.
diura.
99
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KWEDITHARO YA 3 KGWEDITHARO 4
4.2 Tekanyo e e sa tlhomamang
100
Boleele • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa,
rulaganya le go rekota boleele
o sa dirise tekanyetso e e sa
tlhomamang, sekao, tekanyetso
ya diatla, dikgato, boleele jwa
pensele, dibadisi, jalo jalo.
• Tlhalosa boleele jwa didirisiwa ka
go bala le go bolela boleele ka
metso e e sa tlhomamang.
• Dirisa puo go bua ka dirisa
papiso, sekao, boleele thata,
khutshwane thata,botelele thata le
bophara thata.
Go itsise tekanyo e e tlhomameng Go itsise tekanyo e e
tlhomameng
• Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa,
rulaganya le go rekota boleele • Fopholetsa, lekanyetsa ,
o dirisa dimitara( gongwe thupa bapisa, rulaganya le go re-
ya dimitara kgotsa mogala wa kota boleele o dirisa dimitara(
boleele jwa dimitara ) jaaka uniti gongwe thupa ya dimitara
ya boleele e e tlhomameng kgotsa mogala wa boleele jwa
dimitara ) jaaka uniti ya boleele
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
e e tlhomameng
• Fopholetsa, lekanyetsa le go
rokata boleele o dirisa thupa ya
disentimitara.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KWEDITHARO YA 3 KGWEDITHARO 4
4.3 Tekanyo e e sa tlhomamang Go itsise tekanyetso e e tlhomameng
CAPS Mmese/Boima • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa, Barutwana ba dira ditirwana go
rulaganya le go rekota mmese/bo- gatelela tse di latelang, go akaretsa
ima o dirisa sekaletekanyetsosa go buisa ditshwantsho tsa:
le didirisiwa tse di sa tlhomamang,
• Dikuno tseo boima jwa tsona bo
sekao, diboloko, ditena.
tlhagisitsweng mo go tsona.
• Dirisa puo go bua ka pa-
• Sekale sa phaposi ya botlhapelo
piso.sekao, bofefo,
mo lenaka le lebisitseng go mola o
boima,bofefonyana,boimanyana
mogolo wa sekale.
Itsise tekanyo e e tlhomameng
Bapisa , rulaganya le go rekota
boima jwa dilo tse di rekiswang tse
boima jwa tsona bo kwadilweng mo
dipaketeng jaaka dikilogerama sekao
2dikilogeramo tsa reise,1kilogeramo
ya bupi kgotsa digeramo sekao 500
digeramo tsa letswai.
• Mo go nang le dikale tsa phaposi
ya ntlwana botlhapelo barut-
wana ba ka lekanyetsa boima jwa
mmele wa bona ka dikilogerama
ba dirisa sekale sa phaposi ya
ntlwana botlhapelo . Tsholofelo
ke gore barutwana ba balela fela
gaufi le mola o mogolo. Ba tlha-
losa boima jaaka gaufi le/bontsi
go feta kgotsa go lekana(ya dikilo-
gerama) ba bala mo sekaleng.
• Mo go nang le dikale tsa go
lekanyetsa ka boima jwa dikarol-
wana tse di kgaogantsweng ka
digerama di le teng, Barutwana
ba ka lekanyetsa boima kgotsa
didiriswa tse di farololganeng.
Ga go phetolelo e batlegang
magareng ga gerama le dikilogerama
101
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KWEDITHARO YA 3 KGWEDITHARO 4
4.4 Tekanyetso e e sa tlhomamang
102
Mothamo le Bolumu • Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa,
rulaganya le go rekota mothamo
wa ditshelo (ke gore, boleng jo
ditshelo bo kgona go tshegetsa
fa di tladitswe ) ka go dirisa didi-
risiwa tse di sa tlhomamang go
lekanyetsa, sekao, maswana/
dintsho le dikopi.
• Tlhalosa boima jwa setshelo
ka go bala le go bua gore se
ka tladiwa ke diyuniti di le kae
tse di sa tlhomamang. Sekao,
botlolo e na le methamo ya
dikopi di le nne.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KWEDITHARO YA 3 KGWEDITHARO 4
4.4 Go itsise tekanyetso e e Go itsise tekanyetso e e tlhomameng
tlhomameng
CAPS Mothamo le Bolumu Ditirwana tse di kwadilweng di
• Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa sobokantswe tse di latelang go
le go rulaganya le go rekota akaretsa go bala ditshwantsho tsa:
mothamo wa didiriswa ka go le-
• Dikuno tseo boima ba tsona bo
kanyetsa ka dilitara, dihalofo tsa
tlhagisitsweng mo go tsona ka
dilitara, le dikotara tsa dilitara.
tatelano;
- Go dirisa dibotlolo tsa
• Dijeke tse dibolumu di atametseng
boleng jwa litara e le nngwe,
1litara kgotsa 2dilitara tsa mola
kgotsa ditshelo tse boleng
o mogolo kgotsa halofo ya litara
jwa tsona bo tlhagisitsweng
kgotsa kotara ya litara
ka dimililitara jaaka meteme
ya dinotsididi. • Dijeke tseo dibolumu di leng gaufi le
mola o mogolo wa dimililitara
- Dijeke tseo dinomoro tse di
kgaogantsweng ka mela di Se se solofetsweng ke gore barutwana
bontsha dilitara, dihalofo tsa ba balela fela go mola wa dipalo o
dilitara, dikotara tsa dilitara mogolo.Ba tlhalosa bolumu jaaka gaufi,
bontsi go feta, bontsi kgotsa bonnye
- Dijeke tseo dinomoro tse di
kgotsa go lekana le.(ya dilitara )tse ba di
kgaogantsweng ka mela di
badileng mo jekeng.
bontsha dimililitara
Ga go diphetolelo tse di tlhokegang
- Dikopi le maswaana mme di
magareng ga dimililitara le dilitara
bontsha boleng jwa tsona
• Bapisa, rulaganya le go rekota
boleng jwa dithekiso tsa didi-
riswa tse di phuthetsweng tseo
boleng jwa tsona bo tlhagisits-
weng ka dilitara jaaka dilitara di
le 2 tsa mašwi ,litara e le nngwe
ya senotsidididi, dilitara di le 5
tsa pente,kgotsa ka dimililitara
sekao dimililitara tse 500 mašwi
,340 dimililitara tsa senotsidi-
di,750 dimilitara tsa olie.
• Itse gore kopi e e tlhomameng
ke 250dimilimitara .
• Itse gore leswaana la tee ke
5dimilimitara
103 Ga go diphetolelo tse di tlhokegang
magareng ga dimililitara le dilitara
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DITLHOGO KGWEDITHARO 1 KGWEDITHARO 2 KWEDITHARO YA 3 KGWEDITHARO 4
4.5 Modiko/ Perimeta
104
Modiko/ Perimeta Batlisisa boleele o lebisitse
dipopego tsa didikatlhakorepedi le
didiriswa tsa didikatlhakoritharo o
dirisa tshwantsho kgotsa diuniti tse
di sa tlomamang.
4.6 Boalo
Boalo Batlisisa boalo o dirisa dithaele.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
THADISO YA MOPHATO 3
5. THANOLO YA TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
CAPS DITLHOGO KGWEDITHARO YA 1 KGWEDITHARO 2 KGWEDITHARO 3 KGWEDITHARO 4
5.1 Katlenegiso : Katlenegiso
Go kgobokanya Tshedimosetso e e feletseng ya Rulaganya sesha tshedimosetso
le go rulaganya sediko go dira kerafonoko. e o e neetsweng bonnyane
tshedimosetso kgotsa nyalano kgotsa tafole e le
Kgobokanya tshedimosetso ka
mokerafonoko.
5.2 phaposi kgotsa sekolo go araba
dipotso tseo di boditsweng ke Tlhagisa tshedimosetso mo
Go tlhagisa morutabana. kerafonoko.
tshedimosetso
Dirisa dinyalano go rekota Araba dipotso ka tshedimosetso e e
5.3 tshedimosetso ka dikarolwana tse Sekaseka tshedimosetso go tswa mo mo kerafonoko. Sekaseka tshedimosetso go tswa mo
di neetsweng. tlhagisong e e neilweng. . tlhagisong e e neilweng
Tsetseregano
le thanolo ya Tlhagisa tshedimosetso ka Go atlenegisitswe Go atlenegisitswe
tshedimosetso
• Ditafole Tsetsereganya tshedimosetso go Tsetsereganya tshedimosetso go tswa
tswa mo boemedi jo bo neetsweng. mo boemedi jo bo neilweng.
• Kerafonoko
katlenegisa Katlenegiso:
Bua le go araba dipotso ka
tshedimosetso ka ditafole le • Bonnyane e nne kerafo ya set- • Bonnyane e nne kerafo ya setshw-
kerafonoko shwantsho se se tsamaelanang antsho se se tsamaelanang se
se kopanetswe. kopanetswe.
105
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
3.5 Dintlha tsa tshedimosetso le dikaelo tsa go ruta
Mananeo a a fa tlase a naya morutabana:
• Dikaralo tsa diteng le ditlhogo tse di dirwang ke mephato mo kgweditharong nngwe le nngwe;
• Dikgopolo le dikgono tse di tsepameng tse di tshitsinngwang tsa kgweditharo nngwe le nngwe;
• Dintlha tsa tshedimosetso le dikaelo tsa go ruta; le
• Nako e e betsweng kwa thoko go ya ka setlhogo sengwe le sengwe mo pakathutong ya ura le metsotso e le
some-a-mabedinne.
106 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
3.5.1 Tshedimosetso ya dintlha tsa go ruta tsa mophato 1
MOPHATO 1 KGWEDITHARO 1
CAPS 1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
Mo kgweditharong ya ntlha, nako e dirisetswa go godisa dikgopolo tsa pele ka ga dipalo. Dikgono tsa pele tse di godisitsweng mabapi le dipaterone , popego le boalo,tekanyo le
tshedimosetso, e nna karolo ya motheo wa dikgono tsa sekolo ka kakaretso, mme go etswe tlhoko dikgono tsa dipalo.
Nyalanyo
Nyalano e lebisa kwa go tlhaloganyeng dikgopolo tse di tsamaelanang di kopanetse, tse e leng gape motheo wa go bapisa dipalo mo didirisweng tse di mo ditlhopeng.Fa
moithuti a kgona go lemoga “go tshwana”go tla kgonagala gore a bapise disete tse pedi.Tshwano ke tlhokego ya tshomarelo.Tshomarelo ke bokgone jo bo botlhokwa mo
go lekanyetseng,dipalo le boalo le popego.
Karoganyo
Fa ba aroganya, barutwana ba lebelela go tshwana le dipharologanyo. Barutwana ba godisa bokgoni jwa go tlhalosa le jwa go tlhaola. Go tlhalosa go raya gore barutwana ba kgona
go lemoga le go naya maina a dilo tse di ba potologileng. Go tlhaola go raya gore barutwana ba kgona go tlhopha sediriswa fa ba neilwe tlhaloso. Barutwana ba tlhaola go ya ka
diponagalo tse di rileng. Barutwana ba aroganya didiriswa go ya bogolo, mmala, popego, boleele, boima, mothamo le bolumu. Karoganyo e dirwa ka:
• Didiriswa tsa tsatsi le letsatsi fa ba dira ka tshedimosetso;
• Dipopegong tsa jeometeri le didiriswa tse di mo sebopegong le mo boalong ; le
• Diponagalo tsa didiriswa mo tekanyong.
Papiso
Fa barutwana ba bapisa didiriswa, ba tsepama mo dipharologanyong magare ga didiriswa. Barutwana ba ka tsepama mo
• kgolo kgotsa nnye;
• boima/boima kgotsa botlhofo;
• boleele kgotsa bokhutshwane;
• bolele kgotsa botsididi;
• lolea kgotsa tletse;
• bontsi kgotsa bonnye; le
• sa ntlha, sa bofelo kgotsa mo gare.
Go ithuta go bapisa ke karolo ya tsepamo ya
• ditirwana tsa tekanyo tsa pele;
• ditirwana tsa pele tsa popego le boalo (go tsenyeletsa go dira ka maemo); le
• ditirwana tsa pele mo dipateroneng.
Mo ditirwaneng tsa dipalo, barutwana ba bapisa didiriswa mo ditlhopheng tse di farologaneng. Ba ithuta go tlhaola ditlhopha tse di nang le dididriswa tse lekanang le tse di mo go bona,
le go farologanya magareng ga ditlhopha tse di nang le didiriswa tse dintsi kgotsa tse di kwa tlase ga tsa ditlhopha tse dingwe.
Thulaganyo
Thulaganyo ke motheo wa thulaganyo ya dipalo.Go baya le go bala didiriswa go thusa barutwana ba bannye go netefatsa gore ba bala sediriswa sengwe gangwe fela.Go baya
didiriswa ka thulaganyo fa o bala e ela motheo wa go tlhaloganya thulaganyo ya dipalo.Go dira ka dipaterone tse di tsenyeleditseng dipopego kgotsa didiriswa mo tshimologong go
thusa barutwana go tsepamisa mogopolo mo go rulaganyeng.Mo nakong e e tlang barutwa ba dirisa bokgoni jwa go dira ka dipalo tsa dipaterone.
107 Go fopholetsa
Phopholetso ke go lemoga ka bonako palo ya didiriswa tse di kgobokantsweng ntle le go di bala.Phopholetso e thusa barutwana go bona dikgobokanyo tse dinnye jaaka uniti e le
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
nngwe.Se se neela barutwana ka go nna le motheo wa go sale gale wa go dira ka dipalo.
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
108 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
1.1 Bala didiriswa ka nepagalo Bala didiriswa ka nepagalo Go bala go thusa barutwana go godisa temogo ya bona ya bogolo jwa dipalo mme e
go fitlha ka 50. go fitlha ka 10. bile e baya motheo wa go balela ka dipalotlalo. Ka kgweditharo ya ntlha, barutwana
Bala didiriswa
ba godisa dikgono tse di latelang:
Naya phopholetso Naya phopholetso
e e isegang ya palo e e isegang ya palo • go bala gotlhe
ya didiriswa tse di ka ya didiriswa tse di ka
• Go balela pele
netefatswang ka go di netefatswang ka go di bala
bala. • Molaotheo wa dikhutlo
• Go dira ka ditlhangwa tse di kwadilweng
Go bala mo kgweditharong 1 go tsepame mo go godiseng dikgono tsa go bala tsa
barutwana. Kgodiso ya dikgono tsa go bala e ba letlelela go:
• Go bala didiriswa tse di kgobokantsweng le tse di sa kgobokanngwang;
• Go bala go ya kwa pele le kwa morago;
• Ditiro tsa go bala;
• Go bala go ya ka tatelano mo molapalong;
• Go godisa temogo ya bogolo jwa dipalo ka go di rulaganya le go di bapisa; le
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Go fopholetsa le go bonelapele.
Go bala didiriswa
Pele ga barutwana ba bala didiriswa, ba tlhoka tšhono ya go ikatisa ka go bala ka
molomo. Barutwana ba tlhoka go nna le lenaane le le rulaganeng la molomo la maina
a dipalo: nngwe, pedi, le tharo go fitlha ka 20. Rotloetsa barutwana go bitsa diraeme
tsa dipalo le go tshameka metshameko e e natlafatsang go bala ka molomo. Bokgoni
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
jo jwa go bala ka molomo kgotsa go bala ka go boeletsa bo mosola go godisa kitso
ya maina a dipalo le temogo ya diraeme/dipaterone mo dipalong.
Barutwana jaanong ba bala sediriswa sengwe le sengwe mme ba bapise maina a
dipalo le didiriswa. Seno se akaretsa go tshwara le go sutisa sediriswa le go bua
leina la palo.
Go botlhokwa gore barutwana ba tlhaloganye gore palo e e biditsweng la bofelo e e
emela sediriswa sa bofelo mo setlhopheng. Ba tshwanetse go itse le go tlhaloganya
gore palo ya bofelo e e builweng e bontsha bogolo jo bo mo setlhopheng kgotsa
bokhutlo jwa dipalo mo seteng. Ga se barutwana botlhe ba ba kgonang go bala
ka molomo le go bua maina a dipalo ka tatelano, bao ba ka nayang bokao mo go
baleng ga bona. Ba ka tlola dipalo, ba ka re go na le dibadisi di le nne mme tota di le
tlhano. Go botlhokwa gore barutwana ba bale palo e e tshwanang ya didiriswa tse di
farologaneng
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
CAPS
NGWAGA
1.1 Bala didiriswa ka nepagalo Bala didiriswa ka nepagalo Sekao:
go fitlha ka 50. go fitlha ka 10.
Bala didiriswa • Bala dibadisi di le thataro
Naya phopholetso Naya phopholetso
• Ntlisetse diphensele di le thataro
e e isegang ya palo e e isegang ya palo
ya didiriswa tse di ka ya didiriswa tse di ka • Bala dikonopo di le thataro
netefatswang ka go di netefatswang ka go di bala
Tshomarelo
bala.
Barutwana ba tla simolola go lemoga fa ba bala palo ya didiriswa gore palo ga e
tlhotlhetswe ke bogolo kgotsa maemo. Mongwe a ka botsa: ke dinaledi di le kae mo
karateng nngwe le nngwe?
Maemo kgotsa thulaganyo ya dinaledi e farologane mme palo ya dinaledi tse di mo
karateng nngwe le nngwe e a lekana. Go botlhokwa gore fa o bala didiriswa tse di
angwang barutwana ba lemoge bonnye jwa palo ya didiriswa kwa ntle ga go di bala.
Sekao, Go lemoga
• tlhano, jaaka e le palo ya menwana mo seatleng se le sengwe
• dibadisi tse tharo, di rulagantswe ka mokgwa mongwe le mongwe
• nngwe go fitlha go thataro, go tswa ka thulaganyo ya marontho a a mo letaeseng
le seno se ntse se itsege jaaka phopholetso.
Ka jalo:
Dikgopolo tsa dipalo tsa motheo di godisiwa ka go bala didiriswa tsa tota. Barutwana
ba ithuta:
• go golaganya dipalo tsa mafoko le kgobokanyo ya didiriswa;
• go aga setshwantsho sa tlhaloganyo sa bokao jwa palo, k.g. e bogolo jo bo kae;
le
• gore leina la palo ya sediriswa sa bofelo se se badilweng e emela palogotlhe ya
didiriswa tse di mo setlhopheng.
109
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
110 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
1.1 Bala didiriswa ka nepagalo Bala didiriswa ka nepagalo Ditaelo le dipotso go tshegetsa go bala didiriswa
Bala didiriswa go fitlha ka 50. go fitlha ka 10. • Bala dithobanyana tse 10. Di rulaganye ka mola.
Naya phopholetso Naya phopholetso • Rulaganya dithobanyane gape mme o di bale gape. A palo e santse e tshwana?
e e isegang ya palo e e isegang ya palo
ya didiriswa tse di ka ya didiriswa tse di ka • Bala dikhurumelo tse tsa mabotlolo kwa ntle ga go di kgoma.
netefatswang ka go di netefatswang ka go di bala • A go palo e e tshwanang ya e nngwe le nngwe?
bala.
• O akanya gore go na le dikeraeyone di le kae?
• A di di dintsi kgotsa di dinnye go ya jaaka o ne o akantse ?
• O itse jang gore o na le palo eo?
• O itse jang gore o badile keraeyone e nngwe le e nngwe?
• O ka tlhotlhomisa jang karabo ya gago?
Go ya kwa ditlhangweng tse di kwadilweng
Barutwana ba tlhoka go newa ditšhono go bala dithalo tsa didiriswa. Sekao:
Di kae?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Go balela pele
Fa barutwana ba kgona go bala didiriswa tsotlhe go simolola ka nngwe ka go
itshepa, ba tshwanetse go balela pele go tloga mo go di setseng di kgobokantswe tse
ba di tshwereng. Sekao:
Kopa barutwana go bala didiriswa di le supa mme morago ga fa, ba simolola ka
sediriswa sa bosupa, bala tse tharo gape go fitlhela ban a le tse di lesome. Go balela
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
pele ke togamaano e e lekaneng go feta go gaisa go bala gotlhe mme barutwana ba
tla dirisa go balela pele fa ba bala.
Didiriswa:
Go mosola go aga kgobokanyo ya didiriswa tse di farologaneng tse barutwana ba ka
di dirisang jaaka dibadisi.
Sekao:
• Ditlhokwana tsa mokgwaro
• Dithobanyane tsa bebetsididi
• Dithapo tsa diperekisi
• Dinawa
• Dikhurumelo tsa mabotlolo
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
CAPS
NGWAGA
1.2 Go balela go ya kwa pele Go balela go ya kwa pele Go balela go ya kwa pele ka bongwe
le kwa morago mo le kwa morago mo:
Go balela go Go balela ka molomo kgotsa go tshwara ka tlhogo ke kgato e e mosola mo go
ya kwa pele le Bongwe go tswa mo Bongwe go tswa mo boeletseng maina a dipalo tse di rulagantsweng. Fa barutwana ba kgona go dira se,
kwa morago palong nngwe le nngwe fa palong nngwe le nngwe e ga go reye gore ba tlhaloganya bogolo jwa dipalo tse ba di buang. Ga go na kamano
gare ga 0 le100 e magareng ga 1 le 20 mo palong le bogolo jwa palo.
Balela go ya pele mo: Mo kgweditharong 1 go solofetswe gore barutwana ba balele go ya kwa pele le kwa
morago ka bongwe go fitlheleIa ka 20.
• Bolesome go tswa
mo katisanetswa Go balela go ya pele le kwa morago go ka dirwa le barutwana botlhe. Netefatsa gore
nngwe le nngwe ya 10 barutwana ga ba bue/opele dipalo kwa ntle ga go di tlhaloganya. Mo ditlhopheng
magareng ga 0 le100 tse di tsepameng le tse di ikemetseng ka bo tsona, dira ditirwana tse di latelang go
tlaleletsa bokao mo go baleng.
• Botlhano go tswa mo
katisanetswa nngwe le • Simolola ka pedi go fitlhelela ka robedi
nngwe ya 5 magareng
• Bala go simolola ka nne (4) go fitlhela ka 10
0 le 100
• Bala go simolola ka pedi go fitlhelela ka robedi. O badile dipalo di le kae?
• Bobedi go tswa mo
katisanetswa nngwe le Go balela go fitlhelela ka lesome
nngwe ya 2 magareng
Kwa tshimologong, barutwana ba tla simolola go bala go fitlhelela go lesome mme ba
ga 0 le 100
ikatise ka maina a dipalo go ya ka thulaganyo ya ona.
Barutwana ba ka lapisiwa ke go bala ka molomo mme ba tshwanetse go dira se
ka mekgwa e e farologaneng, e seng jalo ba bala/opela fela. Go tshwara dipalo
ka tlhogo go tshwanetse go tshegetswa ka go bala matshwao a dipalo le go bala
didiriswa. Barutwana ba tshwanetse go bontshiwa ditshwantsho tsa pono tsa dipalo
tse di rulagantsweng. Ditshwantsho tsa pono tse di latelang di ka dirisiwa:
• Go bala dibaga
• Abakhase
• Molapalo
Kwa tshimologong go ka dirisiwa molapalo le dipalo tsotlhe tse di tlhagileng/
emetsweng, mme morago molapalo ka dipalo dingwe tse di sa emelwang di ka
dirisiwa.. Seno se raya gore barutwana ba tshwanetse go itse thulaganyo ya dipalo
go tlatsa diphatla.
Go balela go ya kwa morago
111 Go balela go ya kwa morago ke bokgoni jo bo boima/thata mo barutwaneng, mme go
tlhokagala ikatiso kgapetsakgapetsa. Simolola go balela go ya kwa morago go tswa
mo palong e barutwana ba e itseng e leng 2, mme o e godise ka go lebelela palo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
nngwe le nngwe e e kwa godimo.
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
112 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
1.2 Go balela go ya kwa pele Go balela go ya kwa pele Go bala go fitlhelela go 20
le kwa morago mo le kwa morago mo:
Go balela go Go bala go feta lesome go ka tlhoka gore barutwana ba bue thulaganyo ya go
ya kwa pele le Bongwe go tswa mo Bongwe go tswa mo bala fa morago ga morutabana. Go botlhokwa gape gore barutwana ba rotloetswe
kwa morago palong nngwe le nngwe fa palong nngwe le nngwe e go simolola go bala go tswa mo palong nngwe le nngwe. Fa ba simolola ka 8 go
gare ga 0 le100 e magareng ga 1 le 20 matsapa thata go na le fa ba simolola ka 1. Barutwana ba tla dirisa kgono e fa ba
balela kwa pele mo tlhakanyong.
Balela go ya pele mo:
Didiriswa
• Bolesome go tswa
mo katisanetswa • Go bala dibaga go fitlhelela ka 20
nngwe le nngwe ya 10
• Abakhase
magareng ga 0 le100
• Dipapetlana tsa dipalo di thusa go godisa bokgoni jwa barutwana jwa go bala
• Botlhano go tswa mo
tshedimosetso mo lenaneong. Ka barutwana ba bala go fitlhelela ka 10, papet-
katisanetswa nngwe le
lana e tshwanetse go bontsha tshedimosetso e e latelang fela:
nngwe ya 5 magareng
0 le 100
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
• Bobedi go tswa mo
katisanetswa nngwe le 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
nngwe ya 2 magareng • Molapalo o o bontshang dipalo go fitlha ka 20
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ga 0 le 100
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
CAPS
NGWAGA
1.3 Tlhaola, lemoga le go Tlhaola, lemoga le go Go buisa le go kwala maina le matshwao a dipalo
buisa dipalo buisa dipalo
Matshwaopalo Barutwana ba tshwanetse go ithuta go:
le mainapalo • Tlhaola, lemoga le go • Tlhaola, lemoga le go
buisa matshwaopalo 1 buisa matshwaopalo 1 • kwala matshwao le maina a dipalo
go fitlha go 100 go fitlha go 20 • buisa matshwao a dipalo
• Kwala matshwaopalo 1 • Kwala matshwaopalo 1 • bua dipalo
go fitlha go 20 go fitlha go 5
Go buisa le go kwala matshwao a dipalo go tshwanetse go golaganngwa le
• Tlhaola, lemoga le go • Tlhaola, lemoga le go ditirwana tsa go bala. Barutwana ba tshwanetse go newa ditshono tsa go nyalanya
buisa mainapalo 1 go buisa mainapalo 1 go matshwaopalo le mainapalo mo didirisweng tse ba di kgobokantseng tse ba di
fitlha go 10 fitlha go 5 balang. Ka mokgwa o, barutwana ba golaganya matshwaopalo, mainapalo, kemedi
• Kwala mainapalo 1 go • Kwala mainapalo 1 go ya palo le bokao jwa palo
fitlha go 10 fitlha go 5 Ditirwana tse dingwe
Go ikatisa go kwala
Barutwana ba ka ikatisa go kwala matshwaopalo ka mekgwa e e farologaneng:
• Ka go thala mo godimo ga dipalo.
• Go dira ditirwana tsa go kopanya marontho le matshwaopalo.
• Ka go kwala mo motlhabeng
• Ka go kwala mo patitšhokong kgotsa mo samenteng
• Ka go penta
• Go roka dipalo ba dirisa wulu. Tirwana e, ke yona tota e e mosola mo go gatele-
leng tshimologo fa o kwala dipalo.
• Ka go thala dipalo tse ditonna tse di segolotsweng mo pampiring kgotsa mo
leseleng/khaing.
Go buisa dipalo
Seno se ka dirwa ka:
• Go supa dipalo mo molapalong kgotsa mo papetlaneng ya dipalo
• Go buisa dikarata tsa dipalo
Go nyalanya matshwapuiso le didiriswa tse di kgobokantsweng
Seno se ka dirwa ka:
• Go nyalanya palo ya didiriswa le dipalo
113
• Go balela didiriswa tse di mo setlhopheng kwa godimo le go tlhopha karata ya
dipalo e e maleba e e nyalanang le palo ya didiriswa.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Go bala didiriswa mo ditshwantshong le go kwala letshwaopalo.
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
114 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
1.4 Tlhalosa, bapisa le go Tlhalosa, bapisa le go Go bapisa le go rulaganya dipalo go thusa barutwana go itshekisa tlhaloganyo ya
rulaganya didiriswa go rulaganya didiriswa go bona ya bogolo jwa dipalo. E tla ba thusa go godisa kakanyo ya gore palo e bogolo
Tlhalosa, fitlha go 20 fitlha go 5 kgotsa e bonnye jo bo kae fa go bapisiwa le dipalo tse dingwe. Fa barutwana ba na
bapisa le go le tlhaloganyo ya bogolo jwa dipalo, ba tla itemogela bonolo jwa matswao a motheo.
rulaganya • Tlhalosa le go bap- • Tlhalosa le go bapisa Mo Kgatong ya Motheo, seno se bidiwa boleng jwa dipalo.
dipalo isa kgobokanyo ya kgobokanyo ya didi-
didiriswa go ya ka ntsi, riswa go ya ka bontsi, Dikgono tsa go bala di mosola mo papisong le thulaganyong ya dipalo. Thulaganyo
nnye le lekana le. nnye; e feta , e nnye ya dipalo e akaretsa:
go na le; e tshwana le,
• Tlhalosa le go rulag- di dintsi fela jaaka, e • Go ithuta ka mabalapalo/dinomoro tsa khadinale a a nayang boleng jwa palo.
anya kgobokanyo ya farologane
didiriswa go tswa go • Go dirisa, go buisa le go mainapalo le matshwaopalo.
ntsi go fitlha go nnye • Tlhalosa le go rulag- • A ba na le puo ya go bapisa dipalo
le go tswa go nnye go anya kgobokanyo ya
fitlha go ntsi. didiriswa go tswa go Go bapisa palo ya didiriswa.
ntsi go fitlha go nnye Seno gantsi se dirwa ka go nyalanya dilo ka bongwe ka bongwe. Barutwana ba bala
Tlhalosa, bapisa le go le go tswa go nnye go
rulaganya didiriswa di go kgobokanyo ya didiriswa mme ba di nyalanye mainapalo le didiriswa bongwe ka
fitlha go ntsi. bongwe. Papiso ya didiriswa tse di kgobokantsweng e ikaegile ka maitemogelo a
fitlha go 20
• Tlhatlhamanya dipalo barutwana a go bala.
• Tlhalosa le go bapisa
dipalotlalo go ya ka • Tlhalosa, bapisa le go Go mosola go tsepama mo dikgopolong tsa bontsi le bonnye fa o bapisa dipalo.
nnye go na le, tonna rulaganya didiriswa go Fa o bapisa didiriswa, puo ya papiso e a godisiwa.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
thata go , nnye thata fitlha go 5
go , go lekana le. Sekao: di dintsi jgo na le, ke palo e e lekanang/e e tshwanang le, e lekana le, e feta,
• Tlhalosa le go bapisa e nnye go na
• Tlhalosa le go rulag- dipalotlalo go fitlha
anya dipalo go tswa go ka 5 ka go dirisa puo, Thulaganyo ya didiriswa tse di kgobokantsweng
tse dinnye thatathata sekao, go ya ka , nnye Fa barutwana ba bala e bile ba bapisa ditlhopha di le pedi tsa didiriswa, ba itemogela
go fitlha go tse ditonna go na le, tona go na le, le go ithuta dikamano di le pedi tse di botlhokwa:
thatathata, go tswa go ntsi go na le.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tse ditonna thatathata • Dikgobokanyo di le pedi di a lekana fa fela di arogana leinapalo le le lengwe, le fa
go fitlha go tse dinnye • Tlhalosa le go rulag- kgobokanyo e ka rulaganngwa ka mokgwa o o farologaneng.
thatathata. anya:
• Go bala dipalo go emetse thulaganyo ya dipalo tse di latelanang tse di oketegang
- Dipalo go tswa go ka nngwe nako le nako sekao:tlhano e tla morago ga nne ke ka mo o kgobokanyo
tse dinnye thata ya botlhano e fetang kgobokanyo ya bone kgotsa kgobokanyo ya bonne e nnye
go fitlha go tse di mo kgobokanong ya palo ya didiriswa tsa botlhano. Go rulaganya le go bapisa
tonna thata le go dipalo
tswa go tse dinnye
thata go fitlha go Fa barutwana ba rulaganya dipalo, ba ka dirisa bokgakala magareng ga dipalo go
tse ditonna thata. itse gore ke palo efe e kgolwane. Sekao, ba tla re; 5 e kgolo go na le 2 ka ntlha ya fa
5 e tla fa morago ga 2. Barutwana ba tshwanetse go nyalanya palo ya di diriswa le
- Dirisa puo, sekao, go e bapisa le setlhopha sa di diriswa tse robonngwe go setlhopha sa didiriswa tse
pele ga, morago pedi.Mo mophatong wa 2 le wa 3 barutwana bat la rulaganya le go bapisa dipalo go
ga, mo gare ga. tlhalosa boleng jwa dinoko tsa dipalo.Barutwana ba tshwanetse go rulaganya dipalo
ba dirisa ditshwantsho tse di fapaneng.Barutwana b aka rulaganya dipalo ba dirisa
molapalo.
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
CAPS
NGWAGA
1.4 Tlhalosa, bapisa le go Tlhalosa, bapisa le go Sekao:
rulaganya didiriswa go rulaganya didiriswa go
Tlhalosa, • Tsaya palo 3 mme o e beye mo molapalong
fitlha go 20 fitlha go 5
bapisa le go
• Tlhopha palo e e fa morago ga 4 mme o e beye mo maemong a yona a tshwane-
rulaganya • Tlhalosa le go bap- • Tlhalosa le go bapisa
lo mo molapalong.
dipalo isa kgobokanyo ya kgobokanyo ya didi-
didiriswa go ya ka ntsi, riswa go ya ka bontsi, • Tlhopha palo e e magareng ga 3 le 5 mme o e beye mo maemong a teng a
nnye le lekana le. nnye; e feta , e nnye tshwanelo mo molapalong
go na le; e tshwana le,
• Tlhalosa le go rulag- • Tlhopha palo e e fa pele ga 2 mme o e beye mo maemong a yona a tshwanelo
di dintsi fela jaaka, e
anya kgobokanyo ya mo molapalong
farologane
didiriswa go tswa go
• Tlhopha palo e e fa pele ga 3 mme o e beye mo maemong a yona a tshwanelo
ntsi go fitlha go nnye • Tlhalosa le go rulag-
mo molapalong.
le go tswa go nnye go anya kgobokanyo ya
fitlha go ntsi. didiriswa go tswa go Dikarata tsa dipalo
ntsi go fitlha go nnye
Tlhalosa, bapisa le go Sekao: Barutwana ba ka pakolola dikarata go ya ka tatelano ya tsona.
le go tswa go nnye go
rulaganya didiriswa di go
fitlha go ntsi.
fitlha go 20
• Tlhatlhamanya dipalo
• Tlhalosa le go bapisa
dipalotlalo go ya ka • Tlhalosa, bapisa le go 1 2 3 4 5
nnye go na le, tonna rulaganya didiriswa go
thata go , nnye thata fitlha go 5
go , go lekana le. Go ya mo ditlhangweng tse di kwadilweng
• Tlhalosa le go bapisa
• Tlhalosa le go rulag- dipalotlalo go fitlha Barutwana ba ka tiisa kitso ya bona ka go feleletsa ditirwana tse di mo Dibukeng tsa
anya dipalo go tswa go ka 5 ka go dirisa puo, Tiro. Seno se ka dirwa ka nako ya barutwana ka bosi.
tse dinnye thatathata sekao, go ya ka , nnye
Lebalapalo le bolengkemeditatelano
go fitlha go tse ditonna go na le, tona go na le,
thatathata, go tswa go ntsi go na le. Lebalapalo le raya palo yotlhe mo setlhopheng kgotsa mo kgobokanyong.
tse ditonna thatathata Bolengkemeditatelano e raya maemo a sediriswa mo setlhopheng sa didiriswa tse di
• Tlhalosa le go rulag-
go fitlha go tse dinnye kgobokantsweng. Kgolagano ya mabalapalo le bolengkemeditatelano e tshwanetse
anya:
thatathata. go ka dirwa. Barutwana ba tla lemoga se fa ba bala didiriswa tse di kgobokantsweng
- Dipalo go tswa go mme ba tla itse gore fa ba kgomile sediriswa sa botlhano, seno se tla bo se raya
tse dinnye thata gore ba badile go fitlhela ka tlhano. Dibolengkemeditatelano di tla dirwa fela mo
go fitlha go tse di Kgweditharong 4.
tonna thata le go
tswa go tse dinnye
thata go fitlha go
115 tse ditonna thata.
- Dirisa puo, sekao,
pele ga, morago
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ga, mo gare ga.
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
116 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
THARABOLOLO YA DIPALO DI LE MO TIRISONG
1.6 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Mo kgweditharong e, barutwana ba tla simolola go rarabolola dipalofoko ba dirisa
latelang fa ba rarabolola latelang fa ba rarabolola ditogamaano tse di latelang:
Ditogamaano
dipalo mme ba tlhalose dipalo mme ba tlhalose
tsa go • didiriswa tse di kgongwang
tharabololo ya dipalo: tharabololo ya dipalo:
rarabolola
• Methalo
dipalo • Didiriswa tse di kgong- • Didiriswa tse di kgong-
wang, sekao. dibadisi wang sekao. dibadisi • Melapalo
• Thala ditshwantsho tsa • Thala ditshwantsho tsa Dithalo didiriswa tse di kgongwang
kgannyana ya dipalo kgannyana ya dipalo
Barutwana ba tla thala ditshwantsho ba dirisa didiriswa tse di kgongwang go
• Go aga le thuba dipalo • Melapalo e e tsheget- rarabolola dipalo. Kwa bofelong jwa kgweditharo, barutwana ba kgona go thala
swang ke didiriswa tse ditshwantsho tse di nang le dipalo go tlhalosa tiragatso le tharabololo. Go botlhokwa
• Koketsopedi le kgaog-
di kgongwang, sekao. gore ditshwantsho kgotsa dithalo di nne le dipalo tse di tlhalosang tiragatso le
anyo ka bogare
Dibaga tse di balang tharabololo ka:
• melapalo
• Maduo a a kopaneng
• dipalo
Melapalo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Tiriso ya melapalo e tla thusa barutwana go balela le go ba naya tsela ya go rekota
dikakanyo tsa bona le go di latedisa.Gape e letlelela barutwana go nna le setshwano
sa go rekota seo se ba kgontshang go tlhalosa dipalo tse ba di rarabolotseng.Mo
tsamaong ya kgweditharo barutwana bat la itsise melapalo le go e simolola go e
dirisa jaaka togamaano ya go balela.Mo tshimologong fa o dirisa molapalo,kgole ya
dibaga e ka bewa fa godimo ga molapalo kgotsa kwa tlase go thusa barutwana go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
bala.
Pele ga barutwana ba dirisa molapalo jaaka togamaano ya go balela ba tshwanetse
go o dirisa go:
• Bala go ya kwa pele le kwa morago
• Buisa matshwaopalo
• Kwala matshwaopalo
• Baya dipalo ka maemo mo malapalong
• Rulaganya le go bapisa dipalo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
CAPS 117
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
118 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
1.7 Rarabolola dipalofoko Rarabolola dipalofoko Dipalo tsa mafoko gantsi di dirisiwa jaaka matseno mo tirisong ya matshwao.
di le mo tirisong mme di le mo tirisong mme Barutwana ba simolola ka go rarabolola dipalo ba dirisa didiriswa tse di kgongwang,
Go tlhakanya
ba tlhalose tharabololo ba tlhalose tharabololo mme seno se godisiwa go:
le go ntsha
ya bona ya dipalo tse di ya bona ya dipalo tse di
• Thala ditshwantsho;
akaretsang go tlhakanya, akaretsang go tlhakanya,
go ntsha ka dikarabo tse di go ntsha ka dikarabo tse di • Thala ditshwantsho le go kwala dipalo go tlhalosa letshwao; le
fitlhang go 20. fitlhang go 5.
• Go dirisa dipalo fela.
Sekao:
Go na le bana ba le tlhano mo letantsêng (see-saw). Ba bararo ba bona ba mo
letlhakoreng le le lengwe. Go na le bana ba bakae mo letlhakoreng le le lengwe?
Mo kgweditharong ya ntlha, barutwana ba ka rekota palofoko e ka mokgwa o o
latelang:
Ditogamaano tsa go balela
Go bala gotlhe go rarabolola palo ya letantsê (see-saw).
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
1, 2, 3 mo
letlhakoreng Go na le 2 mo
le letlhakoreng le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Fano barutwana ba bala setlhopha sengwe le sengwe mme morago ba bale
kgobokanyo yotlhe, ka jalo ba bala bonnye gararo.
Go bala gotlhe go rarabolola palo ya letantsê (see-saw).
Barutwana ba balela pele go tswa mo go tharo go fitlhelela mo go tlhano. Seno ke
leano le le kgonagalang le le ka dirisiwang.
Ke itse gore go na le bana ba le bararo mme ngwana a le mongwe o dira bana ba
le bane, mme ngwana yo mongwe o tsaya bana ba le batlhano. Go na le bana ba le
babedi mo letlhakoreng le le lengwe“”.
Go dira ka tlhatlhamano ya dipalo tse 1-5, barutwana ba ka dirisa menwana ya bona
jaaka dibadisi tse di sa tshwaraganang.
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
CAPS
NGWAGA
1.7 Rarabolola dipalofoko Rarabolola dipalofoko Go tlhakanya le go ntsha ba dirisa didiriswa
di le mo tirisong mme di le mo tirisong mme
Go tlhakanya Barutwana ba dirisa didiriswa tse di kgongwang ka mekgwa mengwe go fitlha mo
ba tlhalose tharabololo ba tlhalose tharabololo
le go ntsha karabong. Barutwana ba dirisa didiriswa go aga bokao jwa go tlhakanya le go ntsha
ya bona ya dipalo tse di ya bona ya dipalo tse di
ka go dirisa didiriswa tse ba ka di kgomang, tshwarang le tse di sutang. Mokgwa o
akaretsang go tlhakanya, akaretsang go tlhakanya,
barutwana ba dirisang didiriswa ka ona gantsi o laolwa ke kagego ya palofoko.
go ntsha ka dikarabo tse di go ntsha ka dikarabo tse di
fitlhang go 20. fitlhang go 5. Go rekota ditshwantsho tsa go tlhakanya le go ntsha
• Rekota ba dirisa didiriswa tse di kgongwang
Barutwana ba ka dirisa didiriswa tse di kgongwang go bala gotlhe le go balela kwa
pele. Le gale barutwana ba ka dirisa gape ditogamaano tse fa ba thala ditshwantsho
tse di botshang go tlhaloganya ga gagwe, ditogamaano tsa go bala le tharabololo.
• Rekota ka ditshwantsho fela
Rekota ka ditshwantsho le dipalo
Gore barutwana ba kgone go dirisa dipalo le ditshwantsho go tlhalosa kakanyo ya
bone ba tlhoka:
• Ba kgone go lemoga dipalo 1-5
• Bala didiriswa di le tlhano mme ba itse gore 5 e emela didiriswa tsotlhe tse di
badilweng.
• Kwala dipalo
• Rulaganya le go bapisa dipalo
119
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
120 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
1.7 Rarabolola dipalofoko Rarabolola dipalofoko Mefuta ya dipalo ya go tlhakanya le go ntsha
di le mo tirisong mme di le mo tirisong mme
Go tlhakanya Go na le mefuta e le meraro ya motheo ya dipalo ya go tlhakanya le go ntsha mme
ba tlhalose tharabololo ba tlhalose tharabololo
le go ntsha mofuta mongwe le mongwe o ka tlhagisiwa ka mekgwa e e farologaneng. Mefuta ya
ya bona ya dipalo tse di ya bona ya dipalo tse di
dipalo tsa motheo ke:
akaretsang go tlhakanya, akaretsang go tlhakanya,
go ntsha ka dikarabo tse di go ntsha ka dikarabo tse di Sesala/go sala
fitlhang go 20. fitlhang go 5.
Boitumelo o ne a na le diapole di le pedi. Masego a mo naya diapole di le tharo. O na
le diapole di le kae jaanong?
Boitumelo o ne a na le diapole di le tlhano. O neile Masego diapole di le nne. O na le
diapole di le kae jaanong?
Kopanya
Keorapetse o na le dimabole tse di tala di le pedi le tse pedi tsa botala jwa legodimo.
O na le dimabole di le kae gotlhe?
Keorapetse o na le dimabole di le nne. Tse tharo tsa tsona di ditala mme tse
dingwe di botala jwa legodimo. Keorapetse o na le dimabole di le kae tsa botala jwa
legodimo?
Bapisa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Kearapetse o na le dipanana di le tlhano. Olerato o na le panana e le nngwe.
Dipanana tsa ga Keorapetse di feta tsa ga Olerato ka di le kae?
Didiriswa:
Barutwana ba ka dirisa dibadisi tse di sa tshwaraganang go ba thusa go bona gore
go diragala eng fa o kopanya boleng/dipalo kgotsa fa o di kgaoganya.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dibadisi tse di sa tshwaraganang di thusa barutwana go bona gore go diragala eng
fa ba bala gotlhe.
Dikao tsa dibadisi tse di sa tshwaraganang ke tse:
Dibadisi
Dithabanyane tse di balang
Dikhurumelo tsa mabotlolo
Dithapo tsa diperekisi
Matlapa
Dikhube tse di tlhatlhagantsweng.
Go dira ka tlhatlhamano ya dipalo tse 1-5, barutwana ba ka dirisa menwana ya bona
jaaka dibadisi tse di sa tshwaraganang.
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
CAPS
NGWAGA
1.9 Rarabolola dipalo tse Rarabolola dipalo tse Mo mophatong wa 1, kgopolo ya go aroganyo e tswanetse go itsisiwe ka go naya
di mo tirisong tse di di mo tirisong tse di barutwana dipalo di le mo tirisong tse di akaretsang karoganyo le kgobokanyo.
Kgobokanyo
akaretsang karoganyo e e akaretsang karoganyo e e Letshwao la karoganyo le simolola go dirisiwa mo mophatong 3.
le karoganyo
lekanang le kgobokanyo lekanang le kgobokanyo
e e isang kwa Fa tlase ke dikao tsa mefuta ya dipalofoko tse di ka dirisiwang.
ka dipalotlao tse di fitlhang ka dipalotlao tse di fitlhang
karoganyong
ko go 20 ka dikarabo tse di ko go 5 ka dikarabo tse di Kgobokanyo
ka akaretsang disala. ka akaretsang disala.
Kgobokanyo, go latlha sesala
Botsang o rekisa maphutse mo dikgetsing tsa maphutse tse pedi. O setse ka
maphutshe a le matlhano. A ka nna le dikgetsi di le kae tsa maphutshe fa a tsentse
maphutshe a le mabedi mo kgetsing nngwe le nngwe?
Kgobokanyo, go akaretsa sesala mo karabong
Go na le diapole di le nne. Go ka tladiwa dikgetsi di le kae tsa diapole fa kgetsi
nngwe le nngwe e na le diapole di le pedi.
Karoganyo
Karoganyo,go latlha sesala
Aroganya dimonamone di le tharo mo ditsaleng di le tharo gore botlhe ba bone
dimonamone tse di lekanang.
Rekota setshwantsho go kgobokanya le go aroganya
Fa o bontsha karologanyo ya dipalofoko, barutwana ba tla aroganya selo se le
sengwe kgotsa sediriswa se le sengwe ka nako.
Barutwana ba mophato wa 1 ba ka kgona go aroganya sediriswa kgotsa selo se le
sengwe ka nako, mme seno se tla bonshiwa mo direkotong tsa bona.
Fa ngwaga o tswelela, barutwana ba tla kgona go rekota ba dirisa ditshwantsho le
dipalo go bontsha palo e e aroganngwang.
121
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
122 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
DIPALELO TSE DI SENG MO TIRISONG
Go na le mekgwa e mentsi ya go nagana ka go rulaganya thuto le go ithuta go balela/dira dipalo. Mokgwa mongwe ke wa go nagana ka tlhatlhamano ya dipalo.
Tlhatlhamano ya dipalo e barutwana ba dirang ka yona e tla laola mofuta wa didiriswa tse ba di dirisang le mokgwa o ba rekotang ditharabololo tsa bona ka teng.
Ka jalo, mokgwa mongwe wa go nagana ka dipalelo mo Kgatong ya Motheo ke go emele dipalo, Seno se dirwa ka:
• go dirisa didiriswa tse di kgongwang;
• go thala ditshwantsho;
• go dirisa ditshwantsho le matshwao;
• go dirisa dipalo le metsu; kgotsa
• go dirisa dipolelo tsa dipolelo.
Barutwana ba tswa mo go diriseng didiriswa tse di kgongwang mme ba simolola go dira ka matshwaopalo ka go inaganela le dipolelo tsa dipalo. Dipalalo di wela mo
tirisong ya tharabololo ya maemo a dipalo. Barutwana ba godisa dikgono tsa go rarabolola dipalo gore ba kgone go dira ka dipalo. Barutwana ba tshwanetse go dira
dipalelo tse di seng mo tirisong. KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
CAPS
NGWAGA
1.12 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Mo kgweditharong ya ntlha, barutwana ba tla rarabolola dipalo ba dirisa didiriswa tse
latelang fa o dira dipalelo: latelang fa ba rarabolola di kgongwang. Go botlhokwa gore barutwana ba dirise didiriswa tse di farologaneng
Ditogamaano
dipalo mme o tlhalose tse di tlhphilweng ka kelotlhoko go tshegetsa gkodiso ya kgopolo/kakanyo e e
(mekgwa le • didiriswa tse di kgong-
tharabololo ya dipalo.: rutiwang.
maano) wang, sekao dibadisi
• didiriswa tse di kgong- Fa barutwana ba gola mo go diriseng didiriswa, go bontsha se ba se naganang,
• thala ditshwantsho
wang, sekao. dibadisi ba ka rekota dipalelo ka go di thala. Go ka nna le barutwana bangwe ba ba ka
• go aga le go thuba tlhagisang/bontshang dipalelo tsa bona ka go thala mme bas a dirise didiriswa tse di
• ditshwantsho go ntsha
dipalo kgongwang.
kgang ya dipalo
• koketsopedi le kgaog- Melapalo e e tshegeditsweng ke didiriswa tse di kgongwang
• melapalo e e tsheget-
anyo ka bogare.
swang ke didiriswa Fa o dirisa melapalo jaaka togamaano, go kgontsha go balela, barutwana ba
• melapalo tse di sa kgongweng, tshwanetse go bob a kile ba dirisa:
sekao. Dibaga tsa go
• didiriswa tse dingwe, sekao. Dibaga tse di balang, dipalopatlisiso;
bala
• melapalo go bala go ya kwa pele le kwa morago; le
• molapalo gore baya le go rulaganya dipalo.
Molapalo o o rulaganeng o tshwanetse go dirisiwa (mme o siametse fa)) barutwana
ba dira dipalo tsa go tlhakanya le tsa go ntsha. Molapalo o o rulaganeng o
tshwanetse go bontsha dipalo tsotlhe mo go ona.
• Simolola ka go ruta go tlhakanya o dirisa molapalo
a) Morutabana o baya molapalo mo patitšhokong o o simololang ka 1 go fitlha go
5. O bontsha barutwana go rarabolola dipalo 3 + 2 ba dirisa molapalo. O baya
setshwantsho sa mmutlwa mo go 0.
Sekao: Mmutlwa o tlola go tswa go 0 go fitlha go 5 mme o tlola metlolo e mengwe e
mebedi. O tlotse metlolo e mekae gotlhelele?
Barutwana ba dirisa menwana ya bona go tlola mo melapalong ya bona ya ditulo tsa
bona , fa morutabana a naya dipolelo tsa sipalo mmogo le dikarabo tsa go fitlha ka
10,Sekao: 1 + 2 =3.
123
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
124 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
1.13 Tlhatlhamano ya dipalo: Tlhatlhamano ya dipalo: Mo kgweditharong ya 1, barutwana ba tlhaloganya go tlhakanya jaaka go kopanya
1 -20 1 -5 ditlhopha le go balela pele. Ba dirisa go tlhaloganya ga bona gore go tlhakanya go
Tlhakanyo le
ka dirwa ka tatelano nngwe le nngwe mme e bile ba ka itlhophela gore ba ya go bala
tloso • Tlhakanya go fitlha • Go tlhakanya go fitlha
jang. Ba dirisa mogala wa dibaga, ba thala setshwantsho kgotsa molapalo go dira
ka 20 ka 5
dipalelo tsa bona jaaka 3 + 2 kgotsa 1 + 4 ka go balela pele.tlhatlhamolola dipalo
• Go ntsha go tswa mo • Go ntsha go tswa no gore ba kgone go di tlhakanya.
20 go 5
Mo Kgweditharong 1, barutwana ba ranola/tlhalosa lereo “go tlosa” Ba dirisa kemedi
• Dirisa matshwao a a • Ikatisa ka kgolagano go “tlosa” ba dirisa didiriswa le dithalo tsa ditshwantsho le dipolelopalo.Ba lemoga
ya dipalo go fitlha ka 5 gore sesala sa palo ya didiriswa ke karabo ya go balela.Ba rekota tlhakanyo le tloso
maleba (+, –, =, □)
ka go dirisa:
• Ikatiso ka kgolagano
• Didiriswa tse di kgongwang;
ya dipalo go fitlha ka
10 • Ditshwantsho kgotsa dithalo; kgotsa
• Ditshwantsho le dipalo.
Dira ka tlhatlhamano ya dipalo tsa 1 – 5
Fa barutwana ba dira kgotsa ba balela mo tlhatlhamanong e ya dipalo, ba ka aga go
tlhaloganya go tlhakanya le go ntsha ka mokgwa o o latelang:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Dirisa didiriswa tse di kgongwang go emela dipalo le go balela
• Rekota dipalelo tsa bona ba dirisa ditshwantsho kgotsa sekao/malebela.
• Rekota dipalelo tsa bona ba kopanya ditshwantsho le dipalo.
Go aga le go tlhatlhamolola dipalo
Go tlhakanya le go ntsha mo mophatong wa 1 go tsepame mo go direng gore
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
barutwana ba nagane ka dipalo jaaka di dirilwe ka dipalo tse dingwe. Nako e ntsi
barutwana ba tsaya karolo mo ditirwaneng tsa bontlha-bongwe –bontlha-bongwe jo
bo isang kwa palogotlheng. Ditirwana tse, di tsepamisitswe mo palong e le nngwe.
Sekao, fa ba dira ka palo 4 barutwana ba tla:
• Tlhatlhamolola 4 ka mekgwa e e farologaneng;
• bua kgotsa o balele dikarolo kwa godimo; kgotsa thala kgotsa o di kwale fa fat-
she.
1
4
3
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
CAPS
NGWAGA
1.13 Tlhatlhamano ya dipalo: Tlhatlhamano ya dipalo: • Barutwana gape ba ka kgona go dirisa dikarata tsa dipalo go bontsha dikarolo tsa
1 -20 1 -5 dipalo. Ka jalo fa ba o batla go bontsha 4, dingwe tsa dikarata tse di latelang di ka
Tlhakanyo le
dirisiwang:
tloso • Tlhakanya go fitlha • Go tlhakanya go fitlha
ka 20 ka 5
1 3
• Go ntsha go tswa mo • Go ntsha go tswa no
20 go 5
• Dirisa matshwao a a • Ikatisa ka kgolagano
ya dipalo go fitlha ka 5
2 2
maleba (+, –, =, □)
• Ikatiso ka kgolagano • Dikgopolo tse, di ka tshegetswa ka go rekota mo dibukeng dithutiso ka nako ya
ya dipalo go fitlha ka bona.
10
4
1 3
Fa ba dira ka dipalo tsa go ntsha, barutwana ba dira gantsi ka dipalo tsa
dikgannyana tse di godisang go tlhaloganya gore go ntsha ke go “tsaya sengwe”.
Barutwana ba tshwanetse go dira ditirwana tse di tlogetsweng. Ditirwana tse, di
tshegetsa go tlhaloganya dipalo tsa go ntsha mme di tlhoka gore karolo nngwe e
fitlhiwe kgotsa di se itsiwe.
Example:
Ke na le O ka re nka be ke na le 5
Letshwao ga le simololwe mo kgweditharong e. Barutwana ba tshwanetse go newa
mekgwa e mentsi ya go kwala dipolelo tse di tla thusang fa letshwao le simololwa mo
Kgweditharong 2.
Sekao:
Sekao
Example
1
Sekao
Example
2
125
a le
nd
di
alend
make
di dira
3
make
dira
2
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
126 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
1.13 Tlhatlhamano ya dipalo: Tlhatlhamano ya dipalo: Dikgolagano tsa dipalo
Tlhakanyo le 1 -20 1 -5 Mo kgweditharong e, barutwana ba ikatisa ka kgolagano ya dipalo tse di fitlhang ka
tloso • Tlhakanya go fitlha • Go tlhakanya go fitlha 5. Seno se ka bontshwa ka ditshwantsho le ka dipalo tsa dipolelo ba dirisa mefuta e
ka 20 ka 5 e farologaneng ya ditshwantsho.
• Go ntsha go tswa mo • Go ntsha go tswa no Go tlhakanya
20 go 5 Sekao:
• Dirisa matshwao a a • Ikatisa ka kgolagano Go dira ka 5 kgotsa go iponela ditsala di le 5 ba dirisa ditshwantsho le dipalo
ya dipalo go fitlha ka 5
maleba (+, –, =, □) Tshasa mebala mo dikhutlong go dira 5
• Ikatiso ka kgolagano Sekao:
ya dipalo go fitlha ka
10
________ le __________ di dira 5
________ le__________ di dira 5
________ le__________ di dira 5
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
________ le__________ di dira 5
Puo ya go tlhakanya le go tlosa
Barutwana ba tshwanetse go ikatisa gape ka puo ya go tlhakanya le go tlosa.
Tlhakanyo:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Go tlhakanya, le go oketsa ka , go kopanya,gotlhe, dira, palogotlhe
Go tlosa:
Go tlosa tsaya sengwe, pharologanyo, magareng, nnye,fokoditswe ka
Mo Kgweditharong 2, barutwana ba tla “fetolela” puo ya go tlhakanya le go tlosa mo
matshwaong.
Barutwana ba tshwanetse go kgona go tsibogela mefuta ya ditaelo tse di latelang :
• Oketsa ka 3 go feta
• Tlhakanya 1 go feta
• Tlosa 3
• Oketsa ka 1 go feta
• Oketsa ka 3 le 2 go feta
• 4 tlosa 2
• 3 tlhakanya le 1
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
CAPS
NGWAGA
1.16 Dikgopolo tsa dipalo: Dikgopolo tsa dipalo: Nako ya dipalo tsa tlhogo e godisa barutwana’ mo:
tlhatlhamano ya 20 tlhatlhamano ya 5
Dipalo tsa • Kutlo ya dipalo e e tseneletseng;
tlhogo • Rulaganya setlhopha · Rulaganya
• Puo ya dipalo;
sa dipalo tse di neil- setlhopha sa dipalo
weng tse di kgeth- tse di neilweng tse di • Dikgono tsa go batla mabaka; le
ilweng. kgethilweng.
• Dikgono tsa theetso.
• Tshwantshanya dipalo · Tshwantshanya
Ka nako ya dipalo tsa tlhogo, barutwana ba tshwanetse go newa tšhono ya go
tsa go fitlha ka 100 dipalo tsa go fitlha ka 10
tlhalosa mekgwa. Nako ya dipalo tsa tlhogo e aga temogo ya dipalo (ba utlwe dipalo
mme o bue gore ke mme o bue gore ke efe e
sentle) mme ba simolole go ruta barutwana gore ba dire jang gore ba dire dipalo ka
efe e e fetang /e ntsi e fetang /e ntsi kgotsa e
go temeka. Palo 5 ga e sa tlhola e le palo fela.
kgotsa e nnye. nnye.
Sekao, mo palong 4, barutwana ba tshwanetse go itse gore:
• Itse gore ke palo efe e · Itse gore ke palo
e leng 1 go feta kgotsa efe e e leng 1 go feta • E tla mo morago ga 5;
e e leng nnye ka 1 go kgotsa e e leng nnye ka 1
na le palo e e neil- go na le palo e e neilweng. • E tla pele ga 6;
weng. • E ka amanngwa le didiriswa di le 5;
· Itse gore ke palo
• Itse gore ke palo efe e efe e e leng 2 go feta • Ba ka kwala matshwao; le
e leng 2 go feta kgotsa kgotsa e e leng nnye ka 2
e e leng nnye ka 2 go go na le palo e e neilweng. • Ba ka kwala mainapalo.
na le palo e e neil- Dikgopolo/dikakanyo tsa palo
weng.
Dikao tsa dipotso le ditirwana tse di ka bodiwang le tse di ka dirwang:
• Itse gore ke palo efe
e e fetang kgotsa e e • Ithute go ema ka mola mme o botse: ke mang wa ntlha, wa bobedi, wa boraro
leng nnye ka 10 mo kgotsa wa bofelo?
palong e e neilweng. • Ke efe e e nnye, 3 kgotsa 5?
Gopola ka bonako: • Ke efe e e ntsi, 2 kgotsa 4?
• Kgolagano ya dipalo • Nneye palo e e magareng ga 1 le 3,
tsa go fitlha ka 10
• Nneye palo e e magareng ga 2 le 5. A go na le palo e le nngwe fela?
• Gopola dintlha tsa go
tlhakanya le tsa go • Baya dikarata tse tsa dipalo ka thulaganyo go tswa mo go palong e nnye go fitlha
ntsha tsa go fitlhela go e kgolo/tona.
ka 10 Dipotso tsa go bala di ka bodiwa:
• Simolola ka 3 mme ba bale go ya kwa pele ka bongwe go fitlha ka 10.
127
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DIKGOPOLO LE
TSEPAMO MO
DIKGONO TSE DI
DIKGOPOLONG
DITLHOGO TLHOKAGALANG DINTLHA DINGWE TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO RUTA
128 LE DIKGONO TSA
KWA BOFELONG JWA
KGWEDITHARO 1
NGWAGA
1.16 Ditogamaano tsa Dikgopolo tsa dipalo: Nako ya dipalo tsa tlhogo e godisa barutwana’ mo:
tlhaloganyo tlhatlhamano ya 5
Dipalo tsa • Kutlo ya dipalo e e tseneletseng;
tlhogo Dirisa ditogamaano tsa go · Rulaganya
• Puo ya dipalo;
balela go tlhakanya le go setlhopha sa dipalo
ntsha ka nonofo: tse di neilweng tse di • Dikgono tsa go batla mabaka; le
kgethilweng.
• Baya palo e kgolo pele • Dikgono tsa theetso.
gore ba bakgone go · Tshwantshanya
Ka nako ya dipalo tsa tlhogo, barutwana ba tshwanetse go newa tšhono ya go
balela kwa pele le kwa dipalo tsa go fitlha ka 10
tlhalosa mekgwa. Nako ya dipalo tsa tlhogo e aga temogo ya dipalo (ba utlwe dipalo
morago. mme o bue gore ke efe e
sentle) mme ba simolole go ruta barutwana gore ba dire jang gore ba dire dipalo ka
e fetang /e ntsi kgotsa e
• Molapalo go temeka. Palo 5 ga e sa tlhola e le palo fela.
nnye.
• Koketsopedi le kgaog- Sekao, mo palong 4, barutwana ba tshwanetse go itse gore:
· Itse gore ke palo
anyo ka bogare.
efe e e leng 1 go feta • E tla mo morago ga 5;
• Go aga le go thuba/ kgotsa e e leng nnye ka 1
go na le palo e e neilweng. • E tla pele ga 6;
tlhatlhamolola
· Itse gore ke palo • E ka amanngwa le didiriswa di le 5;
efe e e leng 2 go feta • Ba ka kwala matshwao; le
kgotsa e e leng nnye ka 2
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
go na le palo e e neilweng. • Ba ka kwala mainapalo.
Dikgopolo/dikakanyo tsa palo
Dikao tsa dipotso le ditirwana tse di ka bodiwang le tse di ka dirwang:
• Ithute go ema ka mola mme o botse: ke mang wa ntlha, wa bobedi, wa boraro
kgotsa wa bofelo?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Ke efe e e nnye, 3 kgotsa 5?
• Ke efe e e ntsi, 2 kgotsa 4?
• Nneye palo e e magareng ga 1 le 3,
• Nneye palo e e magareng ga 2 le 5. A go na le palo e le nngwe fela?
• Baya dikarata tse tsa dipalo ka thulaganyo go tswa mo go palong e nnye go fitlha
go e kgolo/tona.
Dipotso tsa go bala di ka bodiwa:
• Simolola ka 3 mme ba bale go ya kwa pele ka bongwe go fitlha ka 10.
Mophato 1 KGWEDITHARO 1
2. Dipaterone,Mediriso le Alejebera
Nako (mo
Dikgopolo le Dikgono tse di
CAPS
Tsepamo mo Dikgopolo le Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. thulaganyetsong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong
dikgono tsa kgweditharo 1 ya ura le
jwa ngwaga
metsotso e le 24)
2.1 Kopololo, katoloso le Kopololo le katoloso Go kopolola paterone go thusa barutwana go bona le lemoga tatelano Thuto1
tlhaloso ya gore paterone e dirwa jang.
Dipaterone tsa Go kopolola le go atolosa
Jeometeri Kopolola,atolosa le go tlhalosa dipaterone tse di bonolo ka go Go atolosa paterone go thusa barutwana go netefatsa gore ba
ka mafoko dirisa: tlhalogantse sentle tatelano ya paterone.
• Dipaterone tse di bonolo • Di diriswa tse dikgongwang Barutwana ba ka kopolola le go atolosa dipaterone tse di dirilweng ka
tse di dirilweng ka dilo tse di didiriswa tse dikgongwang
• Ka go thala(sekao:ka go di
kgongwang
dirisa mebala le dipopego) le pele ba kalokologa go dirisa dikeraeone le pensile go simolola go
• Dipaterone tse di bonolo kopolola le go atolosa go thala dipaterone.
tse di dirilweng ka go thala
Dipaterone di ka dirwa ka didiriswa tse di bonwang letsatsi ka
mela,dipopego kgotsa didi-
letsatsi mo diphaposing bo rutelo jaaka dibadisi,mokgwaro,lebokoso
riswa.
la mokgwaro,dipopego tsa digeometiri,ditalama/dibaga,ditoloki tsa
Tlhama Dipaterone ka bowena tlhale,mabokoso,dikgwele le dikerayone le pensele jalo le jalo.Barutwana b
a ka dira di diriswa ka letsopa/seloko kgotsa tlhama/tege ya go tshameka
Tlhama Dipaterone tsa
tsotlhe tse di ka dirisiwa go bopa dipaterone.
Jeometeri ka bowena
Mo mophatong wa 1 barutwana baka tsepama mo dipateroneng tse
• Ka di diriswa tse dikgong-
dipopego/di diriswa di boelediwang ka mokgwa o o tshwanang.
wang
Sekao 1:
• Ka go thala mela,dipopego
kgotsa didiriswa. Mo dipateroneng tse dinngwe bogolo jwa di didiriswa mo ditlhopheng bo a
farologana,fele ditlhopha di boelediwa ka mokgwa o o tshwanang.
Dipaterone tse di re di
kaganyeditseng
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le Sekao 2:
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri: Dipaterone di ka dirwa ka go dirisa sediriswa se le senngwe mme se fetolo
mebala nako nngwe le nngwe.
• Mo tlhagong /tlholego
• Go tswa mo botshelong
jo boswa jwa letsatsi ka
letsatsi
• Go tswa mo ngwaoboswa Sekao 3:
ya rona Mo dipateroneng tse dinngwe didiriswa tse di farologaneng di ka dirisiwa go
dira ditlhopha,mme ditlhopha tsa di diriswa di ka boelediwa gangwe le gape
129
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Nako (mo
Dikgopolo le Dikgono tse di Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
Tsepamo mo Dikgopolo le thulaganyetsong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong
dikgono tsa kgweditharo 1 ya ura le
130 jwa ngwaga
metsotso e le 24)
2.1 Kopololo, katoloso le Kopololo le katoloso Go thusa barutwana ba mophato 1 go bona gore ke setlhopha sefe se Thuto1
tlhaloso sentseng se boelediwa,go botlhokwa go baya setlhgopha sengwe le
Dipaterone tsa Go kopolola le go atolosa
sengwe mo pampering tse di fapaaneng kgotsa di bonagale mo bolokong e
Jeometeri Kopolola,atolosa le go tlhalosa dipaterone tse di bonolo ka go
lenngwe mo pampiri
ka mafoko dirisa:
Sekao 4:
• Dipaterone tse di bonolo • Di diriswa tse dikgongwang
tse di dirilweng ka dilo tse di Dipaterone di ka dirwa ka go boeletsa ditlhopha tsa di diriswa.Setlhopha
• Ka go thala(sekao:ka go di
kgongwang se ka dirwa ka di didiswa tse di tshwanang di beilwe mo maemong a a
dirisa mebala le dipopego)
farologaneng.
• Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka go thala
mela,dipopego kgotsa didi-
riswa.
Tlhama Dipaterone ka bowena Go dira dipaterone ke karolo e e botlhokwa ya thuto e e kwa tlase go
diragala fela jalo ka puo.Dikgono tsa botshelo le dipalo.
Tlhama Dipaterone tsa
Jeometeri ka bowena Sekao: Dipaterone ke karolo ya dipina le mmino o
monngwe,morethetho,mmino gape le botaki jwa pono.
• Ka di diriswa tse dikgong-
wang Go na le ditšhono mo barutwaneng tsa go ikatisetsa dikgono tsa paterone
ya pono tse ba di dirisang mo dipalong fa ba ithuta ka dikgono tsa botshelo
• Ka go thala mela,dipopego
segolo se tonna fa ba dira/lokela dibaga kgotsa go thala dipaterone.
kgotsa didiriswa.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dipaterone tse di re di
kaganyeditseng
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Mo tlhagong /tlholego
• Go tswa mo botshelong
jo boswa jwa letsatsi ka
letsatsi
• Go tswa mo ngwaoboswa
ya rona
Nako (mo
Dikgopolo le Dikgono tse di Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
Tsepamo mo Dikgopolo le thulaganyetsong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong
dikgono tsa kgweditharo 1 ya ura le
jwa ngwaga
CAPS metsotso e le 24)
2.2 Kopololo, katoloso le go Kopololo, katoloso le go Mo Kgatong ya Motheo , dipaterone tsa dipalo di aga kgolo ya dikakanyo Dithuto 3
tlhalosa tlhalosa tsa dipalo mo barutwaneng.Dipalo tsa dipatorone digolagantswe le
Dipalo tsa
matshwao a dipalo le kamano ya tsona.
dipaterone Kopolola, atolosa le go tlhaloso Kopolola, atolosa le go
dipalo tse di bonolo go ya ka tlhaloso dipalo tse di bonolo go Tatelano ya dipalo e ka golaganngwa le go bala.Tatelano ya dipalo e ka
tatelano go tswa ka bonnye go ya ka tatelano bonnye go fitlha kopangwa le go godisa bokgoni jwa go bala jwa go bala.Jaaka bokgoni le
fitlha go 100. ka 20. kgolo ya barutwana di fetoga le tatelano ya dipalo e tla fetoga.
Itlhamele dipaterone ka Tatelano e tshwanetse go Fa barutwana ba bala ka molomo ba ka bontshiwa tatelano ya dipalo tse di
bowena bontsha go balela kwa pele le kwadilweng ka tsela tse di farologaneng sekao:
morago mo:
Itlhamele dipaterone ka bowena
tsa dipalo bonngweng go simolola ka palo
e nngwe le nngwe magareng
ga 1 le 20
Barutwana ba ka tlatsa jaanong dipalo tse di tlogetsweng tse di neetsweng
ka mokgwa o o netsweng ka tatelano e e fa godimo.
Gopola le gale gore barutwana b aka kwala dipalo go fitlha ka 5.barutwana
baka nne ba tlatsa dipalo tse di tlogetsweng ka molomo le go dirisa
dikarata tsa dipalo.Lebelela dintlha tse di tlhalositsweng,di bapisitsweng le
gorulagangwa.
Sekao 1: Patlisiso ya palopapetlana ya dipalo
1 2 4 5 6 8
Sekao 2:Tatelano ya dipalo
Kwa bofelong jwa kgweditharo, tlhatlhamano ya dipalo e tshwanetse go
fitlha 20.Barutwana b aka dira ka tatelano gotlhe ya go tloga ka 1-20 kgotsa
karolonngwe ya tatelano.
Sekao 3: Mola palo.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 15 17 18 20
131
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
mophato 1 KGWEDITHARO 1
3. boalo le dipopego(dipalo-popego)
132 BOLEELE JWA
NAKO
DIKGOPOLO LE DIKGONO: DIKGOPOLO LE DIKGONO:
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO PAKATHUTO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA TSEPAMISO MO KGWEDI
RUTA YA URA LE
BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1
METSOTSO E LE
24
Maemo, Kitsiso Maemo a puo Maemo a puo Maemo a puo Thuto 2
le dikgopolo
Tlhalosa kemo le kamano Tlhalosa ya kemo le kamano Maemo a puo a tshwanetse go itsisewe ka mokgwa wa tiriso ya
ya sediriswa mo go se ya sediriswa mo go se didiriswa tse di akaretsang barutwana mo mminong le metshameko e
sengwe sekao fa go dimo sengwe sekao fa go dimo e tsamaisang mmele .Se se ka dirwa fa go rutwa mo phaposi yotlhe
ga,mo pele ga,mo morago ga,mo pele ga,mo morago kgotsa go rutwa ga ditlhopa tse di tsepameng.Tsitsinyo ke gore go
ga,molema,moja,godimo,tlase,go ga,molema,moja,godimo,tlase,go fediwe dipakathuto tse pedi mo thutong ka ga boemo/maemo mo
bapa le. bapa kweditharong ya 1,mme tswelela go itsise le go katisa mafoko a thuto
kemo mo phaposing ka nako ya go rutwa ga ditlhopa tse tsepameng le
Kemo le pono. Kemo le pono. phaposi yotlhe.Maemo a puo e ka dirwa ka nako ya pakathuto ya thuta-
Bapisa dipono tse di • Go dirisa puo ya kemo e a puo le dikgono tsa botshelo.
farologaneng tsa sedirswa se le e ithutileng fa a sala ditaelo Go mosola go ruta maemo a mafoko ka bo bedi ka nako e le nngwe
sengwe morago sekao godimo le tlase; moteng le kwa ntle.
Kemo le dikaelo/ditaetso • Sala morago ditaelo go tsa- Mosola wa kemo ya mafoko:
maya mo phaposing
• Sala morago ditaelo go tsa- molema,maja
maya mo phaposing • Sala morago ditaelo/dikaelo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
go bapisa sediriswa le se kwa pele/ morago
• Sala morago ditaelo/dikaelo sengwe.Tsenya pensile mo
go bapisa sediriswa le se lebokosong kwa morago,mo pele ga
sengwe.Tsenya pensile mo
lebokosong mo godimo/fa tlasa
mo teng/kwa ntle
fa tlase/godimo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tlase/godimo
gaufi/kgakala
magareng
Puo ya thuto kemo/boemo e ka tiisiwa ka ditiro tsa go thala,go tshasa
mmala le go bapisa/nyalanya sethalo le mafoko
Kemo le dikaelo
Santlha barutwana ka ka ithuta puo ya thuto kemo mme ba dirise kitso
eo go:
• Ditaelo go tsamaisa kgotsa go bapisa di diriswa go ya ka kamano le
tse dingwe.Sekao go baya dikerayone tse di nyalanang le dipadisa
• Ditaelo go itsamaisa mo phaposing.Sekao tla mo pele ga
phaposi,ema fa thoko ga setulo sa gago,tlola setshola matlakala j.j
BOLEELE JWA
NAKO
DIKGOPOLO LE DIKGONO: DIKGOPOLO LE DIKGONO:
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO PAKATHUTO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA TSEPAMISO MO KGWEDI
RUTA YA URA LE
CAPS
BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1
METSOTSO E LE
24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Go ruta barutwana go latela dikaelo go tshwanetse go rutwa ka Thuto 3
mokgwa wa tiriso mo barutwana ba itirisang kgotsa ba nyalanya di
Didiriswa Go lemoga go raya maina Go lemoga go raya maina
diriswa go ya ka ditaelo
tsa tekanyo- a popegotlhakoretharo mo a popegotlhakoretharo mo
tlhakoretharo phaposing le mo ditshwantshong. phaposing le mo ditshwantshong Diro e ntsi ya dipopegotlhakoretharo(3-D)mo mophatong wa 1,e
tshwanetse go dirwa ka di diriswa mo phaposing.Re itemogela lefatshe
• Dibolo(dikgolokwe) • Dibolo(dikgolokwe)
ka ka mokgwa wa tlhakoretharo,ka jalo go ruta ka di diriswa-popego go
• Sebopego sa • Sebopego sa thusa barutwana go aga le go oketsa kitso e ba nang le yona
lobokoso(porisime). lobokoso(porisime
Barutwana ba bantsi ba itemogela mathata ka go ranola
Dipopego tsa sediriswa Dipopego tsa sedirwa/didirwa dipopegotlhakoretharo go tswa mo ditshwantshong.Go dira ka di
diriswa-popego go thusa barutwana go ranola ditshwantsho tsa
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha
jeometeri.Fa o na le d i diriswa popego o ka di fetola go di lebelela go
popegotlhakoretharo go ikaegilwe popegotlhakoretharo go ikaegilwe
tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.O ka bona gore e lebega jang
ka: ka:
go tswa kwa tlase le kwa morago.
• Bogolo • Bogolo
Fa o nale ditshwantsho,o tshwanetse go ikakanyetsa dikarolo tse di sa
• Mmala • Mmala bonaleng.Se ga se bonolo mo barutwaneng ba ba nnye.Fa barutwana
ba neetswe thanolo ya setshwantsho ntle le go se bona kgotsa go se
• Didiriswa tse di kgokologang. Ditiro tse di tsepameng tshola,go a go nna thata go tlhaloganya dipopego tsa sediriswa popego
• Didiriswa tse di relelang Lemoga le go aga didiriswa Kago ka didiriswa tsa popegotlhakoretharo
tsa tekanyetsotlhakoretharo o
Ditiro tse di tsepameng
dirisa material wa diangwa jaaka Barutwana ba simoloal ka tshameko e e gololosegileng ka mefuta e e
diboloko tse di agang,didiriswa farologaneng le go aga dilo tse ba di ikgethelang,Se se ka dirwa nako e
tsa poeletso le dilwana tsa go e tsepamedisitsweng moithuti.
aga.
Dirisa dilo tse di kgonang go dirisiwa gape jaaka lebokoso la
mokgwaro kgotsa diboloko go dira sebopego jaaka terena,kgomo
roboto j.j.Barutwana ba ka dira khopi ya setshwantsho ka nako e
e totobetseng.Go botlhokwa go boisana le barutwana gore goring
go dirisiwa mefuta mengwe ya dipopego.Se se thusa barutwana go
tsepamisa mogoplo mo dipopego tsa popegotlhakoretharo.Sekao fa
tora/torio e agilwe ka mabokoso a mokgwaro kgotsa diboloko,o ka ba
botsa gore a o ka aga torio ka dikgwele tsa maoto fela?Ba tshwanetse
go tlhalosa dikarabo tsa bona
133
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
NAKO
DIKGOPOLO LE DIKGONO: DIKGOPOLO LE DIKGONO:
134 DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO PAKATHUTO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA TSEPAMISO MO KGWEDI
RUTA YA URA LE
BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1
METSOTSO E LE
24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Temogo le naya maina a dibolo(kgolokwe) le diporisime Thuto 3
Didiriswa Go lemoga go raya maina Go lemoga go raya maina Barutwana ba tlhaola le go tlhalosa popego ya dibolo le mabokoso
tsa tekanyo- a popegotlhakoretharo mo a popegotlhakoretharo mo
Barutwana ba tlhalosa di diriswa ponego tsa letsatsi le letsatsi ka go
tlhakoretharo phaposing le mo ditshwantshong. phaposing le mo ditshwantshong
bua gore a dibopegile jaaka bolo kgotsa lebokoso sekao sekena se
• Dibolo(dikgolokwe) • Dibolo(dikgolokwe) bopegile jaaka lebokoso,namone e bopegile jaaka bolo.
• Sebopego sa • Sebopego sa Go botlhokwa gore barutwana ba bone le go dira ka mefuta e e
lobokoso(porisime). lobokoso(porisime farologaneng ya e e tshwanang le bolo le lebokoso.
Dipopego tsa sediriswa Dipopego tsa sedirwa/didirwa Barutwana ba tshwanetse go neelwa di diriswa tse di kgolokwe
tse di farologaneng sekao dikgwele tse di sa lekaneng ka
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha
bogolo,dinamone,dimabole.j.j
popegotlhakoretharo go ikaegilwe popegotlhakoretharo go ikaegilwe
ka: ka: Barutwana ba tshwanetse go neelwa di diriswa tse di tshwanang
le porisimo sekao diboloko,setena le mabokoso a bogolo jo bo sa
• Bogolo • Bogolo
lekaneng
• Mmala • Mmala
Barutwana ba tlhaola didiriswa tse di bopegileng jaaka bolo,lebokoso
• Didiriswa tse di kgokologang. Ditiro tse di tsepameng fa ba neetswe kgobokanyo ya didiriswa.Barutwana ba ka neela
maina a tse di bopegileng jaaka lebokoso mo phaposing le dira tse di
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Didiriswa tse di relelang Lemoga le go aga didiriswa
bopegileng jaaka bolo kgotsa lebokoso ba dirisa mmopa/taka kgotsa
tsa tekanyetsotlhakoretharo o
Ditiro tse di tsepameng tege e e tshamekang
dirisa material wa diangwa jaaka
diboloko tse di agang,didiriswa Go tshwantsha le go tlhalosa dipopegotlhakoretharo:bogolo
tsa poeletso le dilwana tsa go
Barutwana ba tshwantsha bogolo jwa dipopego tse di tshwanang
aga.
• Rulaganya dibolo go ya ka bogolo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Dirisa puo(tlotlofoko) ya bogolo go tshwantsha diponagalo “leboko-
so le legolo mo bolong,gonne nka tsenya bolo mo lebokoseng”
Go tlhalosa dipopegotlhakoretharo:Mmala
Barutwana ba bua ka mmala wa sebopego le go tlhaola dibopego go
ya ka mmala.
Go tlhaola le go naya dipepego maina le mmala wa tsona,tshwantsho
ya bogolo e ka dirwa ka nako ya go ruta dipaterone
Tiro kwalo
Le fa thuto ya didiriswa tsa dipopegotlhakoretharo e dirwa kamokgwa
wa tiriso,tiro e tshwanetse go tiisiwa ka tiro-kwalo
BOLEELE JWA
NAKO
DIKGOPOLO LE DIKGONO: DIKGOPOLO LE DIKGONO:
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO PAKATHUTO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA TSEPAMISO MO KGWEDI
RUTA YA URA LE
CAPS
BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1
METSOTSO E LE
24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Puo Thuto 3
Didiriswa Go lemoga go raya maina Go lemoga go raya maina Go mosola go godisa bokgoni jwa barutwana jwa go bua ka
tsa tekanyo- a popegotlhakoretharo mo a popegotlhakoretharo mo dipopegotlhakoretharo
tlhakoretharo phaposing le mo ditshwantshong. phaposing le mo ditshwantshong
• Puo ka ga bogolo:tonna,tonnanyana,kgolo,nyenyane,nyenyane go
• Dibolo(dikgolokwe) • Dibolo(dikgolokwe) feta,nyenyane thata
• Sebopego sa • Sebopego sa • mmala
lobokoso(porisime). lobokoso(porisime
• Puo ka ga didiriswa,mabokoso,dibolo(barutwana gab a solofel-
Dipopego tsa sediriswa Dipopego tsa sedirwa/didirwa we go itse bokao jwa dikgolokwe le porisime)
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha • Puo ya temo go tlhalosa kago
popegotlhakoretharo go ikaegilwe popegotlhakoretharo go ikaegilwe
Sekao
ka: ka:
- fa go dimo ga,fa tlase
• Bogolo • Bogolo
- morago,fa pele
• Mmala • Mmala
- gobapa,fa tlhoko
• Didiriswa tse di kgokologang. Ditiro tse di tsepameng
- fa tlhase, go feta
• Didiriswa tse di relelang Lemoga le go aga didiriswa
tsa tekanyetsotlhakoretharo o - go bapa,magareng
Ditiro tse di tsepameng
dirisa material wa diangwa jaaka
- moteng, kwa ntle
diboloko tse di agang,didiriswa
tsa poeletso le dilwana tsa go Puo ka bogolo le mmala di ka godisiwa ka go ruta thutapuo le dikgono
aga. tsa botshelo mme di dirisiwe mo thutong ya dipalo.Puo ka ga boemo le
jona e ka ka go ruta thutapuo le dikgono tsa botshelo mme di dirisiwe
mo thutong ya dipalo.
135
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
mophato 1 kgweditharo 1
TEKANO
136 NAKO
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO DIKGOPOLONG
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA LE DIKGONO TSA KGWEDI Mo 2 thutong ya ura
RUTA
BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1 le metsotso e le 24
4.1 Neeletsano ya nako Neeletsano ya nako Barutwana ba tshwanetse go ithuta go bua ka thuto 2
Nako Puisano ka neeletsano ya nako Talk about passing of time • tatelano ya ditiragalo le .
• Go rulaganya ditiragalo tsa Puisano ka neeletsano ya nako • Boleele jwa nako
gale gotswa mo botshelong
• Go rulaganya ditiragalo tsa Bontsi jwa tiro bo diragala tsatsi le letsatsi ka nako ya go ruta phaposi
jwa bone
gale gotswa mo botshelong yotlhe kgotsa nako e ekobiseditsweng ditlhopha tsa go ruta.barutwana
• Go tshwantsha boleele jwa jwa bone ba bua le go araba dipotso ka dilo tse di diragalang, ba dirisa puo jaaka
nako ba dirisa puo jaaka bole mo mosong,thapama,maitsiboa,pele,le thari
• Go tshwantsha boleele jwa
elenyana,bokhutsane,bonak
nako ba dirisa puo jaaka bole Neeletsano ya nako
o,bonya
elenyana,bokhutsane,bonak
Barutwana ba rulaganya ka tatelano ba dirisa puo jaaka
• Go rulaganya ditira- o,bonya
maabane,gompijeno,kamoso
galo go dirisiwa puo jaaka
• Go rulaganya ditira-
maabane,gompijeno,kamoso Barutwana ba tshwantsha boleele jwa nako go dirirsiwa puo jaaka bole
galo go dirisiwa puo jaaka
elenyana,bokhutsane,bonako,bonya
Go buisa nako maabane,gompijeno,kamoso
barutwana ba bua ka go rulaganya ditiragalo tsa gale gotswa mo
• Go tlhalosa fa sengwe se Go buisa nako
matshelong a bone.Ba rulaganya ditshwantsho jaaka
diragala go dirisiwa puo
• Go tlhalosa fa sengwe se dira-
sekao mo mosong,thapama,
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Dikgato tsa go dira sametshise kgatsa kopi ya tee
gala go dirisiwa puo sekao mo
maitsiboa,pele,thari
mosong,thapama,maitsiboa,p • senepe se sesupang lesea le gola go nna motho yo mogolo
• Go raya maina le go rulagan- ele,thari
• tshekothelo ya diphologolo jaaka lee go nna koko kgotsa lee go nna
ya ka tatelano malatsi a beke
• Go tlhaola le go rulaganya ka segwagwa kgotsa lee go nna serurubele le
• Go raya maina le go rulag- tatelano malatsi a beke
• ditiragalo tsa galo tsa letsatsi(go tsoga,go nna kwa sekolong,go
anya ka tatelano dikwedi tsa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Go raya maina le go rulag- tshameka go ja dijo tsa maitsibowa,go robala)
ngwaga
anya ka tatelano dikwedi tsa
Go buisa nako
• Go baya malatsi a botsalo mo ngwaga
alemanakeng • Barutwana ba ithuta malatsi a beke ka dipina le diraeme.Se ke
• Go baya malatsi a botsalo mo
ikatiso ya tsatsi leletsatsi
alemanakeng
• Malatsi a botsalo a a maleba a beiwa mo alemanakeng
• Barutwana ba ithuta dikgwedi tsa ngwaga ka dipina le diraeme
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO DIKGOPOLONG NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA LE DIKGONO TSA KGWEDI Mo thutong ya ura le
RUTA
BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1 metsotso e le 24
CAPS
4.2 Go lekanya e seng ka tlwaelo Go lekanya e seng ka tlwaelo Go lekanya mo mophatong 1go dirwa e seng ka tlwaelo.Ga godirwe go Thutong 2
lekanya ka boleele go dirirsiwa kelo ya kemo
Boleele • Go tshwantsha le go rulagan- • Go tshwantsha le go rulagan-
ya boleele,bodimo le bophara ya boleele,bodimo le bophara Go atlenegisiwa gore thuto ya dipalo e tsepame mo boleeleng bonnye
jwa didiriswa tse pedi kgatsa jwa didiriswa tse pedi kgatsa ga bedi ka kgweditharo(Kgweditharo 1 le 3)Tsepamo mo kgweeditharo
go feta ka go se baya fa thoko go feta ka go se baya fa thoko 1 e ka nna mo papiso mme mo kgweditharo 3 barutwana ba ka dira ka
ga se sengwe ga se sengwe kelo ya tekanyo e e e sa tlwaelegang.Barutwana ba ikatisa le go tiisa
dikgopolo tse ka nako ya moithuti ka nosi go ralala ngwaga
• Go dirisa puo ga bua • Go dirisa puo ga bua
ka tshwantshiso sekao ka tshwantshiso sekao Papiso e elebaneng le boleele jwa didiriswa
goleelenya,moleele sephara goleelenya,moleele sephara
Go nna lekgolo ya kitso boleele le puo.
• Go fopholetsa lego
Barutwana ba simolola go nagana le go bua ka boleele ka go bapisa
lekanya,go tshwantsha,go ru-
di diriswwa tse pedi(setshwantsho sa didiriswa tse pedi) ka diponagalo
laganya le go go kwalaboleele
tse di bonagalang tsa boleele
go dirisiwa tekanyo e e sa
thomamang jaaka boalo Sekao:
jwa seatla,boleele jwa
• Karolo ya thudi e e telele le e e khutshwane
pensile,dipadisa j.j
• Setlhare se se telele le se sekhutsane
• Go tlhalosa boleele jwa
sediriswa ka go bala le go • molapo o o atlhameng le o mosesane
bua boleele metso/kelo ka
mokgwa o o sa tlwaelesegang Barutwana ba ka dira kgotsa go thala dikai jaaka
• go dirisa seretse kgotsa tege e e tshamekang go dira noga e e
telele le e e khutsane
• go dirisa diboloko go dira torio telele le e khutsane
• go thala morutabana yo moleele le yo mokhutshwane
Fa barutwana ba setse ba kgona go bua ka boleele ka phapaano,ba ka
itsesiwa puo e e ntŝwa ya papiso,sekao “ke dirile terene e e telele mme
Neohadi o dirile e e khutshwane”
Go bapisa boleele ka go baya sediriswa go bapa le se sengwe
137
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO DIKGOPOLONG NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA LE DIKGONO TSA KGWEDI Mo thutong ya ura le
RUTA
138 BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1 metsotso e le 24
4.2 Go lekanya e seng ka tlwaelo Go lekanya e seng ka tlwaelo Fa barutwana ba kgona go bua ka boleele ka phetelelo (telele, Thutong 2
khutshwane j.j) le go bapisa boleele jwa didiriswa tse di sa tshwaneng
Boleele • Go tshwantsha le go rulagan- • Go tshwantsha le go rulagan-
ka pono ya ntlha,ba ka tswelela ka dikai tse ba kgonang go di lemoga
ya boleele,bodimo le bophara ya boleele,bodimo le bophara
ka pono ya ntlha go tlhokega go di bapisa. Sekao :
jwa didiriswa tse pedi kgatsa jwa didiriswa tse pedi kgatsa
go feta ka go se baya fa thoko go feta ka go se baya fa thoko • go bona gore ke ofe wa bana ba ba bedi yo moleele fa ba eme ka
ga se sengwe ga se sengwe mekotla
• Go dirisa puo ga bua • Go dirisa puo ga bua • go bapisa dikerayone go lemoga e ekhutshwane
ka tshwantshiso sekao ka tshwantshiso sekao
Barutwana ba tshwanetse go neelwa ditshono go tshwantsha dikai
goleelenya,moleele sephara goleelenya,moleele sephara
tse pedi tsa didiriswa jaaka matlhoka,diphensele,matlhaka a go nwa,
• Go fopholetsa lego boleele jo bo farologaneng jwa dithudi,dipampiri j.j Ditshwantsho tsa
lekanya,go tshwantsha,go ru- didiriswa tse pedi di ka bapisiwa le go lekalekangwa fa di lolamisiwa
laganya le go go kwalaboleele kwa godimo kgotsa kwa tlase
go dirisiwa tekanyo e e sa
Barutwana ba ka tswelela go bapisa le go rulaganya didiriswa tse pedi
thomamang jaaka boalo
kgotsa tse tharo.Se itsewe jaaka serriation
jwa seatla,boleele jwa
pensile,dipadisa j.j • ditlhopa tsa barutwana ba eme ka mekotla ka bobedi gore ba eme
ka mola go tloga ka yo mokhutshwane go fitlha go yo moleele
• Go tlhalosa boleele jwa
sediriswa ka go bala le go • Go dira mola wa boraro kgotsa go feta go tswa go bokhutshwaneng
bua boleele metso/kelo ka go fitlha go botelele,bosesane kgotsa boatlhamo.Didiriswa di aka-
mokgwa o o sa tlwaelesegang retsa diphensele,dikerayone,mabotlolo,ditlhoka,ditlhako j.j
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Barutwana ba nna le kgolo ya boleele le puo ka nako e le yosi
go tlhalosa boleele.se ga se tlhoke dipalo ,e ka dirwa pele mo
tshimologong ya kgweditharo 1pele barutwana ba tiisa kitso ya dipalo
le diopereisene go fitlha kwa go 5
Lemororo go lekanya e le tiro ya bokgoni jwa tiriso,barutwana ba
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tshwanetse ba dira ditiro kwalo tse di ka tsenyeletsang go thala le
go tshasa mmala gore ba ikatise go dirisa kerayone le go kala fa ba
lekanya
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO DIKGOPOLONG NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA LE DIKGONO TSA KGWEDI Mo thutong ya ura le
RUTA
BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1 metsotso e le 24
CAPS
4.3 Go lekanya e seng ka tlwaelo Go lekanya e seng ka tlwaelo Go lekanya mo mophatong 1 go dirwa e seng ka tlwaelo.Ga gona go Dithuto di le 2
kelo/metso kgotsa sediriswa se se dirisiwang fa go dirwa ka boima
Boima • Go fopholetsa lego • Go fopholetsa lego lekanya,go
lekanya,go tshwantsha,go tshwantsha,go rulaganya boi- Go atlenegisiwa gore thuto ya dipalo e tsepame mo boimeng bonnye
rulaganya boima go dirisiwa ma go dirisiwa sekalatekanyo ga bedi ka kgweditharo(Kgweditharo 1 le 4)Tsepamo mo kgweeditharo
sekalatekanyo le tekanyo le tekanyo e e sa thomamang 1 e ka nna mo papiso mme mo kgweditharo 4 barutwana ba ka dira ka
e e sa thomamang jaaka jaaka diboloko,setena j.j kelo ya tekanyo e e e sa tlwaelegang.Barutwana ba ikatisa le go tiisa
diboloko,setena j.j dikgopolo tse ka nako ya moithuti ka nosi go ralala ngwaga
• Go dirisa puo ga bua ka tshw-
• Go dirisa puo ga bua ka tshw- antshiso sekao bofefo, thata, Papiso e e lebaneng le boleele jwa didiriswa
antshiso sekao bofefo, thata, bofefonyana, thatanya
Go nna lekgolo ya kitso boleele le puo.
bofefonyana, thatanya
Barutwana ba simolola go nagana le go bua ka boima ka go bapisa di
• Tlhalosa boima jwa didiriswa
diriswa tse thata le tse di bofefo.Ba leka go tsholetsa sediriswa se se
ka go bala le go supa boima
boima le se se bofefo.Se se ka tiisiwa ka go supa le go bapisa dithalo
jwa tsona le metso ka mokwa
tse di thata le tse di bofefo.
oo sa tlhomamang
Fa barutwana ba kgona go bua ka boimago ka go fapaana,thata le
bofefo,barutwana ba ka bapisa di diriswa tse pedi mme ba bue gore
ke efe e e thata le gore ke efe e e bofefo.Se se ka dirwa go tshwere
sediriswa mo letsogong mme go bapisiwa gore ke efe e boima le gore
ke efe e bofefo
Barutwana ba tshwanetse go kwala tiro yotlhe e ka nna ka sethalo
kgotsa tiro ya go lebaganya.
Go bapisa boima go dirisiwa sekalatekano/boima
Sekalatekano sa kgwebo se ka dirisiwa,fa se seo,o ka itirela sele
sengwe ka go dirisa hangere ya diaparo,kopi ya yogate,marago
lebotlolo la 2L (mabotlolo a a tshwanang a kgomarediwa mo
matlhakoreng a hangereng
• Barutwana ba ka tsenya didiriswa tse di tshwanang mo matlha-
koreng oo mabedi a hangere gore motheo/letlase la hangere le nne
ka thapamo.se se supa gore boima jwa didiriswa din a le b[oima jo
bo lekanang
• Barutwana ba bapisa didiriswa ka go di tenya mo matlhakoreng a
sekalatekano mme ba bone gore ke dife tse di thata kgota bofefo
• Barutwana ba tswelela ka go tsenya didiriswa tse dintsi mo
sekalatekano go go bapisa go re ke dife tse dithata le gore ke dife
tse dibofefo le gore ke dife tse di nang le boima jo bo tshwanang
139 • Se se ka atolosetswa ka di karolo go mo barutwana ba tlhatlhobang
boima jwa didiriswa tse di tsamayang ka bobedi go fitlhela ba kgona
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
go rulaganya ka tatelano tse tharo kgotsa go feta tse di thata kgotsa
bofefo
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO DIKGOPOLONG NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA LE DIKGONO TSA KGWEDI Mo thutong ya ura le
RUTA
140 BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1 metsotso e le 24
4.3 Go lekanya e seng ka tlwaelo Go lekanya e seng ka tlwaelo Didiriswa di ka thopiwa go tsenyeleditswe tse di tonna di le bofefo le Dithuto di le 2
tse dinnye di le thata sekao:kgetsana ya 250g ya letswai e bapisiwa
Boima • Go fopholetsa lego • Go fopholetsa lego lekanya,go
le lebokoso la 400g la mmadi wa sefitlholo.Se se thusa barutwana go
lekanya,go tshwantsha,go tshwantsha,go rulaganya boi-
tlhaloganya gore boima bo tsalanya le bogolo/selekayo fa go dirisiwa
rulaganya boima go dirisiwa ma go dirisiwa sekalatekanyo
sediriswa se se tshwanang
sekalatekanyo le tekanyo le tekanyo e e sa thomamang
e e sa thomamang jaaka jaaka diboloko,setena j.j Barutwana ba nna le kgolo ya boleele le puo ka nako e le nosi
diboloko,setena j.j go tlhalosa boleele.se ga se tlhoke dipalo ,e ka dirwa pele mo
• Go dirisa puo ga bua ka tshw-
tshimologong ya kgweditharo 1 pele barutwana ba tiisa kitso ya dipalo
• Go dirisa puo ga bua ka tshw- antshiso sekao bofefo, thata,
le diopereishene go fitlha kwa go 5
antshiso sekao bofefo, thata, bofefonyana, thatanya
bofefonyana, thatanya Go Kwala
• Tlhalosa boima jwa didiriswa Lemororo go lekanya e le tiro ya bokgoni jwa tiriso,barutwana ba
ka go bala le go supa boima tshwanetse ba dira ditiro kwalo tse di ka tsenyeletsang go thala le
jwa tsona le metso ka mokwa go tshasa mmala gore ba ikatise go dirisa kerayone le go kala fa ba
oo sa tlhomamang lekanya
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO DIKGOPOLONG NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA LE DIKGONO TSA KGWEDI Mo thutong ya ura le
RUTA
BOFELONG JWA NGWAGA THARO 1 metsotso e le 24
CAPS
4.4 Go lekanya e seng ka tlwaelo Go lekanya e seng ka tlwaelo Mothamo/boteng ke eng? Bolumu ke eng? Mothamo/boteng ke thuto e le 1
bokgoni jwa setsholo go tshola setshediwa.Bolumu ke sebaka/lebala le
Mothamo, · Go bapisa le • Go bapisa le go rulaganya bo-
sedirisa se kgonang go se nna/tsaya.Lebotlolo le ka nna le mothamo
bolumu go rulaganya boleng jwa leng jwa seeledi(bolumu)mo
wa dikopi di le nne mme ka dinko tse dingwenenka nna le mothamo
seeledi(bolumu)mo ditshoding ditshoding tse pedi di bapisits-
fela wa kopi e le nngwe.Barutwana ba mophato wa 1 ga ba tshwanela
tse pedi di bapisitswe.Barutwana we.Barutwana ba netefatsa ka
go itse pharologano marareng a mothamo le bolumu.
ba netefatsa ka go tshela mo go tshela mo setshoding sa
setshoding sa boraro fa go boraro fa go tlhokega Go lekanya mo mophatong wa 1 go dirwa e seng ka tlwaelo.Ga gona
tlhokega go kelo/metso kgotsa sediriswa se se dirisiwang fa go dirwa ka boima.
• Tiriso ya puo go bua ka
Go atlenegisiwa gore thuto ya dipalo e tsepame mo boimeng bonnye
• Go bapisa le go rulaganya papiso sekao go feta, bonnye,
ga bedi ka kgweditharo(Kgweditharo 1 le 4)Tsepamo mo kgweeditharo
boleng jwa seeledi jo setshodi tletse, lolea
1 e ka nna mo papiso mme mo kgweditharo 4 barutwana ba ka dira ka
se kgonang go se tshola fa se
tlhotlhwa ya tekanyo e e e sa tlwaelegang.Barutwana ba ikatisa le go
tladiwa(mothamo)
tiisa dikgopolo tse ka nako ya moithuti ka nosi go ralala ngwaga
• Tiriso ya puo go bua ka pap-
Papiso e e lebaneng le motlhamo /bolumu mo ditshelong
iso sekao ggo feta, bonnye,
(setshola setshediwa)
tletse, lolea
Go nna lekgolo ya kitso ya bolumu le puo e e dirisiwang.
• Go fopholetsa lego
lekanya,go tshwantsha,go Barutwana ba simolola go nagana le go bua ka bolumu ka go bapisa di
rulaganya le go kwala diriswa tse pedi gore ke eng se se tshwanang.
mothamo wa ditshodi ka go
• tletse le lolea
dirisa go dirisiwa sekalate-
kanyo e sa thomamang sekao • go feta(kgolo go)/(potlana go)/bonnye
,leswana,dikopi j.j
• lekana/tshwana
• Go tlhalosa mothamo wa
Barutwana ba ka tlatsa le go leafatsa setshola ba dirisa metsi
ditshodi ka go bala le go supa
kgotsammu j.j.Ka gore ga e tlhoke dipalo, e ka dirwa pele mo
gore ke metso e kae e ka
tshimologong ya kgweditharo 1pele barutwana ba tiisa kitso ya dipalo
dirisiwang go tlatsa setshodi
le diopereisene go fitlha kwa go 5
sekao :lebotlolo le na le moth-
amo wa dikopi di le nne. Go Kwala
Lemororo go lekanya e le tiro ya bokgoni jwa tiriso,barutwana ba
tshwanetse ba dira ditiro kwalo tse di ka tsenyeletsang go thala le go
tshasa mmala gore ba ikatise go dirisa go:
• dirisa kerayone kgotsa pensile le
• Kwala fa go lekanyetsa
141
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 1 KGWEDITHARO 1
GO DIRA KA TSHEDIMOSETSO
142 BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO DIKGOPOLONG NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA LE DIKGONO TSA KGWEDI-
RUTA Mo thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA THARO YA 1
le metsotso e le 24
Go dira ka didiriswa tse di kgobokantsweng
5.1 Kgobokanya le go rulaganya Kgobokanya le go rulaganya Go tlhaola, go tshwantsha le go tlhalosa tlhaolo ya didiriswa tse Dithuto di le2
Kgobokanya didiriswa didiriswa kgobokantsweng ke dikgono tse di mošola tse barutwana ba
le go tlhaola Kgobokanya o rulaganye Kgobokanya o rulaganye di godisang mo mephatong e e kwa tlase ya sekolo ( lebelela
didiriswa didiriswa letsatsi le letsatsi didiriswa letsatsi le letsatsi dintlha ka ga dikgono tsa pele tsa dinomore mo tshimologong ya
tshedimosetso ya dintlha) Kgato e, e aga dikgono tse barutwana
5.2 Neela kemedi ya didiriswa tse batla a di dirisang fa ba dira ka tshedimosetso.
Kemedi ya dikgobokantsweng Neela kemedi ya didiriswa tse
Barutwana ba ka nna ba newa didiriswa tse di kgobokantsweng,
didiriswa tse di Thala setshwantsho sa didiriswa di kgobokantsweng
ba bo ba kopiwa go di tlhaola. Sekao, naya ditlhopa tsa barutwana
kgobokantsweng tse di kgobokantsweng Thala setshwantsho sa didiriswa dipadisi tsa mefuta e e tshwanang o ba kope go di tlhaola go ya ka
di tlhaotswe tse di kgobokantsweng mmala, naya barutwana kgobokanyo ya mefuta e e farologaneng
Bua le go bega ka didiriswa ya dithapo tsa diperekisi, mokgwaro, dikhurumelo tsa dibotlolo, o
5.3 Bua le go bega ka didiriswa tse
tse di kgobokantsweng kopa barutwana mo ditlhopeng go di tlhaola.
Bua le go di kgobokantsweng di tlhaotswe.
• Neela mabaka a gore kgobo- Morago barutwana mo ditlhopheng ba thala setshwantšho se ba se
beg aka • Neela mabaka a gore kgobo-
kanyo e tlhaotswe jang dirileng. Ka tsela e, barutwana ba kwala se ba se dirileng. Ba araba
didiriswa tse di kanyo e tlhaotswe jang dipotso tsa ditlhopha.
kgobokantsweng Araba dipotso ka:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
di tlhaotswe. • Araba dipotso ka: Sekao
- Tlhaolo e dirilwe jang (
- Tlhaolo e dirilwe jang ( O kokoantse dipadisi tsa gago jang?””Ke dirile setlhopha sa mebala
Kgato)
Kgato) ”Setlhopha se segolo sa dibadise e ne e le sa mmala ofe?””Mmala
- tlhaolo ya didiriswa tse di wa me o mogolo wa setlhopa sa dipadisi o ne o le mohibidu”
• Didiriswa tse di tlhaotsweng kgobokantsweng di ntse
di lebega jang?(Kumo) O ne o nale mebala e kae e e farologaneng ya dipadisi”Ke ne ke na
jang(Kumo)
le mebala e e farologaneng e le tlhano.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Tlhalosa kgobokanyo le • Tlhalosa kgobokanyo le Barutwana ba ka nna ba ipatlela didiriswa tsa bona tse ba tla
mothalo mothalo di kgobokanyang. Sekao, barutwana ba ka nna ba kgobokanya
• Tlhalosa gore didiriswa tse di • Tlhalosa gore didiriswa tse di matlhare mo patlelong ya sekolo, kgotsa ba tlise ditshelo tsa dijo go
kgobokantsweng di tlha- kgobokantsweng di tlhaotswe tswa kwa gae,
otswe jang jang
MOPHATO 1 KGWEDITHARO 2
DIPALO, MATSWAO LE DIKGOLAGANO
CAPS BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
KATOLOSO YA KGOPOLO YA DIPALO: Bala dipalotlalo
1.1 Bala didiriswa di le 50 ka Bala didiriswa di le 20 ka Pharologanyo ke eng go Kgweditharo 1?
nepagalo. nepagalo
Bala didiriswa Mo Kgweditharong 2, go atoloswa go balwa ga dipalo tatelano.
• Naya phopholetso ya palo ya • Naya phopholetso ya palo ya Go santse go na le tlhaloganyo tsepamiso ya gore dipaloina
didiriswa tse di ka netefadi- didiriswa tse di ka netefadi- di bontsha palo ya didiriswa mo seteng.Barutwana ba bala
wang fa di balwa. wang fa di balwa. didiriswa . le mo Kgweditharong ya 2 ba tshwanetse go ithuta
go baya di diriswa mo maemong a a maleba fa ba bala gore fa
• Go bala ka go kgobokanya
ba lekola dibadisi tsa bona thulaganyo ya tsona e ba thuse go
go a rotloediwa
bala bonolo.
Sekao:
Dibadisi tse e seng tsa Dibadisi tse di rulagantsweng
ditlhopha ka ditlhopha
Mo kgweditharong e barutwana tswelela go atolosa dikgono tsa
bona tsa go bala le go ithuta:
• Go bala gotlhe;
• Go tswelela go bala ;.
• Motheo wa dipalofoko le go dira ka ditlhangwa kwalwa.
Mo kgweditharong 2 barutwana ba simolola::
• Go bala didiriswa tseo di sa kgongweng kgotsa go di tshwara .
143
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
144 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.1 Bala didiriswa di le 50 ka Bala didiriswa di le 20 ka Sekao:
Bala didiriswa nepagalo. nepagalo Opa diatla ga 15.
• Naya phopholetso ya palo ya • Naya phopholetso ya palo ya Tsholetsa godimo menwana e le 8.
didiriswa tse di ka netefadi- didiriswa tse di ka netefadi-
wang fa di balwa. wang fa di balwa. Phopholetso
• Go bala ka go kgobokanya Phopholetso ya dipalo tsa di diriswa mo ditlhopeng e atolosa
go a rotloediwa ponelopele ya botlhokwa jwa dikgono. E thusa barutwana go
lemoga gore a ba nepile mo ponelongpele ya bona.Se se botlhokwa
fa ba dira dioporeishene:ba ka itekola go lemoga fa dikarabo tsa
bona di nepagetse.Go botlhokwa gore barutwana ba bale dibadisi
tse e seng tsa ditlhopha le tse e leng tsa ditlhopha mo dithalong
.Leka go bapisa dibadisi tse e seng tsa ditlhopha le tsa ditlhopha ka
go lopa barutwana go phopholetsa gore ke efe e e nang le dibadisi
tse dintsi.Ba ka phopholetsa palo ya dibadisi mo setshwantshong
sengwe le sengwe.B a ka kwala palo ya dibadisi.Jaanong ba
ka dibala.Ba ka bapisa phopholetso tsa bona le dipalo.Botsa
barutwana gore ba di badile jang.Leka go tlhomamisa fa barutwana
bangwe ba badile ka ditlhopha.
Phopholetso
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Barutwana ba oketsa kgono ya bona ka go lemoga kgobokanyo e
nnye ya di badisi.
Go bala ka ditlhopha
Barutwana ba tlhoka ditlhopha tsa di badisi tsa bo 2,bo 5, le bo 10,
gore ba thusiwe go bala ka thulaganyo ya 2 ,5, ;le 10. Di karata tsa
dipalo di tshwanetse go bewa mo kgobokanyong ya di badisi go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
bontsha palo ya di badisi tse di badilweng. Go bala ka ditlhopha go
tla baakanyetsa barutwana ikatisanetswa mo kgatong ya magareng.
Metswedi:
Tlhokomelo e e feletseng e tshwanetse go neelwa mefuta ya
dithusa thuto tse di tla dirisiwang.
• Dithusathuto tse di rulagantsweng,jaaka mogala wa dibadisi tsa
dibaga.
• Sediriswa sa dibaga(abakhase) sa go ithuta go bala ka ditlhopha
tsa bolesome.
• Aga dingatana tsa 2,5 le lesome le go bala gotlhe.
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.2 Balela go ya pele le kwa Balela go ya pele le kwa Pharologanyo ke eng go kgweditharo ya 2,ba rutwana ba balela go
morago morago 50 ka bonngwe. Ba bala ka thulaganyo ya bo 10, 5, le 2.
Balela go ya
pele le kwa • Simolola ka bonngwe go tloga • Bongwe go tswa mo palong Go bala ka molomo ba tlola
morago mo palong nngwe le nngwe e nngwe le nngwe e e mo gare
Go tlola ba bala ke leina le lengwe la go bala ka ditlhopha. E thusa
e mo magareng ga 0 le 100 go 0 le 50.
godisa kitso e e leng teng ya dipaterone tsa dipalo.Go bala o tlola
• Bosome go tloga mo dikati- Balela go ya kwa pele: go rotloetsa barutwana go bala le go akanya ka ditlhopha,go oketsa
song tsa l0 magareng ga 0 bokgoni jwa bone.E thusa katoloso ya dikgono phopholetso tsa
• Bosome go tloga go mo
le 100 bona .
katisong ya 10
• Botlhano go tloga mo dikati- Go bala ka ditlhopha go ba lemosa kamano gareng ga dipalo tse
• Botlhano go tloga mo
song tsa 5 mo magareng ga di sa latelaneng le tse di latelanang.E neela motheo wa dipalo tsa
dikatisong tsa 5 mo
0 le 100 dipaterone le tsa katiso .
magareng ga 1 le 50
• Bopedi go tloga mo katisong Ditirwana tse di tswelelang
• Bopedi go tloga mo kati-
tsa 2 mo gareng ga 0 le 100
song tsa 2 mo gareng ga Tshitshinyo tse di farologaneng tsa go bala o tlola :
1 le 20
• Simolola go bala dipalo tse di rulagantsweng mme o gatelela
palo ya bobedi nako le nako.Sekao barutwana ba opa diatla
,ba bolela palo ya bobedi ka lentswe le le kwa godimo Kopa
barutwana go bala mme ba balele ka mo pelong palo nngwe le
nngwe ya bobedi. Di ka atolosiwa mo barutwaneng ka go bala/
bua palo ya boraro,bonne,kgotsa ya botlhano.
• O ka kgaoganya barutwana ka ditlhopha,mme setlhopha seng-
we le sengwe se ka bona tshono ya go bua palo e e latelang.
Fa o kgaoganya barutwana ka ditlhopha tsa tlhano,sethopha
sengwe le sengwe se bale palo ya botlhano.
• Laela barutwana go kgoma dikarolo tsa mmele sekao:Go
tshwara tlhogo fa o bala nomoro ya ntlha , go fapanya mabogo
goama magetla ba bala palo ya bobedi ,ba ipetsa dirope fa ba
goeletsa nomoro ya boraro.
• Go opa diatla o tsamaisana le mmino o ntse o tlola o bala .
Go bala dibadisi go godisa dikgono tsa go bala ka molomo.
Ditirwana tsa go bala, mo phaposing go godisa dikgono tse di farolo
botlhokwa thata ganeng . Fa o itsise ditlhopha tiriso tsa dibadisi
golemo bogolo go bala o tlola .
145
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
146 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.2 Balela go ya pele le kwa Balela go ya pele le kwa Ditirwana tse di tswelelang
morago morago
Balela go ya Gerite ya Dipalo
pele le kwa • Simolola ka bonngwe go tloga • Bongwe go tswa mo palong
Kopa barutwana go ntshofatsa dipalo tse ba di tlhaotseng fa ba
morago mo palong nngwe le nngwe e nngwe le nngwe e e mo gare
bala ka bo 2, bo 5, le bo 10.Botsa gore ba lemogile eng ka dipalo,
e mo magareng ga 0 le 100 go 0 le 50.
Fapanya dipalo tse barutwana ba simololang mo go tsona.
• Bosome go tloga mo dikati- Balela go ya kwa pele:
Tswelelo mo setlhangweng se se kwalwang
song tsa l0 magareng ga 0
• Bosome go tloga go mo
le 100 • Molapalo – Barutwana ba kgona go bontsha go tlola ba bala mo
katisong ya 10
molapalong .
• Botlhano go tloga mo dikati-
• Botlhano go tloga mo
song tsa 5 mo magareng ga • Tatelano ya dinomoro – Barutwana ba tshwanetse go fele-
dikatisong tsa 5 mo
0 le 100 letsa tatelano e e bonolo ya dinomoro mo bo felong jwa
magareng ga 1 le 50
kgweditharo(lebelela diteng tsa dipalo tsa dipaterone.)
• Bopedi go tloga mo katisong
• Bopedi go tloga mo kati-
tsa 2 mo gareng ga 0 le 100 Sekao:
song tsa 2 mo gareng ga
1 le 20 • 2, 4, 6; 8 ___
• 5,10,15, 20,___
• 10, 20, 30, 40,__
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.3 Tlhaola,lemoga le go buisa Tlhaola,lemoga le go buisa Pharologanyo ke eng go Kgweditharo 1?
dipalo dipalo
Letshwaopalo le Mokgweditharong ya 2 , go itse tatelano ya dipalo ,go buisa le go
leinapalo • Tlhaola le go buisa letshwao- Tlhaola le go buisa letshwaopalo kwala matshwaopalo le mainapalo go a oketsega.
palo go tlhoga ka 1 go fitlha go tlhoga ka 1 go fitlha go 50
Go bala mo molapalong le mo geriting ya dipalo go neela
go 100.
• Kwala matshwaopalo go barutwana katiso ya go tlhaola, go lemoga, bua lego buisa
• Kwala matshwaopalo go tlhoga go 1 go fitlha ka 20. matshwaopalo .
tlhoga go 1 go fitlha ka 20.
• Tlhaola,lemoga le go buisa Neela barutwana dithuto tse di tswelelang go tsepamisa maikutlo a
• Tlhaola,lemoga le go buisa mainapalo go tlhoga go 1 go bona mo mokwalong o o mo tikologong wa matshwaopalo .
mainapalo go tlhoga go 1 go fitlha go 10
Sekao:
fitlha go 10
• Kwala mainapalo go tlhoga
• Leba dinomoro tsa matlhare le tsa dibuka .
• Kwala mainapalo go tlhoga ka ka 1 go fitlha 10
1 go fitlha 10 • TIhaola malatsi a botsalo mo alemanakeng.
Ditirwana tse di tswelelang
• Morutabana o neela ditaelo tse di latelang go bona nomoro ,
mme barutwana ba dirisa di karata tsa tsekedima go bontsha di
karabo tsa bona.
- Batla nomoro e e fa pele ga 12
- Batla nomoro e e fa morago ga 12
- Batla nomoro e e fetang 11 ka 3
- Batla nomoro e e kwa tlase ga 14 ka1.
147
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
148 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.4 Tlhalosa,bapisa le tatelano ya Tlhalosa,bapisa le tatelano ya Pharologanyo ke eng go Kgweditharo 1 ?
didiriswa go fitlha ka 20 didiriswa go fitlha ka 10
Tlhalosa,bapisa Mo kgweditharong ya 2,barutwana ba tswelela go :
le go rulaganya • Tlhalosa le go Tlhalosa le go bapisa:
Kgobokanyo ya didiriswa go ya • Bapisa le go rulaganya di diriswa ;
ya dipalo bapisa:Kgobokanyo ya didi-
riswa go ya bontsi,bonnye, bontsi,bonnye, bontsi go feta • Bapisa le go rulaganya dinomoro; le
bontsi go feta bonnye go bonnye go feta, go lekana le ,
bontsi jaaka,pharologanyo. • Go dirisa puo ya papiso le thulaganyo;
feta, go lekana le, bontsi
jaaka,pharologanyo . • Tlhalosa le go rulaganya Mo kgweditharong e barutwana ba tswelela go bapisa le go
Kgobokanya didiriswa go rulaganya dibadisi. Mo kgweditharong e barutwana ba ka simolola
• Tlhalosa le go rulaganya
tloga go tse dintsi go fitlha go go aga kgolaganyo magareng ga do nomoro ka go tsepama mo go
Kgobokanya didiriswa go
tse di nnye le go tloga go tse nngwe le pedi go feta le nngwe kgotsa di le pedi le tse pedi kwa
tloga go tse dintsi go fitlha go
di nnye go fitlha go tse dintsi. tlase .
tse di nnye le go tloga go tse
di nnye go fitlha go tse dintsi. Tlhalosa , bapisa le go • Fa ba bapisa disete ba tshwanetse go tlhalosa ka gore,”Ke na le
rulaganya dipalo go fitlha go dipadisi di le pedi go feta tsa gagwe “kgotsa o na le e le nngwe
Tlhalosa , bapisa le go
10 bonnye go tsa me..
rulaganya dipalo go fitlha go
20 • Tlhalosa le go bapisa • Fa o bapisa dipalo ba tshwanetse go itse go go bolela ba re:
palogotlalo go ya ka bonnye “Nngwe go feta nne ke tlhanokgotsa supa e ntsi gabedi go
• Tlhalosa le go bapisa pal-
go , bogolo go, bontsi go tlhano”
ogotlalo go ya ka bonnye go ,
bonnye go go lekana le .
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
bogolo go, bontsi go bonnye Go aga kitso ya go feta bonngwe ya kgopolo
go go lekana le . • Tlhalosa le go rulaganya Kgopolo ya bontsi go feta le bonnye goke tshimologo ya tlhakanyo
• Tlhalosa le go rulaganya dipalo : le tloso e e sa tlhomamang. E letlelela morutwana go tlhaloganya
dipalo : - Go tloga go e nnye go bogolo jwa palo le thulaganyo ya bogolo jwa dipalo
- Go tloga go e nnye go fitlha go e kgolo le go • Laela barutwana go baya palo 1 mo sebakeng sa ntlha se se
fitlha go e kgolo le go tloga go e kgolo go fitlha senang sepe ya letlhomeso la karata ya tlhano. Laela barutwana
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tloga go e kgolo go fitlha go e nnye. go baya padisi e le nngwe kgotsa tse pedi fa thoko ga padisi ya
go e nnye. - Pele ga , morago ga , fag ntlha
- Pele ga , morago ga , fag are / magareng ga ,
are / magareng ga , - O dirisa molapalo go
- O dirisa molapalo go tloga tloga go 0 – 10 Botsa:
go 0 – 20 • Tlhalosa le go rulaganya o O na le dipadisi tse kae jaanong?
• Tlhalosa le go rulaganya o dirisa puo sekao , pele ga ,
morago ga mogare ga le mo Nngwe o bogolo jo bokae go nngwe?
dirisa puo sekao , pele ga ,
morago ga mogare ga le mo magareng ga. • Laela barutwana go baya padisi e le nngwe go feta mo godimo
magareng ga. ya 5.
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.4 Tlhalosa,bapisa le tatelano ya Tlhalosa,bapisa le tatelano ya Botsa:
didiriswa go fitlha ka 20 didiriswa go fitlha ka 10
Tlhalosa,bapisa O na le dipadisi tse kae jaanong?
le go rulaganya • Tlhalosa le go Tlhalosa le go bapisa:
Kgobokanyo ya didiriswa go ya Nngwe o bogolo jo bokae go pedi ?
ya dipalo bapisa:Kgobokanyo ya didi-
riswa go ya bontsi,bonnye, bontsi,bonnye, bontsi go feta
bontsi go feta bonnye go bonnye go feta, go lekana le ,
feta, go lekana le, bontsi bontsi jaaka,pharologanyo.
• Laela barutwana go baya padisi e le nngwe go feta mo letlhome-
jaaka,pharologanyo . • Tlhalosa le go rulaganya song la bone la karata ya 5.
• Tlhalosa le go rulaganya Kgobokanya didiriswa go
Botsa dipotso Ask questions:
Kgobokanya didiriswa go tloga go tse dintsi go fitlha go
tloga go tse dintsi go fitlha go tse di nnye le go tloga go tse O na le dipadisi tse kae jaanong?
tse di nnye le go tloga go tse di nnye go fitlha go tse dintsi.
Nngwe o bogolo jo bokae go tharo ?
di nnye go fitlha go tse dintsi. Tlhalosa , bapisa le go
Go tlhoka dipadisi tse kae go dira tlhanoHow many counters do you
Tlhalosa , bapisa le go rulaganya dipalo go fitlha go
need to make five?
rulaganya dipalo go fitlha go 10
20 Botsa, “O ka mpolelela eng ka palo ya 4?(A e nnye go 5.)
• Tlhalosa le go bapisa
• Tlhalosa le go bapisa pal- palogotlalo go ya ka bonnye O ka mpolelela eng ka palo ya 2? (A3 e nnye go 5.)
ogotlalo go ya ka bonnye go , go , bogolo go, bontsi go
Go rulaganya dipalo
bogolo go, bontsi go bonnye bonnye go go lekana le .
go go lekana le . Barutwana ba tlhoka go rulaganaya dipalo ba dirisa ditshwano tse di
• Tlhalosa le go rulaganya
farologaneng.
• Tlhalosa le go rulaganya dipalo :
dipalo : • Kokoanya ditshwano
- Go tloga go e nnye go
- Go tloga go e nnye go fitlha go e kgolo le go Barutwana ba bapisa setlhopha sa didiriswa tse 9 go sethopha sa
fitlha go e kgolo le go tloga go e kgolo go fitlha didiriswa tse 2 .
tloga go e kgolo go fitlha go e nnye.
• Motlhala wa ditshwano
go e nnye. - Pele ga , morago ga , fag
are / magareng ga , Fa barutwana ba rulaganya dipalo ba ka dirisa sekgala mo gare ga
- Pele ga , morago ga , fag dipalo go itse gore ke palo efe e kgolo .sekao, ba tla re:ke 9 e kgolo
are / magareng ga , - O dirisa molapalo go go 2 gonne 9 o tla morago ga 2.
- O dirisa molapalo go tloga tloga go 0 – 10
Go rulaganya ga dipalo go ka dirwa mo nakong e e ikemetseng.
go 0 – 20 • Tlhalosa le go rulaganya o
• Tlhalosa le go rulaganya o dirisa puo sekao , pele ga ,
dirisa puo sekao , pele ga , morago ga mogare ga le mo
morago ga mogare ga le mo magareng ga.
magareng ga.
149
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
150 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.4 Tlhalosa,bapisa le tatelano ya Tlhalosa,bapisa le tatelano ya Ditirwana tse di tswelelang
didiriswa go fitlha ka 20 didiriswa go fitlha ka 10
Tlhalosa,bapisa Go rulaganya dipalo
le go rulaganya • Tlhalosa le go Tlhalosa le go bapisa:
Kgobokanyo ya didiriswa go ya Barutwana ba rulaganya dikarata tsa dipalo go tloga go 1 go
ya dipalo bapisa:Kgobokanyo ya didi-
bontsi,bonnye, bontsi go feta fitlha go 13 go tloga go e nnye go fitlha go e kgolo. Barutwana ba
riswa go ya bontsi,bonnye,
bonnye go feta, go lekana le , pitikolola dikarata tsa bona. Ba tlhopha karata dingwe le dingwe tse
bontsi go feta bonnye go
bontsi jaaka,pharologanyo. nne,ba dirulaganya go simolola go e nnye go fitlha go e kgolo le go
feta, go lekana le, bontsi
botsa tsala gora e lekole gore a e nepagetse. Fa ba kgona dikarata
jaaka,pharologanyo . • Tlhalosa le go rulaganya di le 4 ba ka tlhopha dikarata di le 5.Ba di rulaganye ka tatelano le
• Tlhalosa le go rulaganya Kgobokanya didiriswa go go kopolola dipalo go simolola ka e nnye go fitlha go e kgolo.
Kgobokanya didiriswa go tloga go tse dintsi go fitlha go
tse di nnye le go tloga go tse Tirwana e e kwalwang
tloga go tse dintsi go fitlha go
tse di nnye le go tloga go tse di nnye go fitlha go tse dintsi. Barutwana ba tlhoka go tiisa go tlhaloganya ga bona ka go feleletsa
di nnye go fitlha go tse dintsi. Tlhalosa , bapisa le go ditirwana tsa bona tsa go kwala.
Tlhalosa , bapisa le go rulaganya dipalo go fitlha go Dikao:
rulaganya dipalo go fitlha go 10
Kwa bokhutlong jwa kgweditharo ba tshwanetse go kgona go
20 • Tlhalosa le go bapisa feleletsa dipolelopalo tse di tshwanang le tse:
• Tlhalosa le go bapisa pal- palogotlalo go ya ka bonnye
go , bogolo go, bontsi go 1 go feta 3 ke________
ogotlalo go ya ka bonnye go ,
bonnye go go lekana le .
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
bogolo go, bontsi go bonnye 1 go feta 4 ke _______
go go lekana le . • Tlhalosa le go rulaganya 1 e nnye go 2 ke ________
• Tlhalosa le go rulaganya dipalo :
dipalo : ____ e kgolo go 4 ka 1
- Go tloga go e nnye go
- Go tloga go e nnye go fitlha go e kgolo le go ____ e nnye mo go 3 ka 1
fitlha go e kgolo le go tloga go e kgolo go fitlha
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tloga go e kgolo go fitlha go e nnye.
go e nnye. - Pele ga , morago ga , fag
- Pele ga , morago ga , fag are / magareng ga ,
are / magareng ga , - O dirisa molapalo go
- O dirisa molapalo go tloga tloga go 0 – 10
go 0 – 20 • Tlhalosa le go rulaganya o
• Tlhalosa le go rulaganya o dirisa puo sekao , pele ga ,
dirisa puo sekao , pele ga , morago ga mogare ga le mo
morago ga mogare ga le mo magareng ga.
magareng ga.
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.6 Dirisa dithekeneiki tse latelang fa Dirisa dithekeneiki tse latelang Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 1 ?
o rarabolola dipalo le go tlhalosa fa o rarabolola dipalo le go
Maano a go Mo kgweditharong e barutwanaga ba itsisiwe koketso-gabedi le go
tharabololo ya dipalo: tlhalosa tharabololo ya dipalo:
rarabolola hafola lekgetho la ntlha Lebelela dintlha tsa thuto mo karolong ya
dipalo • Dithusathuto tsa dikgonngwa. • Dithusathuto tsa dikgonng- ntlha.
Sekao : dibadisi wa.Sekao : dibadisi
Kwa bofelong jwa kgweditharo barutwana ba simolola go rarabolola
• Ditshwantsho go thala di- • Ditshwantsho go thala di- dipalofoko go dirisiwa dithekeniki tse di latelang:
palokgang palokgang
• Ditshwantshiso le dithusathuo tsa dikgongwa
• Go kgobokanya le go arog- • Go kgobokanya le go arog-
• Go kgobokanya a go aroganya dipalo
anya dipalo anya dipalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Oketsa gabedi le go hafola • Koketso gabedi le go hafola
• Molapalong
• Melapalo · Melapalo o tshegetswa
ke dithusathuto tsa dikgonngwa DItshwantshiso kgotsa dithusathuto tsa dikgongwa
sekao: Dibaga tse di balwang
Barutwana ba t la tswelela go thala ditshwantsho le go le dirisa
dithusathuto tsa dikgonngwa go rarabolola dipalo.Go botlhokwa
gore ditshwantsho le ditshwantshiso din ne le dipalo le tsone
dipalofoko .
Go kgobokanya le go aroganya
E ke nngwe ya dithekeniki tsa botlhokwa mo kgatong ya motheo. Go
dirisa thekeniki e go neela barutwana tshono ya go tlhatlhamolola le
kopanya dipalo go thusa gore go palelo e nne bonolo.
Sekao:
6 + 4 → 5 + 1 + 4
4 + 15 + 5 → 10
Thenekeniki e e dirisiwa kgapetsakgapetsa kwa kgatong ya
magareng.
151
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
152 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.6 Dirisa dithekeneiki tse latelang fa Dirisa dithekeneiki tse latelang Koketso gabedi le go hafola
o rarabolola dipalo le go tlhalosa fa o rarabolola dipalo le go
Maano a go Thekeniki e e matswakabele mme e tlhoka tlhaloganyo e e
tharabololo ya dipalo: tlhalosa tharabololo ya dipalo:
rarabolola tseneletseng ya dipalo.Barutwana ba ba kgonang go tlhopha
dipalo • Dithusathuto tsa dikgonngwa. • Dithusathuto tsa dikgonng- thekeniki e ga ba okaoke mo togamanong e ba e dirisang.
Sekao : dibadisi wa.Sekao : dibadisi
Mo kgweditharong e barutwana ba simolola go oketsa dipalo gabedi
• Ditshwantsho go thala di- • Ditshwantsho go thala di- ka gonne ba balela go fitlha mo go 10.Mo tshimologong koketso
palokgang palokgang gabedi le halofo di ka dirisiwa jaaka togamano ya palelo kakanyo e
tshwanetse go rutwa .
• Go kgobokanya le go arog- • Go kgobokanya le go arog-
anya dipalo anya dipalo Mo mophatong wa 2 barutwana ba ne ba tlhagisediwa polelopalo
mme ba botswa potso ‘;Re ka dirisa jaang koketso gabedi e e gaufi
• Oketsa gabedi le go hafola • Koketso gabedi le go hafola
go bona karabo ya 5 + 6 = □?” : “ Barutwana ba lemoga gore 5
• Melapalo • Melapalo o tshegetswa ke le 6 di gaufi thata le e ngwe .Dithusathuto tse di kgonnwang di
dithusathuto tsa dikgonngwa dirisiwa go bontsha gore :” O ka oketsa 5 gabedi go dira ditlhopha
sekao: Dibaga tse di bal- tse pedi tsa botlhano.ke tlhakanye bo tlhano ba ba bedi go dira 10
wang ka salelwa ke 1 e ke tshwanetseng go e tlhakanya le yona .Karabo
ke 11.Ba dirisa puo ya bona kgotsa ditshwantsho ,barutwana ba
santse ba ka dirisa thekiniki e . Mo mophatong wa 3 barutwana ba
ka kgona go diragatsa thekiniki fa palelo e le ya mono wa dipalo tse
tharo.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mo kgweditharong e barutwana bat la dirisa koketso gabedi le
halofo mo di tseleng tse di latelang:
Koketso gabedi:
• Diteraesekele di le pedi,Di na le maotwana a le kae?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Manape le Thato ba na le dimmabole di le 4 mongwe le mongwe
.Dimmabole tsotlhe di kae?
Barutwana ba ka rala ditshwantsho le go dirisa dithusathuto tse di
kgogwang go bontsha gore palo e oketsegile gabedi.
Halofo:
• Mo kgweditharong ya 2 barutwana ba ithuta ka ga halofo gore
ba kgone go dirisa thekeniki e mo kgweditharong ya 3.
• Koketso gabedi le halofo e tshwanetse go ithutiwa mo boemong
bo bo seng mo tirisong. Doubling and halving should be prac-
tised in context-free situations.
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.6 Dirisa dithekeneiki tse latelang fa Dirisa dithekeneiki tse latelang Molapalo
o rarabolola dipalo le go tlhalosa fa o rarabolola dipalo le go
Maano a go Go dirisa molapalo go tla thusa barutwana go balela:
tharabololo ya dipalo: tlhalosa tharabololo ya dipalo:
rarabolola
• Go rekota se ba se tlhaloganyang; record their thinking;
dipalo • Dithusathuto tsa dikgonngwa. • Dithusathuto tsa dikgonng-
Sekao : dibadisi wa.Sekao : dibadisi • Go ela thoko di kakanyo tsa bona; le .
• Ditshwantsho go thala di- • Ditshwantsho go thala di- • Go nna le setshwano sa rekoto se ba ka se dirisang go tlhalosa
palokgang palokgang gore ba rarabolotse bothata jaang.
• Go kgobokanya le go arog- • Go kgobokanya le go arog- Go simolola ka kgweditharo ya 1 barutwana ba ntse ba dirisa
anya dipalo anya dipalo molapalo
• Oketsa gabedi le go hafola • Koketso gabedi le go hafola Fa barutwana ba ntse ba tswelela mo kgatong ya motheo ba
rotloediwe go dirisa molapalo ka tsela e e tseneletseng.
• Melapalo • Melapalo o tshegetswa ke
dithusathuto tsa dikgonngwa Mo kgweditharong ya 1 ,barutwana ba badile ka bo nngwe .Se se
sekao: Dibaga tse di bal- bontshiwa mo molapalong ka go tlola ka bo nngwe.
wang
Sekao 1:
Go na le basimane ba le 5 le basetsana ba le 4 ba ba dira dithuto
tsa tlaleletso tsa botaki mo sekolong.Ke barutwana ba le kae mo
phaposing ya botaki?
Mo kgweditharong 2 barutwana ba ka tswelela go bala ka bo nngwe
mme ka rotloediwa go dirisa molapalo go bontsha go balela kwa
pele ka ditlhopha .
Sekao:
Barutwana ba kgona go ikgaogana ka 4 mo ditlhopheng tse 2.
Molapalo o tla supa metlolo e 2 go tloga go 5
153
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
154 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.7 Rarabolola dipalofoko mo tirisong Rarabolola dipalofoko Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 1?
le go tlhalosa tharabololo ya mo tirisong le go tlhalosa
Tlhakanyo le Mo kgweditharong e barutwana ba ithuta dipalofoko le tiro ba
gago mo dipalo tse di akaretsang tharabololo ya gago mo dipalo
tloso simolola go itshepa mo dithekeniking fa ba rarabololaTsepamo mo
tlhakanyo , tloso ka dikarabo go tse di akaretsang tlhakanyo ,
kgweditharong e , e nne mo go rekoteng. Barutwana ba tshwanetse
fitlha go 20 . tloso ka dikarabo go fitlha go 10
go kwala dipalopolelelo jaaka sesupo se se kwadilweng sa dipalo
go fitlha 5 Barutwana ba tla tswelela go dithusa- thuto tse di
kgongwang le ditshwantshiso go emela palelo tsa bona go tloga go
5 go fitlha go 10 .
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.8 Rarabolola dipalofoko mo tirisong Rarabolola dipalofoko Tatelano ya palopalelo mo kgweditharong e letlelela barutwana go
le go tlhalosa tharabololo ya mo tirisong le go tlhalosa simolola poeletso ya tlhakanyo.Go balela go 10 e letlelela go rekota
Tlhakanyo-
gago mo dipalo tse di akaretsang tharabololo ya gago mo dipalo
poeletso e e Sekao
tlhakanyo , tloso ka dikarabo go tse di akaretsang tlhakanyo ,
lebisang kwa
fitlha go 20 tloso ka dikarabo go fitlha go 10 • 1+1+1
katisong.
• 2+2+2+2
• 3+3+3
Mo kgweditharong ya 1 kakanyo le go tlhaloganya tlhakanyo di
a agwa barutwana ba tshwanetse go tlhakanaya ditlhopha tse
lekanang
Mo kgweditharong barutwana ba dira ka dipalofoko tse letlang
setshwano sa poeletso ya tlhakanyo.
Poeletso ya tlhakanyo e itsisiwe kgapetsakgapetsa mo barutwaneg
ka ditlhopha tsa dipalo tse di lekanang.Kwa tshimologong
barutwana ba ka itsisiwe mo ditlhopheng tse di lekanang ka letsatsi
le lengwe le lengwe..
Dipalo tse di akaretsang poeletso ya tlhakanyo di mo sepopegong
se se latelang:
• Ditlhopha tsa: diatla, dinao, dikausu ditlelafo tsa diatla, ditlhako,
Ee ditsebe,maotwana a baesekele .
• Ditlhopha tsa: maotwana a teraesekele, dikhutlo tsa khutlotharo
• Ditlhopha tsa: maotwana a sejanaga, maotwana a setulo
• Ditlhopha tsa: menwana ya diatla, menwana ya dinao,
Puo ya poeletso tlhakanyo e botlhokwa Barutwana ba neelwe
tshono go tlhalosa ka molomo seo ba se bonang.
Go rekota setshwano sa poeletso tlhakanyo
• Go dirisa dithusathuto tse dikgongwang .Barutwana ba tla bont-
sha palelo tsa bona ba dirisa dithusathuto tse di kgobokants-
weng .
• Mo e leng ditshwantsho fela
Barutwana bat la rala ditshwantsho go bontsha gore ba dirile
ditlhopha jaang go tlhakanya .
• Go rekota mo ditshwantshong le mo dipalong
Ditshwantshiso di tla bontsha ditshwantsho di tshegeditswe ke
155 dipalo
• Go ela kwa setlhangweng se se kwetsweng
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
156 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.11 • Go lemoga le go tlhaola Go ruta barutwana ka tshelete,go tlhalosa dikakanyo tse:
tshelete ya dipapetlana ya
Tšhelete • Tšhelete ke eng
Aforika Borwa
• Goreng tšhelete e le botlhokwa
• Rarabolola leraraane la
tšhelete o akaretsa tšhelete • Tshelete e dirisiwa jaang letsatsi le lstsatsi
yotlhe le tšhentšhi go fitlha
• Barutwana ba bala tšhelete jaang
go diranta di le 10 le disente
di le 20 Barutwana ba ithuta ka tšhelete pele ba kena sekolol.Barutwana
bangwe ba ka bo ba tlhaloganya boleng jwa tšhelete le go lemoga
maina a tšhelete ya dipapetlana le ya dipampiri.
Mo kgweditharong e barutwana ba rutiwe motheo wa go tlhaloganya
go dirisa tšhelete mo boemong jwa tiriso e e nepagetseng. Se se
mo tirisong ya kemo ya go tshameka mabenkele.
• tlisa tšhelete ya Aforika Borwa ya dipapetlana le ya dipampiri
diranta di le 20 le di le 10 kwa sekolongBarutwana ba tsamaisa
menwana mo matlhakoreng a dipapetlana mme ba buisane gore
di farologana jaang.Ba buisane ka matshwao a a fitlhelwang mo
papetlaneng le mo tšheleteng ya pampiri nngwe le nngwe.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Barutwana ba baya dipapetlana ka fa tlase ga pampiri e tsh-
esane le go dirisa selo se sekwalang se se boleta o tshasa mo
godimo ga sona s.k a dirisa phensele tsa mebala .Ba sega se se
kopolotsweng ba se kgomaretsa mo dibukeng tsa bona tsa tiro
le go neela maina a dipapetlana tseo.
• Ba gatisa le go sega setshwano sa papetlana ya 5c, 10c le 20c.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Ba kgomaretsa dipapetlana tsa di farologaneng tse di lekanang
le 20c le10cs.k 20c = 10c + 5c + 5c 20c = 5c + 5c + 5c + 5c
• Palotlalo go fitlha go 20c - tšhelete ya dipapetlana e le nosi.
- Barutwana ba ba setseng ba itse go bala ka bo 5 le ka bo
10 ba tla dirisa kitso e go bona palo yotlhe.
- Morutabana o neela morutwana mongwe le mongwe pampiri
e e gatisitsweng papetlana tsa di 5c,10c le 20c .
• O ba bolelela gore ba ntshe papetlana efe sekao dipapetlana di
le tharo tsa di 5c .
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.11 • Go lemoga le go tlhaola • Ba bala ka bo 5 kgotsa ba dira poeletso ya tlhakanyo, 5c+5c+5c.
tshelete ya dipapetlana ya
Tšhelete - Morutabana o laela barutwana go ntsha 20c a dirisa di-
Aforika Borwa
papetlana tse di farologaneng .Ba netefatse gore monngwe
• Rarabolola leraraane la le monngwe o ntsha 5c tse pedi le papetlana ya 10c e le
tšhelete o akaretsa tšhelete nngwe.
yotlhe le tšhentšhi go fitlha
- Barutwana ba feleletsa letlhare la tiro mo ba bonshang gore
go diranta di le 10 le disente
ke dipapetlana dife tse ba tshwanetseng go di dira gore
di le 20
palogotlalo e nne disente di le 20.
Sekao: 20c = 10c + 10c or 5c+ 5c + 5c + 5c= 20c kgotsa 5c+5c +
10c =20c
• Neela ka tšhentšhi o dirisa fela dipapetlana ka tšhentšhi
- Morutabana o dira tlhakanyo le tloso ya dipapetlana ka na-
mana sekao: o tlosa 5c go nna le 20c .
- Morutabana o botsa : Fa o neela morekisi 15c , go setse
tšhelete e kae?”Barutwana ba ba nang le bothata go dira ka
dipapetlana ba dirisa dibadisi go ba etleetsa.
- Barutwana ba feleletsa letlhare la tiro fa ba dirang gone gore
bat le ba bone tšhentšhi ya dilwana tse ba di rekileng ka
phokoletso ya 20c
Sekao:
• 10c – 5c = 5c
• 20c – 10c =10c – Dipalotlalo tsa lesome
• 20 – 5c – 5c – 5c = 5c: Poeletso ya tloso
157
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
158 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
DiCONTEXT-FREE CALCULATIONS
1.12 Dirisa dithekeniki tse di latelang Dirisa dithekeniki tse di latelang Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 1?
fa o dira dipalo: fa o dira dipalo:
Ditogammano Mo kgweditharong 2 barutwana ba simolola go balela go 10. Go dira
(mekgwa le • Dithusathuto tse di kgong- • Dithusathuto tse di kgong- mo tatelanong ya dipalo tse go raya gore bothegeniki jwa go balela
maano) wang Sekao : dibadisi wang Sekao : dibadisi bo ka godisiwa le rutwa .
• Thala di tshwantsho. • Thala di tshwantsho. Ditogamano tse di ithutwa mo legatong lwa dinomoro tsa dipalo.
• Go aga le go aroganya dipalo. • Go aga le go aroganya Go aga le go aroganya dipalo
dipalo.
• Go oketsa gabedi le go hafola Go aga le go aroganya ditirwana tsa dipalo go tswelela go godisa
• Go oketsa gabedi le go kgatlhego ya barutwana mo bogolong jwa dipalo.Ditirwana tse di
• molapalo
hafola tlhoma motheo wa tiro ya dipalo.Tlhatlhamolola le kopanya dipalo
go ka thusa go ka dira dipalo bonolo . Go ithuta gangwe le gape
• Melapalo e tshegetswang ke
mo mofuteng o wa ditirwana go roetloetsa barutwana godirisa
dithusathuto tse di kgong-
ditogamano tsa dipalo( mathematikisi.)
wang sekao: dibaga tsa go
badisa Go oketsa gabedi le go hafola
Pele ga go oketsa gabedi le go hafola go dirisiwa jaaka togamanao
ya go balela dipalo go tlhokega gore go tlhalogangwe le go ithutiwa
pele .
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Go dirisa dithusathuto tsa dikgonngwa
Se, se ka kgonwa go dirwa ka taelo e lebaneng.Bolela le go
bontsha barutwana fa go le dithupana tsa dibadisi tse o tla kgonang
go oketsa kgoboko gabedi ka go ala gape dithupana tse tlhano tse
dintsi tse di balwang .
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Go tswelela ka ditlhangwa tse di kwadilweng o dirisa ditshw-
antsho. .
• Barutwana: Ba ka neelwa ditshwantshiso tsa go oketsa gabedi,
mme di ka emela ditshwantshiso tsa ditshwantsho.
• Go dirisa dipalo
Barutwana ba simolola ka go feleletsa dipolelo jaaka :
- Go oketsa gabedi ka 1 ke...
- Go oketsa gabedi ka 2 ke...
- Go oketsa gabedi ka 3 ke...
- Go oketsa gabedi ka 4 ke...
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.12 Dirisa dithekeniki tse di latelang Dirisa dithekeniki tse di latelang Melapalo e tshegeditsweng ka dithusathuto tse di kgongwang
fa o dira dipalo: fa o dira dipalo:
Ditogammano Fa barutwana ba dirisa melapalo jaaka thegeniki go kgona go balela
(mekgwa le • Dithusathuto tse di kgong- • Dithusathuto tse di kgong- barutwana ba tshwanetse pele gore ba bo ba dirisitse :
maano) wang Sekao : dibadisi wang Sekao : dibadisi
• Ba dirisitse mola o mongwe wa dithusathuto jaaka dibadisi tsa
• Thala di tshwantsho. • Thala di tshwantsho. dibaga, le metlhala ya dipalo ;
• Go aga le go aroganya dipalo. • Go aga le go aroganya • Melapalo go balela kwa pele le kwa morago le
dipalo.
• Go oketsa gabedi le go hafola • Melapalo gore o tle o rulaganye dipalo ka kemo le tatelano.
• Go oketsa gabedi le go
• molapalo Mola palo o rulagantsweng o tshwanetse go dirisiwa (O siametse
hafola
fa) barutwana ba dira ka go tlhakanya le go tlosa. Molapalo o o
• Melapalo e tshegetswang ke rulagantsweng o tshwanetse go bontsha dipalo tsotlhe mo go ona.
dithusathuto tse di kgong-
wang sekao: dibaga tsa go
badisa
1.13 Tatelano ya dipalo:1-20 Tatelano ya dipalo:1-20 Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 1?
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha go 20 • Tlhakanya go fitlha go 20 Mo kgweditharo 2,tatelano ya dipalo di oketsegile go tloga go 5
tloso go fitlha go 10. Mo kgweditharong e barutwana ba tshwanetse go
• Tlosa go tloga go 20 • Tlosa go tloga go 20
simolola go tlhaloganya:
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
• Pharologantsho ya tlhaeletsano ya tlhakanyo le
(+, –, =, □) (+, –, =, □)
• tirisano magareng ga go tlhakanya le go tlosa
• Ithute dipalotlamo go fitlha • Ithute dipalotlamo go fitlha
Pele barutwana ba tla itsisiwe matshwao a go tlhakanya le go
go 10 go 7
tlosa,ba tshwanetse ba bo ba na le maitemogelo a a tletseng mo go:
• go bala gotlhe;
• go balela kwa pele go tloga go palo e kgolo.
• O dirisa o tlhaloganya puo ya go tlhakanya le go tlosa; le
• Go rulaganya le go tshwantsha dipalo.
159
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
160 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.13 Tatelano ya dipalo:1-20 Tatelano ya dipalo:1-20 Mo kgweditharo e, barutwana ba tswelela go aga go tlhaloganya ga
bona ga go tlhakanya le go tlosa.
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha go 20 • Tlhakanya go fitlha go 20
tloso Go tlhakanya le go tlosa go amanya thata le go bala. Kgopolo ya 1
• Tlosa go tloga go 20 • Tlosa go tloga go 20
go feta go kgotsa go feta 2 go tsamaelana le le palo e e latelang mo
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba tatelanong ya go bala.
(+, –, =, □) (+, –, =, □) Mo kgweditharong e barutwana bat la dirisa matshwao go kwala
dipolelopalo kgapetsakgapetsa le ka go itshepa. Kgatelopele ya
• Ithute dipalotlamo go fitlha • Ithute dipalotlamo go fitlha
go dirisa matshwao go tshwanetshwe ga dirwa ka matsetseleko.
go 10 go 7
Go botlhokwa gore barutwana ba kgone go tlhaloganya bokao
jo bo farologaneng jo bo tsamaelanang le matshwao. Barutwana
ba tshwanetse go tlhaloganya le go dirisa mafoko a tshwana
jaaka,oketsa,gape,tse tsotlhe,tse tsotlhe di dira,tlosa,pharologanyo
magare ga go tlosa pele ga matshwao a itsisiwe.
Barutwana ba tshwanetse go araba pele dipotso di tshwana le: 3 le
2;5 o tlosa 3, pele letshwao le dirisiwa.
Go rekota ditshwantshiso
Go balela go 10 go raya gore barutwana ba tla nna ba ntse ba
rekota tiriso ya go balela:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• dithalo kgotsa dithusathuto tse di kgongwang;kgotsa
• ditshwantsho le dipalo;kgotsa
• dipalo fela.
Kwa bofelong jwa kgweditharo,mo tatelanong ya dipalo go tloga go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
1 go fitlha go 5,,barutwana ba tshwanetse go itshepa mo go diriseng
dipalo fela ntle le go thala ditshwantsho go emela dipalo tsa bona.
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.13 Tatelano ya dipalo:1-20 Tatelano ya dipalo:1-20 Ditogamano tsa go balela fa go tlhakanngwa le go tlosa
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha go 20 • Tlhakanya go fitlha go 20 Go tlhakanya ka go bala gotlhe.
tlhoso
• Tlosa go tloga go 20 • Tlosa go tloga go 20 Barutwana ba tla simolola fa go 1 le go bala go fitlha go 5 mme o
tswelele ka go bala go fitlha go 7.
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
(+, –, =, □) (+, –, =, □)
• Ithute dipalotlamo go fitlha • Ithute dipalotlamo go fitlha Go tlhakanya ka go balela kwa pele:
go 10 go 7
Barutwana bat la balela kwa pele go tloga go 5 go fitlha go 7
5
Bothegeniki jo bon a le kgono e e gaisang go na le go balela ka
bonngwe. Barutwana ba tla dirisa thegeniki go fitisisa fa go balela
ga tatelano ya dipalo e ntse e oketsega.
Bala go tloga mo palong e kgolo.
6
Barutwana ba balela kwa pele go tloga mo palong e kgolo,e eleng
6, mme ba tswelela go bala go fitlha go 8.
Go tlosa ka go ntsha
7–3=
7=4+3
/ / /
7-3=4
Fa o rekota tloso barutwana ba ka thalela mola mo godimo ga
ditshwantshiso go supa go tlosa.
161
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
162 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.13 Tatelano ya dipalo:1-20 Tatelano ya dipalo:1-20 Go tlosa ka go balela kwa pele.
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha go 20 • Tlhakanya go fitlha go 20
tlhoso
• Tlosa go tloga go 20 • Tlosa go tloga go 20
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
6–2=□
(+, –, =, □) (+, –, =, □)
Barutwana ba ka bala go tloga go 2 go fitlha go 6.Learners can
• Ithute dipalotlamo go fitlha • Ithute dipalotlamo go fitlha count on from 2 to 6.Ba tlhoka go ela tlhoko ba badile dipalo tse kae
go 10 go 7 go tloga go 2 go fitlha go 6.
Go tlosa ka go balela kwa morago
8–2=□
Barutwana ba ka simolola go tloga go palo e kgolo,e e leng 8,le go
balela dikgato tse 2 kwa morago go fitlha go 6.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Go aga le go aroganya dipalo
Se se ka dirwa ka ditsela tse di farologaneng.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
7=4+3
7=4+3
Dipalotlamo
Mo tsamaong ya kgweditharo e barutwana ba ithuta dipalotlalo
go fitlha go 7. Tse di tla tlhagisiwa mo ditshwantshong le mo
dipolelopalong ba dirisa ditshwantshiso tse di farologaneng.
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.13 Tatelano ya dipalo:1-20 Tatelano ya dipalo:1-20 Go tlhakanya
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha go 20 • Tlhakanya go fitlha go 20 Dikao:
tloso
• Tlosa go tloga go 20 • Tlosa go tloga go 20 Go dira bo 6 kgotsa batla ditsala tse 6 ka go dirisa ditshwantsho
kgotsa dipalo.
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
(+, –, =, □) (+, –, =, □)
• Ithute dipalotlamo go fitlha • Ithute dipalotlamo go fitlha
go 10 go 7
Sekao 1
le dira
Sekao 2
le dira
Sekao 3
le dira
Go dira 6 o dirisa ditshwantsho le dipalo
Mmalafatsa/tshasa go bontsha 6 ka tsela tse di farologaneng
__________ le ________ di dira 6
Go dirisa dipalo fela
Nyalana dipalo ka dipara go go neela 6:
1 2
3 4
5 5
4 3
163
2 1
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
164 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.13 Tatelano ya dipalo:1-20 Tatelano ya dipalo:1-20 Tiriso Commutativity
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha go 20 • Tlhakanya go fitlha go 20 Mo tsamaong ya kgweditharo barutwana ba simolola go lemoga
tloso pharologantsho ya tiriso ya tlhakanyo kwa ntle ga go itse lereo.
• Tlosa go tloga go 20 • Tlosa go tloga go 20
Sekao:
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
Bala dikutlhotharo
(+, –, =, □) (+, –, =, □)
• Ithute dipalotlamo go fitlha • Ithute dipalotlamo go fitlha
go 10 go 7
6 + 2 =
2 + 6 =
Mokwalo o o amanang le go tlhakanya le go tloso ya dipolelopalo –
go tlhaloganya kamano magareng ga go tlhakanya le go tlosa.
Mo tsamaong ya kgweditharo e barutwana ba ithuta gore ba kgona
go kwala palopolelo ya tloso boemong jwa palopolelo ya tlhakanyo.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Sekao:
4 + 2 = 6 le 6 – 2 = 4
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
2 + 4 = 6 le 6 – 4 = 2
Letshwao la tekano
Letshwao la tekano ga le a tshwanelwa go ka itsisiwe ka bonako.
Go tla nna botlhokwa go dirisa matshwao ka tsela e e lokologileng
le go neela barutwana tshono ya go ka dirisa metshu go na le
letshwao la tekano.
Sekao:
Mmogo di dira
4 le 2→
6
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.13 Tatelano ya dipalo:1-20 Tatelano ya dipalo:1-20 Go dirisa melapalo
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha go 20 • Tlhakanya go fitlha go 20 Go itsise tloso go fitlha go 10 mo molapalong.
tlhoso • Tlosa go tloga go 20 • Tlosa go tloga go 20 Morutabana o dirisa molapalo go tlosa dipalo go fitlha go 10,sekao
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba 5–2=
Sekao:Mmutla o tlolela kwa go 5,mme wa tlolela ga 2 kwa morago
(+, –, =, □) (+, –, =, □)
mme wa ema fa go 3.Jaanong 5 – 2 = 3
• Ithute dipalotlamo go fitlha • Ithute dipalotlamo go fitlha
go 10 go 7
Ditirwana tsa go kwala
Barutwana ba tshwanetswe go tlhagisetswa mefuta e e
farologaneng ya ditshwantshiso go tshegetsa go tlhaloganya go
tlhakanya le go tlosa.
Ba tlhoka ditirwana tsa go kwala tse di botsang dipotso tse di
tlhaloganyesegang sentle go:
• Go balela kwa pele;
• Go tlhakanya ka go balela kwa pele go tloga go palo e
kgolo;kgotsa
• Go tlosa ka go thala mola fa godimo ga ditshwantsho go supa
tloso.
165
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
166 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.13 Tatelano ya dipalo:1-20 Tatelano ya dipalo:1-20 Kgopolo ya go oketsa gabedi
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha go 20 • Tlhakanya go fitlha go 20 Palo tatelano e barutwana ba dirang ka yona e ba letla go oketsa ga
tlhoso • Tlosa go tloga go 20 • Tlosa go tloga go 20 bedi.Se se tla rutwa ka ditsela tse di farologaneng ga e tla dirwa fa
barutwana ba bala didiriswa.
• Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba
Sekao:Barutwana ba ka dira ditlhopha tse 2 tsa dibadisi,dibadisi
(+, –, =, □) (+, –, =, □) tse 4,dibadisi tse 6,dibadisi tse 8 le dibadisi tse 10.Dipolelopalo di
• Ithute dipalotlamo go fitlha • Ithute dipalotlamo go fitlha tsamaelane le ditshwantsiso.
go 10 go 7
Oketsa 1 ke……. Oketsa 2 ke……. Oketsa 3 ke…….
Oketsa 4 ke……. Oketsa 4 ke…….
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
CAPS
1.14 • Poeletso ya tlhakanyo( jaaka • Poeletso ya tlhakanyo( jaaka Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 1?
Tlhakanyo- dipalo tse di tshwanang) go dipalo tse di tshwanang) go Mo kgweditharong 2, barutwana ba simolola poeletso ya tlhakanyo
poeletso e fitlha go 20 fitlha go 10 go fitlha go 10.
lebisitse kwa • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba Fa barutwana ba setse ban a le kgopolo e e siameng ya dipalo go
katisong (+, =, □) (+, =, □) tloga go 1 go fitlha go 5,poeletso ya tlhakanyo e tla dira tlhaloganyo
go bona.
Tlhakanyo e e boelediwang e itsisiwe barutwana jaaka ditlhopha
tsa dipalo tse di lekanang.
Go dira ka setlhopha sa didiriswa go botlhokwa go tlhaloganya
katiso.Barutwana ba tshwanetse go kgona go:
• Go dira ditlhopha tsa didiriswa tse di lekanang;
• Ba tlhalose thulaganyo;le
• Go bala palo yotlhe ya didiriswa.
Mo tshimologong barutwana ba ka bala ka bonngwe mme fa ba
ntse ba bontsha thelelo ka go tlola go bala ba tshwanetse go bala
didiriswa ka bobedi.botlhano le bolesome.
Barutwana ba tshwanetswe go senolelwa go mefuta e e
farologaneng ya ditshwantsiso tse di tla tshegetsang go tlhaloganya
poeletso ya tlhakanyo.
Dipalo tse di akaretsang poeletso ya tlhakanyo di mo sepopegong
se se latelang:
Go ka nna botlhokwa go ka itsise barutwana go ditshwantsho tse di
lekanang tsa ditlhopha tsa tsatsi le letsatsi,sekao;
Ditlhopha tsa 2 – diatla,dinao,dikausu,ditlelafo tsa diatla,ditlhako,dit
sebe,maotwana a dibaesekele.
Ditlhopha tsa 3 – maotwana a teraesekele,dikhutlo tsa dikutlotharo
Sekao:
Go maotwana a le makae
otlhe?
Go menwana e le kae?
Feleletsa polelopalo e e
167 fa tlase:
+ + = 15
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
BOLEELE JWA
DIKGOPOLO LE DIKGONO TSEPAMO MO NAKO
DINTLHA TSA TSHEDIMOSETSO KGOTSA DIKAELO TSA GO
DITLHOGO TSE DI TLHOKAGALANG KWA DIKGOPOLONG LE DIKGONO
168 RUTA Mo-thutong ya ura
BOFELONG JWA NGWAGA TSA KGWEDI-THARO YA 1
le metsotso e le 24
1.14 • Poeletso ya tlhakanyo( jaaka • Poeletso ya tlhakanyo( jaaka Go rekota ditshwantsiso tsa poeletso ya tlhakanyo.
Tlhakanyo- dipalo tse di tshwanang) go dipalo tse di tshwanang) go Tsepamo mo, ke kgodiso ya puo le go tshegetsa tlhaloganyo
poeletso e fitlha go 20 fitlha go 10 ya katiso.Barutwana bat la rekota se ba se tlhaloganyang ka
lebisitse kwa • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a maleba ditshwantsho tse ba di dirisang.Barutwana ba newe ditshwantsho
katisong tsa ditlhopha tsa didiriswa le go thala didiko go potologa ditlhopha
(+, =, □) (+, =, □)
tsa didiriswa tse di supilweng.
Puo e e ka dirisiwang e ka nna ditlhotshwana tsa bo 2 ga 3 kgotsa
ditlhopha tsa 2 ga 3.Fa barutwana ba itshepa mo go tlhaloseng
kemo ya ditshwantsho ba dirisa puo,ba ka tlhalosa dipolelopalo.
Dipolelopalo: 3 + 3 =6
1.16 Kgopolo ya palo: tatelano go 20 Kgopolo ya palo: tatelano go Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 1?
Dipalo tsa tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo tse o 10 Mo kgweditharo 2,tatelano ya dipalo e oketsega go tloga go 5 go
di tlhophetsweng. · Rulaganya sete ya fitlha go 10.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Bapisa dipalo go fitlha go 20 le dipalo tse o di tlhophetsweng Dikao tsa dipotso le ditirwana tse di ka bodiwang le go dirwa:
go bolela gore ke efeng e leng · Bapisa dipalo go fitlha • Simolola ka 3 le go balela kwa pele ka nngwe go fitlha go 10.
1,2 le 10 ntsi kgotsa nnye. go 10 le go bolela gore ke efeng
e leng 1 le 2 ntsi kgotsa nnye • Ke efe e nnye go 8 kgotsa 5?
Kgopolo ka bonako:
• Ke efe e ntsi ke 8 kgotsa 4?
• Dipalotlamo go fitlha go 10
• Ke efeng e leng nnye ka 2 ka 9?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Gopola dintlha tsa tlhakanyo le
tloso go fitlha go 10. • Ke efeng e leng bontsi ka 2 go 3?
Ditogamano tsa palo tsa • Neela ka palo gareng ga 1 le 3.
tlhogoMental strategies • Neela ka palo gareng ga 6 le 10.a go palo e le nosi fela?
Dirisa ditogamano tsa go balela le • Baya dikaratapalo ka tatelano go tloga go palo e nnye go fitlha
go tlosa ka bokgoni: go e kgolo.
• Baya palo e tonna pele ka
tulaganyo gore o kgone go
balela pele le morago.
• Molapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Go aga le go aroganya.
Mophato 1 Kgweditharo 2
2-Dipaterone,Tiriso le Alejebora/Thutadipalo
CAPS Nako (mo
Dikgopolo le Dikgono Tsepamo mo Dikgopolo
thulaganyetsong
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
ya ura le
bofelong jwa ngwaga KGWEDITHARO 1
metsotso e le 24)
2.1 Go kopolola ,go atolosa Go kopolola le go Go kopolola paterone go thusa barutwana go bona lemoga /tatelano ya gore 1 Thuto
le go tlhalosa atolosa le go tlhalosa paterone e dirwa jang.
Dipaterone Go kopolola,go atolosa le Go kopolola le go atolosa Go atolosa paterone go thusa barutwana go netefatsa gore ba tlhalogantse sentle
tsa go tlhalosa ka mafoko le go tlhalosaka mafoko: tatelano ya paterone.
Jeometeri • Dipaterone tse • Dipaterone tse di Go tlhalosa paterone go thusa barutwana ka kgolo ya bo kgoni jwa puo le go bua.
di bonolo tse di bonolo tse di dirilweng E thusa gape go bona le gore morutwana o kgona go ranola dipaterone jang.
dirilweng ka dilo tse di ka dilo tse di kgong- Mo mophatong wa 1 barutwana b aka tsepama mo dipateroneng tse dipopego/di
kgongwang wang diriswa di boelediwang ka mokgwa o o tshwanang.
• Dipaterone tse • Dipaterone tse di Mo kgweditharong ya 2 barutwana ba le bantsi ba setse ba lokologa ka go dirisa
di bonolo tse di bonolo tse di di- dikeraeone le diphentshele fa ba thala.Barutwana b aka tswelela ka go kopolola le go
dirilweng ka go thala rilweng ka go thala atolosa dipaterone dipaterone tse di dirilweng ka ditshwantsho go na le di didiriswa.
mela,dipopego kgotsa mela,dipopego kgotsa barutwana ba tshwanetse go gape ba tsepama mo go tlhaloseng dipaterone.. Ga go
didiriswa. didiriswa. bonolo mo nakong tsotlhe mo morutwaneng go tlhalosa dipaterone.Morutabana a k aba
Tlhama Dipaterone ka Tlhama Dipaterone ka thusa go ithuta se se solofetsweng gore ba bue ka sona. Ka go botsisa dipotso jaaka:
bowena bowena “O bona popego efeng mo pateroneng e?”
Tlhama Dipaterone tsa Tlhama Dipaterone tsa “A di tshwana tsotlhe ka mmala?”
Jeometeri ka bowena Jeometeri ka bowena
“A o bona e lenngwe kgotsa tse di fetang bongwe tsa dipopego mo di pateroneng?”
• Ka di diriswa tse dik- • Ka di diriswa tse dik-
“A dipopego di lebeltse go lo gongwe?”
gongwang gongwang
“A go na le dipalo tse di tshwanang tsa di diriswa mo setlhopheng sengwe le sengwe?”
• Ka go thala • Ka go thala
mela,dipopego kgotsa mela,dipopego kgotsa “Ke di diriswa di le kae mo setlhopheng sengwe le sengwe?”
didiriswa. didiriswa “A dipopego tsotlhe di tshwana ka bogolo?” jalo le jalo?”
• Dipaterone tse di re di Mo kgweditharo 2 dingwe tsa dilo tse di tshwanetseng go lebelelwa e ka nna tiriso
kaganyeditseng ya popego tlhokorepedi ya geometiri le tlhakore tharo ya geometiriya di diriswa e
• Tlhaola,tlhalosa ka barutwana b a ithutileng yona mo KGWEDITHARO 1.Barutwana b aka dira popego ya
mafoko le go kopolola tlhokorepedi ka go sega pampiri kgotsa karata kgotsa ba di thala.Barutwana b aka dira
Dipaterone tsa Jeom- dipaterone ka popego ya lebokoso le dikgwele tse ba di dirileng kaletsopa/mmopa/tege.
eteri: Dipaterone di ka dirwa ka go dirisa popego ya tlhakore e lenngwe mme mmmala wa
• Mo tlhagong /tlholego sediriswa o fetoga nako nngwe le nngwe sekao:
• Go tswa mo botshel-
lono boswa jwa letsatsi
ka letsatsi
• Go tswa mo ngwao- Go botlhokwa mo mophato wa 1 go thusa barutwana go bona/lemoga gore ke
169 boswa ya rona setlhopha sefe se se ntseng se boelela,ka go baya setlhopha sengwe le sengwe mo
pampering e e farologaneng kgotsa go e bontsha mo gareng ga poloko ya pampiri
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Nako (mo
Dikgopolo le Dikgono Tsepamo mo Dikgopolo
thulaganyetsong
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
ya ura le
170 bofelong jwa ngwaga KGWEDITHARO 1
metsotso e le 24)
2.1 Go kopolola ,go atolosa Go kopolola le go Dipaterone di ka diriwa go tswa mo ditlhopheng tse ditshwanang tse di boeletsang, mo 1 Thuto
le go tlhalosa atolosa le go tlhalosa setlhopha sengwe le sengwe se nang le mofuta mongwe wa sediriswa mme maemo a
se diriswa tsa ditlhopha a fetoga.Ditlhopha tse di tshwanang di a boelediwa sekao:
Dipaterone Go kopolola,go atolosa le Go kopolola le go atolosa
tsa go tlhalosa ka mafoko le go tlhalosaka mafoko:
Jeometeri
• Dipaterone tse • Dipaterone tse di
di bonolo tse di bonolo tse di dirilweng
dirilweng ka dilo tse di ka dilo tse di kgong-
kgongwang wang
• Dipaterone tse • Dipaterone tse di
di bonolo tse di bonolo tse di di-
dirilweng ka go thala rilweng ka go thala
mela,dipopego kgotsa mela,dipopego kgotsa Mo dipateroneng dingwe di diriswa tse di fapaaneng di diriswa go bopa/go aga mme
didiriswa. didiriswa. ditlhopha tsa di diriswa di boeletswa ka mokgwa o o tshwanang sekao:
Tlhama Dipaterone ka Tlhama Dipaterone ka
bowena bowena
Tlhama Dipaterone tsa Tlhama Dipaterone tsa
Jeometeri ka bowena Jeometeri ka bowena Mo dipateroneng dingwe bogolo jwa di diriswa mo ditlhopheng bo a refosana, mme
ditlhopha di boeletswa ka mokgwa o o tshwanang.
• Ka di diriswa tse dik- • Ka di diriswa tse dik-
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
gongwang gongwang
• Ka go thala • Ka go thala
mela,dipopego kgotsa mela,dipopego kgotsa
didiriswa. didiriswa
• Dipaterone tse di re di Barutwana b aka dira dipaterone ka go dira dibaga/ditalama.Dipaterone di ka dirwa
gape mo thutong ya Dikgono tsa Botshelo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
kaganyeditseng
• Tlhaola,tlhalosa ka
mafoko le go kopolola
Dipaterone tsa Jeom-
eteri:
• Mo tlhagong /tlholego
• Go tswa mo botshel-
lono boswa jwa letsatsi
ka letsatsi
• Go tswa mo ngwao-
boswa ya rona
Nako (mo
Dikgopolo le Dikgono Tsepamo mo Dikgopolo
thulaganyetsong
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
ya ura le
bofelong jwa ngwaga KGWEDITHARO 1
CAPS metsotso e le 24)
2.2 Go kopolola ,go atolosa Tatelano e tshwanetse Tatelano ya dipalo e ka golagangwa le go bala.Jaaka bokgoni le kgono yago bala ya Thuto 3
le go tlhalosa go bontsha go bala go ya barutwana e fetoga,mefuta ya tatelano ya palo e barutwana ba dirang ka yona e ka
Dipalo tsa
Go kopolola,go atolosa pele le morago mo: gola.
dipaterone
le go tlhalosadipalo tse di • Ya ntlha go tloga ka Ditatelano di tshwanetse go bontsha go balela pele le kwa morago:
bonolo ka tatelano bonnye palo nngwe le nngwe • Bonngwe go tloga go palo nngwe le nngwe magareng ga 1 le 50.
go fitlha ka 100 magareng ga 1 le 50
• Bolesome go tloga go dikatinesetswa dingwe le dingwe tsa 10 magareng ga 0 le
Tlhama Dipaterone ka • Pele mo 50.Tens from any multiple of 10 between 0 and 50
bowena • Nngwe-someng • Botlhano go tloga go dikatinesetswa dingwe le dinngwe tsa 5 magareng ga 0 le
Tlhama dipateronetsa go tloga ka katiso 50;Fives from any multriple of 5 between 0 and 50;
dipalo ka bowena ngwe le nngwe ya10
• Bobedi go tloga go dikatinisetswa tsaga 2 magareng ga 0 le 20
magareng ga 0 le 50
Fa barutwana ba bala ka molomo b aka bontshiwa tatelano ya palo e e kwadilweng ka
• Ka botlhano go tloga
mefuta e e farologang.Ba ka nne ba supa dipalo tse ba di badileng sekao:
ka katiso nngwe le
nngwe ya 5 magareng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
ga 0-50
11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
• Ya bobedi go tloga ka
katiso ya 2 magareng Barutabana ba ka tlatsa dipalo tse di tlogetsweng tse di filweng ka mokgwa wa tatelano
ga 0 le 20 e e fa godimo.
• Tlhama dipaterone ka Gopola barutwana ba kwala fela dipalo ka matshwao go fitlha 10.Barutwana ba
bowena tshwanetse go tlatsa dipalo tse ditlhaelang ka tatelano go feta 10 fa:
• Tlhama dipaterone tsa • E diriwa ka molomo
dipalo ka bowena. • Karata ya dipalo di fiwa go tsengwa mo diphatla tse di sa tladiwang.
• Lenaane la matshwao a dipalo a a neelwa.Barutwana b aka thala mola go tswa
mo dipalong tse di tlhophilweng tse di siamisitsweng go tswa m o maemong a a
tshwanetseng go aga.
dikao dingweke tse dilatelang:
Mola palo ka dipalo dingwe tse di tlogetsweng.
30
31
32
34
36
38
40
41
43
46
47
48
50
Tatelano e e bontshang go bala go ya pele kgotsa kwa morago ka bongwe ka bonngwe
ka dipalo dinngwe di tlogetswe.
Barutwana ba bapisa go tswa mo papetlaneng e e filweng.Ba thala mola go bontsha
gore dipalo tse ditlhophilweng di ka tsengwa.
40, 41, 42, __, 44; __, __, 47, ___, 49, 50.
50, 49, 48, __, __, 45, 44, ___, ____, 41, 40
171
Tse di kwadilweng ka tatelano go ya pele ka katiso e e kwa dilweng mo godimo ka
dipalo tse di tlogetsweng.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Nako (mo
Dikgopolo le Dikgono Tsepamo mo Dikgopolo
thulaganyetsong
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
ya ura le
172 bofelong jwa ngwaga KGWEDITHARO 1
metsotso e le 24)
2.2 Go kopolola ,go atolosa Tatelano e tshwanetse Mola palo e e bontshang ntlha kgaolo le barutwana ba tlatsa tse di nngwe. Thuto 3
le go tlhalosa go bontsha go bala go ya
Dipalo tsa
pele le morago mo: 0
2
4
6
8
dipaterone Go kopolola,go atolosa
le go tlhalosadipalo tse di • Ya ntlha go tloga ka
Papetlana ya dipalo ka tatelano ya go bala tsotlhe le tse di tlotsweng.
bonolo ka tatelano bonnye palo nngwe le nngwe
go fitlha ka 100 magareng ga 1 le 50
1 3 5 7 9
Tlhama Dipaterone ka • Pele mo
11 13 15 17 19
bowena
• Nngwe-someng
Tlhama dipateronetsa go tloga ka katiso
dipalo ka bowena ngwe le nngwe ya10
magareng ga 0 le 50
• Ka botlhano go tloga Barutwana b aka tshasa mebala kgotsa ba akaretsa dipalo tse ba ditlotseng.
ka katiso nngwe le
nngwe ya 5 magareng Kwa bo khutlong jwa kgweditharo, tlhatlhamano ya dipalo e ya go fitlha ka
ga 0-50 50.Barutwana b aka dira ka tatelano yotlhe got log aka 1-50 kgotsa karolo ya tatelano.
• Ya bobedi go tloga ka
katiso ya 2 magareng
ga 0 le 20
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Tlhama dipaterone ka
bowena
• Tlhama dipaterone tsa
dipalo ka bowena.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
MOPHATO 1 KWEDITHARO 2
BOALO LE DIPOPEGO(DIPALO-POPEGO)
CAPS Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono tse di Tsepamo mo
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa dikgopolong le dikgono Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo pakathutong ya
ngwaga tsa kgwedi tharo 2 ura le metsotso e
le 24
3.1 Puo ya maemo Puo ya boikemedi e godisitsweng mo kgweditharong ya 1 e tshwanetse go
Maemo, Tlhalosa ya kemo le kamano boelediwa ka nako ya go rutwa ga barutwana botlhe mo kgweditharong e
kitsiso le ya sediriswa mo go se sengwe yotlhe.Dirisisa nako e e nnye go katisa puo ka dinako tsotlhe
dipono sekao fa go dimo ga, mo pele ga, Tiro ya kemo ya puo e ka tiisiwa ka tiro kwala jaaka go thala,go tshasa
mo morago ga, molema, moja, mmala kgotsa papiso ya methalo le mafoko.Se se ka dirwa ka nako ya tiro
godimo, tlase, go bapa ya go ikemela
Maemo le pono Dikarololwana tsa kemo ya puo di ka katisiwa fa barutwana ba dira ka
Bapisa dipono tse di popegotlhakorepedi(2-D)
farologaneng tsa sedirswa se le
sengwe
Maemo le ditaelo
• Sala morago ditaelo go tsa-
maya mo phaposing
• Sala morago ditaelo go
bapisa sediriswa le se
sengwe.Tsenya pensile mo
lebokosong
3.2 Go lemoga go raya maina Barutwana ba tswelela go aga didiriswa tse di dirilweng ka didiriswwa tse di
Didiriswa a popegotlhakoretharo mo ka dirisiwwang gape ka nako ya bona.
tsa tekanyo- phaposing le mo ditshwantshong
tlhako-retharo • Dibolo(dikgolokwe
• Dipopego tsa lobokoso
Dipopego tsa sedirwa:
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha
popegotlhakoretharo go
ikaegilwe ka:
• bogolo
• mmala
• didiriswa tse di kgokologang
• Didiriswa tse di relelang
Ditiro tse di tsepameng
173
Go lemoga le go aga
popegotlhakoretharo o dirisa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
didiriswa jaaka diboloko,didiriswa
tse di kgonang go dirisiwa gape
Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono tse di Tsepamo mo
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa dikgopolong le dikgono Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo pakathutong ya
174 ngwaga tsa kgwedi tharo 2 ura le metsotso e
le 24
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya Bontsi jwa tiro ka ga dipopego e e dirilweng mo mophatong wa 1,e dirilwe Thuto tse 3
dipopego ka dithusaa thuto.Tiro yptlhe e tshwanetse go tiisiwa ka tiro-kwalo
Didiriswa tsa Lemoga go neela maina a
popegotlhako- popegotlhakorepedi Lemoga go neela maina a Barutwana ba ba simolola ka metshakeko ya boikgethelo ba dirisa dipopego
repedi popegotlhakorepedi le ditshwantsho tse di segilweng tsa popego jeometeri.Se se ka dirwa ka
• Didiko
nako ya go rutwa ga dikgono tsa botshelo kgotsa fa ba dira ba le nosi.
• Didiko
• Dikhutlotharo
Barutwana ba kopolola ditshwantsho tsa popego jeometeri tse ba ka di
• DiKhutlotharo
Dikhutlonnetsepa neelwang ke morutabana kgotsa ba di fitlhela mo bukeng ya moithuti.
• Dikhutlonnetsepa Se ka thusa barutwana go itemogela dipopego tse di farologaneng ka
Dipopego tsa dipopego
bogolo jaaka sediko, khutlonnetsepa, maemo a a farologaneng khutlotharo
Dipopego tsa dipopego
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha le khutlonnetsepa..Se se ka dirwa ka nako ya go rutwa ga dikgono tsa
popegotlhakorepedi Tlhalosa,tlhaola botshelo kgotsa fa ba dira ba le nosi.
le go tshwantsha
• bogolo Go tshwantsha le tlhalosa popegotlhakoretharo:Bogolo
popegotlhakorepedi
• mmala Barutwana ba tshwantsha dipopego tse di tshwanang ka bogolo jaaka:
• bogolo
• popego • go rulaganya didiko go ya ka bonnye go fitlha go se segolo
• mmala
• matlhakore a atlhamaletseng • go kgobokanya dikhutlonne tse di tshwanang mmogo
• popego
• matlhakore a a kgolokwe Dirisa puo ya bogolo go tshwantsha go tshwantsha dipopego tse di
• matlhakore a atlhama-
farologaneng sekao “ke thadile khutlotharo moteng ga khutlonne,ka jalo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
letseng
khutlotharo e nnye mo khutlonneng”
• matlhakore a a kgolok-
Tlhaloso ya dipopegotlhakoretharo:mmala
we
Barutwana ba bua ka mebala ya dipopego le go di tlhaola dipopego go ya
ka mmala
Go thaola le go naya maina le mmala wa dipopego,tshwantshanyo ka
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
bogolo e ka tiisiwa ka nako ya di paterone
Go lemoga le neela didiko,khutlotharo le khutlonne maina
Barutwana ba tshwanetse go dira ka didiko le dikhutlonne tsa bogolo jo bo
farologaneng, dikhutlotharo di bopegile go farologana le tse dingwe.
Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono tse di Tsepamo mo
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa dikgopolong le dikgono Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo pakathutong ya
ngwaga tsa kgwedi tharo 2 ura le metsotso e
le 24
CAPS
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya Go botlhokwa gore barutwana ba se bone fela popego e le nngwe Thuto tse 3
dipopego
Didiriswa tsa Lemoga go neela maina a • Dikhutlotharo tse di sa tshwaneng ka popego di beilwe mo maemong a a
popegotlhako- popegotlhakorepedi Lemoga go neela maina a farologaneng.Tse ke dingwe tsa tsona
repedi popegotlhakorepedi triangles:
• Didiko
• Didiko
• Dikhutlotharo
• DiKhutlotharo
Dikhutlonnetsepa
• Dikhutlonnetsepa • Dikhutlonne tsa bogolo jo farologaneng di le mo maemong a a farolo-
Dipopego tsa dipopego ganeng.Tse ke dingwe tsa tsona
Dipopego tsa dipopego
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha
popegotlhakorepedi Tlhalosa,tlhaola
le go tshwantsha
• bogolo
popegotlhakorepedi
• mmala • Didiko tsa bogolo jo bo farologaneng. Tse ke dingwe tsa tsona.
• bogolo
• popego
• mmala
• matlhakore a atlhamaletseng
• popego
• matlhakore a a kgolokwe
• matlhakore a atlhama- Go botlhokwa gore barutwana ba dirise ditshwantsho tsa dipopego
letseng tse di segilweng.Se se ka dira gore barutwana ba bone dikhutlonne le
• matlhakore a a kgolok- dikhutlotharo di beilwe mo maemong a a farologaneng
we Barutwana ba tlhaola dipopego tse di nang le matlhare a tlhamaletseng le a
a kgolokwe
Barutwana ba tlhaola dipopego tse di tshwanang jaaka
khutlotharo,khutlonne le sediko
Tiro e ka tiisiwa ka tiro kwalo mme di ka tsenyeletsa go bapisa/lebaganya
maina le dipopego
175
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO WA 1 KGWEDI-THARO YA 2
4. GO LEKANYA
176
Boleele jwa nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi- Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
jwa ngwaga tharo 2 ura le metsotso e
le 24
4.1 Tsamao ya nako Barutwana ba tshwanatse go ithuta go bua ka ga
Nako Buisana ka ga tsamao ya nako • Thulaganyo ya ditiragalo.
• Rulaganaya ditiragalo tse di • Boleele jwa nako
tlwaelegileng tsa matshelo a
Barutwana ba tswelela ka golaganya ka go tlotla ka thulaganyo ya nako ya
bone
letsatsi le letsatsi mo nakong yotlhe ya go ruta kgotsa go ikaega ka nako
• Tshwantshanya boleele jwa ya thuto ya setlhopha .
nako o dirisa puo sekao
Barutwana ba a tlotla le go araba dipotso fa dil;o di diragala, ba dirisa puo
telele, khutsane, bonako,
jaaka moso ,thapama , bosigo ,phakela le thari .
bonya.
Barutwana ba dirisa puo jaaka maabane, gompieno, kamoso malatsi a
• Rulaganya ditiragalo o dirisa
beke le dikgwedi tsa ngwaga mo tatelanong ya ditiragalo.
puo jaaka maabane, gompi-
eno l;e kamoso. Barutwana ba dirisa puo e jaaka teletsana go, kgotsa khutshwanyane,
bonakonyana bonyanyana go bapisa nako.
Go bua ka nako
Barutwana ba tlotla ka thulaganyo ya ditiragalo go tloga mo matshelong a
• Tlhalosa tiragalo ya selo
bona. Ba rulaganya tatelano ya ditshwantsho jaaka:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
o dirisa puo sekao mo
mosong,thapama, bosigo. • Dikgato tsa go dira sametšhisi kgotsa kopi ya teye ;
• O itse malatsi a beke • Kerafobotshwantsho e bontshang lesea le goletseng go nna motho yo
o godileng ;
• Dikgwedi tsa ngwaga
• Tshekotshelo ya diphologolo sk .lee go kokwana , kgotsa lee go seg-
• Baya malatsi a botsalo mo
wagwa kgotsa lee go serurubele le;
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
kalentareng.
• Ditiragalo tsa ka gale mo letsatsing ( go tsoga ,go nna sekolong , go
tshameka , go ja selalelo , go robala ).
Tswelela go baya malatsi a matsalo mo kalantareng go anama le ngwaga
otlhe.
Boleele jwa nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi- Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
jwa ngwaga tharo 2 ura le metsotso e
le 24
CAPS
4.2 Tekanyetso e sa tlwaelegang Ditekanyetso tsotlhe tsa Kereite ya 1 ke tse sa tlwaelegang. Ga go na se
dirilweng ka selekanyetso sa boleele ka maemo a dikarolwana.
Boleele • Bapisa le go rulaganya
boleele , bogodimo , kgotsa Mo kgwedi kgweditharong ya 1 go tshitsintswe gore barutwana ba
bophara ga gabedi kgotsa ka tsepame go
go baya bontsi jwadilwana go
• Lebana dipapiso tsa boleele jwa dilwana ka go di baya go bapa le e
bapa .
nngwe le e nngwe;
• Dirisa puo go tlotla ka papiso
• Thulagnyo le papiso ya boleele ; kotsa bogodimo kgotsa bophara jwa
Sk. Boleele , bokhutshwane
dilwana tse tharo kampo go feta, ka go baya dilwana ka dipara go bapa
,molelele , bophara .
go nngwe le e nngwe , Go fitlhela dilwana tsotlhe di le ka tatelano ; le
• Lekanyetsa . go lekanya
• Go aga puo ya motlotlo le pharologanyo mo boleeleng mo bogodimong
, bapisa, rulaganya le go
le bophareng jalo-jalo.
rekota boleele o dirisa bole-
kanyetsi jo seng jwa kemo Ka nako ya tiro ya boikemelo go ralala kgweditharo , barutwana ba ka
sk; sekgala sa seatla dikgato ikatisa le go lomaganya thulaganyo le papiso ya boleele kgotsa bogodimo
phensele boleele,dipalo jalo- kgotsa bophara jwa dilwana tse pedi kgotsa go feta , ka go baya dilwana
jalo . ka bobedi go bapa go e nngwe le e nngwe, Go fitlhela dilwana tsotlhe di
kgonwa goo ka rulagangwa.
Tiro yotlhe e tshwanetse go rekotiwa.
4.3 Tekanyetso e tlwaelesegileng Ditekanyetso tsotlhe tsa Kereite ya 1 ke tse sa tlwaelegang. Ga go na
se dirilweng ka selekanyetso sa boleele ka maemo a dikarolwana .go
Boima • Lekanyetsa, o lekanye, o
tshitsintswe gore barutwana ba tsepame go
bapise, o rulaganye , le
rekota boima go dirisiwa dile- • Bapisa o lebisitse mo boima jwa dilwana; le
kanyetso tse di e seng mo
• go rulagangwe go bapisiwe boima jwa dilwana tse pedi go fitlha go feta
maemong le le tekanyo s.k.
ka go baya dilwana ka bobedi mo tekanyong ,go fitlhela dilwana tsotlhe
maparego le ditena jalo-jalo.
di rulagantswe ; le
• Dirisa puo go tlotla ka papiso
• Go aga puo go tlotla ka pharologanyo ya boima.
s.k.bofefo , boima ,bofefoa-
na, boimana Ka nako ya tiro ya boikemelo go ralala kgweditharo, barutwana ba ka
ikatisa le go lomaganya thulaganyo le papiso ya boima jwa dilwana tse
pedi kgotsa go feta , ka go baya dilwana ka bobedi go bapa go e nngwe le
e nngwe, Go fitlhela dilwana tsotlhe di kgonwa go ka rulagangwa.
Tiro yotlhe e tshwanetse go rekotiwa.
177
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi- Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
178 jwa ngwaga tharo 2 ura le metsotso e
le 24
4.4 Tekanyetso e sa tlwaelagang Tekanyetso e sa Ditekanyetso tsotlhe tsa Kereite ya 1 ke tse sa tlwaelegang. Ga go na se 2-Dithuto
Mothamo/ • Bapisa le go rulaganya tlwaelegang dirilweng ka selekanyetso sa boleele ka maemo a dikarolwana.
bolumu bokanang kang jwa ( bolumu/ • Bapisa le go rulag- Tsepamiso e tshitsintsweng mo kgweditharong ya 1 e ne e le gore go
mothamo) ya seedi mo dit- anya selekano sa seedi agwe puo go tlotla ka diphelelo le dipapiso mo bolumung.
shelong tse pedi o di beye fa (mothamo/bolumu ) mo Tsepamiso mo kgweditharong ya 2 e lebiswe go papiso.
thoko ga e nngwe le e nngwe ditshelong tse pedi tse
Tsepamiso mo kgweditharong ya 4 barutwana ba ka dira ka dikarotshana
. Barutwana ba tlhomamisa di beilweng go bapa go
tse e eseng ka tlwaelo tsa tekanyetso. Barutwana ba kgona go ikatisa le
ka go tlatsa setshelo sa nngwe le nngwe. Barut-
go lomaganya dikgopolo ka nako ya tiro ya boikemelo go ralala ngwaga
boraro fa go tlhokafala wana ba tlhomamisa ka
otlhe.
• Bapisa le go rulaganya se- go tshela mo teng ga
setshelo sa boraro fa go Papiso e tsepameng ya bolumu ya ditshelo
lekanyo sa seedi se ditshelo
tse pedi di ka se tshegetsang tlhokafala • Go aga kakanyo ya bolumu le puo go tlotla ka yona
fa di tlatswa ( mothamo) • Bapisa le go rulaganya Barutwana ba simolola go akanya le go tlotla ka bolumu ka go e bapisa,
• Dirisa puo go tlotla ka papiso selekano sa seedi sa gore ke eng se se tshwanang mo ditshelong tse pedi kgotsa thala ditshelo
s.k.go feta , bonnye go, tletse ditshelo tse pedi tse di tse pedi tse di tshwanang. Tsepamiso e nne go
, lolea ka se tshegetsang fa se - Tletse le lolea;
tladiwa ( mothamo )
• Lekanyetsa le go lekanya le - Go feta/nnyenyane go; le
go bapisa , le go rulaganya • Dirisa puo go tlotla ka
- Go lekana le/ go tshwana.
mothamo wa ditshelo ka go bapiso s.k.go feta, bon-
nye go , tletse ,lolea. Barutwana ba tlatsa le go dira ditshelo lolea.
dirisa selekano se se seng
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
mo maemong s.k. dintsho le • Lekanyetsa le go • Bapisa bolumu ya ditshelo tse pedi kgotsa go feta tse di farologanyeng
dikopi. lekanya le go bapisa, ka go tshela mo go setshelo sa boraro.
le go rulaganya moth- Fela fa morutwana a kgona go tlotla ka phetapheto ya bolumu (Lolea le
amo wa ditshelo ka go go tlala.) le go bapisa dibolumu( tse go tlhamaletseng gore ka pono go na
dirisa selekano se se le pharologanyo.) mo ditshelo tse pedi tse di tshwanang, ba ka tswelela
seng mo maemong s.k. ka go bapisa methamo/bolumu mo ditshelo tse pedi tse di sa tshwaneng.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
dintsho le dikopi. Tsepamo e kgethegileng e nne mo bophareng le bosesane jwa ditshelo
s.k.
• Tlatsa selekanyo se tshwanang botlole ya 2-Dilitara le botlole ya 500
dimililitara ; le
• Botsa barutwana gore ke lebotlole lefe le tsentseng go feta.
Barutwana ba itse go tlhomamisa ka go tlatsa setshelo sa boraro ka seedi
le go tshwaya bogodimo jwa seedi sa sona.
Barutwana ba bašwa ga se gantsi ba tlhokomelang gore setshelo se
atlhame go le kae fa go buiwa ka mothamo/bolumu; ba atisa thata go
lebelela fela gore setshelo se tletse go fitlhelela kae.
Barutwana ba tshwanetse go abelwa maitemogelo a mantsi ka go bapisa
methamo/dibolumu mo ditshelong ka bophara jo bo farologanyeng.
Kgatiso
Barutwana ba tshwanetse go gatisa rekota tiro yotlhe.
MOPHATO WA 1 KGWEDITHARO 2
5. THANOLO YA TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
CAPS Dikgopolo le dikgono tse di tlhoka- Tsepamo mo dikgopolong le dikgono Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go
Ditlhogo Boleele jwa nako
galang kwa bofelong jwa ngwaga tsa kgwedi-tharo 2 ruta
( (mo paka- Kgobokanya le go rulaganya Kgobokanya le go rulaganya didiriswa Lebelela dintlha tsa kgwedi-tharo 1 Thuto e le 1
thutong ya ura didiriswa
Kgobokanya le go tlhaola didiswa Mo kgwedi-tharong ya 2 barutwana ba tswelela go dira
le metsotso e
Kgobokanya le go tlhaola didiswa ka dikgobokanyo ka tsela e e tshwanang mme fela ba
le 24) letsatsi le letsatsi
letsatsi le letsatsi kaediwa go le gonnye.
Fa barutwana ba kaeditswe tsela ya go tlhaola le go
tshwantsha kgobokanyo mo nakong e e tsepamedis-
itsweng ditlhopa, ba ka nna ikatisa ka nako e ba dirang
ba le nosi.
Fa barutwana ba ikatiseditse go araba dipotso ka ga
didiriswa tse ba di kgobokantseng, o ka simolola go
ba botsa go tlhalosa kgobokanyo ya bone kwa ntle ga
go ba botsa dipotso tse di tsepamediseditsweng go ba
kaetsa
5.2 Tshwantsha tlhaolo ya didiriswa tse di Represent sorted collection of objects
kgobokantsweng
Tshwantsha Tshwantsha tlhaolo ya didiriswa tse di
tlhaolo ya Thala setshwantsho sa didiriswa tse di
kgobokantsweng
didiriswa tse kgobokantsweng
di kgobokan- Thala setshwantsho sa didiriswa tse
tsweng
di kgobokantsweng
5.3 Bua le go beg aka didiriswa tse di Bua le go beg aka didiriswa tse di
kgobokantsweng di tlhaotswe.
Bua le go beg kgobokantsweng di tlhaotswe.
aka didiriswa • Neela mabaka gore kgobokanyo e
tse di kgobo- tlhaotswe jang • Neela mabaka gore kgobokanyo e
kantsweng di tlhaotswe jang
• Araba dipotso go bontsha gore
tlhaotswe • Araba dipotso go bontsha gore
- Didiriswa di tlhaotswe jang
(kgato) • Didiriswa di tlhaotswe jang (kgato)
- Kgobokanyo e e tlhaotsweng e • Kgobokanyo e e tlhaotsweng e ntse
ntse jang(kumo) jang(kumo)
• Tlhalosa kgobokanyo le mothalo • Tlhalosa kgobokanyo le mothalo
• Tlhalosa gore kgobokanyo e tlha- • Tlhalosa gore kgobokanyo e tlha-
otswe jang otswe jang
179
Go atlegenedisitswe gore go dira ka dipalo tsa tshedimosetso go tsepamedisiwe mo kgwedi-tharong ya 3 le 4
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 1 KGWEDITHARO 3
1.DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
180
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
PALO YA DIKGOPOLOTSE DIBOPANG: Bala ka palotlalo
1.1 Bala didiriswa ka nepagalo go Bala didiriswa ka nepagalo go Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditaro 2?
Bala didiriswa fitlhelela bonnye ko go 50. fitlhelela bonnye ko go 50. Mo kgweditaho 3, barutwana ba tselela go bala didiriswa tse di kgongwang
Naya phopholetso e e Naya phopholetso e e tsa letsatsi le letsatsiGo tla nna le tsepamisio mo ka kutlwisiso go theo ya
dumelesegang ya palo dumelesegang ya palo ya lebalapalo. Mo kgweditarong e barutwa ba tswhanetse go ithuta go baya
ya didiriswa tse di ka sediriswa se se ka netefatswang didiriswa ka tatelano ge ba bala gore ge ba netefatsa go bala, paakanyo e ba
netefatswang ka go balwa. ka go bala.. thusa go bala bonolo..Sekao, babadi ba kgona go ba baya aka mola.
Mo kgweditharong e, barutwa ba tsweletsa katoloso ya dikgono tsa bona tsa
go bala le ikatisoand:
• Bala gotlhe;
• Go bala ka.;
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Motheo wa lebalapalo ya dipalo; le
• Dira ka ditlhangwa kwalo.
Phopholetso
Barutwana ba tswelela ka ikatiso ba lemoga kgobokanyo e nnye ya sediriswa.
Go bala le le setlhopha
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Go thusa barutwana go bala mo dikgaotsong tse pedi, tlhanole lesome.
Ba tshwanetse go baya didiriswa ka ditlhopha tse pedi, tlhano le lesome
gore o kgone go bala setlhopha sa didiriswa.Palo ya dikarata e tshwanetse
go bontsha go nngwe ya kgobokanyo go bontsha palo ya didiriswa tse di
badilweng. Go bala ka setlhopha e tla paakanya barutwana go tlhaloganya
katiso.
Didiriswa:
Ela tlhoko ditlhoko tse di tshwanetseng neelwa go mofuta wa sediriswa se se
diriswang.
• Popego ya didiriswa, jaaka mogala wa go bala dibaga, di ka dirisiwa.
• Kgatatalamo e ka dirisiwa go katisa go bala ka setlhopha gangwe le gape.
• Ba ka dira ditlhopha tse 2, ditlhopha tse 5le lesome ka matlhokwana a
mokgwaro kgotsa diikotana tsa go bala morago ba di bale tse tsotlhe.
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
CAPS bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.2 Go balela go ya kwa pele le Go balela go ya kwa pele le kwa Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditaro 1 ?
kwa morago mo morago mo
Go balela go ya Mo kgweditharong ya boraro, barutwana ba bala go fitlho go somarrobedi.
kwa pele le kwa Bonngwe go simolola go tswa Bonngwe go simolola go tswa
Ba tswelela go bala ka katiso ya pedi, tlhano le lesome.
morago mop along e nngwe fela e e mop along e nngwe fela e e leng
leng mo gare ga mo gare ga 0 - 80 Tsweletso ya dithutiso:
0 - 100 Go balela go ya kwa pele mo Dithutitso tsa barutwana botlhe.
Go balela go ya kwa pele • 10s go tloga go katiso le le- Go balela go ya kwa pele le kwa morago go fitlha go 80
mo some gare ga 0 le 80
• Barutwana ba balela kwa pele le kwa morago..
• Masome go tloga go katiso • Tlhano go tloga go nngwe fela
• Morutabana o bontsha dipalo go tswa mo papetlaneng ya dinomoro barut-
le lesome gare ga 0 le 100 ya go atisaa ya tlhano gare ga
wana ba bala go fitlha go 70.
0 le 80..
• Tlhano go tloga go nngwe
• Barutwana ba bala bo tlhano go tsa go 25 le 60.
fela ya go atisaa ya tlhano • Katiso ya dipalo go tswa go 2 l
gare ga 0 le 100.. gare ga 0 le 80. • Barutwana ba bala masome go fitlha go simolola 0 go 80.
• Katiso ya dipalo go tswa Tlola-bala dirisa bo-tlhano le bolesome go fitlha go palo 80
go 2 l gare ga 0 le 100.
• Barutwana ba bala bolesome go 50 morutabana a ntse a ba bontsha mo
papetlaneng ya dipalo. O bontsha go atisa bo 5 mo gopapetlaneng ya le
ban aba bala. .
• Barutwana ba balela kwa pele le kwaa morago mo bolesome..
O dirisa papetlana ya 100, ba tshwanetse go araba mefuta e e tshwanang ya
melao.
• Balela kwa pele ka bolesomemo go tswa go 20.
• Go balela go ya kwa morago mo go bongwe go tswa go 56.
• 80, 70, 60: e re dipalo tse tharo tse di latelang o dirisa papetana ya 100 ya
gago.
Tiro ka barutwana
Dikgono tsa go tlola go bala di tshwanetse go dirisiwa go ditiro tse di
kwadilweng. Sekao: Barutwana ba latlhela matlho:
• Feleletsa tatelano ya dipalo tse di bonolo,
• Tlatsa mo dipalong tse di tlogetsweng mo motlhaleng wa dipalo le mela ya
dipalo.
181 • Kwala mo thoko ga dipalo tse pedi tse di latelang 66, 65, 64,__, __,
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
182 bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.3 Lemoga le go bala dipalo Lemoga le go bala dipalo Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditaro 2?
Matshwaopalo le • Lemoga le go bala mat- • Lemoga le go bala matshwao- Mo kgweditharo 3, Palo ya tekanyo e tlhatlhogetse go 80. Jaanong go
mainapalo shwaopalo 0 - 100 palo 0 -o 80 solofetswe gore barutwana ba kwala matshwaopalo go 20. B atshwanteste
go nna le bokgoni ba go dira se gonne ba bala go fitlha go 20 jaanong go
• Kwala matshwaopalo 0 – • Kwala matshwaopalo 0 – 80.
kwala dipalao ka mafoko.Barutwana ba tswelela ka go ikatisetsa go buisa
100.
• Tlhaola le go bala mainapalo le go kwala maina a dipalo tsa bona. Ba tswanetse go nna le bokgoni ba go
• Tlhaola le go bala maina- nyalanya dikao go leinapalo. Buka ya dithutiso le go kwala mo kamusong –
• 1-10
palo buka ya dithutiso e ka dirwa ka nako ya moithuti.
• Kwala mainapalo 1-10
• 1 – 10 Sekao sa tiro e e kwadilweng::
• Kwala mainapalo 1-10 Nyalanya mafoko go selo
Nngwe
Pedi
Tharo
Nne
Tlhano
Thataro
Supa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Robedi
Lesome
Ke eng se se solofetsweng mo go moithuti?
• Ba kgona go buisa dikao go fitlha go 50
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Ba kgona go kwala dikao tsa dipalo go fitlha go 20
• Ba kgona go buisa maina a diplalo go fitlha go 10
• Ba kgona go kwala maiana a dipalo go fitlha go 10
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
CAPS bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.4 Go rulaganya le go Go rulaganya le go farologanya Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditharo 2?
Tlhalosa, go tswhantsha dilo. dilo tse 15. Mo kgweditharong 3, barutwana ba tswelela go :
tshwantsha le go • Farologanya tshobokanyo • Farologanya tshobokanyo ya • Go rulaganya le go farologanya kgobokanyo ya dilo,
rulaganya dipalo ya dilo go ya ka bontsi, dilo go ya ka bontsi, bonnye
• Go rulaganya le go farologanya dipalo, le
bonnye mmalwa, bo- mmalwa, bogolo go tsotlhe,
golo go tsotlhet, bonnye bonnye go tsotlhe go di feta • Go dirisa puo ya thulaganyo le pharologanyo.
go tsotlhe t; go di feta tsotlhe, bonnye go tsotlhe; e Tsweletso ya ditiro:
tsotlhe, bonnye go tsotlhe; tshwana le, bontsi fela jaaka , Morutabana a re palo sekao. 12.
e tshwana le,bontsi fela farologaneng
Morutabana o botsa dipotso:E kae palo mo moleng wa dipalo?
jaaka s, farologaneng. • Go rulaganya kgobokanyo ya
Ke palo e e feng e e tlang morago ga palo 12?
• Rulaganya kgobokanyo ya dilo go tswa go tse dinnye go
dilo go tswa go tse dintsi ya go tse dintsi Ke palo e e feng e e tlang morago ga palo 12?
go tse dinnye le tse dinnye • Tlhatlhamano ya dipalo go 12 ke 1 e feta ______
go di feta. fitlha ka 15 12 ke 1 e nnye go ______
• Tekanyo go fitlhelela go
dilo di le 100
Go rulaganya le go
Go rulaganya le go farolganya
farologanya dipalo .
dipalo go 15
• Go rulaganya dipalo
• Rulaganya dipalo
- Go tswa bonnyeng go
- Go tswa bonnyeng go
fitlha go bogolo le go
fitlha go bogolo le go tswa
tswa bogolong go ya
bogolong go ya bonnyeng
bonnyeng
- pele, morago, mo gare le
- pele, morago, mo gare
mo thoko
le mo thoko
- dirisa mola wa dipalo 0- 80
- dirisa mola wa dipalo
0.- 100 • Farologanya palotlalo go ya
ka e nnye go e kgolo go di
• Farologanya palotlalo go
feta e ntsi go di feta le nnye
ya ka e nnye go e kgolo go
go di feta , e lekana le
di feta e ntsi go di feta le
nnye go di feta , e lekana • Kwalelano ya nngwe go
le nngwe
• Kwalelano ya nngwe go • Tlhatlhamano ya dipalo go
nngwe fitlha go15
• Tlhatlhamano ya dipalo go
fitlha go100
183
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
184 bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.4 Dirisa dipalotatelano go Dirisa dipalotatelano go Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditaro 2?
Tlhalosa, go bontsha thualaganyo, felo bontsha Mo kgweditharong 3, barutwana ba tswelela go :
tshwantsha le go kgotsa maemo Thualaganyo, felo kgotsa • Go rulaganya le go farologanya kgobokanyo ya dilo,
rulaganya dipalo • Baya dilo ka mola go maemo
• Go rulaganya le go farologanya dipalo, le
simolola ka ya ntlha go Baya dilo ka mola go simolola ka
fitlha go ya lesome, kgotsa • Go dirisa puo ya thulaganyo le pharologanyo.
ya ntlha go fitlha go ya lesome,
go simolola ka go fitlha go kgotsa go simolola ka go fitlha Tsweletso ya ditiro:
ya bofelo,. Sekao ya ntlha, go ya bofelo,. Sekao ya ntlha, Morutabana a re palo sekao. 12.
bobedi, lboraro…lesome, bobedi, lboraro…lesome, bofelo Morutabana o botsisa dipotso:E kae palo mo moleng wa dipalo?
bofelo (lebalatatelano la (lebalatatelano la dipalo
dipalo) Ke palo e e feng e e tlang morago ga palo 12?
Lebalatatelano la dintlha tsa Ke palo e e feng e e tlang morago ga palo 12?
dipalo tekanyong 1-10 12 ke 1 e feta ______
12 ke 1 e nnye go ______
1.5 Lemoga bolengpalo jwa Lemoga bolengpalo jwa Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditaro 2 ?
dipalo tse di nang le dipalo tse di fitlhang go 2- le
Bolengpalo Mo tsamaong ya kgweditharo e barutwana bat la simolola go kgaoganya
dinomoro tse pedi go fitlha dinomoro tse di fitlhang go 15
dipalo ka katiso ya bolesome le ya bongwe/ ba dirisa bongwe ::
ka
• Kgaoganya dinomoro tse pedi
• Nyalanyo ya dilo gg lesome; le
• Kgaogantsha dipalo tse go masome le bonngwe go
di le dinomoro tse pedi go fitlha ka 15 sekao. 12 i 10 le 2
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Foromo e e kwadilweng 14 = 10 le 3.
masome le bonngwe go
Go tlhaloganya go go feleletseng ga tnonofo ya bolengfelo go ralala motheo
20 sekao. 12, 10 le 2
le kgato ya bogare mo mophatong wa 1. Barutwana ba simolola go nagana ka
ditlhopha di le lesome kgotsa dilo le didiriswa kgotsa bongwe. Ba simolola go
dira diphetogo go lebelela 10 jaaka bongwe bo le bongwe kgotsa 1 lesome.
Go simolola go tlhaloganya bolengfelo mo kgweditaron e,barutwana ba tlhoka
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
go:
• Ba itse nomoro ya maina a bona ba bale ka tatelano ka boitshepi go bon-
nyane ba 20;
• Kwala le go buisa sekao sa palo;
• Dira tlhakanya e e bonolo le go ntsha;
• Bala sebopego sa selo ka ditlhophacount; le
• O kgone go emela setlhophabe able to represent the groups.
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
CAPS bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.5 Lemoga bolengpalo jwa Lemoga bolengpalo jwa Tlhatlhamolola dipalo go bolesome le nngwe /bongwe
dipalo tse di nang le dipalo tse di fitlhang go 2- le
Bolengpalo Go tsepamisa mo mophatong wa 1 e mo go direng setlhopha sa lesome le e e
dinomoro tse pedi go fitlha dinomoro tse di fitlhang go 15
lokologileng.
ka
• Kgaoganya dinomoro tse pedi
Pele go tlhatlhamolola dipalo go lesome le bongwe, barutwana ba tshwanetse
• Kgaogantsha dipalo tse go masome le bonngwe go
go nna le ikatiso e e tletseng mo go tlhatlhamololeng dipalo mka go dirisa
di le dinomoro tse pedi go fitlha ka 15 sekao. 12 i 10 le 2
mekgwa e e farologaneng yam o kgweditharong ya 1 le 2. Se se tshwanetse
masome le bonngwe go
go bo di dirilwe ka mokwa o o kwadilweng.
20 sekao. 12, 10 le 2
Go dirisa selekanyo se setseneletseng sa didiriswa
Ditshwano tse di kgongwang di botlhokwa mo go ageng maikutlo a dipalo le
tshwantshanya dipalo le motheo wa boleng jwa maemo a dipalo.Fa o bala
mo masomeng ebile o kgobokanya ka masome barutwana ba simolola go
tlhaloganya gore dikatisanetso tsa 10 le go tswala sekgala sa go bala sekao.
26, 27, 28, 29,30,31,32. B tshwanetse go simolola go ela tlhoko gore lefoko le
sekao 10 se emetse bongwe fela.
Go dira selekanyo sa didiriswa se se tseneletseng ka go baya dilo go bopa
lesome bongwe le go tlhaloganya gore 10 ke setlhopha sa lesome le bongwe.
Go botsha barutwana setlhopha sa lesome o be o ba bolelel gore 14 ke
lesome le le lengwe le 4 ke nngwe e ka se tlhakanye tlhaloganyo ya gore 14
ke 1 lesome le 4 ke nngwe.Go baya dilo ka setlhopha go dira setlhopha sa
lesome se naya bokao jo bo feleletseng.
O dirisa kgatlatalama,barutwana ba tswhanetse go bontsha:
lesome le le lengwe;
lesome le le lengwe 2 bonngwe;
lesome le le lengwe 3 bonngwe; le
lesome le le lengwe 4 bonngwe.
Solofela gore baithjuti ba tla bala ka bonngwe go dira ditlhopha ka bo lesome.
Go bontsi e tla nna tsela e le nosi ya go neela dipalo kgotsa o bolele gore go
ne le tse kae.
185
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
186 bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.5 Lemoga bolengpalo jwa Lemoga bolengpalo jwa Barutwana ba kgona go dira dingatana di le lesome le tse di sa tshwaragana
Bolengpalo dipalo tse di nang le dipalo tse di fitlhang go 2- le ka bonngwe go bontsha gore 11 e ka robiwa ngatana e le nngwe ya lesome
dinomoro tse pedi go fitlha dinomoro tse di fitlhang go 15 lle ennwe gape e e sa tshwaraganang.
ka • Kgaoganya dinomoro tse pedi
• Kgaogantsha dipalo tse go masome le bonngwe go
di le dinomoro tse pedi go fitlha ka 15 sekao. 12 i 10 le 2
masome le bonngwe go
20 sekao. 12, 10 le 2
Tlhakorentsi e e kopantsweng e ka gaelelwa go dira torio kgotsa dikholomo di
le 10.
Go baya boleng ba dikaratabo ka dirisiwa go bontsha bolesome le bonngwe.
Go suta go setlhangwa se se kwadilweng.
Thuto ka ditshwantsho go e emetseng setlhopha k a bo lesome le ka
bonngwe
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Barutwana ba ka rutiwa ka ditshwantsho tse di letlelelang go setlhopha sa bo
lesome le ka bonngwe b aba setseng.
Sekao:
Mo bokhutlong ba kgweditharong e barutwana ba tshwanetse go kgona go kwala:
13 = 1 lesome le 3bonngwe b aba sa tshwaraganang
13 = 10 le 3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Didiriswa tse di atlenegisitsweng
Didiriswa tse di ka bofaganang:
• Dithobane tsa go bala
• Dibadisi tse di ka kgonang go tsena ka mo
gare ga tlhale.
• Ditlhokwa tsa molelo
• Ditlhokwa tsa bebetsididi
• Tlhakorentsi tse di kopantsweng
• Dibaga tsa dibadisi
• Kgatlatalama
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
CAPS bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.6 Dirisa ditogamaano tse di : Dirisa ditogamaano tse di Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditaro 2?
latelang fa ba rarabolola latelang fa ba rarabolola dipalo
Ditogamaano tsa Ditogamaano tsa go bala di tswlelela pele didiriwa.
dipalo mme ba tlholose mme ba tlholose tharabololo ya
go rarabolola
tharabololo ya dipalo : dipalo Koketso le hafolo di ka dirisiwa jaaka togamaano ya go bala mo kgeditharong
mathata
e.Fela, barutwana ba tshwanetse go go tswelelapele ba dira koketso le
• Selekanyo sa didi- • Selekanyo sa didiriswasekao.
khafolo mo bothateng ba mafoko le mo maemong a setlhangwa se se
riswasekao. dipadisi dipadisi
lokologileng.
• Ditshwantsho go thala • Ditshwantsho go thala kgang
Mo bokhutlong ba kgweditharong e barutwana ba simolola go rarabolola
kgang
• Go aga le go tlhatlhamolola bothata ba mafoko ba diirisa ditogamaano tse di latelang:
• Go aga le go tlhatlhamo- dipalo
• Ditshwantsho kgotsa selekanyo tsa didiriswa
lola dipalo
• Koketso le phokotso
• Go aga kgotsa go tlhatlhamolola dipalo
• Koketso le hafola
• Mela ya dipalonumber lines
• Koketso le halofo
• Mela ya dipalonumber
lines • Mela ya dipalo
• Lebelela diteng go KGWEDITHARO 2.
1.7 Rarabolola mafoko mo e o tlhalose tharabolo lo ya bona Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditaro 2?
setlhangweng mme o tlhalose ya dipalo tse di akaretsang go
Go tlhakanya le Lebelela diteng go KGWEDITHARO 2 Fela tiro ka dinomoro go fitlha go 15.
tharabolo lo ya bona ya tlhakanya, go ntsha ka dikarabo
go ntsha
dipalo tse di akaretsang tse di fitlhang go 15.
go tlhakanya, go ntsha ka
dikarabo tse di fitlhang go 20.
1.8 Rarabolola mafoko mo e o tlhalose tharabolo lo ya bona Lebelela diteng go KGWEDITHARO 2 Fela tiro ka dinomoro go fitlha go 15.
setlhangweng mme o tlhalose ya dipalo tse di akaretsang go
Poeletso ya tharabolo lo ya bona ya tlhakanya, go ntsha ka dikarabo
tlhakanyo e dipalo tse di akaretsang tse di fitlhang go 15.
e isang kwa go tlhakanya, go ntsha ka
katisong dikarabo tse di fitlhang go 20.
1.9 Rarabolola mafoko mo e o tlhalose tharabolo lo ya bona Lebelela diteng go KGWEDITHARO 2 Fela tiro ka dipalo go fitlha go 15.
setlhangweng mme o tlhalose ya dipalo tse di akaretsang go
Kgobokanyo tharabolo lo ya bona ya tlhakanya, go ntsha ka dikarabo
le karoganyo dipalo tse di akaretsang tse di fitlhang go 15.
e e isang kwa go tlhakanya, go ntsha ka
karologantshong dikarabo tse di fitlhang go 20.
187
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
188 bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.11 • Lemoga le go tlhaola • Lemoga le go tlhaola tšhelete Dipalotlalo – Diranta fela
tšhelete ya dipapetlana le ya dipapetlana le ya pampiri
Tšhelete Barutwana ba dira ka R1, R2, R5, R10 le R20 madi a banka a dipampiri.
a pampiri a Aferika Borwa . a Aferika Borwa 5c, 10c, 20c,
Ba tlhakanya tšhelete yotlhe go fitlha go R20 Tiriso ka go dirisa tšhelete a
50c, R1, R2; R5
- Tshipi 5c, 10c, 20, 50c, tshameko.
R1, R2, R5 Go rarabolola dipalo tsa tšhelete
Sekao:
go fitlha go R20 le disente go
• Dipampiri. R10 and R20
fitlha go 20c R5 + R10 = R15
• Go rarabolola dipalo tsa
R10 + R10 + R10 = R30 –tlhakanyo e e boeleditsweng
tšhelete go akaretsa
dipalotlalo le madi le madi R5 +R2 + R8 = R15 – tlatsa go fitlhelela go 10
a a salang mo diranteng
Tšhelete ya polelo – Diranta fela
kgotsa mo desenteng go
fitlha go 20c kgotsa diranta Barutwana ba dira ka R1, R2, R5, R10 le R20 Dipampiri. B dirisa go tlosa ba
go fitlha go R20 dirisa tšhelete ya pampiri.
Barutwana ba feleletsa pampiri ya tiro mob a direlang teng dipoelo go
dinthana tse ba di rekileng ka
Sekao:
R10 – R8 = R2
R15 – R5 = R10
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DIPALELO
1.12 Dirisa ditogamaano tse Dirisa ditogamaano tse di Barutwana ba tshwanetse go rarabolola tiriso e e lokologileng ba dirisa
di latelangfa ba diragatsa latelangfa ba diragatsa dipalelo: ditogamaano tse di latelang:
Togamaano
dipalelo:
• Selekanyo sa didiriswa • Go aga kgotsa go kgaoganya dinomoro.
( mekgwa kgots
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Selekanyo sa didi-
ditogamaano) • Go aga le go kgaoganya • Koketsobedi le halofo
riswasekao. dipadisi
dinomoro
• Molapalo
• Ditshwantsho go thala
• Koketsopedi le halofo
kgang
• Dinomoro tsa mola di rotloet-
• Go aga le go tlhatlhamo-
swa ke selekanyo sa didiriswa
lola dipalo
jaaka dibaga tsa go bala.
• Koketso le hafola
• Mela ya dipalonumber
lines
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
CAPS bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.13 Tlhatlhamano ya dipalo : 0 -20 Tlhatlhamano ya dipalo : 0 -15 Ke eng se se farologaneng go tloga mo kgweditaro 3?
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha ka 20 • Tlhakanya go fitlha ka 15 Mo kgweditharong ya 2, palelo ya tlhatlhamano ya dipalo e okotsega go tswa
tloso go 10 go 15
• Tlosa go tloga mo 20 • Ntsha go tswa mo 15
Tatelano ya go dira matshwao a go tlhakanya le go tlosa, barutwana ban ne le
• Dirisa matshwao a a • Dirisa matshwao a a maleba
maitemogelo a a lekaneng:
maleba
• ( +, –, =, □)
• Dirisa go tlhaloganya ga puo ya go go tlhakanya le go tlosa.
• (+, –, =, □)
• Ikatisa ka kgolagano ya dipalo
• Bala gotlhe
• Ithuta ka kgolagano ya go fitlha ka 9
dipalo go fitlha ka 10 • Balela go tloga go palo e kgolo.
• Rulaganya le go farologanya dinomoro.
Togamaano ya palelo fa o dirisa tlhakanya le go tlosa.
Mo kgweditharong e, barutwana ba tla tswelela ba dira ditogamaano tse di
latelang;
• Go dira tlhakanya ka go balela gotlhe.
• Go dira go tloga ka go bala
• Balela go tswa go nomoro e kgolo
• Dira go ntsha ka go tlosa
• Go tloga ka go balela kwa morago
Mo kgweditharong e barutwana bat la:
Fetolela palo go lesome le go tlosaa kgotsa go tlhakanya.
Togamaano e e ka rutiwa ka tlhatlhamano ya dipalo e e kwa tlase o dirisa
dinomore tse di kwa godimo.
Sekao:
9+6=□
Barutwana ba ka bua jaana: “ke tla tsaya tsela e le nngwe go tswa go 6 le go
tlhakanya le 9 go dira 10.”
Jaanong 9 + 6 e ka nna jaana 10 + 5 = 15
Sekao:
8+5=□
189 Barutwanai ba ka bua jaana: “ke tla tsaya 2 tlosa go tloga go 5 ya tlhakana le
go dira 10.”
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Jaanong 8 + 5 e ka kwalwa e jaana 10 + 3 = 13
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
190 bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.13 Tlhatlhamano ya dipalo : 0 -20 Tlhatlhamano ya dipalo : 0 -15 Fa o rutiwa togamaano e, barutwana b aka dirisa dithusathuto tsa go kgongwa
go tlhaloganya togamaano. Sekao,:
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha ka 20 • Tlhakanya go fitlha ka 15
tloso Baya dintšwa ka setlhopha go dira 10
• Tlosa go tloga mo 20 • Ntsha go tswa mo 15
• Dirisa matshwao a a • Dirisa matshwao a a maleba
maleba
• ( +, –, =, □)
• (+, –, =, □)
• Ikatisa ka kgolagano ya dipalo
• Ithuta ka kgolagano ya go fitlha ka 9
dipalo go fitlha ka 10
9+4
10 + 3
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
9 + 4 = 10 + 3 = 13
Kgaoganya dipalo tse mo dikarolong tse nnye go dira palelo bonolo
Barutwana bat la kgaoganya dinomore mo dikarolong tse di farologaneng. Ba
tla dikgaoganya ka dikarolwana tse di ka kgonagalang.parts.
• Dirisa metsi le dinomoro go bontsha kakanyo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
8 + 6 = □
8+2+4
8 + 2 → 10 + 4 = 14
8 + 7 = □
8+2+5
8 + 2 → 10 + 5 = 15
15 – 9 = □
15 – (5+4)
15 – 5 → 10 - 4 = 6
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
CAPS bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.13 Tlhatlhamano ya dipalo : 0 -20 Tlhatlhamano ya dipalo : 0 -15 Dirisa le go ka kitso e e fetileng jaaka togamaano
Tlhakanya le • Tlhakanya go fitlha ka 20 • Tlhakanya go fitlha ka 15 Togamaano e e fat lase e letla barutwana go bopa polelo le palo temoso.
tloso • Tlosa go tloga mo 20 • Ntsha go tswa mo 15 Boeletsa togamaano e e fat lase e tla rotloetsabarutwana go supentshana
mo kamanong magareng ga dinomore le go rutwa ga barutwana. Ba ka
• Dirisa matshwao a a • Dirisa matshwao a a maleba
kgonagala go diragatsa kitso ya bona ya tatelano ya go balela.
maleba • ( +, –, =, □)
Baa nomoro e kgolo pele gore o kgone go balela pele kgotsa kwa
• (+, –, =, □) • Ikatisa ka kgolagano ya dipalo morago
• Ithuta ka kgolagano ya go fitlha ka 9
4 + 12 = □
dipalo go fitlha ka 10
Rulaganya 4 + 12jaaka 12 + 2 o balele pele go 4 go tswa 12.
Tlhaola koketsobedi e e gaufi
7+6
Barutwana b aka tlhalosa gore palo e ka kwalwa, 6 + 6 -1 (koketsobedi
tlhakanya 1) or 7 + 7 - 1 (koketsobedi 7 ntsha1).
Barutwana b aka kwala ditogamaano tsa bona ba dirisa metsu.
6 + 6 → 12 + 1 = 13
Dirisa kitso ya tiriso ka kamano ya go tlhakanya le go ntsha
15 – 9 = □
Barutwana ba itse gore dipalo/palo e ka kwadiwa jaaka go tlhakanya dipalo “
ke itse gore : 9 + □ = 15.”
Barutwana b aka dirisa palelo gore ba dire palelo..
Palotlamo
Gore o dire dipalotlamo barutwana ba tshwanetse go neelwa thefosano ya
ditirwana. Se se dirwa. Tse di dirwa ka nako ya gago..
Molapalo o ka dirisiwa go dira tlhamo ya 9.
Dikakanyo tsa koketsobedi
Barutwana ba tshwanetse go kwala polelopalo mo kgweditharong e.
1 + 1 = □ 2 – 1 = □
2 + 2 = □ 4 – 2 = □
3 + 3 = □ 6 – 3= □
4 + 4 = □ 8 – 4 = □
Barutwana ba tshwanetse go kgona go arabela dipotso tse:
• Koketsotharo 3.
• Pedi ke eng 3?
191 • Ke kgokolositse bo thataro ba babedi. Dintlha tsa me ke bokae?
• Go na le dikausu di le kae mo paeng ya 5?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
192 bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.14 • Boeletsa go tlhakanya • Boeletsa go tlhakanya(i.e. the Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditaro 2?
(imo palong e le nngwe) same number) to 15
Poeletso ya go Mo kgweditharo 3, Barutwana ba tswelela go nonofa mo puong ya poeletso ya
go 20
tlhakanya go isa • Dirisa matshwao a a maleba go tlhakanya. Sekao:
kwa go atiseng • Dirisa matshwao a a (+, =, □)
• 2-Ditlhopha tse 3
maleba (+, =, □)
• 4 ditlhopha tse 2
Barutwana ba tswelela go kwala polelopalo go tlhagosa Go tlola ga polelo go
tshwanetse go tswelela go thusa barutwana go balela dilo le ditshwantsho
tsa setlhopha. Fa ditshwantsho kgotsa dilo di beilwe ka ditlhopha tsa bedi,
Barutwana ba balele mo peding e seng mo bonngweng go bona palogotlhe ya
dinomoro tsa dilo.
1.16 Kgopolo ya palo 20 Kgopolo ya palo 15 Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditaro 3?
Dipalo tsa tlhogo • Rulaganya setlhopha sa • Rulaganya setlhopha sa Mo khweditharong e 2, tlhatlhamano ya dipalo e gola go tswa mo 10 go fitlha
dipalo tse di neilweng. dipalo tse di neilweng. go 15.
• Bapisa dipalo tse di • Bapisa dinomoro, bua gore Sekao sa dipalo le ditirwana tse di ka botswang le go dirwa:
fitlhang kwa go 20 mme o ke efe e ntsi le gore ke efe e
bue gore ke efe e e leng nnye. • Simolola ka 3 balela go fitlha go 10 gangwe.
kgolo kgotsa nnye. • Baithutti ba botsa: Ke mang wa ntlha?, sbobedi?, boraro kgotsa bofelo?
• Itse gore ke nomoro efe e
• Itse gore ke nomoro efe e nsti ka nngwe kgotsa nnye ka • Ke efe e nnye go 14 kgotsa 8?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ntsi ka 1 kgolo 1 lnnye nngwe.
• Ke efe e e ntsi go 8 kgotsa 4?
• Itse gore ke nomoro efe • Itse gore ke nomoro efe e ntsi
e kgolo 2e ntsi kgotsa 2 ka pedi kgotsa nnye ka pedi • Ke eng se se nnye mo go 2 ennye mo go 13?
nnye. • Ke eng se sentsi mo go 2 le 8?
• Boeletsa go bitsa:
• Itse gore ke nomoro efe e • Neela dinomoro momagereng ga 1 le 3.
kgolo go 10 kgolo kgotsa • Palotlamo mo go 5
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
10 lnnye. • Boeletsa goo tlhakanya le go • Neela nomore magareng ga 10 le 14. A go nomoro e le nngwe fela?
ntsha dintlha mo 5 • Baa dikaratapalo ka tatelano gotswa go e nnye go fitlha go palokgolo
Togamano ya palelo
Dirisa togamaamo ya palelo go
tlhakanya le go ntsha ka kgono
Go tlosaa go go maleba:
• Bla palokgolo pele ka tatelano
ya go balela pele kgotsa go
balela morago
• Molapalo
• Koketsopedi le mafoko
• Go aga le go kgaoganya
Dikgopolo le dikgono Dikgopolo le dikgono
Ditlhogo Tse di tlhokagalang kwa Tsepamo go Dinltha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
CAPS bofelong jwa ngwaga kgweditharo 1
1.16 Gopola ka bonako: Gopola ka bonako
Dipalo tsa tlhogo • Palotlamo go 10 Bontsha dipalo go tlhakanya o dira 5 (Kwala kemopalo, ditsekadima)
• Go gopola go tlhakanya • 1
le go tlosa dintlha go fitlha
• 2
go 10
• 3
Togamaano ya palelo
• 4
Dirisa togamaano ya palelo o
tlhakanye le go tlosa ka Bontsha dinomore fa moleng fa …. e tserwe go tswa go 5(Kwala o dirisa
kemopalo, ditsekedima)
Baya palo e kgolo pele ka
tatelano ya go balela pele • 1
kgotsa go balela kwa morago.
• 2
• Molapalo
• 3
• Koketsopedi le halofo
• 4
• Go aga le go kgaoganya
1 + 2 = 3 ke eng 2 + 1? A karabo e a tshwana?
3 + 1 = 4 ke eng 1 + 3? A karabo e a tshwana?
Palelo ya ditogamaano:
Dirisa palelo ya ditogamaano go tlhakanya le go ntsha ka kgono.
Tlhakanya tse di latelang go baa palokgolo pele o bolele:
1+2
2+3
1+4
Koketsopedi 1.
Ke eng 2ka bobedi?
Ke eng halofo ya 4?
Dirisa molapalo
Ke go tlola go le kae go tswa go 3 go fitlha 5?
Ke go tlola go lekae? Go tswa kwa morago ga 5 go fitlha go 2?
193
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 1 Kgweditharo3
2. Dipaterone, Tiriso le Alejebora/Thutadipalo
194 Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
2.1 Go kopolola ,go atolosa le go Go kopolola le go atolosa le go Mo mophatong wa 1 barutwana b aka tsepama mo dipateroneng tse di elemete Thuto 1
tlhalosa tlhalosa di boelediwang ka nako tsotlhe.
Dipaterone tsa
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola le go atolosa le go Lebelela dintlha tsa KGWEDITHARO 2
tlhalosa ka mafoko tlhalosaka mafoko:
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo tse di
tse di dirilweng ka dilo tse dirilweng ka dilo tse di kgong-
di kgongwang wang
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka go thala tse di dirilweng ka go thala
mela,dipopego kgotsa didi- mela,dipopego kgotsa didi-
riswa. riswa.
Tlhama Dipaterone ka bowena Tlhama Dipaterone ka bowena
Tlhama Dipaterone tsa Tlhama Dipaterone tsa Jeometeri
Jeometeri ka bowena ka bowena
• Ka di diriswa tse dikgong- • Ka di diriswa tse dikgongwang
wang
• Ka go thala mela, dipopego
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Ka go thala mela, dipopego kgotsa didiriswa
kgotsa didiriswa.
Dipaterone tse di re di
kaganyeditseng
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri:
• Mo tlhagong /tlholego
• Go tswa mo botshellono
boswa jwa letsatsi ka
letsatsi
• Go tswa mo ngwaoboswa
ya rona
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
2.2 Go kopolola, go atolosa le go Go kopolola ,go atolosa le go Tatelano ya dipalo e ka golagangwa le go bala.Jaaka bokgoni le kgono yago Dithuto 3
CAPS
Dipalo tsa tlhalosa tlhalosa bala ya barutwana e fetoga,mefuta ya tatelano ya palo e barutwana ba dirang
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go ka yona e ka gola.
tlhalosadipalo tse di bonolo ka tlhalosadipalo tse di bonolo ka Tatelano e tshwanetse go bontsha palo ya kwa pele le kwa morago:
tatelano bonnye go fitlha ka tatelano bonnye go fitlha ka 80 • Bonngwe go tloga go palo nngwe le nngwe magareng ga 1 le 80
100 Tatelano e tshwanetse go bontsha • Bosome go tloga mo dikatisanetswa dingwe le dingwe tsa 10 magareng ga
Tlhama Dipaterone ka bowena go bala go ya pele le morago mo: 0 le 80
Tlhama dipateronetsa dipalo ka • Ya ntlha go tloga ka palo • Botlhano go tloga ka dikatisanetso dingwe le dingwe ya 5 magareng ga
bowena nngwe le nngwe magareng ga 0-80
1 le 80 • Bopedi go tloga ka dikatisanetso dingwe le dingwe ya 2 magareng ga 0 le
80
Pele mo
Fa barutwana ba bala ka molomo b aka bontshiwa tatelano ya palo e e
• Nngwe-someng go tloga ka kwadilweng ka mefuta e e farologang.Ba ka nne ba supa dipalo tse ba di baling
katiso ngwe le nngwe ya10 sekao:
magareng ga 0 le 80
Sekao sa 1: Tiriso ya karata ya dipalo
• Ka botlhano go tloga ka
katiso nngwe le nngwe ya 5 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
magareng ga 0-80 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
• Ya bobedi go tloga ka katiso
21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
ya 2 magareng ga 0 le 80
• Tlhama dipaterone ka bowena 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40
• Tlhama dipaterone tsa dipalo
Sekao 2: Dirisa mola palo go lemoga dipaterone
ka bowena.
Bala ka nngwe –someng go tloga 50 go fitlha 80
Barutwana ba bala dipalo go fitlha 80 mme ba kwala fela dipalo 1 go fitlha 15.
Dipaterone tsa dipalo ka dipalo tse di fetang 15 e ka dirwa ka:
• Tshaba mebala mo dipalong mo dipateroneng mo papetlana ya dipalo
• Sekeletsa dipalo mo pateroneng mo tlhatlhamanong ya dipalo kgotsa pap-
etlana ya dipatlo
• Dirisa karata ya dipalo go paka tatelano ya dipalo.
• Dirisa karata ya dipalo go bontsha dipalo tse di tlhaelang mo tatelanong ya
dipalo tse dikwadilweng tse di neetsweng.
• Dirisa papetlana ya matshwao a dipalo tse di neetsweng go thala mola go
tloga godipalo tse di siameng tse ditlhophileng mo maemong a di tshwanet-
seng go nna mo go ona.
Barutwana b aka nne ba fiwa dipalo tse di kwadilweng ka tatelano mme go
na le tse di tlogetsweng.Ba tshwanetse ba fiwa papetlana ya dipalo tse di
kgonegang go tloga mob a ka tlhophang dikarabo tse di siameng. Barutwana
195 ba ka nna ba tlatsa dipalo tse di tlogetsweng tse di neetsweng mo mefuteng e
elatelaneng e e fa godimo,ga mogo le tse di tlatsa dipalo tse di tlogetsweng
mo go tse di kwadilweng ka ttelano sekao 2, 12, 22, ___, 42, 52, 62.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 1 KWEDITHARO 3
BOALO LE DIPOPEGO(DIPALO-POPEGO)
196
Boleele jwanako
Dikgopolong le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le Mo pakathutong
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 ya ura le metsotso
ngwaga
e le 24
3.1 Puo ya kemo Puo ya boikemedi e godisitsweng mo kgweditharong ya 1 e
tshwanetse go boelediwa ka nako ya go rutwa ga barutwana botlhe
Kemo,dikaelo le Tlhalosa kemo le kamano
mo kgweditharong e yotlhe.Dirisisa nako e e nnye go katisa puo ka
dipono ya sediriswa mo go se
dinako tsotlhe
sengwe sekao fa go dimo
ga,mo pele ga,mo morago Dikarololwana tsa kemo ya puo di ka katisiwa fa barutwana ba dira
ga,molema,moja,godimo,tlase,go ka popegotlhakorepedi(3-D)
bapa
Tiro ya kemo le kaelo di ka tiisiwa ka tiro kwala jaaka go thala, go
Kemo le dipono tshasa mmala kgotsa papiso ya methalo le mafoko.Se se ka dirwa
ka nako ya bona.
Bapisa dipono tse di
farologaneng tsa sedirswa se
le sengwe tsa tsatsi lengwe le
lengwe.
Kemo le dikaelo
• Sala morago ditaelodikaelo
go tsamaya mo phaposing
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Sala morago ditaelo/dikaelo
go bapisa sediriswa le se
sengwe.Tsenya pensile mo
lebokosong
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Boleele jwanako
Dikgopolong le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le Mo pakathutong
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 ya ura le metsotso
ngwaga
e le 24
CAPS
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Tsepamo mo dipopegong tsa popegotlhakoretharo Thuto tse 2
Didiriswa tsa Lemoga le go neela maina Lemoga le go neela maina Barutana ba dira ka dipopego tse di bopegileng jaaka
Popegotlha- le go maina a didiriswa le go maina a didiriswa bolo,mabokoso a a lebegang jaaka khutlonnetsepa,porisime le
koretharo mo phaposingborutelo le mo phaposingborutelo le popegotaese.Barutwana ba ka dira dipopego tse di kgoromediwang
mo ditshwantshong tsa mo ditshwantshong tsa mme ba di pege fa godimo ga e e kgokologang. Ba batlisisa gore
tekanyetsotlhakoretharo. tekanyetsotlhakoretharo ke efe e e kgokologang e e ralelang.
• Dipopego tsa • Dipopego tsa
dibolo(dikgolokwe dibolo(dikgolokwe
• Popego ya lobokoso • Popego ya lobokoso
Diponagalo tsa didiriswa Diponagalo tsa didiriswa
Barutwana ba batlisisa gore a ba ka kgona go dira torio ka go dirisa
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha fela dibolo kgotsa mabokoso
sediriswa sa popegotlhakoretharo sediriswa sa popegotlhakoretharo
Ka nako e ba dirang ba le nosi,barutwana ba ka tswelela ka go dira:
go ikaegilwe ka dintlha tse: go ikaegilwe ka:
• tlhaola didiriswa go ya ka bogolo
• bogolo • bogolo
• tlhaola didiriswa go ya ka mmala
• mmala • mmala
• Aga/bopa ka didiriswa le
• Didiriswa tse dikgokologang • Didiriswa tse dikgokologang
• Dira bolo kgotsa mabokoso ka seretse kgotsa tege e e tshame-
• Didiriswa tse di relelang • Didiriswa tse di relelang
kang
Tsepamo mo ditirwaneng
Go lemoga le go naya maina a dibolo le mabokoso
Lebelela le go aga didiriswa
Barutwana ba tswelela tlhaola le go tlhalosa dipopego tsa
tsa tekatekanyetsotlhakoritharo
jeometeri le dipopego tse dingwe mme bue gore a di bopegile
o dirisa didiriswa tse di
jaaka bolo kgotsa bokoso. sekao setene se se bopegile jaaka
kgongwang jaaka diboloko tsa go
lebokoso,namone e bopegile jaaka bolo
aga,didiriswa tse di boeletswang
go diriswa le dilwana tsa go aga. Tiro e e kwadilweng
Tiro e e bonagalang tsa didiriswa kopangwa/tiisiwa ka go kwalwa.
197
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwanako
Dikgopolong le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le Mo pakathutong
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
198 dikgono tsa kgwedi tharo 3 ya ura le metsotso
ngwaga
e le 24
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Ga go rotloediwe tsepamo mo popegotlhakorepedi mo kgweditharong 3,fela barutwana ba ka tshwelela
go dira ditshwantsho ka dipopegotlhakorepedi tse di segilweng kgotsa ba ka dira tiro kwalo ka nako ya
Dipopego tsa Lemoga le go naya maina a
go dira ba le nosi ka nako ya dikgono tsa botshelo kgotsa dipalo
dipopegotlhakorepedi
popegotlha-
korepedi • Didiko
• Dikhutlotharo
• Dikhutlonnetsepa
Dipopego tsa dipopego
Tlhalosa,tlhaola le go
bapisa dipopego tsa
tekanyetsotlhakorepedi ka
dintlha tse:
• bogolo
• Mmala
• popego
• matlhakore a tlhamaletseng
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• matlhakore a kgolokwe
Tekano
3.4 Tlhomamisa mola wa • Tlhomamisa mola wa te- Barutwana ba lebelela mola wa tekatekanyo mo ditshwantshong le Thuto 1
tekanyetso mo mmeleng wa kanyetso mo mmeleng wa dipopego
Tekano
gago: gago:
Tiro yago kwala gay a tshwanela go nna fela “thala mola wa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Lemoga le go thala mola wa • Lemoga le go thala mola wa tekatekanyo/kgaoganya ka bogare”.Barutwana bat thale mola wa
tekatekano mo dipopegong tekatekano mo dipopegong tekatekanyo mo dipopego tse di farologaneng mo mebeleng ya
tsa jeometeri tsa tekanyo ya tsa jeometeri tsa tekanyo ya bona.
tlhakorepedi kgotsa tse e tlhakorepedi kgotsa tse e
seng jeometeri tsa tekanyo ya seng jeometeri tsa tekanyo ya
tlhakorepedi. tlhakorepedi.
MOPHATO WA 1 KGWEDITHARO 3
4.TEKANYO
CAPS Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong ya
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 ura le metsotso
ngwaga
e le 24
4.1 Tsamao ya nako Barutwanan ba tshwanetse go ithuta go bua ka ga
Nako Bolela ka tsamao ya nako • Tatelano ya ditiragalo; le
• Rulaganya ditiragalo tsa gale • Boleng jwa nako
tsa matselo a bone
Barutwana ba tshwelela go buisana ka nako ka malatsi otlhe fa
• Bapisa boleele jwa nako ka ba rutwa botlhe ka phaposi kgotsa ka ditlhopa le fa fetola nako ya
go dirisa puo e jaaka boleele, dithuto.
bokhutsane, bonako, le
Barutwana ba botsa le go araba dipotso ka nako e dilo di
bonya.
diragetseng ka teng jaaka phakela, thapama, bosigo, masa le
• Rulaganya ditiragalo o dirise lotlatlana.
puo e jaaka maabane, gompi-
Barutwana ba rulaganya ditiragalo ba bua jaana maabane,
eno, ka moso.
gompieno, ka moso, malatsi a beke le dikgedi tsa ngwaga.
Bolela nako
Barutwana ba bapisa boleele jwa nako jaaka teletana kgotsa
• Tlhalosa fa sengwe se direga khutsanyane le ka bonako kgotsa ka bonya.
o dirisa jaaka moso, thapama,
Barutwana ba buisa ka go thulaganya ga ditiragalo mo matselong a
bosigo masa, lotlatlana
bone. E bile ba rulaganya tatelano ya ditshwantso jaaka
• Itse malatsi a beke.
• mekgwa ya dira samentshise le kopi ya tee
• Itse dikgei tsa ngwaga.
• setshwantso se se supang lesea le gola go nna mogodi
• Kwala malatdsi a matsalo mo
• Tshekotshelo ya diphologolo jaaka lee go koko, lee go segwag-
khalentareng
wa, lee go serurubele le
• Ditiro tsa gale tsa letsatsi ( go tsoga , go ya sekolong, go
tshameka, go ja dilalelo, le go robala)
Go tshwelela go kwala malatsi a botsalo mo khalentareng ngwaga
yotlhe.
199
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong ya
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
200 dikgono tsa kgwedi tharo 3 ura le metsotso
ngwaga
e le 24
4.2 Go lekanya go go sa Go lekanya go go sa Pharologanyo ke eng mo kgweditharo Dithuto 2
Boleele tlhomamang tlhomamang Dithekanyo tsothe mo mophatong 1 ke tse di sa tlhomamang. Go
• Bapisa le go rulaganya • Lekanyetsa, lekanya, bapisa seka ga dirisiwa ditekanyo tse di tlhomameng tsa boleele.
boleele, bogodimo le bophara rulaganya le go kwala boleele Mo kgweditharo 1 go atlenegisiwa gore barutwana ba rutwe go
jwa dilo tse pedi kgotsa go o dirisa ditekanyetso tse di sa lemoga
feta ka go lebaganya. tlwaelesegang jaaka mabogo,
boleele jwa dipensele le • Papiso e e lebaganeng ya boleele jwa dilwana o di lebaganya
• Dirisa puo ya go bapisa jaaka
teletsana, khutsanyane, telele dibadisa jalo jalo • Go rulaganya le go bapisa boleele, bogodimo, le bophara jwa
thata, bopharaphara dilwana tse tharo kgotsa go feta ka go di lebaganya ka bobedi
go fitlhela o ka di rulaganwa ; le go
• Lekanyetsa, lekanya, bapisa
rulaganya le go kwala boleele • Tlhama puo ya go ka bua ka dipharologanyo tsa boleele, bo-
o dirisa ditekanyetso tse di sa godimo, bophara jalo jalo
tlwaelesegang jaaka mabogo, Mo kgweditharong yotlhe ka nako ya go dira ka bongwe, barutwana
boleele jwa dipensele le ba ikatise le go tiisa go rulaganya le go bapisa boleele kgotsa
dibadisa jalo jalo bogodimo kgotsa bophatra jwa dilwanana tse tharo kgotsa go feta
ka go di lebaganya ka bobedi go fitlhela tsotlhe di ka latelana.
Tiro yotlhe e tshwanetse go rekodiwa.
Mo kgweditharo 3 barutwana ba ka tlhokomedisiwa tiriso ya go
lekanya go go sa tlhomamang ka di yuniti tse di sa tlwaelesegang
tsa boleele.
Go lekanya go go sa tlhomamang ga boleele ka tiriso ya
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
diyuniti tse di sa tlwaelesegang tsa boleele
Barutwana ba ka rutwa melawana le ditiriso tsotlhe tsago lekanya
o dirisa diyuniti tse di sa tlwaelesegang. Tekanyo ka diyuniti tse di
sa tlwaelesegang go se bonwe jaaka tekanyo e e boemo tlase go
tekanyo ya diyuniti tse di tlhomameng.
Go lekanya boleele ka diyuniti tse di sa tlwaelesegang go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tsenyeletsa go balela gore ke diyuniti tse kae tsa tse di tlhopilweng
tse di tshwanang ka boleele jwa dilwana tse di lekantsweng.
Barutwana ba tshwanetse go lekanya dilwanan tse di farologaneng
ba dirisa mefuta ya lekanyi jaaka diyuniti tse di sa tlwaelesegang.
Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong ya
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 ura le metsotso
ngwaga
e le 24
CAPS
4.2 Go lekanya go go sa Go lekanya go go sa Go na le mefuta e meraro ya go dirisa diyuniti tse di sa Dithuto 2
Boleele tlhomamang tlhomamang tlwaelesegang.
• Bapisa le go rulaganya • Lekanyetsa, lekanya, bapisa • Tlhomaganya ka tsela mefuta ya dilwanan tse di farologaneng
boleele, bogodimo le bophara rulaganya le go kwala boleele tes di lekanwang tsa boleele jo bo lekanang, jaaka bokoso ya
jwa dilo tse pedi kgotsa go o dirisa ditekanyetso tse di sa mokgwaro, dikhurumelo tsa dibotlolo tse di tshwanang kgotsa
feta ka go lebaganya. tlwaelesegang jaaka mabogo, dibadisa, dipensele tse dintsha.Sekao, go lekanya bophara
• Dirisa puo ya go bapisa jaaka boleele jwa dipensele le jwa tafole, dipensele tse dintsha di tshwanetse go dirisiwa go
teletsana, khutsanyane, telele dibadisa jalo jalo kgabaganya tafole. Fa se se botlhokwa ke gore
thata, bopharaphara • Dilwana tsotlhe e nne tsa boleele jo bo lekanang.O ka se re
• Lekanyetsa, lekanya, bapisa buka e bophara jwa dikhurumelo tsa dibotlolo tas selekano se
rulaganya le go kwala boleele se farologaneng jaaka sekhurumelo sa 2litarabotlolo ya mashi,
o dirisa ditekanyetso tse di sa dikhurumelo tsa dibotlolo tsa polasetiki tsa dino tsididi, dikhu-
tlwaelesegang jaaka mabogo, rumelo tsa dibotlolo tsa tsipi,; le
boleele jwa dipensele le
dibadisa jalo jalo • Go se nne le diphatla fag are ga dilwana: di tshwanetse go
lebaganwa gore di tshwaragane.
• Dirisa dilwan tse pedi tse di tshwanangtsa diyuniti tse di sa
tlwaelesegang.Di lebaganye, mme o sutise ya ntlha ka fa
lethakoreng la ya bobedi. Se se dirwa fa o lekanya ka boalo jwa
mabogo, bophara jwa maoto.
• Dirisa nngwe ya dilwana tsa seemo se se sa tlhomamang sa go
lekanya go e dikolosa fa godimo mkgotsa go dira gore ntlha ya
yone e robale pele e relela.
Barutwana ba tshwanetse go rutwa go bua / bega yuniti e ba e
dirisang ka metlha, jaaka buka e lekana le dikhurumelo tsa dibotlolo
tse sephara tse 12, le phaposi borutelo e boleele jwa 38 dikgato.
Fa barutwana ba tlile ba dirisa yuniti nngwe ga ntsinyana go
lekanya, ba ka phopholetsa gore e ka lekana le diyuniti tse kae tsa
boleele. Go phopholetsa go botlhokwa pele o lakanya, mme go ka
dirwa fela fa barutwana ba kile balekanya ka yuniti eo pele.
201
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong ya
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
202 dikgono tsa kgwedi tharo 3 ura le metsotso
ngwaga
e le 24
4.2 Go lekanya go go sa Go lekanya go go sa Barutwana ba tlhoka go rutiwa gore fa o bapisa boleele, bogodimo Dithuto 2
Boleele tlhomamang tlhomamang kgotsa bophara go dirisiwe yuniti e e tshwanang. Sekao, fa
• Bapisa le go rulaganya • Lekanyetsa, lekanya, bapisa bophara jwa mojako e le bophara jwa mabogo a 20 le bophara
boleele, bogodimo le bophara rulaganya le go kwala boleele jwa tafole e le boleele jwa dipensele di le 8, o ka se re mojako o
jwa dilo tse pedi kgotsa go o dirisa ditekanyetso tse di sa sepharanyana go feta tafole.
feta ka go lebaganya. tlwaelesegang jaaka mabogo, • Barutwanan ba tlhoka go lekanya ka mefuta e e farologaneng
• Dirisa puo ya go bapisa jaaka boleele jwa dipensele le ya diyuniti tse di sa tlhomamang.
teletsana, khutsanyane, telele dibadisa jalo jalo
thata, bopharaphara • ba simolole go tlhaloganya go re fa o lekanya ka yuniti e nnye
, o tla lekanya gantsi jaaka, bophara jwa phaposi borutelo e ka
• Lekanyetsa, lekanya, bapisa
nna dikgato tse 20 le boleele jwa maoto a le 48, le
rulaganya le go kwala boleele
o dirisa ditekanyetso tse di sa • Simolola go dirisa diyuniti tse di siametseng se o se lekanyang,
tlwaelesegang jaaka mabogo, jaaka go lekanya bophara jwa phaposi borutelo ka dikhurumelo
boleele jwa dipensele le tsa dibotlolo ke tsenyo ya nako.
dibadisa jalo jalo
Go rekota go lekanya
Lefa go lekanya e le dikgono tsa tiriso, barutwana ba tshwanetse
go rekota ditekanyo ka nako tsotlhe.
Go lekanyetsa boleele jaaka mo tirisong ya go rarabolola
dipalo le dipalelo
Ka nako e e beetsweng Dipalo, Tiriso le Botsalano barutwana ba
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ka rarabolola dipalo tse di dirisiwang mo tirisong ya go lekanya ga
boleele jo bo sa tlhomamang, sekao Boemo jwa bokoso ya molora
wa go tlhatswa ke dibokoso tsa mokgwaro tse 8. Bokoso ya seriele
e boemo jwa dibokoso tse 13 tsa mokgwaro. Ka jalo bokoso ya
seriele e feta ya molora ka boemo jo bo kae?
Elatlhoko sekgala sa tlhatlhamano ya dipalo se se siametseng
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
kgweditharo eo.
Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong ya
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong jwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 ura le metsotso
ngwaga
e le 24
CAPS
4.3 Go lekanya go go sa tlhomamang Go lekanya gotlhe mo mophatong 1 ke go go sa tlhomamang. Ga
gona go lekanya ga boima jo bo tlhomameng.
Boima • Phopholetsa, lekanya, bapisa,
rulaganya le go rekota boima Mo kgweditharong 1 go atlenegisiwa gore barutwana ba tsepame
o dirisa seemo se se sa mo
tlhomamang sa go lekanya le
• Go bapisa boima jwa dilwana go go tlhamaletseng
go lekantsa jaaka diboloko,
ditene jalo jalo • Go bapisa le go rulaganya boima jwa dilwana tse tharo kgotsa
go feta, ka go di baya ka bobedi mo tekanyong, go fitlhela
• Dirisa puo go bua ka go
dilwana tsotlhe di ka latelana; le
bapisa jaaka bofefo, boima,
bofefonyana , boima thata • Tlhotlheletsa puo ya go bua ka di pharologanyo tsa boima.
Ka nako ya tiro ya bonngwe mo ngwageng yotlhe, barutwana ba
ka ikatisa le go gatisa thulaganyo le bapiso ya bioma jwa dilwana
tse 3 (tharo) kgotsa go feta, ka go baya dilwana ka bobedi mo
selekanyong, go fitlhela dilwana tsotlhe di ka lebaganwa.
Tiro yotlhe e tshwanetse go rekodiwa.
4.4 Go lekanya go go sa Ditekanyetso tsotlhe mo mophato 1 ke tse di sa tlhomamang.
tlhomamnag Ga gona tekanyo e e tlhomameng ya boleele ka diyuniti tse di
Mothamo /
tlwaelesegileng e e dirwang.
Bolumo • Bapisa le go rulaganya boleng
jwa seeledi (bolumo) ka di Go fitlhela jaanong mo gare ga ngwaga tsepamo ya mothamo /
tshegetsi tse pedi di leba- bolumo e ntse e le ka go
gane. Barutwana ba tlhotl-
• go tsweletsa puo go bua ka mothamo / bolumo;
homisa ka go tshela mo go ya
boraro fa go tlhokega. • go bapisa bolumo ya ditshegetsi tse pedi tse di tshwanang; le
• Bapisa le go rulaganya boleng • Go bapisa bolumo ya ditshegetsi tse di farologaneng ka bo-
jwa seeledi se ditshegetsi tse phara, o tshela mo setshegetsing sa boraro.
pedi di ka bo tshegetsang fa
Lebelela tiro ya KGWEDITHARO 2.
se tletse (mothamo)
Barutwana ba ka ikatisa le go gatisa ditlhogo tse ka nako ya tiro ka
• Dirisa puo go bua ka ga pap-
bonngwe.
iso jaaka go ntsi go, potlana
go, tletse, lolea
• Lekanyetsa le go lekanya,
bapisa le go rulaganya
mothamo wa ditshegetsi ka
go dirisa go lekanya go go sa
203 tlwaelesegang ga seemo sa
mashwana le dikopi.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO WA 1 KGWEDITHARO 3
5. THANOLO YA TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
204
Boleele jwa nako
Dikgopolo le dikgono tse di Dintlha tsa
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa Tsepamo mo dikgopolong le dikgono tsa kgwedi-tharo 3 tshedimosetso kgotsa (Mo paka-thutong
ngwaga dikaelo tsa go ruta ya ura le metsotso
e le 24)
Go dira ka didiriswa tse di kgobokantsweng
5.1 Kgobokanya le go rulaganya Go tlhaola didiriswa tse di kgobokantsweng ga go sa tlhole go
didiriswa tsepamedisitswe bogare jwa ngwaga.Le gale go ka nna ga diriwa ka nako
Kgobokanyo le
e barutwana ba dirang ditirwana ba le nosi.
tlhaolo ya didiriswa Kgobokanya le go tlhaola
didiriswa tsa letsatsi le letsatsi Go atlenegenedisiwa gore go dira ka dipalo tsa tshedimosetso go
tsepamedisiwe mo kgedi-tharong ya 3 : lebelela kwa tlase
5.2 Tshwantsha tlhaolo
ya didiriswa tse di
Tshwantsha tlhaolo
kgobokantsweng
ya didiriswa tse di
kgobokantsweng Thala setshwantsho sa didiriswa
tse di kgobokantsweng
5.3 Bua le go bega ka didiriswa
tse di kgobokantsweng di
Bua le go bega ka
tlhaotswe.
didiriswa tse di
kgobokantsweng • Neela ka mabaka gore
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
kgobokanyo e tlhaotswe jang
• Araba dipotso go bontsha
gore
- Tlhaolo e dirilwe jang
(kgato)
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
- Tlhaolo e e
kgobokantsweng e ntse
jang(kumo)
• Tlhalosa kgobokanyo le
mothalo
• Tlhalosa gore didiriswa tse di
kgobokantsweng di tlhaotswe
jang
Boleele jwa nako
Dikgopolo le dikgono tse di Dintlha tsa
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa Tsepamo mo dikgopolong le dikgono tsa kgwedi-tharo 3 tshedimosetso kgotsa (Mo paka-thutong
ngwaga dikaelo tsa go ruta ya ura le metsotso
e le 24)
CAPS
Go dira ka tshedimosetso
5.4 Kgobokanya le go rulaganya Tsepamo e e atlegenedisitsweng: dipalo tsa tshedimosetso e e dithuto 3
tshedimosetso. feletseng
Kgobokanya le
go rulaganya • Kgobokanya tshedimosetso Mo Dipalong tsa tshedimosetso
tshedimosetso ka ga phaposiborutelo kgotsa
• Barutwana ba kgobokanya tshedimosetso go araba dipotso. Potso e,
sekolo mme o arabe dipotso
• Kgobokanya e bodiwa ke morutabana kgotsa mo bukeng mo thutong ya motheo le
tse di bodiwang ke moruta-
tshedimosetso mo thutong ya bogare
bana
ka ga phaposi-
• Barutwana ba tlhaola le go tshwantsha tshedimosetso ka ditsela tse
borutelo kgotsa • Tshwantsha tsedimosetso
di ka dirang tsheka-tsheko bofefo. Tsela e barutwana ba mophato 1
sekolo mme o
Tshwantsha tshedimosetso ya ba ka ikatisang ka yone ya go tshwantsha ke kerafo e e dirisediwang
arabe dipotso tse
ditshwantsho ditshwantsho.
di bodiwang ke
morutabana • Tsetsereganya le go rarabo- • Barutwana ba sekaseka tshedimosetso ka go araba dipotso tse di
lola tshedimosetso bodiwang ke morutabana mo kerafenong e e dirisediwang ditshwant-
sho
• Araba dipotso ka tsedimo-
setso ya ditswantsho Kerafo ya setshwantsho ys phaposi
5.5 Tshwantsha tshedimosetso ya Mo mophatong 1 go mošola go simolola dipalo tsa tshedimosetso ka go
ditshwantsho dira kerafo e e dirisediwang ditshwantsho.Go dira mmogo mo phaposing
Tshwantsha go thusa barutwana go tsaya karolo mo dkgatong tsotlhe kwa ntle gago
tshedimosetso ga go latlhegelwa ke kgato nngwe ka botlalo
5.6 • Tsetsereganya le go rarabo- Go dira go naya morutabana tšhono ya go tsepamisa barutwana mo
lola tshedimosetso dintlheng kgolo ka ga dipalo tsa tshedimosetso le se ba tshwanetseng go
Tsetsereganya
le go rarabolola • Araba dipotso ka tsedimo- se itse ka ga dipopego tsa botlhokwa tsa kerafa ya setshwantsho.
tshedimosetso setso ya ditswantsho. • gore o tšhwaya leng kerafo e e dirisediwang ditshwantsho le jang.
• gore o tšhwaya leng ditlhopa le jang
• Kerafo e e dirisediwang ditshwantsho e tshwanetse go nna le ntlha
kgolo e e tlhalosang bokao jwa setshwantsho sengwe le sengwe.
• Ditshwantsho kgotsa diphatlha tsa ditshwantsho di tshwanetse go nna
tsa bogolo jo bo lekanang
• O baya jang ditshwantsho ka go lekalekana
• O bala jang kerafo
205 Go dira ka tshedimosetso yotlhe go ka tsaya dithuto tse di farologaneng.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa nako
Dikgopolo le dikgono tse di Dintlha tsa
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa Tsepamo mo dikgopolong le dikgono tsa kgwedi-tharo 3 tshedimosetso kgotsa (Mo paka-thutong
206 ngwaga dikaelo tsa go ruta ya ura le metsotso
e le 24)
5.6 • Tsetsereganya le go rarabo- Kgobokanya, rualganya le go tshwantsha tshedimosetso dithuto 3
lola tshedimosetso
Tsetsereganya Barutana mo kgatong ba tshwanetse go netefatsa gore ditlhogo tse
le go rarabolola • Araba dipotso ka tsedimo- di farologaneng tsa kgobokanyo ya tshedimosetso di a tlhopiwa le go
tshedimosetso setso ya ditswantsho. sekasekiwa mo mophatong o mongwe le o mongwe.. Dikai tse di maleba
tse di fetileng di akaretsa go rulaganya gape maemo a bosa a letsatsi
le letsatsi a kgwedi mo patlaneng, go bopa kerafo e e dirisediwang
ditshwantsho kgotsa go dira kerafo e e dirisediwang ditshwantsho ya
matsalo a barutwana.
Sekaseka tshedimosetso
Barutwana ba araba dipotso tse di tshwanang le:
“Ke maemo a fe a bosa a a tshwanang thata mo kgweding e”
“Ke maemo a fe a bosa a a tshwanang go le gonnye mo kgweding e”
Malatsi a go neng go le letsatsi a oketsegile go le go kae go feta a go
neng go le maruru?
Go dira ka tshedimosetso yotlhe go ka tsaya dithuto tse di farologaneng
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
MOPHATO 1 KGWEDITHARO 4
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
CAPS Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
TLHABOLOLO YA DIKAKANYO TSA DIPALO: Bala ka palotlalo
1.1 Bala didiriswa tsotlhe. lala didiriswa ka nepagalo go Ke eng se farologaneng mo kgweditharong 3?
ka nepagalo go fitlha 50. fitlha go 50
Bala dididriswa Neela palo ya didiriswa tse Mo kgweditharong ya 4 barutwana ba oketsa tlhatlhamano ya go bala.Tsepamo
di ka tlhotlhomisiwang le go Neela dipalo tse di e sale mo go tlhaloganyeng molawana wa lebala palo.Mo kgweditharong e
fopholediwa. fopholeditsweng ka nepagalo barutwana ba tshwanetse go ithuta go baya didiriswa ka tatelano fa ba bala
ya diiriswa tse di ka gore fa ba tlhatlhoba go bala, thulaganyo e ba thuse go bala ka bofefo.
tlhotlhomiswang.
Sekao: Babadi ba ka bewa ka mela.
Mo kotareng e, barutwana ba tswelela ka go oketsa bokgoni jwa bona jwa go
ikatisa le go bala.Du
• Go bala gotlhe;
• Go tswelela go bala;
• Molawana wa dipalo wa lebalapalo le;
• Tiriso ya diteng tse di kwadilweng.
Barutwana ba tshwanetse go dira tshwaragano magareng ga
bolengkemeditatelano le lebalapalo. Se se bonwe fa go etswe tlhoko gore go
kgaotsa go bala go fitlha go se diriswa sa 50 go kaya gore ba badile didiriswa
di le 50.Ka nako yone eo ba itse gore mokgwa wa tatelano ya go bala didiriswa
ga e tshweaetse go bala dilo.Barutwana ba tloka go gokaganya magareng ga
dipalofako le palotlhaka.
Go bala ka ditlhopha
Gore o thuse barutwana go bala ka go kgaotsa ka bobedi, botlhano le
bolesome, ba tlhoka go dira ditlhopha tsa dilo ka 2,5, le 10. Dikarata tsa dipalo
di tshwanetse go bontshwa fa di tsewa go bontsha palo ya didiriswa tse di
badilweng. Go bala ka ditlhopha go tla siamisetsa barutwana go tlhaloganya
katiso le go bala. Mo bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go
lemoga kgobokanyo ya phatlolo ya dipalo.Sekao: “Ke a itse gore ke 10 gonne
ke baya 4 mo letlhakoreng le thataro mo letlhakoreng le lengwe.
Didiriswa:
Go tshwanetsego elwa tlhoko mofuta wa didiriswa tse di tla diriswang.
• Sethusathuto se se bopegileng, jaaka tlhale ya palo ya dibaga e ka diriswa.
• Kgatlatalama e ka diriswa go diragatsa palo mo ditlhopheng tsa bolesome.
207
• Barutwana ba ka dira ditlhopha tsa 2, ditlhopha tsa 5 le lesome mme go
balwe tsotlhe.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
208
1.2 Balela kwa pele le kwa Balela kwa pele le kwa Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 1 ?
morago mo go: morago mo go:
Balela kwa pele le Mo kgweditharo 4 barutwana jaanong ba bala ka kgaotso ya 10, 5 le 2 go fitlha
kwa morago • 1 go simolola go palo • 1 go simolola go palo go 100. Go bala ka kgaotso go nna togamaano e botlhokwa ya kitso e bat la
nngwe le nngwe mo gare nngwe le nngwe mo gare e dirisang mo mophatong wa 2 le wa 3, mme e tla thusa barutwana ba dira
ga 0-100 ga 0-100 dipalo.
Balela kwa pele Balela kwa pele Mo bofelong jwa kgweditharo barutwana ba tshwanetse go:
• Bolesome go tloga go • Bolesome go tloga go Bala ka molomo o arabe dipotso jaaka tse:
katiso nngwe le nngwe katiso nngwe le nngwe
• Simolola ka 52, o balela ka bonngwe go fitlha 72.
Ya 10 magareng ga 0-100 Ya 10 magareng ga 0-100
• Simolola ka 88 le go balela morago ka bonngwe go fitlha go 70.
• Botlhano go tloga go katiso • Botlhano go tloga go
• Simolola go 38 le go balele ka bopedi go fitlha go 50.
nngwe le nngwe katiso nngwe le nngwe
• Simolola go 45 le go balele ka botlhano go fitlha go 100.
Ya 10 magareng ga 0-100 Ya 10 magareng ga 0-100
• Simolola go 10 le go balele ka bosome go fitlha go 100.
• Bopedi go tloga go katiso • Bopedi go tloga go katiso
nngwe le nngwe ya pedi magareng ga Barutwana ba tshwanetse go diragatsa bokgoni jwa bone mo ditirwaneng tse di
0-100 kwadilweng: Sekao:
Ya 10 magareng ga 0-100
• Gatisa le go atolosa tatelano e e bonolo ya dipalo ka bonnye 100. Leba
karolo ka dipaterone ta dipalo.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
CAPS 1.3 Itse le go bala dipalo Itse le go bala dipalo Ke eng se se farologaneng mo kgweditharong 3?
Letshwaopalo le • Itse le go bala • Itse le go bala Mo kgweditharong ya 4, tlhatlhamano ya dipalo e oketsegile go 100. Go
paloina matshwaopalo 0 go fitlha matshwaopalo 0 go fitlha kwala letshwaopalo le leinapalo go a akaretswa mo kgweditharong e. Ga go
go 100 go 100 kitso e ntšhwa e e ithutilweng. Go botlhokwa go itse gore go bala go ikaegile
segolobogolo mo tirisong ya mainapalo. Barutwana ba tlhoka go dirisa, go
• Kwala letshwaopalo 0 go • Kwala letshwaopalo 0 go
boela le go kwala maina ka diteng tse di farologanong fa go tlhokogala.
fitlha go 20 fitlha go 20
Mo bokhutlong jwa kgweditharo ba tshwanetse go dira ditirwana tde di latelang:
• Itse le go bala leinapalo 1 • Itse le go bala leinapalo 1
go fitlha go 10 go fitlha go 10 Go bapisa matshwaofoko, ditshwantsho tsa didiriswa
• Kwala leinapalo 1 go fitlha • Kwala leinapalo 1 go fitlha Karata e , e raya 6 karata e e raya eng?
go10 go10
• Itse le go bala 6 11
matshwaopalo 0 go fitlha
go 100 Bapisa mafoko mo didirisweng
• Kwala letshwaopalo 0 go
Nngwe
fitlha go 20
Pedi ã ã ã
• Itse le go bala leinapalo 1
Tharo ì
go fitlha go 10
Nne ëëëëë
• Kwala leinapalo 1 go fitlha
Tlhano
go10
Thataro õõ
Supa ðððððð
Robedi ø ø ø ø
Lesome ööööööö
209
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
210
1.4 Rulaganya le go bapisa Ka go rulaganya le go bapisa didiriswa le dipalo barutwana ba ithutile gore:
Tlhalosa, Bapisa, didiriswa go fitlha go 20. • Ntlha ya lebalapalo le diriswa go tlhalosa palo mo seteng ya dipalo.
Rulaganya dipalo • Bapisa kgobokanyo Ke eng se se farologaneng kgweditharong ya 3?
ya didiriswa go ya ka
Barutwana ba rutwa bolengkemeditatelano.
bontsi, bonnye, bontsi go
feta, bonnye go feta, go Mo bofelong jwa kgweditharo le ngwaga, Barutwana ba tshwanetse ba bob a
tshwana, go farologana. itse go dirisa puo ya go rulaganya le go bapisa ka mekgwa e e latelang e:
• Rulaganya kgobokanyo Bongwe, bobedi, boraro, bone, botlhano, borataro.....................
ya didiriswa go tsweng go Ke bokae…………
bontsi go ya bonnyeng, Bontsi jaaka, palo e e tshwanang jaaka…............................
go fitlha go bontsintsi.
Go lekana le, bontsi jaaka bonnye go feta, bontsi go feta, bonnye go feta,
• Tekanyo go ya ka bogolo go feta.......................
didiriswa go fitlha go 20
Thulaganyo, Bontlha, Bofelo, pele, morago, e e latelang, magareng
• Rulaganya le go bapisa
Dipalo
didiriswa
Bonngwe, bobedi, boraro, bone, botlhano, borataro…………..
• Rulaganya dipalo
Ke bokae …………
- Go simolola go tse
dinnye go fitlha go tse Bontsi jaaka, palo e e tshwanang jaaka…..........................
dikgolo go fitlha go tse Go lekana le, bontsi jaaka bonnye go feta, bontsi go feta, bonnye go feta,
dinnye. bogolo go feta.......................
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
- Pele, morago mo Thulaganyo, Bontlha, Bofelo, pele, morago, e e latelang, magareng
bogareng/ le mo gare
- O dirisa molapalo 0-20
• Bapisa go fitlha go Neela kgolokwe ya botlhano ya mmala o mosorolwana.
bonnye go feta, bogolo
Neela kgolokwe ya ntlha yam mala o mohibidu
go feta, bonnye go, go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
lekana le. Neela kgolokwe ya borobedi yam mala o motala wa legodimo..
• Tsamaelano ya bonngwe le Barutwana ba tshwanetse go araba dipotso tse di jaaka:
bongwe. Ke mang wa ntlha mo moleng?
• Tlhatlhamano ya palo go Ke mang wa bobedi mo moleng?
fitlha go 20. Mmalethabo o na le diphensele tsa mebala di le 5. Lebogang o na le
diphensele tsa mebaladi le 8.Tebogo o na le dikerayone tse 5.
Ke mang yo o nang le diphensele tsa mmala di le mmalwa?
Neela palo magareng ga 15 le 17?
Kwala dipalo magareng ga 4 le 10
1, 2, 3, 4, _, _, _, _, _, 10
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
CAPS 211
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
212
1.5 Lemoga kemapalo ya bonnye Ke eng se se farologaneng mo kgweditharong 3?
Kemopalo ya jwa palo ya dinomoro di le Mo kgweditharong e
pedi go fitlha go 20
Mo kotareng e barutwana ba tswelelapele ka go aga le go tsosolosa dikakanyo
• Arologantsha palo ya tsa boleng jwa boemo jwa nomoro.
dinomoro di le pedi ka bole-
Mo katareng ya 4, barutwana ba dira ka boleng jwa boemo jwa nomoro ba
some le bonngwe sekao 12
tswelela ka go:
ke 10 le 2
• Go bala le go dira ditlhopha tsa bolesome le tse ditlhopha tse di sa kgo-
kanang/ kopanang;
• kwala18 = lesome le le lengwe le 8 tse di sa kgobokanang; le
• Jaanong rekota 14 = 10 le 4.
Barutwana bo tshwanetse go tswelelapele go tshwara didiriswa tse di
bopegileng ba dira ditlhopha go bopa masome le metso le go nonofisa go
tlhaloganya gore 10 ke setlhopha sa lesome le le sa kgobokanang.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
O dirisa kgatlatalama, barutwana ba tshwanetse go supa;
Lesome;
Lesome le le lengwe le metso e 5
Lesome le le lengwe le metso e 6
Barutwana ba tshwanetse go tswelela ka go bala ka bongwe go dira ditlhopha
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tsa bolesome.Mo go ba bantsi e tla nna yona tsela ya go tlhagisa dinomoro
kgotsa go bua gore ke tse kae.
Dikarata tsa kemapalo
Kemapalo e tshwanetse go diriswa ka kotare e go bontsha gore dinomoro di
dirilwe jang. Dikarata tsa kemapalo di ka bontshiwa di bapisitswe le ditlhopha
tsa dididriswa.
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
CAPS 1.5 Lemoga kemapalo ya bonnye Didiriswa
ya jwa palo ya dinomoro di le
Kemopalo Didiriswa tse di ka dirwang ditlhopha:
pedi go fitlha go 20
• Dikotana tsa go buisa
• Arologantsha palo ya
dinomoro di le pedi ka bole- • Dibadi tse di tsenngwang tlhale
some le bonngwe sekao 12
• Dikotana tsa mokgwaro
ke 10 le 2
• Dikotana tsa bebetsididi
• Dikhubiki tse di golagantsweng
• Karata tsa kemapalo
• Tšhelete ya motshameko
Go botlhokwa go nna le ditlhopha tse di dirilweng ke barutwana ka gale tsa
lesome tse di tla nnang ka ditshelong.
1.6 Dirisa ditogamaano tse di Ke eng se se farologaneng mo kgweditharong 3?
latelang go rarabolola dipalo
Ditogamaano tsa Kwa bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba simolola go rarabolola
le go tlhalosa ditharabololo tsa
go rarabolola polelopalo ka tiriso ya togamaano e.
dipalo:
dipalo
• Go taka kgotsa go dirisa didiriswa tse di ka tshwarwang
• Didiriswa tse di ka kgonng-
wng sekao babadi • Go aga le go kgaoganya dipalo
• Ditshwantsho tsa go thala • Go aroganya gabedi le go oketsa gabedi
dipalo
• Melapalo
• Go aga le go kgaoganya
Leba dintlha tsa kgweditharo 2.
dipalo
• building up and breaking
down numbers
• Go aroganya gabedi le go
oketsa gabedi
• Melapalo
213
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
214
1.7 Tharabololo ya dipolelopalo Kwa bofelong jwa kgweditharo barutwana ba simolola go rarabolola polelopalo
mo tirisong mmetlhalose ka tiriso ya dipalo tse di tlhagisitsweng fa tlase.
Go tlhakanya le
ditharabololo tsa gago o
go tlosa Fetola
akaretsa go tlhakanya le go
ntsha go fitlha go 20. Mauki o na le diapolo di le 5. SiloRebone o mo neela di le 8. Ke diapole di le
kae tse a di tshwereng jaanong?
Mauki o na le apole di le 13O neile Lebogang di le 5. O tshwere di le kae
jaanong?
Kopanya
Theresa o tshwere dimmabole di le 5 tse tala le 8 ya dimmabole tse botala ba
legodimo. O tshwere dimmabole di le kae?
Theresa o tshwere dimmabole di le 13. Tse 5 ake tse tala mme tse dingwe ke
tsa botala jwa legodimo. Theresa o tshwere dimabole di le kae tsa botala jwa
legodimo.re green and the rest are blue.
Bapisa
Omphemetse o na le dipanana di le 13. Thato o na le tse 5 Ke dipanana tse
kae tseo Omphemetse a nang le tsona go feta Thato?
1.8 Rarabolola poalofoko mo Mo bokhutlong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go dira dipalo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tirisong o tlhalose tharabololo jaaka tse di fa tlase.
Tlhakanyo e e
ya gago o akaretsa tlhakanyo e
boeleditsweng e e Tlhakanyo e e boeleditsweng
e boeleditsweng ka dikrabo go
isang go katiso.
fitlha go 20. Dibaesekele tse nne di na le maotwana a le kae?
Kelo
Basetsana o nwa dikopi di le pedi tsa maši letsatsi le letsatsi.Ka letsatsi. O nwa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
dikopi di le kae tsa maši mo bekeng?
Dikiriti
Ntate Khumalo o jala mela e le meraro ya dikhabetšhe .Go na le dijalo di le
5 mo moleng. Ke dikhabetšhe di le kae mo moleng. Go na le dijalo di le kae
tsotlhe?
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
CAPS 1.9 Rarabolola le go tlhalosa Kwa bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse ba bob a kgona go
ditshweeetso tse di rararbolola dipalo jaaka tse dif a tlase.
Kgobokanyo
akaretsang kgaoganyo le
le kgaoganyo Kgobokanyo
kgobokanyo e e lekanang le
e e isang kwa
go tlhalosa tharabololo e e ka Kgobokanyo, o tlogela se se setseng.
katisong.
diragatswang ka di palotlalo go
Masego o rekisa diapole ka dikgetsana di le 3 nngwe le nngwe. O na le diapole
fitlha go 20 le dikarabo tse di
di le 14.A ka dira dikgetsana tsa diapole di le 3 tse kae?
akaretsang tse di setseng.
Kgobokanyo, e e tsenyeletsang se se setseng mo karabong.
Kesaobaka o batla go isa mae a le 15 kwa go nkokoagwe. Ke mabokoso a le
makae ao a ka tsholang dipakete di le 6 tsa mae?
Karoganyo
Karoganyo, o tlogela se se setseng.
Go kgaoganya dimonamone di le 14 go ditsala di le 3 mme mongwe le
mongwe a bona ka go lekana.
Kgaogano e e isang go palophatlho.
Kgaoganya ditšhokolete magareng ga ditsala di le 3 gore mongwe le mongwe
a bone senathwana se se lekanang mme go se se se salang.
(ga go tlhokege gore barutwana ba neele maina a dipalophatlho jaaka nngwe
tharong. Ba ka tlhalosa dikarolo tsa dipalopatlho jaaka “bonnye fela”
Kgobokanyo ya palogotlhe
1.11 • Lemoga le go tlhaola madi Mo bofelong jwa kgweditharo barutwana ba tshwanetse go rarabolola dipalo
a Aforika Borwa e leng dis- jaaka tse dif a tlase:
Tšhelete
ente di 5, di le 10, di le20,
Lebogang o rikile senkgwe ka R8 . O duetse ka tshelete ya pampiri e kana ka
di le 50, R1, R2, R5, le, R10
R10.O bone tšhentšhi ya bo kae?
le R20.
Mmagwe Shankey o rekile sekhafo ka R17.O duetse ka tshelete ya dipampiri
• Rrabololola dipalo tse di
e e ka na ka masome a 2 a diranta o bone tšhentšhi ya bokae?
akaretsang palogotlhe le
Tšhentshi go fitlha R20 le Ka Latshipi e ne e le letsatsi la Keamogetswe la botsalo. O amogetse R5 go
disente go fitlha go 20 tswa go kgaitsadie ,go morwarragwe R2 le go ntsalagwe R10.Tšhelete yotlhe e
a e neilweng ke bokae?
215
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
216
DIPALELO
1.12 Dirisa ditogamaano tse di Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 3?
latelang fa o dira dipalelo:
Ditogamaano Go solofetswe mo barutwaneng go dirisa dithekeniki tsa go rarabolola palelo e
• Didiriswa tse di ka kgonng- e sa laolweng.
wng sekao babadi
Ditshwantsho tsa barutwana di tshwanetse go simolola go lebega di na
• Ditshwantsho tsa go thala le thulaganyo e bile di kgona go tlhalosa dipalelo tseo di ikaegileng mo
dipalo ditshwantshong..
• Go aga le go kgaoganya • Go aga le go kgaoganya dipalo
dipalo
• Karoganyo gabedi le go arola
• Go aroganya gabedi le go
• Melapalo
oketsa gabedi
Leba dintlha tsa KGWEDITHARO bobedi
• Melapalo
1.13 • Tlhakanya go fitlha 20 Go tlhakanya le go tlosa mo tatelanong ya dipalo tsa go tloga go 0 go fitlha go
20,o tlhalosa gore barutwana bat la;
Go tlhakanya le • Go ntsha go tswa go 20
go ntsha • Simolola go tlhabolola bolengkemedi kakanyo ya bo lesome le ya bo
• Dirisa matshwao a a
nngwe;
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
maleba
• Tswelela go bala ka ditlhopha; le
• ( +, -, =, □)
• Simolola go lemoga gore go bala ka bo nngwe ga se togamano e e mosola.
• Katiso ya dinomorotlamo go
fitlha go 10 Barutwana batla tswelela :
• Go bala dibadisi;
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Lemoga ,buisa le go kwala dipalo; le
• Rulaganya dipalo le go dibapisa.
Gore o kgone go dira ka matshwao a go tlhakanya le a go tlosa,Barutwana ba
bo ban a le kutlwisiso e e tseneletseng :
• Go bala gotlhe l;
• Go bala go simologa mo palong e kgolo;
• Go tlhaloganya le go dirisa puo ya go tlhakaya le ya go tlosa ; le
• Go bapisa le go rulaganya dipalo .
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha 20 Barutwana ba tswelela go aga go tlhaloganya ga bona ga go tlhakanya le go
tlosa.
Go tlhakanya le • Go ntsha go tswa go 20
go ntsha Fa ngwaga o ya bokhutlong barutwana ba tshwanetse go:
• Dirisa matshwao a a
maleba • Dirisa tlotlofoko e e tsamaelanang le go tlhakanya le go tlosa le matshwao
go tlhalosa le go rekota gotlhakanya le gotlosa polelopalo;
• ( +, -, =, □)
• Dirisa mokgwa wa go diragatsa le o e seng wa tlwelo wa go kwala go dira
• Katiso ya dinomorotlamo go
tlhakanyo le tloso ;
fitlha go 10
• Rarabolola palelo ya go tlhakanya le ya go tlosa le go rekota dikarabo tsa
bona mo polelopalong ;
• Tlhaloganya gore go tlosa ke pusetso morago fitlha go tlhakanya le go
dirisa se go rekota le go kokwanya palelo.
Go tlhaloganya go tlhakanya le go tlosa barutwana ba tshwanetse go:
• Go dirisa le go itse gore tatelano ya go tlhakanya ga e botlhokwa ;
• Dirisa matshwao + a, – le =;
• Itse gore e emetse palo e e sa itsiweng ;
• Tlhaloganya tloso jaaka” go tsaya”le go bona pharologanyo magareng ga
“le
• go kwala le go bua dipalo tsa nnete le tse di tsamaelanang le tsa go tlha-
kanya tsa nnete le tse di neilweng tsa tlhakanyo le tlhanolelo: Sekao:
8 + 6 = 14 e ra gore 14 – 6 = 8.
Rekota ditshwantshiso tsa go tlhakanya le go tlosa :
Fa bangwe ba barutwana bas a ntse ba batla go bala le go rekota ka bo
nngwe, ba batla tshegetso go simolola go rekota le go bala ka ditlhopha.
Ba tshwanetse go :
Rala ditshwantsho le go dirisa dipalo ,bogolosegolo ba bontsha ditlhopha.
217
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
218
1.13 • Tlhakanya go fitlha 20 Go kgaoganya palo ka di karolo tse di nnye go dira palelo bonolo
Go tlhakanya le • Go ntsha go tswa go 20 Barutwana ba tla kgaoganya palo ka dikarolo tse di farologaneng .ba tla
go ntsha kgaoganya palo ka dikarolo tse ba tla dikgonang .Baurtwana kwa tshimologong
• Dirisa matshwao a a
bat la kgaoganya supa ka bo nngwe.Fa go le jalo gangwe fela fa dintlhapalo go
maleba
10 di rutiwa le barutwana ba kgona dira ka dipalo ka maemo tshoboloko ba ka
• ( +, -, =, □) dirisa metsu le dipalo go bontsha go tlhaloganya.
• Katiso ya dinomorotlamo go 11 + 7 =
fitlha go 10 11 + 4 + 3
11 + 4 → 15 + 3 = 18
11 + 7 =
11 + 5 + 2
11 + 5 → 16 + 2 = 18
17 – 9 =
17 – (7 + 2)
17 – 7 → 10 – 2 = 8
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dipalotlamo
Gore o kgone go ithuta dipalotlamo Barutwana ba tshwanetswe go newa
ditirwana tse di farologaneng go di dira. Se se ka direga sentle ka nako ya go
dira ka nosi.
Molapalo le ona o ka dirisiwa go ithuta dipalotlamo go fitlha go 10.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Go dirisa le go diragatsa bothegeniki jwa kitso e e fitileng.
Bothegeniki jo bo bontshiwang fa tlase letla barutwana go rulaganya le go
bala le kitso e e tseneletseng ya dipalo. Go ithuta bothegeniki fa tlase go tla
rotloetsa barutwana go supa tshwano mo godimo ga go rata dipalo go ba tle ba
rute barutwana ba bas a itseng go dirisa le go diragatsa kitso go ba thusa go
balela.
Baya dipalo tse kgolo pele gore o balale kwa pele kgotsa kwa morago .
Rulaganya jaaka le go bala go ya pele go tloga go
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha 20 Balela kwa pele go simolola go palo e kgolo .
Go tlhakanya le • Go ntsha go tswa go 20 Barutwana ba tshwanetse go balela pele go simolola mo palong e kgolo Se ke
go ntsha togamano e e botoka ya go kgontsha go gaisa go bala ka bo nngwe go fitlha
• Dirisa matshwao a a
go 14 le go bala gape thano go fitisa.
maleba
14 + 5 =
• ( +, -, =, □)
Barutwana ba bala go tloga go , morago
• Katiso ya dinomorotlamo go
fitlha go 10 Tlhaola gaufi le koketsogabedi n
8+7
Barutwana ba ka tlhalosa gore palo e ka kwalwa jana 8 + 8 – 1(8 gabedi
tlhakanya le 1) kgotsa 7 + 7 + 1 ( 7gabedi tlhakanya le 1).
Barutwana ba ka rekota togamano tsa bona ba dirisa metsu:
8 + 8 → 16 - 1 = 15
Fetolela palo go lesome morago o tlose kgotsa o tlhakanye bonngwe.
Togamano e, e ka rutwa ka tatelano ya dipalo tse di nnye go di diragatsa mo go
tse dikgolo.
9+6=
Barutwana batla ipolelela: “ba re ke tla tlosa nngwe go tswa go 6 le go
tlhakanya le 9 go dira 10.”
9 + 6 a ka kwalwa jaaka 10 + 5 = 15
8+5=
Barutwana batla ipolelela: “ba re ke tla tlosa pedi go tswa go 5 le go tlhakanya
le 8 go dira 10.”
8 + 5 a ka kwalwa jaaka 10 + 3 = 13
Dirisa kitso ya kabelano ya kamano magareng ga tlhakanyo le tloso.
15 - 9 =
Barutwana ba itse gore palo e ka kwalololwa jaaka palotlhakanyo: “Ke itse gore
9 + = 15.”
Morutwana a ka dirisa go balela kwa pele gore a tle a dire palelo.
Melapalo
219 Barutwana ba tshwanetse ba bob a kgona go dirisa melapalo go tshegetsa
palelo tsa bone.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Sekao: 13 + 6
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
220
1.14 • Tlhakanya palo e e tshwa- Pharoganyo ke eng mo kgweditharong 3?
nang o boeletsa go fitlha
Poeletso ya Mo kgweditharong e ya bone, barutwana ba tswelela ka go aga puo ya
go 20
go tlhakanya poeletso ya go tlhakanya. Sekao
e e isang kwa • Dirisa matshwao a a
• Bontsi jwa pedi gararo Ditlhopha tse nne tsa pedi.
katisong maleba ( +, =, □)
Barutwana ba tswelela ka go kwala dipolelopalo go ruta ka ditshwantsho.Go
bala o tlola go tshwanetse go tswelela go thusa barutwana go bala didiriswa
tsa ka ditlhopha.Fa ditshwntsho kgotsa didiriswa di kgobokantswe ka ditlhopha
tsa bobedi barutwana ba tshwanetse go bala ka bobedi e seng ka bonngwe go
bona palogotlhe ya di diriswa.
Mo bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go itse go:
• Tlhaloganya go tlhakanya go go boeleditsweng go dira ditlhopha tse di
lekanang;
• Kwala tlhakanyo e e boeleditsweng ka go dirisa didiriswa tse di tshwarwang
le di diriswa.
• Rekota dipolelopalo kgotsa dithalo, le
• Dirisa melapalo go fitlha mo karabong.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
CAPS 1.16 Kgopolopalo tlhatlhamano ya Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 3?
Dipalo tsa palo ya 20 Mo kgweditharong ya 4. Tlhatlhamano ya palo e oketsega go tloga go 15 go
tlhaloganyo • Neela palo leina pele mme fitlha 20.
morago o neele e o e Dikao tsa ditirwana le dipotso tse di ka botswang le go dirwa.
neetsweng.Rulaganya sete
• Simolola ka 3 mme o bale go fitlha go bonngwe go fitlha go 10
e o e neetsweng ya dipalo
tse di tlhopilweng. • Barutwana ba dira mola go botsolotsa; ke mang wa ntlha, wa bobedi, wa
boraro kgotsa wa bofelo?
• Bapisa dipalo go fitlha go
20 mme o bolele gore ke • Ke efe e e Kwa tlase14 kgotsa 8?
dife tse di leng kwa tlase. • Ke efe e kgolo 8 kgotsa 4?
• Itse gore ke dipalo tse dif • Ke eng 2 monnye go 13?
eng tse di leng kwa godimo • Ke eng 2 montsi go 8?
ga1 kwa tlase ga 1 .
• Neela palo e e magareng ga1 le 3.
• Itse gore ke nomoro e feng
• Neela palo magareng ga10 le 14. A ke palo e le nngwe fela?
e e leng kgolo mo go 2-Di le
dinnye mo go 2 • Baya dikarata tsa dipalo ka tatelano go tloga ka e nnye go fitlha ka palo e
kgolo.
Ka bonako gakologelwa:
Ka bonako gakologelwa
• Dintlha ka tlhakanya le go
ntsha. Mpontshe palo go tlhakanya go dira 10 (Go kwala kgotsa go go dirisa boleng
jwa dipalo mo dikarateng
Ditogamaano tsa dipalelo
• 1
Dirisa ditogamaano tsa dipalelo
tsa go tlhakanya le go ntsha ka • 2
manontlhotlho. • 3
• Baya palo e ekwa godimo • 4
lwa ntlha gore o kgone go • 5
balela kwa pele kgotsa go
balela kwa morago. Mpontshe palo e e setseng fa --------------- e tsewa go 10( o kwala kgotsa o
dirisa dirisa boleng jwa dinomoro mo dikarateng
• Molapalo
• 1
• Go aga le go kgaoganya
dipalo • 2
• Go aroganya gabedi le go • 3
oketsa gabedi • 4
• 6 + 4 = 10 4 + 6 ke eng?A karabo e a tshwana?
• 5 + 2 = 4 2 + 5 ke eng? A karabo e a tshwana?
221
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamiso tsa bokgoni
Ditlhogo bokgoni kwa bokhutlong jwa le dikakanyo mo Ditlhaloso dingwe kgotsa dintlha kaelo mo thutong ya serutwa. Nako
ngwaga. kgweditharong 1
222
1.16 Kgopolopalo tlhatlhamano ya Ditogamaano tsa dipalelo:
palo ya 20
Dipalo tsa Dirisa dipalelo go tlhakanya le go ntsha ka manontlhotlho.
tlhaloganyo • Neela palo leina pele mme
Tlhakanya tse di latelang ka go baya palo e kgolo pele mme o tswelele ka go
morago o neele e o e
bala:
neetsweng.Rulaganya sete
e o e neetsweng ya dipalo 1+9
tse di tlhopilweng.
2+6
• Bapisa dipalo go fitlha go
1+4
20 mme o bolele gore ke
dife tse di leng kwa tlase. • Bala gabedi 1
• Itse gore ke dipalo tse dif Bopedi ba babedi ke eng?
eng tse di leng kwa godimo
ga1 kwa tlase ga 1 . Halofo ya 4 ke eng?
• Itse gore ke nomoro e feng • Dirisa molapalo
e e leng kgolo mo go 2-Di le O tlolla gakae go tloga go 3 go fitlha go 5?
dinnye mo go 2
O tlola ga le kae go ya kwa morago go tloga go 5 go fitlha go 2?
Ka bonako gakologelwa:
• Dintlha ka tlhakanya le go
ntsha.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditogamaano tsa dipalelo
Dirisa ditogamaano tsa dipalelo
tsa go tlhakanya le go ntsha ka
manontlhotlho.
• Baya palo e ekwa godimo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
lwa ntlha gore o kgone go
balela kwa pele kgotsa go
balela kwa morago.
• Molapalo
• Go aga le go kgaoganya
dipalo
• Go aroganya gabedi le go
oketsa gabedi
Mophato 1 Kgweditharo 4
2-Dipaterone,Tiriso le Alejebera
CAPS Dikgopolo le Dikgono tse di Tsepamo mo Dikgopolo
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
jwa ngwaga KGWEDITHARO 1
2.1 Go kopolola ,go atolosa le go Dipaterone tse di re Barutwana ba dira ka dipaterone go tloga ka tsa tlhago,tsa botshelo jwa Dithuto 1
tlhalosa dikanyeditsweng sešwa jwa letsatsi le letsatsi le go tswa mo ngwao boswa ya rona go tloga ka
Dipaterone tsa
mophato wa 1 go fitlha ka 6.se se raya gore ga o tlhoke go tsaya nako ele ntsi
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Go tlhaola ,go tlhalosa ka
mo setlhogong se.O tlhoka gape go tlhopha ditiro le dipaterone tse di maleba
tlhalosa ka mafoko mafoko le go kopoplola
go ya ka mophato.
dipaterone geometiri:
• Dipaterone tse di bonolo
Mo mophatong wa 1 barutwana ba ka nne ba tshasa dipaterone
tse di dirilweng ka dilo tse • mo tlhagong
di kgongwang Dikao tse di mosola ke tsa dipaterone tsa matlhare,makwati
• go tloga mobotshelong
a ditlhare,dipaterone mo di soling tsa ditlhako,dipaterone tsa
• Dipaterone tse di bonolo jwa sešweng jwa letsatsi
dithaere,dikhurumelo tsa moselo,thulaganyo ya ditena tselana ya
tse di dirilweng ka go thala le le tsatsi
maoto(mokwakwa) jalo le jalo.
mela, dipopego kgotsa
• Go tswa mo ngwaoboswa
didiriswa. Mokgwa mongwe wa dipaterone o barutwana ba ka o lebelelang ke wa
ya rona
tekatekanyo sekao bontsi jwa matlhare bo a lekana
Tlhama Dipaterone ka bowena
Tlhama Dipaterone ka
Barutwana ba ka lebelela gape dipaterone mo:
Tlhama Dipaterone tsa bowena
Jeometeri ka bowena • Legora/terata(bothale,legong)
Tlhama Dipaterone tsa
• Ka di diriswa tse dikgong- Jeometeri ka bowena • Tiro ya ditena le thaele ya bodilo
wang
• Ka di diriswa tse dikgong- • Diaparo le materiale
• Ka go thala mela,dipopego wang
• Sejana/poleiti/boroto,kopi le porinki
kgotsa didiriswa.
Ka go thala mela,dipopego
• Kgwele ya dinao
Dipaterone tse di re di kgotsa didiriswa
kaganyeditseng • Diphologo jaaka kgomo,mmoto le serurubele ,pitse ya naga,thutlwa,lengau,
dinonyane,digagabi malomo le matlhare
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
go kopolola Dipaterone tsa • Tiro ya dibaga tsa setso le ya sešweng
Jeometeri:
• Dipitsa tsa setso tsa letsopa kgotsa seroto se selogilweng
• Mo tlhagong /tlholego
Go na le mefuta e e farologaneng ya go tlhalosa dipaterone tse re dibonang
• Go tswa mo botshellono mo go rona.Bontsi jwa dipoterone tse di mo go rona di dirilwe ka mela,popego
boswa jwa letsatsi ka kgotsa di diriswa.Dipopego kgotsa di diriswa ga di tlhoke go golagangwa
letsatsi lele geometiri ya popego ya tlhakore pedi le di diriswa tsa tlhakoretharo e
barutwana ba mophato wa 1 ba ka dirang ka yona.Barutwana ba ka lebelela le
• Go tswa mo ngwaoboswa
go tlhalosa se se boelediwang sekao selabe.mola, mofuta mongwe wa popego
ya rona
le mokgwa o se boelediwang ka sona sekao thala mela e e fapaanang ka bo
yona,a dilabe tsotlhe di a lekalekanaa di phatlaladitswe ka go lekalekana , adi
223 popego tsotlhe ke tsa bogolo bo le bongwe,mmala o le mongwe ,a di lebeletse
go lo go le gongwe sekao fa o sega namune ka bogare dikaroloana di ngotlwa
mo gare le di gole ka kwa ntle.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le Dikgono tse di Tsepamo mo Dikgopolo
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
jwa ngwaga KGWEDITHARO 1
224
2.2 Go kopolola ,go atolosa le go Kopolola ,go atolosa le go Tatelano ya dipalo e ka golagangwa le go bala.Jaaka bokgoni le kgono ya go Dithuto 3
tlhalosa tlhalosa bala ya barutwana e fetoga, mefuta ya tatelano ya palo e barutwana ba dirang
Dipalo tsa
ka yona e ka gola.
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Kopolola,Katoloso le go
tlhalosadipalo tse di bonolo ka tlhalosa dipalo tse di bonolo Tatelano e tshwanetse go bontsha go balela kwa pele le kwa morago:
tatelano bonnye go fitlha ka ka tatelano ya bonnye go
• Bongwe go tswa mo palong nngwe le nngwe e e mo gare ga 1 le 100
100 fitlha ka 100
• Bolesome go tswa mo katisong nngwe le nngwe ya 10 go ya magareng go
Tlhama Dipaterone ka bowena Tatelano e tshwanetse go
0 le 100
bontsha go bala go ya kwa
Tlhama dipateronetsa dipalo ka
pele le kwa morago mo: • Botlhano go tswa mo katiso nngwe le nngwe ya 5 magareng go 0 le 100
bowena
Balela kwa pele mo: • Bobedi go tswa go katiso nngwe le nngwe ya 2 magareng go 0 le 100
• Bolesome go tswa go Barutwana b aka supa dipalo mo molapalong, dikerete tsa dipalo, ditirwana tse
palong nngwe le nngwe di latelanang fa ba ntse ba buisa.
ya katiso ya ga 10 e e mo
Barutwana ba ka khurumetsa/tshasa mebala/sekeletsa dipalo mo molapalong
magareng ga 0 le 100.
kgotsa mo papetlaneng kgotsa mo tatelanong ya dipalo tse dikwadilweng jaaka
• Botlhano go tswa go di badiwa.
palong nngwe le nngwe ya
Barutwana baka tlatsa dipalo tse ditlhaelang tsedikwadilweng ka tatelano
katiso ya ga 5 magareng
mo molapalo kgotsa mo papetlaneng ya dipalo go ikatisa go bala.gopola
ga 0 le 100
barutwana ba kwala go fitlha ka 20.Lebelela dintlha tsa KGWEDITHARO 3
• Bobedi go tswa go palong gore barutwana b aka dira ka tatelano ya dipalo tse di fetang 20.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
nngwe le nngwe ya katiso
ya ga 2 e e mo magareng
ga 0 le 100
Tlhama dipaterone ka bowena
Tlhama dipaterone tsa dipalo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
ka bowena
MOPHATO 1 KWEDITHARO 4
BOALO LE DIPOPEGO(DIPALO-POPEGO)
CAPS Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le Mo pakathutong y
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 4 aura le metsotso e
bofelong jwa ngwaga
le 24
3.1 Kemo ya puo Kemo ya puo Kemo le dikaelo Thuto 1
Kemo, Kitsiso le Tlhalosa kemo ya sediriswa Tlhalosa kemo ya sediriswa Leba dintlha thuto tsa kgweditharo
dikakanyo ka kamano ya sona le ka kamano ya sona le
Puo ya boikemedi e tshwanetse go itsisewe ka mokgwa wa tiriso ya
se sengwe.Sekao kwa se sengwe.Sekao kwa
didiriswa tse di akaretsang barutwana mo mminong le metshameko e
godimo,fa pele ga,fa morago godimo,fa pele ga,fa morago
e tsamaisang mmele. Se ka dirwa fa go rutwa phaposi yotlhe kgotsa
ga,moja,molema,kwa godimo ga,moja,molema,kwa godimo
go rutwa ga ditlhopa tse di tsepameseditsweng morutwana ka nosi
ga,fa thoko ga. ga,fa thoko ga.
Ditaetso/ditaelo di rutwa ka mokgwa wa tiriso mo barutwana ba
Kemo le pono Kemo le pono
itsamaisang kgotsa ba dipopego go ya ka dikaelo. Se ka dirwa
Tswantshanya dikakanyo Tswantshanya dikakanyo fa go rutwa phaposi yotlhe kgotsa go rutwa ga ditlhopa tse di
tse di farologanengf tse di tse di farologanengf tse di tsepameseditsweng morutwana ka nosi
farologaneng tsa sediriswa sa farologaneng tsa sediriswa sa
Tiro e kopanngwa/tiisiwa ka tiro kwalo jaaka go thala,go tshasa mmala
ka metlha. ka metlha
kgotsa go bapisa setshwantsho le mafoko.Se se ka dirwa ka nako e e
Kemo le dikaelo Kemo le dikaelo tsepameseditsweng morutwana ka nosi
• Sala dikaelo tsa go tsa- • Sala dikaelo tsa go Kemo le pono
maya mo phaposingborute- tsamaya mo phaposing-
Barutwana ba kgato ya motheo ba tshwanetse go tlhaloganya
long morago. borutelong morago.
gore dipopego di lebega ka mekgwa e e farologaneng fa di beilwe
• Sala ditaelo morago • Sala ditaelo morago ka maemo a a fafologaneng,ba tshwanetse go itse gore dipopego
tsa go baya selo se le tsa go baya selo se le jaaka koloi di bonala di le dinnye fa di le kgakala.Ba tshwanetse go
sengwe go amana le se sengwe go amana le se tlhaloganya gore goreng setshwantsho se se mopele mobukeng
sengwe,sekao,baya pensile sengwe,sekao,baya pen- se bonala sentle go feta ses se kwa morago.Mo ditlhopeng tse di
mo gare ga bokoso sile mo gare ga bokoso totobetseng,barutwana ba ka itemogela ka go baya diatla tsa bona mo
sefatlhegong go thibela pono ya dilo tse di kgakala.
Mo mophatong wa 1,barutwana ba ka neelwa ditiro tse bapisang
dipono tse di farologaneng le dipopego.Se se tla thusa barutwana
go go ranola ditshwantsho tsa geometeri di lebilwe ka diponalo tse di
farologaneng
225
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le Mo pakathutong y
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
226 dikgono tsa kgwedi tharo 4 aura le metsotso e
bofelong jwa ngwaga
le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Tiro e e e dirilweng ka ga popegothakoretharo e ka kopanngwa/tiisiwa
ka ditiro kwalo
Didiriswa tsa Go lemoga go naya didiriswa Go lemoga go naya didiriswa
Dipopego- tsa popegotlhakoretharo mo tsa popegotlhakoretharo mo
tlhakoretharo phaposiborutelong le mo phaposiborutelong le mo
ditshwantshong ditshwantshong
• Dipopego tsa bolo • Dipopego tsa bolo
• Dipopego tsa dibokoso(mat • Dipopego tsa dibokoso
lhakoremabapitekano) (matlhakoremabapitekano)
Dipopego tsa didiriswa Dipopego tsa didiriswa
Tlhalosa,tlhaola le go Tlhalosa,tlhaola le go
tshwantsha sediriswa sa tshwantsha sediriswa sa
popegotlhakoretharo go popegotlhakoretharo go
ikaegilwe ka: ikaegilwe ka:
• bogolo • bogolo
• mmala • mmala
• Didiriswa tse dikgokologang • Didiriswa tse dikgokolo-
gang
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Didiriswa tse di relelang
• Didiriswa tse di relelang
Ditiro tse di tsepameng
Go lemoga le go aga
popegotlhakoretharo o
dirisa didiriswa jaaka
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
diboloko,didiriswa tse di
kgonang go dirisiwa gape
Boleele jwa nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le Mo pakathutong y
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 4 aura le metsotso e
bofelong jwa ngwaga
le 24
CAPS
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya dipopego Leba dintlha thuto tsa kweditharo 2 Dithuto 3
Dipopego tsa • Lemoga le go naya maina a • Lemoga le go naya maina Barutwana ba dira ka didiko le dikhutlonne tsa bogolo le dipepogo tse
tlhakorepedi dipopegotlhakorepedi a dipopegotlhakorepedi di farologaneng.Ba di tlhaola go ya ka matlhakore a a tlhamaletseng
le a a kgolokwe.
• Didiko • Didiko
Barutwana ba tlhaola le go kgobokanya dipopego go ya ka gore a ke
• Dikhutlotharo • Dikhutlotharo
dikhutlotharo,dikhutlonne kgotsa didiko.
• Dikhutlonnetsepa • Dikhutlonnetsepa
Tiro e sobokantsweng ka ditirwana tse di kwalang
• Dipopego tsa dipopego • Dipopego tsa dipopego
• Tlhalosa,tlhaola le go • Tlhalosa,tlhaola le go
bapisa dipopego tsa te- bapisa dipopego tsa
kanyetsotlhakorepedi ka tekanyetsotlhakorepedi
dintlha tse: ka dintlha tse:
• bogolo • bogolo
• Mmala • Mmala
• popego • popego
• matlhakore a tlhamaletseng • matlhakore a tlhama-
letseng
• matlhakore a kgolokwe
tekano • matlhakore a kgolokwe
tekano
3.4 • Tlhomamisa mola wa Tekano Barutwana ba lebelela mola wa ttekanyo mo dipopegong le Dithuto 1
tekanyetso mo mmeleng ditshwantsho
Tekano • Tlhomamisa mola wa
wa gago:
tekanyetso mo mmeleng Ditirwana tsa go kwalwa
• Lemoga le go thala mola wa gago:
• E se nne fela “thala halofo/seripa se se tlogetsweng” mme
wa tekatekano mo dipope-
• Lemoga le go thala
gong tsa jeometeri tsa • Go tsenyeletswe dikai tse barutwana ba thalang mola wa tekate-
mola wa tekatekano mo
tekanyo ya tlhakorepedi kanyo.Mola wa tekanyetso ga o a tshwanela go bo o tlhama-
dipopegong tsa jeometeri
kgotsa tse e seng jeometeri letseng ka metlha sekao sethwantsho sa tlhapi se se bontshang
tsa tekanyo ya tlhakore-
tsa tekanyo ya tlhakore- gore mola o o rapaletseng.
pedi kgotsa tse e seng
pedi.
jeometeri tsa tekanyo ya
tlhakorepedi.
227
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 1 KGWEDITHARO 4
4. TEKANYO
228
Kgopolo le dikgono Boleele jwa nako e
Tsepamo mo dikgopolong le beilweng
Ditlhogo Di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 4 Mo dithutong tsa ura
Bofelong jwa ngwaga le metsotso e le 24
4.1 Tsamao ya nako Tsamao ya nako Barutwana tshwanetse go ithuta gore ba bolela jang ka: dithuto 2
Nako Go bolela ka tsamao ya nako Go bolela ka tsamao ya nako • Tatelano ya ditiragalo; le
• Go rulaganya ditiragalo • Go rulaganya ditiragalo • Boleele jwa nako
tsa ka gale go tloga go tsa ka gale go tloga go
Barutwana ba tswelela go tiisa tsela tse ba bolelang nako ka tsona ka
matshelo a bona matshelo a bona
malatsi otlhe ka nako ya dithuto mo phaposingborutelong kgotsa go
• Go bapisa boleele jwa nako • Go bapisa boleele jwa tsepamisitswe mo nakong ya thuto ya setlhopha.
o dirisa puo sekao boleele , nako go dirisa puo sekao
Barutwana ba bolela ka le go araba dipotso ka dilo di diragala ba
bokhutshwane , ka bonako, boleele , bokhutshwane ,
dirisa puo jaaka mosong,motshegare,bosigo,phakela le thari.
ka bonya ka bonako, ka bonya
Barutwana ba rulaganya ditiragalo ba dirisa puo jaaka
• Go rulaganya ditiragalo go • Go rulaganya ditiragalo go
maabane,gompieno,ka moso,malatsi a beke le dikgwedi tsa ngwaga.
dirisiwa jaaka maabane , dirisiwa jaaka maabane ,
gompieno , ka moso. gompieno , ka moso Barutwana ba bapisa boleele jwa nako ba dirisa puo jaaka telele
go,khutshwane go , ka bonakonyana go le ka bonyanyana.
Go bolela ka nako Go bolela ka nako
Barutwana ka thulaganyo ya ditiragalo go tloga mo matshelong a
• Go tlhalosa sengwe fa se • Go tlhalosa sengwe fa se
bona.Ba rulaganya ditshwantsho ka tatelano jaaka:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
diragala o dirisa puo sekao diragala o dirisa puo sekao
mo mosong,motshegare,bo mo mosong,motshegare,b • Dikgato tsa go dira sementšhi kgotsa tee;
sigo,phakela,thari. osigo,phakela,thari.
• Ditshwantsho di supa seaparo sa ngwana mo mothong yo o
• Go itse malatsi a beke. • Go itse malatsi a beke. godileng.
• Go itse dikgwedi tsa • Go itse dikgwedi tsa • Tshekotshelo ya phologolo sekao:lee la koko,kgotsa la
ngwaga ngwaga segwagwakgotsa la serurubele le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Go tshwaya malatsi a • Go tshwaya malatsi a • Ditiragalo tsa ka gale mo letsatsing(go tsoga,go nna kwa
matsalo mo khalentareng. matsalo mo khalentareng. sekolong,go tshameka,go ja selalelo,go robala)
Tshwelela go tshwaya malatsi a matsalo mo khalentareng ngwaga
yotlhe.
Kgopolo le dikgono Boleele jwa nako e
Tsepamo mo dikgopolong le beilweng
Ditlhogo Di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 4 Mo dithutong tsa ura
Bofelong jwa ngwaga le metsotso e le 24
CAPS
4.2 Tekanyo e e sa tlhomamang Ditekanyetso tsotlhe mo
mophatong 1 ga di a
Boleele • Bapisa le go rulaganya
tlhomama.Ga go tekanyetso e
boleele,bogodimo kgotsa
e tlhomameng ya boleele ya
boatlhamo jwa didiriswa tse
diyuniti e e dirisiwang.
pedi kampo go feta ka go di
baya di bapile; Ka nako ya tiro e e
ikemetseng go ralala
• Dirisa puo go bolela ka
kgweditharo barutwana
go bapisa,sekao;boleele
ba kgona go ithuta le
go feta,bokhutshwane
go tiisa tekanyetso ya
go feta,boleele go
boleele,bophara,bogodimo ka
feta,bophara go feta
diyuniti tse di sa tlhomamang.
• Fopholetsa le go Tiro yotlhe e tshwanetswe go
lekanya,go bapisa,go rekotwa.Lebelela dintlha tsa
rulaganya le go rekota kgweditharo 3.
boleele ba dirisa didiriswa
tsa go lekanyetsa tse di
sa tlhomamang,sekao
tekanyetso ka
seatla,boalo,boleele jwa
phensele,dibadisi,jj.
4.3 Tekanyo e e sa tlhomamang Tekanyo e e sa tlhomamang Ditekanyetso tsotlhe mo mophatong 1 ga di a tlhomama.Ga go Thuto 2
tekanyetso e e tlhomameng ya boleele ya diyuniti e e dirisiwang.
Boima • Fopholetsa le go • Fopholetsa le go
lekanya,go bapisa, go lekanya,go bapisa,go Pharologanyo ke eng mo kgweditharong 4?
rulaganya le go rekota rulaganya le go rekota
Mo kgweditharong 1 go atlenegesitswe gore barutwana ba tsepame
boima ba dirisa didiriswa boima ba dirisa didiriswa
mo :
tsa go lekanyetsa tse tsa go lekanyetsa tse
di sa tlhomamang di sa tlhomamang • Go lebagana bapisa boima jwa didiriswa;
le seelamaleka le seelamaleka
• Go rulaganya le go bapisa didiriswa tse tharo kgotsa go feta ka
sekao:diboloko,ditena jj sekao:diboloko,ditena jj
go baya para ya didiriswa di bapile mo seelamaleka/sekaleng go
• Go dirisa puo go bolela • Go dirisa puo go bolela fitlhela didiriswa tsotlhe di kgona go latelana , le ordering
ka papiso sekao:botlhofo ka papiso sekao:botlhofo
• Go aga puo ka go bolela ka pharologanyo ya boima .
le boima,botlhofo go feta, le boima,botlhofo go feta,
boima go feta. boima go feta. Mo kgweditharong 4 barutwana ba kgona go tsepamisa mo
tekanyetso e e sa tlhomamang ka didiriswa tse sa tlhomamang ya
diyuniti tsa boima
229
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Kgopolo le dikgono Boleele jwa nako e
Tsepamo mo dikgopolong le beilweng
Ditlhogo Di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
230 dikgono tsa kgwedi tharo 4 Mo dithutong tsa ura
Bofelong jwa ngwaga le metsotso e le 24
4.3 Tekanyo e e sa tlhomamang Tekanyo e e sa tlhomamang Tekanyetso e sa tlhomamang ka didiriswa tsa diyuniti tse di sa Thuto 2
tlhmamang
Boima • Fopholetsa le go • Fopholetsa le go
lekanya,go bapisa, go lekanya,go bapisa,go Barutwana ba ka ithuta ditheo le tiriso ya tekanyo ka go dirisa
rulaganya le go rekota rulaganya le go rekota didiriswa tsa diyuniti tsa tekanyo di sa tlhomamang Tekanyetso ka
boima ba dirisa didiriswa boima ba dirisa didiriswa diyuniti tse di sa tlhomamang e se ka ya tsewa jaaka e sena mosola
tsa go lekanyetsa tse tsa go lekanyetsa tse mo go lekanyetseng ka tsona.
di sa tlhomamang di sa tlhomamang
le seelamaleka le seelamaleka Go lekanyetsa boima ka metso/diyuniti tsa maemo a sa tlhomamang
sekao:diboloko,ditena jj sekao:diboloko,ditena jj go tsenyeletsa go bala gore ka /metso/diyuniti tse tlhophilweng ke dife
tse di naleng boima jo bo lekanang le sedirswa se se lekanyetswang
• Go dirisa puo go bolela • Go dirisa puo go bolela sekao rula e na le boima jo bo lekanang le diboloko tse 9.
ka papiso sekao:botlhofo ka papiso sekao:botlhofo
le boima,botlhofo go feta, le boima,botlhofo go feta, Barutwana ba tshwanetse go lekanya didiriswa tse farologaneng
boima go feta. boima go feta. ba dirisa tlhatlhamano didiriswa jaaka metso/diyuniti tse di sa
tlhomamang.
Barutwana ba tshwanetse go rutwa ka nako tsotlhe go bolela yuniti /
metso fa ba neela boima sekao : buka e na le boima jo bo lekanang le
boima jwa dimabole di le 34.
Fela fa barutwana ba lekanyeditse ka metso /yuniti nngwe le nngwe
makgetlo a mmalwa ba fopholetse gore ke metso/diyuniti tse kae tse
tla nnang le boima jo bo lekanang le sediriswa se se lekanyeditsweng.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Fopholetso pele ga go lekanya e botlhokwa thata ,mme e ka nna ya
dirwa fela fa barutwana ba lekanyeditse ka metso/diyuniti eo/tseo.
Barutwana ba tlhoka go rutwa gore o tle o bapise boima jwa didiriswa
tse di farologaneng , metso/ yunite e tshwanang e tshwanetse go
diriswa .Sekao : Fa rula e na le boima jwa 20 diboloko mme sekere se
na le boima jwa dimabole tse 20 mongwe ga a kgone go ka re di na le
boima jo lekanang kgotsa jang kgotsa ke efeng e leng boima .
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Go rekota tekanyo
Lefa tekanyo e le kgono ya tiriso barutwana ba tshwanetse go rekota
tekanyetso tsa bona ka metlha yotlhe.
Go lekanyetsa boima jaaka tiriso ya go rarabolola dipalo le
dipalelo
Ka nako e abetsweng dipalo , tiriso le kamano barutwana ba kgona
go rarabolola dipalo tse di dirisang tekanyetso ya boima e e sa
tlhomamang . Sekao sephimodi se na le boima jwa 11 dimabole
.Lebokose la dikerayone le na le boima jwa 8 dimabole .Tsotlhe di tla
nna le boima jwa dimabole tse kae tsotlhe ?
Tseela tsia tlhatlhamano ya dipalo tse di maleba go kgweditharo , le
gape tlhatlhamano ya mefuta ya dipalo e maleba go kgweditharo.
Kgopolo le dikgono Boleele jwa nako e
Tsepamo mo dikgopolong le beilweng
Ditlhogo Di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 4 Mo dithutong tsa ura
Bofelong jwa ngwaga le metsotso e le 24
CAPS
4.4 Go lekanyetsa go go sa Go lekanyetsa go go sa Tekanyetso tsotlhe mo mophatong 1 ke ya maemo a sa tlhomamang . thutttThuto 1
Boima tlhomamang tlhomamang Ga go maemo a tlhomameng a mothamo / bolumo a metso/diyuniti e
• Bapisa le go rulaganya • Fopholetsa , le go tlhomameng e dirwang
tlhotlhwa seedi ( mothamo ) lekanyetsa , le go bapisa Pharologanyo ke eng mo kgweditharo 4?
mo ditshelong di bapisitswe , le go rulaganya le rekota Mo kgweditharo 1 go tshitshintswe gore barutwana ba tsepamise go
. Barutwana ba nnetefatsa mothamo wa ditshedi
ka go tshela mo setshelong ka go dirisa didiriswa • Go aga puo go bua ka pharologanyo mo mothamong;
sa boraro fa go tlhokega. tsa tekanyetso tse di • Go bapisa mothamo wa ditshelo tse pedi tse di lekanang le
• Bapisa le go rulaganya sa tlhomamang sekao
• Go bapisa methamo go lebeletswe ditshelo tse pedi tse di farolo-
tlhotlhwa ya seedi seo se .dintsho,le dikopi .
ganeng , bogolo thata ditshelo tse atlhameng le tse di tshesane.
mo ditshelong tse pedi se
Mo kgweditharong 4 barutwana ba kgona go ytsepamisa go dira
di tshegetsang ( mothamo )
tekanyo e sa tlhomamang ka metso/ diyuniti tsa maemo a sa
• Go dirisa puo go bua ka go tlhomamang tsa mothamo.
bapisa sekao : gontsi go
Pharolganyo ya mothamo bolumo ke eng ?
feta, gonnye go feta, tletse,
lolea Lebotlole le ka nna le mothamo wa dikopi tse nne mme e ka se tlale
go lekana mothamo, sekao , e ka nna ya tsenyaa mothamo wa kopi le
• Fopholetsa le go
yosi ya metsi ka nako e yosi .
lekanyetsa , go bapisa le
go rulaganya mothamo Mothamo ke palogotlhe e sediriswa se kgonang e tshegetsa (kgotsa
wa ditshelo ka go dirisa boleng jwa boalo mo teng ga sediriswa).
tekanyetso ya maemo a Bolumo ke tlhotlhwa ya boalo e sediriswa se e tsayang.
sa tlhomamang sekao.
Ka nako e nngwe barutwana ba tla lekanyetsa gore ke seedi se se
Dintsho le dikopi.
kae (kgotsa motlhaba kgotsa sere ) se mo setshelong. Se ke go
lekanya bolumo ya sere mo setshelong.
Ka nako tse dingwe barutwana ba tla lekanya gore setshelo se kgona
go tshegetsa go le kae fa se tladitswe ka mothamo wa botlogolo.
Go lekanyetsa boleele go go sa tlhomamang go diriswa metso/
diyuniti tse e seng tsa maemo a tlhomamang
Barutwana ba ka ithuta metheo yotlhe le go ithuta tekanyetso ba
dirisa metso/diyuniti tsa maemo a sa tlhomamang. Go lekanyetsa ka
metso ya maemo a sa tlhomamang go se ka ga lebelelwa jaaka selo
se se senang mosola fa go lekanyetswa ka metso ya maemo a sa
tlhomamang.
Barutwana ba ka ithuta metheo yotlhe le go ithuta tekanyetso ba
dirisa metso/diyuniti tsa maemo a sa tlhomamang. Go lekanyetsa ka
231 metso ya maemo a sa tlhomamang go se ka ga lebelelwa jaaka selo
se se senang mosola fa go lekanyetswa ka metso ya maemo a sa
tlhomamang.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Kgopolo le dikgono Boleele jwa nako e
Tsepamo mo dikgopolong le beilweng
Ditlhogo Di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
232 dikgono tsa kgwedi tharo 4 Mo dithutong tsa ura
Bofelong jwa ngwaga le metsotso e le 24
4.4 Go lekanyetsa go go sa Go lekanyetsa go go sa Barutwana ba tshwanetse ba bone tshono ya go lekanyetsa bolumo/ thutttThuto 1
Boima tlhomamang tlhomamang mothamo ba dirisa tlhatlhamano ya didiriswa jaaka metso e e sa
• Bapisa le go rulaganya • Fopholetsa , le go tlhomamang s. k.dikopi (ga go tlhokafale dikopi tse di lekanyetsang ),
tlhotlhwa seedi ( mothamo ) lekanyetsa , le go bapisa dintsho (ga go tlhokafale dintsho tse di lekanyetsang ), dikhurumelo
mo ditshelong di bapisitswe , le go rulaganya le rekota tsa mabotlole jaaka 2 letara dikhurumelo tsa mabotlole, meteme e
. Barutwana ba nnetefatsa mothamo wa ditshedi mennye, mabotlole a mannye jalo-jalo .
ka go tshela mo setshelong ka go dirisa didiriswa Go lekanyetsa bolumo / mothamo ka metso e sa tlhomamang go
sa boraro fa go tlhokega. tsa tekanyetso tse di akaretsa go bala gore ke metso e kae e o e tshelang le go tshela
• Bapisa le go rulaganya sa tlhomamang sekao go tloga go metso e tlhaotsweng go fitlhela mothamo / bolumo e
tlhotlhwa ya seedi seo se .dintsho,le dikopi . batlegang.
mo ditshelong tse pedi se Barutwana ba tshwanetse go rutwa ka nako tsotlhe go bolela metso
di tshegetsang ( mothamo ) e ba e dirisang , s.k.Go 48 dintsho tse di tletseng tsa metsi mo
• Go dirisa puo go bua ka go lebotloleng kgotsa bonnye jwa kwa tlase ga kopi mo lebotloleng.
bapisa sekao : gontsi go Fela fa barutwana ba setse ba lekanyeditse ka metso mengwe
feta, gonnye go feta, tletse, le mengwe makgetlo a mmalwa , ba tshwanetse go fopholetsa
lolea mothamo/ bolumo ka metso e ba e dirisitseng. Phopholetso pele
• Fopholetsa le go ga go lekanyetsa e botlhokwa thata, mme seo se ka dirwa fela fa
lekanyetsa , go bapisa le tekanyetso e dirilwe ka metso eo .
go rulaganya mothamo Barutwana ba tshwanetse go rutwa gore ,gore ba tle ba bapise
wa ditshelo ka go dirisa bolumo/mothamo metso yona eo e go tlhokega gore e dirisiwe
tekanyetso ya maemo a . Sekao fa gelase e tshegetsa 20 dintsho tsa metsi mme kopi e
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
sa tlhomamang sekao. tshegetsa 10 dintsho tsa metsi, Ga o ka ke wa re gelase e tshegetsa
Dintsho le dikopi. mtsi a mantsi go feta.
Barutwana ba tlhoka go lekanyetsa ka tlhatlhamano metso e e sa
tlhomamang , gore ba tle ba kgone go
• Go simolola go tlhaloganya gore fa metso e le mennye go tla
tlhokega nako e ntsi go e tlatsa, s.k. bolumo mo lebotloleng e ka
nna 20 dintsho tse kgolo gape le kopi le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Go simolola go dirisa metso e maleba go se ba se lekanyetsang,
s.k. Go lekanyetsa 2 letara e tletseng ka dintsho tse di nnye ke
tsenyo ya nako.
Go rekota tekanyetso
Lefa go lekanyetsa e le kgono ya go ithuta, barutwana ba tshwanetse
go rekaota tekanyetso ka nako tsotlhe.
Go lekanyetsa mothamo jaaka tiriso ya go rarabolola dipalo le
palelo
Ka nako e abetsweng dipalo,Tiriso le Kamano barutwana ba ka
rarabolola dipalo tse di dirisang tiriso ya tekanyetso e sa tlhomamang
ya mothamo/bolumo . Sekao Nkoko o dirisa 2-Dikopi tsa maswi go
dira phuting .Fa a ka dira koketso-pedi ya resepe ,o tla tlhoka maswi
a kae ?
Tsela tsia palo tlhatlhamano e maleba go kgweditharo, le yone
tlhatlhamano ya mefuta ya dipalo.
MOPHATO 1 KGWEDI-THARO 4
5. GO RANOLA TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
CAPS Boleele jwa nako
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le ( (Mo paka-thutong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi-tharo 4 ya ura le metsotso
jwa ngwaga
e le 24)
Go dira ka didiriswa tse di kgobokantsweng
5.1 Kgobokanya le go rulaganya Go tlhaola didiriswa tse di kgobokantsweng ga go sa tlhole
didiriswa gotsepamedisetswe bogare jwa ngwaga. Le gale, e ka newa
Kgobokanya
barutwana nako nngwe ka nako e ba dirang tiro ba le nosi
le go tlhaola Kgobokanya le go tlhaola
didiriswa didiriswa tsa letsatsi le letsatsi Go atlenegedisitswe gore go tsepamesediwe go bala le go sekaseka
dikerafo tse di di dirisediwang ditshwantsho mo kgwedi-tharong ya 4:
5.2 Represent sorted collection lebelela ka fa tlase
of objects Tshwantsha
Tshwantsha
tlhaolo ya didiriswa tse di
tlhaolo ya
kgobokantsweng
didiriswa tse di
kgobokantsweng Thala setshwantsho sa
didiriswa tse dikgobokantsweng
5.3 Discuss and report on
sorted collection of objects
Buisa le
Bega o buisana ka ga
go beg aka
tlhaolo ya didiriswa tse di
didiriswa tse di
kgobokantsweng
kgobokantsweng
di tlhaotswe. • Neela mabaka gore kgobo-
kanyo e tlhaotswe jang
• Araba dipotso go bontsha
gore
- Didiriswa di tlhaotswe
jang(dikgato)
- Kgobokanyo e e tlhaots-
weng e ntse jang(kumo)
• Tlhalosa kgobokanyo le go
thala
• Tlhalosa kgobokanyo e
tlhaotswe jang
233
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa nako
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le ( (Mo paka-thutong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
234 dikgono tsa kgwedi-tharo 4 ya ura le metsotso
jwa ngwaga
e le 24)
Go dira ka tshedimosetso
5.4 Kgobokanya le go rulaganya
tshedimosetso
Kgobokanya le
go rulaganya • Kgobokanya tshedimosetso
tshedimosetso ka ga phaposi le sekolo
go araba dipotso tse di bodi-
wang ke morutabana.
5.5 Tshwantshanya
tshedimosetso
Tshwantshanya
tshedimosetso Tshwantshanya tshedimosetso
mo kerafong e e dirisediwang
ditshwantsho
5.6 Sekaseka le go ranola Fa barutwana ba na le maitemogelo ka tshedimosetso yotlhe, ba ka Dithuto tse 2
tshedimosetso nna ba tsepamisediwa mo go sekasekeng ditshwantshiso tse ba di
Sekaseka
neilweng
le go ranola • Araba dipotso ka ga tshedi-
tshedimosetso mosetso mo kerafong e e Go atlenegedisitswe gore barutwana ba sekaseke (arabe dipotso)
dirisediwang ditshwantsho dikerafo tse di dirisediwang ditshwantsho, bonnye di le 2 mo kgwedi-
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tharong 4
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
3.5.2. Tlhaloso ya diteng tsa mophato wa 2
MOPHATO 2 KGWEDITHARO 1
CAPS DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANYO
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
Tlhabololo ya dipalo tsa kgopolo: Bala ka dipalogotlhe
1.1 Bala didiriswa tse di tla Go bala didiriswa tsa letsatsi Lebelela dintlha tsa Mophato 1, Kgweditharo 3 & 4
Bala didiriswa kgongwang le letsatsi ka botsepegi go Kgwedi tharo 1 mo Mophato 2 ke popaganyo ya tiro e e dirilweng mo
Go fopholetsa le go bala fitlha go 100 kgweditharo 4 ya Mophato 1.
ka bo tshepegi go fitlha go Neela tekanyetso e e Go bala ka ditlhopaCounting in groups
200 mo dilong tsa letsatsi. dumalatsegang ya dipalo
Tsepamiso mo kgweditharong e mo go baleng kwa pele le go bala ka ditlhoopa.
Togamaano ya kokoano e a tsa didiriswa tse di tla
rotloediwa sekasekwang ka go balwa Thusa baritwana go bala didiriswa tsa dipalo tse ditonna, ka go ba tlhotlheletsa
go kgobokanya didiriswa ka palo ya 2 le 10
Dipalo tsa dikarata di tshwanetse go bontshiwa mo kgobokanong e nngwe le
ngwe go bontsha palo ya didiriswa tse di badilweng.Go bala ka ditlhopha go tla
baakanyetsa barutwana go tlhaloganya go atisa.
Barutwana ba tshwanetse go neelwa tshono ya go go bona gore ditlhopha tsa
100 di ka tlhangwa ka ditsela tse di farologaneng sk
• Ditlhopha tsa 10
• Bonngwe ba ba100 ba ikemetseng ; kgotsa
• Ditlhopha tse 2 tsa bo 50
Balela kwa pele
Barutwana ba santse ba tlhoka maitemogelo a go newa kgobokanyo ya
didiriswa le go balela pele gona moo.
Didiriswa:
• Tlhokomelo e e etseneletseng e tshwanetswe ya neelwa ko mofuteng wa
didiriswa tse tse di dirisitsweng go tlhotlholetsa barutwana go bala ka ditl-
hopha.Mefuta e e tshwanetseng ya didiriswa e akaretsa:
• Didiriswa tse di rulaganeng, jaaka mogala wa dibaga tsa go bala
• Kgatlatalama to katisa go bala ka ditlhopha tsa lesome
235 • Go dira ditlhopha tsa bo 2, ditlhopha tsa 5 le 10 le go bala gotlhe ka ditho-
bana tsa go bala kgotsa mokgwaro.
• Motshameko wa tshelete
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
236 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.1 Bala didiriswa tse di tla Go bala didiriswa tsa letsatsi Fa barutwana ba setse ba bone didiriswa tsa go bala tse di rulaganeng pele
kgongwang le letsatsi ka botsepegi go kgotsa kgobokantsweng pele, ba tlhotlheletse go kgobokanya didiriswa fa ba
Bala didiriswa
fitlha go 100 bala.
Go fopholetsa le go bala
ka bo tshepegi go fitlha go Neela tekanyetso e e Barutwana ba tlhoka go dira kgolagano magareng ga go bala
200 mo dilong tsa letsatsi. dumalatsegang ya dipalo bolengkemeditatelano le lebalopalo. Se se kgonagala fa ba lemoga gore go
Togamaano ya kokoano e a tsa didiriswa tse di tla ema go bala go fitlha mo didirisweng tse 50 go raya gore ba badile didiriswa tse
rotloediwa sekasekwang ka go balwa 50. Kwa bokhutlong jwa kgweditharo barutwana barutwana ba tshwanetse go
kgona go kgona go:
• Bala didiriswa tse ba kgonang go di ama le go di tshwara:
• Bala dibadisi ka ditlhopha tsa botlhano(5) le lesome(10) le go
• Di rulaganye gape le go di bala gape.Barutwana ba tshwanetse go kgona
go araba dipotso: “A o santse o na le dipalo tse di tshwanang tsa dibadisi?”
Didiriswa tse di tswelelang:
Barutwana ba tshwanetse go tsibogela mefuta ya ditaelo le dipotso tse
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
dilatelang:
• Go na le dibadisi tse 100. Di bale ka go dikgobokanya ka bosome. Mme
jaanong netefatsa ka go di bala. Pele ga o simolola, a o nagana gore a
gotlhe go tla tshwana?ka bonngwe
• Go bala dibadisi tsotlhe ka 100, a o ka rata go di bala ka ditlhopha tsa 20
kgotsa 25? Goreng?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Swetsa gore ke tsela efe e e gaisang ya go bala diphensele tse di kgobo-
kaneng
• Fa go na le dibadisi tse 80.Fa re bala ka pedi kgotsa ka lesome, a palo
gotlhe ya dibadisi e tla tshwana?
• Bala dibadisi tse 46 ka go dikgobokanya ka bopedi
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.2 Balela kwa pele le kwa Bala kwa pele le kwa Kgwedtharo 1 mo mophatong 2 ke popagano ya tiro e e dirilweng mo
morago ka: morago ka: kgweditharong ya 4 mo mophatong wa 1
Go bala kwa
pele le kwa • 1,go tswa mo palong • 1 go tswa mop along Go bala o tlola e nna e ntse e le bokgoni jo bo botlhokwa bo bo tla thusang
morago nngwe le nngwe fa gare nngwe le nngwe magareng barutwana fa ba tlhakanya.Go boka tatelano ya dipalo etla dula e ntse e
ga 0 le 200 ga 0 le 100 lebokgoni jo bo botlhokwa jwa go bala.Go bala e tshwanetse go tswelela go
tlhama karolo ya barutwana ya botshelo jwa letsatsi le letsatsi, le diraeme,
• Lesome go tswa mo kati- • 10 go tswa mo go atiseng
dipina le dikgang di tshwanetse go tlhama karolo ya maitemogelo a go bala..
song nngwe le nngwe ya 10 magareng ga 0 le 100
10 fa gare ga 0 le 200 Mo mophatong wa 1 bana ba godisitse kgolo e e latelang ya go bala:
• 5 go tswa mo go atiseng
• Botlhano go tswa mo kati- ga 5 magareng ga 0 le 100 • Kakanyo ya go somarela
song nngwe le nngwe ya
• 2 go tswa mo go atiseng • Neela maina a kgobokanyo ya metheo ya dipalokhutlo
5 fa gare ga 0 le 200
ga 2 magareng ga 0 le 100
• Phopholetso
• Bopedi go tswa mo kati-
song nngwe le nngwe ya • Papiso mo tsamaelanong ya bongwe ka bongwe
2 fa gare ga 0 le 200
Go bala o tlola
• Botharo go tswa mo kati-
Go bala o tlola ke leina le lengwe la go bala ka ditlhopha.E thusa go godisa
song nngwe le nngwe ya
temogo ya dipalo tsa dipaterone. Go bala o tlola go thusa barutwana go bala le
3 fa gare ga 0 le 200
go akanya mo ditlhopeng, se eleng gore se ba dira gore ba kgone go fitisa. Se
• Bonne go tswa mo mo se ba thusa go godisa bokgoni jwa bona jwa go fopholetsa.
katisong nngwe le nngwe
Go bala ka ditlhopha go ba dira gore ba nne kelotlhoko mo kamanong
ya 4 fa gare ga 0 le 200
magareng ga dipalo tse e seng dipalotatelano .E baya theo go dipaterone tsa
dipalo le go atisa
Barutwana ba tshwanetse go tswelela ka go tshegetso ya ditshwantsho go
thusa go bala o tlola. Sekao:
2 4 6 8 10
12 14 16 18 20
22 24 26 8 30
32 34 36 38 40
42 44 46 48 50
52 54 56 58 60
62 64 66 68 70
237 72 74 76 78 80
82 84 86 88 90
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
92 94 96 98 100
Boleele jwa
nako
238 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.2 Balela kwa pele le kwa Bala kwa pele le kwa Tsweletso ya ditirwana:
morago ka: morago ka:
Go bala kwa 1. Go balela kwa pele le kwa morago go fitlha go 100 a dirisa ditshate tse
pele le kwa • 1,go tswa mo palong • 1 go tswa mop along dikgolo: (metsotso e le 5 – 7 ka letsatsi ) Simolola go bala le phaposi yotlhe
morago nngwe le nngwe fa gare nngwe le nngwe magareng mmogo, ema mop along e e rileng sk 24. Barutwana ba fapanela go bala
ga 0 le 200 ga 0 le 100 go tswa mop along ka ditlhopa/ bobedi/ bojosi jwa morutabana a kaile, go
kwala dipalo mo kemong nngwe le nngwe.
• Lesome go tswa mo kati- • 10 go tswa mo go atiseng
song nngwe le nngwe ya 10 magareng ga 0 le 100 Botsa dipotso di tshwana le ke patrone efe e o e boning? Paterone ya ntlha e
10 fa gare ga 0 le 200 ema kae? (Sekao: Paterone ya go bala ka bo 2:2; 4; 6; 8; 10)
• 5 go tswa mo go atiseng
• Botlhano go tswa mo kati- ga 5 magareng ga 0 le 100 Kwa bofelong jwa kgweditharo barutwana ba tshwanetse go itse:
song nngwe le nngwe ya
• 2 go tswa mo go atiseng Go bala ka molomo le go tsibogela dipotso di tshwana le:
5 fa gare ga 0 le 200
ga 2 magareng ga 0 le 100
• Simolola mo go 52, bala ka bonngwe go fitlha go 72.
• Bopedi go tswa mo kati-
song nngwe le nngwe ya • Simolola mo go 88 le go balalela kwa morago ka bonngwe go fitlha go 70.
2 fa gare ga 0 le 200
• Simolola mo go 38 le go bala ka bopedi go fitlha go 50.
• Botharo go tswa mo kati-
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Simolola mo go 45 le go bala ka botlhano go fitlha go 100.
song nngwe le nngwe ya
3 fa gare ga 0 le 200 • Simolola mo go 10 le go bala ka bosome go fitlha go 100.
• Bonne go tswa mo mo Barutwana ba tshwanetse go dirisa bokgoni jwa bona jwa go bala mo
katisong nngwe le nngwe ditirwanaeng tsa go kwala. Sekao, mo tirong ka boena ba ka kgona go fetsa
ya 4 fa gare ga 0 le 200 tatelano ya dipalo:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Barutwana ba kopolola le go atolosa tatelano ya dipalo tse di farologaneng sk
barutwana
a) 76; 75; 74; __; 72; __; __; __; 68 (kwa morago)
b) 27; 28; 29; __; __; 32; __ (ka bonngwe kwa pele )
c) 8; 10; __; 14, __ (ka bopedi kgotsa dipalo tse di lekalekanang )
d) 5; 10, 15; 20; 25; ____ (ka botlhano )
e) 90; __; 70 60; __ (go bala kwa morago ka bosome)
f) 10, 20, 30, 40, ___, 60, 70, ___ (balela kwa pele ka bosome).
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.3 Go itse le go bala dipalo Go itse le go bala dipalo Ka kgweditharo e barutwana ba tswelela go
Matshwaopalo • Go itse le go bala mat- • Go itse le go bala mat- • Buisa le go kwala mainapalo go 100; le
le mainapalo shwaopalo 0 - 200 shwaopalo 0 - 100
• Go buisa le go kwala mainapalo go 25.
• Kwala matshwaopalo 0 • Kwala matshwaopalo
Kwa bofelong jwa kgweditharo barutwana ba tshwanetse go itse go:
- 200 0-100
Go kwala matshwaopalo a mainapalo a a neeilweng
• Go itse le go bala maina- • Itse le go buisa mainapalo
palo 0-100 0-25 • somesupa
• Kwala mainapalo • Kwala mainapalo • masome- a- le mabedi tharo
Bapisa matshwaopalo mo mainapalo
99 Some a robonngwe le nngwe
8 Some a matlhano le boraro
172 Some a mane
109 Some a mararo le robedi
66 Lekgolo some a supa le bobedi
40 Some a marataro thataro
53 Some a robonngwe le nngwe
38 Lekgolo le robonngwe
53 Some a robonngwe le nngwe
38 Lekgolo le robonngwe
Buisetsa dipalo tse di mo dikarateng kwa godimo
239
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
240 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.4 Rulaganya le go Rulaganya le go Tlhatlhamano ya dipalo ya tatelano le tshwantshanyo ya go bapisa tlhakanyo
Tlhalosa, tshwantshanya dipalo go 99 tshwantshanya dipalo go 25 ya tlhatlhamano ya dipalo. Se se raya gore fa o batla go tlhakanya go fitlha
tshwantshanya, • Rulanya dipalotlalo go • Rulaganya dipapatlo go ko 99, maikutlo a dinomore a tatelano le tshwantshanyo papiso ya tlhakano
thulaganyo ya fitlha mo go 99 go tswa tswa kwa go e nnye go ya tlhatlhamano ya dipalo e tshwanetse go godisiwa sentleb go fitlha kwa
dipalo mo go e nnye go fitlha fitlha go e kgolo, le e kgolo karabong. Fa barutwana ba ka kgona tatelano le tshwantshanyo ka go itshepa
go e kgolo le go tswa mo go fitlha go e nnyeOrder go feta ditlhokego, se se tla godisa maikutlo a tirisi ya dipalo.
go e kgolo go fitlha go e whole numbers from small- Barutwana ba tshwanetse go tswelela ka go dirisa puo ka ga tatelano le go
nnyeOrder whole numbers est to biggest, and biggest tshwantshanya:
up to 99 from smallest to to smallest. Santlha,sabobedi, sa boraro, sabone, sabotlhano, saborataro …………..
biggest, and biggest to • Tshwantshanya palophatlo
smallest. Ga kae? …………
o dirisa nnye go, kgolo go,
• Rulaganya dipalotlalo go go feta mo go, nnye go le Ka bontsi, dinomore tse di tshwanang
fitlha go 99 o dirisa nnye lekana le Lekana l , go feta mo, nnye go, kgolo go, nnnye go
go , kgolo go, go feta mo, Dirisa bolengkemeditatelano Latelanya, santlha, sabofelo pele morago , latelang
nnye go le go lekana le go bontsha thulaganyo, felo Ka ga tatelano le tshwantshanyo ya didiriswa le dinomore tse barutwana ba
Dirisa mabaditatelano kgotsa maemo. ithutile gore:
go bontsha lefelo kgotsa Baya didiriswa mo moleng • Dipalo tsa dintlha tsa lebalopalo di dirisiwa go tlhalosa palo mo setlho-
maemo go tswa mo go nngwe go phengthe
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Maemo a sediriswa mo lesome kgotsa ya ntlha go ya • Dipalo tsa dintlha tsa bolengkemeditatelano di kaya maemo a palo mo setl-
moleng ke go tloga ya ntlha bofelo sk nngwe, pedi, tharo… hopheng sk: Tshasa mmala o motala mo sedikong sa boraro.
go fitlha ya bofelo s.k. ya lesome.
ntlha , ya bobedi, ya boraro … Tsweletso ya ditirwana
ya bomasome a mabedi. • Bolengkemeditatelano: Buisana ka pharologano magareng ga mafoko
Baya didiriswa mo moleng ‘nngwe’ le santlha; ‘pedi’ le ‘sabobedi’ jj. Botsa dipotsa jaaka: O ka dirisa
go tswa mo go ya ntlha go leng mafoko ‘tharo ‘le ‘gaboraro ‘?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
ya bolesome kgotsa ya ntlha • Kgaoganya phaposi ka ditlhopha tse nne tse di lekalekana.Morutwana
go ya bofelo sk ya ntlha , ya mongwe le mongwe a newa karata go kwala leina la gagwe. Ditlhopha di
bobedi , ya boraro…bosome tlhomaganya maina a bona go ya ka dialefabete. Morutabana le ban aba ka
a mabedi nna ba botsa dipotso, sk ke mang wa bone mo setlhopheng?
Pharologano ke eng go tswa ko mophatong 1
Mo kgweditharo 1, barutwana ba dira ka thatlhamano ya dipalo tse di kwa
godimo le go tswelela ka:
• Bala ditlhopha go dira ditlhopha tsa bolesome le tse di ikemetseng; le count
and group to make a group of tens and loose ones; and
• kwala18 = some a le1 le bonngwe ba le 8 ba ba phatlhaletseng
13 = 10 le 3.
Mo kgweditharong e barutwana ba tshwanetse go tswelela ka go nna le karolo
mo maitemogelong a mantsi a go tlhoma lesome jaaka selekanyetso le motso.
Lesome ke some a le momngwe
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.5 Lemoga bolengpalo ya Lemoga bolengpalo ya Go dira ka didiriswa tse di kgongwang
Bolengpalo bonnyedipalo tse pedi go bonnye dipalo tse pedi go • Go bala dithobanyane/matlhokwana
99 25
Go bala dithobanyane kgotsa matlhokwana e ka kgobokanngwa go bontsha
• Go itse gore palo e nngwe • Itse gore palo nngwe le ditlhopha tsa bolesome le tse di ikemetseng
e emela eng . nngwe e emeleng
Sekao:
• Kgaoganya dipalo tse di • Kgaoganya dipalo tse di
nang le dinomore tse pedi nang le dinomore tse pedi Go bontsha 12 Go bontsha 18 Go bontsha 25
ka katiso ya bolesome le ka katiso ya bolesome le
nngwe nngwe
• Tlhaola le go nnela boleng • Tlhaola le go nnela bo-
jwa palo nngwew le leng jwa palo nngwew le
nngwe. nngwe.
• Abakhase
Barutwana ba tshwanetse go tswelela ka go tshwara didiriswa tse di kgongwang ka go
kgobokanya g tlhama bosome le go tlhaloganya gore some ke setlhopha se le sengwe sa
lesome le le ikemetseng.
Go dirisa abakhase, barutwana ba tshwanetse go kgona go bontsha:
- Lesome le lengwe;
- Lesome le lengwe le bonngwe ba le 5 ;
- Lesome le lengwe le bonngwe ba le 6
- Lesome le lengwe le bonngwe ba le 7
- Lesome le lengwe le bonngwe ba le 8
- Lesome le lengwe le bonngwe ba le 9
• Diboloko tsa Dienes
Mo kgweditharong e didiriswa tse di rutang bolengpalo di ka godisiwa .Diboloko tsa
bolesome ( diboloko tsa Dienes )di ka itsisewe go godisa dikakanyo tsa lesome jaaka
palo e le nngwe le gore:
- Bonngwe ba le 10 ba dira lesome a le 1 ;
- Bonngwe ba le somamabedi ba dira bosome ba le 2 ; le
- Bonngwe ba le 16 ba dira lesome le lengwe le bonngwe ba le 6 ba ba ikemetseng
Le fa barutwana ba santse ba tlhoka go bala le go kgobokanya ka bosome,da ka kgona
go bontsha 18 ka go baya diboloko tsa bolesome le diboloko tse robedi tse di ikemetseng
241 go bontsha dipalo.
Barutwana ba tshwanetse go kgobokana go bontsha 20.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
242 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.5 Lemoga bolengpalo ya Lemoga bolengpalo ya • Kemedi tse di lekalekanang
bonnyedipalo tse pedi go bonnye dipalo tse pedi go Mo kgweditharo e tsepamiso e bontsha kemedi e e lekalekanang ya palo e e tshwanang.
Bolengpalo
99 25 Somaamabedi e tshwanetse go tlhalosa e le bosome ba ba 2 (go dirisa dithobanyane
kgotsa setlhopha sa didiriswa) kgotsa ditlhopha tse pedi tsa bosome Go botlhokwa go
• Go itse gore palo e nngwe • Itse gore palo nngwe le
bontsha barutwana gore 20 e ka lebega e farologane. Jaanong bontsha didiriswa tse 20
e emela eng . nngwe e emeleng tse di ikemetseng, setlhopha se le sengwe sa bosome le 10 o ikemetseng le ditlhopha tse
• Kgaoganya dipalo tse di • Kgaoganya dipalo tse di pedi tsa bosome.Barutwana ba tshwanetse go fiwa tshono ya go tlhalosa thulaganyo, ba
nang le dinomore tse pedi nang le dinomore tse pedi bua gore ke eng se se farologaneng le se se tshwanang
ka katiso ya bolesome le ka katiso ya bolesome le • Dikarata tsa bolengpalo/ Ditsekedima
nngwe nngwe Dikarata tsa bolengpalo di ka itsisewe le go dirisiwa mo kgweditharong e go bontsha ka
• Tlhaola le go nnela boleng • Tlhaola le go nnela bo- moo dipalo di agiwang ka teng.Dikarata tsa bolengpalo di tla bontshiwa mo letlhakoreng.
jwa palo nngwew le leng jwa palo nngwew le la ditlhopha kgotsa didiriswa tsa ditlhopha
nngwe. nngwe. • Boleng jwa dipalo
Barutwana ba tshwanetse go simolola go bua gore palo nngwe le nngwe e emelang.
Botsa barutwana:
- Boleng jwa ga 7 ke eng mo go 27?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
- Boleng jwa ga 2 ke eng mo go 29?
Barutwana ba tshwanetse go dirisa dikarata tsa bolengpalo go netefatsa dikarabo tsa
bona.
• Go ya kwa ditlhangweng tse di kwadilweng
Ka nako ya go ikemela barutwana ba tshwanetse go tsaya karalo mo ditirwaneng tsa go
kwala tse di aging le go tiisa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
- Kakanyo ya ditlhopho tsa bolesome le bonngwe ba ba ikemetseng /metso le;
- Boleng jwa palothe
Sekao
Tshasa dibaga tse 12
Tshasa dibaga tse 16
Tlatsa dipalo tse di tlhaelang (se se ka diriwa kgotsa sa tlhalosiwa ka go dirisa didiriswa
tse di kgongwangthis can be done or
18 = some a le 1 le ____ bonngwe
23 = __ lesome le nngwe ba le 3
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.5 Lemoga bolengpalo ya Lemoga bolengpalo ya Didiriswa tse atlanegisitseng
Bolengpalo bonnyedipalo tse pedi go bonnye dipalo tse pedi go Didiriswa tse di tla kgobokanngwang
99 25
• Dithobanyane tsa go bala
• Go itse gore palo e nngwe • Itse gore palo nngwe le
e emela eng . nngwe e emeleng • Dibadisi tse ditse di kgonang go kopana
• Kgaoganya dipalo tse di • Kgaoganya dipalo tse di • Matlhokwana
nang le dinomore tse pedi nang le dinomore tse pedi
ka katiso ya bolesome le ka katiso ya bolesome le • Dithobanyane tsa bebetsididi
nngwe nngwe • Khubuse tse di golaganeng
• Tlhaola le go nnela boleng • Tlhaola le go nnela bo-
jwa palo nngwew le leng jwa palo nngwew le
nngwe. nngwe.
243
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
244 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.6 • Dirisa ditogammano tse di • Dirisa ditogammano tse di Go solofetse gore barutwana ba rarabolole dipalofoko ba dirisa maano a a
Ditogamaano latelang fa ba rarabolola latelang fa ba rarabolola latelang
tsa go dipalo mme ba tlhalose dipalo mme ba tlhalose • Go aga le go tlhatlhamolola dinomoro
rarabolola tharabololo ya dipalo: tharabololo ya dipalo:
• Koketsogabedi le karoganogabedi
dipalo • Didiriswa tse di • Didiriswa tse di
Ditshwantsho kgotsa didiriswa tse di kgongwang
kgongwang,sekao:dibadisi kgongwang,sekao:dibadisi
Barutwana ba tla tswelela ka go tshwantsha ditshwantsho le go dirisa didiriswa
• Thala ditshwantsho tsa • Thala ditshwantsho tsa
tse di kgongwang go rarabolola dipalo. Go botlhokwa gore ditshwantsho di nne
kgannyana ya dipalo kgannyana ya dipalo
le dipalo ga mmogo le dipolelo tsa dipalo
• Go aga le go thuba dipalo • Go aga le go thuba dipalo
Go aga le go tlhatlhamolola
• Koketsopedi le kgaoganyo • Koketsopedi le kgaoganyo
Se ke nngwe ya maano a a botlhokwa mo kgato motheo.Go dirisa maano go
ka bogare ka bogare
letlelela barutwana go kgaoganya le go kopanya gape dinomore go thusa go
• melapalo • melapalo tlhanya go go bonolo. Ba tla bob a dira maano a le kwa thutong ya bogare.
Koketso gabedi le karogano gabedi
Leano le le kopakopane mme le batla maikutlo a dipalotemosi tse di thata.
Barutwana ba ba kgonang go t;lhopha leano le ba laolega go dirisa maano a .
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Sekao:
Dipalofoko : Ka letsatsi le lengwe kwa tliliniking ban aba ba 17 ba ne ba
tlhabiwa lemao. Letsatsi le le latelang b aba 16 ba tlhabiwa.Ke bana ba ba
kae ba ba kae ba ba tlhabilweng? Palo e ka dirisiwa ka go koketso gabedi.
Morutwana a kare koketsogabedi ya 16 tlhakanya le 1 kgotsa koketsogabedi ya
17 ntsha 1
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Molapalo
Go dirisa molapalo go kgona go thusa go tlhakanya go go tla letlangbarutwana
go rekota go nagana ga bona le go e sala morago.E letla barutwana go nna le
rekoto ya setshwantsho se batla se dirisng go tlhalosa ka moo ba rarabololang
dipaloa
Barutwana ba ntse ba dirisa molapalo go tswa ko mophatong wa 1. Ka sebaka
se ba tshwanetse go kgona go itirela molapalo o o senang dinomore mo e leng
gore ba baya palo e e simololang le go bona gore ba fitlha jang go tswa ko go o
mongwe.
Mo kgweditharong e go tla nna le tsweletso mo go bopeng molapalo.
Sekao sa ka moo barutwana ba ka dirisang molapalo go rekota maano a go
tlhaloganya:
Dimpho o na le ditshamikisi tse 6. Oleboheng o na le tse 6 go feta tsa ga
Dimpho. Dimpho o na le didiriswa tse kae?
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.6 • Dirisa ditogammano tse di • Dirisa ditogammano tse di Barutwana bat la aga molapalo o o latelang go thusa go fitlha kwa karabong
Ditogamaano latelang fa ba rarabolola latelang fa ba rarabolola
tsa go dipalo mme ba tlhalose dipalo mme ba tlhalose
rarabolola tharabololo ya dipalo: tharabololo ya dipalo:
dipalo • Didiriswa tse di • Didiriswa tse di
kgongwang,sekao:dibadisi kgongwang,sekao:dibadisi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
• Thala ditshwantsho tsa • Thala ditshwantsho tsa Barutwana ba kgona gape go kgaoganya 6 ka ditlhopha tse 2. Jaanong
kgannyana ya dipalo kgannyana ya dipalo molapalo o tla bontsha metlolo e le 2 go tswa mo go
• Go aga le go thuba dipalo • Go aga le go thuba dipalo Sekao:
• Koketsopedi le kgaoganyo • Koketsopedi le kgaoganyo
ka bogare ka bogare
• melapalo • melapalo
Fa barutwana ba setse ba itshepa mo go baleng go tswa mo nomoreng ,
molapalo o tshwanetse go simolola ka 6. Ka moo molapalo o agegileng ka
teng o tshwanela kakanyo ya go bala. Go botlhokwa gore barutwana ba bone
molapalo o o simololang mo dinomoreng tse di farologaneng fa o dirisa go
badisa tatelano ya dinomore. Mongwe a ka kgona go kgaoganya 6 ka ditlhopha
tsa bo 2 le go tlhakanya go tswa go 6
Sekao:
6 a ka arogangwa gabedi mme metlolo e 2 e tla rekotiwa
Sekao:
Barutwana ba tshwanelwa ke go neelwa ditshono tse dintsi tsa go bua gore ka
moo dipalo di ka fitlhelelwang go dirisiwa molapalo. Mongwe a ka botsa: Ke
245 metlolo e fe e e farologaneng e re ka e dirang go fitlha kwa go 15? Go kgontsha
barutwana go tlolela mo dipalong ba tshwanelwa ke go itse kgolagano go 15
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
kgotsa go kgona go dirisa molapalo go fitlha kwa karabong. Go botlhokwa gore
barutwana ba bua ka moo motlolo o leng motona ka teng. Go katisetsa mofuta
wa tirwana e baakanyetsa barutwana go dira mo meleng e e senang sepe.
Boleele jwa
nako
246 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.6 • Dirisa ditogammano tse di • Dirisa ditogammano tse di Fa o dira ka molapalo, bangwe ba barutwana ba ka tlhoka go tshwara mogala
Ditogamaano latelang fa ba rarabolola latelang fa ba rarabolola wa dibaga kwa godimo kgotsa kwa tlase ga molapalo go ba thusa go bala
tsa go dipalo mme ba tlhalose dipalo mme ba tlhalose Letla barutwana go tlhopha maano a a ba siametseng. Le gale, fa e le gore
rarabolola tharabololo ya dipalo: tharabololo ya dipalo: barutwana ba dirisa maano a ba a sa kgoneng, ba tshwanelwa ke go kaelwa go
dipalo • Didiriswa tse di • Didiriswa tse di dirisa maano a a ba a kgonang..Barutwana ba ikatisetsa ditogamaano tse. Ga
kgongwang,sekao:dibadisi kgongwang,sekao:dibadisi ba tlhoke go relela mo tirisong.
• Thala ditshwantsho tsa • Thala ditshwantsho tsa Itse gore gantsi barutwana ba dirisa ditsela tse di farologaneng tsa go
kgannyana ya dipalo kgannyana ya dipalo rarabolola dipalo tse e leng gore morutabana ga a di solofela.Sekao,palo ya go
• Go aga le go thuba dipalo • Go aga le go thuba dipalo arola e ka rarabolola ka go ntsha go go boelediwang, go tlhakanya, kgotsa go
atisa. Mekgwa ya barutwana e tla fetoga mo gare ga ngwaga fa go tlhaloganya
• Koketsopedi le kgaoganyo • Koketsopedi le kgaoganyo
go tlwaelesega ka mefuta ya dipalo, le jaaka kgolo ya kakanyopalo.
ka bogare ka bogare
• melapalo • melapalo
1.7 Rarabolola dipalofoko tse Rarabolola dipalo tsa mafoko Pharologano ke eng mo mophatong 1
di mo tirisong le go tlhalosa mo tirisong le go tlhalosa
Go tlhakanya le Mo kgweditharong e barutwana ba ikatisa go dira dipalo tsa mafoko le go dira
tharabololo ya dipalo go tharabololo ya palo go
go tlosa ka go itshepa a dirisa maano a a latelang go rarabolola dipalo:
akaretsa go tlhakanya, go akaretsa go tlhaloganya, go
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ntsha ka dikarabo tsa go fitlha ntsha ka karabo ya go fitlha • Ditshwantsho tsa didiriswa tsa dikgongwa.
go 99 go 20
• Go aga le go tlhatlhamolola
• Koketsogabedi le karoganogabedi
• Molapalo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Mo kgweditharong e neela barutwana tshegetso e e ntsi mo maitekong a go
rekota le go emisetsa dipalelo tsa bona.Barutwana ba tshwanetse go kwala
polelo tsa palo jaaka rekoto e e kwadilweng ya palo e e rarabolotseng. Go
botlhokwa go lebelela barutwana ba ba nang le bothata jwa go kwala dipolelo
tsa mafoko go supa mathata a a rileng.
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.7 Rarabolola dipalofoko tse Rarabolola dipalo tsa mafoko
Mofuta wa palo1: Phetogo
di mo tirisong le go tlhalosa mo tirisong le go tlhalosa
Go tlhakanya le
tharabololo ya dipalo go tharabololo ya palo go Gokaganya Kgaoganya
go tlosa
akaretsa go tlhakanya, go akaretsa go tlhaloganya, go
ntsha ka dikarabo tsa go fitlha ntsha ka karabo ya go fitlha Dipholo Thulo o na le dimonamone Go na le dimonamone tse
go 99 go 20 tse di sa tse 6. Lebo o mo neela di 15. Lebo o ja tse 6. Thulo o
itsagaleng le 9 go feta. Thulo o na le saletswe ke tse kae?
dimonamone di le kae gotlhe?
Phetogo Thulo o na le dimonamone di Thulo o na le dimonamone
e e sa le 6.O tlhoka tse kae go feta tse 15. Lebo o ja tse dingwe.
itsagaleng go nna le tse15? Go sala tse 9. Thulo o jele
tse kae?
Simolola Thulo o ne a na le Thulo o ja dimonamone
se se sa dimonamone. Lebo o neela dingwe. O file Lebo
itseweng tse 9 go feta. Jaanong o na le tse 6. Jaanong o na le
tse 15. Thulo o simolotse a na dimonamone tse 8 tse di
le tse kae? setseng .O simolotse ka tse
kae?
Mofuta wa palo 2: Tshwantshanya
Gokaganya Kgaoganya
Dipholo Thulo o na le dimonamone tse Dimpho o na le dimona-
tse di sa 6. mone tse 15
itsagaleng
Phetogo Thulo o na le dimonamone tse
e e sa 9. Thulo o na le dimonamone
itsagaleng tse kae go feta tsa ga Dimpho
Simolola Thulo o na le dimonamone tse Dimpho o na le dimona-
se se sa 15 O na le dimonamone tse 9 mone tse 16. Thulo o na le
itseweng go feta tsa ga Dimpho. Di mpho dimonamone tse di nnye
o na le dimonamone tsec kae? ka 9 mo go tsa Dimpho.
247 Dimpho o na le dimona-
mone tse kae?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
248 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.7 Rarabolola dipalofoko tse Rarabolola dipalo tsa mafoko
Mofuta wa palo 3: GO LEKALEKANYA
di mo tirisong le go tlhalosa mo tirisong le go tlhalosa
Go tlhakanya le
tharabololo ya dipalo go tharabololo ya palo go Gokaganya Kgaoganyo
go tlosa
akaretsa go tlhakanya, go akaretsa go tlhaloganya, go
ntsha ka dikarabo tsa go fitlha ntsha ka karabo ya go fitlha Dipholo Thulo o na le dimonamune Dimpho o na le dimonamune
go 99 go 20 tse di sa tse 15. tse16. . Lebo o na le
itsagaleng Lebo o na le dimonamone dimonamone tse 6. Lebo o
tse 6. Thulo o tshwanetse tshwanetse go ja dimonamone
go nna le dimonamone di le tse kae go feta tsa ga Dimpho
kae gore di lekane le tsa ga go nna le palo e e tshwanang
Lebo. le ya ga Lebo
Phetogo Kabelo o na le dimonamone Thulo o na le dimonamone tse
e e sa tse 6. Fa a reka 6. Fa Remo a ja dimonamone
itsagaleng dimonamone tse 9 o tla nna tse 9 o tla nna le palo e e
le tse dintsi jaaka tsa ga tshwanang le ya dimonamone
Pulane? Pulane o na le tse tsa ga Thulo. Thulo o na le
kae? dimonamone tse kae?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Simolola Tshepang o na le Khumo o na le dimonamone
se se sa dimonamone tse 15. Fa tse 16. Fa a ja dimonamone
itseweng Reo a reka dimonamone tse 9 o tla nna le palo e e
tse 9 go feta o tla nna tshwanang le ya ga Reso.
le dimonamone tse Khumo o na le dimonamone
di tshwanang le tsa tse kae?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
gaTshepang. Reo o na le
dimonamone tse kae? I
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.8 Rarabolola dipalofoko tse di Rarabolola dipalofoko di le Katiso
mo tirisong mme o tlhalosa mo tirisong le go tlhalosa
Poeletso ya Tshimologo fitlha go tlhaloganya katiso mo mophatong o ke ditlhopha.Go dira
tharabololo ya bona ya dipalo tharabololo ya gagwe go
go tlhakanyo ditlhopha go ka thusa barutwana go emela mo maemong a katiso.
ba dirisa poeltso ya tlhakanyo akaretsa poeletso ya go
e e isng kwa
kgotsa go atisa ka dikarabo tlhakanya go ya kwa karabong Go na le maemo magolo a le mararo a a akaretsang katiso ya dipalotlalo:
katisong
go fitlha go 50 go ya kwa go 20.
• Ditlhopha tse di lekanang(sk.ditafole tse tharo,nngwe le nngwe ka ban aba
le bane): tse e leng gore di emelwa ke ditlhopha
• Papiso ya katiso (sk palo ya basimane e e leng gararo go feta ya baset-
sana)e e emetsweng ke tsamaisano ya bontsi jwa bongwe
• Tatelano ya khutlonnetsepa (sk. Mela e meraro ya ban aba le bane):tse
eleng gore di emelwa ke mela kgotsa dikolomo
Maemo mangwe le mangwe a ka lebaganngwa le ditsela tse di riling tsa go botsa
potso.
Maemo a palo ya katiso a a akaretsa dipallo tse tharo tse di latelang mo kamanong
ya dipalo:
• Palo ya didiriswa mo ditlhopheng dingwe le dingwe
• Palo ya ditlhopha
• Palo gotlhe
Sekao sa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharong e
Go solofetswe gore fa o rarabolola dipalo tse di fat lase, barutwana ba tla dirisa
ditshwantsho kgotsa didiriswa tse di kgongwang go thusa go tlhakanya. Fa e le
gore barutwana ba dirisa ditshwantsho go ba thusa go tlhakanya, ditshwantsho
di tshwanetse go tlhagisa maemo a ditlhopha. Barutwana ba tshwanetse go
tlhotlhelediwa go kwala dipolelopalo tsa dipolelo tsa mafoko tsotlhe. Solofela
gore barutwana bat la dirisa go tlhakanya go goboelediwang gga dipolelopalo
go bontsha karabo.
Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang
249
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
250 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.8 Rarabolola dipalofoko tse di Rarabolola dipalofoko di le Poeletso ya go tlhakanya
mo tirisong mme o tlhalosa mo tirisong le go tlhalosa
Poeletso ya • Dibaesekele tse 4 di na le maotwana a le kae?
tharabololo ya bona ya dipalo tharabololo ya gagwe go
go tlhakanyo
ba dirisa poeltso ya tlhakanyo akaretsa poeletso ya go • Bana ba supa ba na le matlho a makae? Bana ba kanna ba rarabolola palo
e e isng kwa
kgotsa go atisa ka dikarabo tlhakanya go ya kwa karabong ka tsela e e latelang;
katisong
go fitlha go 50 go ya kwa go 20.
• Ditshwantsho di tshwanetse go bontsha ditlhopha.
Barutwana ba tshwanetse go tlhotlhelediwa go bala ka 2 go bona karabo. Ba
tshwanetse gape go tlhotlhelediwa go emela go bala ka palopolel
2
+
2
+
2
+
2
+
2
+
2
+
2
=
14
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Tekanyetso
Khumo o nwa dikopi tse 3 tsa maswi letsatsi le letsatsi. O nwa dikopi tsa maswi
tse kae mo bekeng?
Tatelano
Rre Mojaki o jala mela e3 ya dikhabetshe. Go na le dijalo tse 5 mo moleng.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Go na le dijalo tse kae tsa khabetshe How many cabbage plants are there
altogether?
• Tshimo ya merogo e na le mela e 5 ya dijalo. Mela mongwe le mongwe o
na le palo e e tshwanang ya dijalo. Fa go na le dijalo tse 15 gotlhe, go na le
dijalo tse kae mo moleng mongwe le mongwe?
• Tshimo ya merogo e na le dijalo tse 18 tse di jetsweng mo meleng. Go na le
dijalo tse 6 mo moleng mongwe le mongwe. Go na le mela e mekae?
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.9 Kgobokanyo Rarabolola le go tlhalosa Rarabolola le go tlhalosa Jaaka katiso, tshimologo fitlha go tlhaloganya go aroganya mo mophatong o , ke
le kgaoganyo dipalo tse di mo tirisong tse dipalo tse di mo tirisong tse kgaoganyo e e lekanang le kgobokanyo
e e isang kwa di akaretsang kgaoganyo e di akaretsang kgaoganyo e e • Kgobokanyo (sk bana ba le somepedi mo ditafoleng tse nne, ditafole di
karoganyong e lekanang le kgobokanyo lekanang le kgobokanyo ya go kae?)
ka dipalotlalo tse di fitlhang fitlha go 20 ka dikarabo tse di
go 99 ka dikarabo tse di tla tla akaretsang sesala • kgaoganyo (sk bana ba le somepedi mo ditafoleng tse nne, ba bakae?
akaretsang sesala Barutwana bangwe ba fitlha kwa sekolong ba kgona go bopa go kgobokanya le
go kgaoganya palo ka didiriswa tse di kgongwang.
Maemo palo ya katiso le kgaoganyo e e akaretsa dipalo tsa tharo tse di latelang
mo kamanong ya dipalo:
• Palo ya didiriswa mo setlhopheng sengwe le sengwe
• Palo ya ditlhopha
• Palogotlhethe
Dikao tsa dipalo tse di tla dirwang mo kgweditharong e
Kgaoganyo
• Ken a le diphensele tse 12 tse ke di kgaoganyang ka go lekana mo go ba
bararo mo go lona, le tlile go bona tse kae mongwe le mongwe wa lona?
• Go na le dikoloi tsa motshameko tse 18; a le ka di kgaoganya ka go lekana
magareng a lona?
• Go na le dipolama tse 16 mme bana ba ba 8 ba di kgaoganya ka go lekana.
Ngwana mongwe le mongwe o bona tse kae?
• Arona o na le mabolomo a le 20. O a tsenya mo pitseng tse pedi tsa mabo-
lomo. Go na le mabolomo a le makae mo pitseng e nngwe le e nngwe?
• Remo o baka dikuku tse 8 . O na le dimonamone tse 40 .A ka baya dimona-
mone tse kae mo kukung e nngwe le e nngwe?
Kgobokanyo
• O ka dira dikoloi tse kae fa o na le maotwana a le 8? dikutara tse kae?
• Go na le diapole tse 18 mo lebokosong. Dikgetsi tse 3-Di ka tlatswa ke
diapole di le kae
• Lesedi o baka dibanse tse 30. O tsenya dibanse tse 6 mo bokosong e
nngwe le e nngwe. Go ka tladiwa dibokoso tse kae?
• Go na le bana ba le 16 gompieno. Re ka dira ditlhopha tse 4 tse kae tsa
bana?
Tatelano
251
• Tshepang o paka dibadi tse 20 mo meleng e e 10. Go na le dibadi tse kae
mo meleng?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
252 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.11 • Lemoga le go tlhaola tshe- • Lemoga le go tlhaola a Pharologano ke eng mo mophatong wa 1
lete ya dipapetlana le a tshelete ya dipapetlana.
Tshelete Mo kgweditharong e, barutwana ba ikatisa go lemoga madi le kgaogano ya
pampiri mo Aforika Borwa, tsa a Aferika Borwa (5c,
madi ka dikarolwana tse dinnye.
(10c, 20c, 50c, R1, R2, 10c, 20c, 50c, R1, R2, R5,
R5) a (R10, R20, R50) le a pampiri. R10, R20, Dikai tsa dipalo tse di ka dirwang
R50
• Rarabolola dipalo tsa • A o ka kgaoganya 50c ka go lekalekana mo baneng ba le bane? Tlhalosa
tshelete tse di akaretsang • Rarabolola dipalo tsa gore jang?
dipalogotlhe le tshentshe tshelete tse di akaretsang
• Tshapisi ke 10c e nngwe le nngwe. Dimpho o dirisa 50c. O rekile ditshapisi
go fitlha go disente di le dipalogotlhe le tshentshe
tse kae?
90 le go fitlha go diranta ya disente go 50c kgotsa
di le 99 diranta go fitlha go R20 • Lebo o duela R5 go tsamaya ka thekesi mo mosong. O duel aka R20. O
bona tshentshi ya bokae? O tla be a saletswe ke bokae fa a boela gae?
Fizzpop ke R2, 50. Thulo o batla go reka difizzpops tse 4. O na le R8, 00. A o
na le madi a a lekaneng? Fa a sena, o tlhoka madi bontsi bokae?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.12 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Se se farologaneng go tswa mo mophatong wa 1
latelang fa ba diragatsa latelang fa ba diragatsa
Ditogamaano Barutwana ba solofetse go rarabolola tiriso e e lokologileng ya dipalelo ba dirisa
dipalelo: dipalelo:
ditogamaano tse di latelang:
(Mekgwa kgotsa
• Go tshwantsha kgotsa • Go tshwantsha kgotsa
ditogamaano) • Go tshwantsha kgotsa didioriswa tse di kgongwang
didioriswa tse di kgong- didioriswa tse di kgong-
wang sk,dibadisi wang sk,dibadisi • Go aga le go tlhatlhamolola dipalo
• Go aga le go tlhatlhamo- • Go aga le go tlhatlhamo- • Koketsogabedi le go aroganya ka bogare
lola dipalo lola dipalo
• Molapalo
• Koketsogabedi le go arog- • Koketsogabedi le go aro-
Ditshwantsho kgotsa didiriswa tse di kgongwang
anya ka bogare ganya ka bogaredoubling
and halving Barutwana bat la tswelela ka go taka ditshwantsho le go dirisa didiriswa tse di
• molapalo
kgongwang go rarabolola palo. Go botlhokwa gore ditshwantsho tse di nang le
• molapalo
dinomore ga mmogo le palopolelo .
Go aga le go tlhatlhamolola dipalo
Seno ke togamaano e e botlhokwa thata mom Kgatong Motheo. (barutwana ba
tla dirisa go kgaoganya kgapetsakgapetsa mo mophatong o o magareng). Go
dirisa togamaano a go letla barutwana go kgaoganya le go kopanya dipalo go
thusa go dira dipalelo bonolo
Mo kgweditharong e barutwana bat la:
• Tlhatlhamolola dipalo a dirisa bolengkemedi
• Tlhatlhamolola dipalo a dirisa katiso ya 10 le
• Tlhatlhamolola dipalo mo bobeding sk e e dirang 20
253
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
254 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.12 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Go oketsa gape le aroganya ka bogare
Ditogamaano latelang fa ba diragatsa latelang fa ba diragatsa Barutwana ba tswelela ba dirisa go oketsa gape le go aroganya ka bogare
dipalelo: dipalelo: jaaka maano a dipalelo
(Mekgwa kgotsa
ditogamaano) • Go tshwantsha kgotsa • Go tshwantsha kgotsa Molapalo
didioriswa tse di kgong- didioriswa tse di kgong-
wang sk,dibadisi wang sk,dibadisi Lebelela dintlha mo dikaing tse di tswelelang tsa go dira molapalo mo karolong
ya tharabololong ya dipalo
• Go aga le go tlhatlhamo- • Go aga le go tlhatlhamo-
lola dipalo lola dipalo • Tlhakanya le go tlosa
• Koketsogabedi le go arog- • Koketsogabedi le go aro- Barutwana ba tshwanetse go ipopela melapalo ya bona le go tlhatlhamolola
anya ka bogare ganya ka bogaredoubling dipalo karolo tse di laolegang.
• molapalo and halving Sekao
• molapalo 8 + 12
Molapalo o tahwanetse go simolola ka 8 mme barutwana b aka tlhama:
• Metlolo e 2 ya ga 6
• Metlolo e 4 ya ga 3
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Metlolo e 3 ya ga 6
• Motlolo o le mongwe wa 10 le motlolo wa 2
• Katiso
Molapalo o tshwanetse go tswelela go tshegetsa tlhakanyo gabedi. Metlolo e e
lekaneng e rekotiwa mo molapalong mme dipolelo tse di tshegetsang le tsona
di ka nna tsa rekotiwa. Sekao:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
5 + 5 + 5 + 5 + 5 = 25
Metlolo e 5 ya bo 5 e dira 25 5
Ditlhopha tsa 5 tse 5 = 25 5
5 x 5 = 25
Mo katisong e e neetsweng, barutwana ba tshwanetse go kgona go tlhalosa ka
moo metlolo e ka dirwang mo molapalong
Letla barutwana go tlhopha maano a a ba siametseng. Lefa go ntse jalo , fa
barutwana ba dirisa maano a a sa nonofang ba tlhoka go kaelwa go dirisa a a
nonofileng. Itse gore barutwana mo gongwe bat la dirisa ditsela tse di dingwe
tse morutabana a sa di solofelang. Sekao, palo ya go arola e ka rarabololwa
ka go ntsha go go boelediwang, poeletso tlhakanyo, kgotsa katiso. Mekgwa ya
barutwana e tla fetoga mo tsamong ya ngwaga fa go tlhaloganya ga bona le go
tlwaela mefuta ya kgolo ya dipalo, le fa kakanyo ya dipalo e tlhabologa.
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.13 Tlhakanya • Tlhakanya go 99 • Tlhakanya go 20 Pharologano ke eng mo mophatong 1?
le go tlosa
• Ntsha go tswa go 99 • Ntsha go tswa go 20 Gona le tsepamiso e kgolo mo kgodisong ya maano mo kgweditharong e . Go
tlhatlhamolola dipalo gore o kgone go balela e nna maano a a botlhokwa a e
• Dirisa matshwao a a • Dirisa matshwao a a
leng gore barutwana ba tla ikatisetsa .
maleba (+, -, =, □) maleba (+, -, =, □)
Kgweditharo e e tsepamisa mo :
• Ikatise kgolagano ya • Ikatise kgolagano ya
dipalo go fitlha go 10 dipalo go fitlha go 10 Go dira ditirwana tsa go aga le go tlhatlhamolola tse di tla thusang go godisa go
tlhaloganya go tlhakanya le go ntsha
Barutwana ba ikatisetsa go tlhakanya le go ntsha go fitlha go 20. Ke ka ga
tlhatlhamano ya dipaloI moe leng gore barutwana bat la godisang kakanyo
ya bolengkemedi ya lesome le metso.Go bala ka ditlhopha go dula go ntse
go le botlhokwa, mme barutwana ba tshwanetse go lemoga gore go bala ka
bonngwe ga e se maano a a nonofileng. Mo magareng ga tlhatlhamano ya
dipalo barutwana ba tshwanetse ba nagane thata ka ditogamaano tse bat la di
dirisang, Go tlhopha maano a a maleba a palelo go thusa barutwana go nna le
nonofo mo go baleleng.
Go ka kgona go balela mo tlhatlhamanong ya dipalo tsa 0-20 maitemogelo a
barutwana a tshwanetse go akaretsa:
• Didiriswa tsa go bala
• Go lemoga, go buisa le go kwala dipalo
• Tshwantshanya le go rulaganya dipalo
• Go aga le go thuba dipalo
• Go ikatisa go dira go tlhakanya le go ntsha go fitlha go 20
• Go oketsa gabedi le go kgaoganya ka legare; le
• Go tshwara ka tlhogo dingwe tsa dipalo
Bothekeniki jwa palelo a a kgonagalang mo go tlhakanyeng le go ntsha
Bo thekeniki jo bo dirisitsweng fa tlase fa jo letla barutwana go rulaganya go
bala, ba dire tlhaloganyo ka dipalo .Go ithuta maano fa tlase fa , go tla rotloetsa
barutwana go supa tshwano ya go rata dipalo le go ruta barutwana ka bona
255 gore ba kgona go dirisa le go diragatsa kitso ya bona ya go balela ..
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
256 Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.13 Tlhakanya • Tlhakanya go 99 • Tlhakanya go 20 Baya palo e kgolo pele go ya ka tatelano gore go balela kwa pele kgotsa le
le go tlosa kwa morago
• Ntsha go tswa go 99 • Ntsha go tswa go 20
4 + 12 = □
• Dirisa matshwao a a • Dirisa matshwao a a
maleba (+, -, =, □) maleba (+, -, =, □) Rulaganya sešwa 4 + 12 as 12 + 2 le go bala go tloga go 12.
• Ikatise kgolagano ya • Ikatise kgolagano ya Tlhopha koketso gabedi e gaufi
dipalo go fitlha go 10 dipalo go fitlha go 10
8+7
Morutwana a ka tlhalosa gore palo e ka kwalwa jaaka 8 + 8 -1 (koketso gabedi
8 o tlosa 1) kgotsa 7 + 7 + 1 (koketso gabedi 7 o tlhakanya le 1).
Barutwana ba tla rekota ditogamaano tsa bona ba dirisa metsu
8 + 8 → 16 + 1 = 15
Fetolela palo go bolesome le go tlosa kgotsa go tlhakanya bonngwe
Togamaano e ka rutwa ka tatelano ya dipalo tse di kwa tlase le go di diragatsa
go dipalo tse kgolwane
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
9 + 6 = □
Barutwana ba ka ipolelela : “ ke tla tlosa nngwe go tloga go 6 le go e tlhakanya
le 9 go dira 10 .”
Ka jalo 9 + 6 e ka kwalwa jaaka 10 + 5 = 15.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
8 + 5 = □
Barutwana ba ka ipolelela : “Ke tla tlosa pedi gotloga go 5 le go e tlhakanya le 8
go dira 10.”
Ka jalo 8 + 5 e ka kwalwa jaaka 10 + 3 = 13.
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono (Mo paka-
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong
CAPS
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
1.13 Tlhakanya • Tlhakanya go 99 • Tlhakanya go 20 Go aga dipalo ka dikarolo tse di nnye go dira dipalo bonolo
le go tlosa
• Ntsha go tswa go 99 • Ntsha go tswa go 20 Barutwana bat la aga dipalo ka dikarolo tse di farologaneng tse ba tla di
kgonang ka bobona ..
• Dirisa matshwao a a • Dirisa matshwao a a
maleba (+, -, =, □) maleba (+, -, =, □) Go bala ka go kgaoganya ka palo e nngwe
• Ikatise kgolagano ya • Ikatise kgolagano ya 11 + 7 = □
dipalo go fitlha go 10 dipalo go fitlha go 10
11 + 4 + 3
11 + 4 → 15 + 3 = 18
11 + 7 = □
11 + 5 + 2
11 + 5 → 16 + 2 = 18
17 – 9 = □
17 - (7 + 2)
17 – 7 → 10 - 2 = 8
12 + 7 = □
10 + 2 + 7
7 + 2 → 9 + 10 = 19
Dirisa kitso ya kabelano ya go rata dipalo magareng ga tlhakanyo le tloso.
15 – 9 = □
Morutwana o itse fa palo e ka kwalwa sešwa jaaka palo e e tlhakangwang , “Ke
itse gore 9 + □ = 15.”
Morutwana a ka dirisa go balela kwa pele go dira dipalo
Dipalotlamo
Gore go ithuta dipalotlamo ditrwana tse di farolganeng di tshwanetse go neelwa
bartwana. Se se dirwa sentle ka nako e ikemetseng.
257 Molapalo le one o ka dirisiwa go ithuta go dipalotlamo go 10.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono
258 Tsepamo mo dikgopolong le (Mo paka-
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 1 thutong ya ura
bofelong jwa ngwaga
le metsotso e
le 24)
1.14 • Tlhakanya dipalo tse • Tlhakanya dipalo tse di Pharologanyo keng mo mophatong 1
tshwanang o di boeletsa tshwanang o di boeletsa
Poeltso ya Barutwana ba dira kgabaganyetso go tloga go poeletso ya go tlhakanya go ya go katiso. Ba tla
go fitlha go 50 go fitlha go 20
tlhakanyo e simolola go tlhaloganya tiriso ya go atisa. Ba tla tshwaragana le ditirwana tseo di ba kgontshang
tsamaelang • Atisa dipalo go tloga 1 go • Atisa dipalo go tloga go 1 go bona kamano mo gareng ga dipalo:
kwa katissong fitlha go 10 ka 1, 2, 5, 3 go fitlha 10 ka , 2,
• Palo ya sete ya didiriswa/ setlhopha
le 4
• Dirisa matshwao a maleba
• Palo ya disete kgotsa ditlhopha
• Dirisa matshwao a maleba (+, x, =, □)
(+, x, =, □) • Palogotlhe
Ka nako e barutwana ba goroga mo mophato 2 ba tlhaloganya poeletso ya tlhakanyo.
Kwa bofelong jwa kgweditharo ba tla be ba kgona go :
• Go amanya go bala o tlodisa le go boeletsa go tlhakanya go tlhaloganya go atisa ;
• Dirisa , bala le go kwala matshwao a go atisa ;
• Kwala katiso ya polelopalo ; le go
• Atisa dipalo go tloga go1 go fitlha go 10 ka 2.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Fa go rarabolololwa dipalofoko barutwana ba ka rata go dirisa tlhakanyo e boeletswang , kwa ntle
ga dipalofoko tseo tse di akaretsang ditshwano tsa metsu .Ka ka tiriso ya maemo a lokogileng
gore ditshwano tse dingwe di ka dirisetswa go atisa .
Go latelana ga dipalo
Jaaka barutwana lo iponela maitemogelo ka katiso e farologanyeng ya dipalofoko, go rulaganya
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
ditlhopha ka tatelano go ka neela ka popego e bontshang tlholego ya thefosano ya go atisa s.k.
2 x 4 e tshwana fela ka 4 x 2.
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
4+4=8
¥ ¥ ¥ ¥
¥ ¥ ¥ ¥
2+2+2+2=8
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le (Mo paka-
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 1 thutong ya ura
CAPS
bofelong jwa ngwaga
le metsotso e
le 24)
1.14 • Tlhakanya dipalo tse • Tlhakanya dipalo tse di Go dirisa tatelano ya dipalo go lettlelela go:
tshwanang o di boeletsa tshwanang o di boeletsa
Poeltso ya • aga le go aroganya dipalo;
go fitlha go 50 go fitlha go 20
tlhakanyo e
• go gokaganya katiso le poeletso ya tlhakanyo;
tsamaelang • Atisa dipalo go tloga 1 go • Atisa dipalo go tloga go 1
kwa katissong fitlha go 10 ka 1, 2, 5, 3 go fitlha 10 ka , 2, • Go akanya katiso jaaka go latelana le
le 4
• Dirisa matshwao a maleba • Go baya motheo wa molao wa thefosano thefosano.
• Dirisa matshwao a maleba (+, x, =, □)
Tsepamisa theetso mo tatalanong ya dipalo le mabadi a dipalo mo ka tatamalong.
(+, x, =, □)
¥ ¥ ¥ ¥
¥ ¥ ¥ ¥
2+2+2+2=8
Go tlhatlhamisa 2 ga 4 , ke 8 gotlhe.
Barutwana le bone ba rekote ka tsela e latelang:
¥ ¥ ¥ ¥
¥ ¥ ¥ ¥
2+2+2+2=8
Go tlhatlhamisa 2 ga 4, ke 8 gotlhe..
Lefoko “ga kana” le ka itsisiwe: 2 ga 2 ke 8.
Gangwe fela fa barutwana ba iponetse maitemogelo a lekaneng, letshwao lwa go atisa le ka
tsenngwa tirisong gammogo le puo e e agilweng :
• 4 ditlhopha tse, tsa 2
• 4 bopedi ba
• 2+2+2+2=8
• 4 ditlhopha tse , tsa pedi kgotsa 4 ga 2 ke 8
Lefa letshwao le tsentswe tirisong ,mafoko , ditshwantsho le ditshwano tse di farologaneng go
tshegetsa tlhaloganyo ya tiro e sala e le botlhokwa .
259
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono
260 Tsepamo mo dikgopolong le (Mo paka-
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 1 thutong ya ura
bofelong jwa ngwaga
le metsotso e
le 24)
1.14 • Tlhakanya dipalo tse • Tlhakanya dipalo tse di Ditshwano go tlhaloganya go atisa :
tshwanang o di boeletsa tshwanang o di boeletsa
Poeltso ya • Dikhube tse di tlhomagantsweng di ka nna tsa tlhomagangwa jaaka dipilara tse 4 tsa dikhube
go fitlha go 50 go fitlha go 20
tlhakanyo e mme mo pilareng nngwe le nngwe go ka nna le dikhube tse 2. Se se letlelela barutwana go
tsamaelang • Atisa dipalo go tloga 1 go • Atisa dipalo go tloga go 1 bolela ba re: Go tlhatlhagano tse tlhano mme go dikhube tse 3 go e nngwe le e nngwet. E ba
kwa katissong fitlha go 10 ka 1, 2, 5, 3 go fitlha 10 ka 2 lettlelela go go rekota 2 +2 + 2 + 2 + 2 le 4 ditlhopha tse, tsa 2 ke 4 x 2.
le 4
• Dirisa matshwao a maleba • Molapalo o ka dirisetswa go bontsha poeletso ya go tlhakanya kgotsa ditlhopha tsa dipalo. E
• Dirisa matshwao a maleba (+, x, =, □) ke kgokaganyo e maatla ya go bala o tlola.
(+, x, =, □)
Barutwana ba tshwanetse go kgona go rekota tse di latelang :
1 setlhopha sa 2 ke 2 kgotsa 1 ga 2 ke 2 kgotsa 1x2=4
2 setlhopha sa 2 ke 4 kgotsa 2 ga 2 ke 4 kgotsa 2x2=4
3 setlhopha sa 2 ke 6 kgotsa 3 ga 2 ke 6 kgotsa 3x2=6
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le (Mo paka-
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 1 thutong ya ura
CAPS
bofelong jwa ngwaga
le metsotso e
le 24)
1.16 Tlhaloganyo ya Tlhaloganyo ya Pharologanyo ke eng go tloga mophato1?
dipalo:Tlhatlhamaano go 99 dipalo:Tlhatlhamaano go25
Dipalo tsa kgweditharo e tsepame mo:
tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo • Rulaganya sete ya dipalo
Lenaneo la dipalo tsa tlhogo le tshwanetse go agwa ka thulaganyo mo tsamaong ya ngwaga.
tse di neetsweng tse ditl- tse di neetsweng tse ditlha-
Barutwana ba se ka ba kopiwa go balela kwa kwa ntle le thulaganyo. Jaaka barutwana ba
haotsweng otsweng
akaretsa le go aga ditogamaano mo bogolong jwa thuto, dintlha tse di ntseng jaana di ka
• Bapisa dipalo go fitlha 99 • Bapisa dipalo go fitlha 99 tlhakangwa mo lenaneong la dipalo tsa tlhogo :Ditlhaloganyo le bokgoni di agwa mo gare ga
mme o bolele gore kefe e mme o bolele gore kefe e thuto e kgolo, le gone go ithuta , le ka nako e nngwe ka tlhatlhamano ya dipalo tse di nnye, mo
kgolo kgotsa nnye kgolo kgotsa nnye lenaneong la dipalo tsa tlhogo.
• Itse gore ke palo efe e • Itse gore ke palo efe e O ka tshegetsa tlhatlhamano e kwa tlase ya dipalo mo kgweditharong 1 le go oketsa mo
kgolo go feta ka 1 kgotsa kgolo go feta ka 1 kgotsa e tsamaong ya ngwaga. Mo tshimologong ya ngwaga , tlhatlhamaano ya le dipalo le palelo ya
e nnye go feta ka 1 nnye go feta ka 1 ditogamaano e ka ikaega mo tseo di agilweng mo mophato 1.
• Itse gore ke palo efe e • Itse gore ke palo efe e Tlhaloganyo ya dipalo:
kgolo go feta ka 2 kgotsa kgolo go feta ka 2 kgotsa e
Dipotso tse di kgonang go bodiwang:
e nnye go feta ka 2 nnye go feta ka 2
Dipaloina le matshwao
• Itse gore ke palo efe e • Itse gore ke palo efe e
kgolo go feta ka 3 kgotsa kgolo go feta ka 10 kgotsa Thwarela karata kwa godimo kgotsa kwala paloina. Tlhopha morutwana go kwala dipalo tse di
e nnye go feta ka 3 e nnye go feta ka 10 nyalanang.
• Itse gore ke palo efe e Gopola ka bonako:
kgolo go feta ka 4 kgotsa
• Gopola tlhakanyo le tloso
e nnye go feta ka 4
ka dintlha tsa 10
• Itse gore ke palo efe e
kgolo go feta ka 5 kgotsa
e nnye go feta ka 5.
• Itse gore ke palo efe e
kgolo go feta ka 10 kgotsa
e nnye go feta.
261
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono
262 Tsepamo mo dikgopolong le (Mo paka-
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 1 thutong ya ura
bofelong jwa ngwaga
le metsotso e
le 24)
1.16 Ditogamaano tsa dipalo Ditogamaano tsa dipalo tsa Kgolo go feta kgotsa gonnye go feta
tlhogo
Dipalo tsa Dirisa ditogamaano go Ke eng
tlhogo tlhakanya le tlosa ka bokgoni: Dirisa ditogamaano tsa
• 1 nnye go feta 15
paleleo go tlhakanya le go
• Baya palo e kgolo pele
tlosa ka bokgoni: • 1 kgolo go feta 9
gore o tle balele pele le go
balela morago Baya palo e kgolo pele gore • kgolo go feta 18
o tle o balele kwa pele le kwa
• Molapalo • nnye go feta 22
morago
• Koketso gabedi le go • kgolo go feta 17
• Molapalo wa dipalo tsa
hafola
tlhogo • nnye go feta 24
• Aga le go aroganya
• Go oketsa ka pedi le go • kgolo go feta 16
• Dirisa kamano gare ga hafola
• nnye go feta l 12
tlhakanyo le tloso
• Go aga le go aroganya
• kgolo go feta 19
• Dirisa kamano gare ga
tlhakanyo le tloso • nnye go feta 15
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• 10 kgolo go feta 15
• 10 nnye go feta 16
Tlhaka ya botlhano ya alefabete ke efe ?
Kgwedi ya borobongwe mo ngwageng ke efe ?
Go rulaganya le go bapisa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Ke efe e ntsi: 12 le 21?
Neela palo gare ga 17 le 19.
Tlhakanyo le dintlha tsa tloso:
• Itse ka pelo tlhakanyo le dipalo tsa tloso tse di kopaneng go 10
□ + = 10
□ + = 8
Boleele jwa
nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le (Mo paka-
Setlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 1 thutong ya ura
CAPS
bofelong jwa ngwaga
le metsotso e
le 24)
1.16 Ditogamaano tsa dipalo Ditogamaano tsa dipalo tsa Tlhakanya le dintlha tloso mo dipalong tsotlhe go fitlha le tsenyeletsa 10
Dipalo tsa Dirisa ditogamaano go tlhogo 1 + 9 = 10 9 + 1 = 10
tlhogo tlhakanya le tlosa ka bokgoni: Dirisa ditogamaano tsa 2 + 8 = 10 8 + 2 = 10
• Baya palo e kgolo pele paleleo go tlhakanya le go
3 + 7 = 10 7 + 3 = 10
gore o tle balele pele le go tlosa ka bokgoni:
8–4=4 18 – 4 = 4
balela morago Baya palo e kgolo pele gore
o tle o balele kwa pele le kwa 8–5=3 18 – 3 = 5
• Molapalo
morago 8–6=2 18 – 2 = 6
• Koketso gabedi le go
hafola • Molapalo wa dipalo tsa Ka bonako gopola tlhakanyo ka koketsogabedi 10. se se itepanye le dintlha tsa tloso..
tlhogo • 1+1=2
• Aga le go aroganya
• Go oketsa ka pedi le go • 2+2=4
• Dirisa kamano gare ga
hafola • 3+3=6
tlhakanyo le tloso
• Go aga le go aroganya • 4+4=8
• Dirisa kamano gare ga • 5 + 5 = 10
tlhakanyo le tloso
Bontsha palo e tla tlhakanyang le ...... go dira 10 (kwala fatshe kgotsa dirisa boalo boelng kgotsa
dikarata)
• 8
• 2
• 9
• 5
• 3
Bontsha palo e setseng................erile o tlosa go tloga go 10( kwala fatshe kgotsa dirisa boalo
boelng kgotsa dikarata)
• 5
• 3
• 6
• 1
• 7
Dipalo tsa tlhogo di ka dirwa kwa ntle le dithusathuto mme fela go mosola go di dira dipalo tsa
tlhogo ka dithusathuto le go rekota se se dirilweng.
Dithusathuto tse di tshintshintsweng
• Molapalo ( o bopegileng le o lolea)
263 • gerete ya dipalo
• baya dikarata tsa boleng
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Bala dibaga
Mophato 2 Kgweditharo1
2-Dipaterone,Tiriso le Alejebera
264
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
2.1 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Go kopolola paterone go thusa barutwana go bona lemoga /tatelano ya Thuto 1
go tlhalosa tlhalosa gore paterone e dirwa jang.
Dipaterone
tsa Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go Go atolosa paterone go thusa barutwana go netefatsa gore ba tlhalogantse
tlhalosa ka mafoko tlhalosa ka mafoko sentle tatelano ya paterone.
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo Go tlhalosa paterone go thusa barutwana ka kgolo ya bo kgoni jwa puo
tse di dirilweng ka dilo tse tse di dirilweng ka dilo tse di le go bua. E thusa gape go bona le gore morutwana o kgona go ranola
di kgongwang kgongwang dipaterone jang.
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo Go tlwaelegile gore go bonolo gore barutwana ba bue ka paterone morago ga go
tse di dirilweng ka go thala tse di dirilweng ka go thala di dira.Barutabana ba tlhoka go katisiwa gore ba tshwanetse go lebelela eng le
mela,dipopego kgotsa mela, dipopego kgotsa didi- gore batshwanetse go tlhalosa dipaterone jang.O ka kaetsa se mo barutwaneng
didiriswa. riswa. ka go botsisa dipotso tse di latelang:
Tlhama Dipaterone ka bowena Tlhama Dipaterone ka bowena “O bona popego efeng mo pateroneng e?”
Tlhama Dipaterone tsa Tlhama Dipaterone tsa “A di tshwana tsotlhe ka mmala?”
Jeometeri ka bowena Jeometeri ka bowena
“A o bona e lenngwe kgotsa tse di fetang bongwe tsa dipopego mo di
• Ka di diriswa tse dikgong- • Ka di diriswa tse dikgong- pateroneng?”
wang wang
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
“A dipopego di lebeletse go lo gongwe?”
• Ka go thala mela,dipopego • Ka go thala mela,dipopego
“A go na le dipalo tse di tshwanang tsa di diriswa mo setlhopheng sengwe le
kgotsa didiriswa. kgotsa didiriswa.
sengwe?”
Dipaterone tse di re di
“Ke di diriswa di le kae mo setlhopheng sengwe le sengwe?”
kaganyeditseng
“A dipopego tsotlhe di tshwana ka bogolo?” jalo le jalo?”
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
go kopolola Dipaterone tsa Akaretsa popego tlhokorepedi ya geometiri le tlhakore tharo ya geometiriya di
Jeometeri: diriswa e barutwana b a ithutileng yona mo KGWEDITHARO 1.Barutwana b aka
dira popego ya tlhokorepedi ka go sega pampiri kgotsa karata kgotsa ba di thala.
• Mo tlhagong /tlholego
Barutwana b aka dira dipaterone ka popego ya lebokoso le dikgwele silennere
• Go tswa mo botshellono tse ba di dirileng kaletsopa/mmopa/tege.
boswa jwa letsatsi ka
letsatsi
• Go tswa mo ngwaoboswa
ya rona
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
CAPS 2.1 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Dipaterone di ka dirwa ka go dirisa popego ya tlhakore e lenngwe mme mmmala Thuto 1
go tlhalosa tlhalosa wa sediriswa o fetoga nako nngwe le nngwe sekao :
Dipaterone
tsa Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go Sekao:
tlhalosa ka mafoko tlhalosa ka mafoko
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka dilo tse tse di dirilweng ka dilo tse di
di kgongwang kgongwang Dipaterone di ka diriwa go tswa mo ditlhopheng tse di tshwanang tse di
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo boeletsang, mo setlhopha sengwe le sengwe se nang le mofuta mongwe wa
tse di dirilweng ka go thala tse di dirilweng ka go thala sediriswa mme maemo a se diriswa tsa ditlhopha a fetoga.Ditlhopha tse di
mela,dipopego kgotsa mela, dipopego kgotsa didi- tshwanang di a boelediwa sekao:
didiriswa. riswa. Sekao:
Tlhama Dipaterone ka bowena Tlhama Dipaterone ka bowena
Tlhama Dipaterone tsa Tlhama Dipaterone tsa
Jeometeri ka bowena Jeometeri ka bowena
• Ka di diriswa tse dikgong- • Ka di diriswa tse dikgong-
wang wang
• Ka go thala mela,dipopego • Ka go thala mela,dipopego
kgotsa didiriswa. kgotsa didiriswa.
Dipaterone tse di re di Mo
kaganyeditseng dipateroneng dingwe di diriswa tse di fapaaneng di diriswa go bopa/go aga mme
ditlhopha tsa di diriswa di boeletswa ka mokgwa o o tshwanang sekao:
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri:
• Mo tlhagong /tlholego
• Go tswa mo botshellono Mo dipateroneng dingwe bogolo jwa di diriswa mo ditlhopheng bo a refosana,
boswa jwa letsatsi ka mme ditlhopha di boeletswa ka mokgwa o o tshwanang.
letsatsi
• Go tswa mo ngwaoboswa
ya rona
Barutwana b aka dira dipaterone ka go dira dibaga/ditalama.Dipaterone di ka
dirwa gape mo thutong ya Dikgono tsa Botshelo
265
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
266
2.2 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Tatelano ya dipalo e ka golagangwa le go bala.Jaaka bokgoni le kgono yago bala Dithuto 3
go tlhalosa tlhalosa ya barutwana e fetoga,mefuta ya tatelano ya palo e barutwana ba dirang ka yona
Dipalo tsa
e ka gola.
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go
tlhalosadipalo tse di bonolo tlhalosadipalo tse di bonolo ka Tatelano e tshwanetse go bontsha palo ya kwa pele le kwa morago:
ka tatelano bonnye go fitlha tatelano bonnye go fitlha ka 100
• Ya ntlha gotloga ka palo nngwe le nngwe magareng ga 1 le 100
ka 200
Tatelano e tshwanetse go
• Nngwe –someng go tloga ka katiso ya 10 magareng ga 0 le 100
Tlhama Dipaterone ka bowena bontsha go bala go ya pele le
morago mo: • Ka botlhano go tloga ka katiso nngwe le nngwe ya 5 magareng ga 0-100
Tlhama dipateronetsa dipalo
ka bowena • Ya ntlha go tloga ka palo • Ya bobedi go tloga ka katiso ya 2 magareng ga 0 le 1000
nngwe le nngwe magareng
Mo mophatong wa 2 barutwana ba bala go ya kwa morago mo katisong ya 10,5
ga 1 le 100
le 2 mo tshimologong
• Pele mo
Barutwana b aka sup a dipalo fa ba bala.Go botlhokwa go neela barutwana
• Nngwe-someng go tloga ka tatelano ya dipalo mo tlhagisong e e farologaneng.Sekao
katiso ngwe le nngwe ya10
• Tatelano ya dipalo e e kwadilweng 100,99,98,97,96…..
magareng ga 0 le 100
• Mola pola
• Ka botlhano go tloga ka
katiso nngwe le nngwe ya 5 • Papetlana ya dipalo.
magareng ga 0-100
• Kgolagano ya dipalo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Ya bobedi go tloga ka katiso
ya 2 magareng ga 0 le 100 Barutwana ba khurumetsa, tshasa mmala kgotsa ba sekeletsa dipalo jaaka fa ba
bala mo mola palong le papetlana ya dipalong tse .
Barutwana b aka nne ba tlatsa dipalo mo mola palong ,papetlana ya dipalo,mo
go kwaleng tatelano ya dipalo le kgolagano ya dipalo sekao:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Kwa bokhutlong jwa kgweditharo barutwana ba tshwanetse go di ra tiro ya go
bala ka tatelano go tloga go le go fitlha ka 100.
MOPHATO 2 KWEDITHARO 1
3. BOALO LE DIPOPEGO(DIPALO-POPEGO)
CAPS Boleele jwa
Dikgopolong le dikgono Tsepamo mo dikgopolong nako
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo pakathutong
bofelong jwa ngwaga tharo 1 ya ura le
metsotso e le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Ke eng se se farologaneng go tswa mo mophatong wa1? Thuto tse 3
3-D objects Go lemoga go naya maina Go lemoga go naya maina • Diselennere di dintshwa mo mophatong wa 2 mme di ka itsisiwe mo kgwed-
a popegotlhakoretharo a popegotlhakoretharo itharong 3
Didiriswa tsa
mo phaposing le mo mo phaposing le mo
dipopego- Mo kgweditharo 1, barutwana ba ka dira poeletso le popaganyo ya se ba
ditshwantshong ditshwantshong
tlhakoretharo se dirileng mo mophatong wa 1.Barutwana ba ka tsepamisa maikutlo mo
• Dibolo(dikgolokwe • Dibolo(dikgolokwe diselennere mo kgweditharong 3.
• Dibolo(dikgolokwe • Dibolo(dikgolokwe Bontsi jwa tiro jwa popegotlhakoretharo mo mophatong wa 2-Di tshwanetse tsa
di rwa ka mokgwa wa tiriso go dirisiwa didiriswa tse di bonalang.Re itemogela
• Diselennere Dipopego tsa sedirwa
lefatshe mo ditekanyong tse tharo,go simolola ka didiriswa tse di bonalang
Dipopego tsa sedirwa Tlhalosa,tlhaola go thusa barutwana go aga kitso mo go e ba setseng ban a le yona fa bat la
le go tshwantsha sekolong.
Tlhalosa,tlhaola
popegotlhakoretharo go
le go tshwantsha Bontsi jwa barutwana ba kgaratlhago go ranola dipopegotlhakoretharo tsa
ikaegilwe ka:
popegotlhakoretharo go giometeri tse di mo ditshwantshong. Go dira ka didiriswa tse di bonalang go
ikaegilwe ka: • bogolo thusa barutwana go ranola ditshwantsho tsa dipopegotlhakoretharo.Barutwana
ba ka tshola dipopego mme ba di sekaseke gore e lebega jang go tswa mo
• bogolo • Didiriswa tse di kgonang
matlhakoreng a a farologaneng jaaka kwa tlase,kwa godimo j.j
go kgokologa.
• Didiriswa tse di kgonang
Fa o nale setshwantsho fela,o tshwanetse go ikakanyetsa matlhakore a a
go kgokologa Didiriswa tse di kgonang go
sa bonaleng,se ga se bonolo mo barutwaneng ba ba nnye.Fa ba neetswe
relela.
• Didiriswa tse di ralelang tlhaloso fela ntle le go tshwara kgotsa go bona sebopego,go nna thata go
Ditiro tse di tsepameng tlhaloganyasebopego/dipopego tsa tsa sediriswa seo
Ditiro tse di tsepameng
Go lemoga le go aga G aga/bopa ka dipopego tsa tlhakoretharo
Go lemoga le go aga
popegotlhakoretharo o dirisa
popegotlhakoretharo o Barutwana ba ka bopa sekao sa sebopego se morutabana a se ba neelang
didiriswa jaaka ditshwantsho
dirisa didiriswa jaaka sekao torio,terena,tekesi,roboto j.jSekao sa sebopego se ka dirwa ka
tse di segilweng tsa
ditshwantsho tse di segilweng diboloko,didiriswa tse di ka dirisiwang gape,ditshwantsho segilweng tsa
popegotlhakorepedi,
tsa popegotlhakorepedi, popegotlhakoretharo j.j.Se se ka dirwa ka nako e e totobaleditsweng
diboloko,didiriswa tse di
diboloko,didiriswa tse di morutwana.Go botlhokwa gore barutwana ba bue ka dikao tsa dipopego tse ba
kgonang go dirisiwa gape
kgonang go dirisiwa gape di didirileng sekao fa torio e agilwe ka,barutwana ba ka bodiwa dipotso jaaka:A
le dipopego tse dingwe tsa
le dipopego tse dingwe tsa o ka aga torio ka bolo e le nngwe?Ba tshwanetse ba tlhalosa dikarabo tsa bona.
geometeri
geometeri
267
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Dikgopolong le dikgono Tsepamo mo dikgopolong nako
268 Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo pakathutong
bofelong jwa ngwaga tharo 1 ya ura le
metsotso e le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Go tshwantsha le tlhalosa popegotlhakoretharo:Bogolo Thuto tse 3
3-D objects Go lemoga go naya maina Go lemoga go naya maina Barutwana ba tshwantsha bogolo jwa dipopego tse di tshwanang sekao:
a popegotlhakoretharo a popegotlhakoretharo • Rulaganya dibolo go ya ka bogolo le
Didiriswa tsa
mo phaposing le mo mo phaposing le mo • Dirisa puo ya bogolo go tshwantsha dipopego,”Lebokose le letonna mo
dipopego-
ditshwantshong ditshwantshong bolong gonne ke kgona go tsenya bolo moteng ga lebokose”
tlhakoretharo
• Dibolo(dikgolokwe • Dibolo(dikgolokwe Go tlhalosa popegotlhakoretharo:mmala
• Dibolo(dikgolokwe • Dibolo(dikgolokwe Barutwana ba bua ka mmala wa dipopego mme ba di tlhaole go ya ka mmala
Go tlhaola le go naya dipopego maina le mmalawa tsona,go tlhaola ka bogolo
• Diselennere Dipopego tsa sedirwa
go ka dirwa ka nako ya go dira ka dipaterone.
Dipopego tsa sedirwa Tlhalosa,tlhaola Dipopegotlhakoretharo mo mophatong wa 2
le go tshwantsha
Tlhalosa,tlhaola Barutwana ba dira ka
popegotlhakoretharo go
le go tshwantsha Dibolo le dipopego tse di bopegileng jaaka bolo
ikaegilwe ka:
popegotlhakoretharo go
• Mabokoso a a farologaneng le dipopego tse di bopegileng jaaka khutlonne
ikaegilwe ka: • bogolo
kgotsa khutlonnetsepa.Barutwana ba batlisisa gore ke popego efe e e ka
• bogolo • Didiriswa tse di kgonang kgokologang,ke efe e e ka relelang
go kgokologa. Tsepamo mo dipopegong tsa popegotlhakoretharo
• Didiriswa tse di kgonang
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
go kgokologa Didiriswa tse di kgonang go Barutwana ba ka dira bofologelo ka go baya lebokoso mo tlase ga le
relela. lengwe mme ba batlisisi gore a dipopego di kgona go kgokologa kgotsa go
• Didiriswa tse di ralelang
kgoromediwa.
Ditiro tse di tsepameng
Ditiro tse di tsepameng Se ke tsweletso ya tiro e e dirilweng ko mophatong wa1 mme jaanong go
Go lemoga le go aga tsenyeleditswe diselennere
Go lemoga le go aga
popegotlhakoretharo o dirisa
popegotlhakoretharo o
didiriswa jaaka ditshwantsho
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
dirisa didiriswa jaaka
tse di segilweng tsa
ditshwantsho tse di segilweng
popegotlhakorepedi,
tsa popegotlhakorepedi,
diboloko,didiriswa tse di
diboloko,didiriswa tse di
kgonang go dirisiwa gape Barutwana ba batlisisa gore a ba kgona go paka kgotsa go dira torio ka dibolo
kgonang go dirisiwa gape
le dipopego tse dingwe tsa fela
le dipopego tse dingwe tsa
geometeri
geometeri Go lemoga le go naya dibolo le mabokoso maina
Barutwana ba tshwanetse ba neelwa dipopego tse difarologaneng go dira ka
tsona:
• Dipopega tse di kgolokwe,sekao dibolo tsa mefuta e e
farologaneng,dinamone,dimabole j.j.
• Dipopego tsa porisime jaaka diboloko,ditena,mabokoso a bogolo jo bo
farologaneng
Boleele jwa
Dikgopolong le dikgono Tsepamo mo dikgopolong nako
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo pakathutong
bofelong jwa ngwaga tharo 1 ya ura le
CAPS
metsotso e le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Barutwana ba ka bona dipopego tse di tshwanang le bolo(kgolokwe)kgotsa Thuto tse 3
lebokoso(porisime)fa ba neilwe kgobokanyo ya dipopego.
3-D objects Go lemoga go naya maina Go lemoga go naya maina
a popegotlhakoretharo a popegotlhakoretharo Barutwana ba ka supa dipopego tse di bopegileng jaaka mabokoso mo
Didiriswa tsa
mo phaposing le mo mo phaposing le mo phaposing.Sekao:setene se,se bopegile jaaka lebokoso kgotsa namone e,e
dipopego-
ditshwantshong ditshwantshong bopegile jaaka bolo
tlhakoretharo
• Dibolo(dikgolokwe • Dibolo(dikgolokwe Ka nako e e kobiseditsweng barutwana ka nosi ba ka:
• Dibolo(dikgolokwe • Dibolo(dikgolokwe • tlhaola didiriswa go ya ka bogolo
• Diselennere Dipopego tsa sedirwa • tlhaola didiriswa go ya ka mmala
Dipopego tsa sedirwa Tlhalosa,tlhaola • aga/bopa ka didiriswa le
le go tshwantsha
Tlhalosa,tlhaola • Dira dibolo le mabokoso ka tege ya motshameko
popegotlhakoretharo go
le go tshwantsha
ikaegilwe ka: Tiro ya kwala
popegotlhakoretharo go
ikaegilwe ka: • bogolo Le fa tiro e ntsi e dirwa ka mokgwa wa tiriso,tiro e tshwanetse go tiisiwa/
kopangwa ka tiro kwalo
• bogolo • Didiriswa tse di kgonang
go kgokologa. Puo
• Didiriswa tse di kgonang
go kgokologa Didiriswa tse di kgonang go Go botlhokwa go godisa bokgoni jwa barutwana go bua ka
relela. dipopegotlhakoretharo
• Didiriswa tse di ralelang
Ditiro tse di tsepameng 2.1 /Pou ka bogolo:Tonna,tonnayana,kgolo,nnye,nyenyane,nnyennye
Ditiro tse di tsepameng
Go lemoga le go aga 2.2 Mmala
Go lemoga le go aga
popegotlhakoretharo o dirisa
popegotlhakoretharo o 2.3 Puo ka dipopego ka bo tsona:mabokoso,dibolo(ga go a solofela gore
didiriswa jaaka ditshwantsho
dirisa didiriswa jaaka barutwana ba itse lereo bolo),/Puo ya boemo go tlhalosa kago sekao fa
tse di segilweng tsa
ditshwantsho tse di segilweng godimo,fa tlase
popegotlhakorepedi,
tsa popegotlhakorepedi,
diboloko,didiriswa tse di • morago,fa pele
diboloko,didiriswa tse di
kgonang go dirisiwa gape
kgonang go dirisiwa gape • go bapa,fa thoko
le dipopego tse dingwe tsa
le dipopego tse dingwe tsa
geometeri • fa tlase,go feta
geometeri
• gaufi,magareng
Puo ka ga bogolo le mmala e ka godisiwa ka nako ya thuta puo kgotsa dikgono
tsa botshelo mme di tsenngwe tirisong ka nako ya dipalo. Puo ka ga boemo e
ka godisiwa ka nako ya dikgono tsa botshelo.E ka dirisiwa ka nako e barutwana
269 ba dirang ka maemo mme e dirisiwe fa go dirwa ka dipopegotlhakoretharo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
mophato 2 kgweditharo 1
4. TEKANYO
270
Nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
jwa ngwaga tharo 1 ura le metsotso
e le 24
4.1 Go buisa nako Go buisa nako Mo mophatong wa 1barutwana ba buile ka thutong tse 2
Nako • Go itse malatsi beke • Go itse malatsi beke • Tatelano ya ditiragalo le
• Go itse dikgwedi tsa • Go itse dikgwedi tsa • Boleele jwa nako
ngwaga ngwaga
Ba ithutile malatsi a beke le dikgwedi tsa ngwaga mme ba di dirisitse le puo le
• Go baya malatsi a • Go baya malatsi a bua ka tatelano ya ditiragalo go tswa mo matshelong a bona.babuile ka gore
botsalo,meletlo ya botssalo,meletlo ya dilo tsaya nako e kae ba dirisa puo jaaka telelnyana kgotsa khutsanyane le
sekeresete,malatsi sekeresete,malatsi bonako le bonya
a boikhutso a a boikhutso a
barutwana ba bua ka go rulaganya ditiragalo tsa gale gotswa mo matshelong a
botlhe,ditiragalo tsa botlhe,ditiragalo tsa
bone.Ba rulaganya ditshwantsho jaaka
hisitori,ditiragalo tsa se- hisitori,ditiragalo tsa se-
kolo mo alemanakeng kolo mo alemanakeng • Dikgato tsa go dira sametshise kgatsa kopi ya tee
• Go bua nako ya diura di • Go bua nako ya diura • senepe se sesupang lesea le gola go nna motho yo mogolo
le 12 ka diura,halofo ya di le 12 tshupanako ya
• Dikgato tsa go dira sametshise kgatsa kopi ya tee
ura,kotare ya ura. manaka
• ditiragalo tsa galo tsa letsatsi(go tsoga,go nna kwa sekolong,go tshameka
Balela boleele jwa nako jwa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
go ja dijo tsa maitsibowa,go robala)
nako le Neeletsano ya nako
• Go baya malatsi a botsalo mo alemanakeng go ralala ngwaga yotlhe
Go dirisa alemanaka go balela
le go tlhalosa boleele jwa Mo mophatong wa 2 barutwana ba tswelela go tiisa go ka go bua boleele
nako mo malatsing kgotsa jwa nako le tatelano ya nako.Ka nako ya go ruta phaposi yotlhe le go ruta
dibekeng ditlhopha,barutwana ba tswelela go bua ka malatsi a beke,dikgwedi tsa
ngwaga letlha la gompijeno,malatsi a afitileng le a a tlang.Barutwana ba tlwaela
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Go dirisa tshupanako go
alemanaka ka go tswela go baya:
balela boleele jwa nako ka
diura,halofo kgotsa kotare ya • Malatsi a botsalo;
ura
• meletlo ya sekeresete
• ditiragalo tsa hisitori
• ditiragalo tsa sekolo
• malatsi a boikhutso a botlhe mo alemanakeng
Ka nako ya boikemed barutwana ba tswelela go tiisa go rulaganya ditiragalo go
tswa mo matshelong a bona le go rulaganya ditshwantsho tsa ditiragalo sentle
Nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
jwa ngwaga tharo 1 ura le metsotso
e le 24
CAPS
4.1 Go buisa nako Go buisa nako Ke eng se se farologaneng le mophatong 1 thutong tse 2
Nako • Go itse malatsi beke • Go itse malatsi beke Tsepamo mo mophatong wa 2 ke go bua nako,segolo bogolo go bala tshupa
nako.mo kgweditharo 1 tsepamo e mo go bueng nako ka diura go dirisiwa
• Go itse dikgwedi tsa • Go itse dikgwedi tsa
tshupanako ya manaka.Gontse jalobarutwana ba tshwanetse go bua nako ya
ngwaga ngwaga
ditiragalo tsa gale tsa letsatsi ka go tswelela sekao barutwana ba ka bodiwa
• Go baya malatsi a • Go baya malatsi a gore sekolo se tshimoloa nako mang ,nako ya go tshameka, le nako ya go
botsalo,meletlo ya botssalo,meletlo ya ga sekolo kgotsa ba fetola dipakathuto leng.ba tlhope nako e tshupanako e
sekeresete,malatsi sekeresete,malatsi supang ura ka botlalo.Go mosola go nna le tshupanako e tona e edirang sentle
a boikhutso a a boikhutso a e bontshitswe mo leboteng,gore barutwana ba e lebelele.Barutwana ba ka dira
botlhe,ditiragalo tsa botlhe,ditiragalo tsa ditshwantsho tsa ditshupanako,le gore ba supe dinako tse di farologaneng le go
hisitori,ditiragalo tsa se- hisitori,ditiragalo tsa se- tsenyeletsa dipalelo sekao :bontsha ura 10,bontsha gore nako e tla bo le mang
kolo mo alemanakeng kolo mo alemanakeng ura tse pedi morago g aura ya 10
• Go bua nako ya diura di • Go bua nako ya diura
le 12 ka diura,halofo ya di le 12 tshupanako ya
ura,kotare ya ura. manaka
Balela boleele jwa nako jwa
nako le Neeletsano ya nako
Go dirisa alemanaka go balela
le go tlhalosa boleele jwa
nako mo malatsing kgotsa
dibekeng
Go dirisa tshupanako go
balela boleele jwa nako ka
diura,halofo kgotsa kotare ya
ura
271
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Nako
272 Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
jwa ngwaga tharo 1 ura le metsotso
e le 24
4.2 Go lekanya e seng ka Go lekanya e seng ka Ke eng se se farologaneng le mophatong 1 Thuto tse 3
tlwaelo tlwaelo Mo kgweditharo 1 tsepamo e mo
Boleele
• Go fopholetsa lego • Go fopholetsa • go baya didiriswa go bapa le enngwe go bapisa boleele,bogodimo le bo-
lekanya,go tshwantsha,go lego lekanya,go phara le
rulaganya le go go tshwantsha,go rulaganya
kwalaboleele go di- le go go kwalaboleele • Go lekanyetsa go go satlhomamang ka dikelo tse di tlhomameng tsa boleele
risiwa tekanyo e e sa go dirisiwa tekanyo Mo kgweditharo 1 ya mophato 2 barutwana ba tswelela go tsepama mo go
thomamang jaaka boalo e e sa thomamang lekanyetseng go dikelo tse di sa tlhomamang mme ba ka itsisewe ka mitara
jwa seatla,dikgato, boleele jaaka boalo jwa jaaka kelo ya go lekanyetsa
jwa pensile,dipadisa j.j seatla,dikgato, boleele Go lekanyetsa go go sa tlhomamang go dirisiwametso e e seng boemo ya
• Go tlhalosa boleele jwa jwa pensile,dipadisa j.j boleele
sediriswa ka go bala le go • Go tlhalosa boleele jwa Barutwana ba ithuta methoe yotlhe le gotiisa tekanyo go dirisiwa kelo e e sa
bua boleele metso/kelo ka sediriswa ka go bala le tlhomamang.Go lekanya go dirisiwa kelo e e sa tlhomamang go tshwanetse go
mokgwa o o sa tlwaelese- go bua boleele metso/ ga go a tshwanela go bona tshiamelo e ntsi go feta go lekanya go dirisiwa kelo
gang kelo ka mokgwa o o sa e e tlhomameng.
• Go dirisa puo ga bua tlwaelesegang
Tekanyo ka kelo ya boemo josa tlhomamang e tsenyeletsa go bala gore ke
ka tshwantshiso sekao • Go dirisa puo ga bua kelo efe e e nang le boleele jo bo tshwanang jaaka sediswa se lekanngwa.
goleelenya,go khutsan- ka tshwantshiso sekao Sekao boleele jwa tafole ke diatla di le 8.Barutwana ba lekanya didiriswa tse di
yane, moleele, sephara goleelenya,go khutsan- farologang ba dirirsa didiriswa jaaka metso e esa tlhomamang.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Go itsise tekanyo e e yane, moleele, sephara
Go na le mefuta ele meraro ya go lekanya go go sa tlhomamang: boleele,
tlhamaletseng Go itsise tekanyo e e sekgala, bogodimo
Go fopholetsa ,lekanya go tlhamaletseng
• Paka ka mola go ralala didiriswa tse di ntseng di lekanngwa tsa boleele jo bo
bapisa ,go rulaganya le go Go fopholetsa ,lekanya go lekanang jaaka lebokoso la mokgwaro,dibotlolo tse di tswanang,dipesele tse
rekota boleele jaaka metso e bapisa ,go rulaganya le go di dintshwa j.j.Sekao go lekanya bophara jwa tafele,dipensile dintshwa di ka
e tlhomameng ya boleele rekota boleele jaaka metso e dirisiwa go ralala tafole go itsi bophara jwa jona
e tlhomameng ya boleele
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Fa go botlhokwa gore
• didiriswa tsotlhe e nne tsa boleele jo tshwanang.o ka re boleele jwa buka
bo lekanale boleele jwa dikhurumelo tsa mabotlolo di le 12 fa dikhurumelo
di sa lekane.Sekao dikhurumelo tsa maswi tsa 2L,dikhurumelo tsa seno
tsididi,dingongopi j.j
• Ga go tlogelwe sephatlha fag are ga dikhurumelo,di tshwanetse tsa kgoma-
na
• Go dirisa dilo tse pedi tse di tshwanang jaaka kelo ya boemo jo sa tlwael-
egang.Di bapise mme o be o sutisetsa ya
• bobedi mo letlhakoreng la ya ntlha.Se se dirwa fa go lekanyediwa ka
diatla,maoto, j.j
• Dirisa selose le nosi fela jaaka kemo ya boemo e esa tlhomamang,o se
pitikolola kgotsa kgorometsa.
Nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
jwa ngwaga tharo 1 ura le metsotso
e le 24
CAPS
4.2 Go lekanya e seng ka Go lekanya e seng ka Ruta barutwana go bontsha metso ya tekanyo sekao buka e bophara jwa Thuto tse 3
tlwaelo tlwaelo dikhurumelo di le 12,phaposi e boleele jwa dikgato di le 38
Boleele
• Go fopholetsa lego • Go fopholetsa Fa barutwwana ba setse ba lekantse ka metso makgetlonyana,ba tshwanetse
lekanya,go tshwantsha,go lego lekanya,go ba fopholetsa gore selo se ba tshwanetseng go se lekanya se boleele jo bo kae
rulaganya le go go tshwantsha,go rulaganya
Ruta barutwana go bapisa ka tatelano boleele,bogodimo,kgotsa bophara,metso
kwalaboleele go di- le go go kwalaboleele
e e tshwanang e dirisiwe.Sekao, fa bophara jwa kgoro e le diatla di le 20,mme
risiwa tekanyo e e sa go dirisiwa tekanyo
bophara jwa tafole e le dipesele di le 8,o ka se lemoge gore a bophara jwa
thomamang jaaka boalo e e sa thomamang
kgoro bo bo tonna mo go jwa tafole
jwa seatla,dikgato, boleele jaaka boalo jwa
jwa pensile,dipadisa j.j seatla,dikgato, boleele Barutwana ba tshwanetse go lekanya ka metso e e sa tlhomamang e
jwa pensile,dipadisa j.j efarologaneng gore ba
• Go tlhalosa boleele jwa
sediriswa ka go bala le go • Go tlhalosa boleele jwa • ba simolole go nna kitso ya gore fa metso e le mennye,ya go dirisiwa kga-
bua boleele metso/kelo ka sediriswa ka go bala le petsa sekaobophara jwa phaposi e ka nna dikgato 20 ya nna maoto a le 48
mokgwa o o sa tlwaelese- go bua boleele metso/ le
gang kelo ka mokgwa o o sa
• Ba simolole go dirisa metso e emaleba fa lekanya,sekao go lekanya bophara
tlwaelesegang
• Go dirisa puo ga bua jwa phaposi ka dikhurumelo ke tshenyo ya nako
ka tshwantshiso sekao • Go dirisa puo ga bua
Tlhagisa go lekanya ka tlwaelo
goleelenya,go khutsan- ka tshwantshiso sekao
yane, moleele, sephara goleelenya,go khutsan- Bontsi jwa nako e e dirisitsweng mo tekanyong mo molhato wa 2 e tshwanetse
yane, moleele, sephara go nna mo go lekanyeng eseng ka tlwaelo.Gontse jalo o ka neela barutwana
Go itsise tekanyo e e
tshono ya go nagana gore mitara o ka nna boleele jo bo kae.Se se nna motlhofu
tlhamaletseng Go itsise tekanyo e e
fa ba lekanya ka selekanyimetara.Go bona selekanyimitara go thusa barutwana
tlhamaletseng
Go fopholetsa ,lekanya go go bopa setshwantsho sa gore mitara o le 1 e ka nna boleele jo bo kae.
bapisa ,go rulaganya le go Go fopholetsa ,lekanya go
Barutwana ba ka leba dilo tse di leng metara o le mongwe.go botkhokwa go nna
rekota boleele jaaka metso e bapisa ,go rulaganya le go
dilo tse di ka lebelelwa tsatsi leletsarsi gore go nne le papiso sekao boleele jwa
e tlhomameng ya boleele rekota boleele jaaka metso e
kgoro bophara jwa letlhaba-phefo ke mitara ole 1.Se se thusa barutwana go
e tlhomameng ya boleele
dirisa boleele le bophara jo go fopholetsa boleele jwa dilo tse dingwe tse ba di
lekanyang.
Fa barutwana ba setse ab na le maitemogelo a go lekanya ka
selekanyomitara,ba tshwanetse go fopholetsa pele ba lekanya
Barutwana ba ka leba dilo tse eleng mitara o le1kgotsa go feta.Kwa bokhutlong
ba ka lekanya dilo tsa sekgala kgotsa boleele jo bo farologaneng ka dimetara.
Go rekota tekanyo
Lemororo go lekanya e le tiro ya bokgoni jwa tiriso, barutwana ba tshwanetse
273 rekota ditekanyo tsa bona(ka tlwaelo kgotsa ese ka tlwaelo)ka dinako tsotlhe.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
274 jwa ngwaga tharo 1 ura le metsotso
e le 24
4.2 Go lekanya e seng ka Go lekanya e seng ka Go lekanya boleele jaaka tiriso go rarabolola dipalole dipalelo Thuto tse 3
tlwaelo tlwaelo
Boleele Kabo ya nako ya dipalo,dioperaisene le kamano,barutwana ba ka rarabolola
• Go fopholetsa lego • Go fopholetsa dipalo tse didirisa tiriso ya:
lekanya,go tshwantsha,go lego lekanya,go
• Tekanyo e sa tlhomamang ya bolele,sekao tafole ya ga Maretela e boleele
rulaganya le go go tshwantsha,go rulaganya
jwa diatla di le 11.Tafole ya ga Boitumelo e boleele jwa diatla di le 19.
kwalaboleele go di- le go go kwalaboleele
risiwa tekanyo e e sa go dirisiwa tekanyo Tafole ya Boitumelo e feta ya ga Maretela ka bokae?
thomamang jaaka boalo e e sa thomamang
• tekanyo ya boleele ka dimitara
jwa seatla,dikgato, boleele jaaka boalo jwa
jwa pensile,dipadisa j.j seatla,dikgato, boleele Tsaya tsia palotlhat;hamano e e maleba ya kgweditharo, le tlhatlhamano ya
jwa pensile,dipadisa j.j mefuta ya dipalo tsa kgweditharo.
• Go tlhalosa boleele jwa
sediriswa ka go bala le go • Go tlhalosa boleele jwa
bua boleele metso/kelo ka sediriswa ka go bala le
mokgwa o o sa tlwaelese- go bua boleele metso/
gang kelo ka mokgwa o o sa
tlwaelesegang
• Go dirisa puo ga bua
ka tshwantshiso sekao • Go dirisa puo ga bua
goleelenya,go khutsan- ka tshwantshiso sekao
yane, moleele, sephara goleelenya,go khutsan-
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
yane, moleele, sephara
Go itsise tekanyo e e
tlhamaletseng Go itsise tekanyo e e
tlhamaletseng
Go fopholetsa ,lekanya go
bapisa ,go rulaganya le go Go fopholetsa ,lekanya go
rekota boleele jaaka metso e bapisa ,go rulaganya le go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
e tlhomameng ya boleele rekota boleele jaaka metso e
e tlhomameng ya boleele
Nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
jwa ngwaga tharo 1 ura le metsotso
e le 24
CAPS
4.3 Go lekanya e seng ka Mo mophatong wa 1go ne go atlenegisitswe gore barutwana ba tsepame mo go direng ka sekalatekanyo go:
tlwaelo
Boima • go bapisa boima dilo ka tlhamalalo
• Go fopholetsa lego
• Go rulaganya le gobapisa boima jwa dilo tse tharo kgotsa go feta ,ka go pega dile ka bobedi mo sekalatekanyo go fitlhelela
lekanya,go tshwantsha,go
didiriswa tsotlhe di latelangwa le
rulaganya boima go di-
risiwa sekalatekanyo le te- • go batla boima jwa dilo o dirisa tekanyo e sa tlhomamang.
kanyo e e sa thomamang
Barutwana ba tsepame mo go nneng le kgolo ya puo go bua ka boima
jaaka diboloko,setena j.j
Ka nako ya boikemedi barutwana ba ikatisa go fopholetsa,lekanya, bapisa, rulaganya, le go rekota boima go dorisiwa
- Tiriso ya puo go bua
sekalatekanyo le tekanyo e e sa tlhomamang ya boima
ka le papiso sekao:
bofefo,thata, bofefon- Go lekanya boleele jaaka tiriso go rarabolola dipalole dipalelo
yana, thatanyana
Tharabololo ya dipalo le palelo e ka tshwelela go dirisa tiriso ya boima
Go itsise tekanyo e e
tlhamaletseng Kabo ya nako ya dipalo,dioperaisene le kamano,barutwana ba ka rarabolola dipalo tse didirisa tiriso ya tekanyo ya boima e e sa
tlhomamang sekao:Sephimodi se na le boima jwa
• Go bapisa rulaganya,
rekota bioma jwa di- Tsaya tsia palotlhathamano e e maleba ya kgweditharo, le tlhatlhamano ya mefuta ya dipalo tsa kgwditharo.
phuthelwana tsa kgwebo
tse di nang le boima jo bo
kailweng ka dikilokeramo.
Sekao dikilokeramo tse 2
tsa reise le kilokeramo e le
1 ya bopi
• Ba lekanya boima jwa
bona ka dikilokeramo ba
dirisa sekalatekanyo sa
phaposi botlhapelo
275
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
276 jwa ngwaga tharo 1 ura le metsotso
e le 24
4.4 Go lekanya e seng ka Mo mophatong wa 1go ne go atlenegisitswe gore barutwana ba tsepame mo
tlwaelo
Mothamo/ • go nna le kgolo ya puo go bua ka dipharologano mo bolumung
bolumu • Go fopholetsa lego
• go bapisa dibolumu mo ditshoding tse pedi tse di tshwanang
lekanya,go tshwantsha,go
rulaganya le go kwala • go bapisa bolumu mo ditshoding tse pedi tse di sa tshwaneng segolo jang tse di bulegileng le di sesanyane le
mothamo wa ditshodi
• Go lakanya bolumu le mothamo ka sediriswa sa metso e e sa tlhomamang
ka go dirisa go dirisiwa
sekalatekanyo e sa Mothamo ke eng? Bolumu ke eng?
thomamang sekao,
leswana,dikopi j.j Lebotlolo le ka nna le mothamo wa dikopi di le nne di tletse,mme le ka se tlale gotlhelele, sekao le tshola fela bolmu ya kopi e le
nngwe ya metsi ka nako e e rileng
• Go tlhalosa mothamo wa
ditshodi ka go bala le go Mothamo ke palogotlhe e selo se kgonang go e tshola(kgotsa boleleng jwa sebaka mo teng ga selo seo)
supa gore ke metso e kae Bolumu ke boleng jwa sebaka/sephatlha se selo se kgonanggo se tsaya.
e ka dirisiwang go tlatsa
setshodi sekao :lebotlolo Ka nako dingwe barutwana ba ka lekanya gore setshodi se na le seeledi se se kana kang mo sona (e ka nna santa,kgotsa seeledi
le na le mothamo wa sengwe fela)Se ke go lekanya bolumu ya seeledi mo setshoding seo.Ka dinako dingwe barutwana bat la bob a lekanya gore
dikopi di le nne. setshodi se ka tsenya seeledi se se kana kang fa se tladiwa gotlhelele.
Go itsise tekanyo e e Ka nako ya boikemedi barutwana ba ikatisa go fopholetsa,lekanya, bapisa, rulaganya, le go rekota bolumu le mothamo go dorisiwa
tlhamaletseng sekalatekanyo le tekanyo e e sa tlhomamang ya le e e tlhomameng ya mothamo.Go apaya le go baka ke mekgwe tiriso e e ka
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
dirisiwang go tiisa go lekanya mothamo.Tlhopharesepe e tekanyo e dirilweng ka dikopi ,ditisepune le metso e e sa ttlhomamang
• Go fopholetsa, lekanya,
bapisa, rulaganya, le go Go lekanya boleele jaaka tiriso go rarabolola dipalole dipalelo
rekota mothamo wa dilo ka Kabo ya nako ya dipalo,dioperaisene le kamano,barutwana ba ka rarabolola dipalo tse didirisa tiriso ya tekanyo e e sa tlhomamang
go lekanya ka dilitara ya tekanyo motlhamo kgotsa bolumu, sekao Gogo o dirisitse dukopi di le pedi tsa maswi go dira pudding.Fa a menaganya
• Go bapisa , rulaganyale metswako, wa go tlhoka maswi a kae?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
rekota moyhamo wa Tsaya tsia palotlhathamano e e maleba ya kgweditharo, le tlhatlhamano ya mefuta ya dipalo tsa kgwditharo.
diphuthelwana tsa kgwebo
tse mothamo wa tsona o
kaiwang ka dilitara sekao
dilitara tse pedi tsa maswi.
Litara e le nngwe ya seno-
tsididi, dilitara di le tlhano
tsa pente
MOPHATO WA 2 KGWEDITHAR YA 1
5.TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
CAPS Boleele jwa
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong Nako
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi- Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
-Thutong ya ura
jwa ngwaga tharo 1
le metsotso e
le 24)
5.4 Kgobokanya le go Kgobokanya le go Pharologanyo ke eng go mophato wa 1 Dithuto di le
Kgobokanya le rulaganya tshedimosetso rulaganya tshedimosetso • Barutwana ga ba tlhole ba dira ka go kgobokanya didiriswa tharo
go rulaganya • Kgobokanya tshedimo- Kgobokanya tshedimosetso • Barutwana ba tswelela ka go dira ka dikerafo tse di dirisediwang ditshwantsho, ba di
tshedimosetso setso ka ga phaposi ka ga phaposi kgotsa sekolo aga mmogo jaaka karolo ya tshedimosetso le go ranola dikerafo tse di dirisediwang
kgotsa sekolo go araba go araba dipotso tse di ditshwantsho tse ba di neilweng
dipotso tse di bodiwang ke bodiwang ke morutabana
morutabana Feleletsa tikologo ya dipalo tsa tshedimosetso
Tshwantshisa
Mo tikologong ya dipalo tsa tshedimosetso
5.5 Tshwantshisa tshedimosetso
Tshwantshisa tshedimosetso • Barutwana ba kgobokanya tshedimosetso go araba dipotso.Mo motheong tlase le
Tshwantshanya motheo-gare dipotso tse ka gale di tlhagiswa ke morutabana
tshedimosetso Tshwantshanya tshedimosetso mo kerafong e
tshedimosetso mo kerafong e e dirisediwang ditshwantsho • Barutwana ba tlhaola le go tshwantshisa tshedimosetso ka ditsela tse di dirang gore
e dirisediwang ditshwantsho din ne bofefo go ka di sekaseka. Tsela ya tshwantshiso e barutwana ba mophato wa
Sekaseka le go ranolola 2 ba e dirisang go ikatisa ke kerafo e e dirisediwang ditshwantsho,.
5.6 Sekaseka le go ranolola tshedimosetso
• Barutwana ba sekaseka tshedimosetso mo kerafong e e dirisediwang ditshwantsho
Sekaseka le tshedimosets Araba dipotso ka ga ka go araba dipotso tse di bodiwang ke morutabana
go ranolola Araba dipotso ka ga tshedimosetso mo kerafong e
Kerafo e e dirisediwang ditshwantsho ya phaposi
tshedimosetso tshedimosetso mo kerafong e e dirisediwang ditshwantsho
e dirisediwang ditshwantsho Go atlenegedisitswe gore barutwana mo mophatong 2 ba feleletse tikologo ya
tshedimosetso go dira kerafo e e dirisediwang ditshwantsho ya phaposi bonnye gabedi
mo ngwageng (gangwe mo kgweditharo 1 le gangwe mo kgwedi-tharo 3).Go dira
mmogo jaaka setlhopa mo phaosing a thusa barutwana go tsaya karolo mo dikgatong
tsotlhe kwa ntle ga go latlhegelwa ke kgato ka botlalo sekao go thala ditshwatsho
tsotlhe. Go dira kerafo ya phaposi go naya barutwana tšhono ya go tsepamisa kelotlhoko
ya barutwana mo dintlhakgolo tsa dipalo tsa tshedimosetso le mo go se ba tlhokang go
se itse ka ga dikarolo tse di botlhokwa tsa kerafo e e dirisediwang ditshwantsho.
Dikarolo tsa kerafo e e dirisediwang ditshwantsho tse barutwana ba tlhokang go ka di
rutiwa
• O tšhwaya kae kerafo le jang (setlhogo sa kerafo)
• O tšhwaya kae ditlhopa le
• Kerafo e e dirisediwang ditshwantsho e tlhoka go nna le ntlhakgolo e e tlhalosang
bokao jwa setshwantsho .
• Ditshwantsho kgotsa bogolo jwa diphatlha mo ditshwantshong bo tlhokega go nna jo
277 bo lekanang
• Gore o baya jang ditshwantsho ka go lekalekana mo ditsela
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• O buisa jang kerafo
5.6 Analyse and interpret Kgobokanya le go Barutwana ba tshwanetse go itse gore go botlhokwa go buisa pele setlhogo sa
Sekaseka le go ranolola rulaganya tshedimosetso kerafo, gore ba kgone go itse gore tshedimosetso ke ka ga eng. Go tlhokagala
Sekaseka le
tshedimosets gape gore ba buise ditlhogo tse di mo moleng yo o rapameng le molatsepamo.
278 go ranolola Kgobokanya tshedimosetso
Ga go tlhokege gore barutwana ba itse mareo a setegeniki a a dirisiwang go
tshedimosetso Araba dipotso ka ga ka ga phaposi kgotsa sekolo
tlhalosa dikarolo tsa kerafo, ke fela fa ba tshwanetse go buisa kwa tlase le mo
tshedimosetso mo kerafong e go araba dipotso tse di
letlhakoreng go bona se kerafo e leng ka ga sone.
e dirisediwang ditshwantsho bodiwang ke morutabana
Ka tlwaelo re buisa go tswa mo molemeng go ya kwa mojeng le fa go le jalo fa
Tshwantshisa
barutwana ba buisa kerafo ba tlhoka go e buisa go tswa mo molemeng go ya
tshedimosetso
kwa mojeng le go tswa kwa tlase go ya kwa godimo.Go tlhokagala gore se, se
Tshwantshanya tlhalosediwe barutwana. Go tlhokagala gore ba ikatisetse dikgono tse.
tshedimosetso mo kerafong e
Go tlhopha setlhogo le go botsa dipotso go kgobokanya tshedimosetso
e dirisediwang ditshwantsho
Mo mophatong wa 2 o tshwanetse go botsa dipotso sekao “Ke mananeo afe
Sekaseka le go ranolola
a thelebišhene a a ba a ratang mo phaposing?”Barutabana mo kgatong ba
tshedimosetso
tshwanetse go netefatsa gore ba tlhopa ditlhogo tse di farologaneng tsa go
Araba dipotso ka ga kgobokanya tshedimosetso le go e sekaseka mo mophatong o mongwe le o
tshedimosetso mo kerafong e mongwe.
e dirisediwang ditshwantsho
Ditlhogo tse di maleba tse re di ratang di akaretsa metshameko, dinotsididi
tse re di ratang, mebala e re e ratang dijo tse re di ratang, ke mananeo afe a
thelebišhene ba a ratang jalo jalo.
Thaya ditlhopha go kgobokanya tshedimosetso
Neela barutwana tlhatlhamano ya ditlhopha tse di farologaneng go tlhopha go
tswa mo go tsone
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Go tshwantshisa tshedimosetso
Mongwe le mongwe wa barutwana a ka newa letlhare la pampiri ya bogolo jo
bo lekanang go thala dikarabo tsa bone. Methalo ya bone e a rulaganngwa ka
ditsela go dira kerafo e e dirisediwang ditswhantsho Ditlhogo di akarediwa mo
matlhakoreng a kerafo.
Sekaseka le go ranola tshedimosetso
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Barutwana ba araba dipotso tse o di botsang ka ga kerafo e e dirisediwang
ditshwantsho sekao
”Ke porogerama efe ya thelebišhene e e itsegeng thata mo phaposing ya rona”
“Ke len efe e e ratiwang ke barutwana ba le mmalwa mo phaposing”
”A barutwana ba le bantsi ba rata .......kgotsa.......?” Ke barutwana ba le ba kae
ba bantsi ba ba itlhopelang...... go.........?
MOPHATO WA 2 KGWEDITHARO 2
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
CAPS Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
1.1 Balela didiriswa tsa Balela bonnye 150 Ka Ke eng se se farologaneng mo kgweditharong 1?
sekgongwa. letsatsi didiriswa tse di
Balela didiriswa Mo kgweditharong e 2 tlhatlhamano ya dipalo e oketsegile barutabana ba balela
kgonwang
Lekanyetsa o balele go fitlha didiriswa tse 150. Ka gonne tse ke dipalokgolo go balelwa ga didiriswat,tsepamo
go 200 ka letsatsi a dirisiwa Neela phopholetso e e e mo go baling ka ditlhopha. Se ke togamano e barutwana ba tshwanetseng go
tse di kgonnwang. Togamano dumelesegang ya palo e boeletsa go simolola mophato wa 1. Jaanong e dirisiwa ka tlhatlhamano ya
ya setlhopha e rotloeditswe. ya didiriswa tse di ka palo e e kwa godimo.
netefatswang ka go bala.
Ba tshwanetse go tlhokomela go fa kgweditharo e fela ba bone kakanyo ya
didiriswa tse150 e bile b aka tsitsinya mokgwa thelelo wa go balela.
Go balela didiriswa mo kgweditharong e e tshegetsA:
• Togamano palelo go tlhaloganya kemapalo;
• Go balela ka poeletso;
• Go bua mainapalo;
• Temogo ya matshwaopalo ;le
• Togamano ya palelo e siametse go balela.
Didiriswa:
Tlhokomela mosola wa go neelwa mefuta ya didiriswa.
• Didiriswa tse di agegileng jaaka mogala wa go balela wa balela wa ditalama,
• Dirisa katlatalama go ithuta go balela ka ditlhopha tsa lesome
• Itlhopha tsa 2, ditlhopha tsa 5 le 10tse di baletsweng.
• Diboloko tsa Dienes, tse di totileng boalo jwa lesome
• Madi a motshameko
279
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
280
1.2 Balela kwa pele le kwa Balela kwa pele le kwa Ke eng se se farologaneng go tswa go 1
morago go: morago go:
Balela kwa pele Mo kgweditharong 2palelo ya tlhatlhamano ya dipalo e oketsegile (godile).
le kwa morago • Ke go tswa go palo nngwe • Ke go tswa go palo Barutwana ba simolola go balela mo ditharong (3s) le mo dinneng (4s) kgeto la
le e nngwe magareng a 0 nngwe le e nngwe ntlha, Se se ka simololwa fa ba balela ntle le didiriswa tsa sebopego, go balela
le 200 magareng a 0 le 200 mo mogaleng wa ditalamapalo, ba dirisa lekgolo le keriti le molaplo.
• 10s go tswa oketsa • 10s go tswa oketsa Mo bokutlong jwa kgweditharo e, bithuti ba tshwanetse go araba le botsa jaana:
magareng a 0 le 200 magareng a 0 le 200
• Simolola ka 132,balela pele ka bongwe go 150.
• 5s go tswa go oketsa 5 • 5s go tswa go oketsa 5
• Simolola ka 120 balela kwa morago ka bongwe 98.
bmagareng 0 le 200 bmagareng 0 le 200
• Simolola ka 60 balela ka pedi go 100.
• 2s go tswa go enngwe • 2s go tswa go enngwe
oketsa ka 2magareng ga oketsa ka 2 magareng • Simolola ka 100 balela ka pedi go 138.
0 le 200 ga 0 le 200
• Simolola ka 3 balela ka tharo go 30.
• 3s go tswa go enngwe • 3s go tswa go enngwe
• Simolola ka 60,balela morago ka ditlhano 42.
le enngwe oketsa 3 le enngwe oketsa 3
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 200 • Simolola ka 4 balela k abo nne go 40.
• 4s go tswa go ka 4 • 4s go tswa go ka 4 • Simolola ka 84 balela kwa morago kabo nne go 68.
magareng 0 le 200 magareng 0 le 200
• Simolola ka 45 balela ka tlhano go 100.
• Simolola ka 100 balelal morago ka lesome go 10.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Barutwana ba tshwanetse go balela morago go tloga go katinesetso nngwe le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO nngwe e ba e filweng.
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.3 Tlhaola lemoga le go bala Tlhaola, lemoga le go Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditharon 1?
dipalo bala dipalo
Letshwaopalo Barutwana ba tswelela go bala le go kwala matshwaopalo mainapalo go
le leina palo • Tlhaola, lemoga le go bala • Tlhaola, lemoga le go oketsega mo tlhatlhaganong ya dipalo. Barutwana bat la tlhaola, bala le go
matshwao a palo 0 - 200. bala matshwao a palo kwala matshwao morago ga lekgolo le go kwala mainapalo go fitlha 50.
0 - 150.
• Kwala matshwaopalo Tlhokomelo etshwanetse go tsewa fa ba bua ka palo ya dinomoro, sekao,
0 -200 • Kwala letshwao palo otshwanetse gore “ makgolo a mararo, someamabedi le boraro” go na le gore “
0 - 150. nngwe, pedi, tharo”.
• Tlhaola, lemoga le go bala
0 - 100. • Tlhaola, lemoga l e go Fa o kwala dinomoro tse tharo dipalo tse di ga 100le 110, palo e e mo maemong
bala mainapalo 0 – 50. a lesome ke lefela. Barutwana ba bangwe ba fitlhelela go le boima go kwala
• Kwala mainapalo 0 – 100
dipalo tse ka matshwao fa ba neilwe palo ka mafoko. Sekao,KwalaGo nna boima
• Kwala mainapalo
mo barutwanang bangwe go kwal lekgolo le pedis. Ba ka kwala 1002. Dikarata
0 – 50.
tsa bolengkemedi di dirisiwa bogolo segolo go thusa barutwana go tlhaloganya
gore dipalo tse di emelwa jang sentle. Barutwana gape, ba tshwanetse go newa
nako entsi ya go ikatisa ka go kwal ka dipalo tse.
Sekao sa direkoto tse di kwadilweng:
• Kwala matshwaopalo.
Lekgolo le someamararo
Lekgolo le someamane supa
• Nyalanya leinaplo go matshwaopalo
• Feleletsa tatelano ya dipalo
• Feleltsa molapalo le tlhomamisopalo
281
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
282
1.4 Tlhalosa, go tshwantsha le Tlhalosa, go tshwantsha Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditharo 1
Tlhalosa go go rulaganya dipalo tsa go le go rulaganya dipalo tsa Mo kgweditharong e, barutwana ba tswelela go rulaganya le go tshwantsha
tshwanthsa le fitlha ka 99 go fitlha go 50 dipalo.
go rulaganya • Tlhalosa le go tswhantsha • Tlhalosa le go tshwant- Molapalo o sala o le botlhokwa mo go thuseng le go lekanyetsa fa maemo
dipalo dipalotlalo tse di fitlhang sha dipalotlalo ka go anomore go lekantshwa le dinomore tse dinnye. Dikakanyo tsa molaplo di tla
go 99 o dirisa e nnye tswa mo go nnye go tshegetsa barutwana mo ditogamanong tsa thulaganyo mo go baleng.
le e kgolo go na le e e fitlha go e kgolo go na
lekanang le. le e lekanang le Ditirwana tse dingwe tsa nosi:
• Tlhalosa le go rulaganya • Tlhalosa le go rulag- Ikatisa go kwal bongwe go fitlha go bolesome.
palotlalo go fitlha 99 go anya palotlalo go tswa Rekoto tse di latelang mo bukeng ya dithutiso:
tswa go e nnye le e kgolo, go nnye go fitlha go e
• Ke nomore efe e etlang pele ga 46?
le e golo go fitlha go e kgolo, le go tswa go
nnye. tswa go kgolo go fitlha • Ke nomore efe e etlang morago ga 48?
Dirisa dibolengkemedi go e nnye. • Ke nomore efe e eleng mo gare ga 47?
tatelano go bontsha Dirisa dipalo • Dirisa molapalo o o neetsweng o tlatse dinomore tse di setseng.
thulaganyo , lefelo kgatsa kemotatelano go bontsha
maemo. thulaganyo, leflo kgotsa • Kwalolola fela nomore nngwe le nnwge:
Maemo a dirisiwa mo moleng maemo - 1 bontsi go feta 23 ke ___
go tswa go ya sekao,. Ya Maemo a dirisiwa mo - 1 bontsi go feta 29ke ___
ntlhat, bobedi, boraro … moleng go tswa go ya ntlha
- 1 bontsi go feta 42 ke ____
tsomaamabedi. go fitlha sometlhano,kgotsa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ya ntlha go fitlha ya bofelo • Kwala 1 bonnye go feta dinomore tse:
- 1 bonnye go feta 20 ke___
- 1 bonnye go feta 31 ke ___
- 1 bonnye go feta 42 ke ___
• Kwala 10 bontsi go eta dinomore tse:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
- 10 bontsi go feta 20 ke___
- 10 bontsi go fela 30 ke___
• Kwala 10 bonnye go feta dinomore tse.
- 10 bonnye go feta 50 ke____
- 10 bonnye go feta 40 ke____
• Kwala dinomore ka thulaganyo go tswa e kgolo go fitlha go e nnye. (130,
133, 123, 143, 103, 113)
• Feleletsa dipolelo. Tlatsa bontsi kgotsa bonnye:
- 24 ke _______ go 24
- 36 ke _______go 19
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.5 Lemoga kemopalo jwa Lemogakemopalo jwa Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditharo 1
dipalo tse di nang le dipalo tse di fitlhang go
Kemo palo Mokgweditharong e, tlhatlhamano ya dipalo e oketsega go tswa go 25 go fitlha
dinomoro di le pedi go 50
go 50. Barutwana ba dirisa kitso ya bona ya dikakanyo tsa kemopalo go fitlha go
fitlha ka 99
• Lemoga se palo nngwe tlhatlhamno ya dipalo tse dikgolo.
• Lemoga se palo nngwe le le nngwe e se emet-
Mokgweditharong e, barutwanaba tswelela go:
nngwe e se emetseng seng
• Go balela le go dira ditlhopha go bontsha bolesome le bongwe ka ditsela tse
• Kgaoganya dipalo tsa • Kgaoganya dipalo tsa
di farologaneng;
dinomore di le pedi ka dinomore di le pedi ka
katisanetso ya bolesome kati sanetso ya bole- • Balela ditlhopha tsa pele\dibopego tsa pele;
(TU) some le bongwe (TU)
• Dirisa dikarata tsa kemopalo goo bontsha dinomore tsa ditlhopha le go
• Tlhaola le go neela boleng • Tlhaola le go neela buela;
jwa palo nngwe le nngwe. boleng jwa palo nngwe
• Bontsha dithulaganyo tse di farologaneng tsa dinomore, sekao, 35 go tlogela
le nngwe.
bongwe 35 bonngwe ba bas a tshwaraganang, 3 lesome tse 5 bonngwe b
aba sa tswaraganang le 2-Ditlhophatsa bolesome le tsa bo 15 bonngwe ba
ba sa tshwaraganang; le
• Neela boleng jwa palo nngwe le nngwe.
Tiro e e fa godimo e dirwa o tsepamisitse mo ditlhopheng le ka bongwe ka nako
ya barutwana e ka rekota tse:
48 = 4 ditlhopha tsa lesome le 8 bonngwe b aba sa tshwaraganang
48 = 40 le 8
Se se ka tshegetswa ka go dirisa dikarata tsed I tsekedima le dikarata tse
kemopalo.
Boleng jwa palo nngwe le nngwe
Barutwana ba tla simolola ba bua gore nomore nngwe le nngwe e emela. Botsa
morutwana:
• Ke nomore efe e 7 e emetseng mo go27?
• Ke nomore efe e 4 e emetseng mo go 49?
Barutwana ba tshwanetse go dirisa dikarata tsa kemopalo go netefatsa se.
283
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
284
THARABOLOLO YA DIPOLELO DI LE MO TIRISONG
1.6 Dirisa ditogamano tse di Dirisa ditogamano tse di Barutwana ba solofetswe go rarabolola dipalofok ba dirisa ditogamaano :
latelang fa ba rarabolola latelang fa ba rarabolola
Ditogamano tsa • Dithalo kgotsa didiriswa tse dikgongwang. sekao. dibadisi
dipalo mme ba tlhalose mathata:
go rarabolola
tharabololo ya dipalo.: • Go aga le go thuba\tlhatlhamolola dipalo
dipalo • Dithalo kgotsa didi-
• Dithalo le didiriswa tse riswa tse di tshwanang, • Go oketsa gabedi le go kgaoganya gabedi
di tshwanang . sekao, sekao: babadisi
• Molapalo
babadiisi
• Go aga le go aroganya
Go thala dithalo kgotsa didiriswa tse di kgongwang
• Go aga le go aroganya dinomore ka bogare
dinomore ka bogare. Barutwana ba tla tswelela go thala ditshwantsho le go dirisa didiriswa tse di
• Koketsobedi le dihalofo
kgongwang go rarabolola mathata. Dithalo tsa go fitlha 30 kgotsa 50 didiriswa
• Koketsobedi le dihalofo
• Molapalo tsa bongwe ga di kgonege go se ba rotloetsa. Ba rotloetse go tsenya ltshwopalo
• Molapalo mo go rekoteng,tsenya ditshwantsho mo tlhagisong. Barutwana ba rotloetswe go
kwala polelopalo.
Leba diteng tsa kgweditharo 1.
1.7 Rarabolola dipalofoko di le Rarabolola dipalofoko di le Ke neg se se farologaneng mo KGWEDITHARO 1
mo tirisong mme o tlhalose mo tirisong mme o tlhalose
Go tlhakanya le Mo kgweditharo e, Barutwana ba tswelela go gatelela dipalofoko le go dirisa
tharabololo ya dipalo, tse di tharabololo ya dipalo, tse di
go ntsha togamaano e mo go rarabololeng mathata.:
akaretsang go tlhakanya, go akaretsang go tlhakanya,
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ntsha ka dikarabo go fitlha 99. go ntsha ka dikarabo go • Dithalo kgotsa didiriswa tse dikgongwang
fitlha 50.
• Go aga le go thuba\tlhatlhamolola dipalo
• Go oketsa gabedi le go kgaoganya gabedi
• Molapalo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Barutwana ba tla tswelela go thala ditshwantsho le go dirisa didiriswa tse di
kgongwang go rarabolola mathata. Dithalo tsa go fitlha 30 kgotsa 50 didiriswa
tsa bongwe ga di kgonege go se ba rotloetsa. Ba rotloetse go tsenya ltshwopalo
mo go rekoteng,tsenya ditshwantsho mo tlhagisong. Barutwana ba rotloetswe go
kwala polelopalo.
Sekao: sa bothata bo bo ka diriwang mo kgweditharong e, leba ditengtsa
KGWEDITHARO 2.
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.8 Rarabolola dipalofoko di le Rarabolola dipalofoko di le Ke neg se se farologaneng mo kgweditharo 1
mo tirisong mme o tlhalose mo tirisong mme o tlhalose
Poeletso ya go Tlhatlhagano ya dipalo mo kgweditharo e e oketsegileng go 30.
tharabololo ya dipalo, tse di tharabololo ya dipalo, tse di
tlhakanya e e
akaretsang go katisoa, go akaretsang go katisoa, go Barutwana ba tshwanetse go rotloetsa go kwala dipolelopalo go dipalofoko
isang kwa go
tlhakanya ka dikarabo go tlhakanya ka dikarabo go tsotlhe. O ka solofela go poelletso ya go tlhakanya ka polelopalo go ntsha
atiseng.
fitlha 50. fitlha 30. tharabololo. Barutwana mo kgweditharo e ba tshwanetse go kwala dipolelopalo
tsa go atisa go rarabolola. Ba simolola ka go atisa mo kgweditharo. Ba dirisa
maitemogelo go rarabolola dipalofoko ka go atisa, boeletsa go tlhakanya le
dipalo tsa kiriti go bontsha polelopalo ya go atisa. Ba tla lemoswa ka matshwao
a katiso mo kgweditharo le go dirisa maitemogelo a fa ba rarabolola mathata a
dipalo tsa katiso. Repeated addition and grid/array type problems should show
a multiplication number sentence. Go tla nna le barutwana b aba tla itshepang
mo go rekoteng mathata a bona ba dirisa poeletso ya go tlhakanya e seng ya go
atisa
Dikao tsa dipalo tse di ka dirwangmo kgweditharong
Poeletso ya go tlhakanya
a) Dibaesekele tse 8 di na le maotwana a makae?
b) Ban aba ba 9 ba na le matlho a makae?
Kelo
Thami o nwa digalase tse 6 tsa metsi ka letsatsi lengwe le lengwe. O nwa
digalase tse kae tsa metsi ka beke e le nngwe?
Kiriti/
Rre Khumaloo jala mela e le 6 ya dikhabetšhe tse tlhano (5) mo moleng. Ke
dikhabetšhe tse kae tsotlhe?
285
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
286
1.9 Rarabolola dipalo tse di mo Rarabolola dipalo tse di mo Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharo e
Kgobokanyo tirisong tse di akaretsang tirisong tse di akaretsang Mokgweditharo e, letlelela barutwana go dirisa dithalo le didiriswa tse di
le kgaoganyo kgaoganyo e e lekanang le kgaoganyo e e lekanang le kgongwang go botsa ditharabololo tsa bona. Polelopalo di diriswa barutwana b
e e isang kwa kgobokanyo ka dipalotllalo kgobokanyo ka dipalotllalo aba dirisang poeletso ya go ntsha go bontsha gore ba fitlhile jang mo karabong..
karoganyong tse di fitlhang ka go 99 ka tse di fitlhang ka go 50 ka
dikarabo tse di akaretsang dikarabo tse di akaretsang Kiriti
disala. disala. Mangezi o rulaganya dibadisi tse 20 mo moleng wa 10 metsu . Ke dibadisi tsee
kae mo moleng?
Kgobokanyo\ditlhopha
Kgobokanyo, tlosa tse di setseng
Setela o rekisa diapole mo dikgetseng tse 6 enngwe le enngwe. O na le diapole
tse 40. Ke dikgetsana tse kae tsa diapole tse a ka di dirang ka diapole tse 6?
Kgobokanya, tsenyeletsa\tsenya tse di salang
Ben o isa mae a 35 kwa go nkokoagwe. Go batlega mabokoso a a tsayang 6 a
makae, o paka mae otlhe?
Go kgaoganya
Kgaoganya, tlosa tse di salang
Kgaoganya dimonamone tse 45 magareng a ditsala tse 4 gore botlhe
ba bane ba bone dimonamone tse di lekanang.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Sue le Greg ba dira tirwana mmogo. Sue o dira diura tse 3 Greg ene o dira ura e
le nngwe. Ba duelwa R40. Ba tshwanetse go kgaoganya madi jang?
1.10 Go rarabolola le go le go Go rarabolola le go le go Ke neg se se farologaneng mo KGWEDITHARO 1
Kgaoganyo tlhalosa ditharaano tse di tlhalosa ditharaano tse di Maikaelelo mo kgweditharo e ke go godisa go dira ka palotlalo go dira
e e isang go mo tirisong tsa dipalo tse mo tirisong tsa dipalo tse barutwana go bopa dipalophatlo le tse di tletseng, tse di tswang fa palogotlhe
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
dipalophatlo di akaretsang go aroganya di akaretsang go aroganya kgo palo e kgaogantswe ka dikarolwana tse di lekanang di kgaogantswe sentle
ka tekanyo go go isang ka tekanyo go go isang
kwa ditharabololong tse di kwa ditharabololong tse di Barutwa ba tlhaloganye maikaelelo a go kgaoganya bontsi ka bobedi le dikarolo
akaretsang tse di kopaneng le akaretsang tse di kopaneng tse dintsi go di aroganya ka go lekana mo ditsleng. Ba golaganya maikaelelo
tse di sa kopanang . Sekao. le tse di sa kopanang . a go aroganya le dipalophatlo. Go aroganya ditirwana go siametse\go siame
Sekao. go simolola ka diaplophatlo. Karikulamo e simolola dikakanyo tsa go aroganya
1 1 1 1
2 , 4, 3, 5 le tse dingwe. dipoelo tsa dipalophatla.Go aroganya go beilwe fela mo mokgweng wa
1 1 1 1
2 , 4, 3, 5 le tse dingwe. dipalofoko.
Kwa tshimologong fa barutwana fa barutwana ba dira ditirwana tsa go aroganya,
ba arogana le go arola matlhare le tse di salang gape. Puo ya dipalophatlo e
ka simolola ka molomo o mongwe a ka kwala dipalophatlo foko, sekao.nngwe.
halofo, nngwe.kotara, nngweborarong. Fa o kwala ka dipalophatlosekao.
Dihalofo tse tharo, 3-Dikotara tse tharo, Kwala ka dipalo le ka mafoko. Maikutlo
ke gore 3 godimo ga 2 kgotsa 3 godimo ga 4 go botoka go tlogela sekao go
kgato ya bogare.
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.10 Go rarabolola le go le go Go rarabolola le go le go Kgaoganya
tlhalosa ditharaano tse di tlhalosa ditharaano tse di
Kgaoganyo Mo sekao se se fa tlase kgaoganyo e e lekalekanang le tse di salang di ka
mo tirisong tsa dipalo tse mo tirisong tsa dipalo tse
e e isang go dirisiwa gape le go kgaogangwa.
di akaretsang go aroganya di akaretsang go aroganya
dipalophatlo
ka tekanyo go go isang ka tekanyo go go isang Bana ba babedi ba kgaogana ditšhokolete tsa khrantšhi tse5 gore mongwe le
kwa ditharabololong tse di kwa ditharabololong tse di mongwe wa bona o amogela madi a lekaneng. Ngwana mongwe le mongwe
akaretsang tse di kopaneng le akaretsang tse di kopaneng o tshwanetse go amogela bokae? Morutwana o tla neela ngwana mongwe le
tse di sa kopanang . Sekao. le tse di sa kopanang . mongwe 2 le halofo ya khrantšhi e e setseng.
Sekao.
1 1 1 1
2 , 4, 3, 5 le tse dingwe.
1 1 1 1
2 4 3 5
, , , le tse dingwe.
Tse di salang
Go botlhokwa gore barutwana ba thale\tshwantshe. Kwa tshimologong a
barutwa ba tlhalose ka mafoko a bona, karolo e ba e arogantseng. Solofela gore
fa barutwanan ba sego kgaoganya karolo e e setseng, dikaralo di ka nna tse di
lekalekaneng. Sse se ka se tlhotlheletse gore ba tlhalosa jang tirego fitlha go
kgaoganya \ arogana. Morutwana a ka kgaogana ka go lekalekana dipalophatlo.
Go tswa mo mathateng a go kgaoganya ka tharabololo e e salang mo
tharabololong ya palogotlhe le dipalophatlose se tlwaelegileng mo palophatlo
rona le dinomore tse ditlhakatlhakaneng \ ditwakilweng. Barutwana ga ba
tshwanela go itse kgotsa le go dirisa mareo a. Sekao: 2 le halofo e kwala jaana
2 ½,mme e le nomore e e tlhakatlhakaneng \ tswakilweng.
Go kgaoganya didiriswa le puo ya palophatlo
Puisano ya barutwana, le tharabololo ke nako e e simololang tlotlofoko ya
dipalophatlo. Fa tšhokolete e kgaogantswe go lekalekana, ra re se ke ,bone.
Bisikiti yotlhe e kgaotswe ka dikarolo tse nne. Dikarolo di a lekalekana.
Barutwana ba tshwanetse go itse ka dintlha tse pedi tsa dipalophatlo:
• Nomore ya karolo;le
• Tekatekanyetso ya karolo.
287
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
288
1.10 Go rarabolola le go le go Go rarabolola le go le go Kgaoganyo ya ditirwana di thuta barutwana go godisa dikakanyo tse di latelang:
tlhalosa ditharaano tse di tlhalosa ditharaano tse di
Kgaoganyo • Fa re arola sengwe go 2-Dikarolo tse di lekanang, re bitsa dikarolo tse
mo tirisong tsa dipalo tse mo tirisong tsa dipalo tse
e e isang go dihalofo.
di akaretsang go aroganya di akaretsang go aroganya
dipalophatlo
ka tekanyo go go isang ka tekanyo go go isang • Fa re arola sengwe go 3-Dikarolo tse di lekanang re bitsa dikarolo tse
kwa ditharabololong tse di kwa ditharabololong tse di nngwe -tharo,
akaretsang tse di kopaneng le akaretsang tse di kopaneng
• Fa re arola sengwe go 4 dikarolo tse di lekanang, re bitsa dikarolo tse dik-
tse di sa kopanang . Sekao. le tse di sa kopanang .
watara.
Sekao.
1 1 1 1
g. 2, 4, 3, 5 le tse dingwe. • Fas re arola sengwe go 5 dikarolo tse di lekanang, re bitsa dikarolo tse
1 1 1 1
g. 2, 4, 3, 5 le tse dingwe. botlhano.
Tsepamo mo palophatlofoko mo kgweditharo e e letla barutwana:
• Go kgaoganya le go kgobokanya dilo ka go lekana;
• Naya palophatlo ya didiriswa;
• Batla dipalophatlo tsa didiriswa tse di feletseng; le go
• Lemoga gore palophatlo ke karolo fa gotlhe.
Sekao sa dipalo tse di maleba go kgweditharo 2
• Erin, Tawfiq le Thami ba tshwanetse go aroganya di tšhokolete di le 4 ka go
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
lekana. Ke tšhokolete e kanang kae e e bonwang ke morutwana mongwe le
mongwe? Thala setshwantsho go bontsha karabo ya gago.
• Miles, Hannah, Mathew le Ndaweni ba kgaogana maungo a le 5. Ba ka di
arogana ka go lekana jang? Thala setshwantso go ntsha karabo ya gago.
• Serebolo le Jamie ba kgaogana1 ba kgaogana ldimonamone. Jamie a re
mongwe le mongwe o tshwanetse go bona halofo. A o nepile? Thala setshw-
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
antsho go bontsha karabo ya gago.
Go botlhokwa gore fa barutwana ba rarabolola dipalo, ba tshwanetse go
kgona go tlhalosa gore ba arogantse jang. Kwa tshimologong dirisa puo e
e sa tlhomamang ya barutwana go tlhalosa dipalophatlofoko, sekao, nngwe
halofo nngwe-nne, nngwe tharo. Palophatlo letshwao ga ya simolola fa tlhagisa
maikutlo e le nngwe (1) godisa gabedi (2). Jaanong mongwe a ka kwala
palophatlo foko, sekao. nngwe-halofo,nngwe-nneng, nngwe- tharo. Letshwao la
palophatlo ga le a simololwa,fa tlhagoso maikutloe le 1nngwe godimo ga 2 ga
ena bokao go botoka go tlogela setshwantsho go fitlha nako e e tlang. (mophato
o o latelang)
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.11 • Lemoga le go tlhaola • Lemoga le go tlhaola Ke eng se se farologaneng mo kgweditharong e 1
tšhelete ya tshipi a Aferika tšhelete ya ditshipi le a
Tšhelete Mo kgweditharong e, barutwana ba tswelela go lemoga go ikatisa go dirisa
Borwa (disente tse tlhano, dipampiri a Aferika Bor-
tšhelete le go kgaoganya madi ka dikarolwana.
1disente di le lesome, wa (5c, 10c, 20c, 50c,
disente di le someama- R1, R2, R5, tšhelete ya Sekao sa dipalo tse di dirang mo kgweditharo e
bedi, 50c, R1, R2, R5, le banka a dipampiri. R10,
• O ka aroganya disete di le someamatlhano ka go lekana magareng a ban
tšhelete ya dipampiri a R20, R50
aba le nne/ Tlhalosa.
banka. R10, R20, R50
• Rarabolola dipalo tsa
• Joe o reka dimonamone tsa tšhepisi di le 10 ka 50c, o rekile dimonamone
• Rarabolola dipalo tsa tšhelete tse di aka-
tse kae?
tšhelete tse di akaretsang retsang palogotlhe le
palogotlhe le tšhentšhi \ tšhentšhi \ madia a • Thenje o duela diranta di le tlhano (R5) go tsaa loeto ka tekisi go ya sekolong
madia a salang go R99 le salang go 50c le dis- phakela. O duela ka R20 ya dipampiri. O bone tšhentšhi ya bokae? Ke madi
disente go fitlha 90c ente go fitlha go R50 a a kanang kang a setseng ka ona fa a boela gae?
• Madi a go duela tekisi ke Zurina’s R5, 50. O boelwa ke madi a a bokae mo
go diranta di le lesome (R10)?
Mia o dirisa R38. O ne a tshotse R50. O setse ka madi a a kanang kang?
TIRISO E E LOKOLOGILENG YA GO BALELA
1.12 Dirisa ditogamano tse Dirisa ditogamano tse di Ke eng se se farologaneeng 1
dilatelang fa ba diragatsa latelang fa o rarabolola
Ditogamano Berutwana ba solofetswe gore ba rarabolole palelo e e seng mo tirisong ka go
dipalelo: mathata le go tlhalosa
dirsa ditogamano:
(mekgwa kgotsa tharabololo mo dipalong:
• Dithalo kgotsa didiriswa
ditogamano) • Go aga le go aroganya dipalo
tse di kgongwang. sekao. • Dithalo kgotsa
dibadisi didiriswa tse di ka • Koketsobedi le halofo
kgongwang. Sekao:
• Go aga le go aroganya • Molapalo
dibadisi
diapalo\dinomore
Dithalo \ ditshwantsho le didiriswa tse dikgongwang.
• Go aga le go arogan-
• Koketsopedi le halofo
ya diapalo\dinomore Barutwana bat la tswelela go thal ditshwantsho ba dirisa didiriswa tse di
• Molapalo kgongwang go rarabolola diaplo. Go mosola gore ditshwantsho kgotsa dithalo di
• Koketsopedi le halofo
nne le dinomore le dipolelopala.
• Molapalo
Go aga le go aroganya
Se ke togamano e e botlhokwa thata mo kgatong ya motheo ( e dirisiwa gantsi
ka nako tsotlhe mo motheo wa bogareng. Tiriso ya togamano e, e letlelela
barutwana go kgaoganya le go kopanya dipalo gape go ba thusa go dira dipalelo
bonolo.
289
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
290
1.12 Dirisa ditogamano tse Dirisa ditogamano tse di Go botlhokwa gore barutwana ba dirise kitso e ba e itsing fa ba aroganya dipalo.
dilatelang fa ba diragatsa latelang fa o rarabolola sekao
Ditogamano
dipalelo: mathata le go tlhalosa
• Go aroganya \ thuba o dirisa kemopalo;
(mekgwa kgotsa tharabololo mo dipalong:
• Dithalo kgotsa didiriswa
ditogamano) • Go aroganya o dirisa katisano ya 10; le
tse di kgongwang. sekao. • Dithalo kgotsa
dibadisi didiriswa tse di ka • Go aroganya dipalo ka sebedi. Sekao.sebedi sa 20 se a itsege ka jalo 20 e
kgongwang. Sekao: ka aroganngwa ka mekgwa e e farologaneng. Koketsopedi le halofo
• Go aga le go aroganya
dibadisi
diapalo\dinomore Barutwana ba fitlhela koketsopedi e le bonolo, ka jalo go mosola go katisa
• Go aga le go arogan- barutanbana go godisa kitso ya bona ya koketsopedi.
• Koketsopedi le halofo
ya diapalo\dinomore
• Dirisa go lemoga ga koketsopedi go bona gaufi
• Molapalo
• Koketsopedi le halofo
Kokotsopedi Gaufi la koketsopedi
• Molapalo
12 + 12 12 + 13
25 + 25 25 + 24
• Dirisa go lemoga ga koketsopedi go bona gaufi le koketsopedi,sekao. 13 +
14 = koketsopedi 13tlhakanya 1
Togamano e thata (tlhakatlhakano) e batla dipalo e e thata. Barutwana ba kgona
go tlhopha se jaaka togamano ba laolega mo togamanong e ba e dirisang..
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Sekao:
Ka letsatsi le lelengwe kwa kliliniking ban aba ba 24 ba tlhabetswe bolwetse
jwa mokgotlhwane\ sehuba ba tlhabetswe mokgotlhwane. Mo letsatsi le le
latelang bana ba le 25 ba tlhabetswe mokgotlhwane. Ke bana ba ba kae b aba
tlhabetsweng mokgotlhwane?
Dipalo di ka ranolola ka go dirisa koketsopedi.Morutwana a ka re koketsobedi 24
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tlhakanya 1 kgotsa koketsopedi 25 ntsha 1.
Molapalo
Tririso ya molapalo go ba thusa go balela go tla neela barutwana tsela ya go
rekota go nagana le go bat shola mo tselelng. Ke thusa barutwana go nna le
dikkanyo tsa kgatiso ba thusa go ranola dipalo.
Barutwana ga ba bolo go dirisa molapalo go simolola mophato wa 1. Jaanong
ba tshwanetse go bopa \ aga molapalo o bat la boning nomore ya go simolola le
go tlhomamisa go tswa mo go nnye go fitlha mo go e nngwe.
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.12 Dirisa ditogamano tse Dirisa ditogamano tse di Sekao. Barutwana ba dirisa molapalo jang:
dilatelang fa ba diragatsa latelang fa o rarabolola
Ditogamano • Go tlhakanya le go ntsha.
dipalelo: mathata le go tlhalosa
(mekgwa kgotsa tharabololo mo dipalong: Barutwana bat la tswelela go aga melapalo ya bona le go kgaoganya dipalo ka
• Dithalo kgotsa didiriswa
ditogamano) dikarolo tse di kgonagalang. sekao:
tse di kgongwang. sekao. • Dithalo kgotsa
dibadisi didiriswa tse di ka 45 + 27
kgongwang. Sekao:
• Go aga le go aroganya
dibadisi
diapalo\dinomore
• Go aga le go arogan-
• Koketsopedi le halofo 45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
ya diapalo\dinomore
• Molapalo Katiso
• Koketsopedi le halofo
• Molapalo Molapalo o tshwanetse go tswelela go dirisiwa go tshegetsa go boeletsa go
tlhakanya. Motlolo o o lekaneng o rekotiwa mo molapalo dipolelo tsa tshegetso
di ka rekotiwa. Sekao:
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
metlamof e dira
Ditlhopha di le tsa
Mo polelopalong ya katiso e e neetsweng, barutwana ba tshwanetse go tlhalosa
gore motlolo o ka dirwa jang mo molapalong.
291
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
292
1.13 • Tlhakanya go fitlha go 99 • Tlhakanya go fitlha go Ke eng se se farologaneng mo kgweditharo 1?
50
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa mo go 99 Barutwana mo mophatong wa 2 ba tswelela go dirisa didiriswa tse di kgongwang
go ntsha • Ntsha go tswa mo go le dikakanyo go thusa go dira bokaopalo le go balela. Tiriso ya dikakanyo e
• Dirisa matshwao a a
50 simolola go thatafalagangwe le gape fa nako e tsamaya. Fa ngwaga o fela mo
maleba (+, –, =, □)
mophatong wa 3 Barutwana ba tshwanetse go balela go fitlha go dipalo tsa
• Dirisa matshwao a a
• Ikatise ka kgolagano ya dinomore tse tharo kwa ntle ga go dirisa didiriswa tse di kgongwang. Barutwana
maleba (+, –, =, □)
dipalo go fitlha ka to 20 mo mophatong wa 2 ba tshwanetse go dirisa togamano ya bona ya go balela.
• Ikatise ka kgolagano ya Ba tshwanetse ke go tshegetsa gore go netefatsa rekoting ya bona mo
dipalo go fitlha ka to 15 lenaneong, gore ban ne ba siame.Mophato wa 2 o tla dirisa mefuta ya go rekota
ba nne le go itshepa ka go dirisa dinomore le matshwao jaaka mokgwa wa go
rekota.
Barutwana ba tshwanetse go nagana ka potso e ba e botswang ba lebelele
tlhatlhamano ya dipalo go setse ka togamano e e botoka. K tharabololo
barutwana ba simolotse go godisa togamano ya bona ya go balela le mokgwa
wa bona wa go rekota (gatisa). Mo mophatong wa 2ba tla phepafatsa se.
Mo kgweditharo e ba tshwanetse go itshepaa mo go baling mekgwa ya go
rekota (gatisa) ba tlhalose gore ba fitlhile jang mo karabong.
Barutwana ba tshwanetse go dira tse di latelang ka tlhakanya le go ntsha:
Lefa barutwana ba dirisa didiriswa tse di kgongwang le dikakanyo go tshegetsa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
palelo fa ba dira ka dinomore ba tshwanetse go kgona go balela ka kgopolo e e
kwa godimo.
Mo kgweditharong e barutwana ba tshwnetse go tswelela ka go balela dipotso
tse di okeditsweng bgabedi ka ditsela tsa mefuta e e farologaneng gore re ka
dirisa koketsopedi jaaka togamano ya go balela
Sekao:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Koketsopedi 20kwala se jaaka go tlhakanya togamano go balela.
Kopolola le go feleletsa :
a) 12 + 12 = □
b) 14 + 14 = □
c) 15 + □ = 30
d) 16 + □ = 32
e) 17 + 17 = □
f) 36 = 18 + □
g) 38 = □ + 19
Mekgwa e e ka bontshang go tlhakanya le go ntsha mo palelong.
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go 99 • Tlhakanya go fitlha go Go aroganya dipalo go nna dikarolo tse dinnye go dira dipalelo bonolo
50
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa mo go 99 Go dirisa kitso ya bollengpalo go kgaoganya dipalo mo bolesomeng le
go ntsha • Ntsha go tswa mo go bonngweng.
• Dirisa matshwao a a
50
maleba (+, –, =, □) Go tlhakanya palo ya dinomore tse pedi ka go aroganya palo e le nngwe.
• Dirisa matshwao a a
• Ikatise ka kgolagano ya 23 + 36 = □
maleba (+, –, =, □)
dipalo go fitlha ka to 20
23 + 36 = (20 + 3) + (30 + 6)
• Ikatise ka kgolagano ya
dipalo go fitlha ka to 15 = (20 + 30) + (3 + 6)
= 50 + 9
= 59
Go tlhakanya ka go aroganya palo e le nngwe
Go tlhakanya palo ya dinomore di le pedi ka go aroganya palo e le nngwe.
23 + 36 = □
23 + (30 + 6)
23 + 30 → 53 + 6 = 59
Barutwana ba tla aroganya dinomore ka mokgwa o o ka kgonagalang mo
go bona. Se se bontsha gore ba tshwanetse go dira mo ditsheng tse di
farologaneng:
23 + 36 = □
23 + (10 + 10 + 10 + 6)
23 + 10 → 33 + 10 → 43 + 10 → 53 + 6 = 59
Go ntsha
• Go aroganya dinomore tsotlhe
47 – 26 = □
47 – 26 = (40 + 7) – (20 + 6)
= (40 – 20) + (7 -6)
= 20 + 1
= 21
293
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
294
1.13 • Tlhakanya go fitlha go 99 • Tlhakanya go fitlha go 42 – 26 = □
50
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa mo go 99 42 – 26
go ntsha • Ntsha go tswa mo go
• Dirisa matshwao a a (30 + 12) – (20 + 6)
50
maleba (+, –, =, □)
30 – 20 = 10
• Dirisa matshwao a a
• Ikatise ka kgolagano ya
maleba (+, –, =, □) 12 – 6 = 6
dipalo go fitlha ka to 20
• Ikatise ka kgolagano ya 10 + 6 = 16
dipalo go fitlha ka to 15
• Go ntsha ka go aroganya nomore e le nngwe
47 – 26 = □
47 – (20 + 6)
47 – 20 = 27
27 - 6 = 21
42 – 26 = □
(30 + 12) – 26
30 – 26 = 4
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
12 + 4 = 16
• Solofela gora barutwana b aka kgaoganya dinomore ka ditsela tse di farolo-
ganeng gore go nne bonolo mo go bona go balela
47 – 26 =
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
47 – (10 + 10 + 6)
47 – 10 → 37 – 10 → 27 – 6 = 21
Go dirisa kitso e e fetileng jaaka ditogamano
Ditogamano tse di fa tlase di letla barutwana go rulaganya go balela ga bona
le dipalo bokao (bokaopalo). Go katisa togamano e e fat lase e tla rotloetsa
barutwana go supatshwano mo kamanong magareng ga dinomore le go ruta
barutwana gore ba ka go dira le gore kitso ya bona mo go baleleng.
Balela kwa peele le kwa morago
48 – 39 = □
Go bala o ya kwa godimo ka bongwe go tswa mo go 39 ke togamano e e
maleba ka ntlha ya fa dipalo di le gaufi le tse dingwe..
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go 99 • Tlhakanya go fitlha go Tlhalosa \ supa tse di gaufi le tse di okeditsweng gabedi
50
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa mo go 99 24 + 25 go tlhalosa gore 24 tlhakanya 1 e okeditswe gabedi 25 ntsha 1.
go ntsha • Ntsha go tswa mo go
• Dirisa matshwao a a 24 + 24 + 1
50
maleba (+, –, =, □)
Barutwana b aka dirisa togamano ya bona ya go gatisa ba dirisa metsu
• Dirisa matshwao a a
• Ikatise ka kgolagano ya
maleba (+, –, =, □) 24 + (20 + 4) + 1
dipalo go fitlha ka to 20
• Ikatise ka kgolagano ya 24 + 20 → 44 + 4 → 48 + 1 = 49
dipalo go fitlha ka to 15
Go dirisa halofo go aroganya dinomore
29 + 12
29 + (6 + 6)
29 + 6 → 35 + 6 = 41
Fetolela dinomore go atisa ka lesome (10) le go ntsha kgotsa go tlhakanya
gangwe.
Balela godimo kgotsa tlase gaufi le lesome(10)
28 + 19 = □
Fano barutwana ba tshwanetse go ipolelela gore ban a le tditlhopho tse tse
pedi..Fetola \ fetolela28kgotsa19 gaufi le 10. Go balela ka nepagalo.
Palo e ka kwalwa jaaka: 28 + 19 = 28 + 20 - 1
28 + 20 → 48 - 1 = 47
Barutwana ba bangwe baka kgaoganya20 go 2 ka ditlhopa 10 go balela ka
nepagalo.
E thusa barutwana go itshepa le go ema ka bobona, fa ban a le togamano
• Ba tlhola ditharabololo k abo bone; le
• Go netefatsa tharabololo ya bone.
295
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
296
1.14 • Katiso ya dipalo 1 go fitlha • Katiso ya dipalo 1 go Ke eng se se farologaneng mo KGWEDITHARO 2?
ka 10 ka 1, 2, 5, 3 le 4 fitlha ka 10 ka 2, 5
Poeletso ya Mo KGWEDITHARO bobesdi barutwana ba katissitse tlhaloganyo ya bona go ya
tlhakanyo e e • Dirisa mattshwao a a • Dirisa mattshwao a a katisa. Katiso dipalo 1 go fitlha 10ka 5 e simolotswe.
isang kwa go maleba (+, x, =, □) maleba (+, x, =, □)
Go simolola katiso ka 5,bona dintlha tsa go atisa ka 2 mo kgweditharo 1
katisong
Kwa bofelong ba kgweditharo barutwa ba tshwanetse go tse go rekota (atisa)
tse di latelang:
1 setlhopha sa 5 ke 5 kgotsa 1 atisa 2 ke 2 kgotsa 1x2=4
2 setlhopha sa 2 ke4 kgotsa 2 atisa 2 ke 4 kgotsa 2x2=4
3 setlhopha sa 2 ke 6 kgotsa 3 atisa 2 ke 6 kgotsa 3x2=6
Tsepamo ga se mo goerng ba ithute ka tlhogo ditafole kgotsa ba aga dikakanyo
tsa go atisa. Barutwana ba ithuta go bala le go tlhaloganya go atisa dipolelopalo.
Dikakanyo tsa go atisa ka katiso di tshwanetse go neelwa bontsi jwa go rekota e
e dirwang mo bukeng ya tiro ya phaposi.
Sekao sa buka ya tiro phaposi.
Go rekota ka tafole:
Palo ya bana 1 2 3 4 5 6 7 8 9
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Palo ya maoto
Papetla kaelo
1
2
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
3
4
× !
5
Fa o dira ka diphethene tsa dipalo, go atisa go ka golaganngwa le go bala o
tlola, ka diphethene tsa go tlhotlhomisa tsa go atisa mo dinomore tsa keriti.
Sekao:Barutwana ba ka rekota (gatisa) 2s (sebedi) le 5s (setlhano) mo dipalong
tsa keriti. Ba ka bua ka gore ke dinomore (dipalo) dife tse di tlhagelelang mo
tafoleng ya sebedi le ya setlhano.
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.16 Tlhatlhamano ya dipalofoko Tlhatlhamano ya Dipalo tsa tlhaloganyo:
go 99 dipalofoko go 50
Dipalo tsa Ditogamano tsa palelo, dipalo tsa tlhaloganyo, kitso le dintlha tse di itsegeng
tlhogo • Thulaganyo \ tatelano ya • Tatelano ya sete ya tsa dipalo di godisiwa ka tharabolol ya dipalo le polelo.Tseno go ikatisiwa ka
sete ya dinomore tse di dinomore tse di tlhaol- tsona ka nako ya dipalo tsa tlhogo. Seno se thusa barutabana go di tlwaela le go
tlhaotsweng wang. kgona go di diribonolo fa ba rarabolola le go balela dipalo di le mo tirisong.
• Bapisa dinomore go 99 • Bapisa dinomore go Sekao sa dipotso tse di ka botswang:
bua gore efe ke1, 2, 3, 4, 100 ke efee leng 1, 2,
Leinapalo le matshwao
5, le 10 bontsi le bonnye 3, 4, 5, and 10 bontsi
kgotsa bonnye Tshwarela karata kwa godimo kgotsa kwala leinapalo. Tlhopha morutwana go
Ka bonako gopola :
kwala le go nyalanya dinomore.
Ka bonako gopola:
• Dintlha tsa go tlhakanya
Bontsi kgotsa bonnye
le go ntsha mo go 20 Gopola dintlha tsa go
(someamabedi) tlhakanya le go ntsha 10 Ke eng se?
• Tlhakanya le go ntsha go Togamano ya tlhogo • 1 e nnye ka 50
atisa ka 10 go twswa go 0
Dirisa ditogamano tsa go • 1 bontsi ka 39
go fitlha go 100
balela go tlhakanya le go
• 3 nnye ka 27
Togamano ya go balela ntsha ka kgono.
• 10 bontsi ka 20
Dirisa ditogamano tsa go • Baa palokgolo pele gore
balela go tlhakanya le go o balele pele kgotsa go Alefabete ya botlhano ke efe ( 5th)?
ntsha ka kgono. balela morago.
Kgwedi ya borobonwe mo ngwageng ke ef(9th)?
• Baa palokgolo pele gore • Molapalo
o balele pele kgotsa go Pele le morago
• Koketsopedi le halofo
balela morago. Ke nomore efe e e tlang pele ga 37?
• Go aga le go aroganya
• Molapalo Ke nomore efe e e tlang morago ga 39?
• Dirisa ka kamano
• Koketsopedi le halofo Tatelano le papiso
magareng a go tlha-
• Go aga le go aroganya kanya le go ntsha K efe e ntsi: 21 kgotsa 41?
• Dirisa ka kamano Neela nomore magareng ga 37 le 39.
magareng a go tlhakanya
le go ntsha Dintlha tsa go tlhakanya le go ntsha:
Bona dintlha tsa kgweditharo 1.
297
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
298
1.16 Tlhatlhamano ya dipalofoko Tlhatlhamano ya Togamana a go balela:
go 99 dipalofoko go 50
Dipalo tsa Dirisa ditogamano tsa go balela go go tlhakanya ka kgono.
tlhogo • Thulaganyo \ tatelano ya • Tatelano ya sete ya
Tlhakanya:
sete ya dinomore tse di dinomore tse di tlhaol-
tlhaotsweng wang. • Batla bobedi ba dinomore go dira 10 dirisa pele
• Bapisa dinomore go 99 • Bapisa dinomore go 2+7+8
bua gore efe ke1, 2, 3, 4, 100 ke efee leng 1, 2,
2 + 8 e dira 10 gape tlhakanya le 7
5, le 10 bontsi le bonnye 3, 4, 5, and 10 bontsi
kgotsa bonnye Baa palokgolo pele gore o balele pele kgotsa o balele morago
Ka bonako gopola :
Ka bonako gopola: • Simolola ka palokgolo
• Dintlha tsa go tlhakanya
le go ntsha mo go 20 Gopola dintlha tsa go 3+6
(someamabedi) tlhakanya le go ntsha 10
O boeletsa palofoko: 6 + 3 le go balela pele go fitlha go 9
• Tlhakanya le go ntsha go Togamano ya tlhogo
atisa ka 10 go twswa go 0 • Dirisa koketsopedi jaaka togamano ya palotlhogo.
Dirisa ditogamano tsa go
go fitlha go 100 Tlhaola gaufi le koketsopedi.
balela go tlhakanya le go
Togamano ya go balela ntsha ka kgono. Sekao:
Dirisa ditogamano tsa go • Baa palokgolo pele gore 5 + 4 = 9 tlhalosa gore ke gabedi (koketsopedi) 4 le 1 kgotsa gabedi 5 e ntsha 1
balela go tlhakanya le go o balele pele kgotsa go
Lemoga gore fa dinomore tse pedi di le gaufi ka bogolo e nngwe go bonolo go
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ntsha ka kgono. balela morago.
bona pharologano ka go balela kwa godimo go na le go balela kwa morago.
• Baa palokgolo pele gore • Molapalo
o balele pele kgotsa go 8 – 6 = 2 tlhalosa gore go balela kwa godimo go tswa go 6 go fitlha go 8 e go
• Koketsopedi le halofo neela 2
balela morago.
• Go aga le go aroganya Dipalo tse dingwe tsa tlhogo di ka dirwa kwa ntle ga didiriswa. Go botoka go dira
• Molapalo
• Dirisa ka kamano dipalo tsa tlhogo ka didiriswa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Koketsopedi le halofo
magareng a go tlha- Didiriswa tse di atlenegesitsweng
• Go aga le go aroganya kanya le go ntsha
• Molapalo (popego le go san ne sepe)
• Dirisa ka kamano
magareng a go tlhakanya • Nomore ya keriti
le go ntsha • Dinomore tsa kemopalo
• Ditalema tsa go balela
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
CAPS 1.17 • Dirisa le maina a dipalo- Dirisa le maina a Kgweditharo e e tsepame mo:
phatlo mo tirisong e e tl- dipalophatlo mo tirisong e e
Palophatlo Mo kgweditharo barutwana ba simolola dipalophatlo. Baritwana bat la simolola
waelegileng o tsenyeletsa tlwaelegileng o tsenyeletsa
ka dipalophatlo ka go aroganya dipalofoko le ditirwana.
halofo kotare, seraro le halofo kotare, seraro le
setlhano setlhano Le fa go le jalor,dikakanyo tsa dikarolo tsa dipalophatlo tse di babalesegileng di
tshwanetse go godiswa e dirisa ditirwana tsa go tlhakanya.
• Lemoga dipalophatlo mo • Lemoga dipalophatlo
kgweng wa ditshwantsho. mo kgweng wa ditshw- • Go dira dihalofo le dikotara ka popego e e menwang le e e segiwang.
antsho.
• Kwala dipalophatlo jaana Barutwana b aka mena pampiri ka halofo le go neela leina la karolwana nngwe
1 halofo, 2 seraro. • Kwala dipalophatlo le nngwe dikarolwana tse pedi go tswa mogo sele sengwe o bitsa karolwana
jaana 1 halofo, 2 eo halofo. B ka mena karolwana ya pan=mpiri go halofo gape. Botlhokwa fa
seraro. ke go mena pampiri (tsebe) ka mekgwa e e farologaneng, go bona halofo e e
farologaneng.
kgotsa
or
Ka nako tse dintsi botsa barutwana go bonela pele gore ke dikarolwana tse
kae tse bat la di boning, ba leke go itse go phutolola tsebe le go tlhola. Ba
bapisa dipolelo tsa dihalofo tse pedi tse di farologaneng, kgotsa dipopego tsa
dikotara tse pedi tse di farologaneng tse di isang go puisano e e itumedisang ya
dipolepego le selekanyo.
299
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgolo la dikgono tse di Tsepamo mo
Setlogo tlhokagalang kwa bofelong dikgopolong le dikgono Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
jwa ngwaga tsa kgweditharo 2
300
1.17 • Dirisa le maina a dipalo- Dirisa le maina a O ka botsa morutwana:
phatlo mo tirisong e e tl- dipalophatlo mo tirisong e e
Palophatlo O ka botsa dipopego tse pedi ka leinapalo le le lengwe, le halofo le le nngwe?
waelegileng o tsenyeletsa tlwaelegileng o tsenyeletsa
halofo kotare, seraro le halofo kotare, seraro le
setlhano setlhano
• Lemoga dipalophatlo mo • Lemoga dipalophatlo
kgweng wa ditshwantsho. mo kgweng wa ditshw-
antsho.
• Kwala dipalophatlo jaana Bontsha mo go rona gore o ka kgona go bitsa dipopego tse pedi tse, le halofo e
1 halofo, 2 seraro. • Kwala dipalophatlo le nngwe.
jaana 1 halofo, 2
seraro.
Barutwana ba tshwanetse go neela leina la karolwana nngwe le nngwe se se ka
dirw ka go kwalwa dipalophatlo. sekao:
kwatara e le nngwe
• halofo e le nngwe
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Kopanya o dira palogotlhe
A marutwana ba dirise palophatlo tshekeletsa kgotsa ba kgaole tshekeletsa go
tswa mo pampering ya bona gore popego ya dihalofo le dikotara di ka kopangwa
go dira selo se le sengwe gape.
• Go dirisa mebala kgotsa fifatsa dipalophatlo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Ditirwana tse di rotloetsa barutwana go:
• Go itse gore dipalophatlo ke dikarolwana tse di lekalekanang;
• Tlhalosa dikarolwana tsa dipalophatlo,neela leina la dikarolwana tsa dipalo-
phatlo.
Go kwala maina a palophatlo
Ga re bolele barutwana go kwala matshwao a palophatlo. Barutwana ba ithuta
go tlhagisa dikarolo tsa tsa palophatlo ka go kwala halofo kgotsa kotare e le
nngwe..
Mophato 2 Kgweditharo2
2-Dipaterone,Tiriso le Alejebora/Thutadipalo
CAPS Dikgopolo le Dikgono Tsepamo mo Dikgopolo Nako
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
bofelong jwa ngwaga KGWEDITHARO 1
2.1 Go kopolola, go atolosa le Go kopolola, go atolosa le Mo mophatong wa 1 KGWEDITHARO 1 le mophato wa2 go ne ga atlenegiswa Thuto e le 1
go tlhalosa go tlhalosa gore barutwana ba dire ka dipaterone tsa elememte ( tsa dipopego ,mela kgotsa
Dipaterone tsa
Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le di idriswa) di a boeletswa ka mokgwa o o tshwanang.Mo kgweditharong ya 2
Jeometeri
tlhalosa ka mafoko go tlhalosa ka mafoko mophato wa 2 barutwana b aka simolola ka go dira ka dipaterone tse bogolo jwa
popego kgotsa popego ya palo e fetogang ka mokgwa wa go bonela pele.
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka dilo tse tse di dirilweng ka dilo Dipaterone tse dinngwe di na le ditlhopha tse ditshwanang ka popego kgotsa di
di kgongwang tse di kgongwang diriswa tse di boeletswang,mo bogolo jwa dipopegobo fetogang mo ditlhopheng
ka metlha,ka tsela ta go bonela pele sekaopopego e nna e nnye.
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka go tse di dirilweng ka go
thala mela,dipopego thala mela,dipopego
kgotsa didiriswa. kgotsa didiriswa.
Tlhama Dipaterone ka Tlhama Dipaterone ka
bowena bowena Dipaterone tse dingwe di dirilwe go tswa mo mofuteng o le monngwe wa
Tlhama Dipaterone tsa Tlhama Dipaterone tsa popego,mme sekao sengwe sa popego se a oketsega kgotsa se a fokotsega
Jeometeri ka bowena Jeometeri ka bowena sekao:
• Ka di diriswa tse dikgong- • Ka di diriswa tse dik-
wang gongwang
• Ka go thala • Ka go thala
mela,dipopego kgotsa mela,dipopego kgotsa
Dipaterone tse dinngwe di dirilwe go tswa mo ditlhopheng tse e leng gore
didiriswa. didiriswa.
dipopego tse ditshwanang tsa di diriswa di a diragala.mme palo ya popego
Dipaterone tse di re di kgotsa se diriswa sa mofuta mongwe le mongwe o a oketsega kgotsa o a
kaganyeditseng fokotsega ka tsela e e tlwaelegileng sekao:
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri:
Go kopolola paterone go thusa barutwana go bona lemoga /tatelano ya
• Mo tlhagong /tlholego gore paterone e dirwa jang.
• Go tswa mo botshellono Go atolosa paterone go thusa barutwana go netefatsa gore ba tlhalogantse
boswa jwa letsatsi ka sentle tatelano ya paterone.
letsatsi
Go tlhalosa paterone go thusa barutwana ka kgolo ya bo kgoni jwa puo
Go tswa mo ngwaoboswa ya le go bua. E thusa gape go bona le gore morutwana o kgona go ranola
rona dipaterone jang.
Go tlwaelegile gore go bonolo gore barutwana ba bue ka paterone morago ga
301 go di dira.Jaanong barutwana ba tshwanetse go tlhalosa dipaterone kwantle
ga thuso ya kaedi ya dipotso.tsweletsa go tsepama mo kgolong ya puoe ba e
tlhokang go tlholosa dipaterone.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le Dikgono Tsepamo mo Dikgopolo Nako
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
bofelong jwa ngwaga KGWEDITHARO 1
302
2.2 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le Lebelela dintlha tsa KGWEDITHARO 1 mme o atolose papetlana ya dipalo go Dithuto di le 3
go tlhalosa go tlhalosa 150
Dipalo tsa
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa
tlhalosadipalo tse di bonolo le go tlhalosadipalo tse di
ka tatelano bonnye go fitlha bonolo ka tatelano bonnye
ka 200 go fitlha ka 150
Tlhama Dipaterone ka Tatelano e tshwanetse go
bowena bontsha go bala go ya pele
le morago mo:
Tlhama dipateronetsa dipalo
ka bowena • Ya ntlha go tloga ka
palo nngwe le nngwe
magareng ga 0 le 150
Pele mo
• Nngwe-someng go tloga
ka katiso ngwe le nngwe
ya10 magareng ga 0 le
150
• Ka botlhano go tloga ka
katiso nngwe le nngwe
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ya 5 magareng ga 0-150
• Ya bobedi go tloga ka
katiso ya 2 magareng
ga 0 le 150
• Nngwe-tharong le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
ya bone go tloga mo
katisong ya 3 le 4
magareng ga 0 le 150
MOPHATO wa 2 KWEDITHARO ya 2
3 BOALO LE DIPOPEGO(Jeometeri)
CAPS Boleele
jwa nako e
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong beilweng
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa methalokaelo ya go ruta Mo dithutong
jwa ngwaga tharo ya 2 tsa ura le
metsotso e
le 24
3.1 Maemo a Puo . Maemo a Puo Katlenegiso e e totobetseng ya KGWEDITHARO 2: Maemo a Puo , o sala Dithuto di le 2
morago dikaelo
Maemo kitsiso Tlhalosa maemo le kamano Tlhalosa ya kemo le
le dikakanyo ya sediriswa mo go se kamano ya sediriswa mo Tsepamo mo kgweditharong 2 e ka nna ka ga maemo le kitsiso.Mo
sengwe sekao: fa godimo go se sengwe sekao fa go kgweditharong 3,barutwana ba ka dira ka dikakanyo. ka go tlhatlhoba se
ga,mo pele ga,mo morago ga, dimo ga,mo pele ga,mo barutwana ba se itseng le gore a ba se gopola..
molema,moja,godimo,tlase, morago ga,molema,moja,
Pharologanyo ke eng mo mophatong wa 1?
gaufi le
godimo,tlase,gaufi le
Mo mophatong wa 2, barutwana ba sobokanye se ba se dirileng maemo, kitsiso,
Maemo a dikakanyo
Maemo le dikaelo. le dikakanyo mo mophatong wa 1
• Nyalana dikakanyo tse di
• Sala morago dikaelo Maemo wa Puo
farologaneng tsa sedirswa
go tsamatsamaya mo
se se tshwanang letsatsi Maemo a puo a tshwanetse ya itsisewe le go diragatswa ka dithusa thuto tse di
phaposing
le letsatsi. akaretsang tsamaiso ya mmele, mmino le raeme le go tsikinyega le metshameko
. ya tshikinyo ya mafoko.Se ka dirwa ka nako e e kobiseditsweng mo nakong ya
Maemo le dikaelo
go ruta kgotsa tsepamiso mo nakong ya go ruta setlhophaGo tshitshintswe gore
Sala morago ditaelo go go tsewe dithuto tse pedi ka ditirwana tsa maemo ka sebaka sa KGWEDITHARO
tsamatsamaya mo phaposing 2.,mme go tswelelwe Ketapele ya le go diragatsa mafoko ka maemo ka
dikarolwana tse di khutshwane mo phaposing.Puo ya boemo e ka diragatswa ka
nako ya thuta puo kgotsa dikgono tsa botshelo.
Maemo a Puo a ka tiisiwa ka tiro kwalo e e tsenyeletsang go rekota ka go
kwala,jaaka go tshasa mmala go bapisa setshwantsho le mafoko,go thala
sediriswa kgotsa popego fa ba boleletswe maemo a sona go amana le sediriswa
kgotsa sebopego , mmala , kgotsa go nyalana ditshwano ka mafoko.
Maemo le dikaelo
Go ruta barutwana go sala dikaelo morago go ka dirwa ka ditirwana tse di
diragatswang barutwana ba diragatsa go ya ka ditaelo .Mo mophatong wa
2,barutwana ba ka neelwa ditaelo ka molomo kgotsa tse di kwadilweng go
diragatsa mo phaposing.Sekao “tla mo pele ga phaposi,ema fa thoko ga setulo
sa g ago,tlola kgamelo ya matlakala”
303
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele
jwa nako e
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong beilweng
304
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa methalokaelo ya go ruta Mo dithutong
jwa ngwaga tharo ya 2 tsa ura le
metsotso e
le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Ga gona tiro e e totobaditsweng ya popegotlhakoretharo mo kgweditharong 2 e
e atleneganesitweng .Le ga le tiro ka dipopegotlhakoretharo e ka sobokangwa e
Didiriswa Go lemoga le neela maina
tiisiwa ka ditirwana tsa go kwalwa Barutwana ba a tswelela go aga didiriswa tsa
Popego- a popegotlhakoretharo
tekanyo-tlhakoretharo ka materiale o boeletswang dilwana tsa go betla ka nako e
tlhakoretharo mo phaposing le mo
e ikemetseng.
ditshwantshong
• Dipopego tsa
bolo(dikgolokwe
• Dipopego tsa
lebokoso(lebokoso)
• Diselen
Dipharologantsho t tsa
sedirwa/didirwa
Tlhalosa,tlhaola
le go tshwantsha
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
popegotlhakoretharo go
ikaegilwe ka:
• bogolo
• Dipopegogo tse di ka me-
naganang/kgokologang
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Didiriswa tse di relelang.
Ditiro tse di tsepameng.
Go lemoga le go aga
popegotlhakoretharo o
dirisa didiriswa jaaka
ditshwantsho tse di segilweng
tsa popegotlhakorepedi,
diboloko,didiriswa tse di
kgonang go dirisiwa gapele
dipopego tse dingwe tsa
thutatekano.
Boleele
jwa nako e
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong beilweng
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa methalokaelo ya go ruta Mo dithutong
CAPS
jwa ngwaga tharo ya 2 tsa ura le
metsotso e
le 24
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya Ke eng se sešwa mo mophatong wa2 Dithuto di le 3
dipopego
popegotlha- Go lemoga le go neela maina • khutlonne
korepedi a popegotlhakorepedi Go lemoga le go
Tiro e e ntsi ka dipopego mo mophatong 2 e dirwa ka didiriswa tse di
neela maina a
• sediko bonagalang.Tiro e ka tiisiwa ka go dira tiro kwalo
popegotlhakorepedi
• khutlotharo Barutwana ba simolola ka metshameko ya boikgethelo ka dipopego tse di
• sediko
farologaneng,ba dira setshwantsho ka dipopegotlhakore tsa thutotekano tse di
• khutlonne
• khutlotharo segilweng. Se se dirwa ka nako ya thuta puo kgotsa dikgono tsa botshelo ka
• khutlonnetsepa nako e e ikemetseng.
• /khutlonne
Dipharologantsho tsa Barutwana ba kopolola ditshwantsho tsa dipopego tsa thutatekano.Ditshwantsho
• khutlonnetsepa
dipopego di ka neelwa ke dikwalo-kgatiso/kgotsa morutabana. Se se thusa morutabana go
Dipharologantsho tsa tsa tlhaola
Tlhalosa,tlhaola
dipopego
le go tshwantsha • Sediko le dikhutlonne tsa mefuta e e farologaneng
popegotlhakorepedi Tlhalosa,tlhaola
• khutlonne,khutlonnetsepa,khutlotharo mo maemong a a farologaneng.
le go tshwantsha
• bogolo
popegotlhakorepedi • Khutlotharo le khutlonnetsepa tsa dipopego tse di farologaneng.
• Mmala
• bogolo Se se dirwa ka nako e ikemetseng .Se se ka dirwa ka dithuto tsa bokgoni jwa
• popego botshelo.
• Mmala
• matlhakore a a tlhama- Go tshwantsha le tlhalosa popegotlhakorepedi:
• dipopego
letseng
Bogolo
• matlhakore a a
• round sides /matlhakore a
Barutwana ba tshwantsha bogolo jwa dipopego jo botshwanang sekao:,
a kgolokwe • e a a kgolokwetlhama-
letseng • go rulaganya didiko go ya ka bonnye go fitlha go se segolo
• matlhakor • baya dikhutlonne tsotlhe tsa bogolo jo bo tshwanang mmogo
Dirisa puo ya bogolo go tshwantsha di[popego tse di farologaneng sekao
“ke thadile khutlotharo moteng ga khutlonne,ka jalo khutlotharo e nnye mo
khutlonnen
Tlhalosa popegotlhakorepedi:mmala
Barutwana ba bua ka mmala wa dipopego mme ba di tlhaola dipopego go ya ka
mmala.
305 Go tlhaola le neela maina a dipopego le mmala wa tsona,go tshwantsha bogolo
jwa dipopego go ka dirwa ka nako ya fa go dirwa dipateron
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele
jwa nako e
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong beilweng
306
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa methalokaelo ya go ruta Mo dithutong
jwa ngwaga tharo ya 2 tsa ura le
metsotso e
le 24
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya Go lemoga le go neela maina a didiko, dikhutlotharo, khutlonne le Dithuto di le 3
dipopego dikhutlonnetsepa
popegotlha- Go lemoga le go neela maina
korepedi a popegotlhakorepedi Go lemoga le go Barutwana ba tshwanetse go dira ka tira ka didiko,dikhutlotharo le dikhutlonne
neela maina a tsa bogolo jo farologaneng.Go botlhokwa gore barutwana ba bone dipopego
• sediko
popegotlhakorepedi tse dintsi tsa sebopego sengwe le sengwe.Dingwe tsa sete ya dipopego tse di
• khutlotharo rekisiwang di neela fela sekao se le sengwe sa khutlotharo. Barutwana ba tlhoka
• sediko
go kgona go di lemoga.
• khutlonne
• khutlotharo
- Dikhutlotharo tse di nnang le popego e farologaneng le go bewa ka
• khutlonnetsepa
• /khutlonne maemo a a farologaneng.tse ke dingwe tsa tsa dikao:
Dipharologantsho tsa
• khutlonnetsepa
dipopego
Dipharologantsho tsa tsa
Tlhalosa,tlhaola
dipopego
le go tshwantsha
popegotlhakorepedi Tlhalosa,tlhaola
le go tshwantsha - Dikhutlonne tse bopilweng ka bogolo le maemo a farologaneng di beilwe
• bogolo mo maemong a a farolganeng .
popegotlhakorepedi
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Mmala - Tse ke dingwe tsa dikhutlonne.
• bogolo
• popego
• Mmala
• matlhakore a a tlhama-
• dipopego
letseng
• matlhakore a a
• round sides /matlhakore a
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
a kgolokwe • e a a kgolokwetlhama- - Dikhutlonnetsepa tsa sebopego se se farologaneng di beilwe mo mae-
letseng mong a farologaneng.
• matlhakor Tse ke dingwe tsa dikhutlonnetsepa.
Boleele
jwa nako e
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong beilweng
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa methalokaelo ya go ruta Mo dithutong
CAPS
jwa ngwaga tharo ya 2 tsa ura le
metsotso e
le 24
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya - Didiko ka bogolo jo farolganeng. Tse ke dikao tsa didiko: Dithuto di le 3
popegotlha- Go lemoga le go neela maina dipopego
korepedi a popegotlhakorepedi Go lemoga le go
• sediko neela maina a
popegotlhakorepedi
• khutlotharo
• sediko
• khutlonne
• khutlotharo Go botlhokwa gore barutwana ba dire ka ditshwantsho tsa dipopego tse di
• khutlonnetsepa
• /khutlonne segilweng.Se se kgontsha barutwana go bona dipopego tse di farologaneng
Dipharologantsho tsa tsa khutlotharo,khutlonne le khutlonnetsepa di beilwe mo maemong a a farolo-
dipopego • khutlonnetsepa
ganeng.
Tlhalosa,tlhaola Dipharologantsho tsa tsa
Barutwana ba tlhaola dipopego go ya ka popego ya matlhakore gore a
le go tshwantsha dipopego
tlhamaletse,kgolokwe j.j
popegotlhakorepedi Tlhalosa,tlhaola
Barutwana ba tlhaola le go kgobokanya dipopego go ya ka gore a ke
• bogolo le go tshwantsha
khutlotharo,khutlonne kgotsa sediko.
popegotlhakorepedi
• Mmala Tiro e ka kgobokanngwa ka go dira tiro kwalo,e e ka akaretsanggo tshasa
• bogolo
• popego mmala, go bapisa maina le dipopego
• Mmala
• matlhakore a a tlhama-
letseng • dipopego
• round sides /matlhakore a • matlhakore a a
a kgolokwe • e a a kgolokwetlhama-
letseng
• matlhakor
307
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele
jwa nako e
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong beilweng
308
Ditlhogo tlhokegalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa methalokaelo ya go ruta Mo dithutong
jwa ngwaga tharo ya 2 tsa ura le
metsotso e
le 24
3.4 Tekano Tekano Barutwana ba lebelela mola wa tekatekanyo mo didirisweng tse di bonalang le Thuto 1
Tekano • Go lemoga le go thala • Go lemoga le go thala ditshwantsho.
mola wa tekatekanyo mo mola wa tekatekanyo Tiro ya go kwala;
sebopegotlhakorepedi le mo sebopegotlha- - E se nne fela”thala halofo e e tlogetsweng”
tse e seng popegotlha- korepedi le tse e seng
- E tsenyeletse dikai tse ba thalang mola wa tekatekanyo.Mola wwa
koretharo popegotlhakoretharo
tekatekanyo o se nne fela oo tsepameng.Sekao mola wa tekatekanyo mo
mmeleng wa noga o ka nna o o rapaletseng.
- E ka akaretsa mola o le mongwe wa tekatekanyo
Fa barutwana ba sena bonnete jwa gore a sebopego kgotsa setshwantsho se
na le mola wa tekatekanyo,ba ka mena papetlana ya pampiri mme ba itemogele
gore a dihalofo tse pedi di lekalekana sentle.Fa di lekalekana,mola o o fa gare ke
mola wa tekatekanyo. KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
MOPHATO 2 KGWEDI-THARO 2
TEKANYO
CAPS Boleele jwa
Tlhaloganyo le bokgoni Tlhaloganyo le bokgoni nako
Ditlhogo Ditlhokego kwa bokhutlong Tsepamiso go Dintlhatlhaloso dingwe kgotsa thuto ya dintlha-kaediso (Mo dithutong
jwa ngwaga kgweditharo 2 tsa 1 ura le 24
metsotso)
4.1 Polelo ya nako Polelo ya nako Barutwana ba tswelela go ikatisa go bua ka tsamao ya nako le thulaganyo ya thuto e le 1
nako.
Nako • Go itse malatsi a beke • Go itse malatsi a beke
Mo tsamaong ya nako go ruta mo phaposing le tsepamiso mo nakong ya
• Go itse dikgwedi tsa • Go itse dikgwedi tsa
setlhopha barutwana ba tswelela go bua ka malatsi a beke le kgwedi tsa ngwaga
ngwaga. ngwaga.
le letlha la letsatsi leo le one malatsi a fetileng le a tlang. Barutwana ba tlwaela
• Baya malatsi a matsalo, • Baya malatsi a matsalo, kalantara ka go tswelela go baya
meletlo ya bodumedi, meletlo ya bodumedi ,
• Matsalo;
Malatsi a boikhutso Malatsi a boikhutso a
a botlhe , ditiragalo botlhe , ditiragalo tsa • Meletlo ya bodumedi;
tsa hesitori, Malatsi a hesitori , Malatsi a diti-
• Ditiragalo tsa hesitori;
ditiragalo a kalentara. ragalo a kalentara.
• Ditiragalo tsa sekolo; le
• Bolela diura tse 12 mo • Bolela diura tse 12 mo
diureng .halofo ya diura le diureng .halofo ya diura • Malatsi a boikhutso a botlhe
kwatara ya diura le kwatara ya diura mo
Mo kalentareng.
tshupanako ya dinaka.
Bala boleele jwa nako le e
Ka nako ya tiro e ikemetseng barutwana ba tswelela go latedisa ditiragalo go
fetang Bala boleele jwa nako le
tloga matshelong a bone a ka metlha le tatelano ya ditshwantsho tsa ditiragalo.
e fetang.
Dirisa kalentara go balela le Barutwana le bone ba dira ka ditirwana tse di maleba le go bolela nako ka diura.
go tlhalosa boleele jwa nako Dirisa tshupanako go
Pharologanyo ke eng go tswa go KGWEDITHARO 1?
ya letsatsi kgotsa dibeke . balela boleele jwa nako mo
diureng kgotsa halofo ya Tsepamisa ya KGWEDITHARO 2 e ba bolela nako mo diureng le halofo go diriswa
Dirisa tshupanako go bala
diura. tshupanako ya dinaka .Se se tshwanetse e nne se tsepamisiwangmo thutong.
boleele jwa nako mo diureng
E tshwanetse go tsenyeletsa puo ka go dirisa (mosong a.m. thapama pm.) ka
halofo ya diura kgotsa
nako 12-Diura . Go bolela nako, go tshwanetse go dirwa nako ya kgweditharo
kwatara ya diura.
ka nako ya maemo a tsweledisiwang.Sekao , barutwana ba ka kopiwa go bolela
nako fa sekolo se tsena , le ka nako ya khutso le nako ya kwa gae , kgotsa fa
ba fetola thuto go tswa go e nngwe go fitlha go e nngwe . Tlhopha nako e ka
yone tshupanako e supang nako ya ura mo tlhogong kgotsa halofo ya ura. Go
botlhokwa go baya tshupanako ka mo phaposing, gore barutwana ba kgone go e
lebelela . Barutwana ba ka itirela dikao tsa ditshupanako. Jaanong o kgona go ba
kopa go bontsha dinako tse di farologaneng le go akaretsa dipalelo tse di rileng
s.k “Npontsha ura ya 10. “ Npontshe gore nako e tla bo e le nako mang morago
ga halofo ya ura.”
309
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Tlhaloganyo le bokgoni Tlhaloganyo le bokgoni nako
310 Ditlhogo Ditlhokego kwa bokhutlong Tsepamiso go Dintlhatlhaloso dingwe kgotsa thuto ya dintlha-kaediso (Mo dithutong
jwa ngwaga kgweditharo 2 tsa 1 ura le 24
metsotso)
4.2 Tekanyo e sa tlhomameng Mo tsamaong ya kgweditharo go tshitsintswe gore barutabana ba tsepamise mo go lekanyeng ,tekanyetsong, bapisang le
rekotang boleele , bophara ,le bogodimo le dikelo tse sa tlwaelegang gape le gone dira tekanyetso le tekano, le papiso le go
boleele • Lekanya le lekanyetsa
rekota ditekanyetso ka dimetara ..
,bapisa, rulaganya ,le go
rekota boleele go dirisiwa Yona mekgwa eo ya go lekanyetsa boleele e ka dirisiwa ka nako ya tiro ya ikemelogo ralala kgweditharo.Tiro yotlhe e tshwanetse
maemo tekanyo a sa go rekotiwa.
tlwaelegang s.k.e. let-
Ka tsamao ya nako ya dipalo tse di rebotsweng mediriso le botsalano barutwana ba kgona rabolola mathata a go dirisiwang mo
sogo dikgato, boleele jwa
tirisong ya :
phensele dibadi, jalo-jalo.
• Boleele jwa tekanyetso e sa tlwaelegang; le
• Tlhalosa boleele jwa dilo
ka go bala le go bolela • Go lekanyetsa boleele ka dimetara.
gore go dikelo di sa tl-
Tlhokomela tlhatlhamano ya dipalo e nepagetseng ya kgweditharo, le tlhatlhamano ya mefuta ya mathata a maleba a kgweditharo.
waelegang di boleele jo
bokae.
• Dirisa puo go bua ka
papiso ya s. k. Boleele
bokhutshwane, bogolo ,
bophara
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ketapele ya bolekanyo e
tlhomameng
Go lekanyetsa , le go lekana,
bapisa thulaganyo le go
rekota boleele go dirisiwa
dimetara (kgotsa sediriswa sa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tekanyo sa dimetara kgotsa
thapo ya boleele jwa metara)
jaaka kelo ya maemo a
boleele
Boleele jwa
Tlhaloganyo le bokgoni Tlhaloganyo le bokgoni nako
Ditlhogo Ditlhokego kwa bokhutlong Tsepamiso go Dintlhatlhaloso dingwe kgotsa thuto ya dintlha-kaediso (Mo dithutong
jwa ngwaga kgweditharo 2 tsa 1 ura le 24
CAPS
metsotso)
4.3 Tekanyo e tlhomameng Tekanyo e sa Pharologanyo ke eng mo mophatong wa 2? 3 Thuto
tlhaomameng
Mmese/boima • Go lekanyetsa , le go Mo mophatong wa 1 go tshitsintswe gore barutwana ba tsepame mo go direng ka
lekanya le go bapisa , • Go lekanyetsa , le go go lekanyetsa ka selekano go
le go rulaganya le go lekanya le go bapisa , le
• Bapiso ya mmese wa dilwana e tlhameletseng ,
rekota mmese go dirisiwa go rulaganya le go re-
tekanyetso e seng ya kota mmese go dirisiwa • Rulaganya le go bapisa mmese ya dilwana tse 3 kgotsa go feta , go baya
maemo le selekanyo tekanyetso e seng ya para ya dilwana mo selekanong , go fitlhela dilwana tsotlhe di tlhomagantswe.
s.k.maparego ditena jalo- maemo le selekanyo
• Batla mmese wa dilwana o dirisa dikelo tsa mmese tse di sa tlwaelegeng..
jalo s.k.maparego ditena
jalo-jalo Barutwana le bona ba tsepamisitse mo go godiseng puo go bua ka mmese.
• Dirisa puo go bolela ka
papiso s. k. Bofefo boima • Dirisa puo go bolela Barutwana ba tshwanetse go simolola ka go gatelela seo se ba se itseng ka go
, bofeonnyana , boimana. ka papiso s. k. Bofefo dirisa selekano le dikelo tse di sa tlwaelegang go lekanyetsa mmese.
boima , bofefonyana ,
Ketapele ya bolekanyo jo Ke gone ba ka dirang mmese ka dikilogeramo.
boimana.
bo tlhomameng.
Ketapele ya bolekanyo jo Tekanyetso ya mmese e sa tlhomamang go dirisiwa selekano le dikelo tse di
• Bapisa , rulaganya le sa tlwaelegang
tlhomameng.
rekota mmese wa papatso
ya sphuthtelo sa dilwana • Bapisa , rulaganya Barutwana ba kgona go ithuta melwana le ditiragatso tsa selekanyetso mo
tse e leng gore mmese wa le rekota mmese wa go diriseng dikelo tse sa tlwaelesegang. Go lekanyetsa ka dikelo tse di sa
tsone o kaiwa ka dikilo- papatso ya sphuthtelo tlwaelegang ga di tshwanela go tsaya tsia go nnyennyefatswa go lekanyetsa ka
geramo s. k. 2 kilogeramo sa dilwana tse e leng dielo tse tlwaelegileng.
tsa reise le 1 kilogeramo gore mmese wa tsone o Dilekano tsa papatso ya mmese di ka dirisiwa. Fa sena selekano sa papatso ,o ka
ya bupi jwa borotho kaiwa ka dikilogeramo dira e le nngwe ka go dira hangera ,kopi ya yoghurt letlase la lebotlole la 2dilitara ,
s. k. 2 kilogeramo tsa letlase la lebotlole litara ya maswi kgotsa lebokose la senotsididi ( ditshelo tse i di
• Dirisa sekale sa bata go
reise le 1 kilogeramo ya tshwanang di patagantswe ka matlhakore a hangera).
lekanya mmese wa bona
bupi jwa borotho
mo dikilogeramong. Go lekanyetsa ka mmese ka dikelo tse di sa tlwaelegang go akaretsa go bala gore
• Dirisa sekale sa bata ke dikelo tse kae tsa dikelo tse tlhophilweng di nnang le mmese o lekanang le wa
go lekanya mmese wa dilwana tse di lekanyeditsweng. Sekao rulara e na le mmese o tshwanang le wa
bona mo dikilogera- maparego a 9.
mong
Barutwana ba lekanyetse dilwana tse di farologaneng ba dirisa tatelano ya
• Fa sekale sa kamore dilwana jaaka dikelo tse di sa tlwaelegang .
ya botlhapelo se le
gone, barutwana ba ka Barutwana ba tshwanetse go rutwa ka nako tsotlhe go kwala diyuniti fa o neela
lekanyetsa mmese wa mmese s.k.buka e na le mmese o lekanang le 34 dimabole.
bona ka dilkilometara. Fa barutwana ba sena go lekanyetsa ka yuniti ka nako e se kae.Ba lekanyetse
311 Se lebeletsweng fela gore ke yuniti tse kae tse di tla nnang le mmese o tshwanang le wa dilwana tse di
ke gore barutwana ba lekanyeditsweng. Tekanyetso pele o lekanya go botlhokwa, seo se ka dirwa fela fa
buise fela dikilogeramo barutwana ba lekanyeditse ka yuniti eo.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tse di sobokantsweng .
Boleele jwa
Tlhaloganyo le bokgoni Tlhaloganyo le bokgoni nako
312 Ditlhogo Ditlhokego kwa bokhutlong Tsepamiso go Dintlhatlhaloso dingwe kgotsa thuto ya dintlha-kaediso (Mo dithutong
jwa ngwaga kgweditharo 2 tsa 1 ura le 24
metsotso)
4.3 Tekanyo e tlhomameng Tekanyo e sa Barutwana ba tshwanetse go rutwa gore ba tle ba itse go lekanyetsa mmese wa 3 Thuto
Mmese/boima • Go lekanyetsa , le go tlhaomameng dilwana tse di farologaneng yuniti e tshwanang e tshwanetse go dirisiwa.Sekao
lekanya le go bapisa , • Go lekanyetsa , le go fa rulae na le mmese /boima jwa 20 diboloko le sekeredi na le boima jwa 20
le go rulaganya le go lekanya le go bapisa , le dimabole, Ga o kgone gore di na le boima jo bo lekanang kgotsa nyaa ke efe e
rekota mmese go dirisiwa go rulaganya le go re- boimana .
tekanyetso e seng ya kota mmese go dirisiwa Rekota tekanyetso
maemo le selekanyo tekanyetso e seng ya Le fa tekanyetso e le tiriso ya bokgoni barutwana ba tshwanetse go rekota
s.k.maparego ditena jalo- maemo le selekanyo tekanyetso tsa bona ka nako tsotlhe.
jalo s.k.maparego ditena
Tiriso ya dikilogeramo
• Dirisa puo go bolela ka jalo-jalo
Barutwana ba ka diriswa dikilogeramo ka go dira ka dikorousari di rekisiwang ka
papiso s. k. Bofefo boima • Dirisa puo go bolela
dikilogeramo, fa dipalo tsa dilogeramo di kwadilweng mo diphuthelwaneng.
, bofeonnyana , boimana. ka papiso s. k. Bofefo
boima , bofefonyana , Sekao barutwana ba ka bapisa boima jwa diphuthelwana ka diteng tse di
Ketapele ya bolekanyo jo
boimana. farologaneng (jaaka reise, sukiri, boupi, boupi jwa lerole la sesepa se tlhatswang)
bo tlhomameng.
tse di rekisiwang ka tlhwatlhwa ya 1kg. Ba ka di baya mo selekanong go bona
• Bapisa , rulaganya le Ketapele ya bolekanyo jo
gore lefa bogolo jwa diphuthelwana bo ka farologana kampo di feta, kampo di le
rekota mmese wa papatso tlhomameng.
bonnye jo bo lekang ka boima .
ya sphuthtelo sa dilwana • Bapisa , rulaganya
Barutwana ba ka nna ba di newa ka tlhatlhamano ya diphuthelwana tsa
tse e leng gore mmese wa le rekota mmese wa
dithoto tse di farologaneng d i rulagantswe go tloga go e boimanya go fitlha
tsone o kaiwa ka dikilo- papatso ya sphuthtelo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
go e bofefonyana, Mo di latelanang go ya ka boima jo bo boletsweng mo
geramo s. k. 2 kilogeramo sa dilwana tse e leng
diphuthelwaneng 2kg reise ,1kg sukiri, 5kg boupi 10kg setampo.
tsa reise le 1 kilogeramo gore mmese wa tsone o
ya bupi jwa borotho kaiwa ka dikilogeramo Puiso dikale tsa phaposi ya botlhapelo
• Dirisa sekale sa bata go s. k. 2 kilogeramo tsa Fa dikale tsa phaposi ya botlhapelo di le teng, barutwana ba dirisa tse go bala
lekanya mmese wa bona reise le 1 kilogeramo ya mmese wa bona .
mo dikilogeramong. bupi jwa borotho Go mefuta ya dimitara tsa mmese: nakopalo le tshupanako ya dinaka.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Dirisa sekale sa bata Dikale tsa nakopalo di bonolo go di buisa gonne mmese o kwadilwe ka dipalo.
go lekanya mmese wa Fa o na le sekale sa nakotshupo tsa phaposi lemoga gore mmese wa tsona o
bona mo dikilogera- kwadilwe fela ka dikilogeramo tse di feletseng. Dikale dingwe di ka seta gore
mong di bontshe fela dikilogeramo. Fa o sa kgone go seta gape gore e bontshe
• Fa sekale sa kamore dikilogeramogo ruta barutwana go se tseye dikarolo dikilogeramo tsia ka nako eo..
ya botlhapelo se le Bontsi jwa dikale tsa ditshupanako tsa phaposi ya botlhapelo di na lenomoro ya
gone, barutwana ba ka 10kg ka motlhala o bontshang boemo jwa 5kg. Ka metlha metlhala 1kg ga e a
lekanyetsa mmese wa nomorwa. Se ke ka mokgwa metlhala ya le dipalo di le ka teng mo ruleng.
bona ka dilkilometara.
A barutwana ba simolole go bala ba bona gore go dikgato tse 10 pele go letshwao
Se lebeletsweng fela
la 10kg, gore kgato e nngwe le nngwe e emetse 1kilogeramo , motlhalo o moleele
ke gore barutwana ba
o emetse 5kg.
buise fela dikilogeramo
tse di sobokantsweng . Barutwana ba itse go buisa dikale sa selekanyo sa phaposi ya botlhapelo le
ditshwantsho tsa dikale tsa phaposi ya botlhapelo. Go bonolo go buisa mmese wa
setshwantsho sa sekale sa phaposi ya botlhapelo go na le sekale sa boruri.
Boleele jwa
Tlhaloganyo le bokgoni Tlhaloganyo le bokgoni nako
Ditlhogo Ditlhokego kwa bokhutlong Tsepamiso go Dintlhatlhaloso dingwe kgotsa thuto ya dintlha-kaediso (Mo dithutong
jwa ngwaga kgweditharo 2 tsa 1 ura le 24
CAPS
metsotso)
4.3 Tekanyo e tlhomameng Tekanyo e sa Tekano e rekotiwang 3 Thuto
tlhaomameng
Mmese/boima • Go lekanyetsa , le go Le fa tekanyetso e se bokgoni jwa tiriso , morutwana o tshwanetsa go rekota
lekanya le go bapisa , • Go lekanyetsa , le go ditekanyetso tsa bona ka nako tsotlhe. .
le go rulaganya le go lekanya le go bapisa , le
Tekanyyetso ya mmese jaaka sediriso go rarabolola mararaane le dibalaledi
rekota mmese go dirisiwa go rulaganya le go re-
tekanyetso e seng ya kota mmese go dirisiwa Ka nako ya nako e reboletsweng go dipalo, ditiriso le kamano le barutwana go
maemo le selekanyo tekanyetso e seng ya rarabolola mararaane a dirisang tiriso ya tekanyetso e sa tlwaelegang ya mmese.
s.k.maparego ditena jalo- maemo le selekanyo
• Tekanyetso e sa tlwaelegang ya mmese
jalo s.k.maparego ditena
jalo-jalo Sekao: Sephemodi se na le mmese wa 11dimabole. Lebokoso la dikerayone le na
• Dirisa puo go bolela ka
le mmese wa 8 dimabole .dimabole tse tsotlhe di na le mmese wa dikilogeramo o
papiso s. k. Bofefo boima • Dirisa puo go bolela
kae?
, bofeonnyana , boimana. ka papiso s. k. Bofefo
boima , bofefonyana , • Sekao: Pule o rekile 12 kg ya bupi jwa bogobe , 5 kg ya sukiri le 2kg ya reise.
Ketapele ya bolekanyo jo
boimana. Theko ya gagwe yotlhe e na le boima jo kae ?.
bo tlhomameng.
Ketapele ya bolekanyo jo Elatlhoko tlhomagano ya dipalo tse di maleba go kgweditharo.
• Bapisa , rulaganya le
tlhomameng.
rekota mmese wa papatso
ya sphuthtelo sa dilwana • Bapisa , rulaganya
tse e leng gore mmese wa le rekota mmese wa
tsone o kaiwa ka dikilo- papatso ya sphuthtelo
geramo s. k. 2 kilogeramo sa dilwana tse e leng
tsa reise le 1 kilogeramo gore mmese wa tsone o
ya bupi jwa borotho kaiwa ka dikilogeramo
s. k. 2 kilogeramo tsa
• Dirisa sekale sa bata go
reise le 1 kilogeramo ya
lekanya mmese wa bona
bupi jwa borotho
mo dikilogeramong.
• Dirisa sekale sa bata
go lekanya mmese wa
bona mo dikilogera-
mong
• Fa sekale sa kamore
ya botlhapelo se le
gone, barutwana ba ka
lekanyetsa mmese wa
bona ka dilkilometara.
313 Se lebeletsweng fela
ke gore barutwana ba
buise fela dikilogeramo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tse di sobokantsweng .
Boleele jwa
Tlhaloganyo le bokgoni Tlhaloganyo le bokgoni nako
314 Ditlhogo Ditlhokego kwa bokhutlong Tsepamiso go Dintlhatlhaloso dingwe kgotsa thuto ya dintlha-kaediso (Mo dithutong
jwa ngwaga kgweditharo 2 tsa 1 ura le 24
metsotso)
4.4 Tekanyetso e sa Diresepe tse latelang, tsenyeletso ya go baka, ke tiriso ya botlhokwa e barutwana ba ka e dirisang go lekanyetsa . Tlhopha
tlhomamang diresepe tse metswako di neelwa ka dikopi, teeseponi kgotsa dikelo tse di sa tlwaelegang.
Mothamo/
bolumu • Lekanyetsa , lekanya , Mo ngwageng o go ile ga tshitsingwa gore barutwana ba tsepame:
bapisa le go rulaganya
• go godisa puo go bua ka methamo/dibolumu tse di farologaneng .
mothamo wa ditshelo
(tse eleng gore palo ya • go bapisa mothamo/bolumu mo ditshelo tse pedi tse tshwanang ,
ditshelo di kgonag go di
• go bapisa mothamo/bolumu mo ditshelong tse pedi tse di sa tshwaneng bogolo mo bophara le bosesane jwa ditshelo.
tshegetsa fa di tladitswe)
Ka go dirisa tekanyetso ya • Go lekanyetsa methamo/dibolumu le boteng jwa didiriswa le diyuniti .
maemo a sa tlwaelegang
s. k. Dintsho le dikopi . Ka nako ya nako ya tiro e ikemtseng barutwana ba ka lekanyetsa , lekanya , rulaganya le go rekota methamo/bolumu le boteng
ka didiriswa tse eseng tsa maemo a a tlhomamameng le diyuniti tse di sa tlwaelegang ka boteng .Go apaya le go baka ke tiriso
• Thadisa mothamo wa dit- e botlhokwa e barutwana ba ka dirisang go lekanyetsa boteng. Tlhopha diresepe tse ditekanyetso tse di neetsweng ka dikopi ,
shelo go bala le go bolela teeseponi le diyuniti tse di sa tlhomamang .
gore go tsaya diyuniti
dikelo tse di sa tlwael- Lekanyetsa boteng jaaka tiriso ya go rarabolola mararaane le dibalaledi
egang tse kae go tlatsa Boleele jwa nako e reboletsweng dipalo, tiriso ,kamano barutwana ba rarabolola mararaane a dirisang tiriso ya tekanyetso ya
ditshelo s. k. Lebotlolele boteng jwa mothamo/bolumu e sa s.k.Koko o dirisa 2-Dikopi tsa maswi go dira puthing. Fa o boeletsa resepe ,o tla tlhoka maswi a
na le mothamo wa dikopi kae?
tse nne.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ela-tlhoko tlhatlhamano e maleba go kgweditharo, le yone tlhatlhamano ya mararaane a farologaneng .
Ketisopele ya tekanyetso e
tlhomameng
• Lekanyetsa , lekanya ,
bapisa le go rulaganya
mothamo wa dilwana ka
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
go lekanyetsa ka dilitara
• Bapisa , rulaganya le
go rekota mothamo wa
sephuthelwana sa dilwana
jaaka o kwadilwe ka 1lita-
ra s. k. 2-Dilitara ya maswi
, 1 litara ya senotsididi o,
5 litara ya pente
MOPHATO YA 2 KGWEDI-THARO YA 2
5. TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
CAPS Nako
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong (Mo paka-
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi- Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta thutong ya ura
jwa ngwaga tharo 1 le metsotso e
le 24)
5.4 Kgobokanya le go
rualganya tshedimosetso
Kgobokanya le
go rualganya • Kgobokanya tshedimo-
tshedimosetso setso ka ga phaposi
kgotsa sekolo go araba
dipotso tse di bodiwang
ke morutabana
• Rulaganya tshedimosetso
e e nyalanang
5.5 Tshwanthsnya
tshedimosetso
Tshwanthsnya
tshedimosetso • Tshwantshanya tshedi-
mosetso mo kerafong e e
dirisediwang ditshwantsho
5.6 Sekaseka le go ranola Sekaseka tshedimosetso go Barutwana ba tshwanetse go nna le maitemogelo mo sekeleng yotlhe ya 1 lesson
tswa mo ditshwantshisong tshedimosetso mo kgwedi-tharong 1, ba ka nna ba tsepamisediwa mo go
Sekaseka le • Araba dipotso ka ga
tse di neetsweng sekasekeng ditshwantshiso tse ba di neilweng.
go ranolola tshedimosetso ya kerafo
tshedimosetso e e dirisediwang ditshw- I. Go atlegenedisitswe gore mo kgwedi-tharo ya 2 barutwana ba sekaseke (arabe
antsho. dipotso ka ga)bonnye temana e le nngwe
Barutwana ba araba dipotso tse o di botsang ka ga kerafo e e dirisediwang
ditshwantsho
- ” Ke lenaneo lefe la thelebešhene e e itsegeng thata mo phaposing ya
rona”
- “Ke leaneo lefe e e ratiwang ke barutwana ba le mmalwa mo .”A barut-
wana ba bantsi ba rata...........kgotsa..............?”
• “ Ke barutwana ba le ba kae ba bantsi ba ba itlhophelang...... go.........?
315
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 2 Kgweditharo 3
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
316
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
1.1 Balela didiriswa tsa Balela bonnye 180 ka Ke eng se se farologaneng mo kgweditharo 2?
sekgongwa letsatsi didiriswa tse di
Bala didiriswa Mo kgweditharo e, tlhatlhamano ya dipalo e okeditsegile barutwana ba balela didiriswa tse 180.
kgonwang.
Lekanyetsa o balele go fitlha
Go bala didiriswa mo kgweditharong e tswelela go tshegetsa:
go 200 lbogolo 200 ka letsatsi Neela phopholetso e e
didiriswa tse di kgonnwang. dumelesegang ya palo • Dikgono tsa go bala di botlhokwa go tlhaloganya boleng;
Togamano ya go dira ditlhopha ya didiriswa tse di ka
• Go balela kwa godimo;
e a rotloetsaThe strategy of netefatswang ka go bala
grouping is encouraged. • Go bua ka maina a dinomorethe;
• Go lemoga matshwao a dinomore; le
• Dikgono tsa palelo di siametse go balela.
Tsepamo e santse e le mo baling ka setlhopa go dirisiwa dithulaganyo tse di farologaneng
kgotsa didiriswa tse di kgobokantsweng pele. Go botlhokwa go dirisa dingwe tsa didiriswa tse di
tshwanang fa go diriwa boleng felo. Sekao: Barutwana ba dirisa letlase la semika sa kgapetla di
le lesome (10) go bala ka bolesome o bontsha setlhopha sa lesome (10).
Dipotso tse dibotlhokwa tse di botswang morutwana fa go balela didiriswa ke tse:
• O itse jang gore o badile nomore ele?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• O ka netefatsa jang karabo ya gago?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
CAPS 1.2 Balela kwa pele le kwa morago: Balela kwa pele le kwa Ke eng se se farologaneng le sa kgweditharo 3?
morago:
Balela kwa • Ka Bonngwe , go tswa go Mo kgweditharo 3 palelo ya tlhatlhamano ya dipalo e oketsegile \ godile go simolola go 150 go
pele le kwa palo nngwe le e nngwe • Ka Bonngwe , go tswa fitlha go 180.
morago magareng a 0 le 200 go palo nngwe le e
F o dira go bala ka poeletso kgotsa motlotlo wa palelo go botlhokwa go tsepamisa theetso ya
nngwe magareng a 0
• Ka bolesome, go tswa go barutwaana mo dinomoreng tse ba di balang. Sekao, botsa: fa re bala ka bopedi go simolola go
le 180
nngwe le e nngwe magareng 120go fitlha go 140 a re tla balela nomore 121? Greng re sa e bale?
a 0 le 200 • Ka bolesome, go tswa
Go sa ntse go le botlhokwa gore molapalo le bo kiriti ya lekgolo e diriswe go bona gore mokgwa
go nngwe le e nngwe
• Ka botlhano, go tswa go o ba o buang o gokaganya le le tsamaiso le sebopego sa. Barutwana ba tshwanetse go nna le
magareng a 0 le 180
nngwe le e nngwe magareng kiriti ya dinomore go simolola 100 go fitlha go 200 go e dirisa go supa le go balela.
a 0 le 200 • Ka botlhano, go tswa
Lebelela dintlha tsa kgweditharo 2.
go nngwe le e nngwe
• Ka bopedi go tswa go nngwe
magareng a 0 le 180
ya katiso ya 2 magareng a 0
le 200 • Ka bopedi go tswa go
nngwe ya katiso ya 2
• Ka botharo go tswa go nngwe
magareng a 0 le 180
ya katiso ya 3 magareng a 0
le 200 • Ka botharo go tswa go
nngwe ya katiso ya 3
• Ka bonne gotswa go nngwe
magareng a 0 le 180
ya katiso f 4 magareng 0 le
200 • Ka bonne gotswa go
nngwe ya katiso f 4
magareng 0 le 180
317
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
318
KEMEDI YA PAOLTLALO
1.3 Tlhaola, lemoga le go bala Itse le go bala dipalo Ke eng se se farologanene go tswa kgweditharo 2?
dipalo
Letshwao palo • Tlhaola le go bala mat- Tlhatlhamano ya dinomore go:
le leina palo • Tlhaola le go bala matshwao shwao a palo 0 - 180
• tlhaola, go bala le go kwala letshwao la nomore le oketsega go fitlha go; le
a palo 0 - 200
• Kwalal matshwaopalo
• tlhaola, go bala le go kwala go fitlha go 75.
• Kwalal matshwaopalo 0 - 200 0-180
Barutwa ba tshwaanetse go kgona go tlhaola dinomore ba simolole go tlhalosa pharologanyo mo
• Tlhaola lemoga le go bala 0 • Tlhaola lemoga le go
mafokong a bona.
-100 bala 0-75
Sekao:Ba tshwanetse go lebelela dinomore tsa dikarata tse di latelang ba kgone go bua
• Kwalal mainapalo 0 -100 • Kwalal mainapalo 0-75
pharologanyo gareng ga nngwe ya dinomore tse pedi:
16 11 16 13 16
Le dintlha go kgweditharo 2
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
CAPS 1.4 Tlhalosa go tshwantsha le go Tlhalosa go tshwantsha Ke eng se se farologaneng mo kgwedithato ya 2?
rulaganya dipalo tsa go fitlha le go rulaganya dipalo tsa
Tlhalosa, Pharologanyo ke eng mo kgweditharong ya 2
ka 99 go fitlha ka 75
tshwantsha le
Mo kgweditharong e barutwana ba tshwanetse go rulaganya le go tshwantsha dipalo go fitlha go
go rulaganya • Tlhalosa le tshwantsha • Tlhalosa le tshwantsha
75.
dipalo dipalotlalo tse di futlhang dipalotlalo go simo-
go 99 go simolola go ennye lola go e nnye go , le e Go fitlha fa barutwana ba ntse ba tshwantshanya le go rulaganya dinomore gore go godisa
go , le e kgolo go e nnye kgolo go maikutlo go bogolo jwa dinomore mo kamanong ya bona. Dipotsa mo dinomoreng di
tshwanetswe go tlhophiwa ka kelotlhoko go thusa barutwana go godisa thulaganyo e e kwa
• Tlhalosa le go rulaganya Bapisa palotlalo o dirisa o
godimo ya go dikgono tsa go nagana ka boleng jwa dinomore. Barutwana ba tlhoka kgwetlho ke
palotlalo go fitlha go 99 dirisa e nnye go, e kgolo
mofuta wa dipotso tse di botswang.
o dirisa e nnye go, e kgolo go, kgolo goe nnye go le e
go, kgolo goe nnye go le e lekana le. Thusa barutwa le go godisa puo go tlhalosa dikakanyo tsa bona.
lekana le.
Dirisa bolengkemedi Sekao sa dipotso di ka akaretsa:
Dirisa bolengkemedi tatelano tatelano go bontsha
• Neela dinomore tse di magareng ga 0 le 60. A dinomore di gaufi le 50 kgotsa 60? Tlhalosa
go bontsha thulaganyo, lefelo thulaganyo, lefelo kgotsa
karabo ya gago o dirisa mola palo.
kgotsa maemo maemo
• Barutwana ba tshwanetse go rutwa go nagana ka go rulaganya ga dinimore. Barutwana ba
Maemo a didiriswa mo moleng Maemo a didiriswa mo
tshwanetse go tlhalosa gore go reng 15 e le nnye go 50. Ditlhaloso di ka tshegetswa ka go
go tswa go ya ntlha go fitlha ya moleng go tswa go ya
dirisa didiriswa tsa popota.
lesome, Kgotsa ya ntlha go fitlha ntlha go fitlha go ya
ya bofelo . sekao . ntlha, bobedi, someamabedi kgotsa Mo bofelong jwa kgweditharo e, ba tshwanetse go, sekao:
boraro… somaamabedi ntlhago fitlha go ya bofelo
.sekao. ntlhat, bobedi, • Itse dinomore tsa hitši tse dinnye go know hich 50, kgolo go 50; le
boraro … bolesome. • Kgona go bontsha boemo jwa dinomore tse tsotlhe ka bosomeamararo; masomeamenejalo,
jalo,o dirisa kiriki ya dinomore.
Go na le gore o nne o ntse o neela barutwana dinomore polelo go feleletsa, nako nngwe ba
botse go dira go dira dipolelo tsa bona, go bontsha bogolo jwa reletifi jwa dinomore. Sekao:
Dira dipolelo tse nnete:
• □ ke 1 bontsi go feta□
• □ ke 1 bonnye go feta□
• □ ke 10 bontsi go feta□
• □ ke 10 bonnye go feta□
Lebelela le dintlha go kgweditharo 2.
319
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
320
1.5 Lemoga boleng felo ba bonnye Lemoga mosola wa Pharologanyo ke eng mo kgweditharong ya 2 ?
palo pedi go fitlha go 99 palopedi ya bonnye
Mosola wa felo Mo kwgeditharo e barutwana ba tswelela ka kgodiso ya go tlhaloganya ya mosola wa felo go
2-palo nomore go 75
• Itse gore palo nngwe le fitlha 75.
nngwe e emetse eng. • Itse gore palo nngwe le
Mo kgweditharo e barutwana ba tswelelela go:
nngwe e emetse eng.
• Tlhamolola palo-pedi go fitlha
• Go balela le go dira ditlhopha go bontsa bolesome le bongwe ka ditsela tse di farologaneng;
go 99 go katiso y abo lesome • Tlhamolola palo-pedi go
le bonngwe (TU) fitlha go 99 go katiso y • Balela ditlhopha tsa pelel \ dibopego tsa pele;
abo lesome le bonngwe
• Lemoga le go leelamosola • Dirisa dikarata tsa kemopalo go bontsha dinomore tsa ditlhopha le go balela ;le
(TU)
wa palo nngwe le nngwe
• Bontsha dithulaganyo tse di farologaneng tsa dinomore.Sekao: 35 go tlogela bongwe 35 go
• Lemoga le go leelamo-
tlogela bongwe, 3 lesometse 5 bonngwe ba ba tlhatlhamolotsweng leditlhopha tse pedi tsa bo
sola wa palo nngwe le
lesomelebonngwe b aba tlhatlhamolotsweng ba ba somelebotlhano15.
nngwe
Tiro e efa godimo e ka dirwa ka setlhopha se se tsepameng mo nakong e ya bong barutwa ba ka
rekota tse di latelang:
68 = 6 ditlhopha di le masome le robedi a tlhatlhamolotse
68 = 60 le 8
Se se rotloetswa ke go diriswa dikarata tsa Flard kgotsa bdikarata tsa boleng felo.
Barutwaa ba tshwanetse go kgona go araba dipotso le melawana jaaka:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Ke nomore efe e e tshwanang le 50 le 7?
• Mpontshe 75 o dirisa dikarata tsa boleng felo.
• Mpontshe 75 mo godimo ga kgatlatalama..
• Mpontshe 75 o dirisa letlase la diboloko di le lesome.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Mpontshe 75 o dirisapopegotaese e e sa lokisiwang.
• Mpontshe 75 o dirisa mogala wa dibaga.
• Balela go tswa go 70 matlhokwana a molelo o dirisa ditlhopha tsa bolesome.Ke ditlhopha tse
kae tsa bolesome tse o di amogetseng?
Go rekota ka mo bukatiro phaposing le bukatiro e ne etla tswelela mo nakong ya bong
GO RARABOLOLA MATHATA MO TIRISONG
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
CAPS 1.6 Dirisa ditogamano tse di Dirisa ditogamano tse di Barutwana ba solofetswe go rarabolola dipalofoko ba dirisa ditogamano tse di latelang:
latelang fa ba rarabolola latelang fa ba rarabolola
Ditogamano tsa • Ditshwantsho kgotsa didiriswa tsa kgongwang seekao. dibadisi
dipalo mme ba tlhalose dipalo mme ba tlhalose
go rarabolola
tharabololo ya dipalo: tharabololo ya dipalo : • Go aga le go thuba dipalo
dipaloditogamano
• Ditshwantsho kgotsa • Ditshwantsho kgotsa • Go oketsa gape le go aroganya ka bogare
didiriswa tsa kgongwang didiriswa tsa kgong-
• Melapalo
seekao. dibadisi wang seekao. dibadisi
Bona dintlha tsa kgweditharo 2.
• Go aga le go thuba dipalo • Go aga le go thuba
dipalo
• Go oketsa gape le go
aroganya ka bogare • Go oketsa gape le go
aroganya ka bogare
• Melapalo
• Melapalo
1.7 Rarabolola dipalofoko di le arabolola dipalofoko di Ke eng se se farologaneng go tswa go kgweditharo 2?
mo tirisong mme ba tlhalose le mo tirisong mme ba
Tlhakanya le go Barutwana ba tswelela go dira ka mofuta wa tharabololo ya mafoko a a latelang a a
tharabololo ya bona ya tlhalose tharabololo ya
ntsha thadisitsweng mo kgaolong 2 fela tlhatlhamano ya dipalo e okeditswe go 75.
dipalo tse di akaretsang bona ya dipalo tse di
go tlhakanya, go ntsha ka akaretsang go tlhakanya, Lebelela dintlha go kgweditharo 2.
dikarabo tse di fitlhang go 99. go ntsha ka dikarabo tse di
fitlhang go 75.
1.8 arabolola dipalofoko di le arabolola dipalofoko di Ke eng se se farologaneng go tswa go kgweditharo 2?
mo tirisong mme ba tlhalose le mo tirisong mme ba
Poeletso ya Barutwana ba tswelela go dira ka mofuta wa tharabololo ya mafoko a a latelang a a
tharabololo ya bona ya tlhalose tharabololo ya
tlhakanyo e thadisitsweng mo kgaolong 2 fela tlhatlhamano ya dipalo e okeditswe go 40.
dipalo tse di akaretsang bona ya dipalo tse di
e isang kwa
go tlhakanya, go katiso ka akaretsang go tlhakanya, Lebelela dintlha go kgweditharo 2
katisong
dikarabo tse di fitlhang go 50. go katiso ka dikarabo tse di
fitlhang go 40.
1.9 Rarabolola dipalo tse di Rarabolola dipalo tse di Mo kgweditharong e barutwana ba tswelela pele go dirisa ditshwantsho le kgongwana ya
akaretsang kgaoganyo e akaretsang kgaoganyo e didiriswa go bontsha tharabolo ya bona. Nomore ya polelo e tshwanetse go diriswa. Barutwana
Kgobokanyo
e lekanang le kgobokanyo e lekanang le kgobokanyo bat la poeletso ya ntsha go bontsha gore ba fitlhile jang mo karabong.
le kgaoganyo
ka dipalotlalo tse di fitlhang ka dipalotlalo tse di fitlhang
e e isang kwa Lebelela dintlha go kgweditharo 2
ko go 99 ka dikarabo tse di ko go 75 ka dikarabo tse di
karoganyong
akaretsang disaala. akaretsang disaala.
321
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
322
1.10 Rarabolola le go tlhalosa Rarabolola le go tlhalosa Tsepamo ya bothata mafoko palophatlo mo kgweditharo e atswelela go dumelela barutwa go:
dithaaraano tse di mo tirisong dithaaraano tse di mo
Karoganyo • Go aroganya le go kgobokanya dilo ka go lekana;
tsa dipalo tse di akaretsang tirisong tsa dipalo tse di
e e isang go
go aroganya ka tekano go akaretsang go aroganya • Tlhalosadikarolo tsa palophatlo;
palophatlo.
go isang kwa ditharabololong ka tekano go go isang
• Fitlhela palophatlo ya didiriswa ka botlalo;
tse di akaretsang tse di kwa ditharabololong tse di
kopaneng le tse di sa akaretsang tse di kopaneng • Lemoga gore palophatlo ke karolo ya botlalo; le
1 1 1 le tse di sa kopanang,
2 4
kopanang, sekao. , , jalo, 5 • Kwala palophatlo jaaka nnge tharong.
1 1 1
jalo. sekao 2, 4, 5 jalo, jalo.
Mokgweditharong e, barutwana ba tlhalosa boraro le botlhano.Go botlhokwa gore barutwana ba
itsisiwe go di palophatlo go na le halofo ya nngwe le kotare ya nngwe.
Dikao tsa mathata a a ka diriwang mo kgweditharo e e:
• Ditsala di le thataro di aroganya dikotana tsa dimonamone di le supa (7) ka go lekalekana.
Thala setswhantsho go bontsha karabo ya gago. Tshwantshanya karabo ya gago le ele ya
tsala.
• Ditsala di le robedi ba aroganya dikotana tsa dimonamone di le robongwe ka go lekalekana.
Thala setshantsho go bontsha karabo ya gago. Tshwantshanya karabo ya gago le ele ya
tsala.
• Kotara e le nngwe1
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Lebelela dintlha go kgweditharo 2
1.11 • Lemoga le go tlhaola • Lemoga le go tlhaola Dikao tsa mathata a a ka diriwang:
madi a tshipi a Aferika madi a tshipi a Aferika
Madi • Barutwana ba le 35 le morutabana a le mongwe ba tsaya loeto la sekolo go ya kwa go
Borwa (5c, 10c, 20c, 50c, Borwa (5c, 10c, 20c,
rasefe wa tlhago. Sekolo se duela R1.20 go morutwana mongwe le mongwe go tse rasefe
R1, R2, R5, le madi a 50c, R1, R2, R5,. le
wa tlhago. Go tshwanetswe go duelwa bokae? Ma Hewu o rekela lelapa la gagwe marotho
dipampiri. R10, R20, R50 madi a dipampiri R10,
(dinkgwe) a le pedi(2) tsatsi lengwe le lengwe. Tlhotlhwa ya senkgwe le sengwe ke R4, 99. O
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
R20, R50
• Rarabolola dipalo tsa dirisitse madi a makae mo matsatsing a matlhano 5?
madi tse di akaretsang • Solve money problems
Lebelela dintlha go kgweditharo 2.
palogotlhe le madi a po- involving totals and
elo R99 le disentego fitlha change in cents up to
go 90c 75c kgotsa diranta go
R75
TIRISO YA DI PALELO E E LOKOLOGILENG
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
CAPS 1.12 Dirisa ditogamano tse di latelang Dirisa ditogamano tse di Go solofetswe gore barutwana ba rarabolole tiriso ya palelo ba lokologile ba dirisa ditogamano
fa o dira palelo : latelang fa o dira palelo : tse di latelang:
Ditogamano
• Ditshwantsho kgotsa kgotsa • Ditshwantsho kgotsa • Go aga le go kgaoganya dinomore
(Mekgwa ya
didiriswa tsa e.g. dibadisi kgotsa didiriswa tsa e.g.
ditogamano) • Koketsobedi le halofo
dibadisi
• Go aga le go kgaoganya
• Molapalo
dinomore • Go aga le go kgaog-
anya dinomore Lebelela dintlha go kgweditharo 2
• Koketsobedi le halofo
• Koketsobedi le halofo
• Molapalo
• Molapalo
1.13 • Tlhakanya go fitlha go 99 • Tlhakanya go fitlha go Lebelela dintlha go kgweditharo 2
75
Go tlhakanya • Ntsha go tswa go 99 Barutwa ba tswelela go kgaoganya dinomore ba boelwa ke boitshepi mo togamano ya bona ya
le go ntsha • Ntsha go tswa go 75 go rekota..
• Dirisa matshwao a a maleba
( +, -, =, □) • Dirisa matshwao a a Kgonego ya tsela go bbontsha tlhakanya le ntshapalelo:
maleba ( +, -, =, □)
• Ikatisetse palotlhamo 20 Go roba dinomore dikarolo tse dinnye go nolofatsa palelo.
• Ikatisetse palotlhamo 20
Go dirisa kitso ya boleng felo go roba dinomore go masome le bonngwe.
Go tlhakanya palo ya dinomore tse pedi ka go roba dinomore.
33 + 36 = □
33 + 36 = (30 + 3) + (30 + 6)
= (30 + 30) + (3 + 6)
= 60 + 9
= 69
Go tlhakanya ka go roba nomore e le nngwe.
33 + 36 = □
33 + (30 + 6)
33 + 30 → 63 + 6 = 69
323
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
324
1.13 • Tlhakanya go fitlha go 99 • Tlhakanya go fitlha go Barutwana b aka roba dinomora ka mokgwa o o ka laolwang ke bona. Se se raya gore bat la di
75 dira ka mekgwa e e farologaneng.
Go tlhakanya • Ntsha go tswa go 99
le go ntsha • Ntsha go tswa go 75 33 + 36 = □
• Dirisa matshwao a a maleba
( +, -, =, □) • Dirisa matshwao a a 33 + (10 + 10 + 10 + 6)
maleba ( +, -, =, □)
• Ikatisetse palotlhamo 20 33 + 10 → 43 + 10 → 53 + 10 → 63 + 6 = 69
• Ikatisetse palotlhamo 20
Ntsha
• Go roba dinomore ka bobedi
75 – 54 = □
75 – 54 = (70 + 7) – (50 + 4)
= (70 – 50) + (7 -4)
= 20 + 3
= 23
• Go ntsha ka go roba nomore e le nngwe
75 – 54 = □
75 – (50 + 4)
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
75 – 50 → 27 - 4 = 23
Solofela gore barutwana bangwe b aka roba dinomore ka mekgwa e e farologaneng go
nolofatsa:
75 – 54 = □
75 – (20 + 20 + 10 + 6)
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
75 – 20 → 57 -20 → 37 - 10 = 27 - 4 = 23
O dirisa karogano gabedi go roba dinomore .
59 + 12
59 + (6 + 6)
59 + 6 → 65 + 6 = 71
O dira le go diragatsa kitso jaaka togamano
Togamano e e bontshitsweng fat lase e letlelela a barutwanan go tisa balela ya bona le bokao
jwa dinomore.Go katisa togamano e e fa tlase e tla rotloetsa barutwana go tlhagisa mo godimo
ga botsalano gare ga dinomore le go ruta barutwana gora ba ka dirisa le go dirafatsa kotso ya
bona go ba thusa go bala.
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go 99 • Tlhakanya go fitlha go Go bala go le go balela kwa morago.
75
Go tlhakanya • Ntsha go tswa go 99 68 – 59 = □
le go ntsha • Ntsha go tswa go 75
• Dirisa matshwao a a maleba Go balela kwa godimo ka bonngwe go simolola go 59 ke togamano e e maleba gonne dinomore
( +, -, =, □) • Dirisa matshwao a a di atamelane thata.
maleba ( +, -, =, □)
• Ikatisetse palotlhamo 20 Lemoga dibedi tse di gautshwane
• Ikatisetse palotlhamo 20
34 + 35 tlhalosa gore ke dibedi 34 tlhakanya 1 kgotsa dibedi 35 ntsha 1
34 + 34 + 1
Barutwana ba kanna ba bega togamano ya bona ba dirisa togamano ya bona ba dirisa metsu:
34 + (30 + 4) + 1
34 + 30 → 64 + 4 → 68 + 1 = 69
Fetola dipalo go atisa ka lesome o tlosa kgotsa tlhakanya bonngwe
Bala godimo kgotsa tlase gaufi le lesome le C
58 + 19 = □
Mo barutwana ba tlhoka go iplolela gore ba na le ditlhopho tse pedi. Fetola 58 kgotsa 19 gaufi le
katiso ya to lesome (10). Ba tshwanetse go itlhophela.
Tlhakanyo e ka kwadiwa jaana: 58 + 19 = 58 + 20 - 1
58 + 20 → 78 - 1 = 77
Barutwana bangwe b aka roba 20go 2 setlhopha 10 go bala ka nepagaloto.
325
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
326
1.14 • Katiso ya dipalo 1 go 10 ka 1, • Katiso ka dipalo 1 go10 Ke eng se se farologaneng mo kgweditharo 2?
2, 5, 3 le 4 by 2, 5, 4
Poeletso ya Mo kgweditharong ya boraro, barutwana ba tswelela ka go ikatisa go tlhaloganya ga bona ka
tlhakanyo e e • Dirisa matshwao a a maleba • Dirisa matshwao a a katiso le go dirisa keriti la ntlha.
isang kwa go (+, x, =, □) maleba (+, x, =, □)
Ba tswelela go:
atiseng
• Go kwala ka mokgwa o o latelang:
1 setlhopha sa 2 ke 2 Kgotsa 1 atisa ka 2 ke 2 kgotsa 1x2=2
2 setlhopha sa 2 ke 4 Kgotsa 2 atisa ka 2 ke 4 kgotsa 2x2=4
3 setlhopha sa 2 ke 6 Kgotsa 3 atisa ka 2 ke 6 kgotsa 3x2=6
Mo kgwedi tharong e barutwana ba simolola ka go atisa ka 4. Go atisa ka 2 le 5 ikatiso e a
tswelelae tswelela.
Katiso ya ditshwantsho go atisa e tshwanetse go tswelela go neelwa le bontsi jwa go kwala bo
tshanetse go dirwa ka mo bukeng ya tiro. Go tlhaloganya go ka nna ga tsenyeletswa le ka mo
gare ga buka ya tiro Understanding. Molapalo, papetlakaelo le lenanekatisole ka dirisiwa go aga
kutlisiso ya kgato. Barutwana ba tshwanetse go neelwa dipalo tsa dipolelo go feleletsa. Jaaka:
6 x 2 = □
5 x 7 = □
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
4 x 6 = □
Barutwana ba tshwanetse go dirisa keriti atisa go batla dikarabo. Se se tla ba thusa go buisa le
go utlwisisa lenanekatiso le go bokgoni ba dintlha tsa go atisa.
× 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
2 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
4 4 8 12 14 20 24 28 32 26 40
5 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
CAPS 1.16 Kgopolopalo: Tekanyo 99 Kgopolopalo: Tekanyo 75 Dikao tsa dipotso tse di ka botsiwang:
Dipalo tsa • Thulaganyo ya setlhopha sa • Thulaganyo ya setl- Kgopolopalo:
tlhogo dipalo tse di tlhophilweng hopha sa dipalo tse di
Paloina le letshwao
tlhophilweng
• Faroganya dipalo go fitlha go
Tshwara karata kgotsa kwala leina la palo. Tlhopha morutwana go kwala palo e e nylalanyang.
99 le o • Faroganya dipalo go
fitlha go 99 le o bolele Bontsi kgotsa bonnye
bolele gore ke gore 1,2,3,4,5 le
gore ke gore 1,2,3,4,5 le
10 kgolo kgotsa nnye Ke eng se?
10 kgolo kgotsa nnye :
Kabonako gopola: • 1 e nnye ka 45
• Go tlhakanya le go
• Go tlhakanya le go dintlha tsa dintlha tsa go ntsha mo • 1 e ntsi ka 69
go ntsha mo go 20 go 15
• 5 e nnye ka 36
• Tlhakanya le go ntsha go • Tlhakanya le go ntsha
go atisa ka 10 go tswa • 10 e ntsi ka 30
atisa ka 10 go tswa go 0 go
fitlha go 100 go 0 go fitlha go 50 Ke lekwalo le lefe la botlhano la alefabete?
Ditogamano tsa balela Ditogamano tsa Ke kgwedi efe ya borobongwe ya ngwaga?
tlhaloganyo
Dirisa ditogamano tsa go balela Thulaganyo le tshwantshanyo
go tlhakanya le go ntsha ka Dirisa ditogamaano tsa go
bokgoni: balela, go tlhakanya le go Ke efe e ntsi: 21 le171?
ntsha ka nonofo Neela nomore magareng ga 154 le 159.
• Baa palo kgolo pele gore o
balelepele kgotsa go balela • Baa palo kgolo pele Dintlha tsa go tlhakanya le go tlosa:
morago gore o balelepele kgot-
sa go balela morago • Itse ka pelo go tlhakanya le go ntsha tlamo ya dipalo go fitlha ka 20
• Molapalo
• Molapalo □ + = 20
• Koketsopedi le halofo
• Koketsopedi le halofo □ + = 16
• Go aga le go aroganya
• Go aga le go aroganya 18 = □ -
• Dirisa kamano magareng a
go tlhakanya le go ntsha. • Dirisa kamano Tlhakanya le go ntsha dintlha go dipalo tse tsotlhe go fitlha go 15.
magareng a go tlha- Sekao
kanya le go ntsha
1 + 14 = 15 14 + 1 = 15
2 + 13 = 12 13 + 2 = 15
3 + 12 = 15 3 + 12 = 15
15 – 4 = 11 15 – 11 = 4
327 15 – 5 = 10 15 – 10 = 5
15 – 6 = 9 15 – 9 = 6
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
328
1.16 Kgopolopalo: Tekanyo 99 Kgopolopalo: Tekanyo 75 Kabonako gopola tlhakanya gabedi go fitlha go 15. Se se tshwanetse go akaretsa tsamaisano ya
dintlha tsa gontsha.
Dipalo tsa • Thulaganyo ya setlhopha sa • Thulaganyo ya setl-
tlhogo dipalo tse di tlhophilweng hopha sa dipalo tse di • 1+1=2
tlhophilweng
• Faroganya dipalo go fitlha go • 2+2=4
99 le o bolele gore ke gore • Faroganya dipalo go
• 3+3=6
1,2,3,4,5 le 10 kgolo kgotsa fitlha go 99 le o bolele
nnye gore ke gore 1,2,3,4,5 le • 4+4=8
10 kgolo kgotsa nnye :
Kabonako gopola: • 5 + 5 = 10
• Go tlhakanya le go
• Go tlhakanya le go dintlha tsa • 6 + 6 = 12
dintlha tsa go ntsha mo
go ntsha mo go 20
go 15 • 7 + 7 + 14
• Tlhakanya le go ntsha go
• Tlhakanya le go ntsha Mpontshe dipalo go tlhakantsha go dira 15 (Go kwala kgotsa o dirisa bolengkemedi kgotsa
atisa ka 10 go tswa go 0 go
go atisa ka 10 go tswa karata e e dirisetswang boleng jwa dipalo)
fitlha go 100
go 0 go fitlha go 50
• 8
Ditogamano tsa balela
Ditogamano tsa
tlhaloganyo • 2
Dirisa ditogamano tsa go balela
go tlhakanya le go ntsha ka • 9
Use calculation strategies
bokgoni:
to add and subtract • 11
• Baa palo kgolo pele gore o efficiently:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
balelepele kgotsa go balela • 3
• Baa palo kgolo pele
morago Mpotse palo e e mo moleng ge …. E tlositswe go 15 (Go kwala kgotsa o dirisa bolengkemedi
gore o balelepele kgot-
• Molapalo sa go balela morago kgotsa karata e e dirisetswang boleng jwa dinomore)
• Koketsopedi le halofo • Molapalo • 5
• Go aga le go aroganya • Koketsopedi le halofo • 13
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Dirisa kamano magareng a • Go aga le go aroganya • 0
go tlhakanya le go ntsha.
• Dirisa kamano
magareng a go tlha- Ditogamaano tsa palelo:
kanya le go ntsha
Leba dintlha go KGWEDITHARO 2.
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong jwa le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa tsa go ruta
ngwaga kgweditharo 2
CAPS 1.17 • Dirisa le maina a dipalophatlo • Dirisa le maina a dipalo- Ke eng se se farologaneng mo kgweditharo 2?
mo tirisong e e tlwaelegileng phatlo mo tirisong e e
Palophatlo Mo kgweditharo theetso ya barutwana e tsepame mo goreng leina la palophatlo e golagane
o tsenyeletsa halofo, kotare, tlwaelegileng o tsenye-
go dinomore tsa dikarolo tse di lekanang gore palotlalo e arogantswe. Mefuta ya tlhagiso e ka
seraro le setlhano. letsa halofo, kotare,
diriswa go agakwitlisiso e nngwe.
seraro le setlhano.
• Lemoga dipalophatlo mo
Sekao:
mokgweng wa ditshwantsho. • Lemoga dipalophatlo
mo mokgweng wa
• Kwala palophatlo jaana
ditshwantsho.
halofo, 2 seraro
• Kwala palophatlo jaana
halofo, 2 seraro
Mefuta e e lateng ya dipotso e ka botsisiwa:
Ke dikarolo di le kae mo tse di lekanang?
Karolo nngwe le nngwe re e bitsa eng?
Ke dikarolo di le kae mot se di lekanang?
Karolonngwe le nngwe re e bitsa eng?
Ke dikarolo di le kae mot se di lekanang?
Karolonngwe le nngwe re e bitsa eng?
Mefuta e ya ditiro e rotloetsa:
• Go itse gore dipaloohatlo ke dikarolo tse di lekanang;
• Lemoga goredikarolo tsa palophatlo; le
• Kwala dikarolo tsa palophatlo.
Go kwala
Ga re eteletse barutwana pele go kwala matshwao a dipalophatlo. Barutwana ba ithuta go
tshwaya palophatlo kotara e le nngwe, botlhano bo le bongwe.
329
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 2 Kgweditharo3
2-Dipaterone,Tiriso le Alejebora/Thutadipalo
330
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
2.1 Go kopolola ,go atolosa le go Kopololo, go katoloso le go Tswelela go fa barutwana tlhatlhamano e e tshwanang ya dipaterone mo Thuto 1
tlhalosa tlhalosa kopolola kgweditharong ya 2. Lebelela dintlha mo kgeditharong ya 2.
Dipaterone tsa
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Kopololo, katoloso le go Letlelela barutwana go kopolola ,go atolosa le go tlhalosa dipaterone.
tlhalosa ka mafoko tlhalosa ka mafoko mo nakong e barutwana ba tshwanetse go ba be ba kgona go tlhalosa
dipaterone kwa ntle go thuso ya kaedi ya dipotso Tswelela go tsepama mo
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
kgolong ya puo e barutwana ba e tlhokang go tlhalosa dipaterone.
tse di dirilweng ka dilo tse di tse di dirilweng ka dilo tse di
kgongwang kgongwang
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka go thala tse di dirilweng ka go thala
mela,dipopego kgotsa mela,dipopego kgotsa didi-
didiriswa. riswa.
Tlhama Dipaterone ka bowena Tlhama Dipaterone ka bowena
Tlhama Dipaterone tsa Tlhama Dipaterone tsa
Jeometeri ka bowena Jeometeri ka bowena
• Ka di diriswa tse • Ka di diriswa tse dikgong-
dikgongwang wang
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Ka go thala mela, dipopego • Ka go thala mela, dipopego
kgotsa didiriswa. kgotsa didiriswa.
Dipaterone tse di re di
kaganyeditseng
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri:
• Mo tlhagong /tlholego
• Mo sešweng sa letsatsi le
letsatsi
• Go tswa mo ngwao boswa
jwa letsatsi ka letsatsi
Go tswa mo ngwaoboswa ya
rona
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
CAPS 2.2 Go kopolola ,go atolosa le go Go kopolola ,go atolosa le go Lebelela dintlha mo kgweditharong ya 1 mme o atolose tlhatlhamano ya Dithuto 3
tlhalosa tlhalosa dipalo go fitlha ka 180
Dipalo tsa
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go
tlhalosadipalo tse di bonolo ka tlhalosadipalo tse di bonolo ka
tatelano bonnye go fitlha ka 200 tatelano bonnye go fitlha ka 180
Tlhama Dipaterone ka bowena Tatelano e tshwanetse go
bontsha go bala go ya pele le
Tlhama dipateronetsa dipalo ka
morago mo:
bowena
• Ya ntlha go tloga ka palo
nngwe le nngwe magareng
ga 0 le 180
• Pele mo
• Nngwe-someng go tloga ka
katiso nngwe le nngwe ya10
magareng ga 0 le 180
• Ka botlhano go tloga ka
katiso nngwe le nngwe ya 5
magareng ga 0-180
• Ya bobedi go tloga ka katiso
ya 2 magareng ga 0 le 180
• Nngwe-tharong le ya bone
go tloga mo katisong ya 3 le
4 magareng ga 0 le 180
331
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 2 KWEDITHARO 3
BOALO LE DIPOPEGO(DIPALO-POPEGO)
332
Tsepamo mo Nako
Dikgopolong le dikgono
dikgopolong le (I)
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgwedi Thutong ya ura
bofelong jwa ngwaga
tharo 3 le metsotso e
le 24
3.1 Maemo a puo. Maemo le pono Katlenegiso e e totobetseng ya kgweditharo 3: Thuto 1
Maemo, Tlhalosa ya kemo le kamano • Bapisa dipono tse Maemo le pono
dikaelo le ya sediriswa mo go se di farologaneng
Pharologanyo ke eng mo mophato wa 1?.
pono sengwe sekao fa go dimo tsa sedirswa se le
ga,mo pele ga,mo morago ga, sengwe Mo mophatong wa 2, barutwana ba kopanya/tiisa tiro e ba e dirileng ka ga go bapisa
molema, moja, godimo, tlase, dipono tse di farologaneng tsa didiriswa.
Maemo le dikaelo
go gaufi le
Maemo le pono
• Sala morago di-
Maemo le dipono
taelodikaelo go tsa- Barutwana ba kgato ya motheo ba tshwanetse go tlhaloganya gore dipopego di
• Bapisa dipono tse di maya mo phaposing lebega ka mekgwa e efarologaneng fa di beilwe ka maemo a a fafologaneng,ba
farologaneng tsa sedirswa tshwanetse go itse gore dipopego jaaka koloi di bonala di le dinnye fa di le
se le sengw kgakala.Ba tshwanetse go tlhaloganya gore goreng setshwantsho se se mopele
mo bukeng se bonala sentle go feta ses se kwa morago.Mo ditlhopeng tse di
Maemo le dikaelo
totobetseng,barutwana ba ka itemogela ka go baya diatla tsa bona mo sefatlhegong
Sala morago ditaelodikaelo go go thibela pono ya dilo tse di kgakala.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tsamaya mo phaposing
Mo mophatong wa 2,barutwana ba ka neelwa ditiro tse bapisang dipono tse di
farologaneng le dipopego.Se se tla thusa barutwana go go ranola ditshwantsho tsa
geometeri di lebilwe ka diponalo tse di farologaneng
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Nako
Tsepamo mo
Dikgopolong le dikgono (I)
dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta Thutong ya ura
dikgono tsa kgwedi
bofelong jwa ngwaga le metsotso e
tharo 3
CAPS
le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di Ke eng se sešwa mo kgweditharong 3 Thuto tse 2
diriswa
Popegotlhako- Go lemoga go raya maina Diselennere di tsenyeleditswe
retharo a popegotlhakoretharo mo Go lemoga go
Dipopegotlhakoretharo mo mophatong wa 2
phaposing le mo ditshwantsho raya maina a
popegotlhakoretharo Barutwana ba dira ka
• Dibolo(dikgolokwe
mo phaposing le mo
• dibolo le dipopego tse di bopegileng jaaka dibolo
• Popego ya lebokoso ditshwantshong
(porisime) • Diselennere le dipopego tse di bopegileng jaaka selenner
• Popego ya bolo,
• Selennere (kgolokwe) • Mabokoso a a farologaneng le dipopego tse di bopegileng jaaka porisime kgotsa
popegotaese
Dipharologantsho tsa • Popego ya bolo
didirwa: (porisime ) Tsepamo mo dipopegong tsa popegotlhakoretharo:Go kgokologa le go relela
Tlhalosa,tlhaola • Selennere Se ke tshweletse ya se ba sedirileng mo mophatong wa 1 kgweditharo 1,mme
le go tshwantsha jaanong diselennere di akareditswe
Dipharologantsho tsa
popegotlhakoretharo go
didirwa
ikaegilwe ka:
Tlhalosa,tlhaola
• bogolo
le go tshwantsha
• /Dipopegogo tse di ka popegotlhakoretharo go
kgokologang ikaegilwe ka:
Barutwana ba batlisisa gore a ba ka paka kgotsa go dira terio ka dibolo fela kgotsa
• Didiriswa tse relelang • bogolo diselennere
Ditiro tse di tsepameng • Didriswa kgokolo-
gang
Go lemoga le go aga
popegotlhakoretharo o • Didiriswa tse di
dirisa didiriswa jaaka relelang
ditshwantsho tse di segilweng
tsa popegotlhakorepedi,
diboloko,didiriswa tse di
kgonang go dirisiwa ga pele
le tse di agang dipopego tse
dingwe tsa tekanyotlhakore
tharo dididriswa tsa tekano .
333
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Nako
Tsepamo mo
Dikgopolong le dikgono (I)
dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta Thutong ya ura
334 dikgono tsa kgwedi
bofelong jwa ngwaga le metsotso e
tharo 3
le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di Go lemoga le go neeela maina a dibolo(dikgolokwe) le mabokoso(diporisime) Thuto tse 2
diriswa le diselennere:
Popegotlhako- Go lemoga go raya maina
retharo a popegotlhakoretharo mo Go lemoga go Barutwana ba tshwelela go neela maina,go tlhaola,le go kgobokanya mme
phaposing le mo ditshwantsho raya maina a diselennere di akareditswe. Barutwana ba tshwanetse ba neelwa dipopego tse di
popegotlhakoretharo farologaneng go dira ka tsona jaaka:.;
• Dibolo(dikgolokwe
mo phaposing le mo
• Dikgolokwe sekao dibolo tsa bogolo jo farologaneng dimabole,dinamone j.j
• Popego ya lebokoso ditshwantshong
(porisime) • Diporisime sekao diboloko,ditena,mabokoso a bogolo jo bo farologaneng
• Popego ya bolo,
• Selennere (kgolokwe) • Diselennere tse di telele le diselennere tse di seporwana molongwana o monnye
wa sebopego sa selennere boteng jwa lebokoso sedikolosi sa toulo sedikolosi
Dipharologantsho tsa • Popego ya bolo
sa pampiri ya tlelosete le selennere khutshwane le bophara jaaka moteme wa
didirwa: (porisime )
politšhe,motsoko, jj.
Tlhalosa,tlhaola • Selennere
Barutwana ba ka bona dipopego tse di bopegileng jaaka bolo(dikgolokwe),kgotsa
le go tshwantsha
Dipharologantsho tsa mabokoso,diselennere fa neetswe kgobokanyo ya didiriswa ,mme barutwana ba
popegotlhakoretharo go
didirwa kgona go bona kgotsa go supa dipopego tse di bopegileng jaaka mabokoso mo
ikaegilwe ka:
phaposing.
Tlhalosa,tlhaola
• bogolo
le go tshwantsha Ka nako e e ikemetseng ya morutwana ka nosi ba tswelela
• Dipopegogo tse di ka popegotlhakoretharo go
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• aga ka didiriswa le go
kgokologang ikaegilwe ka:
• dira dibolo, diselennere le dipopego tsa mabokoso go tswa mo teging e e
• Didiriswa tse relelang • bogolo
tshamekang.
Ditiro tse di tsepameng • Didriswa kgokolo-
Ditiro tsa kwala
gang
Go lemoga le go aga
Le fa tiro e ntsi ya didiriswa tekanyotlhakore e dirwa ka diatla tiro e tshwanetse ya
popegotlhakoretharo o • Didiriswa tse di
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
sobokangwa ya tiisiwa ka dithutiso tse di kwalwang.
dirisa didiriswa jaaka relelang
ditshwantsho tse di segilweng Puo
tsa popegotlhakorepedi,
Tshwelela go godisa bokgoni jwa barutwana ka go bua ka
diboloko,didiriswa tse di
dipopegotlhakoretharo:Leba dintlha kaelo tsa kgweditharo 1
kgonang go dirisiwa ga pele
le tse di agang dipopego tse
dingwe tsa tekanyotlhakore
tharo dididriswa tsa tekano .
Nako
Tsepamo mo
Dikgopolong le dikgono (I)
dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta Thutong ya ura
dikgono tsa kgwedi
bofelong jwa ngwaga le metsotso e
tharo 3
CAPS
le 24
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Ga gona tiro e e totobetseng ya popegotlhakoretharo mo kgweditharong 2. ,tiro e tshwanetse go tiisiwa/kopangwa ka tiro
kwalo.Barutwana ba tshwelela go aga/bopa dipopegotlhakoretharo ka didiriswa tse di ka disiwang gape,diboloko ka nako e e
popegotlhako- Go lemoga go neela maina a
kobiseditsweng morutwana ka nako ngwao boswa
repedi popegotlhakorepedi.
• Sediko
• khutlotharo
• Khutlonne
• Khutlonnetsepa
• rectangles/ khutlonnet-
sepa
Dipharologantsho tsa
dipopeg:
Tlhalosa,tlhaola
le go tshwantsha
popegotlhakorepedi
• bogolo
• Mmala
• popego
• matlhakore a a tlhama-
letseng
• matlhakore a a kgolokwe
335
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 2 KWEDITHARO 3
TEKANYO
336
Boleele jwa
Dikgoplo le dikgono tse di Dikgopolo le dikgono tse nako
Ditlhogo tlhokofalang ka bofelo jwa di tsepamisitsweng go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheokaelo ya go ruta (Mo thutong
ngwaga. kgweditharo 3 tsa ura le 24
metsotso
4.1 Bolela nako Bolela nako Barutwana ba tswelela go ikatisetsa go bua ka boleng jwa nako le tatelano ya Dithuto tse 3
nako.
Nako • Bolela o bo o rulaganye • Bolela o bo o rulaganye
malatsi a beke malatsi a beke Ka nako ya go ruta botlhe mo phaposing le ka ditlhopa, barutwana ba tswelela
go bua ka ga malatsi a beke, dikgwedi tsa ngwaga le letlha la letsatsi la gono,
• Bolela o bo o rulaganye • Bolela o bo o rulaganye
le malatsi pele le malatsi a a tlang. Barutwana ba simolola go tlwaela tiriso ya
dikgwedi tsa ngwaga. dikgwedi tsa ngwaga.
khalentara ka go tswelela go kwala
• Kwala malatsi a matsalo • Kwala malatsi a matsalo
• Malatsi a matsalo
le meletlo ya sedumedi, le meletlo ya sedu-
malatsi a botlhe a boikhut- medi, malatsi a botlhe a • Meletlo ya sedumedi
so, ditiragalo tsa hesetiri, boikhutso, ditiragalo tsa
• Ditiragalo tsa hisetori
ditiragalo tsa sekolo mo hesetiri, ditiragalo tsa
khalentareng. sekolo mo khalentareng. • Ditiragalo tsa sekolo le
• Bolela diura tse 12 tsa • Bolela diura tse 12 ka • Malatsi a botlhe a boikhutso mo khalentareng.
nako ka halofo le kwatara diura, halofo ya diura le
Ka nako ya tiro ka bonngwe barutwana ba simolola go latelanya ditiragalo go
ya diura. kwatara ya diura mo dit-
tswa go ditiragalo tsa matselo a bone a ka metlha le go rulaganya tatelano
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
shupanako tsa manaka.
Balela boleele jwa nako le yaditshwantso. Barutwana gape ba dira ditirwana tsa go bolela nako ka diura le
tsamao ya nako Balela boleele jwa nako le halofo ya diura.
tsamao ya nako
Dirisa dikhalentara go balela Pharologanyo ke eng go tswa mo kgweditharo 2?
le go tlhalosa boleele jwa Dirisa dikhalentara go balela
• Bolela nako ka diura, halofo ya diura le kwatara ya diura. Tsepamo ya KG-
nako ka malatsi a beke. le go tlhalosa boleele jwa
WEDITHARO 3 ke go bolela nako ka diura le halofo ya diura le kwatara ya
nako ka malatsi a beke.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dirisa ditshupanako go diura o dirisa tshupanako ya manaka. Se e ka nna tsepamo ya dithutiso tse
balela boleele jwa nako ka • Dirisa ditshupanako go pedi.
diura, dihalofo tsa ura kgotsa baleal boleele jwa nako
dikwatara tsa diura. ka diura kgotsa dihalofo
tsa diura.
Boleele jwa
Dikgoplo le dikgono tse di Dikgopolo le dikgono tse nako
Ditlhogo tlhokofalang ka bofelo jwa di tsepamisitsweng go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheokaelo ya go ruta (Mo thutong
ngwaga. kgweditharo 3 tsa ura le 24
CAPS
metsotso
4.1 Bolela nako Bolela nako Nako e e bolelewang ,, le fa go ntse jalo go tshwanetse go ka ikatisetswa ka Dithuto tse 3
kgweditharo ka nako tsotlhe.
Nako • Bolela o bo o rulaganye • Bolela o bo o rulaganye
malatsi a beke malatsi a beke Sekao barutwana ba ka kopiwa go bolela nako ya fa sekolo se tsena / simolola,
ka nako ya boikhutso le kwa gae, kgotsa fa ba fetola diphaposi borutelo. Tlhopa
• Bolela o bo o rulaganye • Bolela o bo o rulaganye
dinako mo lonaka lo bontshang ura, kgotsa halofo ya ura, kgotsa kwatara ya
dikgwedi tsa ngwaga. dikgwedi tsa ngwaga.
ura. Go ka thusa go nna le tshupanako e kgolo mo phaposing , e barutwana ba
• Kwala malatsi a matsalo • Kwala malatsi a matsalo ka lebelela mo go yone. Barutwana ba ka itirela ditshupanako dibokoso. Ka jalo
le meletlo ya sedumedi, le meletlo ya sedu- o ka ba kopa go bontsha nako tse di farologaneng mo go tsona jaaka ; bontsha
malatsi a botlhe a boikhut- medi, malatsi a botlhe a 10 o, clock. Bontsha gore (e ne e le nako mang ) lonaka le ne le eme fa kae
so, ditiragalo tsa hesetiri, boikhutso, ditiragalo tsa kwatara y aura pele. Barutwanan ba ka dira dipalelo ba dirisa tshupanako jaaka
ditiragalo tsa sekolo mo hesetiri, ditiragalo tsa ba bontsha fa nako e le 12 o, clock thapama, botsa gore e tla nna nako mang
khalentareng. sekolo mo khalentareng. mo diura tse 3 tse di latelang. Ba tsamaise lonaka la tshupanako ya bone ya
maitirelo ( ba ka lebelela tshupanako e e mo phaposing kgotsa ya setshwantso
• Bolela diura tse 12 tsa • Bolela diura tse 12 ka
mo phaposing) go balela dikarabo tsa bone. Barutwana ga ba lebelelwa
nako ka halofo le kwatara diura, halofo ya diura le
go balela boleele jwa nako ya diura kgotsa halofo ya ura ba sa lebelela mo
ya diura. kwatara ya diura mo dit-
tshupanakong.
shupanako tsa manaka.
Balela boleele jwa nako le
• Dirisa dikhalentara go balela le go tlhalosa boleele jwa nako ka malatsi a
tsamao ya nako Balela boleele jwa nako le
beke.
tsamao ya nako
Dirisa dikhalentara go balela
Barutwana ba tsepama mo go buiseng khalaentara. Ba ithuta go fitlhela le go
le go tlhalosa boleele jwa Dirisa dikhalentara go balela
neelana ka matlha a a rileng.
nako ka malatsi a beke. le go tlhalosa boleele jwa
nako ka malatsi a beke. Barutwanan ba balela boleele jwa nako ka malatsi kgotsa dibeke, ba lebeletse
Dirisa ditshupanako go
mo khalentareng.
balela boleele jwa nako ka • Dirisa ditshupanako go
diura, dihalofo tsa ura kgotsa baleal boleele jwa nako Barutwana ga ba a lebelelwa go fetolela dibeke le malatsi.
dikwatara tsa diura. ka diura kgotsa dihalofo
Barutwana ga ba a lebelelwa go dira dipalelo tse di tsenyeletsang go
tsa diura.
balela nako gare ga matlha fa ba se ke tla ba nna le khalentara.
337
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Dikgoplo le dikgono tse di Dikgopolo le dikgono tse nako
338 Ditlhogo tlhokofalang ka bofelo jwa di tsepamisitsweng go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheokaelo ya go ruta (Mo thutong
ngwaga. kgweditharo 3 tsa ura le 24
metsotso
4.2 Go lekanya go go sa Ka kgweditharo 1 go atlenegisiwa gore barutwana ba tsepame mo tekanyetso, tekanyo, papiso le go rekota
tlhomamang boleele, bophara le bogodimo ka diyuniti tse di sa tlwaelesegang mme o dira le tekanyetso nngwe, tekanyo,
Boleele
papiso le rekoting ya ditekanyo ka dimitara.
• Lekanyetsa, lekanya,
bapisa, rulaganya le go Mekgwa e ya go lekanya boleele e ka ikatisetswa ka nako ya go dira ka bonngwe kgweditharo yotlhe. Tiro
rekota boleele o dirise yotlhe e rekotiwa.
ditekanyetso tse di sa
Go lekanyetsa boleele mo tirisong ya go rarabolola dipalo le dipalelo
tlwaelegang jaaka bophara
jwa mabogo, dikgato, Ka nako e e beetsweng Dipalo, tiriso le kamano barutwana ba rarabolole dipalo tse di dirisiwang mo
boleele jwa dipensele, tirisong ya
dibadisa jalo jalo
• Tekanyo e e sa tlhomamang ya boleele sekao; ke dikgato tse 27 go tsena mo kantoro ya bo tsamaise. Ke
• Tlhalosa boleele jwa dikgato tse 36 go fitlha kwa hekeng.
dilwana ka go balela le go
• boleele ka dimetara
bolela gore ke boleele jwa
diyuniti tse kae tse di sa Elatlhoko seelo sa palo e e maleba ya kgweditharo eo, gape le seelo sa mefuta ya dipalo tsa kgweditharo eo.
tlwaelegang.
• Dirisa puo go bua ka ga
papiso ya boleele jaaka;
telele, khutsane, teletsana,
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
bophara
Ketisopele ya tekanyetso e
e tlhomameng
Fopholetsa, lekanya, bapisa,
rulaganya le go rekota boleele
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
o dirisa dimetara ( gongwe
kotana ya metara kgotsa
mogala thapo wa metara)
Boleele jwa
Dikgoplo le dikgono tse di Dikgopolo le dikgono tse nako
Ditlhogo tlhokofalang ka bofelo jwa di tsepamisitsweng go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheokaelo ya go ruta (Mo thutong
ngwaga. kgweditharo 3 tsa ura le 24
CAPS
metsotso
4.3 Tekanyo e e sa tlhomamang Barutwana ba ka simolola go ikatisetsa go lekanyetsa, lekanya, bapisa, le go rekota boima ba dirisa ditekanyo tse di sa
tlhomamang le go lekalekanya tekanyetso ka nako ya tiro ka bonngwe.
Boima / • Fopholetsa , lekanya, bap-
Mmese isa rulaganya le go rekota Tekanyo ya boima mo tirisong ya go rarabolola dipalo le dipalelo
boimao dirise seemo sa
Ka nako e e beetsweng Dipalo, tiriso le kamano barutwana ba ka rarabolola dipalo tse di ka dirisiwang mo tirisong ya
tekanyetso e e sa tlwael-
esegang le go lekalekanya • tekanyo ya boima jo bo sa tlhomamang; le
sekao diboloko, ditene jalo
• Go lekanya boima ka dikilogeramo.
jalo
Elatlhoko seelo sa palo e e maleba ya kgweditharo eo, gape le seelo sa mefuta ya dipalo tsa kgweditharo eo.
• Dirisa puo go bua ka ga
papiso; sekao bofefo,
boima,bofefonyana, boi-
mana
Ketisopele ga tekanyo e e
tlhomameng
• Bapisa, rulaganya le go
rekota boima jwa dilwna
phutelwana tsa papatso
tsa boima jo bo kwadil-
weng ka dikilogorama
jaaka,2 kilogorama ya
reise, le 1 kilogorama ya
folouro.
• Lekanya boima jwa tsona
ka dikilogeramo o dirise
sekale sa phaposi botl-
hapelo.
339
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Dikgoplo le dikgono tse di Dikgopolo le dikgono tse nako
340 Ditlhogo tlhokofalang ka bofelo jwa di tsepamisitsweng go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheokaelo ya go ruta (Mo thutong
ngwaga. kgweditharo 3 tsa ura le 24
metsotso
4.4 Tekanyo e e sa tlhomamang Tekanyo e e sa Pharologanyo ke eng mo mophatong wa 1? Dithuto di le 3
tlhomamang
Mothamo / • Fopholetsa, lekanya, Go atlenegisiwa gore mo mophato 1 barutwana ba tsepame mo
Bolulo bapisa rulaganya le go re- • Lekanyetsa, lekanya,
• tlhabolola puo ya go bua ka dipharologano tsa bolumo;
kota mothamo wa ditshelo bapisa rulaganya le
(boleng bo setshelo se ka go rekota mothamo • Bapisa bolumo mo ditshelo tse pedi tse di tshwanang
bo tsayang fa e tletse) o wa ditshelo(boleng bo
• Bapisa bolumo mo ditshelo tse pedi tse di farologaneng ka popego bogolo
dirise seemo sa tekany- setshelo se ka bo tsay-
jang setshedi se se sephara le se se kima;
etso e e sa tlwaelesegang ang fa e tletse) o dirise
le go lekalekanya sekao seemo sa tekanyetso e • Tekanyo e e sa tlhomamang ka diyuniti tsa seemo se se sa tlwaelesegang
dintsho le dikopi, e sa tlwaelesegang le
go lekalekanya sekao Mo mophato 2 barutwana ba tswelela go tsepama mo tekanyo e e sa
• Tlhalosa mothamo wa tlhomamang ka diyuniti tse di sa tlwaelesegang ya bolumo.
mashwana le dikopi,
dilwana ka go balela le go
bolela gore ke tse kae tsa • Tlhalosa mothamo wa Barutwana le bona ba simolola go lemoga gore 1 Letara ke boleng jo bo kae.
diyuniti tse di sa tlwael- dilwana ka go balela Mothamo ke eng? Bolumo ke eng?
egang tse di ka tlatsang le go bolela gore ke
setshelo jaaka botlolo e boleele jwa diyuniti tse Mothamo ke boleng jo bo ka tshegetswang ke setshegetsi sengwe
na le mothamo wa dikopi kae tse di sa tlwael- Bolumo ke boleng jwa sebaka se se ka tsewang ke sengwe.
tse 4. egang tse di ka tlatsang
setshelo jaaka botlolo Ka jalo botlolo e ka nna le mothamo wa Letara, mme ka nako nngwe e ka se e
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
e na le mothamo wa tlatse go fitlhela mothamo; go ka diragala gore ka nako nngwe e tsentse bolumo
dikopi tse 4. ya kopi e le nngwe ya setshedi.
Tekanyo e e sa tlhamalalang ya mothamo o dirisa diyuniti tse eseng
tsaseemo se se tlwaelsegileng
Barutwana ba ka ithuta melawana le ditiriso tsa tekanyo o dirisa diyuniti tsa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
seemo se se sa tlwaelesegang. Go lekanya ka diyuniti tse di sa tlwaelesegang
go se tsewe jaaka tekanyo e e kemo tlase go ya diyuniti tsa seemo se se
tlwaelesegileng.
Barutwana ba tshwanetse go neelwa sebaka sa go lekanya bolumo le mothamo
ba dirisa mefuta e e farologaneng ya dilwana tsa diyuniti tse sa tlwaelesegang
sekao dikopi 9 eseng tsa tekanyo), mashwana ( eseng mashwana a tekanyo a
mannye), dikhurumelo tsa dibotlolo tsa 2 Letara ya mašwi, ditini tse di nnye, le
dibotlolo tse nnye jalo jalo.
Go lekanya bolumo / mothamo ka diyuniti tse seemo se se sa tlwaelesegangngo
tsenyeletsa le go balela gore ke ga kae o ka tlatsa le go tsholola go tswa mo
yuniting e e tlhopilweng go fitlhela mothamo / bolumo e e tlhokegang.
Boleele jwa
Dikgoplo le dikgono tse di Dikgopolo le dikgono tse nako
Ditlhogo tlhokofalang ka bofelo jwa di tsepamisitsweng go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheokaelo ya go ruta (Mo thutong
ngwaga. kgweditharo 3 tsa ura le 24
CAPS
metsotso
4.4 Ketisopele ya tekanyetso e Ketisopele ya tekanyetso Barutwanan ba tshwanetse go rutwa go bolela yuniti ka nako tsotlhe jaaka go Dithuto di le 3
e tlhomameng e e tlhomameng na mashwana a 48 a metsi mo botlolong kgotsa a kana ka halofo ya kopi mo
Mothamo /
botlolong.
Bolulo • Fopholetsa, lekanya, bapi- • Fopholetsa, lekanya,
sa, rulaganya le go rekota bapisa, rulaganya le Fa ba sena go lekanya ka yuniti nngwe le nngwe gantsinyana, bat la kgona
mothamo wa dilwana tse go rekota mothamo wa go lekanyetsa mothamo / bolumo ba dirisa yuniti eo. Go lekanyetsa pele ba
di lekanyang diletara. dilwana tse di lekanyang lekanya go botlhokwa, mme go ka dirwa fela fa ba setse ba lekantse ka yuniti eo
diletara o dirisa pele.
• Fopholetsa, rulaganya le
go rekota mothamo wa • dibotlolo tsa mothamo Barutwana ba tshwanetse go rutwa gore fa ba bapisa mothamo / bolumo, ba
dilwan tsa diphuthelwana wa 1 Letara. dirise fela yuniti e e tshwanang, Sekao fa galase e tsaya 20 mashwana a metsi
tsa thekiso sta mothamo le kopi e tswara 10 dintsho tsa metsi, o ka se re galase e tswere metsi a manti
• jeke e e lekanyang e e
wa tsona o kwadilweng ka
nang le ditselana tsa go Barutwana ba tshwanetse go lekanya ka mefuta e mentsi ya diyuniti tse di sa
diletara jaaka 2 Letara ya
lekenya tsa Letara. tlwaelesegang gore ba kgone go
mshi, 1 Letara ya senot-
sididi, 5 Letara ya pente • Fopholetsa, rulaganya • simolola go tlhaloganya gore fa o dirisa yuniti e nnye o tla tlhoka nako e ntsi
le go rekota mothamo go e tlatsa, jaaka bolumo ya botlolo e ka nna 20 mashwana a tletseng mme
wa dilwan tsa diphuthel- gape e ka nna kopi e 1.
wana tsa thekiso tse
• Ba simolole go dirisa diyuniti tse di siametseng se ba se lekanyang, jaaka go
mothamo wa tsona o
lekanya Letara tse 2 tse tletseng ka leshwana ke tsenyo ya nako.
kwadilweng ka diletara
jaaka 2 Letara ya mshi, Ketisopele ya tekanyetso e e tlhomameng
1 Letara ya senotsididi,
• Fa o tlwaela diletara
5 Letara ya pente
Barutwana ba bolelelwe gore diletara ke selekanyi sa seemo se se
tlwaelesegileng sa go lekanya mothamo / bolumo. Ba ithute lefoko / leina le
khutsafatso ya lone, ka gonne mo diphuthalwaneng tsotlhe tsa dithekiso le
dijeke go diriswa khutsafatso fela.
Barutwana ba simoloa go tlhaloganya gore Letara ke boleng jo bo kae ka go e
tlatsa le go tshela go tswa mo go yone:
• Di 1 Letara tse di farologaneng ka dipopego jaaka tsa dinotsididi, dibokoso
tsa maswi, dibokoso tsa seno sa matute; le
• Jeke tse di lekanyang tse di bontshang ditselana ditekanyo.
341
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Dikgoplo le dikgono tse di Dikgopolo le dikgono tse nako
342 Ditlhogo tlhokofalang ka bofelo jwa di tsepamisitsweng go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheokaelo ya go ruta (Mo thutong
ngwaga. kgweditharo 3 tsa ura le 24
metsotso
4.4 Ketisopele ya tekanyetso e Ketisopele ya tekanyetso Barutwana ba lekanya ka diletara tsotlhe tse di kailweng fa godimo. Ba a Dithuto di le 3
e tlhomameng e e tlhomameng lekanyetsa fa fetsa ba a lekanya mothamo wa ditshegetsi tse dintsi tse di
Mothamo /
farologaneng jaaka setshegetsi sa yogute, setshegetsi sa bebetsididi, lebokoso
Bolulo • Fopholetsa, lekanya, bapi- • Fopholetsa, lekanya,
la dijo tsa motshegare, jeke e tonna, dibotlolo tse kgolo, ditopo tsa pente tse di
sa, rulaganya le go rekota bapisa, rulaganya le
lolea, diemere, jalo jalo. Go tlhopiwe dilwana tsa mothamo o o farologaneng .
mothamo wa dilwana tse go rekota mothamo wa
Barutwana ba tlhalosa mothamo jaaka potlana go 1 Letara, 2 Letara, fag are ga
di lekanyang diletara. dilwana tse di lekanyang
1 le 2 Letara, 5 Letara jalo jalo.
diletara o dirisa
• Fopholetsa, rulaganya le
Bapisa, rulaganya le go rekota mothamo wa diphutelwana tsa dilwana tsa
go rekota mothamo wa • dibotlolo tsa mothamo
papatso tsa mothamo o o kwadilweng ka diletara, 2 Letara ya maswi, 1 Letara
dilwan tsa diphuthelwana wa 1 Letara.
ya senotsididi, 5 Letara ya pente.
tsa thekiso sta mothamo
• jeke e e lekanyang e e
wa tsona o kwadilweng ka Go rekota tekanyo
nang le ditselana tsa go
diletara jaaka 2 Letara ya
lekenya tsa Letara. Lefa tekanyo e le bokgoni jo bo tirisong, barutwana ba tshwanetse go rekota
mshi, 1 Letara ya senot-
ditekanyo tsa bone ka nako tsotlhe, go akaretsa tekanyo e e tlhomameng le e e
sididi, 5 Letara ya pente • Fopholetsa, rulaganya
sa tlhomamang.
le go rekota mothamo
wa dilwan tsa diphuthel- Go lekanya mothamo jaaka tiriso ya go rarabolola dipalo le dipalelo
wana tsa thekiso tse
Ka nako e e beetsweng thoko ya dipalo , tiriso le dikamano barutwana ba
mothamo wa tsona o
rarabolole dipalo tse o di dirisang mo tirisong ya
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
kwadilweng ka diletara
jaaka 2 Letara ya mshi, • Tekanyo e e tlhomameng ya mothamo / bolumo, sekao mmemogolo o dirisa
1 Letara ya senotsididi, dikopi tse 2 tsa mashi go dira putting. Fa a menaganya motswako , o tla
5 Letara ya pente dirisa mashi a kae?
• Diletara
Elatlhoko tekanyetso ya dipalo tsa mefuta e e farologaneng ya kgwedtharo eo,
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
gape le mefuta ya dipalo tseo.
MOPHATO WA 2 KGWEDITHARO 3
TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
CAPS Duration
Nak0
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi- Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheo kaelo ya go ruta (Mo paka-
jwa ngwaga tharo 3 thutong ya ura
le metsotso e
le 24)
5.4 Kgobokanya le go Kgobokanya le go Rulaganya tshedimosetso Dithuto di le 3
rulaganya tshedimosetso rulaganya tshedimosetso
Kgobokanya le Go atlegenedisitswe gore barutwana ba dire sekele yotlhe ya
go rulaganya • Kgobokanya tshedimo- Kgobokanya tshedimosetso tshedimosetso mo kgwedi-tharo1. Go atlenegedisitswe gore mo kgwedi-
tshedimosetso setso ka ga phaposi ka ga phaposi kgotsa sekolo tharo 3 barutwana ba dire ba le nosi dikerafo tse di dirisediwang
kgotsa sekolo go araba go araba dipotso tse di ditshwantsho go tswa mo tshedimosetsong e e neetsweng go ya popego
dipotso tse di bodiwang bodiwang ke morutabana ya setshwantsho kgotsa manaane.
ke morutabana
Tshwantshanya Tshwantshanya tshedimosetso
• Organise data in tallies tshedimosetso
Fa barutwana bat la bob a thala ditshwantsho tse di bopang kerafo e e
• Rulaganya tshedimosetso • Tshwantshanya tshedi- dirisediwang ditshwantsho, go botlhokwa go tlhopa ditlhogo tsa ditlhopa tse
e e nyalanang mosetso mo kerafong di bonolo tsa barutwana go thala sekao mefuta ya dinitsididi e re e ratang,
e e dirisitswang ditshw- ka gonne go bonolo go thala topo go tshwantshanya senotsididi sengwe le
5.5 Tshwantshanya antsho sengwe, maungo le ona a bonolo go a thala, ka ga moo go a kgonagala go
tshedimosetso thala leungo le o le ratang. Go thala ditshwantsho o bontsha motshameko o o
Tshwantshanya Sekaseka le go ranolola
tshedimosetso • Tshwantshanya tshedi- ratang, lenaneo la thelebishene le o le ratang jalo jalo. E ka nna ya nna tiro e e
tshedimosetso
mosetso mo kerafong e e boima ya barutwana ba mophato wa 2.
dirisitswang ditshwantsho • Araba dipotso ka ga
Go bonolo fa barutwana ba thala dikerafo fa ba neilwe pampiri e e nang le
tshedimosetso ka kerafo
5.6 Sekaseka le go ranolola diboloko. Gakolola barutwana ka ga dikarolokgolo tsa kerafo e e dirisediwang
e e dirisediwang ditshw-
tshedimosetso ditshwantsho (lebelela kgwedi-tharo1)
Sekaseka le antsho.
go ranolola • Araba dipotso ka ga Sekaseka le go ranolola tshedimosetso.
tshedimosetso tshedimosetso ka kerafo Barutwana ba tshwanetse go araba dipotso tse o di botsang ka ga kerafo e e
e e dirisediwang ditshw- dirisediwang ditshwantsho.lebelela kgwedi-tharo 1
antsho
343
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 2 KGWEDITHARO 4
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
344
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
1.1 Go bala didiriswa tse di Go bala didiriswa tse di Ke eng se se farologaneng mo kgweditharong ya 3?
kgonngwang. kgonngwang
Go bala Mo kgweditharong e barutwana ba bala didiriswa di le 200. Kwa bofelong jwa kotare ba
didiriswa Bala didiriswa tsotlhe.ka Bala didiriswa tsotlhe.ka tshwanetse go bob a bone, ba tshwere le go tsamaisa didiriswa di le 200. Ba tshwanetse go nna
nepagalo letsatsi le letsatsi nepagalo letsatsi le letsatsi le maikutlo a bontsintsi ba 200.
go fitlha 200. Togamaano ya go fitlha 200. Togamaano ya
Tswelela o tsepamisitse go dira ditlhopha tsa didiriswa.
ditlhopha e a rotloetswa. ditlhopha e a rotloetswa.
Mo bofelong jwa kgweditharo ba tshwanetse go ikarabela mo mokgweng wa dipotso le ditaelo tse
di latelang.
• Bala babadi ka ditlhopha tsa botlano, bosome. Rulaganya gape le go bala gape. A o san a le
palo e e tshwanang ya babadi?
• Fano go babadi ba le 200.Ba bale ka ditlhopha tsa lesome. Go bala babadi ba le 200. A o tla
eletsa go ba bala ka ditlhopha tsa 20 kgotsa 25? Goreng?,
• Swetsa gore ke tsela e feng e o ka baling kgobokanyo ya diphensele ka yona
• Babadi ba le 80 ke bao. Fa re bala ka 2 kgotsa 10 , a palogotlhe ya babadi e tla bo e tshwa-
na?
• Bala babadi ba le 46 ka go dira ditlhopha tsa 2. Go bonako go bala ka bobedi go na le ka
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
bongwe?
• Ke ditlhopha di le kae tsa 10 tseo o di badileng ka babdi ba le 120?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
CAPS 1.2 Go balela kwa pele le kwa Go balela kwa pele le kwa Ke eng se se farologaneng mo kgweditharong ya 3?
mora mora
Go balela kwa Mo kgweditharong e barutwana ba balela kwa pele le kwa morago go fitlha go 200. Go ya kwa
pele le kwa • Go bala ka bonngwe • Go bala ka bonngwe bofelong jwa kgweditharo barutwana ba tshwanetse go tshwaraganya go bala ka go kopanya
morago. go tswa mo palo nngwe go tswa mo palo nngwe go bala ka go tlola go ya ka lenaane thuto. Barutwana ba tshwanetse go tlhalosa seo ba se
magareng ga 0 go fitlha magareng ga 0 go fitlha elelwang ka lenaane thuto mmee ba kgone go elelwa seno fa ba dira go bala ka go tlolaganya.
200 200 Ba tshwanetse go simolola go dirisa togamaano e go bonela ple gore ke dipalo difeng tse di tla
balwang. Sekao:
• Bolesome go tswa mo • Bolesome go tswa
katisanetsweng magareng mo katisanetsweng Botsa barutwana: Ga re bala ka bobedi, a re tla dirisa palo 20 naa? A na palo 20 e ka fa lenaane
ga 0 le 200 magareng ga 0 le 200 tafola la 2?
• Botlhano go tswa mo • Botlhano go tswa mo Kwa bofelong jwa kgweditharo barutwana ba tshwanetse go arabela dipotso jaaka tse:
katisanetsweng ya 5 katisanetsweng ya 5
• Bala ka bosome go tloga go 170 go fitlha go 200.
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 200
• Bala ka bosome go tloga go 180 go fitlha go 200
• Bobedi go tswa mo • Bobedi go tswa mo
katisanetsweng ya 5 katisanetsweng ya 5 • Bala ka bosome go tloga go 180 go fitlha go 140
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 200
• Bala ka botlhano go tloga go 115 go fitlha go 145
• Boraro go tswa mo • Boraro go tswa mo
• Bala ka botlhano go tloga go 135 go fitlha go 110
katisanetsweng ya 5 katisanetsweng ya 5
magareng ga 0 le 200 magareng ga 0 le 200 • Bala ka boraro go tloga go 66 go fitlha go 81
• Bone go tswa mo ka- • Bone go tswa mo • Balela kwa morago ka boraro go tloga go 190 go fitlha go 169
tisanetsweng ya 4 katisanetsweng ya
magareng ga 0 le 200 4magareng ga 0 le 200 • Bala ka bone go tloga ka 120 go fitlha go140.
• Balela kwa morago ka boraro go tloga go 180 go fitlha go 160
Barutwana ba ka dirisa dikiriti tsa dipalo, mela palo, dipalo tlhotlhomiso, kgatlatalama le ditalam
tsa go bala go tshegetsa go bala.
345
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
346
1.10 Go rarabolola le go tlhalosa Tsepamo mo kgweditharong e, e mo dipalophatlo, dipalofoko go kgontsha barutwana go:
Go kgaoganya ditharaano tse di mo tirisong • Arogantse le go kgobokanya dilo ka go lekana;
go go isang go tsa dipalo tse di akaretsang
• Ba neile dikarolo tsa dipalophatlo maina;
dipalophatlo goaroganya ka tekano go go
isang kwa ditharabololong tse • Go bona dipalophatlo tsa didiriswa tsotlhe.
Sharing leading
to fractions di akaretsangdipalophatlo tse • Go lemoga gore dipalophatlo ke karolo ya bojotlhe
di kopaneng . • Go kwala dipalophatlo jaaka palo ya dinomoro di le tharo e le nngwes
1 1 1 1
2 4 3 5
Sekao: , , , jalo le jalo Sekao sa dipalo tse di ka dirwang:
Ke eng se se farologanang le sa Mophato 2?
Mo kgweditharong e, barutwana ba neela dipalophatlo lo tse dintsi maina, go na le halofo e le
nngwe, nngwe tharong, kotara e le nngwe.
Go aroganya go go isang kwa dipalophatlong
• Aroganya ditšhokolete di le 7 magareng ga ditsala di le 3 gore botlhe ba bone bogolo jwa
tšhokolete jo bo lekanang mme go sa sala sepe.
• Dikuku di le tharo di aroganngwa ka go lekana magareng ga ditsala di le 4. Botlhe ba
tshwanetse go bona tse kae?
Fa o aroganya sengwe go:
• Dikarolo di le pedi tse di lekanang e bitswa seripa .Karolo nngwe le nngwe e bitswa halofo.
• Dikarolo di le tharo tse di lekanang, di bitswa palotharo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Dikarolo di le nne tse di lekanang, di bitswa kotara
• Dikarolo di le tlhano tse di lekanang, di bitswa botlhano
• Dikarolo di le thataro tse di lekanang, di bitswa borataro
Dikao tsa dipalo tse barutwana ba tshwanetseng go di dira mo bofelong jwa kgweditharo e.
Kgaoganyo e e isang kwa palophatlo.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Go kgaoganya ditšhokolete di le 11 magareng ga ditsala di le 4 gore botlhe ba bone palo e
elekanang mme go se sale sepe.
Dipalophatlo tse di kgobokantsweng
Koko o neela Basetsana dinamune di le 12 Basetsana ba dira matute ka nngwe-tharo ya
dinamune. O dirisitse dinamune di le kae?.
Mofuta o wa palo o tshwanetse go tlhagiswa fela morago ga barutwana ba rarabolole dipalo di le
nne kgotsa di le tlhano tsa go kgaoganyo e e isang go dipalophatlo le go itse maina a dikarolo tsa
dipalophatlo..
Go baya diphalopatlo mmogo
Mokatisi wa bolotloa o neela halofo ya namune go motshameki mongwe le mongwe. Batshameki
ke ba ba 14.Ke dinamune di le kae tseo a di tlhokang?
Mofuta o wa dipalo e tshwanetse go tlhagiswa fela morago ga barutwana ba rarabolole dipalo di
le nne kgotsa di le tlhano tsa go kgaoganyo e e isang go dipalophatlo le go itse maina a dikarolo
tsa dipalophatlo..
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
CAPS 1.11 • Lemoga le go tlhopha Dikao tsa dipalo tse barutwana ba tshwanetseng go di dira mo bofelong jwa kgweditharo e.
Tšhelete • tšhelete a Aforika Borwa e Boemo jwa dipalo le tirisoya dikamano tse di farologaneng.
leng disente di 5, di le 10,
Lizy o rekisa marotho a dinama ka R4 nngwe le nngwe.Dirisa tafole go mo thusa go bona
di le20, di le 50, R1, R2,
selekanyo se se ntsi sa dipeeletso.
R5, and, R10 and R20.
• Rrabololola dipalo tse di Palo ya marotho a dinama 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
akaretsang palogotlhe
le Tšhentshi/ madi a a Tlhotlhwa ya R 4 8
setseng go fitlha 99c
disente go fitlha go R99 ya Dirisa tafole go bona tlhotlhwa ya marotho a dinama di le 7 le marotho a dinama di le 15.
diranta. Lerato o tlhokomela ngwana. O duedisa R20 madi a loeto , le R5 ka ura go tlhokomela ngwana.
Mo thuse a feleletse tafole.
Palo ya diura 1 2 3 4 5 10
Tlhotlhwa R 25 30
Tlhokomela gore bothata jwa ga Lizy le Lerato bo a farologana..
DIPALO TSE DI SENG MO TIRISONG
1.12 Dirisa ditogamaano tse di Barutwana ba solofetswe go rarabolola dipalo tse di seng mo tirisong o dirisa ditogamaano tse di
latelang fa ba diragatsa latelang:
Togamaano
dipalelo:
• Go aga le go thuba dipalo
(mekgwa
Ditshwantsho kgotsa didiriswa
kgotsa • Go oketsa gape le go aroganya ka bogare
tse di kgonngwang sekao
ditogamaano)
dibadisi • Melapalo
• Go aga le go thuba dipalo Leba dintlha mo kgweditharong 1 le ya 2.
• Go oketsa gape le go arog-
anya ka bogare
• Melapalo
347
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
348
1.13 • Tlhakanya go 99 Mo kgweditharo e barutwana ba tswelela gokgaoganya dipalo gore ba tle ba dire dipalelo.
Go tlhakanya le • Ntsha go 99 Mekgwa e e kgonagalang go bontsha tlhakanyo le go ntsha .
tloso
• Dirisa matshwao a maleba Aroganya palo ka dikarolo di le dinnye go dira dipalelo bonolo.
(+, -, =, □)
Go tlhakanya palo ya dinomoro di le pedi ka go kgaoganya dipalo tsotlhe.
• Ikatisetse dipalo tse di
43 + 36 = □
golaganngweng 20
43 + 36 = (40 + 3) + (30 + 6)
= (40 + 30) + (3 + 6)
= 70 + 9
= 79
Go tlhakanya ka go aroganya palo e le nngwe.
43 + 36 = □
43 + (30 + 6)
43 + 30 → 73 + 6 = 79
Barutwana ba ka aroganya palo ka mekgwa e e farologaneng e e laolegang go bona. Se se kaya
gore bat la e dira ka mekgwa e e farologaneng. .
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
43 + 36 = □
43 + (10 + 10 + 10 + 6)
43 + 10 → 53 + 10 → 63 + 10 → 73 + 6 = 79
Go tlosa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Go aroganya dipalo di le pedi
87 – 56 = □
87 – 56 = (80 + 7) – (50 + 6)
= (80 – 50) + (7 -6)
= 30 + 1
= 31
• Go tlosa ka go aroganya palo e le nngwe.
87 – 56 = □
87 – (50 + 6)
87 – 50 → 37 - 6 = 31
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
CAPS 1.13 • Tlhakanya go 99 Solofela gore barutwana ba bangwe ba ka kgaoganya palo ka mekgwa e e farologaneng e mentsi
go dira gore ba dire dipalelo bonolo.
Go tlhakanya le • Ntsha go 99
tloso 87 – 56 = □
• Dirisa matshwao a maleba
(+, -, =, □) 87 – (20 + 20 + 10 + 6)
• Ikatisetse dipalo tse di 87 – 20 → 67 -20 → 47 - 10 = 37 - 6 = 31
golaganngweng 20
O dirisa go aroganya palo gabedi.
69 + 12
69 + (6 + 6)
69 + 6 → 75 + 6 = 81
Go balela kwa pele le go balela kwa morago
78 – 69 = □
Go bala ka bongwe go tloga ga 69 ke togamaano e e maleba gonne dipalo di atamelane.
Supa bobedi jo bo atamelaneng
34 + 35 o tlhalose gore ke bobedi 34 le 1 kgotsa o oketse gabedi 35 ntsha 1.
34 + 34 + 1
Barutwana ba ka rekota ditogamaano o dirisa metsu
34 + (30 + 4) + 1
34 + 30 → 64 + 4 → 68 + 1 = 69
Fetolela palo go katiso ya lesome mme o ntsha kgotsa o tlhakanya metso
Balela godimo kgotsa kwa tlase go atametsa 10
58 + 19 = □
Fa barutwana ba tshwanetse go ipolelela gore ba na le ditlhopho di le pedi. Fetolela 58 go katiso
e e fa gaufi ya 10. Tlhopho key a bona..
Palo e ka kwadiwa jaaka;: 58 + 19 = 58 + 20 - 1
58 + 20 → 78 - 1 = 77
Barutwana ba bangwe ba ka kgaogana ka ditlhopha di le 2 tsa 10 go balela ka nepagalo.
349
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
350
1.13 • Tlhakanya go 99 Mo bokhutlong ba ngwaga barutwana ba tshwanetse go:
Go tlhakanya le • Ntsha go 99 Dirisa le go tlhaloganya puo ya tlhakanyo
tloso
• Dirisa matshwao a maleba Tlhaloganya gore go tlhakanya lefela go tlogela palo e sa fetoge.
(+, -, =, □)
75 + 0 = 75 0 + 75 = 75
• Ikatisetse dipalo tse di
75 = 75 + 0 75 = 0 + 75
golaganngweng 20
Arabela dipotso tse di kwadileng tse di farologaneng jaaka;
• Tlhakanya 43 le 9
• Tlhakanya lesome le 67
• 11 tlhakanya le 83
• Tlhakanya 20 go 50
• 80 = 62 + 8 + □
30 go feta 60 ke eng?
• Bona palotlalo ya 56 le14
• Tlhakanya somepedi go masome a supa le botlhano
• Ke palo efe e leng lesome go feta 83
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Ke palo efe e o ka e tlhakanyang go 45 go bona 78?
• Ke palo efe e o tshwanetseng go e tlhakanyang go 25 go bona 78?
• Ke eng se nka se tlhakanyang go 56 go dira 70?
• Bolesome ba bane tlhakanya le metso e le 3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Bolesome ba le12 tens tlhakanya le metso e le 8
• 45 + 10 = □; 45 + 20 = □; 45 + 30 = □
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
CAPS 1.13 • Tlhakanya go 99 Itse gore ¨ le emetse palo e e sa itseweng
Go tlhakanya le • Ntsha go 99 42 + 44 = □
tloso
• Dirisa matshwao a maleba 5 + 7 + □ = 80
(+, -, =, □)
57 + □ = 95
• Ikatisetse dipalo tse di
□ + 15 = 81
golaganngweng 20
Ka thuso ya didiriswa: Tlhakanya dipalo di le tharo mmogo
26 + □ + □ = 72
Tlhopha dipalo di le tharo tsa dipalo tse: 15, 19, 22, 25
Di tlhakanye.
Ke dipalotlalo dife tse di farologaneng tse o kgonang go di dira?
Araba dipotso tse di kwadilweng mme o tlhalose gore o fitlhile jang mo karabong:
• Tlhakanya 6, 12 and 14.
• Palotlalo ya 10, 5 le 19.
Go tlhaloganya go ntsha mo bofelong jwa ngwaga
Mo bofelong jwa ngwaga barutwana ba tshwanetse go:
Tlhaloganya le go dirisa mareo a go tlosa:
Go ntsha, ke bokae bo setseng, Go sala bonnye jo bokae......go feta, pharologano magareng,
bontsi jo bokae, go bala le go kwala letshwao la go ntsha (-)
Tswelela go godisa go tlhaloganya go tlosa:
• Go tsaya le
• Go bona pharologano.
Tlhaloganya gore go tlosa lefela go dira gore palo e se fetoge.:
92 – 0 = 92 → 92 = 92 – 0
Arabela dipotso tse di kwadilweng tse di tlhagisitsweng ka mekgwa e e farologaneng jaaka:
37 tlosa 3
Tsaya 40 go tswa go 80
62 ntsha 42
351
Tlosa 45 go tswa go 90
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
352
1.13 • Tlhakanya go 99 Pharologano ke eng magare 38 le 57?
Go tlhakanya le • Ntsha go 99 Ke bonnye jo bokae 17 go feta ga 49
tloso
• Dirisa matshwao a maleba Ke palo efe e o tshwanetseng go e tlosa 56 go bona 22?
(+, -, =, □)
Ke palo efe e o tshwanetseng go e tlosa 56 go bona 32?
• Ikatisetse dipalo tse di
Ke palo efe e o tshwanetseng go e tlosa 56 go bona 42?
golaganngweng 20
Bona bobedi ba dipalo ka pharologantsho ya 10
Itse gore ¨ e emetse palo e e sa itseweng.
57 – 34 = □
80 – 30 = □
62 – □ = 48
98 – 42 = □
87 – □ = 75
13 – 6 = 15 - □
□ – 18 = 24
Simolola go tlhaloganya gore:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
25 – 10 e farologane le 10 – 25
Dirisa kamano magareng ga tlhakanyo le go ntsha
Bua le go kwala ga ditlha tsa go ntsha go tlhakanyo e e neetsweng jalo le jalo.Sekao:
73 + 17 =90 e raya gore 90 – 17 = 73
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
17 + 73 = 90 e raya gore 90 – 73 = 17
42 – 18 = 24 e raya gore 24 + 18 = 42
42 – 24 = 18 e raya gore18 + 24 = 42
Kwa ntle ga tiriso ya didiriswa araba dipotso tse:
Fa o itse gore 62 + 29 = 91.
Ke eng:
29 + 62
91 – 29
91 – 62
Fa o itse gore 66 – 50 = 16
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
CAPS 1.13 • Tlhakanya go 99 Ke eng se:
Go tlhakanya le • Ntsha go 99 66 – 16
tloso
• Dirisa matshwao a maleba 50 + 16
(+, -, =, □)
16 + 50
• Ikatisetse dipalo tse di
Kwala le go araba tse di latelang:
golaganngweng 20
57 – 34 = 23 □ + 23 = 57 □ - 23 = 34 34 + 23 = □
12 + 46 = 58 12 + □ = 58 58 - □ = 12 □ - 46 = 12
Kwala dipolelopalo tse nne tse farologanong o dirisa dipalo tse 3. Sekao: 20, 30 le 50
20 + 30 = 50
30 + 20 = 50
50 – 30 = 20
50 - 20 = 30
353
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
354
1.14 • Atisa dipalo 1 go fitlha go Pharologanyo ke eng mo KGWEDITHARO 4?
10 ka 1, 2, 5, 3 le 4 go
Poeletso ya go Mo kgweditharong e barutwana batla bo ba atisa ka boraro lwa ntlha. Leba dintlha mo
fitlha go 50
tlhakanya e e kgweditharong ya 1 Ketapele ya mareo a mašwa.
isang go katiso • Dirisa matshwao a a
Mo bofelong jwa kgweditharo barutwana ba tshwanetse go:
maleba (+, x, =, □)
Dirisa puo ya katiso mo maemong a tiriso.
Gabedi, ga, atisa, go atisa ka, katiso ya.., bontsi jwa, ditlhopha tsa ..., gabedi bogolo (bogolo,
boleele, bophara ...),
Go bala le go kwala letshwao la katiso, (x)
Dirisa puo e go dira katiso ya dipalelo.
Tlhaloganya katiso jaaka tlhakanyo e e boeleditsweng
6 tlhakanya le3 go atisa go tshwana le :
6 + 6 + 6 = 18
3 bontsi ba 6 = 18
3 atisa ka 6 = 18
6 x 3 = 18
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
3 x 5 = 18
Tlhaloganya katiso jaaka go tlhalosa tatelano
¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥
¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ 5 x 3 =15
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥
3 x 5 = 15
Arabela dipotso tse di jaaka:
Botlhano ba ba bane
koketsopedi ya 6
6 atisa ka 5
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
CAPS 1.14 • Atisa dipalo 1 go fitlha go Babadi ba le bararo mo moleng Go mela e mene. Ke babadi ba le bakae botlhe?
10 ka 1, 2, 5, 3 le 4 go
Poeletso ya go 2 o e atisa ka 4
fitlha go 50
tlhakanya e e
8 o e atisa ga 2
isang go katiso • Dirisa matshwao a a
maleba (+, x, =, □) Lemoga tiriso ya seemedi □ go emela palo e e sa itsegeng
Ditlhopha di le 3 tsa 2 ke 6 kgotsa3 atisa 2 ke 6 kgotsa 3 x 2 = □
Ditlhopha di le 4 tsa 3 ke 12 kgotsa 3 atisa 12 kgotsa 4 x 3 = □
Ditlhopha di le 6 tsa 3 ke18 kgotsa 6 atisa3 ke 18 kgotsa 6 x □ = 18
7 + □ = 14
Ditlhopha di le 2 tsa 7 = □
2 + □ + □ + □ + □ + □ + □ = 14
□ x 7 = 14
1 x 2 = □
2 x 2 = □
3 x 2 = □
1 x 5 = □
2 x 5 = □
3 x 5 = □
355
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
356
1.16 Tlhatlhamano ya Sekao sa dipotso tse di ka botswang:
kgopolopalo 99
Dipalo tsa Dikakanyo tsa dipalo:
tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo
Maina a dipalo le matshwao
tse di tlhophilweng.
Tsholeletsa karata kwa godimo kgotsa kwala leinapalo. Tlhopha morutwana go kwala palo e e
• Bapisa dipalo go fitlha
nyalanang
goC99 mme o bue gore ke
efe e e leng1,2,3,4,5 le 10 Bontsi kgotsa bonnye
bontsi le bonnye
Ke eng:
Ka bonako gakologelwa:
• 1 bonnye go 70
• Dintlha tsa go tlhakanya le
• 1 bontsi go 80
go ntsha go fitlha go 20
• Bontsi go 72
• Tlhakanya kgotsa go
ntsha dikatiso tsa 10 go • Bonnye go 95
tswa 0 go fitlha go 100
• Bontsi go 77
Ditogamaano tsa
tlhaloganyo • 3 bonnye go 51
Dirisa ditogamaano tsa • Bontsi go 68
dipalelo tse di latelang. • 4 bonnye go 67
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Baya palo e e kwa godimo • Bontsi go 29
pele go kgona go rulag-
anya kwa pele le go balela • 5 bonnye go 85
kwa morago. • 10 bontsi go 90
• Dirisa kamano magareng • 10 bonnye 80
ga tlhakanyo le go ntsha
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Tlhaka ya botlhano ke efe mo di alefabeteng?
• Koketso-gabedi le karigan-
yo-gabedi Ke kgwedi efe ya borobonngwe mo ngwageng
• Kgobokanyo le kgaoganyo Rulaganya le go bapisa
• Molapalo Ke efe e ntsi go: 21 kgotsa 171?
Neela dipalo magareng ga 154 le 159.
Dintlha tsa go tlhakanya le go ntsha
• Itse ka tlhogo/pelo go tlhakanya le go ntsha ka dipalo tse di golaganyang go fitlha go 20.
• □ + r = 20
□ + r = 16
16 = □ -
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
CAPS 1.16 Tlhatlhamano ya Dintlha tsa go tlhakanya le go ntsha ka dipalo tsotlhe go tsenyeletsa le go fitlha 20.Add and
Dipalo tsa kgopolopalo 99 subtract facts for all numbers up to and including 20.
tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo 1 + 11 = 12 11 + 1 = 12
tse di tlhophilweng. 2 + 10 = 12 10 + 2 = 12
• Bapisa dipalo go fitlha 3 + 9 = 12 9 + 3 = 12
goC99 mme o bue gore ke
efe e e leng1,2,3,4,5 le 10 18 – 4 = 14 18 – 14 = 4
bontsi le bonnye 18 – 5 = 13 18 – 13 = 5
Ka bonako gakologelwa: 18 – 6 = 12 18 – 12 = 6
• Dintlha tsa go tlhakanya le Ka bonako gopola go tlhakanya gabedi go fitlha 20. Se se tshwanetse go tseletsa dintlha tsa go
go ntsha go fitlha go 20 tshwana ka go ntsha.
• Tlhakanya kgotsa go • 1+1=2
ntsha dikatiso tsa 10 go
• 2+2=4
tswa 0 go fitlha go 100
• 3+3=6
Ditogamaano tsa
tlhaloganyo • 4+4=8
Dirisa ditogamaano tsa • 5 + 5 = 10
dipalelo tse di latelang. • 6 + 6 = 12
• Baya palo e e kwa godimo • 7 + 7 = 14
pele go kgona go rulag-
anya kwa pele le go balela • 8 + 8 = 16
kwa morago. • 9 + 9 = 18
• Dirisa kamano magareng • 10 + 10 = 20
ga tlhakanyo le go ntsha Bontsha palo e o tlhakanyang go bona 20( kwala o dirisa kemopalo kgotsa dikara tsa go
• Koketso-gabedi le karigan- balaShow me the number to add to make 20
yo-gabedi • 8
• Kgobokanyo le kgaoganyo • 2
• Molapalo • 9
• 15
• 3
Mpontshe palo e e setseng fa e tlositswe go tswa mo go 20 (o dirisa kemopalo kgotsa karata
ya go bala)
• 5
• 18
• 0
• 14
357 • 7
Togamaano ya dipalelo::
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Lebelela dintlha tsa kgweditharo 2
Ditlhokego tsa dikgopolo le Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo ditogamaano kwa bofelong le ditogamaano tsa Dintlha dingwe tsa go tlhalosa kgotsa dikaelo tsa go ruta
jwa ngwaga kgweditharo 4
358
1.17 • Dirisa maina a dipalophtlo Ke eng se se farologaneng mo kgweditharo
mo tiriong e e tlwaeleg-
Dipalophatlo During kgweditharo e kelotlhoko ya barutwana e tsepame mo mokgwa o dipalo tsa
ileng o tsenyeletsa le
palogotlhe di arogantsweng ka go lekana .Mefuta e e farologaneng ya dithalo e diriswa
halofo, seraro le setlhano.
go agelela go tlhaloganyo. Barutwana ba tswelela go neela maina a dithalo tse mo
• Lemoga palophatlho mo kgweditharong e. Ba neela maina a dikarolo tsa dipalophatlo tse di tlhaotsweng di kwalwa
mokweng wa ditshwant- jaana. Halofo e le nngwe, kotare e lenngwe, le boraro.
sho/ dithalo
Tsepamo mo kgweditharo e e tshwanetse go nna mo palogotlhe barutwana ba tshwanetse go;
• Kwala dipalophatlo jaana
Feleletsa dipolelo
halofo, palo ya dinomoro
di le pedi. Dihalofo tse pedi di tshwana le_____________palogotlhe
• Dirisa maina a dipalophtlo Boraro gararo go lekana le______________palogotlhe
mo tiriong e e tlwaeleg-
Dikotara tse nne di lekana le___________________- palogotlhe
ileng o tsenyeletsa le
halofo, seraro le setlhano. Mo kgweditharong e barutwana ba tla bona dipalo tsa dipalophtlho tsa didiriswa
• Lemoga palophatlho mo Sekao:
mokweng wa ditshwant-
sho/ dithalo Go dirisa dibadisi tse di latelanang barutwana ba tla:
• Kwala dipalophatlo jaana Halofo e le 1 ya dibadisi di le 8.
halofo, palo ya dinomoro ¥ ¥
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
di le pedi. ¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
Barutwana ba ka aroganya dibadisi di le 8 mo ditlhopheng di le 2 tsa 4.
¥ ¥
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
¥ ¥
¥ ¥
¥ ¥
Letla barutwana go dirisa didiriswa tse di kgonngwang go dira jaana ke go rulaganya dibadisi ka
tatelano.
Mo bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go
• Halofo e le nngwe ya dilo tse di golagantsweng
• Kotara e le nngwe ya dilo tse di golagantsweng
• Boraro bo le bongwe e le nngwe ya dilo tse di golagantsweng
• Botlhano bo e bomgwe e le nngwe ya dilo tse di golagantsweng
Mophato 2 KGWEDITHARO 4
2-Dipaterone, Mediriso le Alejebera/Thutodipalo
CAPS BOLEELE
JWA
Dikgopolo le Dikgono tse di Tsepamo mo Dikgopolo
Nako (mo
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
dithutong
jwa ngwaga KGWEDITHARO 4
tsa 1 ura le
24 metsotso
2.1 Kopololo , katoloso le go Dipaterone tse di re Barutwana bat la dira ka dipaterone go tloga tlholego,go tswa mo botshelong Thuto ya 1
Dipaterone tsa tlhalosa dikaganyeditseng jwa letsatsi ka letsatsi le go tswa mo ngwaoboswa ya rona go tloga ka mophato
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Tlhaola, le go,tlhalosa ka wa 1 go fitlha ka 6.Se se raya gore ga o a tshwanela go tsaya nako e ntsi
tlhalosa ka mafoko mafoko le go kopolola mo setlhogong.O tlhoka gape go tlhopha ditiro le dipaterone tse di maleba le
Dipaterone tsa Jeometeri: mophato mongwe le mongwe.
• Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka dilo tse • Mo tlhagong /tlholego Mofuta mongwe wa paterone o barutwana b aka o lebelelake wa tekatekano
di kgongwang sekao :bontsi jwa matlhare le difatlhego tsssa dddiphologo ka takatekanyo.Fela
• Go tswa mo botshelong jaaka ditshenekegi o dilebile go tloga kwa godimo le dipaterone tsa dinonyane di
• Dipaterone tse di bonolo egompieno jwa letsatsi le dintsi fa o di le bile kwa tlatse.
tse di dirilweng ka go thala ka letsatsi
mela, dipopego kgotsa Barutwana b aka lebelela gape dipaterone mo:
Go tswa mo ngwaoboswa
didiriswa. ya rona • Legora/terata
Tlhama Dipaterone ka • Tiro ya ditena le thaele ya bodilo
bowena • Diaparo le masela/materiale
Tlhama Dipaterone tsa • Sejana/poleiti/boroto,kopi le piring
Jeometeri ka bowena
• Kgwele ya dinao
• Ka di diriswa tse dikgong-
wang • Diphologo jaaka kgomo,mmoto le serurubele pitse ya naga,thutlwa,lengau,din
onyane,digagabi malomo le matlhare
• Ka go thala mela,dipopego
kgotsa didiriswa. • Tiro ya dibaga ya setso le ya sešwa
Dipaterone tse di re di • Dipitsa tsa setso tsa letsopa kgotsa seroto se selogilweng
kaganyeditseng Barutwana ba ka tlhalosa dipaterone tse ba di bonang mo tikologong ya bona
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le jang?
go kopolola Dipaterone tsa Go na le mefuta e e farologaneng ya go tlhalosa dipaterone tse re di bonang
Jeometeri: mo tikologong ya rona.Bontsi jwa dipoterone tse di mo go rona di dirilwe ka
• Mo tlhagong /tlholego mela,popego kgotsa di diriswa.Dipopego kgotsa di diriswa ga di tlhoke go
golagangwa le jeometeri ya popego ya tlhakorepedi le di diriswa tsa tlhakoretharo
• Mo sešweng sa letsatsi le e barutwana ba mophato wa 2 ba ka dirang ka yona.
letsatsi
Tsotlhe tse barutwana ba lebelela ke tse di latelang:
• Go tswa mo ngwao boswa
jwa letsatsi ka letsatsi Ke eng se se boelediwang sekao khutlo/lerotho/kwaba,mela,dipopego dingwe le
dingwe le
E boelediwa jang?
Sekao:
• Mela e e tlhamaletseng e e fapaanang(jaaka lesela la dijana) mela e e thad-
359 ilweng kwa tlase ga metiriale/lesela kgotsa go ralala hempe,mela e e thadil-
weng mo maotong a borukhu
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Mela e e o begileng jaaka e e tlhagelela fa go segiwa go ralala eiye.
BOLEELE
JWA
Dikgopolo le Dikgono tse di Tsepamo mo Dikgopolo
Nako (mo
360 Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
dithutong
jwa ngwaga KGWEDITHARO 4
tsa 1 ura le
24 metsotso
2.1 Kopololo , katoloso le go Dipaterone tse di re • Mela e e sa tlhamalalang jaaka methalo ya menwana le ya pitse ya naga le Thuto ya 1
Dipaterone tsa tlhalosa dikaganyeditseng matsutsuba mo tloung, khudu le kgotsa motho yo mogolo.
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Tlhaola, le go,tlhalosa ka • Mela e e sa tlhamalalang e motho a e fitlhelang fa a sega go ralala
tlhalosa ka mafoko mafoko le go kopolola
khabetšhe,kgotsa e motho a e fitlhelang mo mmung wa lekhubu
• Dipaterone tse di bonolo Dipaterone tsa Jeometeri:
tse di dirilweng ka dilo tse • Mo tlhagong /tlholego • Khutlo tse di lekalekanang,di khutlo tse di gasa gsaneng ka go lekana.
di kgongwang • Go tswa mo botshelong • Dipopego tse di lekalekanang sekao dipaterone tsa ditena mo lebotaneng
• Dipaterone tse di bonolo egompieno jwa letsatsi kgotsa tselana thoko ya maoto.
tse di dirilweng ka go thala ka letsatsi
mela, dipopego kgotsa Go tswa mo ngwaoboswa • Dipopego tsa mmala o le mongwe
didiriswa. ya rona • Dipaterone tse di dirilweng ka popego e etshwanang tse di lebisitsweng mafe-
Tlhama Dipaterone ka lo a afarologaneng sekao khutlotharo e e lebeletseng kwa godimo kgotsa kwa
bowena
tlase mo tirong ya dibaga ya setso kgotsa ditena tsa tselana ya maoto tse di
Tlhama Dipaterone tsa lebileng mafelo a a farologaneng.
Jeometeri ka bowena
• Ka di diriswa tse dikgong- • Dipaterone tse di dirilweng ka dipopego tse di farologaneng jaaka tsa thutlwa.
wang
• Ka go thala mela,dipopego
kgotsa didiriswa.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dipaterone tse di re di
kaganyeditseng
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri:
• Mo tlhagong /tlholego
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Mo sešweng sa letsatsi le
letsatsi
• Go tswa mo ngwao boswa
jwa letsatsi ka letsatsi
BOLEELE
JWA
Dikgopolo le Dikgono tse di Tsepamo mo Dikgopolo
Nako (mo
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
dithutong
jwa ngwaga KGWEDITHARO 4
CAPS
tsa 1 ura le
24 metsotso
2.2 Kopololo , katoloso le go Kopololo , katoloso le go Lebelela dintlha mo kgweditharong ya 1 mme o atolose tlhatlhamano ya dipalo Dithuto 3
tlhalosa tlhalosa go fitlha ka 200
Dipalo tsa
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go
tlhalosadipalo tse di bonolo tlhalosadipalo tse di bonolo
ka tatelano bonnye go fitlha ka tatelano bonnye go fitlha
ka 200 ka 200
Tlhama Dipaterone ka Tatelano e tshwanetse go
bowena bontsha go bala go ya pele
le morago mo:
Tlhama dipaterone tsa dipalo
ka bowena • Ya ntlha go tloga ka
palo nngwe le nngwe
magareng ga 0 le 200
• Pele mo
• bonngwe go tloga ka
katiso nngwe le nngwe
ya10 magareng ga 0 le
200
• botlhano go tloga ka
katiso nngwe le nngwe
ya 5 magareng ga 0
le200
• Ya bobedi go tloga ka
katiso ya 2 magareng ga
0 le 200
• Nngwe-tharong le ya
bone go tloga mo kati-
song ya 3 le 4 magareng
ga 0 le 200
Ipopele dipaterone tsa
dipalo
361
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 2 KWEDITHARO 4
3. BOALO LE DIPOPEGO
362
Duration
Nako
Dikgopolong le dikgono Tsepamo mo dikgopolong
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa le dikgono tsa kgwedi Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta (Mo
bofelong jwa ngwaga tharo 4 dithutong tsa
1 ura le 24
metsotso)
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Tshishinyo e e totobetseng ya kgweditharo 4 Thuto e le 1
Popegotlha- Go lemoga go neela maina Go lemoga go neela maina Tiro e kopanngwa/tiisiwa ka tiro kwalo
koretharo a popegotlhakoretharo a popegotlhakoretharo
mo phaposing le mo mo phaposing le mo
ditshwantshong ditshwantshong
• Dibolo(dikgolokwe) • Dibolo(dikgolokwe)
• Popego ya • Popego ya lebokoso
lebokoso(porisime) (porisime)
• Selennere • Dibolo(dikgolokwe)
Dipharologantsho didiriswa • Selennere
Tlhalosa,tlhaola Dipharologantsho
le go tshwantsha didiriswa:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
popegotlhakoretharo go
Tlhalosa,tlhaola
ikaegilwe ka:
le go tshwantsha
• Bogolo popegotlhakoretharo go
ikaegilwe ka:
• Dipopego tse di kgokolo-
gang • Bogolo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Didiriswa tse di relelang • Dipopego tse di kgokolo-
gang
Ditiro tse di tsepameng
• Didiriswa tse di relelang
Go lemoga le go aga
popegotlhakoretharo tse
o di filweng go diriswa
didiriswa jaaka ditshwantsho
tse di segilweng tsa
popegotlhakorepedi,
diboloko,didiriswa tse di
kgonang go dirisiwa gape
le dipopego tse dingwe tsa
thutatekano
Duration
Nako
Dikgopolong le dikgono Tsepamo mo dikgopolong
CAPS Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa le dikgono tsa kgwedi Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta (Mo
bofelong jwa ngwaga tharo 4 dithutong tsa
1 ura le 24
metsotso)
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya dipopego Leba dintlha kaelo tsa KGWEDITHARO 2 Thuto tse 3
popegotlha- Go lemoga go neela maina a Go lemoga go neela maina a Mo kgweditharong e, go katisiwa,boelediwa le go kgobokanya tiro e e dirilweng
korepedi popegotlhakorepedi popegotlhakorepedi tekanyotlhakorepedi.Go tsepamisitswe mo go lemogeng le go neela maina didiko,d
ikhutlonne,dikhutlonnetsepa le dokhutlotharo go boiwa ka gore matlhakore a tsona
• sediko • sediko
a tlhamaletse kgotsa a kgolokwe.Dira ditirwana tseo di dirilweng mo kgweditharong
• khutlotharo • khutlotharo ya 2 mme tsepamo e le mo ditebegong tsa popego le go di naya maina.
• Khutlonne • Khutlonnetsepa
• khutlonnetsepa • khutlonnetsepa
Dipharologantsho tsa Dipharologantsho tsa
dipopego: dipopego :
Tlhalosa,tlhaola Tlhalosa,tlhaola
le go tshwantsha le go tshwantsha
popegotlhakorepedi popegotlhakorepedi
• bogolo • bogolo
• Mmala • Mmala
• popego • popego
• matlhakore a a tlhama- • matlhakore a a tlhama-
letseng letseng
• matlhakore a a kgolokwe • matlhakore a a kgolokwe
3.4 Tekano. Tekano. Leba dintlha kaelo tsa kgweditharo 2 Thuto 1
Tekano • Go lemoga le go thala • Go lemoga lego thala
mola wa tekatekanyo mo mola wa tekatekanyo mo
sebopego sa tlhakorepedi sebopego sa tlhakorepe-
le tse e seng popegotlha- di le tse e seng popegotl-
koretharo hakoretharo
363
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO WA 2 KGWEDITHARO 4
4. TEKANYO
364
Boleele
Dikgopolo le dikgono
(Mo
Dikgopol le dikgono
Ditlhogo Tshishinyo go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheo kaelo ya go ruta. dithutong
Ditlhokafalo tsa bofelo tsepamisitswe go tsa 1 ura
kgweditharo 4 le 24
metsotso)
4.1 Go bolela nako Go bolela nako Bautwana ba tswelela go ikatisa go bolela ka boleele jwa nako le tatelano ya Thuto 1
nako.
Nako • Neela maina le go rula- • Bolela nako ya 12-Diura
ganya malatsi a beke ka ka diura le halofo ya ura Ka nako yotlhe ya go ruta le tsepamiso mo nakong e kgobokantsweng ,
tatelano le kwatara mo tshupaana- barutwana ba tswelela go bolela ka letsatsi la beke,kgwedi,ya ngwaga le letlha la
kong ya digitale. letsatsi leo le one matsatsi kwa pele le malatsi a a tlang .Barutwana ba tswelela le
• Neela maina le go
go tlwaela ba baya malatsi mo khalentareng jaaka:
rulaganya dikgwedi tsa Balela boleele jwa nako mo
ngwaga ka tatelano tsamaong ya nako • Malatsi a matsalo;
• Baya malatsi a matsalo, • Dirisa tshupanako go • Ditiragalo tsa sedumedi;
meletlo ya ditirgalo tsa balela boleele jwa nako
• Ditiragalo tsa hisitori;
sedumedi, malatsi a ka diura , halof ya ura,
boikhutso a bosetšhaba, kwatara ya diura. • Ditiragalo tsa sekolo le
ditiragalo tsa hisetori
• Malatsi a boikhutso a botlhe mo khalentareng
ditiragalo tsa sekolo mo
khalentareng. Bolela nako ka diura, halofo ya diurale kwata ya diura.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Bolela nako ya 12-Diura Bona dintlha tsa KGWEDITHARO 3
mo diureng , halofo ya
ura.
Balela boleele jwa nako le
tsamao ya nako
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Dirisa khalentara go bale-
la le go tlhalosa boleele
jwa nako ka malatsi
kgotsa dibeke
• Dirisa tshupanako go
balela boleele jwa nako
mo diureng ,halofo ya ura
kgotsa kwatara ya ura
Boleele
Dikgopolo le dikgono
(Mo
Dikgopol le dikgono
Ditlhogo Tshishinyo go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheo kaelo ya go ruta. dithutong
Ditlhokafalo tsa bofelo tsepamisitswe go tsa 1 ura
CAPS
kgweditharo 4 le 24
metsotso)
4.2 Tekanyo e e sa tlhomamang Ketsisopele ya tekano e e Pharologanyo ke eng go KGWEDITHARO 1? Thuto e le 1
tlhomameng
Boleele • Fopholetsa, lekanyetsa, Ka nako ya kgweditharo 1 go tshitshintswe gore barutwana ba tsepame mo go
bapisa rulaganya le go • Fopholetsa , lekanya fopholetseng , lekanya , bapisa ,le go rekota boleele , bophara , le bogodimo,
rekota boleele go diriswa ,bapisa, rekota, le go ka metso/yuniti tse sa tlhomamang le gore barutwana le bone ba simolole go
tekanyetso ya maemo a rekota boleele go diriswa lekayetsa ka dimetara .
a sa tlhomamang jaaka thupana ya dimetara
Mo kgweditharo 4 tsepamo e ka nna mo phopholetsong , tekanyetsong ,papisong
diatla , dikgato, boleele ( gonnwe thupana ya
, le go rekota boleele bogodimo le bophara ka dimetara: Lebelela dintlha tsa
jwa pensele le dibadisi jj. metara kgotsa thapo ya
kgweditharo 1.
boleeele jwa metara)
• Tlhalosa boleele jwa
jaaka metso/yuniti tsa Se e ka nna tiiso mo popegong ditirwana tse di kwalwang.
didiriswa ka go bala le go
maemo a boleele.
bolela gore go metso/yu-
niti tse di sa tlhomamang
tsa boleele jo bokae
• Dirisa puo go bua ka
papiso sekao: telele go
feta, khutshwane go feta,
bophara go feta.
Kitsisopele ya tekanyo e
tlhomameng
• Fopholetsa, lekanya ,
bapisa rulganaya le go
rekota boleele go diriswa
dimetara(gonnwe thupana
ya metara kgotsa thapo
ya boleeele jwa metara)
jaaka metso/yuniti tsa
maemo a boleele.
365
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele
Dikgopolo le dikgono
(Mo
Dikgopol le dikgono
366 Ditlhogo Tshishinyo go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheo kaelo ya go ruta. dithutong
Ditlhokafalo tsa bofelo tsepamisitswe go tsa 1 ura
kgweditharo 4 le 24
metsotso)
4.3 Tekanyo e tlhomameng Kitsisopele ya tekanyo e Mo kgweditharong 2 barutwana Thuto e le 1
tlhomameng
Boima • Fopholetsa , lekanyetsa, • Lekanyetsa boima ba dirisa tekano e sa tlhomamang;
bapisa ,rulganya le go Barutwana ba dira ditirwana
• Rulaganya dikumo go ya ka boima jo bo tlhagisitsweng mo diphuthelwaneng;
rekota boima go diriswa tse di kwalwang go tiisa tse
le go
tekanyetso ya maemo di latelang go akaretsa le go
a sa tlhomamang le go buisa ditshwantsho tsa • Buisa dikale tsa phaposi tsa botlhapelo (gammogo le dikale tsa nnete le dit-
di dira maleka sekao: shwantsho mo dikaleng ) Lebelela dintlha tsa kgweditharo 2.
• Dikumo tsa boima jo bo
diboloko, ditena jalo-jalo.
kwadilweng mo go tsona, Mo kgweditharo 4 barutwana ba tshwanetse ba tiise bokgoni jwa bona mo go
• Dirisa puo go bapisa s.k. buiseng dikale tsa phaposi ya botlhapelo le ditshwantsho tsa dikale tsa phaposi ya
• Ditshwantsho tsa boima
bofefo, boima , bofefon- botlhapelo gaufi le kilogerama e feletseng. Tiisetso e ka nna ya nna ka mokgwa
mo dikaleng sa phaposi
yana, boimanyana wa go kwala dithutiso.
ya botlhapelo fa nnelete
Kitsisopele ya tekanyo e e supang dilogerama
tlhomameng tsotlhe.
Bapisa , rulaganya le go
rekota boima jwa dilwana
tse di gaisitsweng tsa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
kgwebo tse boima jwa
tsona bo tlhagisitsweng
ka dikilogerama s.k.
2-Dikilogerama tsa reise le 1
kilogerama ya bupi
• Lekanyetsa boima jwa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
bona ka dikilogerama ba
dirisa sekale sa phaposi
ya botlhapelo
Boleele
Dikgopolo le dikgono
(Mo
Dikgopol le dikgono
Ditlhogo Tshishinyo go Dintlha dingwe tsa tlhaloso kgotsa metheo kaelo ya go ruta. dithutong
Ditlhokafalo tsa bofelo tsepamisitswe go tsa 1 ura
CAPS
kgweditharo 4 le 24
metsotso)
4.4 Tekanyo e e sa tlhomamang Kitsisopele ya tekanyo e Ka nako e ikemetseng barutwana ba tshwanetse go tswelela go Thuto e le 1
tlhomameng
Mothamo/ • Fopholetsa le go le- • Fopholetsa le go lekanyetsa , go rulaganya le go rekota mothamo wa ditshelo
bolumu kanyetsa ,bapisa le go Barutwana ba dira ditirwana kgotsa bolumu mo ditshelong tse go dirisiwang tekanyetso e e sa tlhomamang.
rulaganya ditshelo tsa tse di kwalwang go tiisa tse Go latelwa diresepe , go tsenyeletswa go baka ,ke tiriso e mosola e barutwana
mothamo (tseo e leng di latelang, Di akaretsa go ba ka ithutang go lekanyetsa . Tlhopha diresepe tsa metswako e neetsweng
ditshelo tsa bokanakang buisa ditshwantsho ka dikopi , dintshwana kgotsa metso/diyuniti kgotsa metso e e sa tlhomamang;
tse di ka tshegetsang fa di
• Dikumo ka mothamo o • Bapisa le go rulaganya mothamo wa tlhatlhamano ya diboltlole le le dilwana
tladitswe) kgotsa bolumu
kwadilwe mo go tsone go tsa dikherousarii fa bolumu e tlhagisitsweng mo diphuthelwaneng le
ya ditshelo ka go dirisa
rulaganya ka tatelano
maemo sa tlhomamang • Go dirisa gongwe lebotlole la 1 letara kgotsa jeke ya letara go fopholetsa le
a go lekanyetsa s.k. dint- • Ditshwantsho tsa dijeke go lekanyetsa , bapisa rulaganya le go rekota mothamowa ditshelo kgotsa
shwana le dikopi fa bolumu e leng gaufi le bolumu mo ditshelong ka diletara.
palo ya 1 letara kgotsa
• Tlhalosa mothamo wa Lebelela dintlha tsa kgweditharo 3.
2-Diletara fa moleng o
ditshelo ka go bala le
mogolo wa tekanyetso Barutwana ba tshwanetse go neelwa ditirwana tse di kwalwang go tiisa tse di
go bolela gore ditshelo
latelang, di tsenyeletsa go buisa ditshwantsho
di tla tshegetsa metso e Se se lebeletsweng ke
sa tlhomamang go tlatsa gore barutwana ba bale • Dikumo ka mothamo o kwadilwe mo go tsone go rulaganya ka tatelano
ditshelo s.k. lebotlole le go fitlhelela gaufi le palo
na le mothamo wa dikopi • Ditshwantsho tsa dijeke fa bolumu e leng gaufi le palo ya 1 letara kgotsa 2-Dil-
e fa moleng o mogolo wa
tse 4 etara fa moleng o mogolo wa tekanyetso
tekanyetso. Ba tlhalosa
bolumu jaaka ;batlile / gaufi Se se lebeletsweng ke gore barutwana ba bale go fitlhelela gaufi le palo e fa
Tekanyo e e sa tlhomamang
le/ gontsinyanya go fetaa moleng o mogolo wa tekanyetso. Ba tlhalosa bolumu jaaka ;batlile / gaufi le/
• Fopholetsa , bapisa / gontsi kgotsa nnye go gontsinyanya go fetaa / gontsi kgotsa nnye go fetamore / kgotsa go lekana le palo
,rulaganya le go rekota fetamore / kgotsa go lekana (diletara ) ba bala go tloga mo jekeng
mothamo wa dilwana ka le palo (diletara ) ba bala go
go lekanyetsa ka diletara tloga mo jekeng Go lekanyetsa mothamo jaaka tiriso ya go rarabolola dipalo le dipalelo
• Bapisa , rulaganya le Ka nako e abetsweng dipalo , tirisano le kamano , barutwwana ba kgona go
go rekota mothamo wa rarabolola dipalo tseo tse di dirisang tirso ya
dilwana tse di gatisits- • Tekanyetso ya mothamo/ bolumu e sa tlhomamang , s.k. Gogo o dirisa
weng tsa kgwebo tse go 2-Dikopi tsa mašwi go dira phuting . Fa a oketsa resepe gabedi ,o tla tlhoka
tlhagisitsweng mothamo mašwi a kae ?
ka diletara s.k. 2-Diletara
tsa mašwi, 1 letara ya • diletara
senotsididi, 5 diletara tsa Tsaya tsia tlhatlhamano ya dipalo tse di maleba tsa dilwana le yone tlhatlhamano
peinte e maleba ya mefuta ya dipalo.
367
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato wa 2 KGWEDITHARO YA 4
5. TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
368
Duration
Dikgopolo le dikgono tse di Tsepamo mo dikgopolong Nako
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong le dikgono tsa kgwedi- Dintlha dingwe ts dipaloa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
(Mo thutong
jwa ngwaga tharo 4
ya ura le 24
metsotso )
5.4 Kgobokanya le go
rulaganya tshedimosetso
Kgobokanya le
go rulaganya • Kgobokanya tshedimo-
tshedimosetso setso ka ga phaposi
kgotsa sekolo ba araba
dipotso tse di bodiwang
ke morutabana
• Rulaganya tshedimosetso
ka go e nyalanya
5.5 Tshwantshanya
tshedimosetso
Tshwantshanya
tshedimosetso Tshwantshanya
tshedimosetso mo kerafong e
e dirisediwang ditshwantsho
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
5.6 Sekaseka le go ranolola Sekaseka le go ranolola Sekaseka le go ranolola tshedimosetso e e neetsweng Thuto e le 1
tshedimosetso tshedimosetso
Sekaseka le Mo nakong e ya ngwaga, morutwana o tshwanetse a bo a tlwaetse dikerafo tse
go ranolola Araba dipotso ka ga Sekaseka tshedimosetso go di dirisediwang ditshwantsho. Go atlenegiseditswe gore mo kgwedi-tharo ya 4
tshedimosetso tshedimosetso e e mo tswa mo ditshwantshisong barutwana ba tsepamedisiwe mo go sekasekeng tshedimosetso. Naya barutwana
kerafong e e dirisediwang tse o di neetsweng tšhono ya go sekaseka tshedimosetso mo kerafong e e dirisediwang ditshwantsho
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
ditshwantsho. bonnye e le nngwe.
Barutwana ba tshwanetse go araba dipotso tse o di botsang ka ga kerafo le
lenaane:lebelela kgwedi-tharo 1 go batla mefuta dipotso tse di maleba
3.5.3. Tlhaloso ya diteng mophato wa 3
CAPS MOPHATO 3 KGWEDITHARO 1
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
Barutwana ba mopphato wa 3 jaanong ba tla sobokanya le go tiisa se ba se ithutileng mo mophatong wa 2 le go dirisa bokgoni go dira ka dipalo go tloga mogo 0 le 999 .
• Buisa le kwala dipalo ka matshwao le mafoko go
• Tswelela le go tlhaola le maemo a dipalo;
• Dirisa kitso ya bona ya boleng jwa palo go bontsha lefelo lwa lekgolo , masome , bonngwe le go tlhalosa kamano ya tsona
• Aroganya palo ya dinoko tse tharo ba t la dirisa kitso ya bona ya boleng/kemo ya palo go bapisa le go rulaganya dipalo le neela ka mabaka a gore ke eng o di tlhopile;
• Tswelela ka go balela kwa pele le kwa morago ,jaanong ka kgaotso ya 20 , 25 , 50 , le 100 ba tla simolola go lemoga kamano magareng ga go bala ka 2s le 4s
• Itse go bala kgobokanyo ya didiriswa tse di tonna ka kgobokanyo . Jaanong ba bala ka thulaganyo , nepagalo le go neela mokgwa wa go lekola dipholo;
• Tlhakanya le go tlosa dipalo ka tlhogo go fitlha go 50
• Rarabolola mefuta e e farologaneng ya dipalo mme o tla ithuta go rulaganya dikarabo tse di kwadilweng ka ka tsela ya thulaganyo;
• Tlhopha tiriso e e nepagetseng fa o rarabolola dipalo ka mokgwa o o maleba.;
• O ka rekota dipalelo tsa bona ka go dirisa matshwao tlhaknya (), tlosa () le go lekana le () . ba ka tlhalosa dikarabo le thadisa mekgwa ya bona
• Dira ka mekgwa e e tlhomameng ya go rekota dipalelo tsa tlhakanyo le tloso , sekao bat la kgaogana palo e le nngwe go tse pedi go tlhakanya le go tlosa le;
• O tla kgona go tlhopha go tloga go tlhatlhamano ya ditogamaano go rarabolola dipalo. Sekao go tlosa : .
• Kharikhulamo e lebeletse gore barutwana ba mophato wa 3 ba itse go dira ka didiriswa tse di angwang go dira kemedi ya go tlhakanya le go tlosa . Kwa bofelong jwa ngwaga ba-
rutwana ba be ba kgona go tlhakanaya le go tlosa ba dirisa pensele le letlhare la pampir.
• Morutwana yo tsenang mo mophatong wa 3 a itse go tlhaloganya boleng jwa dipalo le go aroganya ka thulaganyo ya go balela . Morutwana o simolotse go tlhaloganya 78 jaaka 78
bonngwe le jaaka 7 masome le 8 e le bonngwe . Morutwana ga a tlhoke didiriswa tse di kgongwang go nthusa go tlhaloganya .Mo mophatong wa 3 barutwana bat la tswelela go
tlhoka ditshono tsa go ikatisa ka go aroganya dipalo gore bat le ba rulaganye le go tlhaloganya boleng jwa dipalo le go dirisa kitso go aroganya dipalo go tlhakanya .
369
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 3 KGWEDITHARO 1
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
370
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
1.1 Bala didiriswa tse di • Bala didiriswa tse di Mo Mophatong wa 3, barutwana ba tswelela go bala didiriswa tse di kgongwang tsa
kgongwang tsa letsatsi kgongwang tsa letsatsi letsatsi le letsatsi. Tlhatlhamano ya dipalo e tla oketsega go fitlha go kwa bofelong
Bala didiriswa
le letsatsi le go bala le letsatsi le go bala ka jwa ngwaga. Seno se raya gore didiriswa tse di dirisiwang di tshwanetswe go elwa-
ka nepagalo go fitlhela nepagalo go fitlhela bon- tlhoko:
bonnye ko go 1000. nye ko go 200
• Diboloko
Togamaano ya go • Naya phopholetso e e
• Dikarata tsa bolengkemedi
kgobokanya e a dumelesegang ya palo ya
tlhotlheletswa. didiriswa tse di ka netefat- Mo kgweditharong ya ntlha, barutwana ba ikatisa le go kopanya go bala didiriswa
swang ka go balwa go fitlha ka
Go tsepamiwa mo kgobokanyong ya didiriswa. Barutwana ba tshwanetse go nna
le maikutlo a gore go botoka, go nonofile e bile go bonako go bala ka ditlhopha
tsa bolesome, someamabedi, someamatlhano le lekgolo go na leka bongwe. Ba
simolola go bala ka lekgolo, go ya kwa pele le kwa morago mo kgweditharong ya
ntlha. Go tshegetsa poeletso ya dipalo, barutwana ba ka rulaganya didiriswa mo
ditlhopheng tsa lekgolo..
Sekao:
Setlhopha sengwe le sengwe se bontsha lekgolo.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.1 Bala didiriswa tse di • Bala didiriswa tse di Mo kgweditharong e le mo ngwageng otlhe, barutwana ba tshwanetse go lemosiwa
kgongwang tsa letsatsi kgongwang tsa letsatsi gore didiriswa tse di balwang di ka ba thusa jang mo dipalolong. Sekao:
Bala didiriswa
le letsatsi le go bala le letsatsi le go bala ka
Go bala didiriswa ka go thuba/tlhatlhamolola didiriswa go ya ka ditlhopha tsa
ka nepagalo go fitlhela nepagalo go fitlhela bon-
bolesome, someamabedi, someamatlhano kgotsa le fa e le lekgolo mme seno se
bonnye ko go 1000. nye ko go 200
tla tlhotlheletsa barutwana gore ba thube dipalo fa ba tlhakanya kgotsa go ntsha.
Togamaano ya go • Naya phopholetso e e Go tlhakanya 362 + 527, barutwana ba ka thuba/tlhatlhamolola palo ka dikarolo tsa
kgobokanya e a dumelesegang ya palo ya bolengkemedi. Ke gore.
tlhotlheletswa. didiriswa tse di ka netefat-
362 + 527 = (300 + 60 + 2) + (500 + 20 + 7).
swang ka go balwa
Barutwana ba ka bala makgolo mmogo ka ntlha ya fa ba dirile jaana fa ba ne
ba bala didiriswa tse di kgobokantsweng ka makgolo. Barutwana jaanong ba bala
bolesome (ba dirile jaanoa go simolola ko Mophatong 1) mme morago ka bongwe.
Barutwana ba tshwanetse go tlhaloganya lebaka la gore goreng ba dirisa nako ya
bona ba bala didiriswa. Kgolagano e tlhokwa go dirwa gore e bonagale.
Ka kgweditharong e, barutwana ba ka tlhagisa dipalo ka go dirisa diboloko tsa
Dienes kgotsa boloko ya bolesome. Barutwana ba dirisitse didiriswa tse kwa
Mophatong 2.
Barutabana ba tshwanetse go kgona go feleletsa polelo e e latelang:
Boleng jwa diboloko tse tsa bolesome ke_____________
Barutwana ba ka dirisa dikarata tsa bolengkemedi go bontsha boleng jwa palo.
Mefuta e ya ditirwana ga e a tsepama fela mo go baleng didiriswa. Go ntse fela
jalo, barutwana ba:
• Go tlhaloganya boleng jwa palo;
371 • Go thuba/tlhatlhamolola le go aga dipalo; le
• Bala matshwaopalo.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
372
1.2 Go balela go ya kwa pele le Go balela go ya kwa pele le Ke eng se se farologanang le sa Mophato 2?
kwa morago mo: kwa morago mo:
Go balela go ya Barutwana ba bala ka bolekgolo la ntlha. Ba dira se go fitlha go 500. Barutwana
kwa pele le kwa • Dikgaotso tse di kailweng • Dikgaotso tse di kailweng ba tlhoka tshegetso ya motheo ya didiriswa jaaka:
morago mo Mophatong 2 ka tl- mo Mophatong 2 ka
• Dibaga tsa go bala
hatlhamano ya dipalo e e tlhatlhamano ya dipalo e e
oketsegileng go tswa mo oketsegileng. • Diboloko tsa Dienes
palong nngwe le nngwe e
• Bolekgolo (100) go fitlha • Melapalo
e neilweng.
go bonnye 500
• Dipapetlana tsa dipalo
• Mo bosomeamabedi,
bosomeamabedtlhano, Go bala ka go tlola go tlhoka go golaganngwa le lenaneo la katiso. Go bala bone
bosometlhano,bolekgolo go tla thusa barutwana fa ba re:
go fitlha ka bonnye 1 000
• Nne e le 1 ke 4
• Bo nne ba le 2 ke 8
• Bo tharo ba le 4 ke 12
Go bala ka go tlola gape go tshegetsa go tlhaloganya katiso mme go tla thusa
barutwana fa ba fetsa tatelano.
1.3 Tlhaola, lemoga le go bala Identify, recognise and read Ke eng se se farologaneng le sa Mophato 2?
dipalo numbers
Matshwaopalo Mo kgweditharong e barutwana ba lemoga, le go kwala matshwaopalo go fitlha ka
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
le mainapalo • Tlhaola, lemoga le go • Identify, recognise and Ba buisa mainapalo go fitlha go le kwala mainapalo go fitlha go
bala matshwaopalo 0 read number symbols
Ikatiso ya go buisa le go kwala matshwaopalo e dirwa fa:
-1 000
• Kwala matshwaopalo -
• Go bala didiriswa;
• Kwala matshwaopalo -
• tlhaola, lemoga le go buisa
• Go bala go ya pele le kwa morago;
• Tlhaola, lemoga le go mainapalo 0 -
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
bala mainapalo 0 -1 000 • Feleletsa tatelano ya dipalo; le
• kwala mainapalo -
• Kwala mainapalo 0 go • Rulaganya le go tshwantsha dipalo.
fitlha go
Ba tshwanetse go tlhokomelo gore ba bua dipalo ka nepagalo; ba tshwanetse go
re 323 jaaka “makgoloamararo le someamabeditharo.”, mme e seng jaaka “323”.
Fa o kwala palo ya dinomoro di le tharo, dipalo tse di magareng ga 100 le 110;
200 le 210; 300 le 310, 400 le 410, palo e e mo maemong a lesome ke lefela.
Barutwana bangwe ba fitlhela go le boima go kwala dipalo tse ka matshwao fa
ba neilwe palo ka mafoko.Sekao, go ka nna boima mo barutwaneng bangwe go
kwala makgoloamararo le bone’ ka matshwao. Ba ka kwala 3004. Dikarata tsa
bolengkemedi di dirisetswa bogolo go thusa barutwana go tlhaloganya gore dipalo
tse di emelwa jang sentle. Barutwana gape ba tshwanetse go newa nako e ntsi ya
go ikatisa ka go kwala dipalo tse.
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.4 Tlhalosa, go tshwantsha le Tlhalosa, go tshwantsha le Ke eng se se farologanang le sa Mophato 2?
go rulaganya dipalo tsa go go rulaganya dipalo tsa go
Tlhalosa, go Mo kgweditharong e barutwana ba tiiisa go rulaganya le go tshwantsha dipalo
fitlha ka 999 fitlha ka 99
tshwantsha le tse di flitlhang mo go mme ba tshwanetse go naya mabaka a gore goreng palo
go rulaganya • Tlhalosa le go tshwant- • Tlhalosa le go tshwant- e nngwe e le kgolo go na le e nngwe.. Letla barutwana go dirisa molapalo ,
dipalo sha sha dipalotlalo tse di fitl- palopatlisiso, dipapetlana tsa dipalo, go akaretsa le kitso ya bona ya go thuba/
hang mo go 99 ba dirisa tlhatlhamolola dipalo ka bolesome le ka bongwe go bontsha go tlhaloganya ga
• Dipalotlalo tsa go fitlha
nnye go na le, kgolo go na bona. Fa barutwana ba rulaganya dipalo ba tshwanetse go bua gore goreng palo
ka 999 ba dirisa nnye go
le le e lekana le. e le kgolo go na le e nngwe ka go dirisa boleng jwa dipalo go di tlhalosa .
na le , kgolo go na le, le
lekana le. • Tlhalosa le go rulaganya Sekao:
dipalotlalo tsa go fitlha
• Tlhalosa le go rulagan- e nnye go na le ka ntllha ya:
ka 99 go tswa mo go e
ya dipalotlalo go fitlha
nnye go fitlha go e kgolo, Ke itse gore le , le le .Gape ke ditlhopha di le tharo tsa lesome le ke ditlhopha
go 999 go tswa mo go e
le go tswa go e kgolo go di le tlhano tsa lesome . go na le ditlhopha tse dintsi tsa lesome mo go 50go na le
nnye go fitlha go e kgolo,
fitlha go e nnye. mo go 30.
le go tswa go e nnye go
fitlha go e kgolo Dirisa Fa o dira ka bolengkemeditatelano, alemanaka e siame thata ka e letlelelal
dibolengkemeditatelano go morutwana go bua ka letsatsi la 23 kgotsa 31 la kgwedi. Barutwana ba tlhoka go
Dirisa
bontsha thulaganyo, lefelo ikatisa ka go buisa le go kwala ka mkwa wa go khutsafatsa.
dibolengkemeditatelano go
kgotsa maemo
bontsha thulaganyo, lefelo
kgotsa maemo Dirisa, buisa le go kwala
dibolengkemeditatelano,
Dirisa, buisa le go kwala
go akaretsa mokgwa wa
dibolengkemeditatelano,
khutshwafatso ya go fitlha ka
go akaretsa mokgwa wa
31.
khutshwafatso ya go fitlha
ka 31.
373
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
374
1.5 Lemoga bolengpalo jwa Lemoga bolengpalo jwa Ke eng se se farologanang le sa Mophato 2?
dipalo tse di nang le dipalo tse di fitlhang go 99
Bolengpalo Kgweditharo e ke ya go tiisa go tlhaloganya bolengpalo go tswa mo Mophatong 2.
dinomoro di le tharo go
• Lemoga se palo nngwe le Barutwana ba tswelela go dira ditirwana tsa mefuta e e tshwanang le ya Mophato
fitlha ka 999
ngwe e se emelang 2, Kgweditharo 4:
• Lemoga se palo nngwe le
• Kgaoganya dipalo tsa Go tlhaloganya le go dirisa tlotlofoko ya bolengpalo:
nngwe e se emetseng
dinomoro di le pedi tse di
Dirisa, buisa le go simolola go kwala:
• Kgaoganya dipalo tsa fitlhang go 99 ka kati-
dinomoro di le thara kasenetso yabolesome le Bongwe kgotsa diyuniti/dikarolo,bolesome,dipalo,palo e le nngwe,dipalo di le pedi
tse di fitlhang go 999 bongwe ...bolengpaol ...
ka katisanetso ya 100, Kgaoganya dipalo tse di nang le dinomoro di le pedi ka katiso ya bolesome
• Lemoga le go neela boleng
katisanetso ya bosome le le ya bongwe.
jwa palo nngwe le nngwe.
ya bongwe.
Barutwana ba ka kgaoganya dipalo ka:
• Tlhaola le go neela
boleng jwa palo nngwe le • Boleng jwa bolesome le jwa bongwe, sekao 73 = 70 + 3 (dikarata tsa boleng-
nngwe. palo di siametse go dira se)
• Katiso ya bolesome le bongwe, sekao 73 = masome a le 7 + bonngwe ba le 3
Go aga dipalo tse di nang le dinomoro di le pedi go tswa mo karolong ya
bolengpalong.
Sekao
Kwala dipalo:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
a) Masome a le 6 le bonngwe ba le 3 ____________________
b) Masome a le 2 le bonngwe ba le 5 ____________________
c) Masome a le 12 le bonngwe ba le 8 ___________________
d) Masome a le 18 le bonngwe ba le 4 ____________________
Dirisa didiriswa go bontsha kgaoganyo ya dipalo:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Abakhase
a) Bontsa bolesome ba le 4 le bonngwe ba le 5 ka go dirisa abakhase.
b) Bontsha masome a le 7 le bonngwe ba dirisa abakhase.
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.5 Lemoga bolengpalo jwa Lemoga bolengpalo jwa Dikarata tsa bolengpalo
dipalo tse di nang le dipalo tse di fitlhang go 99
Bolengpalo dinomoro di le tharo go Barutwana gape ba dirisa dikarata tsa bolengpalo go botsha dikarolo tsa palo.
fitlha ka 999 • Lemoga se palo nngwe le
ngwe e se emelang Sekao:
• Lemoga se palo nngwe le Mefuta e e latelang ya dipotso e ka bodiwa:
nngwe e se emetseng • Kgaoganya dipalo tsa
dinomoro di le pedi tse di • Bua gore palo 8 mo go 28 e emela eng? Le 2?
• Kgaoganya dipalo tsa fitlhang go 99 ka kati-
dinomoro di le thara kasenetso yabolesome le • Bua gore ke palo efe e e lekanang kgo tsa e e tshwanang le::
tse di fitlhang go 999 bongwe a) Bolesome ba le 6
ka katisanetso ya 100,
katisanetso ya bosome le • Lemoga le go neela boleng b) Bolesome ba le robongwe le bonngwe ba le bararo
ya bongwe. jwa palo nngwe le nngwe.
c) Bolesome ba le lesome le bonngwe ba le robongwe
• Tlhaola le go neela
boleng jwa palo nngwe le
nngwe.
THARABOLOLO YA DIPALO DI LE MO TIRISONG
1.6 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Ke eng se se farologanang le sa Mophato 2?
latelang fa ba rarabolola latelang fa ba rarabolola
Ditogamaano Barutwana ba solofetswe go rarabolola dipalofoko ba dirisa ditogamaano tse di
dipalo mme ba tlhalose mathata:
tsa go latelang:
tharabololo ya dipalo:
rarabolola • Go aga le thuba dipalo
• Go aga le go thuba/tlhatlhamolola dipalo
dipalo • Go aga le thuba dipalo
• Go oketsa gape le go
• Go oketsa gabedi le go kgaoganya gabedi
• Go oketsa gape le go aroganya ka bogare
aroganya ka bogare • Melapalo
• Melapalo
• Melapalo Go thala didiriswa tsa go fitlha ka 99 ke morutwana ka boena ga go a siama mme
e bile ga go a tshwanela ga rotloetswe. Brotloetsa kakaretso ya matshwaopalo
• Go garela ka bolesome
mo go rekoteng, go akaretsa le mo kemisetsong ya ditshwantsho. Barutwana
gape ba ka rotloetswa go kwala dipolelo tsa dipalo.
Letlelela barutwana go tlhopha togamaano e e bonolo mo go yona. Tlhatlhamano
ya dipalo le mofuta wa dipalo di tla laola togamaano e e dirisiwang. Le gale fa
barutwana ba dirisa togamaano e e sa siamang,/atlegeng, ba tlhoka go kaediwa
go dirisa mefuta e e siameng.
Go aga le go thuba/tlhatlhamolola dipalo
Seno le togamaano e e botlhokwa mo Kgatong ya Motheo. Tiriso ya togamaano
e e lrtlelela barutwana go dirisa go kgaoganya le go kopanya dipalo gape go ba
thusa gore go nolofatsa go balela. Ba tla dirisa togamaano e gantsi mo Kgatong
375 ya Magareng.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
376
1.6 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Oketsa gabedi le go aroganya ka bogare
latelang fa ba rarabolola latelang fa ba rarabolola
Ditogamaano Togamaano e e tlhabologile thata mme e tlhoka palotemosi e e boima. Barutwana
dipalo mme ba tlhalose mathata:
tsa go ba ba kgonang go tlhopha togamaano e, ba kgona go laolega mo ditogamaanong
tharabololo ya dipalo:
rarabolola • Go aga le thuba dipalo tse ba di dirisang. Go itse go oketsa gabedi go tla letla barutwana go dirisa
dipalo • Go aga le thuba dipalo togamaano ya gaufi le go oketsa...
• Go oketsa gape le go
• Go oketsa gape le go aroganya ka bogare Sekao:
aroganya ka bogare
• Melapalo Palofoko: Ka tsatsi lengwe kwa tliliniking, bana ba le 45 ba ne ba newa moento
• Melapalo wa mokgotlhwane. Mo letsatsing le le latelang bana ba le 46 ba ne ba centwa. Ke
bana ba le bakae ba ba entilweng gotlhelele..
• Go garela ka bolesome
Palo e rarabololwa ka go dirisa koketsopedi. Morutwana a kare oketsa 45 gabedi
tlhakanya 1 kgotsa oketsa 46 gabedi o be o ntsha 1.
Melapalo
Tiriso ya melapalo mo go thuseng barutwana go balela, go tla naya barutwana
mokgwa wa go rekota se ba se naganang le go sala se morago. Gape e thusa
barutwana go nna le setshwantsho sa go rekota se ba ka se dirisang go tlhalosa
mokgwa o ba rarabolotseng palo ka gona.
Barutwana ba ntse ba dirisa melapalo go simolola kwa Mophatong 1. Barutwana
ba tshwanetse go kgoa go aga melapalo e e se nang dipalo/e e senag sepe mo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
ba ithutelang teng go kwala palo e e simologang mme ba tseye tshwetso ya gore
ba ya go tswa jang mo palong e nngwe go fitlha go e nngwer
Sekao sa go bontsha gore molapalo o dirisiwa jang:
Bana ba le 23 ba tsaya loeto gompieno. Go santsane go na le bana ba le 63 mo
sekolong. Go ne go na le bana ba le bakae kwa tshimologong?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
+10
+10
+3
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
1.7 Rarabolola dipalofoko di le Rarabolola dipalofoko di le Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo Kgweditharong e.
mo tirisong mme ba tlhalose mo tirisong mme ba tlhalose
Go tlhakanya/ Mo Mophatong o, barutwana ba gatelela tiro e ba e dirileng mo Mophatong
tharabololo ya bona ya tharabololo ya bona ya
tlhakanyo le go 2. Lebelela dintlha tsa tharabololo ya mefuta ya dipalo mo Mophatong 2,
dipalo tse di akaretsang dipalo tse di akaretsang Kgaolo 2.
ntsha
go tlhakanya, go ntsha ka go tlhakanya, go ntsha ka
dikarabo tse di fitlhang go dikarabo tse di fitlhang go 99.
999
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.8 Rarabolola dipalofoko di le Rarabolola dipalofoko di le Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo Kgweditharong e.
mo tirisong mme ba tlhalose mo tirisong mme ba tlhalose
Poeletso ya • Moagi o tlhoka go baya ditena di le 6 ka mela, ka ditena di le 8 mo moleng
tharabololo ya bona ya tharabololo ya bona ya dipalo
tlhakanyo e mongwe le mongwe. O tla tlhoka ditena di le kae?
dipalo tse di akaretsang tse di akaretsang katiso ka
e isang kwa
katiso ka dikarabo tse di dikarabo tse di fitlhang go 50. • Boitumelo o na le dikgetsana di le 4 tsa dimonamone. Kgetsana nngwe le
katisong
fitlhang go 99. nngwe e na le dimonamone di le 6. Ke dimonamone di le kae gotlhelele?
• Mme o batla go baka dikuku di le 12. Fa kuku e le nngwe e tlhoka mae a le 2,
mme o tshwanetse go reka mae a le makae?
• Fa morutwana a le mongwe a buisa dibuka di le 3 ka Phatwe, ke dibuka di le
kae tse di ka buisiwang ke barutwana ba le 20 mo phaposing?
Mofuta wa palo 9: Tatelano
• Tshingwana ya merogo e na le mela e le 12 ya dijalo. Mola mongwe le mong-
we o o na le dijalo di le 7. Go na le dijalo di le kae mo tshingwaneng?
• Tshingwana ya merogo e na le mela ya dijalo di le 12. Mola mongwe le
mongwe o na le palo e e lekanang ya dijalo. Fa go na le palogotlhe ya dijalo di
le 48, go na le dijalo di le kae mo moleng mongwe le mongwe?
• Tshingwana ya merogo e na le dijalo di le 48 tse di jetsweng ka mela. Go na le
dijalo di le 7 mo moleng mongwe le mongwe. Go na le mela e le mekae?
Go dirisa go oketsa gabedi go rarabolola dipalo
• Lesego o na le dingwaga di le 8.
• Mogoloe yo mogolo o na le dingwaga di le pedi go feta tsa ga Lesego.
• Rraagwe o na le dingwaga di le nne go feta tsa ga Lesego.
• Rremogolo feta rraagwe Lesego gabedi.
• Mongwe le mongwe o na le dingwaga di le kae?
• Buka ya ga Boitumelo e boleele jwa ditsebe di le 48. O mo tsebebg ya 26; a o
buisitse go feta halofo ya buka?
Mo Mophatong 3 barutwana ba solofetswe go lemoga lefoko la palogotlhe la
katiso. Barutwana ba tshwanetse go rotloetswa go dirisa mmogo le ditshwantsho,
go na le go dirisa didiriswa kgotsa ditshwantsho ka bo bona.
377
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
378
1.9 Rarabolola dipalo tse di mo Rarabolola dipalo tse di mo Mo kgweditharong e, letshwao la karologanyo le a simololwa. Go botlhokwa
tirisong tse di akaretsang tirisong tse di akaretsang gore barutwana ba tlhaloganye dikgopolo tse di latelang tsa go aroganya pele ga
Kgobokanyo
kgaoganyo e e lekanang le kgaoganyo e e lekanang le letshwao le dirisiwa:
le kgaoganyo
kgobokanyo ka dipalotlalo kgobokanyo ka dipalotlalo
e e isang kwa Dipalo tse di akaretsang go kgaoganya ka gale di ka ga::
tse di fitlhang ko go 200 tse di fitlhang ko go 50 ka
karoganyong
ka dikarabo tse di ka dikarabo tse di ka akaretsang • Go aroganya ka go lekana; le
akaretsang disala. disala.
• Mongwe le mongwe o bona bokae?.
• Dipalo tse di akaretsang go aroganya ka gale di ka ga;
• Ke ditlhopha di le kae tse di bopilweng?
Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo Kgweditharong e.
• Fa barutwana ba le le barutabana ba le mme batho bal le ga ba kgone go
tsena mo beseng, bese e tshwanetse go tsamaya ga kae go ya le go bowa,
pele bana botlhe ba kgona go tsena kwa moletlong?
• Boitumelo o paka dibadisi di le ka mela e le .go na le dibadisi di le kae mo
moleng?
• Basetsana ba le 35 ba batla go tshameka bolotlowa. Go tla nna le ditllhopha di
le kae tsa basetsana ba le 7mo setlhopheng sengwe le sengwe ?
• Fopholetsa pele:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• A e tla feta kgotsa e tla nna fa tlase ga 10?
• A e tla feta kgotsa e tla nna fa tlase ga 20?
• Magogodi o reka dimonamone di le 44. O di aroganya ka go lekana go dira
diphuthelwana di le 4 go di rekisa. Go na le dimonamone di le kae mo se-
phuthelwaneng?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Magogodi o reka dimonamone di le 48. O batla go di aroganya ka dimona-
mone di le 6 mo kgetsaneng nngwe le nngwe. O tlhoka dikgetsana di le kae?
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.10 Go rarabolola le go tlhalosa Go rarabolola le go tlhalosa Mo Mophatong 2 barutwana ba simolotse go rutwa ka dipalophatlo ba:
ditharaano tse di mo tirisong ditharaano tse di mo tirisong
Dipalopatlo • Arogantse le go kgobokanya dilo ka go lekana;
tsa dipalo tse di akaretsang tsa dipalo tse di akaretsang
goaroganya ka tekano go go goaroganya ka tekano go go • Ba neile dikarolo tsa dipalophatlo maina;
isang kwa ditharabololong isang kwa ditharabololong tse
• Tlhaotse dipalophatlo mo tirisong e e farologaneng;
tse di akaretsangtse di di akaretsangtse di kopaneng
kopaneng le tse di sa le tse di sa kopanang • Ba kwadile maina a dipalophatlo jaaka nngwe tharong, nngwe tlhanong;
kopanang 1 1 1 1
2 4 3 5
Sekao , , , le tse dingwe • Dipalophatlo tsa gotlhe tsa didiriswa tse ; le
1 1 1 1
Sekaok 2, 4, 3, 5 le tse lekanang tsa selo sotlhe
dingwe • Dipalophatlo tsa kgobokanyo ya didiriswa
Ke eng se se farologanang le sa Mophato 2?
Mo kgweditharong e, barutwana ba tswelela go dira ka dipalophatlo tse di
kopaneng jaaka, halofo e le nngwe, nngwe tharong, kotara ya 1, nngwe tlhanong.
Barutwana ba rutwa gape dipalophatlo tse di sa kopanang , sekao. Dikotara di le
3, peditharong.
Ga go sololfelwe gore barutwana ba dirise mareo a: tse di kopaneng le tse di sa
kopanang.
Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharong e.
• Go aroganya go go isang kwa dipalophatlong
Aroganya ditšhokolete di le 8 magareng ga ditsala di le 3 gore botlhe ba bone
bogolo jwa tšhokolete jo bo lekanang mme go sa sala sepe.
• Palophatlo ya kgobokanyo
a) Batla kotare e le 1 ya dimonamone di le 16.
b) Dimonamone di le 8 ke palophatlo efe ya dimonamone di le 24?
c) Nkoko o naya Masego R12. Masego o batla go boloka nngwe-tharong ya madi
. O tshwanetse go boloka madi a le makae?
d) Mofuta wa palo o tshwanetse go newa fela morago ga gore barutwana ba
rarabolole dipalo di le nne kgotsa tlhano tsa “go aroganya, go go isang kwa
mofuteng wa dipalophatlo mme ba itse maina a dikarolo tsa dipalophatlo ”
Go kwala dipalophatlo
Ga go solofelwe gore barutwana ba kwale letshwao la palophatlo. Barutwana
ba ithutile gore dikarolo tsa dipalophatlo di tshwaiwa jang jaaka, 1 botlhanong
dikwatara di le 3 kgotsa 3 boratarong. Sa ntlha, seno se ba thusa pele go
379
tlhaloganya gore maina a dipalophatlo a tlhalosa gore ke dikarolo di le kae tse di
se arogantsweng ka: sekao, halofo, borarong, dikotara, jalo jalo. Sa bobedi, ke
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
dikarolo di le kae tse di tsewang tsie, sekao, pedi tharong.
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
380
1.10 Go rarabolola le go tlhalosa Go rarabolola le go tlhalosa Go emelela dipalophatlo le dipalofoko
ditharaano tse di mo tirisong ditharaano tse di mo tirisong
Dipalopatlo • Barutwana bat hale dikarabo tsa bona go netefatsa gore ba tlhaloganya
tsa dipalo tse di akaretsang tsa dipalo tse di akaretsang
dipalo.
goaroganya ka tekano go go goaroganya ka tekano go go
isang kwa ditharabololong isang kwa ditharabololong tse • Solofelwa gore barutwana bangwe ba ka thala palophatlo ka nepagalo mme
tse di akaretsangtse di di akaretsangtse di kopaneng ba neye leina le le fosagetseng la karolo ya palophatlo. Thusa barutwana ba
kopaneng le tse di sa le tse di sa kopanang go naya dipalophatlo maina ka nepagalo. (lebelela dintlha tse di golaganang le
kopanang 1 1 1 1 kabo ya maina ya dipalophatlo )
Sekao 2, 4, 3, 5 le tse dingwe
1 1 1 1
2 4 3
Sekaok , , , le tse 5 lekanang tsa selo sotlhe • Barutwana ba neye dikarolo tse di arogantsweng maina jaaka, pedi tharong.
dingwe
1.11 • Lemoga le go tlhaola • Lemoga le go tlhaola Mo kgweditharong e, barutwana ba tswelela go rarabolola dipalo tsa tšhelete.
papetlanai le a pampiri a tšhelete ya papetlana ya
Tšhelete Sekao:
Aforika Borwa Aforika Borwa
Barutwana ba Mophato wa 3 ba tlhoka R759 ya kampa ya phaposi. Ba
• Go rarabolola dipalo tsa • Go rarabolola dipalo tsa
kgobokantse R250. Ba tlhoka bokae gape gotlaleletsa?
papetlana tse di aka- madi tse di akaretsang
retsang dipalogotlhe le dipalotlalo le tšhentšhi mo a) Kwala 325c jaaka diranta le sente.
tšhentšhi mo diranteng diranteng
b) Ke mefuta e mekae e o ka dirang R400 ka go dirisa diranta? O itse jang gore
kgotsa disente.
o na le ditharabololo tsotlhe?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Go dira diphetolelo
c) Neo o na ledisente di le 50 le di le 20. Dimonamone tsa dithofi di ja R1,20. O
magareng ga diranta le
tla bona tšhentšhi?
disente
d) Fa diaparo tsa go ikatisa di ja R150, diaparo tsa go ikatisa di le l 2di ja bokae?
Dipalo tsa go reka le go rekisa
Sekao
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
a) Nkoko wa ga Tumelo o mo neile R5. A ka reka dimonamone dife di 3?
tšhokolete ke R2,70; ditšhapisi ke R1,80; dimonamone tse di botlha R1,40;
dimonamone tsa perekisi R1,60; dimonamone tsa minti R2,20; thofi R1,20.
b) Lesego o rekile dibuka di le tharo ka R80 nngwe le nngwe, o tla bona bokae
tšhentšhi go tswa mo go R300?
c) Dipaki tsa diminti di le 5 minti o le mongwe o ja disente di le 44. Neo o tlhoka
diminti di le 88. O tshwanetse go reka dipakete di le kae? O tla duela bokae?
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS DIPALELO TSE DI SENG MO TIRISONG
1.12 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Ditogamaano tse di tla dirisiwa mo tharabololong ya dipalo le mo dipalelong tse di
latelang fa ba diragatsa latelang fa ba diragatsa seng mo tirisong.
Titogamaano
dipalelo: dipalelo:
Go aga le go thuba dipalo
(mekgwa kgotsa
• Go aga le thuba dipalo • Go aga le thuba dipalo
ditogamaano) Seno ke togamaano e e botlhokwa thata mo Kgatong ya Motheo. Tiriso ya
• Go oketsa gape le go • Go oketsa gape le go togamaano e, e letlelela barutwana go kgaoganya le go kopanya dipalo gape
aroganya ka bogare aroganya ka bogare go ba thusa go dira dipalelo bonolo. Togamaano e, e tla dirisiwa thata gape mo
Kgatong ya Bogare. Go botlhokwa gore barutwana ba dirise kitso e e ba e itseng
• Melapalo • Melapalo
fa ba thuba/tlhatlhamolola dipalo. Sekao.
• Go garela ka bolesome
• Go thuba/tlhatlhamolola ba dirisa bolengpalo,
• Go thuba/tlhatlhamolola ba dirisa katisanelo ya10; le
• Go thuba/tlhatlhamola dipalo ka sebedi.
Melapalo
Barutwana ba tla tswelela go dirisa le go aga melapalo ya bona gore ba kgone go
balela. Go a kgonagala gore molapalo o tla dirisiwa bogolo mo dipalelong le mo t
lhakanyong.
Tlhakanyo le ntsho.
Barutwana ba tshwanetse go aga melapalo ya bona le go kgaoganya dipalo ka
dikarolo tse di kgonagalang.
Sekao:
Molapalo o tshwanetse go simolola mo go 45 mme barutwana ba itlhamele
metlolo e le 2 ya 10 mme morago motlolo o le mongwe o o bontshang 7.
Katiso
Melapalo e tshwanetse go tswelela go dirisiwqa go tshegetsa tlhakanyo e e
boelediwang. Metlolo e e lekanang e rekotiwa mo molapalong mme le dipolelo tsa
tshegetso di ka rekotiwa.
381
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
382
1.13 • Tlhakanya go fitlha ka • Tlhakanya go fitlha ka 99 Mo kgweditharong e, barutwana ba ikatisa le go aga tiro e e dirilweng mo
999 Mophatong 2.
Tlhakanyo le • Subtract from 99
ntsho • Ntsha go tswa mo go 999 Fa barutwana:
• Dirisa matshwao a a
• Dirisa matshwao a a • Dira fela ka dibadisi tse di kgaoganeng;
maleba (+, –, =, □)
maleba (+, –, =, □) • Thala ditshwantsho tsa bongwe fela; le
• Ikatise ka kgolagano ya
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha ka 20 • Bala gotlhe ka bongwe
dipalo go fitlha ka 30
Fa ba dira ka dipalotlalo tse di fetang 30, e ba dira ka bonya, mme gape ba
oketsa ditshono tsa bona tsa dira palelo e diphoso.
Se se botlhokwa mo go bona go godisa ditogamaano tsa bone tsa bokgoni
go feta,Go aga le go aroganya dipalo e nna selo sengwe sa ditogamaano tsa
botlhokwa tse barutwana bat la di di dirisang mo tsamaong ya kgweditharo.
Mekgwa e e leng gona go botsha tlhakanyo le tloso ya palelo.
Go aga le go aroganya dipalo mo dikarolong tse dinnye go dira palelo
bonolo
Barutwana ba ka aroganya dipalo ka ditsela tse ba kgonang ka tsona.Se se
tlhalosa gore ba tla dirisa ditsela tse di farologaneng.
Go dirisa kitso ya boleng jwa boalo go aroganya dipalo ka bolesome le
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
bonngwe
• Go tlhakanya palo-pedi ka go aroganya dipalo tsoopedi .
43 + 36 =
43 + 36 = (40 + 3) + (30 + 6)
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
= (40 + 30) + (3 + 6)
= 70 + 9
=79
• Go tlhakanya ka go aroganya palo e le yosi
43 + 36 =
43 + (30 + 6)
43 + 30 → 73 + 6 = 79
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha ka • Tlhakanya go fitlha ka 99 • Go aroganya ka ditlhopha tsa bolesome
999
Tlhakanyo le • Ntsha go tswa go 99 43 + 36 =
ntsho • Ntsha go tswa mo go 999
• Dirisa matshwao a a 43 + (10 + 10 + 10 + 6)
• Dirisa matshwao a a
maleba (+, –, =, □) 43 + 10→ 53 + 10→ 63 + 10→ 73 + 6 = 79
maleba (+, –, =, □)
• Ikatise ka kgolagano ya Tloso
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha ka 20
• Go tlosa ka go aroganya dipalo tsoopedi
dipalo go fitlha ka 30
87- 56 =
87- 56 = (80 + 7)- (50 + 6)
= (80- 50) + (7-6)
= 30 + 1
= 31
• Go tlosa ka go aroganaya palo e le yosi
87-56 =
87- (50 + 6)
87- 50 → 37 - 6 = 1
Lebelela gore barutwana ba ka aroganya dipalo ka ditsela tse di farologaneng tse
di bonolo mo go bona go balela:
• Go aroganya dikatisenetswa tsa 10
87- 56 =
87- (20 + 20 + 10 + 6)
87- 20 → 67-20 → 47- 10 → 37- 6 → 31
Go dirisa le go diragatsa kitso e e fetileng jaaka bothegeniki.
• Go dirisa go hafola go aroganya dipalo
69 + 12
69 + (6 + 6)
69 + 6 → 75 + 6 = 81
• Balela pele le kwa morago
383
78 – 69 =
Go bala ka bonngwe go tloga mo go 69 ke maano a maleba gonne dipalo di gaufi
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
go tse dingwe.
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
384
1.13 • Tlhakanya go fitlha ka • Tlhakanya go fitlha ka 99 • Tlhopha gaufi le tsa koketso gabedi
999
Tlhakanyo le • Ntsha go tswa go 99 34 + 35 Tlhalosa gore koketso ya 34 gabedi o tlhakanya le 1 kgotsa koketso ya 35
ntsho • Ntsha go tswa mo go 999 gabedi o tlosa 1.
• Dirisa matshwao a a
• Dirisa matshwao a a 34 + 34 + 1
maleba (+, –, =, □)
maleba (+, –, =, □) Barutwana ba ka rekota maano ba dirisa notation go se tshegetsa mokgwa wa go
• Ikatise ka kgolagano ya
balela
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha ka 20
dipalo go fitlha ka 30 34 + (30 + 4) + 1
34 + 30 → 64 + 4 → 68 + 1 → 69
• Fetola palo go dikatinesetswa tsa bolesome mme morago o tlose kgotsa o
tlhakanye
Balela go ya godimo le kwa tlase gaufi le 10
58 + 19 =
Fa barutwna ba tlhoka go ipolelela gore ban a le ditlhopho tse pedi. Fetolela 58
kgotsa 19go fitlha go dikatisenetswa tsa 10. Tlhopho ke ya bona.
Palo e ka kwalwa jaaka: 58 + 19 = 58 + 20 - 1
58 + 20 → 78 - 1 = 77
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Barutwana bangwe ba ka aroganya 20 go ditlhopha tse 2 tsa 10 go balela ka
nepagalo
Ithute dipalotlamo go fitlha go 20
Dipalotlamo go fitlha 20 go tshwanetse go dirwa go dirisiwa ditshwantshiso tse di
farologaneng.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Go aga le go ithuta dikgono tsa tlhakanyo le tloso
Barutwana ba tshwanetse go ithuta dilo dingwe ka dikgono tsa go tlhakanya le go
tlosa .
• Tlhakanya kgotsa tlosa dipalo tsa palonngwe go tloga go tsa palopedi kwa ntle
ga go feta10:
Sekao:
(a) 65 + 4
(b) 89 - 3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha ka • Tlhakanya go fitlha ka 99 • Tlhakanya palonngwe go fitlha go dikatinesetswa tsa10
999
Tlhakanyo le • Ntsha go tswa go 99 Sekao
ntsho • Ntsha go tswa mo go 999
• Dirisa matshwao a a (a) 70 + 5
• Dirisa matshwao a a
maleba (+, –, =, □) (b) 90 + 3
maleba (+, –, =, □)
• Ikatise ka kgolagano ya • Tlosa palonngwe go tloga go dikatinesetswa tsa 10
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha ka 20
Sekao:
dipalo go fitlha ka 30
(a) 80 - 6
(b) 50 - 3
• Tlhakanya kgotsa tlosa 10 go tloga go le ya go palopedi
Sekao:
(a) 56 + 10
(b) 68 + 10
(c) 79 - 10
(d) 57 - 10
• Tlhakanya kgotsa tlosa para ya dikatisenetswa tsa 10 kwa ntle ga go feta 100
(a) 40 + 30
(b) 80 – 50
Go lekola dipholo tsa go balela
Go lekola sa kgonagaleng ga dikarabo
Barutwana ba ithute go tsaya tsweetso ka dikarabo tse di kgonagaleng
Tsela e nngwe ya go dira se ,ke go fopholetsa dikarabo pele o balela. sekao Fa o
tlhakanya dipalo tse pedi tse di bapileng. 45 le 46, Barutwana ba ka dira koketso
gabedi ka tsela ya go fopholetsa dikarabo tsa bona.
Lekola dikarabo
Barutwana ba itse gore ba kgona
• Go lekola palelo ya tlhakanyo ka go tlosa .
Sekao : Fa 36 + 18 = 54; mme 54- 18 = 36
385 • Lekola palelo ya tloso ka go tlhakanya
Sekao : 84- 48 = 36, then 36 + 48 = 84
Go dirisa palelo tlhanolo go netefatsa dikarabo ke lengwe la mabaka a go ruta
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tlhakanyo le tloso mmogo.
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
386
1.14 • Atisa dipalo go tloga 1 go • Atisa dipalo 1 go 10 ka 2, Mo mophatong 2 barutwana ba atisa ka dipalo learners multiplied numbers go ka le
fitlha 10 ka 2, 3, 4, 5, 10 5, 3, 4 go fitlha go 50. Ba itsisitswe pele go letshwao le go dirisa mo dipolelopalong.
Go boeletsa
go palogotlhe ya 99
tlhakanyo e • Dirisa matshwao a maleba Barutwana mo mophatong 3 ba tswelele go ithuta le go dirisa puo ya katiso mo
tsamaelang kwa • Dirisa matshwao a (x, =, □) maemong a tiragatso ; koketso gabedi , gabedi, katiso , go atisa ka , bontsi ka,
katisong maleba (x, =, □) ditlhopha tsa , ga kana, gararo go kana gontsi go.
Puo e tshwanetse go dirisiwa fa go dirwa dipalo tsa go atisa. Mo tsamaong ya
kgweditharo barutwana ba ka bo ba atisa ka botharo kgetho la ntlha.
Barutwana ba tsenang mo mophatong 3 ba tshwanetse go dira kemedi ya
tlhakanyo e boelediwang ba dirisa letshwao la go atisa. Barutwana ba tshwantse
go kgona go tlhalosa go atisa ka mekgwa e farologanyeng. Ba tlhaloganya gore
3 ka ditlhopha tsa bothataro ba ka kwalwa jaaka . Go na le gape tlhaloganyo
gore 3 ga 6 e ka kwalwa jaaka . Kitso e ,e tsweletse go agwa mo mophatong 3
. Barutwana ba tla tswelela go dirisa dithusathuto tse di kgonngwang metsu, le
molapalo go tlhaloganya le kemedi ya katiso
Go tloga mophato 3 barutwana ba tshwanetse go tlhokomela gore katiso e ka
dirwa ka thulaganyo nngwe le nngwe .
Dikao:
Barutwana ba tshwanetse go tlhaloganya le go kwala tse di latelang:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
3 × 10 = 10 × 3 =
30 = 10 × 30 = 3 ×
Dintlha tse di fa godimo fa di tshwanetse go tshegetswa ka go dirisa ditshwantshi
kgapetsakgapetsa tseo tse di letlang barutwana go bona gore le e go neela
karabo e tshwanang
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dikao:
and
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.14 • Atisa dipalo go tloga 1 go • Atisa dipalo 1 go 10 ka 2, Kwa bofelong jwa kgweditharo barutwana ba tshwanetse go simolola go kgona go
fitlha 10 ka 2, 3, 4, 5, 10 5, 3, 4 tlhaloganya gore katiso e ka dirwa ka thualanyo nngwe le nngwe . Tlhaloganyo e ,
Go boeletsa
go palogotlhe ya 99 e tshwanetse go tswelela e ithutiwa mo tsamaong ya ngwaga .
tlhakanyo e • Dirisa matshwao a maleba
tsamaelang kwa • Dirisa matshwao a (x, =, □) Barutwana ba kgona go dirisa kelelo ya ditshwantshi go rekota dipalo tsa go atisa.
katisong maleba (x, =, □)
Dikao:
Tse di tsenang
Input tswang
Tse diOutput
1 molao
Rule
3
5
7
× !
9
1.15 • Arola dipalo go fitlha go • Arola dipalo go fitlha go ka Letshwao lwa go arola le itsisiwe mo mophatong 3. Mo dingwageng tse pedi
ka tlhaloganyo ya go aroganya le tlhakanyae ntse e ithutiwa jaanong ke nako ya gore
Go arola • Dirisa matshwao a maleba
tlhaloganyo tse pedi tse di gokaganngwe . Letshwao lwa go arola le ka itsisiwe
• Dirisa matshwao a (÷,=, )
barutwana fa barutwana dir dipaloina/mafoko. Kitsisopele ya letshwao e ka
maleba (÷,=, )
tshegetswa ka ditshwantshi tse di fa tlase fa.go botlhokwa go dirisa ditshwantshi
tse di tlwaelegileng.
gare ga 3 e go fa ditlhopha 12 a aroganngwa gare ga 4 e go fa ditlhopha
12 grouped into
12 a aroganngwa 3s give 4 groups 12 grouped into 4s gives 3 groups
di le 4 di le 3
3×4
4 × 3 = 12 shared between gives each
12 shared between 4 gives 3 each 12 a 12
aroganngwa gare ga
33 e go4 fa 4
! × !
= 12= !"
12 a aroganngwa gare ga 4 e go fa 3
! × ! = !"
Dikao:
12 ÷ 3 = 4 go tlhalosa: 12 le arogantswe ka bo 3 e go fa 4 ditlhopha , 12 e
arogantswe gare ga 3 e go fa 4 nngwel le nngwe.
387
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
388
1.16 Tlhaloganyo ya Tlhaloganyo ya dipalo: Ditogamaano tsa dipalo , tlhaloganyo ya dipalo , kitso le dipalo tse di itseng di
dipalo:Tlhatlhamano 999 Tlhatlhamano ya 200 agwa mo tsamaong ya palelo ya tharabololo ya dipalo. Tse di ithutiwa ka nako ya
Dipalo tsa thuto ya dipalo tsa tlhogo. Tse di thusa gore barutwana ba di tlwaele le go kgona
tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo • Rulaganya sete ya dipalo go di dirisa bonolo fa ba balela dipalo le rarabolola dipalo mo tirisong .
tse di netsweng tse di tse di netsweng tse di tlha-
tlhaotsweng otsweng tsa tlhatlhamaano Mo tsamaong ya kgweditharo,barutwana ba tswelela go aga bokgoni dira ka
ya 200 dipalo ba phuthologile. Ditogamaano tsa dipalo tsa tlhogo tseo barutwana
• Bapisa dipalo go fitlha go ba agang di tla ba thusa ka mokwalo wa dipalo tse di kwalwang le go thusa
999 le go bolela gore ke • Bapisa dipalo go fitlha go barutwana go fopholetsa.
efe go 1,2,3,4,5 le and 200le go bolela gore ke
10 di leng kgolo go feta/ efe go 1,2,3,4,5 le and 10 Dikao tsa dipotso tse di ka bodiwang:
nnye go feta di leng kgolo go feta/ nnye
go feta. Tlhaloganyo ya dipalo:
Go gopola ka bonako:
Go gopola ka bonako: Dipaloina le matshwao
• Dipalo tsa go tlhakanya
le go tlosa go fitlha go 20 • Dipalo tsa go tlhakanya le Hold up a card or write down a number name. Choose a learner to write the
go tlosa go fitlha go 20 matching numeral.
• Tlhakanya kgotsa tlosa
dikatisenetswa tsa go • Tlhakanya kgotsa tlosa Kgolo kgotsa nnye go feta
tloga go dikatisenetswa tsa go Ke eng
tloga go
• Dipalo tsa go atisa le go • 1 nnye go feta 200
arola tsa: Ditogamaano tsa dipalo tsa
tlhogo • 1 kgolo go feta199
• Manane a pedi go fitlha
Dirisa ditogamaano go balela : • 2 kgolo go feta 102
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Manene a lesome go
fitlha go • Baya palo e kgolo pele • 2 nnye go feta 105
gore o tle o balele pele le • 3 kgolo go feta 77
Ditogamaano tsa palelo kwa morago
Dirisa ditogamaano tsa go • 3 nnye go feta 51
• Molapalo
balelela tse di latelang: • 4 kgolo go feta 68
• Go oketsa gabedi le go
• Baya palo e kgolo pele
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
hafola • 4 nnye go feta 167
gore o tle o balele pele le
kwa morago • Go aga le go aroganya • 5 kgolo go feta 129
• Molapalo • Dirisa kamano mo gareng • 5 nnye go feta 185
ga katiso le karolo • 10 kgolo go feta 90
• Go oketsa gabedi le go
hafola • 10 nnye go feta 160
• Go aga le go aroganya Ke tlhaka efeng ya dialefabete e leng ya botlhano?
• Dirisa kamano mo Ke kgwedi efeng ya ngwaga e leng ya borobonngwe?
gareng ga tlhakanyo le
tloso
• Dirisa kamano mo
gareng ga katiso le
karolo
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.16 Tlhaloganyo ya Tlhaloganyo ya dipalo: Thulaganyo le go bapisa
dipalo:Tlhatlhamano 999 Tlhatlhamano ya 200
Dipalo tsa Ke fee e kgolo: kgotsa ?
tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo • Rulaganya sete ya dipalo
tse di netsweng tse di tse di netsweng tse di tlha- Neela palo mogare ga 1 le
tlhaotsweng otsweng tsa tlhatlhamaano Gopola ka bonako
ya 200
• Bapisa dipalo go fitlha go Dipalo tsa tlhakanyo le tloso:
999 le go bolela gore ke • Bapisa dipalo go fitlha go
efe go 1,2,3,4,5 le and 200le go bolela gore ke • Itse ka pelo dipalotlamo tsotlhe tsa tlhakanyo le tloso 20
10 di leng kgolo go feta/ efe go 1,2,3,4,5 le and 10 Dikao
nnye go feta di leng kgolo go feta/ nnye
go feta. a) __________+ = 20
Go gopola ka bonako:
Go gopola ka bonako: b) __________+ = 16
• Dipalo tsa go tlhakanya c) __________+ = 20
le go tlosa go fitlha go 20 • Dipalo tsa go tlhakanya le
go tlosa go fitlha go 20 Tlhakanya le go tlosa dipalo kgotsa dipalo go fitlha go le go akaretsa 20
• Tlhakanya kgotsa tlosa
dikatisenetswa tsa go • Tlhakanya kgotsa tlosa Dikao
tloga go dikatisenetswa tsa go
tloga go a) 1 + 11 = 12 b) 18 – 4 = 14
• Dipalo tsa go atisa le go
arola tsa: Ditogamaano tsa dipalo tsa c) 11 + 1 = 12 d) 18 – 14 = 4
tlhogo e) 2 + 10 = 12 f) 18 – 5 = 13
• Manane a pedi go fitlha
Dirisa ditogamaano go balela : g) 10 + 2 = 12 h) 18 – 13 = 5
• Manene a lesome go
fitlha go • Baya palo e kgolo pele i) 3 + 9 = 12 j) 18 – 6 = 12
gore o tle o balele pele le
Ditogamaano tsa palelo k) 9 + 3 = 12 l) 18 – 12 = 6
kwa morago
Dirisa ditogamaano tsa go Gopola ka bonako tlhakanyo koketso gabedi go . Se se tshwanetse go akaretsa
• Molapalo
balelela tse di latelang: dipalo tsa tloso e dumalanang.
• Go oketsa gabedi le go
• Baya palo e kgolo pele Dikao:
hafola
gore o tle o balele pele le
kwa morago • Go aga le go aroganya a) 1+1=2 b) 6 + 6 = 12
• Molapalo • Dirisa kamano mo gareng c) 2+2=4 d) 7 + 7 = 14
ga katiso le karolo e) 3+3=6 f) 8 + 8 = 16
• Go oketsa gabedi le go
hafola g) 4+4=8 h) 9 + 9 = 18
• Go aga le go aroganya i) 5 + 5 = 10 j) 10 + 10 = 20
• Dirisa kamano mo
gareng ga tlhakanyo le
tloso
389 • Dirisa kamano mo
gareng ga katiso le
karolo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
390
1.16 Tlhaloganyo ya Tlhaloganyo ya dipalo: Dikao:
dipalo:Tlhatlhamano 999 Tlhatlhamano ya 200 Bontsha palo e o tlhakanyang le ...........go fitlhelela (kwala fatshe o dirisa
Dipalo tsa
tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo • Rulaganya sete ya dipalo maemotlhotlhwa kampo dikarata tsekedimo).
tse di netsweng tse di tse di netsweng tse di tlha- a) 8
tlhaotsweng otsweng tsa tlhatlhamaano
b) 2
• Bapisa dipalo go fitlha go ya 200
c) 9
999 le go bolela gore ke • Bapisa dipalo go fitlha go
efe go 1,2,3,4,5 le and 200le go bolela gore ke d) 15
10 di leng kgolo go feta/ efe go 1,2,3,4,5 le and 10 e) 3
nnye go feta di leng kgolo go feta/ nnye Dikao:
Go gopola ka bonako: go feta.
Bontsha palo e setseng fa ................a tlosiwa go tloga go (kwala fatshe o dirisa
• Dipalo tsa go tlhakanya Go gopola ka bonako: maemotlhotlhwa kampo dikarata tsekedimo).
le go tlosa go fitlha go 20 • Dipalo tsa go tlhakanya le a) 5
• Tlhakanya kgotsa tlosa go tlosa go fitlha go 20
b) 18
dikatisenetswa tsa go • Tlhakanya kgotsa tlosa
tloga go dikatisenetswa tsa go c) 0
• Dipalo tsa go atisa le go tloga go d) 14
arola tsa: Ditogamaano tsa dipalo tsa e) 7
• Manane a pedi go fitlha tlhogo
Tlhakanya kgotsa tlosa dikatisanetso tsa go
Dirisa ditogamaano go balela :
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Manene a lesome go Sekao:
fitlha go • Baya palo e kgolo pele
a) Bolela gore o tshwanetse go tsaya dikgato tse kae mo molapalong go tloga go
Ditogamaano tsa palelo gore o tle o balele pele le
30 go ya go 100 kgotsa go tloga go 100 go fitlha go 50.
kwa morago
Dirisa ditogamaano tsa go b) Batla para ya dikarata go dira 100.
balelela tse di latelang: • Molapalo
c) Baya dipalo mo lebokoseng go dira 100
• Baya palo e kgolo pele • Go oketsa gabedi le go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
hafola + 70 = 100
gore o tle o balele pele le
kwa morago • Go aga le go aroganya 20 + = 100
• Molapalo • Dirisa kamano mo gareng 100 – = 90
• Go oketsa gabedi le go ga katiso le karolo 100 – 40 =
hafola
• Go aga le go aroganya
• Dirisa kamano mo
gareng ga tlhakanyo le
tloso
• Dirisa kamano mo
gareng ga katiso le
karolo
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.16 Tlhaloganyo ya Tlhaloganyo ya dipalo: Ditogamaano tsa dipalo:
dipalo:Tlhatlhamano 999 Tlhatlhamano ya 200 Dirisa ditogamaano tsa dipalo go tlhakanya le go tlosa ka kgono.
Dipalo tsa
tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo • Rulaganya sete ya dipalo Tlhakanya dipalo tse mmalwa ka go dirisa ditogamaano jaaka :
tse di netsweng tse di tse di netsweng tse di tlha-
tlhaotsweng otsweng tsa tlhatlhamaano • Lebelela dipalo pedi tse di dirang 10 le go dirisa tse pele
• Bapisa dipalo go fitlha go ya 200 2+7+8
999 le go bolela gore ke • Bapisa dipalo go fitlha go 2 + 8 e dira10 le gape go tlhakanya 7.
efe go 1,2,3,4,5 le and 200le go bolela gore ke Baya dipalo tse kgolo pele gore o tle o balele pele kgotsa morago
10 di leng kgolo go feta/ efe go 1,2,3,4,5 le and 10
• Simolola ka dipalo tse di tonna thata
nnye go feta di leng kgolo go feta/ nnye
go feta. 5 + 15
Go gopola ka bonako:
Go gopola ka bonako: Bolela gape dipalopolelo: 15 + 5 le go balela pele go fitlha go 20
• Dipalo tsa go tlhakanya
le go tlosa go fitlha go 20 • Dipalo tsa go tlhakanya le • Fetolela palo go 10 le gape go tlosa kgotsa go tlhakanya 1
• Tlhakanya kgotsa tlosa go tlosa go fitlha go 20 Sekao :
dikatisenetswa tsa go • Tlhakanya kgotsa tlosa 8 + 9 = 17 e ka dira le tlhalosa gore nngwe 8 + 9 = 8 + 10 – 1
tloga go dikatisenetswa tsa go
6 + 11 = 17 le go tlhalosa gore nngwe e ke dira 6 + 10 + 1
• Dipalo tsa go atisa le go tloga go
17 – 9 = 8 le go tlhalosa gore nngwe e ke dira 17 – 10 + 1
arola tsa: Ditogamaano tsa dipalo tsa
tlhogo • Kgaoganya dipalo go dirarotshana le gape go tlhakanya
• Manane a pedi go fitlha
Dirisa ditogamaano go balela : Aga le go aroganya dipalo :
• Manene a lesome go
fitlha go • Baya palo e kgolo pele Tswelela go aroganya dipalo go dikarotshana tse dinnye’
Ditogamaano tsa palelo gore o tle o balele pele le 8 + 12 = 8+ (10+2)
kwa morago
Dirisa ditogamaano tsa go = 8 + 2 + 10
balelela tse di latelang: • Molapalo
= 10 + 10
• Baya palo e kgolo pele • Go oketsa gabedi le go
= 20
gore o tle o balele pele le hafola
Dirisa koketso gabedi jaaka ditogamaano tsa dipalo tsa tlhogo
kwa morago • Go aga le go aroganya
Tlhaola tse koketso gabedi tse di gaufi
• Molapalo • Dirisa kamano mo gareng
• Go oketsa gabedi le go ga katiso le karolo
hafola
• Go aga le go aroganya
• Dirisa kamano mo
gareng ga tlhakanyo le
tloso
• Dirisa kamano mo
391 gareng ga katiso le
karolo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
392
1.16 Tlhaloganyo ya Tlhaloganyo ya dipalo: Sekao:
dipalo:Tlhatlhamano 999 Tlhatlhamano ya 200
Dipalo tsa 5 + 6 = 11 go tlhalosa gore ke koketso ya gabedi ga 5 o tlhakanya le 1 kgotsa
tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo • Rulaganya sete ya dipalo koketso gabedi ga 6 o tlose le 1
tse di netsweng tse di tse di netsweng tse di tlha-
tlhaotsweng otsweng tsa tlhatlhamaano Lemoga fa dipalo tse pedi di bapile ka bogolo go bonolo go bona pharologanyo ka
ya 200 go balela kwa pele le go balela morago.
• Bapisa dipalo go fitlha go
999 le go bolela gore ke • Bapisa dipalo go fitlha go 15 – 11 = 4 le tlhalosa gore go balela kwa pele go tloga go 11 go fitlha go 15 go
efe go 1,2,3,4,5 le and 200le go bolela gore ke naya 4
10 di leng kgolo go feta/ efe go 1,2,3,4,5 le and 10 Dpalo dingwe tsa dipalo tsa tlhogo di ka dirwa kwa ntle le dithusathuto , mme go
nnye go feta di leng kgolo go feta/ nnye na le mosola go dirisa dithusathuto fa go dirwa dipalo tsa metshemetilkl wa dipalo
go feta. tsa tlhogo
Go gopola ka bonako:
Go gopola ka bonako: Dithusa- thuto tse di atlenegisitsweng
• Dipalo tsa go tlhakanya
le go tlosa go fitlha go 20 • Dipalo tsa go tlhakanya le • Molapalo ( o bopegileng o lolea )
go tlosa go fitlha go 20
• Tlhakanya kgotsa tlosa • Gerite ya dipalo
dikatisenetswa tsa go • Tlhakanya kgotsa tlosa
tloga go dikatisenetswa tsa go • boleng boalo jwa dikarata
tloga go • Go bala dibaga
• Dipalo tsa go atisa le go
arola tsa: Ditogamaano tsa dipalo tsa
tlhogo
• Manane a pedi go fitlha
Dirisa ditogamaano go balela :
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Manene a lesome go
fitlha go • Baya palo e kgolo pele
gore o tle o balele pele le
Ditogamaano tsa palelo kwa morago
Dirisa ditogamaano tsa go • Molapalo
balelela tse di latelang:
• Go oketsa gabedi le go
• Baya palo e kgolo pele
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
hafola
gore o tle o balele pele le
kwa morago • Go aga le go aroganya
• Molapalo • Dirisa kamano mo gareng
ga katiso le karolo
• Go oketsa gabedi le go
hafola
• Go aga le go aroganya
• Dirisa kamano mo
gareng ga tlhakanyo le
tloso
• Dirisa kamano mo
gareng ga katiso le
karolo
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 1.17 • Dirisa o neele leina la • Dirisa o neele leina la Mo mophatong 2-Dipalophatlo di itsisiwe barutwana . Ba:
palophatlo mo tirisong palophatlo mo tirisong e e
Dipalophatlo tse • Go kgaoganya le kgobokanya dilo ka go lekana ;
e e tlwaelegileng go tlwaelegileng go akaretsa
di tlwaelegileng
akaretsa halofo, kwatara, halofo, kwatara, nngwe- • Neela maina a dipalophatlo mo palophatlong e feletseng;
nngwe-robedi, nngwe- robedi, nngwe-tharo
• Tlhopha dipalophatlo mo tirisong e farologaneng ;
tharo ,nngwe-thataro, ,nngwe-thataro, nngwe
nngwe –tlhano , –tlhano • Go kwala maina a dipalophatlo jaaka 1-tharong 1-tlhanong ;
• Lemoga dipalophatlo mo • Lemoga dipalophatlo mo • Batla palophatlo ya sediiriswa se tletseng
popegong ya sethalo popegong ya sethalo
• Batla dipalophatlo ya kgobokanyo ya didirswa
• Simolola go lemoga gore • Simolola gore halofo tse
halofo tse pedi a tse pedi pedi kgotsa thao-tharong Mo tsamaong ya kgweditharo dipalophatlo tse di seng kompa di itsiwe go
di a lekanalekana ke nngwe a feletse, le gore barutwana sekao : 3- nneng kgotsa 2-tharong Ba rutwana ba tswelela go dira ka
halofo le ped- nneng di a diphalophatlo tse di kompa . Ba dira ka borobedi le borataro.
• Kwala dipalophatlo jaaka
lekana Ikao tsa dipotso:
1 halofo , pedi - tharong
• Kwala palophatlo jaaka Sebopego sengwe le sengwe se arogantswe ka dikarolo tse di lekanang tse kae ?
1-peding 1- tharong
Ke karolo tse kae tsa sebopego tse di mmalafaditsweng ?
Ke karolo e kae ya palophatlo e mmalafaditsweng?
Ke karolo e kae ya palophatlo e sa mmalafatswang?
A.
B
C
D
Barutwana ba fiwa tshono ya go mmalafatsa dipopego ka bo bona.
393
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 1
bofelong jwa ngwaga
394
1.17 • Dirisa o neele leina la • Dirisa o neele leina la Sekao:
palophatlo mo tirisong palophatlo mo tirisong e e
Dipalophatlo tse Mmalafatsa dipopego tsa 2 go tharo
e e tlwaelegileng go tlwaelegileng go akaretsa
di tlwaelegileng
akaretsa halofo, kwatara, halofo, kwatara, nngwe- A.
nngwe-robedi, nngwe- robedi, nngwe-tharo
tharo ,nngwe-thataro, ,nngwe-thataro, nngwe
nngwe –tlhano , –tlhano
Mmalafatsa dipopego tsa 2 go nne
• Lemoga dipalophatlo mo • Lemoga dipalophatlo mo
popegong ya sethalo popegong ya sethalo B
• Simolola go lemoga gore • Simolola gore halofo tse
halofo tse pedi a tse pedi pedi kgotsa thao-tharong
di a lekanalekana ke nngwe a feletse, le gore
Mmalafatsa dipopego tsa 4 go tlhano
halofo le ped- nneng di a
• Kwala dipalophatlo jaaka
lekana C
1 halofo , pedi - tharong
• Kwala palophatlo jaaka
1-peding 1- tharong
Mmalafatsa dipopego tsa 6 go robedi
D
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Mophato 3 Kgweditharo 1
2. Dipaterone,Tiriso le Alejebera/Thutadipalo
CAPS Dikgopolo le Dikgono
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
bofelong jwa ngwaga
2.1 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Mo mophatong wa 3 barutwana b aka dira ka dipaterone tse e leng gore: Thuto 1
Dipaterone tsa go tlhalosa tlhalosa • Di elemente di boelediwa ka tsela e e tshwanang
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go • Bogolo jwa popego bo fetoga ka tsela e e lebeletsweng
tlhalosa ka mafoko tlhalosa ka mafoko
• Popego le didiriswa tsa dipalo di fetoga ka tsela e e lebeletsweng
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka dilo tse di dirilweng ka dilo tse di Dipaterone di ka dirwa ka go dira se diriswa se le se sengwe mme go nne le
tse di kgongwang kgongwang mmala wa di diriswa o o fetogang ka nako tsotlhe. Sekao
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka go tse di dirilweng ka go thala
thala mela, dipopego mela,dipopego kgotsa Dipaterone di ka dirwa ka go dirisa popego kgotsa se diriswa se le senngwe
kgotsa didiriswa. didiriswa. mme se na le maemo popego kgotsa sediriswa se se fetogang ka nako tsotlhe.
Tlhama Dipaterone ka Tlhatlhamano ya dipaterone Sekao
bowena Dipaterone tse di bonolo tse a)
Tlhama Dipaterone tsa e leng gore popego kgotsa
Jeometeri ka bowena setlhopha sa dipopego se se
• Ka di diriswa tse boelediwang ka mokgwa o o
dikgongwang tshwanang
Tlhama Dipaterone ka bowena b)
• Ka go thala
mela,dipopego kgotsa Tlhama Dipaterone tsa
didiriswa. Jeometeri ka bowena
Dipaterone tse di re di • Ka di diriswa tse
kaganyeditseng dikgongwang
Dipaterone tse dingwe di na le ditlhopha tsa popego le di diriswa tse di
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko • Ka go thala mela, dipopego
boelediwang.mo bogolo jwa popego mo setlhopheng sengwe le sengwe bo
le go kopolola Dipaterone kgotsa didiriswa.
fetogang nako nngwe le nngwe ka tsela e e lebeletsweng. Sekao bogolo jwa
tsa Jeometeri:
popego bo nna bogolo kgotsa bonnye.
• Mo tlhagong /tlholego
Sekao: Bogolo jwa di popego bo nna bogolo
• Mo sešweng sa letsatsi
le letsatsi
• Go tswa mo ngwao
boswa jwa letsatsi ka
letsatsi Sekao: Bogolo jwa popego bo nna bonnye
395
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le Dikgono
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
bofelong jwa ngwaga
396
2.1 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Dipaterone di ka nna tsa dirwa ka ditlhopha tse di tshwanang, mo setlhopha Thuto 1
Dipaterone tsa go tlhalosa tlhalosa sengwe le sengwe se se nang le mofuta o le mongwe wa sediriswa mme
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go maemo a sediriswa mo setlhopheng a fetoga.Ditlhopha tse di tshwanang di a
tlhalosa ka mafoko tlhalosa ka mafoko boelediwa.
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo Sekao:
tse di dirilweng ka dilo tse di dirilweng ka dilo tse di
tse di kgongwang kgongwang
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka go tse di dirilweng ka go thala Dipaterone tse dingwe di dirwa go tswa mo mofuteng wa popego e le nngwe
thala mela, dipopego mela,dipopego kgotsa mme sekao sengwe le sengwe sa popego se a oketsega kgotsa se a fokotsega
kgotsa didiriswa. didiriswa. ka bogolo.
Tlhama Dipaterone ka Tlhatlhamano ya dipaterone Sekao:
bowena Dipaterone tse di bonolo tse
Tlhama Dipaterone tsa e leng gore popego kgotsa
Jeometeri ka bowena setlhopha sa dipopego se se
• Ka di diriswa tse boelediwang ka mokgwa o o
dikgongwang tshwanang Dipaterone tse dinngwe di dirwa go tswa mo ditlhopheng tse e leng gore
Tlhama Dipaterone ka bowena dipopego tsa di diriswa tse di tshwanang di a diragala mme palo ya mofuta
• Ka go thala mongwe wa popego kgotsa se diriswa e a oketsega kgotsa e a fokotsega ka
mela,dipopego kgotsa Tlhama Dipaterone tsa tsela e e tlwaelegileng.
didiriswa. Jeometeri ka bowena
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Sekao:
Dipaterone tse di re di • Ka di diriswa tse
kaganyeditseng dikgongwang
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko • Ka go thala mela, dipopego
le go kopolola Dipaterone kgotsa didiriswa.
tsa Jeometeri:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Mo tlhagong /tlholego
• Mo sešweng sa letsatsi
le letsatsi Go kopolola paterone go thusa barutwana go bona lemoga /tatelano ya
• Go tswa mo ngwao gore paterone e dirwa jang.
boswa jwa letsatsi ka Go atolosa paterone go thusa barutwana go netefatsa gore ba tlhaloganya
letsatsi sentle tatelano ya paterone.
Go tlhalosa paterone go thusa barutwana ka kgolo ya bo kgoni jwa puo
le go bua. E thusa gape go bona le gore morutwana o kgona go ranola
dipaterone jang.
Go tlwaelegile gore go bonolo gore barutwana ba bue ka paterone morago ga
go di dira.Jaanong barutwana ba tshwanetse go tlhalosa dipaterone kwantle
ga thuso ya kaedi ya dipotso.tsweletsa go tsepama mo kgolong ya puo e ba e
tlhokang go tlhalosa dipaterone.
Dikgopolo le Dikgono
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
bofelong jwa ngwaga
CAPS 2.2 Kopololo, katoloso le go Kopololo , katoloso le go Tatelano ya dipalo e ka golagangwa le go bala.Jaaka bokgoni le kgono yago Thuto 3
tlhalosa tlhalosa bala ya barutwana e fetoga,mefuta ya tatelano ya palo e barutwana ba dirang
Dipalo tsa
ka yona e ka gola.
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola ,le go atolosa le go
tlhalosadipalo tse di bonolo tlhalosa dipalotatelano tse di Tatelano e tshwanetse go bontsha palo ya kwa pele le kwa morago:
ka tatelano bonnye go fitlha bonolo go fitlha go 100.
• Ya ntlha got log aka palo nngwe le nngwe magareng ga 1 le 200
ka 1000
• Tatelano e tshwanetse e
• Nngwe –someng go tloga ka katiso ya 10 magareng ga 0 le 200
Tlhama Dipaterone ka supe go balela kwa pele le
bowena kwa morago mo : • Ka botlhano go tloga ka katiso nngwe le nngwe ya 5 magareng ga 0-200
Tlhama dipateronetsa dipalo - Bonngwe go tloga go • Ya bobedi go tloga ka katiso ya 2 magareng ga 0 le 200
ka bowena palo nngwe le nngwe mo
• Ya boraro go tloga ka katiso ya 3 magareng ga 0 le 200
ga re ga 0 le 200
.
• Ya bone go tloga ka katiso ya 4 magareng ga 0 le 200
- Bolesome go tloga go
katisanetswa nngwe le • Ya lekgolo go tloga ka katiso ya 100 go fitlha ka bonnye 500.
nngwe mo gare 0 le 200
Barutwana b aka supa dipalo tse ba di baling.Go botlhokwa go fa barutwana
- Botlhano go tloga go ka- tatelano ya dipalo ka mekgwa e e farologaneng ya boemedi.
tisanetswa tsa 5 mo gare
ga 0 le 200 Sekao:
- Bopedi go tloga go kati- • Tatelano ya dipalo e e kwadilweng 200,199,198,197,196,……..
sanetswa tsa 2 mo gare • Mola palo
0 le 200
Ka dipalo tse di badiwang tse di bonalang
- Botharo go tloga go kati-
saanetswa tsa 3 mo gare Ka karolo nngwe ya mola palo sekao 150-200
ga 0 le 200 • Papetlana ya dipalo
- Bonne go tloga go • Kgolagano ya dipalo
katisanetswa nngwe le
nngwe le tsa 4 mo gare Barutwana ba ka khurumetsa,tshasa mmala kgotsa ba dira sediko sa dipalo
ga 0 le 200 jaaka ba bala mo mola palo le papetlana.
- 100 go fitlhlela bonnye Barutwana ba ka tlatsa dipalo tse di tlogetsweng mo mola polang,mo
papetlaneng. mo tatelanong ya palo e e kwadilweng le dipalo tse di
golaganeng.
Sekao:
110
+
10
+
10
+
10
120
130
+
10
397
+
10
+
10
+
10
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le Dikgono
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
bofelong jwa ngwaga
398
2.2 Kopololo, katoloso le go Kopololo , katoloso le go Jaaka tatelano ya dipalo e ka tshegetsa go bala ga barutwana jaanong Thuto 3
tlhalosa tlhalosa barutwana ba bala ka ditlhopha ,didiriswa kgotso ditshwantsho le go kwala go
Dipalo tsa
gape dipalo tse mo papetlaneng le mo diipapetlaneng tse di elelang jaaka tsela
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola ,le go atolosa le go
ya go godisa le go tshegetsa go atisa.
tlhalosadipalo tse di bonolo tlhalosa dipalotatelano tse di
ka tatelano bonnye go fitlha bonolo go fitlha go 100. Mo kwatareng ya 1 tsepamo e ka nna ya bobedi,ya botlhano le ya bolesome
ka 1000 Sekao
• Tatelano e tshwanetse e
Tlhama Dipaterone ka supe go balela kwa pele le Bala ka botlhano.
bowena kwa morago mo :
R5 ya pa-
Tlhama dipateronetsa dipalo - Bonngwe go tloga go 1 2 3 4 5 6 7 8 9
petlana
ka bowena palo nngwe le nngwe mo
ga re ga 0 le 200 Tšhelete
. R5 R10 R15 R20 R25 R30 R35 R40 R45
yotlhe
- Bolesome go tloga go
katisanetswa nngwe le
Tse di tsenang
Input tswang
Tse diOutput
nngwe mo gare 0 le 200 molao
1 Rule
- Botlhano go tloga go ka- 3
tisanetswa tsa 5 mo gare
5
ga 0 le 200
7
× !
- Bopedi go tloga go kati- 9
sanetswa tsa 2 mo gare
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
0 le 200 Mo bokhutlong jwa kgweditharo barutwana ba dira ka go balaka tatelano go ya
- Botharo go tloga go kati- le go boa go tloga ka 100.
saanetswa tsa 3 mo gare
ga 0 le 200
- Bonne go tloga go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
katisanetswa nngwe le
nngwe le tsa 4 mo gare
ga 0 le 200
- 100 go fitlhlela bonnye
MOPHATO ya 3 KWEDITHARO ya 1
3. BOALO LE POPEGO
CAPS Boleele jwa
Nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa mtheokaelo tsa go ruta Mo thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga y aura le
metsotso e
le 24
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya dipopego • Dikhutlonnetsepa tsa sebopego se se farologaneng di beilwe mo maemong
a a sa tshwaneng
Popegotlha- • sediko • sediko
korepedi Sekao:
• khutlotharo • khutlotharo
• Khutlonne • Khutlonne
• khutlonnetsepa • khutlonnetsepa
Dipharologantsho tsa Dipharologantsho tsa
dipopegof: sebopego:
Tlhalosa,tlhaola Tlhalosa,tlhaola le go Go botlhokwa gore barutwana ba dire ka ditshwantsho tsa dipopego tse di
le go tshwantsha tshwantsha popegotlhakorepedi segilweng.Se se kgontsha barutwana go bona dikhutlotharo, dikhutlonne le
popegotlhakorepedi dikhutlonnetsepa di beilwe mo maemong a a farologaneng.
• sepopego
• popego Barutwana ba tlhaola le go kgobokanya dipopego go ya ka dikhutlotharo,dikhutl
• matlhakore a a tlhama-
onnetsepa,dikhutlonne kgotsa
• matlhakore a a tlhama- letseng
letseng Barutwana ba tlhaola le go kgobokanya dipopego go ya ka gore a ke
• matlhakore a a kgolokwe
khutlotharo,khutlonne kgotsa sediko
• matlhakore a a kgolokwe
Tiro e ka kgobokanngwa ka go dira tiro kwalo.
Go thala dipopego
• sediko
• khutlotharo
• Khutlonne
• khutlonnetsepa
399
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
mophato 3 kgweditharo 1
4. TEKANYO
400
Mo paka-
Dikgopolo le dikgono thutong
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta ya ura le
dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga metsotso e
le 24
4.1 Go bolela nako • Go bolela matlha mo khalen- Pharologanyo ke eng mo KGWEDITHARO 2 Dithuto di
tareng le 2
Nako • Go bolela matlha mo Kitsiso ya didiriswa tsa thupanakopalo
alemanakeng • Go baya malatsi a Barutwana ba mophato wa 2 ba bolelaa nako ka diura, halofo ya diura le
• Go baya malatsi a botssalo,meletlo ya kwatara ya diura mo tshupanakong ya manaka
botssalo,meletlo ya sekeresete,malatsi a boikhut-
sekeresete,malatsi so a botlhe,ditiragalo tsa Mo mophatong wa 3 barutwana ba dira ka di diriswa tsa nakopalo la ntlha.
a boikhutso a hisitori,ditiragalo tsa sekolo Ba santse ba dira fela ka popego ya diura di le 12 ba dirisa a.m le t.p fa go
botlhe,ditiragalo tsa mo alemanakeng tlhokega
hisitori,ditiragalo tsa se- Barutwana ba tswelela go tiisa go bua ka boleele jwa nako le tatelano ya nako
kolo mo alemanakeng • Go bua nako ya diura di le 12
.Ka nako ya go ruta phaposi yotlhe le go ruta ditlhopha,barutwana ba tswelela
• Go bua nako ya diura di - Diura go bua ka malatsi a beke,dikgwedi tsa ngwaga letlha la gompijeno,malatsi
le 12 - Halofo ya ura a afitileng le a a tlang.Barutwana ba tswelela go baya tse di latelang mo
- Diura alemanakeng jaaka ditiragalo di direga
- Kwotara ya ura
- Halofo ya ura • Malatsi a botsalo
- metsotso
- Kwatara ya ura • meletlo ya sekeresete
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
mo tshupanakopalo le
- metsotso tshupanako ya manaka le • itiragalo tsa hisitori
didiriswa tse dingwe tse di
mo tshupanakopalo le • ditiragalo tsa sekolo
supang nako jaaka mogala wa
tshupanako ya manaka le lotheka • malatsi a boikhutso a botlhe
didiriswa tse dingwe tse di
supang nako jaaka mogala Tswelela go botsa barutwana go bua nako ka diura,halofo, le kotare y aura
wa lotheka ba dirisa tshupanako ya manaka di dipaka tse di tshwanang tsatsi lele tsatsi.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Sekao barutwana ba ka kopiwa go bua nako e sekolo se simololang ka
Balela boleele jwa nako
yona,ka nako motshameko,nako ya go ya gae kgotsa nako e ba fetolang
jwa nako le Neeletsano ya
dipakathuto. ba tlhophe nako e tshupanako e supang ura ka botlalo.Go
nako
mosola go nna le tshupanako e tona e edirang sentle e bontshitswe mo
Go dirisa alemanaka go leboteng,gore barutwana ba e lebelele.Barutwana ba ka dira ditshwantsho tsa
balela le go tlhalosa boleele ditshupanako,le gore ba supe dinako tse di farologaneng le go tsenyeletsa
jwa nako mo malatsing dipalelo sekao :bontsha ura 10 ,bontsha gore nako e tla bo le mang ura tse
kgotsa dibekeng go go fetola pedi morago g aura ya 10
gareng ga malatsi le dibeke
Ka nako ya boikemedi barutwana ba ka tshwelela go dira ditirwana tse
• go fetola gareng ga di bua ka nako ka diura, halofo ya diura le kotare ya ura mo tshupanako
dibeke le dikgwedi ya manaka.Barutwana ba ka dira palelo ka dibeke kgotsa malatsi fa ba
neetswe dialemanaka kgotsa karolwana ya yona.Sekao :go bona matlha le
Dirisa tshupanako go balela dipharologano tsa palelo nako
boleele jwa nako ka diura
lehalofo ya ura
Mo paka-
Dikgopolo le dikgono thutong
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta ya ura le
dikgono tsa kgwedi tharo 1
CAPS bofelong jwa ngwaga metsotso e
le 24
4.1 Go bolela nako • Go bolela matlha mo khalen- Palelonako Dithuto di
tareng le 2
Nako • Go bolela matlha mo • Nako e bontshiwa mo palelonako ya diura di le 12 mo dilwaneng tse dintsi
alemanakeng • Go baya malatsi a tsa mo gae.Sekao mogala wa lotheka, sethutafatsi CD le setshamikise sa
• Go baya malatsi a botssalo,meletlo ya DVD j.j Barutwana ba ka tlwaela mokgwa o nako go gaisa tshupanako ya
botssalo,meletlo ya sekeresete,malatsi a boikhut- manaka.Tsaya nako ya dipakathuyo tse 3 go tlwaetsa barutwana tshupana-
sekeresete,malatsi so a botlhe,ditiragalo tsa kopalo ya diura di le 12
a boikhutso a hisitori,ditiragalo tsa sekolo
• Gakolola barutwana gore .m.s le t.p di raya eng.
botlhe,ditiragalo tsa mo alemanakeng
hisitori,ditiragalo tsa se- • Supetsa barutwana gore ke dipalo dife tse di kayang metsotso le diura mo
kolo mo alemanakeng • Go bua nako ya diura di le 12
tshupanakopalo
• Go bua nako ya diura di - Diura
• Tlhalosa gore metsotso e le 60 e le kana le ura e le nngwe,go na le met-
le 12 - Halofo ya ura sotso e le 30 mo halofong y aura le metsotso e le 15 mo kotareng ya ura.
- Diura Se se ka thusa barutwana go golaganya metsotso le diura fa ba buisa nako
- Kwotara ya ura
ka diura,halofo y a ura,kotare ya ura mo tshupanakopalo e leng se ba se
- Halofo ya ura
- metsotso dirileng mo mophatong wa 2
- Kwatara ya ura
mo tshupanakopalo le • Neela barutwana nako e ntsi ya go ikatisa go buisa nako mo tshupanakong
- metsotso tshupanako ya manaka le ya tshupapalo ya diura di le 12
didiriswa tse dingwe tse di
mo tshupanakopalo le supang nako jaaka mogala wa Nna le tshupanakopalo e e dirang e beilwe mo phaposing .Kopa barutana go
tshupanako ya manaka le lotheka neelana ka nako ka metlha ngwaga yotlhe
didiriswa tse dingwe tse di
supang nako jaaka mogala
wa lotheka
Balela boleele jwa nako
jwa nako le Neeletsano ya
nako
Go dirisa alemanaka go
balela le go tlhalosa boleele
jwa nako mo malatsing
kgotsa dibekeng go go fetola
gareng ga malatsi le dibeke
• go fetola gareng ga
dibeke le dikgwedi
Dirisa tshupanako go balela
boleele jwa nako ka diura
lehalofo ya ura
401
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mo paka-
Dikgopolo le dikgono thutong
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta ya ura le
402 dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga metsotso e
le 24
4.2 Tekanyetso e seng ka Mo mophatong 2 go atlenegisitswe gore barutwana ba tsepame mo go fopholets
tlwaelo eng,lekanyeng,bapiseng,le go rekota boleele,bophara le bogodimo
Boleele
• Fopholetsa • ka metso e e sa tlhomamang le
lego lekanya,go
• Go lekanya ka dimitara go dirisiwa selekanyometara kgotsa thudi e e boleele
tshwantsha,go rulaganya
jwa metara o le mongwe
le go go kwalaboleele
go dirisiwa tekanyo Ka nako ya boikemedi barutwana ba ka tiisa bokgoni jwa go lekanya
e e sa thomamang
Go lekanya boleele jaaka tiriso go rarabolola dipalole dipalelo
jaaka boalo jwa
seatla,dikgato, boleele Kabo ya nako ya dipalo,dioperaisene le kamano,barutwana ba ka rarabolola
jwa pensile,dipadisa j.j dipalo tse didirisa tiriso ya
• Go tlhalosa boleele jwa • tekanyo e e sa tlhomamang ya boleel
sediriswa ka go bala le
go bua boleele metso/ • Tekanyo ya boleele mo dimetareng
kelo ka mokgwa o o sa Tsaya tsia palotlhathamano e e maleba ya kgweditharo, le tlhatlhamano ya
tlwaelesegang mefuta ya dipalo tsa kgwditharo.
• Go dirisa puo ga bua Dipakathuto tse di tsepameng mo boleele e simolola mo kgweditharo 2
ka tshwantshiso sekao
goleelenya,go khutsan-
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
yane, moleele, sephara
Ketapele ya tekanyetso e e
tlhamaletseng
Fopholetsa ,lekanya go
bapisa ,go rulaganya le go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
rekota boleele jaaka metso e
e tlhomameng ya boleele
Ga go tlhokege phetolelo
gareng ga dimitara le
disentimetara
Mo paka-
Dikgopolo le dikgono thutong
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta ya ura le
dikgono tsa kgwedi tharo 1
CAPS bofelong jwa ngwaga metsotso e
le 24
4.3 Go lekanya e seng ka Mo mophatong wa 2 barutwana ba
tlwaelo
Boima/Mmese • lekanya boima ba dirisa metso e e sa tlhomammang ba dirisa sekalatekanyo
Fopholetsa ,lekanya go
• rulaganya dikuno go ya ka boima jo bo kailweng mo sephuthelwaneng
bapisa ,go rulaganya le go
rekota boleele go dirisiwa • Buisa sekala sa phaposi botlhapelo(tsa nnete le tse eseng tsa nnete)
metso e e sa tlhomamang
Ka nako ya boikemedi barutwana ba ka tiisa bokgoni jwa go lekanya
ya boleele le sekalatekanyo
sekao diboloko le ditene j.j Go lekanya boleele jaaka tiriso go rarabolola dipalole dipalelo
• Tiriso ya puo go bua Kabo ya nako ya dipalo tiriso le kamano,barutwana ba ka rarabolola dipalo tse didiriswa tiriso ya
ka le papiso sekao
:bofefo,thata, bofefon- • tekanyo e e sa tlhomamang ya boima
yana, thatanyana • Tekanyo ya boleele mo dikilogerama
Ketapele ya tekanyo e e Tsaya tsia palotlhathamano e e maleba ya kgweditharo, le tlhatlhamano ya mefuta ya dipalo tsa kgweditharo.
tlhamaletseng
Dipakathuto tse di tsepameng mo boleele e simolola mo kgweditharo 2
• Go bapisa rulaganya,
rekota bioma jwa di-
phuthelwana tsa kgwebo
tse di nang le boima jo bo
kailweng ka dikilokerama.
Sekao dikilogerama tse 2
tsa reise le kilokerama e
le 1 ya bopi
• Ba lekanya boima jwa
bona ka dikilogerama ba
dirisa sekalatekanyo sa
phaposi botlhapelo
Ga go tlhokege phetolelo
gareng ga dimileletara le
diletara
403
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mo paka-
Dikgopolo le dikgono thutong
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta ya ura le
404 dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga metsotso e
le 24
4.4 Tekanyo e sa tlwaelegang Tekanyo e e sa tlwaelegang Pharologanyo ke eng mo mophatong wa 2 Dithuto di
le 2
Mothamo/ • Fopholetsa, lekanya,go • Fopholetsa , lekanya, le go Mo mophatong wa 2 barutwana ba
bolumu tshwantshanya, go tshwantshanya,go rulag-
• fopholetsa le go lekanyetsa ,bapisa,rulaganya le go rekota mothamo wa
rulaganya le go kwala anya le go kwala mothamo
ditshelo kgotsa bolumu mo ditshelong go dirisiwa metso ya kemo e e sa
mothamo wa ditsh- wa ditshelo ka go dirisa
tlhomamang
elo ka go dirisa go go dirisiwa sekalatekanyo
dirisiwa sekalatekanyo e sa thomamang sekao, • bapisitse le go rulaganya mothamo wa dibotlolo tse di farologaneng le dil-
e sa thomamang sekao, leswana,dikopi j.j wana tsa kerousara mo bolumu e kailweng mo diphuthelwaneng
leswana,dikopi j.j
• Go tlhalosa mothamo wa • Dirisa lebotlolo kgotsa jeke ya letara e le nngwe fopholetsa,lekanya,bapis
• Go tlhalosa mothamo ditshelo ka go bala le go a,rulaganya,le go rekota mothamo wa ditshelo tsa diedi kgotsa bolumu mo
wa ditshelo ka go bala le supa gore ke metso e kae ditshelong ka diletara
go supa gore ke metso e ka dirisiwang go tlatsa
Mo mophatong wa 3 barutwana bi itsesitswe mo dimililetara
e kae e ka dirisiwang go setshodi sekao :lebotlolo le
tlatsa setshodi sekao na le mothamo wa dikopi di Mothamo ke eng? Bolumu ke eng?
:lebotlolo le na le moth- le nne
amo wa dikopi di le nne. Lebotlolo le ka nna le mothamo wa dikopi di le nne di tletse,mme le ka se tlale
gotlhelele, sekao le tshola fela bolmu ya kopi e le nngwe ya metsi ka nako e e
rileng
Ka nako ya boikemedi barutwana ba ikatisa fopholetsa,lekanya, bapisa,
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
rulaganya, le go rekota bolumu le mothamo go dorisiwa sekalatekanyo le
tekanyo e e sa tlhomamang ya le e e tlhomameng ya mothamo.Go apaya
le go baka ke mekgwa tiriso e e ka dirisiwang go tiisa go lekanya mothamo.
Tlhopharesepe e tekanyo e dirilweng ka dikopi ,dintshwana le metso e e sa
tlhomamang
Mothamo ke palogotlhe e selo se kgonang go e tshola(kgotsa boleleng jwa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
sebaka mo teng ga selo seo)
Bolumu ke boleng jwa sebaka/sephatlha se selo se kgonang go se tsaya.
Ka nako dingwe barutwana ba ka lekanya gore setshodi se na le seeledi se
se kana kang mo sona (e ka nna santa,kgotsa seeledi sengwe fela)Se ke go
lekanya bolumu ya seeledi mo setshoding seo.Ka dinako dingwe barutwana
bat la bob a lekanya gore setshodi se ka tsenya seeledi se se kana kang fa se
tladiwa gotlhelele.
Barutwana ba tswelele go lekanya ba dirisa metso ya kemo e e sa tlhomamang
ya mothamo
Mo paka-
Dikgopolo le dikgono thutong
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta ya ura le
dikgono tsa kgwedi tharo 1
CAPS bofelong jwa ngwaga metsotso e
le 24
4.4 Ketapele ya tekanyo e e Ketapele ya tekanyo e e Go lekanyetsa go go sa tlhomamang go dirisiwametso e e sa tlhomamang Dithuto di
tlhamaletseng tlhamaletseng ya mothamo le 2
Mothamo/
bolumu • Fopholetsa, lekanya, • Fopholetsa, lekanya, bapisa, Barutwana ba ka ithuta metheo le dikatiso tsa go lekanya go dirisiwa metso e e
bapisa, rulaganya, le go rulaganya, le go rekota sa tlhomamang.Go lekanya e se ka metso e e sa tlhomameng go se tlhaeletwe
rekota mothamo wa dilo mothamo wa dilo ka go le- matlho go feta go lekanya ka metso e e tlhomameng
ka go lekanya ka diletara, kanya ka diletara, halofo ya
Barutwana ba tshwanetse go bona ditshono tsa go lekanya bolumu/mothamo
halofo ya letara le kotare letara le kwatara ya Letara
ba dirisa di dilo tse di farologaneng go diriswa metso e e sa tlhomamang sekao
ya letara
- go dirirsa dibotlolo tse dikopi,maswana,dikhurumelo tsa mabotlolo meteme e mennye,mabotlolo a
• Go bapisa,rulaganyale di nang le mothamo mannye j.j
rekota mothamo wa di- wa Letara e le1 kgotsa
Go lekanya bolumu/mothamo ka metso e e sa tlhomamang go tsenyeletsa go
phuthelwana tsa kgwebo ditshelo tse mothamo
bala gore o tlatsa le go tshela ga kae go tswa mo bolumung e e tlhopilweng
tse mothamo wa tsona wa tsona o kailweng mo
o kaiwang ka diletara dimililetara sekao topo Barutwana ba tshwanetse go rutwa ka dinako tsotlhe kaya metso, sekao go na
sekao diletara tse pedi ya seno tsididi le ditisipune tse 48 tsa metsi mo lebotlolong kgotsa go na le kopi ko tlase mo
tsa maswi. Letara e le botlolong
- Jeke ya selekanyetsi e
nngwe ya senotsididi,
e nang le dipalo tsa te- Fa barutwana ba setse ba lekantse makgetlhonyana ba ka fopholetsa
diletara di le tlhano tsa
kanyo ya seelo,halofo ya mothamo/bolumu ba dirisa metso eo.Fopholetsa gopele ga go lekanya go
pente kgotsa ka dimilile-
letara,kwatara ya Letara botlhokwa ,mme go ka dirwa fela fa barutwana ba kile ba dira metso eo
tara sekao dimililetara tse
500 tsa maswi, dimilileta- - Jeke ya selekanyetsi Go tlhokega go ruta barutwana gore o kgone go bapisa bolumu kgotsa
ra tse 340 tsa senotsididi, e e nang le dipalo tsa mothamo, metso e e tshwanang e tlhokega go dirisiwa.Sekao fa galase e
dimililetara tse 750 oli tekanyo ya seelo tsa tshola ditisipune tse 20 tsa metsi mme kopi e tshola ditisipune di le 10,o ka sere
dimililetara,barutwana galase e tshola metsi a mantsi
• Itse gore kemo ya kopi ke
ga lebelelwa go buisa
dimililetara di le 250 Barutwana ba tshwanetse golekanya ka metso e e farologaneng e esa
bolumu mo go senang
tlhomamang,gore ba
• Itse gore kemo ya mola wa tekanyetso ya
leswana ke dimililetara seelo . • Ba simolola go itsi gore fa metso e le e mennye ,o tlhoka go di dirisa/tlatsa
di le 5 kgafetsa. Sekao bolumu mo lebotlolong e ka nna ditisipune tse 20 mme
- Kopi ya selekanyetsi le
gape e ka nna kopi e nngwe
Ga go tlhokego phetolelo tisipune tse di supang
magareng a dimililetara le mothamo • Ba simolola ga dirisa metso e e maleba mo go se ba se lekanyang.Sekao:
diletara lekanya lebotlolo la diletara tse 2 tisipune ke tshenyo ya nako
405
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mo paka-
Dikgopolo le dikgono thutong
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta ya ura le
406 dikgono tsa kgwedi tharo 1
bofelong jwa ngwaga metsotso e
le 24
4.4 Ketapele ya tekanyo e e • Go bapisa ,rulaganyale re- Go lekanya e seng ka tlwaelo Dithuto di
tlhamaletseng kota mothamo wa diphuthel- le 2
Mothamo/ • Fopholetsa, lekanya, bapisa, rulaganya, le go rekota bolumu le mothamo ka
wana tsa kgwebo tse moth-
bolumu • Fopholetsa, lekanya, diletara
amo wa tsona o kaiwang
bapisa, rulaganya, le go
ka diletara sekao diletara Gopotsa barutwana gore diletara ke metso e e tlwaelegileng ya go lekaya
rekota mothamo wa dilo
tse pedi tsa maswi. Letara mothamo le bolumu.mokgwa khutsafatso (ℓ) e dirisiwa thata mo dijekeng tsa
ka go lekanya ka diletara,
e le nngwe ya senotsididi, tekanyo le diphuthelwana tsa thekisoka bolumu.leba gore a barutwana ba
halofo ya letara le kotare
diletara di le tlhano tsa pente gakologelwa khutsafatso ya Letara(ℓ).
ya letara
kgotsa ka dimiliLetara sekao
Barutwana ba lekanya ka diletara ba dirisa:
• Go bapisa,rulaganyale dimililetara tse 500 tsa
rekota mothamo wa di- maswi, dimililetara tse 340 • Ditshelo tsa diletara jaaka mabotlolo a dinotsididi, mabotlolo maswi, a
phuthelwana tsa kgwebo tsa senotsididi, dimililetara matute le
tse mothamo wa tsona tse 750 oli
• Jeke e e supa melatekanyo ya litasa e le1
o kaiwang ka diletara
• Itse gore kemo ya kopi ke
sekao diletara tse pedi • Ba a bapisa le go rulaganya mothamo wa ditshelo tse di farologaneng
dimiliLetara di le 250
tsa maswi. Letara e le jaaka sekotlolo sa yogate,sekotlolo sa bebetsididi ,lebokoso ladijo,moteme
nngwe ya senotsididi, • Itse gore kemo ya kopi ke wa pente o o lolea, dikgamelo j.j.Dilwana tsa mothamo o o farologaneng
diletara di le tlhano tsa dimiliLetara di le 250 di tshwanetse go dirisiwa.Barutwana ba tlhalosa mothamo e le potlana go
pente kgotsa ka dimilile- Letara e le1,diletara tse pedi,garengnga Letara e le 1 le di le 2, diletara di le
Ga go tlhokego phetolelo
tara sekao dimililetara tse 5
magareng a dimiliLetara le
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
500 tsa maswi, dimilileta-
diletara • Barutwana ba a bapisa ,rulaganya le rekota mothamo wa diphuthelwana tsa
ra tse 340 tsa senotsididi,
dimililetara tse 750 oli kgwebo tse mothamo wa tsona o kaiwang ka diletara sekao diletara tse pedi
tsa maswi. Letara e le nngwe ya senotsididi, diletara di le tlhano tsa pente
• Itse gore kemo ya kopi ke
dimililetara di le 250 • Fopholetsa, lekanya, bapisa, rulaganya, le go rekota mothamo ka mililetara
• Itse gore kemo ya Bua barutwana ka gore dimililetara ke metso e ka gale e edirisediwang go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
leswana ke dimililetara lekanya mothamo le bolumu.Thalosa gore dimililetara ke metso e mennye mo
di le 5 diletareng.ba ithute lefoko le khutsafatso ya lona,gonne mo diphuthelwaneng
tsa thekiso le dijeke tsa tekanyo khutsafatso e dirisitswe thata
Ga go tlhokego phetolelo
Barutwana ba bapisa ,rulaganyale rekota mothamo wa diphuthelwana tsa
magareng a dimililetara le
kgwebo tse mothamo wa tsona o kaiwang ka dimiliLetara sekao diletara tse 500
diletara
tsa maswi, diletara tse 330 tsa aseine, diletara tse 200 tsa senotsididi, diletara
tse 200 tsa polishe ya fa fatshe j.j.
Mo paka-
Dikgopolo le dikgono thutong
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta ya ura le
dikgono tsa kgwedi tharo 1
CAPS bofelong jwa ngwaga metsotso e
le 24
4.4 Ketapele ya tekanyo e e • Go bapisa ,rulaganyale re- Barutwana ba lekanye kgapetsa ka : Dithuto di
tlhamaletseng kota mothamo wa diphuthel- le 2
Mothamo/ • metso e e tlhomameng kopi go simolola go go nna le maikutlo a gore domili-
wana tsa kgwebo tse moth-
bolumu • Fopholetsa, lekanya, letara tse 250 di lekana le eng
amo wa tsona o kaiwang
bapisa, rulaganya, le go
ka diletara sekao diletara • maikutlo a gore leswana la tekanyo e lekana le 5ml
rekota mothamo wa dilo
tse pedi tsa maswi. Letara
ka go lekanya ka diletara, • Jeke e e nang mela ya tekanyo ka dimililetara.Fa barutwana ba buisa fela
e le nngwe ya senotsididi,
halofo ya letara le kotare dipalo tse di mo moleng wa tekanyo.Ba tla tsepama mo go buiseng mela
diletara di le tlhano tsa pente
ya letara tekanyo e e senang dipalo ko thutong ya bogareng
kgotsa ka dimiliLetara sekao
• Go bapisa,rulaganyale dimililetara tse 500 tsa Sala morago diresepe,go tsenyetsa go baka, ke tiriso e barutwana ba tiisang
rekota mothamo wa di- maswi, dimililetara tse 340 tekanyo
phuthelwana tsa kgwebo tsa senotsididi, dimililetara
tse 750 oli Barutwana ga ba a solofelwa go
tse mothamo wa tsona
o kaiwang ka diletara • go itse gore 1 000mi = 1 ℓ
• Itse gore kemo ya kopi ke
sekao diletara tse pedi
dimiliLetara di le 250 • go dira diphetolelo gareng ga dimililetara le diletara, kgotsa
tsa maswi. Letara e le
nngwe ya senotsididi, • Itse gore kemo ya kopi ke • Buisa mela tekanyo e esenang dipalo mo jekeng(se se dirwa go tswa go
diletara di le tlhano tsa dimiliLetara di le 250 mophato wa 4)
pente kgotsa ka dimilile-
Ga go tlhokego phetolelo Go rekota tekanyo
tara sekao dimililetara tse
magareng a dimiliLetara le
500 tsa maswi, dimilileta- Lemororo go lekanya e le tiro ya bokgoni jwa tiriso,barutwana ba tshwanetse
diletara
ra tse 340 tsa senotsididi, rekota ditekanyo tsa bona(ka tlwaelo kgotsa ese ka tlwaelo)ka dinako tsotlhe.
dimililetara tse 750 oli
Go lekanya mothamo/bolumu jaaka tiriso go rarabolola dipalo le dipalelo
• Itse gore kemo ya kopi ke
dimililetara di le 250 Kabo ya nako ya dipalo,dioperaisene le kamano,barutwana ba ka rarabolola
dipalo tse didirisa tiriso ya tekanyo e e sa tlhomamang ya tekanyo motlhamo
• Itse gore kemo ya kgotsa bolumu, sekao Gogo o dirisitse dikopi di le pedi tsa maswi go dira
leswana ke dimililetara puding.Fa a menaganya metswako, wa go tlhoka maswi a kae?
di le 5
• Diletara
Ga go tlhokego phetolelo
magareng a dimililetara le • Dimililetara
diletara Tsaya tsia palotlhathamano e e maleba ya kgweditharo, le tlhatlhamano ya
mefuta ya dipalo tsa kgwditharo.
407
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO WA 3 KGWEDI-THARO YA 1
5. GO DIRA KA DIPALO TSA TSHEDIMOSETSO
408
Boleele jwa
Nako)
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta (Mo thutong
dikgono tsa kgwedi-tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
5.4 Kgobokanyo le Kgobokanyo le go Pharologanyo ke eng mo mophatong wa 2 Dithuto di
go Thulaganyo ya Thulaganyo ya tshedimosetso le 3
Kgobokanya le • Barutwana ba rulaganya tshedimosetso go ya ka manaane, nyalano ,mana-
tshedimosetso
go rulaganya • Kgobokanya tshedimosetso neo
tshedimosetso • Kgobokanya tshedimo- ka ga phaposi go araba
• Barutwana ba itsesiwe ka ga dikerafo tse di dirisang dinoko tse di tsepa-
setso ka ga phaposi go dipotso tse di bodiwang ke
meng go emela tshedimosetso
araba dipotso tse di bodi- morutabana
wang ke morutabana • Barutwana ba tswelela go dira ka dikerafo tse di dirisediwang ditshwant-
Dirisa dithobane tse di
sho, ga mmogo le go di aga jaaka karolo ya sekele ya tshedimosetso le go
• Rulaganya tshedimo- bontshang nyalano go
sekaseka kerafo e e dirisediwang ditshwantsho tse ba di neilweng.
setso e e neetsweng ke rekota tshedimosetso mo
morutabana kgotsa mo ditlhopheng tse neetsweng Tsheko ya tshedimosetso e e feletseng
bukeng
Tshwantshanya • Mo tshekong (saekele ) ya dipalo tse di dirang ka tshedimosetso
- Mananaaneng tshedimosetso
• Barutwana ba kgobokanya tshedimosetso go araba potso.Ka gale mo
- Mananeo a Tshwantshanya kgatong ya motheo le bogare, potso e e bodiwa ke morutabana kgotsa mo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
bontshang nyalano tshedimosetso mo bukeng
- Mananeo • Lenaneong • Barutwana ba tlhaola le tshwantsha ka ditsela tse di dirang gore go nne
bonolo go sekaseka tshedimosetso. Tsela ya go tshwantshanya e barutwa-
• Kerafo e e dirisang dinoko
na ba mophato wa 3 ba dirang ka yone ke manaane, d nyalano, mananeo,
tse di tsepameng go emela
le kerafo e e dirisediwang ditshwantsho le kerafo e e dirisang dinoko tse di
tshedimosetso
tsepameng go emela tshedimosetso, le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Sekaseka le go ranolola
• Barutwana ba sekaseka tshedimosetso ka go araga dipotso tse di bodits-
tshedimosetso
weng ke morutabana
Araba dipotso ka ga
Kerafo e e dirisang dinoko tse di tsepameng go emela tshedimosetso ya
tshedimosetso mo kerafong
phaposi
e e dirisang dinoko tse
di tsepameng go emela Go atlenegedisitswe gore barutwana ba mophato wa 3 ba dire ka sekele
tshedimosetso. yotlhe ya tshedimosetso bonnye gangwe mo ngwageng: Go dira mmogo
mo phaposing go thusa barutwana go tsaya karolo mo dikgatong tsotlhe
kwa ntle ga go latlhegelwa ke dintlha ka botlalo tsa kgato. Go dira kerafo e
e dirisang dinoko tse di tsepameng go emela tshedimosetso go go neela ya
tšhono ya go tsepamisetsa barutwana mo dintlhakgolo tsa dipalo tsa go dira
ka tshedimosetso le go itsese barutwana dikarolokgolo tsa kerafo e e dirisang
dinoko tse di tsepameng go emela tshedimosetso
Boleele jwa
Nako)
Dikgopolo le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta (Mo thutong
dikgono tsa kgwedi-tharo 1
CAPS
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
5.5 Tshwantshanya Kgobokanyo le go • Gore o tšhwaya kerafo kae le jang (setlhogo sa kerafo) Dithuto di
tshedimosetso Thulaganyo ya tshedimosetso le 3
Tshwantshanyo • Gore o tšhwaya kae le gore o tšhwaya jang matlhakore (ditlhogo mo matl-
tshedimosetso Tshwantshanya • Kgobokanya tshedimosetso hakoreng)
tshedimosetso ka ga phaposi go araba
• O thala jang dinoko(bars)
dipotso tse di bodiwang ke
• Kerafo e e dirisediwang
morutabana - Thala dinoko(bars) tsa boleele jo bo nepagetseng go bontsha tshedimo-
tshedimosetso ya ditshw-
setso
antsho . Dirisa dithobane tse di
bontshang nyalano go - Dira bophara jo bo tshwanang jwa dinoko(bar)
• Kerafo e e dirisang
rekota tshedimosetso mo
dinoko tse di tsepameng - Tlogela diphatlha fag are ga dinoko (bars)
ditlhopheng tse neetsweng
go emela tshedimosetso
- Tšhwaya ka go bonagala noko(bar) nngwe le nngwe
Tshwantshanya
tshedimosetso • O buisa jang kerafo
Tshwantshanya Go a tlhokagala gore barutwana ba itse fa go le botlhokwa go buisa setlhogo
tshedimosetso mo sa kerafo pele, gore ba kgone go itse gore tshedimodisetso ke ka ga eng. Go
tlhokagala gore ba buise gape ditlhogo tse di mo matlhakoreng a a rapameng
• Lenaneong
le a a tsepameng. Ga go tlhokagale gore barutwana ba itse mareo a setegeniki
• Kerafo e e dirisang dinoko a a dirisitsweng go tlhalosa dikarolo tsa jerafo, se ba tshwanetseng go se
tse di tsepameng go emela buisa ke kwa tlase le mo letlhakoreng go bona se kerafo e leng ka ga šone.
tshedimosetso Ka gale fa re buisa, re buisa go tswa mo molemeng go ya kwa mojeng, mme
fela fa barutwana ba buisa dikerafo go tlhokagala gore ba buise go tswa kwa
Sekaseka le go ranolola
molemeng go ya kwa mojeng lekwa godimo le kwa tlase.Se se tlhokagala go
tshedimosetso
tlhalosediwa barutwana. Ba tlhoka le go ikatisetsa ka dikgono tse.Go dira mo
Araba dipotso ka ga sekeleng yotlhe ya tshedimosetso go ka tsaya dithuto di le 3.
tshedimosetso mo kerafong
e e dirisang dinoko tse
di tsepameng go emela
tshedimosetso.
409
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Nako)
Dikgopolo le dikgono
410 Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta (Mo thutong
dikgono tsa kgwedi-tharo 1
bofelong jwa ngwaga ya ura le
metsotso e
le 24)
5.6 Sekaseka le go ranolola Kgobokanyo le go Kgobokanya le go rulaganya tshedimosetso Dithuto di
tshedimosetso Thulaganyo ya tshedimosetso le 3
Sekaseka le Mo mophatong wa 3 o tshwanetse go botsa dipotso tse di nayang barutwana
go ranolola • Kerafo e e dirisediwang • Kgobokanya tshedimosetso tšhono ya go kgobokaanya tshedimosetso sekao “Ke mebala efe e re e
tshedimosetso tshedimosetso ya ditshw- ka ga phaposi go araba ratang mo phaposing? ”Mo kgatong ya motheo barutabana ba tshwanetse
antsho dipotso tse di bodiwang ke go netefatsa gore ba tlhopa ditlhogo tse di maleba le go kgobokanya
morutabana tshedimosetso le sekaseka mo mophatong o monngwe le monngwe. Ditlhogo
• Kerafo e e dirisang
tse di maleba di akaretsa metshameko e re e ratang, dinotsididi tse re di ratang,
dinoko tse di tsepameng Dirisa dithobane tse di
mebala e re e ratang, dijo tse re di ratang, Mananeo a thelebišhene a re a
go emela tshedimosetso bontshang nyalano go
ratang jalo jalo
rekota tshedimosetso mo
ditlhopheng tse neetsweng Barutwana ba ka simolola go itlhopela. Fa o na le kakanyo ka dikarabo tse di
farologaneng, o tshwanetse o bope ditlhopha tse barutwana ba ka tlhophang
Tshwantshanya
mo go tsona. Naya barutwana tšhono ya go ikatisisetsa go dirisa ditsela tsa go
tshedimosetso
tshwantshanya kwa ntle ga keraro jaaka manaane, go dirisa mananeo tse di
Tshwantshanya bontshang nyalano le mananeo;
tshedimosetso mo
§ Kwala maina a barutwana ka fa tlase ga ditlhogo tsa manaane a dilo
• Lenaneong tse ba itlhopetseng gore ba a di rata.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Kerafo e e dirisang dinoko § Bontsha barutwana go dira lenaneo la nyalano go tswa mo lenaaneng
tse di tsepameng go emela (go ruta barutwana go dirisa dithobane tse di bontshang nyalano go ka tsaya
tshedimosetso pakathuto yotlhe) le
Sekaseka le go ranolola § Dira lenaneo la dinomore go tswa mo lenaneong la dithobane tse di
tshedimosetso bontshang nyalano.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Araba dipotso ka ga Fa tshedimosetso e kwadilwe mo lenaneong, bontsha barutwana go thala
tshedimosetso mo kerafong kerafoe e dirisang dinoko tse di tsepameng go emela tshedimosetso( lebelela
e e dirisang dinoko tse methalokaedi e e fa godimo)
di tsepameng go emela
Sekaseka le go ranolola tshedimosetso
tshedimosetso.
Barutwana ba araba dipotso tse o di botsang ka ga kerafo e e dirisediwang
ditshwantsho
Sekao
a) “Ke mmala ofe o o rategang thata mo phaposing ya rona”
b) Ke mmala ofe o o ratiwang ke barutwana ba ba mmalwa mo phaposing?”
c) ”A barutwana ba le bantsi ba rata..........kgotsa.............?”
d) ”Ke barutwana ba le bantsi ba ba kae ba ratang...............go na le..............?
MOPHATO 3 KGWEDITHARO 2
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKAMANO
CAPS Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.1 Go bala didiriswa tse di Rulagannya bonnye didiriswa Pharolganyo ke eng mo KGWEDITHARO 1?
kgonngwang di le 500 letsatsi le letsatsi
Go bala Tlhatlhamano ya palo e oketsega go fitlha 500. Koketso mo tlhatlhamanong ya palo tse re
go lekanyetsa le go bala ka
didiriswa Fopholetsa le go bala ka dumelang gore barutwana ba tla:
nepagalo.
didiriswa ka botshepegi go
• Rulaganya didiriswa go kgontsha go bala;
fitlhela bonnye 1000 letsatsi Neela phopholetso e e
le letsatsi. Togamaano ya go amogelesegang ya palo ya • Bala ka masome go fitlha 500 le go bua mainapalo ka tatelano; gape
rulaganya e a tlhotlheletswa. didiriswa tse di ka balwang le
• tshwantshanya sekao le palo e e badilweng ka go kwala palo kgotsa go e bontsha le tlhotl-
go tlhomamiswa.
hwa ya dikarata.
Leba dintlha tsa thuto tsa KGWEDITHARO 1.
411
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
412 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.2 Balela kwa pele le kwa • Go bala ka bonngwe Pharolganyo ke eng mo KGWEDITHARO 1?
morago ka: go tswa mo palo nngwe
Go balela go ya Mo kgweditharong e barutwana ba simolola go bala ka di 50. Tlhatlhamano ya dipalo e
magareng ga 0 go fitlha 500
kwa pele le kwa • Go bala ka bonngwe oketsega go 1 000.
morago go tswa mo palo nngwe • Bolesome go tswa mo kati-
Mo kgweditharong e barutwana ba tswelela ka go dirisa go bala ka go tlolaganya lenaneo la
magareng ga 0 go fitlha sanetsweng magareng ga 0
katiso le go neela thulaganyo dipalo.
1000 le 500
Leba dintlha tsa thuto tsa KGWEDITHARO 1.
• Bolesome go tswa • Bolesome go tswa mo kati-
mo katisanetsweng sanetsweng ya 5 magareng
magareng ga 0 le 1000 ga 0 le 500
• Botlhano go tswa mo • Botlhano go tswa mo kati-
katisanetsweng ya 5 sanetsweng ya 5 magareng
magareng ga 0 le 1000 ga 0 le 500
• Bobedi go tswa mo • Bobedi go tswa mo kati-
katisanetsweng ya 5 sanetsweng ya 5 magareng
magareng ga 0 le 1000 ga 0 le 500
• Botharo go tswa mo • Boraro go tswa mo kati-
katisanetsweng ya 5 sanetsweng ya 5 magareng
magareng ga 0 le 1000 ga 0 le 500
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Bonne go tswa mo • Bone go tswa mo kati-
katisanetsweng ya 5 sanetsweng ya 5 magareng
magareng ga 0 le 1000 ga 0 le 500
• Ka bo 20, bo 25, bo 50, • Bo 50, bo100 bonnye go
bo 100 bonnye go fitlha fitlha go1000
g 1 000
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
CAPS
1.3 Tlhaola ,lemoga le go bala Tlhaola ,lemoga le go bala
dipalo dipalo
Matshwaopalo
le mainapalo • Tlhaola,lemoga le go • Tlhaola,lemoga le go bala
bala matshwaopalo matshwaopalo 0 - 1 000
0 - 1 000
• Kwala mainapalo 0-1 000
• Kwala mainapalo 0-1 000
• Kwala matshwaopalo
• Tlhaola, lemoga le go 0-1 000
bala mainapalo 0 -1 000
• Tlhaola,lemoga le go bala
• Kwala mainapalo 0-1 000 matshwaopalo 0 - 250
• Tlhaola,lemoga le go bala
mainapalo 0 - 250
• Kwala mainapalo 0-250
1.4 Rulaganya le go Rulaganya le go tshwantsha Mo kgweditharong e tlhatlhamano ya dipalo e oketsega go tswa go 99 go fitlha go 500. Jaanong
tshwantsha go 999 go 500 barutwana ba rulaganya palo ya dinomoro di le tharo. Go rulaganya palo ya dinomoro di le
Tlhalosa, go
tharo, Barutwana ba tshwanetse go:
tshwantshanya • Tlhalosa le go tshwant- • Tlhalosa le go tshwantsha
le go rulaganya sha palotlalo go fitlha palotlalo go fitlha go 500 • Bua mainapalo;
dipalo go 999 , o dirisa bonnye , o dirisa bonnye go feta,
• Kwala palo; le
go feta, bogolo go feta, bogolo go feta, bontsi go
bontsi go feta, bonnye go feta, bonnye go feta le go • Go lemoga boleng jwa palo nngwe le nngwe.
feta le go lekana le.. lekana le..
Letlelela barutwana go dirisa molapalo, palotlhomamiso, papetlana dipalo, kgotsa kitso ya bona
• Tlhalosa le go rulaganya • Tlhalosa le go rulaganya ya go tlhatlhamolola dipalo ka makgolo, masome le bonngwe go bontsha go tlhaloganya ga
palotlalo go fitlha go 999 palotlalo go fitlha go 500 go bona.Fa ba rulaganya dipalo barutwana ba tshwanetse ba bo ba kgona go tlhalosa gore eng
go tswa go bonnye go tswa go bonnye go bogolo palo e le kgolo go feta fa a dirisa boleng jwa dipalo.
bogolo le go tswa go le go tswa go bogolo go
Sekao:
bogolo go bonnye. bonnye.
339 e nnye go feta 239 gonne:
Dirisa Dirisa
dibolengkemeditatelano go dibolengkemeditatelano go Ke itse gore le 30 le 9 le le 30 le 9. Barutwana ba tshwanetse ba bo ba na le bokgoni jwa go
bontsha thulaganyo, lefelo bontsha thulaganyo, lefelo itse gore 300 e feta 200 ka go itse go dirisa didiriswa ka ditlhopha go bontsha palo ya bo100 mo
kgotsa maemo kgotsa maemo palong nngwe le nngwe.Barutwana ba ka batla lefelo la palo mo moleng ka go bua ba re 339 e
tla morago ga 239, ka jalo ke itse jaana gore e kgolo.
• Dirisa, bala le go kwala • Dirisa, bala le go kwala
dibolengkemeditatelano, dibolengkemeditatelano, go
go akaretsa mokgwa akaretsa mokgwa wa khut-
wa khutshwafatso ya go shwafatso ya go fitlha ka 31
413 fitlha ka 31
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
414 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.5 Lemoga boleng ba palo Lemoga boleng ba palo ya Pharologanyo ke eng mo KGWEDITHARO 1?
ya dinomoro di le tharo go dinomoro di le tharo go 500
Boleng palo Mo kgweditharong ya bobedi learners barutwana ba tlhamolola palo ya dinomoro di le tharo
999
Itse gore palo nngwe le lwa ntlha. Boleng pal obo oketswa go akaretsa makgoloGo tlhaloganya ga barutwana go
Itse gore palo nngwe le nngwe e emetse eng ka godiswa ka go botsa dipotso jaaka. Go bona bolesome go feta le bolesome tlase. Jaaka
nngwe e emetse eng sephetho sa gale sa maitemogelo mo go ageng mareo a boleng palo barutwana ba tshwanetse
Tlhamolola palo ya dinomoro
go kgona go bala ba itshepa ka makgolo, ba tshwanetse go ribolola dipaterone tse di
Tlhamolola palo ya di le 3 go fitlha go 500 ka
golaganngwang le boleng palo, go aga le go tlhamololola palo di le pedi le tharo.
dinomoro di le 3 go fitlha katiso ya 100, katiso ya
go 999 ka katiso ya 100, masome le metso (KG,S,M) Barutwana ba tshwanetse go neelwa tshono e e lekaneng go aga palo ya dinomoro di le tharo
katiso ya masome le metso le diboloko tsa dienes kgotsa diboko di le 10 Go botlhokwa gore dipalo di agege go dira 100 le
Supa le go bolela boleng jwa
(KG, S,M) go e lemoga e le sengwe se le sengwe . Barutwana ba tshwanetse go botswa gore ba n a le
palo nngwe le nngwe
ditlhopha di le kae tsa 10. Dikarata tsa boleng palo di tshwanetse go diriswa go bontsha dipalo.
Supa le go bolela boleng
jwa palo nngwe le nngwe O dirisa di dienes kgotsa motheo diboloko di le lesome,dipotso tse di latelang kgotsa ditaelo di
ka botswa kana tsa neelwa:
• Go makgolo a le makae mo go:
• Aga dipalo tse di latelang:
Mo kgweditharong barutwana ba ithuta go bolela le go kwala boleng jwa palo.
Mo go boleng jwa 5 is sometlhano.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mo go , boleng jwa 5 ke tlhano
Go botlhokwa go golaganya go tlhaloganya gore 50 go fitlha go 5 dingatana tsa lesome le
botlhano go fitlha go botlhano ya tse e seng dingatana. Se se tla thusa barutwana fa ba
rulaganya le go tshwantsha dinomoro.
Dikarata tsa boleng palo di botlhokwa ka go lekana. Dikarata tsa boleng palo di diriswa go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tlhamolola dipalo go bontsha boleng jwa palo nngwe le nngwe.
Barutwana ba ka dirisa setlhopha sa dikarata tsa boleng palo ka bo bona.Enfelopo e ka
kgomaretswa ka fa morago ga dibuka tsa bona tsa go direla ka fa phaposing mme dikarata di
bolokwe ka fat eng Dikarata di ka diriswa fa barutwana ba tlhakanya dipalo e ka nna mokgwa
mongwe oo ba o dirisang go netefatsa dikarabo tsa bona.
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
CAPS
1.5 Lemoga boleng ba palo Lemoga boleng ba palo ya Dirisa dikarata tse go bontsha se:
ya dinomoro di le tharo go dinomoro di le tharo go 500
Boleng palo
999
Itse gore palo nngwe le
Itse gore palo nngwe le nngwe e emetse eng
nngwe e emetse eng
Tlhamolola palo ya dinomoro
Tlhamolola palo ya di le 3 go fitlha go 500 ka
dinomoro di le 3 go fitlha katiso ya 100, katiso ya
go 999 ka katiso ya 100, masome le metso (KG,S,M)
katiso ya masome le metso
Supa le go bolela boleng jwa
(KG, S,M)
palo nngwe le nngwe
Supa le go bolela boleng
jwa palo nngwe le nngwe
Tlhamolola palo ya dinomoro di le pedi go atisa makgolo, masome le metso.
Barutwana ba ka tlhamolola dipalo go:
• Boleng jwa makgolo, masome le metso sekao. 273 = 200 + 70 + 3 (go ka dira se dikarata
tsa boleng palo di botlhokwa go dira se)
• Katiso ya masome le metso sekao. 273 = 2 makgolo, 7 masome + 3 metso
Go tlhabolola palo ya dinomoro di le pedi go tswa mo dikarolong tsa boleng palo
Sekao:
Kwala palo:
lekgolo le masome a le 3
Makgolo a mabedi le masome a le 4 le metso e 5
Makgolo a mararo le masome a le 9 le metso e 2
Makgolo a mane le masome a 5 le metso e 7
Sekao: Feleletsa:
a) 346 = 300 + □ + 6
b) 400 + 20 + 8 =
415
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
416 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
THARABOLOLO MO TIRISONG YA DIPALO
1.6 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Barutwana ba tswelela go rarabolola palofoko ba dirisa ditogamaano tse di latelang:
latelang fa o rarabolola le go latelang fa go rarabolola:
Ditogamaano tsa • Go tlhabolola le go tlhamolola dipalo
go tlhalosa ditharabololo:
tharabololo • Go tlhabolola le go tlhamo-
• Go aroganya le koketsopedi
• Go tlhabolola le go tlha- lola dipalo
molola dipalo • Mela pedi
• Go aroganya le koketsopedi
• Go aroganya le koket- Leba dintlha tsa thuto tsa kgweditharo 1.
• Melapedi
sopedi
Ke eng se se farologanang le sa KGWEDITHARO 1?
• Go balela gaufi ka masome
• Mela pedi
Go balela gaufi
• Go balela gaufi ka ma-
Mo kgweditharong barutwana ba simolola go balela gaufi dipalo go atametsa go 10.Go balela
some
gaufi ke mokgwa o o tlwaelegileng wa fopholetsa. Fa moithuti e le mofopholetsi yo o tlhotlhwa
bokgoni ba gagwe ba go balela gaufi bo tshwanetse go laolega le go tlhaloganngwa sentle.
Pele barutwana ba ka balela gaufi jaaka togamaano fa ba tlhakanya kgota ba fokotsa,ba
tshwanetse go ikatisetsa togamaano e pele.
Se se ka dirwa go diriswa molapalo.
Sekao:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
A 33 e gaufi le 30 kgotsa 40?
• A e gaufi le 30 kgotsa 40?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Barutwana ba tshwanetse go tlhaloganya gore
35 e fa magareng ga 30 le 40. Ra re bogaufi ba 10 go 35 ke 40 gonne re balela gaufi fa palo e
le gaufi le masome a le mabedi.
Leba dintlha tsa go ithuta tsa kgweditharo 2
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
CAPS
1.7 Rarabolola dipalofoko di le Rarabolola dipalofoko di le Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharog e .
Go tlhakanya le mo tirisong mme ba tlhalose mo tirisong mme ba tlhalose Dipalofoko tsa go tlhakanya le go tlosa
go tlosa thararbololo ya dipalo tse thararbololo ya dipalo tse
di akaretsang katiso ya go di akaretsang katiso ya go • Mmalethabo o kgobokantse dikhurumelo tsa mabotlolo di le 413. Fa Lebogang a mo neela
tlhakanya le go tlosa ka tlhakanya le go tlosa ka dikhurumelo tse 29 o tla nna le palo e e tshwanang le ya ga Mmalethabo.
dikarabo tse di fitlhang 999 dikarabo tse di fitlhang 400 - Botlhe ba tla bo ba tshotse dikhurumelo tsa mabotlolo di le kae?
- Mo tshimologong Lebogang o ne a tshwere dikhurumelo tsa mabotlolo di le kae?
• Mme Molefe o adima Mme Mokhine madi a a kana ka diranta di R80.00. Jaanong Mme
Molefe o na le madi a a kana R360.00 a a setseng. Ke bokae e Mme Molefe a neng a na le
yona mo tshimologong?
• Mpho o buisitse ditsebe tsa buka di le 115. Basetsana ena o buisitse di le 126. Ke ditsebe di
le kae tseo Basetsana a di buisitseng go feta Mpho . Jan o buisitse ditsebe tse 115 Nandi o
buisitse tse 126. Nandi o buisitse ditebe tse kae go gaisa Jan.
• Diratsagae o na le di mabole di le 218. O na le di mabole tse di 97 kwa tlaseka palo go
gaiswa ke Rebone. Rebone o na le di mabole di le kae?
1.8 Rarabolola dipalofoko di le Rarabolola dipalofoko di le Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharog e .
Poeletso ya mo tirisong mme ba tlhalose mo tirisong mme ba tlhalose Leba kgweditharo 1 go bona dikao mme o fetole tlhatlhamano ya dipalo ka tshwanelo.
tlhakanyo e thararbololo ya dipalo tse thararbololo ya dipalo tse
di akaretsang katiso ya go di akaretsang katiso ya go • Mookamedi o tsenya theko ya maotwana a dibese di le 8. Fa e le gore nngwe le nngwe
e isang kwa ya dibese e tlhoka maotwana a le marataro mmogo le leotwana le le beetsweng thoko. Ke
katisong tlhakanya le go tlosa ka tlhakanya le go tlosa ka
dikarabo tse di fitlhang 99 dikarabo tse di fitlhang 75 maotwana a le makae a o mookamedi a a tshwanetseng go tsenya theko ya ona.
• Mogobe wa sekolo o boleele jwa dimitara di le 10.Mauki o thuma dikgara di le 6. O thumile
boleele jo bo kae?
Mofuta wa tharabololo 9. Tatelano
• Tshingwana ya merogo e na le mela e le 12 e e jetsweng. Mola mongwe le mongwe o na
dijalo di le 7. Ke dijalo di le kae mo tshingwaneng yotlhe?
• Tshingwana ya merogo e na le mela e le 12 ya dijalo. Mola mongwe le mongwe o tshotse
palo e e lekanang ya dijalo.Fa paloyotlhe ya dijalo di le kana ka 48. Go kaya gore go na le
dijalo di le kae mo moleng mongwe le mongwe?
• Tshingwana ya merogo e na le dijalo di le 48 tseo di jetsweng ka mela. Go na le dijalo di le 7
mo moleng mongwe le mongwe.Ke mela e le mekae mo tshingwaneng yotlhe .
Papiso ya kabo
• Galaletsang o na le dimonamone di le 6.Galaletsang o na le dimonamone tseo di fetang tsa
Ronny gararo. Ronny o na le dimonamone di le kae ?
• Thabo o na le dimonamone di le 18. Di feta tsa Ronny ga boraro go menagane .Thabo o na
le dimonamone di le kae?
Mokgwa o wa tharabololo ya dipalofoko ke go na o tsenngwa mo kgweditharong ya 2.
Barutwana ba ka tsaya nako go rarabolola mofuta o wa dipalofoko.
417
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
418 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.9 Rarabolola le go tlhalosa Rarabolola le go tlhalosa Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharog e .
tharabololo ya dipalo tse tharabololo ya dipalo tse di
Kgobokanyo di dirisegang di akaretsa dirisegang di akaretsang Ke dikoloi di le kae tse di batlegang go tsamaisa batho ba le 24 fa ba le bane ba ka tsena mo
le kgaoganyo kgobokanyo, le kgaoganyo kgobokanyo, le kgaoganyo e koloing?
e e isang kwa e e lekanang go fitlha go e lekanang go fitlha go 100 ka
katisong Go na le dikausu di le 65 mo llaing. Go na le dipara di le kae tsa dikausu?
200 ka dikarabo tse di ka dikarabo tse di ka akaretsang le
akaretsang le tse di setseng. tse di setseng. Kgobokanyo
Nthabiseng o rekisa dikgetse mme nngwe le nngwe ya tsona e na le dinamune di le lesome. O
na le dinamone di le 40. Ke kgetse tse kae tseo tse a ka di tlatsang?
Thato o na le dimonamone di le 66.Tsatsi le letsatsi o ja dimonamone di le 3, Ke matsatsi a le
makae a a ka jang dimonamone tse ka ona?
1.10 Rarabolola le go tlhalosa Rarabolola le go tlhalosa Mo kgweditharong ya 1learners barutwana ba ne ba ithuta ka dipalophatlo tse di sa kopanang
ditharaano tse di mo ditharaano tse di mo tirisong sekao nngwe tharong kgotsa pedi tharong.Tshono e e lekaneneng e tshwanetse go neelwa
Kgaoganyo e tirisong tsa dipalo tse di di tsa dipalo tse di di akaretsang dipalophatlho.
e isang kwa akaretsang go aroganya go aroganya ka tekano go go
katisong ka tekano go go isang isang kwa ditharabololong tse Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharong e:
kwa ditharabololong tse di di akaretsang dipalophatlo a) Kgaoganyo e e isang kwa dipalophatlong
akaretsang dipalophatlo tsa tse di kopanang le tse di sa
tsela yosi le tse di seng tsa kopaneng. Sekao b) Kgaoganya tšhokolete ka dinoko di le 8 magareng ga ditsala tse 3 gore botlhe ba bone palo
tsela yosi. Sekao e elekaneng ya dinoko tsa tšhokolete mme go se sale sepe.
1 1 1 1
2 , 4, 3, 5 jalo le jalo.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
1 1 1 1 c) Palophatlho ya kgobokanyo
2 , 4, 3, 5 jalo le jalo.
d) Batla nngwe tharong ya dimonamone tse 20
e) Dimonamone di le 6 ke dipalophatlo tse kae tsa dimonamone di le 24.
f) Koko o neela Neo R12. Neo o batla go boloka nngwe tharong ya madi ao.O
tshwanetse go boloka madi a le makae?
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Mokgwa o wa tharaano o tshwanetse go tliswa fela morago ga gore barutwana ba rarabolole
gane kgotsa gatlhano dipalophatlo tse di kgobokanyang le tse di kgaoganyang ba itse le maina
a dipalophatlo.
Go kwala dipalophatlo
Barutwana ga ba tshwanela go kwala sekao sa palophatlho. Barutwana ba tswelele ka go
tshwaya dikarolo tsa dipalophatlho jaaka nngwe tlhano, nngwe tharong, tharo thatarong.
Go tlhagisa dipalofoko tsa dipalophatlo
Barutwana ba tshwanetse go kwala dikarabo tsa bona go bontsha fa ba tlhaloganya dipalo.
Solofela gore barutwana bangwe ka ba araba ka tshwanelo fela ba palelwa ke go bitsa dikarolo
tsa dipalophatlho sentle.Thusa barutwana ba go bitsa dipalophatlho ka tshwanelo. (Leba ditlha
tsa go ithuta ka go bitsa dipalophatlho mo tlhakanyong e e seng mo tirisong.)
Barutwana ba tshwanetse go bitsa dikarolo tseo di kgaoganngwang ba e kwale jaaka bobedi
tharo.
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
CAPS
1.11 • Lemoga le go tlhaola • Lemoga le go tlhaola madi a Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharong e
madi a tshipi le a pampiri tshipi le a pampiri a Aforika
Madi • Go dira dipalogotlhe jwa boleng jwa tšhelete jaaka:.
a Aforika Borwa Borwa
- Go kwala disente tse kana ka 525 jaaka diranta le disente.
• Go rarabolola dipalo tsa • Go rarabolola dipalo tsa
madi tse di akaretsang madi tse di akaretsang di- - Ke ka mekgwa e mekae e e farologaneng e o ka dirang R400 go nna t∞helete ya pam-
dipalogotlhe le tšhentšhi/ palogotlhe le tšhentšhi/madi piri fela? O itse jang gore o bone ditharabololo tsotlhe jang?
madi a a salang mo a a salang mo diranteng
- Mmakgabo o na le disente di le 50 le disente di le 20 tse nne .Tlhotlhwa ya dimona-
diranteng kgotsa disente. kgotsa disente.
mone ke R1.20. tšhelete e e tla salang ka one a makae?
• Go dira diphetolelo • Go dira diphetolelo
• Vusi o duela R2.50 mo thekising ya go ya sekolong.
magareng ga diranta le magareng ga diranta le
disente disente - O duela bokae go ya le go boa sekolong tsatsi le letsatsi.
- tšhelete ya thekethe ya terena ke R6 go ya le go boa. Ke senamelwa sefe se se tlhotl-
hwa tlase, a ke terena kgotsa thekisi?
• Tharaano ya go rekisa le go reka
- Koko wa ga Mmalethabo o mo neile R5. Ke dimonamone dife di le 3 tseo a ka di
rekang? Tšhokolete ya R2.70, Tšhunkama R1.80, dimonamone tse di botlha R140.00,
dmonamone tsa perekisi R.60, dimonamone tsa minti R2.20, dimonamone tsa ma-
tokomane R1.20.
- Mosidi o reka dibuka di le tharo tsa tšhelete a kana ka R80 nngwe le nngwe. O tla
salelwa ke madi a le makae fa a tshotse R300?
- Dipakete tsa diminti tse 5 tsa madi a kana ka disente tse 44 nngwe le nngwe . Rre Mot-
sepe o batla diminti di le 88. Ke dipakete tse kae tsa diminti tseo a tshwanetseng go di
reka? O tla duela bokae?
• Dibese di le tharo di tsamaya mo tseleng e e duelwang mme di tshwanetse go duela R40
nngwe le nngwe.Palogotlhe e e tshwanetseng go duelelwa tsona tsotlhe ke bokae? (Go
solofetswe gore barutwana ba tla dirisa tlhakanyo ya dipalo gabedi mo boleng bar anta bo
leng kwa godimo.)
DIPALELO TSE DI SENG MO TIRISONG
419
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
420 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.12 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Barutwana ba solofetswe go dirisa ditogamaano tse di latelang fa ba dirisa dipalelo tse di seng
latelang fa ba diragatsa latelang fa ba diragatsa mo tirisong:
Ditogamaano
dipalelo: dipalelo:
• Go aga le thuba dipalo
(mekgwa kgotsa
• Go aga le go tlhamolola • Go aga le tlhamolola dipalo
ditogamaano) • Go oketsa gape le go aroganya ka bogare
dipalo
• Go oketsa gape le go arog-
• Melapalo
• Go oketsa gape le go anya ka bogare
aroganya ka bogare • Go garela ka bolesome
• Melapalo
• Melapalo Letlelela barutwana go tlhopha togamaano e ba ka iketlang mo go yona. Fela fa barutwana
• Go garela ka bolesome
ba sa dirise manontlhotlho a togamaano ba tshwanetse go kaelwa go dirisa mekgwa e e
• Go garela ka bolesome
manontlhotlho. tse di seng.
Leba dintlha tsa thuto mo kgweditharong 1 ka
• Go aga le
• e le go aroganya ka bogare tlhamolola dipalo
• Go oketsa gape
• Melapalo
Go potoka go bolesome
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Leba ditlhaloso mo karolong ya tharabololo ya dipalo mo kgweditharong ya 2.
1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 400 Ke eng se se farologanang mo KGWEDITHARO 2?
999
Tlhakanyo le • Tlosa go tswa go 400 Mo kgweditharong e barutwana ba dira dipalelo le palo ya dinomoro di le tharo lwa ntlha. Gore
ntsho • Tlosa go tswa go 999 ba dire dipalelo le palo ya dinomoro di le tharo ka boitshepo,barutwana ba tshwanetse ba bob a
• Dirisa matshwao a a maleba
na le bokgoni jwa:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Dirisa matshwao a a
(+, –, =, □)
maleba • Go bala le go kwala matshwao go fitlha go 400:
• Ikatise ka kgolagano ya
(+, –, =, □) • Go rulaganya le go tshwantsha dipalo bonnye go fitlha ka 400:
dipalo go fitlha go 30
• Ikatise ka kgolagano ya • Bala ka ditlhopha go fitlha go ;
dipalo go fitlha go 30
• Bala ka kgaotso ka le go fitlha go .
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
CAPS
1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 400 Mo kgweditharong e barutwana ba tswelelago kgaoganya gore ba kgone go dira dipalelo.
999 Kgobokanyo le kgaoganyo ya dipalo e sala e le togamaano tse di botlhokwa tseo barutwana ba
Tlhakanyo le • Tlosa go tswa go 400
tla di dirisang mo kgweditharong e.
ntsho • Tlosa go tswa go 999
• Dirisa matshwao a a maleba
Mekgwa e e farologaneng go bontsha dipalelo tsa go tlhakanya le go ntsha.
• Dirisa matshwao a a
(+, –, =, □)
maleba • Kgaoganya dipalo ka dikarolwana di le dinnye go dira dipalelo bonolo.
• Ikatise ka kgolagano ya
(+, –, =, □) Ditogamaano di le dintsi tse barutwana ba di dirisang di akaretsa go kgaoganya dipalo. Ba
dipalo go fitlha go 30
tswelela go dira jalo ka go dirisa palo ya dinomoro di le tharo.
• Ikatise ka kgolagano ya
dipalo go fitlha go 30 • Go tlhakanya ka go dirisa palo e le nngwe.
Go tlhakanya palo ya dinomoro di le tharo le palo ya dinomoro di le pedi .
Sekao:
324 + 82 =
324 + 82 = (300 + 20 + 4) + (80 + 2)
= 300 + (20 + 80)+ (4 + 2)
= (300 + 100) + 6
= 400 + 6
= 406
Sekao:
Go tlhakanya palo ya dinomoro di le tharo le palo ya dinomoro di le tharo.
Go kgaoganya dipalo tsotlhe.
323 + 136 =
323 + 136 =(300 + 20 + 3) + (100 + 30 + 6)
= (300 + 100) + (20 + 30) + (3 + 6)
= 400 + 50 + 9
= 459
421
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
422 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 400 • Go tlhakanya ka (go kgaoganya palo e e tshwanetseng go tlhakanngwa.)
999
Tlhakanyo le • Tlosa go tswa go 400 Barutwana ba tla kgaoganya ka mekgwa e e kgonegang go laolega mo go bona.Se se kaya
ntsho • Tlosa go tswa go 999 gore ba tlase dira ka mekgwa e e farologaneng
• Dirisa matshwao a a maleba
• Dirisa matshwao a a (+, –, =, □) Sekao: Sekao:
maleba 324 + 82 = Adding 3-Digit with 3-digits
(+, –, =, □) • Ikatise ka kgolagano ya
dipalo go fitlha go 30 324 + (40 + 40 + 2) 323 + 136 =
• Ikatise ka kgolagano ya
324 + 40→ 364 + 40→ 404 + 2 = 406 323 + 136 = 323 + (100 + 30 + 6)
dipalo go fitlha go 30
= (323 + 100) + 30 + 6
= (423 + 30) + 6
= 453 + 6
= 459
Go dira dipalelo mo go 40 go tswa go 324 e ka dirwa ka go dira dipalelo mo bolesomeng10.
• Go tlosa
• Go kgaoganya dipalo
Palo ya dinomoro di le tharo ntsha palo ya dinomoro di le pedi
Sekao:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
389 – 137 =
389 – 137 = (300 + 80 + 9) – (100 + 30 + 7)
= (300 – 100) + (80 – 30) + (9 – 7)
= 200 + 50 + 2
= 252
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Go tlosa ka go kgaoganya palo e le nngwe.
Sekao:
389- 137 =
389 – (100 + 30 + 7)
389- 100 → 289- 30 → 259- 7 = 252
• Go dirisa go aroganya- gabedi go kgaoganya palo.
Sekao:
225 + 16 = 225 + 8 +8
= (225 + 8) + 8
= 233 + 8
= 241
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
CAPS
1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 400 • Go balela kwa pele le go balela kwa morago
999
Tlhakanyo le • Tlosa go tswa go 400 305 + 298 =
ntsho • Tlosa go tswa go 999
• Dirisa matshwao a a maleba Go balela kwa godimo ka metso go tloga go i ke togamaano e e maleba gonne dipalo di
• Dirisa matshwao a a atamelane.
(+, –, =, □)
maleba
• Tlhaola bobedi jo bogaufi
• Ikatise ka kgolagano ya
(+, –, =, □)
dipalo go fitlha go 30 Sekao:
• Ikatise ka kgolagano ya
145 + 146 = 191 o tlhalosa gore ke bobedi 145 tlhakanya 1 kgotsa oketsa gabedi 146 ntsha 1.
dipalo go fitlha go 30
145 + 145 + 1
(100 + 40 + 5) + (100 + 40 + 5) + 1
(100 + 100) + (40 + 40) + (5 + 5 + 1)
200 + 80 + 11
280 + 11
280 + 10 + 1
290 + 1
291
• Fetolela palo go katisanetswa ka lesome mme o tlosa kgotsa tlhakanya metso.
Balela godimo kgotsa tlase go atametsa go 10.
Sekao: 288 + 11
288 + 10 = 298
298 – 1 = 297
Sekao :
188 + 19
188 + 20 = 208
208 – 1 = 207
Go godisa le go diragatsa ditogamaano tsa go tlhakanya le go ntsha.
Barutwana ba tshwanetse go diragatsa mefuta mengwe ya go tlhakantsha le go tlosa.
423 • Ikatiso ya ditogamaano go fitlha go 30
• Tlhakanya o be o ntsha katiso ya 10
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
424 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 400 Baithuto ba tshwanetse go bona ditšhono go dira mefuta ya dipalelo e e latelang ka dipalo go
999 fitlha go 400.
Tlhakanyo le • Tlosa go tswa go 400
ntsho • Tlosa go tswa go 999 Tlhakanya kgotsa tlosa bobedi ba dikatiso jwa 10, go fapaanya 100.
• Dirisa matshwao a a maleba
• Dirisa matshwao a a 40 + 70
(+, –, =, □)
maleba
70 + 80
• Ikatise ka kgolagano ya
(+, –, =, □)
dipalo go fitlha go 30 120 – 30
• Ikatise ka kgolagano ya
150 – 60
dipalo go fitlha go 30
Tlhakanya kgotsa tlosa 10 kgotsa go tswa go nngwe ya palo ya dinomoro tse pedi kgotsa tse
tharo go akaretsa go fapaanya bolekgolo.
Sekao:
65 + 10
124 + 10
326 – 10
358 - 10
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Tlhakanya kgotsa tlosa palo e le nngwe go kgotsa go tswa go palo ya dinomoro di le tharo kwa
ntle ga go fapaanya bolesome.
Sekao:
234 +5
475 + □ = 479
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
768 – 4
Tlhakanya le go tlosa palo e le nngwe go kgotsa go tswa go katiso ya 100.
Sekao:
200 + 4
300 + 3
300 - 6
400 - 5
Simolola go tlhakanya le go tlosa bobedi jwa katiso ya 100.
100 + 100
100 + 200
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
CAPS
1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 400 Barutwana ba tshwanetse go neelwa ditšhono go ikatisetsa dipaterone go tlhakanya kgotsa go
999 tlosa.
Tlhakanyo le • Tlosa go tswa go 400
ntsho • Tlosa go tswa go 999 Fa ke itse gore 1+ 1 = 2
• Dirisa matshwao a a maleba
• Dirisa matshwao a a Jaanong se ke eng:
(+, –, =, □)
maleba
10 + 10
• Ikatise ka kgolagano ya
(+, –, =, □)
dipalo go fitlha go 30 100 + 100
• Ikatise ka kgolagano ya
Netefatsa sephetho sa dipalelo
dipalo go fitlha go 30
Go atlhola ka nepagalo ditharololo.
Barutwana ba tshwanetse go katisetswa go atlhola ditharololo ka nepagalo
Tsela nngwe ya go dira se ke fopholetsa dikarabo tsa bona pele ba dira pele ba ka dira dipalelo.
Fa ba tlhakanya dipalo di le pedi tse di atamelaneng jaaka 145 le 146,barutwana ba ka dirisa
koketso-gabedi jaaka tsela ya fopholetsa dikarabo tsa bona.
Netefatsa ditharololo
Barutwana ba tshwanetse go itse gore ba ka kgona go
• Netefatsa dipalelo tsa go tlhakanya ka go tlosa. Sekao: Fa 236 + 18 = 254; jaanong 254 –
18 = 236; le
• Netefatsa dipalelo tsa go tlosa ka go tlhakanya.Sekao384 – 48 = 336, then 336 + 48 = 384.
O dirisa tirisopitikolologo go netefatsa tharabololo ke nngwe ya mabaka a go ruta go tlhakanya
le go tlosa di le tsotlhe.
425
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
426 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.14 • Atisa dipalo 1 go fitlha • Atisa 2, 4, 5, 10, 3 go pal- Mo kgweditharong e barutwana ba tswelela go:
go10 ka 2, 3, 4, 5, 10 go ogotlheng ya 50
Tlhakanyo- • Dirisa ole go tlhaloganya puo ya katiso.
ya palogotlheng ya 99
poeletso • Dirisa matshwao a a maleba
emela katiso ka tatelano;
• Dirisa matshwao a a (x, =, □)
Tse di isang mo
maleba dirisa matshwao a a maleba go fetolela polelopalo.
katisong
(x, =, □)
• Tlhaloganya gore tlhakanyopoeletso e ka emelwa ka go dirisa matshwao a katiso.
• Ikatise le go tlhaloganya gore katiso e ka dirwa ka tatelano nngwe le nngwe.(molaothefosa-
no kgotsa mokgwathefosano) le
• Dirisa molapalo go bontsha dipalelo tsa katiso le go ka kgona go tlhalosa kemedi (jaanong
metlolo e bontsha tlhakanyo e e boeleditsweng
Barutwana ba ka tswelela go dirisa tatelano go kwala tlhakayopoeletso le katiso ya dipolelopalo.
Sekao:
Kwala dipolelopalo tsa ditlhakanya di le pedi le dikatiso di le pedi ka tatelano.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ditshwantsho tsa dikakanyo tse di diriswang go tlhalosa katiso di ka katoswa.
Lenaanekatiso le ka itsisiwe. Sekao:
× 2 3 4 5 6 7 8 9 10
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
1
2
3
4
5
Go opelwa ga lenaanekatiso go ka dirwa. Barutwana ga ba tshwanela go itse lenaanekatiso
mo mophatong wa bo 3.Tsepamo e mo puong, e e letlang ditshwantsho tsa tlhaloganyo mo
setlhopheng.
Sekao:
• Nngwe gabedi ke pedi
• Pedi gabedi ke nne
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
CAPS
1.14 • Atisa dipalo 1 go fitlha • Atisa 2, 4, 5, 10, 3 go pal- • tharo gabedi ke thataro
go10 ka 2, 3, 4, 5, 10 go ogotlheng ya 50
Tlhakanyo- • nne gabedi ke robedi
ya palogotlheng ya 99
poeletso • Dirisa matshwao a a maleba
• tlhano gabedi ke lesome.
• Dirisa matshwao a a (x, =, □)
Tse di isang mo
maleba • thataro gabedi ke somenngwe
katisong
(x, =, □)
• supa gabedi ke somenne
• robedi gabedi ke somethataro
• robonngwe gabedi ke somerobedi
• some gabedi ke masome a mabedi
Go e bua jaana go tshegetsa kitso e e godisitsweng fa go dirwa tlhakanyopoeletso.
Go opela go tshwanetse go tshegetswa ka go supa tatelano ya go bala kgotsa molapalo.
Barutwana ba ka dirisa gape papetlakaelo go rekota dintlha tsa katiso.
Sekao:
Tse di tsenang
Input tswang
Tse diOutput
1 molao
Rule
3
5
7
× !
9
427
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
428 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.15 • Arola dipalo go fitlha go • Arola dipalo go fitlha go 50 Mo kgweditharong e ya bobedi barutwana ba tswelela ka go ikatisa le go tiisa ka go dirisa
99 ka 1, 2, 3, 4, 5, 10 ka 2, 4, 5, 10, 4 letshwao la go arogantsha .Ba tshwanetse go tlhaloganya gore karolo ya polelopalo e ka
Karolo
tlhalosa boemo jwa go akaretsa mo kgobokanyong le mo kgaogantshong.
• Dirisa matshwao a • Dirisa matshwao a maleba
maleba (÷, =, □) ( ÷, =, □) Ke eng se se farologanang le sa KGWEDITHARO 1?
Mo kgweditharong e barutwana ba tshwanetse ba bo ba kgona go kwala le go tlhalosa
dikarolopolelo tse di dumelanang:
Barutwana ba tshwanetse go kgona go rekota tse di latelang:
30 ÷ 6 = □ le gore 30 ÷ 5 = □
Barutwana ba tshwanetse go godisa ditogamaano tse di kwalwang palelokarolo tsa
bona.
Sekao:
Tloso Poeletso
Go re o kgone go balela □ Barutwana ba tshwanetse go dirisa ditshwantsho tsa bona tse di
bontshang go kgaoganya le go kgobokanya.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Setlhopha
Onesegroup One group
le 1 saof4 4
Setlhopha se le of
1 sa
4
4 One
Setlhopha
group se
of le4
1 sa 4
Kgaoganya setlhopha sengwe le sengwe ka nne , ka nne le nne. Di nne tharo .
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
12- 4 → 8 – 4 → 4- 4 = 0
Jaaka setlhopha se le sengwe san ne se beelwa mo letlhakoreng le le lengwe barutwana ba ka
ntsha 4 ya ntlha morago ba bo ba bala gore ba setse ka di le kae. Ba tswelela ka go dira se go
fitlhelela ba ntsha sengwe le sengwe. Kgatelelo mo mophatong wa bo 3 e tshwanetse go nna
mo kgobokanyong go na le mo kgaoganyong.
Go dira dipoeletso tsa go ntsha ka tlhatlhamano ya dipalo go maleba.Barutwana ba tla
tshwanelwa ke go neelwa karoloya dipolelopalo go di fetsa tseo di letlelelang poeletso ya go
ntsha.Go dira poeletso ya go ntsha ya 96 ÷ 3 kgotsa togamaano e e manontlhotlho gonne
tlhatlhamano ya palo e kwa godimo thata.Mo tshimologong go ka nna ga nna thata gore
barutwana ba bone/lemoge gore ke palopolelo efe(ke tlhatlhamano ya palo) e leng maleba go
dirisa poeletso ya go ntsha.
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
CAPS
1.16 Tlhatlhamano ya Kgopolopalo: Tlhatlhamano Kgopolopalo
Dipalo tsa kgopolopalo 999 ya 500 Dikao tsa dipotso tse di ka botswang:
tlhogo • Rulaganya sete ya dipalo • Rulaganya sete ya dipalo Mainapalo le matshwao
tse di tlhophilweng. tse di tlhophilweng. Tlhatlha-
mano -500 Tsholetsa karata kgotsa kwala leinapalo. Tlhopha morutwana go kwala palo e e nyalalnang.
• Bapisa dipalo go fitlha go
999 mme o bue gore ke • Bapisa dipalo go 500 mme Bontsi kgotsa bonnye
efe e e leng 1,2,3,4,5 le o bue gore ke efe e e leng Ke eng se:
10 bontsi le bonnye 1,2,3,4,5 le 10 bontsi le
bonnye • Bonnye ga 1 go feta 500
Gopola ka bonako
Gopola ka bonako: • Bontsi ga 1 go feta 499
• Dintlha tsa go tlhakanya
le go ntsha go fitlha 20 • Gopola dintlha tsa tlhakanyo • Bontsi ga 2 go feta 502
• Tlhakanya kgotsa ntsha le go ntsha go fitlha 20 • Bonnye ga 2 go feta 405
katiso ya 10 go tswa go 0 • Tlhakanya kgotsa ntsha • Bontsi ga 3 go feta 477
go fitlha ka 100 katiso ya 10 go tswa go 0 go
fitlha ka 100 • Bonnye ga 3 go feta 251
• Katiso le dintlha tsa
karolo tsa: Ditogamaano tsa tlhogo • Bonnye ga 4 go feta 185
• Lenaanekatiso la pedi go Dirisa ditogamaano tsa dipalelo • Bontsi ga 10 go feta 490
fitlha go 2 x 10 tse di latelang: • Bonnyega 10 go feta 660
• Lenaankatiso la lesome • Baya palo e kgolo pele gore Tlhaka ya botlhano ya dialefabete ke eng?
go fitlha go 10 x 10 o balele kwa pele kgotsa go Kgwedi ya bo 9 mo ngwageng ke efe?
Ditogamaano tsa dipalelo balela kwa morago.
Go rulaganya le go bapisa
Dirisa ditogamaano tsa • Molapalo
Ke efe e kgolo: 621 kgotsa 671?
dipalelo tse di latelang: • Go aga le go kgaoganya
Mphe palo e e magareng ga 154 le 159.
• Baya palo e kgolo pele • Dirisa kamano magareng ga
gore o balele kwa pele tlhakanyo le go ntsha Dintlha tsa go tlhakanya le go ntsha:
kgotsa go balela kwa • Dirisa kamano magareng ga Leba dintlha tsa go ithuta mo kgweditharong1.
morago. katiso le karolo. Tlhakanya kgotsa ntsha katiso ya go tswa go
• Molapalo
Bolela gore ke dikato tse kae tse di tshwanetseng go tsewa o dirisa molapalo go tloga o le mo
• Koketsopedi le go go 30 go fitlha mo go kgotsa go tloga mo go fitlha go .
aroganya-gabedi
Bona sebedi sa dkarata go dira
• Go aga le go kgaoganya
Baya dipalo ka mo lebokosong go dira 100.
• Dirisa kamano magareng
ga tlhakanyo le go ntsha. + 70 = 100
• Dirisa kamano magareng 20 + = 100
ga katiso le karolo. 100 – = 90
429 100 – 40 =
Ditogamaano tsa dipalelo:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Leba dintlha tsa go ithuta mo kgweditharong1
Dikgopolo le dikgono tse
Dikgopolo le dikgono
di
Ditlhogo Tsepamo mo kgweditharong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheotaelo tsa go ruta
430 Tlhokegang mo bofelong
ya bobedi
jwa ngwaga
1.17 • Dirisa le go neela di- Mo kgweditharong e barutwana ba tswelela ka go:
Palophatlogale palophatlo maina ka mo • Ithute maina a dikarolo tsa dipalophatlo;
tirisong e e tlwaelegileng
• Dirisa maina mo tirisong e e farologaneng;use the names in different contexts;
o akaretsa go aroganya
ka bogare,dikotara,boro • Tlhaola dikarolo tsa dipalophatlho;
bedi,boraro,borataro,bo • Simolola go tlhaloganya kamano ya bogolo ba dipalophatlo;
tlhano. • Bona dipalogotlhe tsa dididriswa le;
• Lemoga dipalophatlo ka • Go ithuta ka palo phatlo-maleka.
mokgwa wa lenaneo la
Mo kgweditharong e barutwana ba bapisa dipalophatlo.
ditshwantsho.
• O dirisa setiripi tsa dipalophatlo kgotsa dithupana tsa Cuisenaire .
• Simolola go lemoga
gore dihalofo di le pedi Sekao:
kgotsa boraro-tharong Didiriswa tse di maleba go dirisetswa go ruta barutwana go ka neela dipalophatlho maina le go
dira bonngwe fela le gore di bapisa. Sekao
halofo e le nngwe le pedi
Mmala wa namune khibidu
tharong di a lekana.
Botala jo bo tsenelentseng Botala jo bo tsenelentseng
Kwala dipalophatlo jaaka
pepole pepole pepole pepole
halofo ,pedi tharong,
khibidu khibidu khibidu khibidu khibidu khibidu
w w w w w w w w w w w w
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Bontsha dipalophatlo mo lebotaneng le le bontshang bonngwe fela,dihalofo,boraro , dikotara,bo
tlhano,borataro,borobedi, bolesome, . orange
red
Go botlhokwa gore barutwana ba dire ka didiriswa tse di kgonngwang dark
mme green
ba se bapise dark
green
dipalophatlo,ba dirisa dipalophatlo mo lebotaneng mo ditshwantshong.
purple
Barutwana
purple
ba purple
purple
tshwanetse go tshwara didiriswa o di lekanyetsa le tse dingwe. kared
go red
ngwang. red
red
red
red
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dipotso tse di latelang di ka botswa: W
W
W
W
W
W
W
W
W
W
W
W
• Ke dihalofo di le kae tse di ka dirang palotlalo?
• Ke dikotara di le kae tse di ka dirang palotlalo?
• Ke dikotara di le kae mo halofong e le nngwe? Letla barutwana go bapisa disetiripi go bona
dikarabo.
• Ke boraro jo bokae jo bo dirang palotlalo?
• Ke borataro jo bokae jo bo dirang boraro?
• Ke borataro jo bokae jo bo dirang halofo?
• Ke efe e kgolo, boraro kgotsa halofo?
• Ke efe e kgolo pedi tharong kgotsa nngwe tharong?
Mophato3 Kgweditharo 2
2. Dipaterone,Tiriso le Alejebera/Thutadipalo
CAPS Dikgopolo le Dikgono
Tsepamo mo Dikgopolo le BOLEELE
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
dikgono tsa KGWEDITHARO 1 JWA NAKO
bofelong jwa ngwaga
2.1 Kopololo, Katoloso le go Kopololo , katoloso le go Tswelela go fa barutwana dipaterone tse ditlhatlaganeng tse ditshwanang mo Thuto 1
tlhalosa tlhalosa kgweditharong ya 1,mme akaretsa dipopego le didiriswa mo dipateroneng jaaka
Dipaterone tsa
didiriswa mo popego le boalo.Lebelela dintlha tsa tsa KGWEDITHARO 1 le
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go
dintlha tsa popego le boalo mo kgweditharong ya 2.
tlhalosa ka mafoko tlhalosa ka mafoko
Letlelela barutwana go kopolola pele mme ba atolose le go tlhalosa dipaterone
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
kwa bofelong barutwana ba tshwanetse ba be ba kgona go tlhalosa dipaterone
tse di dirilweng ka dilo tse di dirilweng ka dilo tse di
kwa ntle ga thuso ya kaedi ya dipotso.Tswelela mo tsepamiseng kgolo ya puo e
tse di kgongwang kgongwang
barutwana ba e tlhokang go tlhalosa sa dipaterone.
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka go tse di dirilweng ka go thala
thala mela,dipopego mela,dipopego kgotsa didi-
kgotsa didiriswa. riswa.
Tlhama Dipaterone ka Tlhatlhamano ya dipaterone
bowena
Dipaterone tse di bonolo tse
Tlhama Dipaterone tsa e leng gore popego kgotsa
Jeometeri ka bowena setlhopha sa dipopego se se
boelediwang ka mokgwa o o
• Ka di diriswa tse dik-
tshwanang
gongwang
Dipaterone tse e leng gore palo
• Ka go thala mela dipope-
kgotsa bogolo jwa dipopego
go kgotsa didiriswa.
tsa tsona di fetoga ka tsela e e
Dipaterone tse di re di lebeltsweng..
kaganyeditseng
Tlhama Dipaterone ka bowena
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
Tlhama Dipaterone tsa
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri ka bowena
Jeometeri:
• Ka di diriswa tse dikgong-
• Mo tlhagong /tlholego
wang
• Mo sešweng sa letsatsi
• Ka go thala mela,dipopego
le letsatsi
kgotsa didiriswa.
• Go tswa mo ngwao
boswa jwa letsatsi ka
letsatsi
431
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le Dikgono
Tsepamo mo Dikgopolo le BOLEELE
Ditlhogo tse di tlhokagalang kwa Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta.
dikgono tsa KGWEDITHARO 1 JWA NAKO
bofelong jwa ngwaga
432
2.2 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Lebelela dintlha mo kgweditharong ya 1 Dithuto di
go tlhalosa tlhalosa le 3
Dipalo tsa Atolosa dipalo tsa tlhatlhamano le go bala ka tatelano ka tsela e elatelng:
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go
Tatelano e tshwanetse go bontsha palo ya kwa pele le kwa morago ka :
tlhalosadipalo tse di bonolo tlhalosadipalo tse di bonolo ka
ka tatelano bonnye go fitlha tatelano bonnye go fitlha ka150 • bonngwe go tloga ka palo nngwe le nngwe magareng ga 0 le500
ka 1000
Tatelano e tshwanetse go • bosome go tloga ka katiso ya 10 magareng ga 0 le 500
Tlhama Dipaterone ka bontsha go bala go ya pele le
• botlhano go tloga ka katiso nngwe le nngwe ya 5 magareng ga 0-500
bowena morago mo:
• bopedi go tloga ka katiso ya 2 magareng ga 0 le 500
Tlhama dipateronetsa dipalo • Ya ntlha go tloga ka palo
ka bowena nngwe le nngwe magareng • lekgolo go tloga ka katiso ya 100 go fitlha ka bonnye 1000.
ga 0 le 500
• bosome amtlhano go tloga ka katiso ya50 go fitlha bonnye 1000
• Pele mo
• gararo go tloga ka katiso ya 3 magareng ga 0 le 500
• Nngwe-someng go tloga ka
katiso ngwe le nngwe ya10 • Ybonne go tloga ka katiso ya 4 magareng ga 0 le 500
magareng ga 0 le 500 Dirisa di didiriswa,ditshwantsho,papetlana le kelelo ya ditshwantsho go thusa
• Ka botlhano go tloga ka barutwana go fetola go tloga mo go tloleng go bala le tatelano ya go katisa ka
katiso nngwe le nngwe ya 5 10,5,2,4
magareng ga 0-500 Go thusa barutwana go dirisa dipaterone tse ba di itseng jaaka tshimologo fitlha
go ikatisa le go ithuta ka dipaterone tse dinngwe sekao:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Ya bobedi go tloga ka katiso
ya 2 magareng ga 0 le 500 • Tatelano ya bopedi go baya tshimologo ya tatelano ya bone le
• Nngwe-tharong le ya bone • Tatelano ya botlhano go baya tshimologo ya tatelano ya bosomeamtlhano
go tloga mo katisong ya 3
magareng ga 0 le 500
• Ya bone go tloga mo katiso
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
nngwe le nngwe magareng
ga 0 go fitlha 500
• Ya bo some amatlhano,le y
a bo lekgolo go fitlha ka bon-
nye 1000.
MOPHATO ya 3 KWEDITHARO 2
3. BOALO LE DIPOPEGO)
CAPS Boleele jwa
Dikgopolong le dikgono nako
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
dikgono tsa kgweditharo 2
bofelong jwa ngwaga ura le metsotso
e le 24
3.1 Maemo le dipono Maemo le dipono Pharologanyo ke eng mo mophatong wa 2 . Dithuto di le 2
Kemo,dikaelo le • Bapisa dipono tse • Bapisa dipono tse di farolo- • Ga gona tsepamo e e totobetseng ya go godisa puo ya maemo jaaka se
dipono di farologaneng tsa ganeng tsa sedirswa se le se dirilwe mo mophatong wa 1 le
sedirswa se le sengwe sengwe
• Go sala morago ditaelo tse di matlametlo go tsamaya mo sekolong eseng
• Neela leina la sediriswa • Neela leina la sediriswa fa fela mo phaposing
fa o kaeditswe pono e e o kaeditswe pono e e sa
• Neela ditaelo kwa mafelong a phaposi le sekolo
sa tlwaelegang tlwaelegang
• Mmapa le tebo ya kgobokanyo ya didiriswa go tloga mo godimo.Se ke
• Buisa,ranola le go thala Maemo le dikaelo/ditaetso
totobalo/tsepamo ya kweditharo ya 3
dimmapa tse eseng tse
• Sala morago ditaelodikaelo
di sa tlhomamang,kgotsa Katlenegiso e e totobetseng ya KGWEDITHARO 2:
go tsamaya mo phaposing le
pono ya fa godimo ya
mo sekolong Mo kgweditharong ya 2,go atlenegisiwa gore dirwe poeletso ya tiro ya
kgobokanyo ya didiriswa
mophato wa 2 go akarediwa
• Go naya ditaelodikaelo go
• Batla didiriswa fa godimo
tsamaya mo phaposing le • Tlhaolo ya didiriswa go tswa mo setshwantshong se supa tebego ya pono
ga dimmapa
sekolong e e sa tlwaelegang ya sona le
• Maemo le dikaelo
• Go latela ditaelo go ya kwa mafelong a a kwa ntle ga phaposi
• Sala morago ditaelodi-
Simolola ka go tlhatlhoba se barutwana ba itseng le go se gakologelwa ka ga
kaelo go tsamaya mo
maemo le dikaelo
phaposing le mo seko-
long Maemo le dikaelo/ditaetso
• Neela ditaelodikaelo go • Go sala morago ditaelo
tsamaya mo phaposing le
sekolong Se se ka dirwa ka mokgwa tiriso mo barutwana ba itsamaisang ba latele
ditaelo.Mo mophatong wa3 barutwana ba ka neela tiro ya molomo kgotsa
• Go sala morago dikaelo ditiro tsa go kwala
go tswa molefelong le
lengwe go fitlha go le - go tsamaya mo phaposing sekao “tla mo pele ga phaposi”,ema fa
lengwe mo mmapeng o o thoko ga setilo sa gago”,tlola nkgwana ya matlakala”
sa tlhomamang. - go tsamatsamaya mo tikologong ya phaposi kgotsa sekolo,sekgala
se se telele,go feta fa kgorong,retogela fa molemeng,tshwelela go
tsamaya ka mogogoro,go fapaanya lebala,jaanong o fa kae?
433
• Go nnela ditaelo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Dikgopolong le dikgono nako
Tsepamo mo dikgopolong le
434 Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
dikgono tsa kgweditharo 2
bofelong jwa ngwaga ura le metsotso
e le 24
3.1 Maemo le dipono Maemo le dipono Bangwe ba barutwana bat la bona gole motlhofo go neela ditaelo ka Dithuto di le 2
go popego ya se be se ba buang ka ditaelo tseo ba di neetsweng.Mo
Kemo,dikaelo le • Bapisa dipono tse • Bapisa dipono tse di farolo-
barutwaneng ba bangwe e ka thusa go neelana ka dintlhakgolo tsa ditaelo
dipono di farologaneng tsa ganeng tsa sedirswa se le
sedirswa se le sengwe sengwe • Bua gore a o a tswelela kgotsa go tsamaya mo ditaelong/ntlheng oe o e
lebileng
• Neela leina la sediriswa • Neela leina la sediriswa fa
fa o kaeditswe pono e e o kaeditswe pono e e sa • Bua gore a o tsamaya ka tlhamalalo kgotsa,retogela fa molemeng kgotsa
sa tlwaelegang tlwaelegang ka fa mojeng
• Buisa,ranola le go thala Maemo le dikaelo/ditaetso • Neela matshwao mo fatshe mo o tshwanetseng go tshika teng sekao fa o
dimmapa tse eseng tse fitlha fa kantorong ya mokwaledi o tshikele ka fa molemeng, le
• Sala morago ditaelodikaelo
di sa tlhomamang,kgotsa
go tsamaya mo phaposing le • bua gore o ka tsamaela bokgakala jo kae.Go na le ditsela tse dintsi tsa go
pono ya fa godimo ya
mo sekolong bua gore o ka tsamaela bokgakala jo bokae
kgobokanyo ya didiriswa
• Go naya ditaelodikaelo go o tsamaya sekgala sa dikgato di le30 kgotsa tsamaya dimitara di le
• Batla didiriswa fa godimo
tsamaya mo phaposing le 10
ga dimmapa
sekolong
o tsamaya o fete diphaposi di le 3,kgotsa tsamaya o fete phaposi ya
• Maemo le dikaelo
ga Rre Maretela
• Sala morago ditaelodi-
o Tsamaya sebaka sa motsotso o le mongwe.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
kaelo go tsamaya mo
phaposing le mo seko- Maemo le dipono
long
Mo mophatong wa 3 barutwana ba tshwanetse go neelwe dithutiso tse
• Neela ditaelodikaelo go ba ka kgonang go bapisa dipono tse di farologaneng(dipono go tloga mo
tsamaya mo phaposing le godimo,mo matlhakoreng,go tswa kwa pele)tsa dipopego
sekolong
Se se ka thusa barutwana go ranola methalo ya dipopego tsa thutatekano
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Go sala morago dikaelo tse di didirilweng go tswa mo diponalong tse di farologaneng.Barutwana
go tswa molefelong le ba tshwanetse go neelwa ditiro tse ba tlhaolang didiriswa go tswa mo
lengwe go fitlha go le ditshwantshong tse di thadilweng,dinepe di tshotswe go tswa mo pono e e
lengwe mo mmapeng o o tlwaelegileng,pono ya kwa godimo ya kgomo kgotsa pono ya kwa pele ya
sa tlhomamang. segotlhameno
Boleele jwa
Dikgopolong le dikgono nako
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
dikgono tsa kgweditharo 2
bofelong jwa ngwaga ura le metsotso
CAPS
e le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Pharologanyo ke eng mo mophatong wa 2 Dithuto di le 3
Popegotlha- Go lemoga go raya maina Go lemoga go raya maina • Barutwana ga ba tlhole ba leba gore a didiriswa di a relela kgotsa
koretharo 3-D a popegotlhakoretharo a popegotlhakoretharo kgoromediwa,ba lebelela gore a lebala le obegile kgotsa sephaphathi .
mo phaposing le mo mo phaposing le mo
• Fa sediriswa se na le lebala le le sephaphathi,barutwana ba leba gore a
ditshwantshong ditshwantshong
sediriswa ke khutlonne,khutlonnetsepa,khutlotharo kgotsa sediko.
• Dipopego tsa dibolo(tse • Dipopego tsa
• dikhounu le dipiramiti di aitsisiwe(tse di ka totobadiwa mo kgweditharo 3
kgolokwe) dibolo(dokgolokwe
le 4)
• Dipopego tsa • Dipopego tsa
Katlenegiso e e totobetseng ya kgweditharo 2:
mabokoso(porisime) mabokoso(porisime
Barutwana ba dira ka didiriswa tse ba di dirisitseng mo mophatong wa 2
• Diselennere • Diselennere
• dibolo le didiriswa tse di bopegileng jaaka dibolo ,
• piramiti Dipharogantsho sedirwa/
didirwa • Diselennere le dipopego tse di bopegileng jaaka selennere
• khounu
Tlhalosa,tlhaola le go • Mabokoso a a farologaneng le dipopego tse di bopegileng jaaka porisime
Dipharologantsho tsa
tshwantsha popegotlhakoretharo kgotsa popegotaese
sedirwa/didriswa
go ikaegilwe ka
Barutwana ba ka tsepama mo didirisweng tse di ntshwa(piramiti le dikhouno)
Tlhalosa,tlhaola
• Tekatekanyopedi e e dirang mo kgweitharo ya 3 le ya 4
le go tshwantsha
sefatlhego sa popegotekate-
popegotlhakoretharo go Go lemoga le go neela maina a dibolo(dikgolokwe) le
kanyotharo
ikaegilwe ka: mabokoso(diporisime) le diselennere
• sefatla se se sephaphathi
• Tekatekanyopedi e e Barutwana ba tshwelela go neela maina,go tlhaola,le go kgobokanya mme
kgotsa obegileng
dirang sefatlhego sa pop- diselennere di akareditswe. Barutwana ba tshwanetse ba neelwa dipopego
egotekatekanyotharo Ditiro tse di tsepameng tse difarologaneng go dira ka tsona jaaka
• flat or curved surfaces Go lemoga le go aga • Dikgolokwe sekao dibolo tsa bogolo jo farologaneng dimabole,dinamone
sidiriswa se se neetsweng sa jalo-jalo
• sefatla se se sephaphathi
tekatekanyotharo go dirisiwa
kgotsa obegileng • Diporisime sekao diboloko,ditena,mabokoso a bogolo jo bo farologaneng
popego tsa tekatekanyopedi tse
di segilweng,seretse,matlhaka • Diselennere tse di telele le tse di molomu o monnye jaaka matlhaka a go
a go nwa,le nwa senotsididi
dipopegotekateksnyotharo
435
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Dikgopolong le dikgono nako
Tsepamo mo dikgopolong le
436 Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
dikgono tsa kgweditharo 2
bofelong jwa ngwaga ura le metsotso
e le 24
3.2 Ditiro tse di tsepameng Tlhatlhamano ya dipopego Barutwana ba ka bona didirswa tse di bopegileng jaaka Dithuto di le 3
bolo(dikgolokwe),kgotsa mabokoso,diselennere fa neetswe kgobokanyo ya
Popegotlha- Go lemoga le go aga • sediko dipopego,mme barutwana ba kgona go bona kgotsa go supa dipopego tse
koretharo 3-D sidiriswa se se neetsweng di bopegileng jaaka mabokoso mo phaposing sekao jaaka” thini ya tamati e
sa tekatekanyotharo • khutlotharo
bopegile jaaka selennere”
go dirisiwa popego tsa • Khutlonne
tekatekanyopedi tse di Ka nako e e kobiseditsweng barutwana ka nosi,ba ka tswelela go dira dibolo,
segilweng,seloko,matlhaka • khutlonnetsepa diselennere le dibokoso tse di bopegileng jaaka diporisimo go tswa mo
a go nwa,le didiriswatsa Dipharolgantsho tsa dipopego tegeng e e tshamekang
tse dingwe tsa
popegotekatekanyotharo Tlhalosa,tlhaola le go Tsepamo mo dipharogantsho popegotlhakoretharo go didiriswa tsa
tshwantsha popegotlhakorepedi tlhakoretharo gore :Boalo jo bo sephaphathi,obegile,dipopego tsa boalo
maleba le jo bo sephaphathi
• popego • Go aga sebopego sa tekatekanyo tharo
• matlhakore a a tlhama- Barutwana ba dirisa ditshwantsho tse di segilweng tsa khutlonne kgotsa
letseng khutlonnetsepa dira lebokoso.Se se tsepamisa barutwana mo sebopegong sa
boalo jo bo sephaphathi jwa bokoso
• matlhakore a a kgolokwe
Barutwana ba lebelela boalo jo bo sephaphathi mo diporisimong le
diselennere le go ditlhalosa gore a di kgolokwe,khutlonne kgotsa
khutlonnetsepa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Boalo jo bo sephaphathi kgotsa obegileng
Go aga bokoso(porisime)go thusa barutwana go tsepama mo didirisweng
tsa boalo jo bo sephaphathi.Barutwana ba ka leba gore a dipopego tsotlhe
tse tekatekanyo ya giometeri di nale boalo jo bo sephaphathi.Mo mophatong
wa1 le 2,barutwwana ba farologantse dipopego tsa giometeri go ya ka tseo
relelang kgotsa di kgokologa.Se se thusitse barutwana tsepama mo goreng a
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
boalo jwa sebopego bo sephaphathi kgotsa bo obegile
Ditiro tsa go kwala
L e mororo bontsi jwa tiro ke ka popegotekatekanyotharo bo dirilwe ka
tiriso,tiro e ka tiisiwa ka ditiro kwalo.Tsepamo mo mophatong wa 3,e
tshwanetse go nna mo go neelwang maina le go bua ka didiriswa le boalo
jwa tsona.Ga go a solofelwa go barutwana gore ba bale kgotsa le go itse palo
ya dikhutlonne,bokhutlonnetsepa,kgotsa bokgolokwe jo sediriswa se nang
naso.
Puo
Bokgoni jwa puo e botlhokwa ka dipopego tsa tekatekanyotharo
Boalo,sephaphathi,obegileng,dibokoso,dibolo,diselennere
Boleele jwa
Dikgopolong le dikgono nako
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta Mo thutong ya
dikgono tsa kgweditharo 2
bofelong jwa ngwaga ura le metsotso
CAPS
e le 24
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Ga gona tiro e e totobetseng ya popegotlhakorepedi mo kgweditharong 2. Le fa go le jalo tiro e tshwanetse go tiisiwa/kopangwa
ka tiro kwalo ka se ba ithutileng ka go lemoga le go neela maina dipopegotekatekanyopedi mo kgweditharong ya 2 ka go dira
popegotlha- • sediko dithutiso ka nako ya morutwana ka nosi
korepedi 2-D
• khutlotharo
• Khutlonne
• khutlonnetsepa
Dipharologantsho
dipopego
Tlhalosa,tlhaola
le go tshwantsha
popegotlhakorepedi
• popego
• matlhakore a a tlhama-
letseng
• matlhakore a a kgolokwe
Thala dipopego
• sediko
• khutlotharo
• Khutlonne
• khutlonnetsepa
3.4 Tekanyo Tekanyo Ke eng se sešwaa mo mophatong wa 2 Dithuto di le 2
Tekanyo • Go lemoga lego thala • Go tlhomamisa mola wa • Go bona mola wa tekatekanyo ka go mena pampiri le tshupatshwano
mola wa tekatekanyo mo tekatekanyo ka mena
sebopegotlhakorepedi le pampiri le tshupatshwano Ditirwana tsa go menwa ga dipampiri go godisa kitso ya tekatekanyo go
tse e seng popegotlha- akareditswe
koretharo • ditiro tse pente e beilweng mo pampiring pele e menwa le
• Go tlhomamisa mola wa • Ditiro mo pampiri e segiwang mo go menilweng teng
tekatekanyo ka mena
pampiri le tshupatshwano Ditiro tse di ka dirwa ka nako ya pakathuto ya dipalo le dikgono tsa botshelo
Kopa barutwana go bonele pele gore ke popego efe e batla e boning fa ba
menolola pampiri e e sigilweng.Se se thusa ikatiso ya go bopa ditshwantsho tsa
437 popegotekatekanyo.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 3 KGWEDI-THARO 2
TEKANYO
438
Boleele jwa
Dikgopolo le bokgoni tse di Tsepamo ya dikgopolo le nako
Topics bokgoni Dintlha tlhaoso kgotsa metheo kaelo ya go ruta
Tlhokagalang kwa Mo thutong ya
bokhutlong jwa ngwaga Go kgweditharo 2 ura le metsotso
e le 24
4.1 Bolela ka nako Bolela ka nako Barutwana ba tswelela go dira puo ka boleele jwa nako le tatelano ya nako. Dithuto di le 2
Nako • Buisa matlha mo khalen- • Buisa matlha mo kalentar- Mo tsamaong ya nako ya thuto,le nako e tsepamiseditsweng setlhopha, barutwana ba
tareng eng tswelela go tlotla ka letsatsi la beke , kgwedi tsa ngwaga le letlha la letsatsi leo le one
• Baya malatsi a matsalo, • Baya malatsi a matsalo, me- malatsi a pele, le a tlang. Barutwana ba tswelela go a baya mo khalentareng ditiragalo
meletlo ya sedumedi, letlo ya sedumedi, malatsi a jaaka di tlhagela.
malatsi a boikhutso a bot- boikhutso a botlhe, Ditira- • Matsalo;
lhe, Ditiragalo tsa hisetori, galo tsa hisetori, ditirgalo tsa • Meletlo ya bodumedi;
ditirgalo tsa sekolo mo sekolo mo khalentareng.
• Ditiragalo tsa hesitori;
kalentareng. • Bolela diura tse 12 ka nako
• Ditiragalo tsa sekolo; le
• Bolela diura tse 12 ka ya
nako ya • Malatsi a boikhutso a botlhe
- Diura
- Diura Tswelela go kopa barutwana go neela nako ka diura, halofo ya ura ,le kwatara go
- Halofo ya diura
diriswa tshupanako ya manaka le diura le metsotso ka tshunakopalo mo dikhutsong
- Halofo ya diura - Kwatara ya diura ka letsatsi le letsatsi .
- Kwatara ya diura - metsotso Lebelela dintlha tsa KGWEDITHARO 1.
- metsotso mo tshupanako ya manaka le Nakopalo /ya dijitale
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
mo tshupanako ya manaka tshunakopalo le didiriswa tsa
Dirisa dithuto tse 2 o boeletsa puiso ya nako ya nakopalo . Lebelela dintlha tsa
le tshunakopalo le didiriswa tshupanakopalo le go bontsha
KGWEDITHARO 1
tsa tshupanakopalo le go nako mo sk.mogaleng wa
bontsha nako mo sk.mo letheka. Lebelela dintlha tsa KGWEDITHARO 1
mogaleng wa letheka. Balela bolelele jwa nako Mo tsamaong ya nako e ikemetseng barutwana ba tswelela go ikatisa ka go bolela
Balela bolelele jwa nako le lenako e e tsamaileng/ nako
nako e tsamaileng/fetileng. fetileng. • Mo diureng , halofo ya diura le kwatara ya diura mo tshupanakong ya manaka le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dirisa dikhalentara go bala le Dirisa dikalentara go bala le • Mo diureng le metsotso mo tshupanakopalo
go tlhalosa boleele jwa nako tlhalosa boleele jwa nako mo Barutwana ba ka dira dipalo ka dibeke kgotsa malatsi fa ba a filwe ka khalentara
mo letsatsing le mo bekeng letsatsing le mo bekeng kgotsa kgotsa botlhangwe jwa khalentara sekao.go batla matlha le go balela pharologanyo ya
kgotsa dikgwedi re tsenya: dikgwedi, nako mo gare ga bona .
• Fetolela gare ga malatsi re tsenya :. Barutwana mo mophatong wa 2.
le dibeke • O dirisa tshupanako , balela • Tsepama mo tekanyetsong e sa tlhomamang ka diyuniti tsa boleele tse eseng tsa
• Fetolela gare ga dibeke boleele jwa nako mo diureng maemo le tsa
le dikgwedi. kgotsa mo halofong ya diura
. • go tlhagisa tekanyetso ka dimetara mo tekanyetsong.
O diirisa tshupanako balela
boleele jwa nako mo diureng Mo kgweditharong ya 2 ya mophato wa 3 barutwana ba ka tswelela ba dira tekanyetso
kgotsa mo halofong ya diura. e e sa tlhomamang go dirisiwa diyuniti tse di sa tlwaelegang mo tekanyetsong ka
dimetara
Mo kgweditharong ya 3 ba ka simolola go lekanyetsa ka disentimetara go diriswa
kotana tekanyetso.
Go fopholetsa, go lekanyetsa le go rekota boleele , bogodimo le bophara
Boleele jwa
Dikgopolo le bokgoni tse di Tsepamo ya dikgopolo le nako
Topics bokgoni Dintlha tlhaoso kgotsa metheo kaelo ya go ruta
Tlhokagalang kwa Mo thutong ya
bokhutlong jwa ngwaga Go kgweditharo 2 ura le metsotso
CAPS
e le 24
4.2 Tekanyetso e sa Tekanyetso e sa tlhomamang Pharologanyo ke eng go tswa go mophato wa 2 Dithuto di le 2
tlhomamang
Boleele • Lekanyetsa, o lekanye Go diriswa diyuniti tsa boleele tse di sa tlhomamang
• Lekanyetsa, o lekanye bapisa, rulaganya le go
Barutwana ba ithuta melwana yotlhe le tiriso ya tekanyetso go dirisiwa
,bapisa , rulaganya le go rekota boleele o dirisa
diyuniti tse e seng tsa maemo. Tekanyetso ka diyuniti tse e seng tsa maemo
rekota boleele o dirisa tekanyetso ya maemo a a sa
di se ka tsa lebelelwa gore ga di na boleng go na le go lekanyetsa ka diyuniti
tekanyetso ya maemo a tlwaelegang s.k sekgala sa
tsa maemo.
a sa tlwaelegang s.k sek- seatla, dikgato, boleele jwa
gala sa seatla , dikgato , phensele le didiriswa palo. Tekanyetso ya boleele ka diyuniti tse e seng tsa maemo tse di akaretsang
boleele jwa phensele le palo,Ke diyuniti tse kae go tse di tlhopilweng di tshwanang le dilwana tse di
• Tlhalosa boleele jwa
didiriswa tsa palo. lekanyeditsweng Sekao,boleele jwa teseke ke dikgato tse 8 tsa seatla .
dilwana ka go bala le go
• Tlhalosa boleele jwa bolela gore diyuniti tse di sa Barutwana ba tshwanetse go lekanyetsa dilwana tsa mefutafuta tse dirisang
dilwana ka go bala le go tlhomamang di boleele jo tlhatlhamano ya dilwana jaaka diyuniti tse sa tlhamameng.
bolela gore diyuniti tse di bokae
Go tsela tse tharo tsa go dirisa diyuniti tse sa tlhomamang :
sa tlhomamang di boleele
• Dirisa puo, go bolela ka pa-
jo bokae. • Paka ditselana go kgabaganya dilwana tse lekanyetswang palo ya dil-
piso sekao.boleele, bokhut-
wana tse boleele jo bo lekanang jaaka mabokoso a mokgwaro, dikhu-
• Dirisa puo, go bolela shwane, boleele , bophara.
rumelo tsa popego e tshwanang tsa mabotlole kgotsa dibadisi pensele
ka papiso s.k.boleele,
Tlhagiso ya tekanyetso e tse di šwa jalo-jalo . Sekao go lekanyetsa bophara jwa teseke,phensele e
bokhutshwane, boleele ,
tlhomamameng ntšhwa e ka pakiwa mo ntlheng e nngwe ya teseke go e ralala go ya ya
bophara
ntlheng e nngwe .
• Lekanyetsa o lekanye
Tlhagiso ya tekanyetso e
bapisa , le go rulaganya go Fa go botlhokwa gore jaaka dikhurumelo tse di lesome pedi
tlhomameng
rekota boleele go diriswa
- A dilwana tsotlhe di a lekana ka boleele .O ka se boleele jwa buka ya
• Lekanyetsa o lekanye, dimetara (gongwe ka kotana
gago bo sephara jaaka dikhurumelo tsa mabotlole tse di 12 e le gore
bapisa ,le go rulag- ya metara kgotsa mogala
dikhurumelo tsa mabotlole di fapaana ka bogolo .sk.dikhurumelo tsa
anya go rekota boleele wa boleele jwa metara )
2 l etara ya maswi, dikhurumelo a dibotlole tsa polasitiki tsa senot-
go diriswa dimetara jaaka boleele jwa yuniti ya
sididi, dikhurumelo tsa mabotlole a metala le
(gongwe ka kotana ya maemo .
metara kgotsa mogala - Ga go diphatlha tse tlogelwang gareng ga dilwana: di tshwanetse go
wa boleele jwa metara ) pakiwa gore di amane .
jaaka boleele jwa yuniti
ya maemo . • Dirisa dilwana tse di tshwanang jaaka diyuniti tse e seng tsa maemo .
Baya e nngwe le nngwe go bapa le nngwe le e nngwe , mme o sutisetse
• Lekanyetsa le go lekanya ya ntlha go ya ka fa go ya bobedi kwa ntlheng e nngwe . Se se dirwa fa
boleele mo disentimetara go lekanyetswa ka seatla, boleele jwa leoto kgotsa diphatlha .
o dirisa kotana ya disen-
timetara. • Go diriswa selwana se le sosi jaaka tekanyetso ya maemo sa tl-
homamang le gongwe go tlodisa kgotsa go tshwaya kwa e felelang gone
439 Ga go tlhokafale phetholelo pele o e reledisa go ya pele.
e batlegang mo gare ga
dimetara le disentimetara
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Dikgopolo le bokgoni tse di Tsepamo ya dikgopolo le nako
Topics bokgoni Dintlha tlhaoso kgotsa metheo kaelo ya go ruta
440 Tlhokagalang kwa Mo thutong ya
bokhutlong jwa ngwaga Go kgweditharo 2 ura le metsotso
e le 24
4.2 Tekanyetso e sa Tekanyetso e sa tlhomamang Barutwana ba tshwanetse go rutwa ka metlha go bolela diyuniti s.k. Buka e Dithuto di le 2
tlhomamang bophara jwa dikhurumelo tsa mabotlole di le 12, Phaposiborutelo e boleele
Boleele • Lekanyetsa, o lekanye
dikgato tse 38 .
• Lekanyetsa, o lekanye bapisa, rulaganya le go
,bapisa , rulaganya le go rekota boleele o dirisa Ganngwe fela fa barutwana ba lekanyeditse ka yuniti e nngwe le e nngwe
rekota boleele o dirisa tekanyetso ya maemo a a sa makgetlho a malwa , Ba lekanyetse gore ka gore selwana se se tlileng go
tekanyetso ya maemo a tlwaelegang s.k sekgala sa lekanyetswa se boleele jwa diyuniti tse kae . Tekanyetso pele pele go ka
a sa tlwaelegang s.k sek- seatla, dikgato, boleele jwa dirwa tekanetso e botlhokwa mme e tla dirwa fela fa barutwana ba sena go
gala sa seatla , dikgato , phensele le didiriswa palo. lekanyetsa ka yuniti eo.
boleele jwa phensele le
• Tlhalosa boleele jwa Barutwana ba tshwanetse go rutwa gore ba tle ba lekanyetse boleele,
didiriswa tsa palo.
dilwana ka go bala le go bogodimo, kgotsa bophara yuniti e tshwanang e tshwanetse go diriswa.
• Tlhalosa boleele jwa bolela gore diyuniti tse di sa Sekao fa bophara jwa matseno a mojako o lekanyeditsweng e le diatla di le
dilwana ka go bala le go tlhomamang di boleele jo 20 le bophara jwa teseke ke boleele jwa diphensele tse 8, Re ka se ka sa re
bolela gore diyuniti tse di bokae matseno a mojako a bophara go feta teseke.
sa tlhomamang di boleele
• Dirisa puo, go bolela ka pa- Barutwana ba tshwanetse go lekanyetsa ka diyuniti tse di sa tlhomamang
jo bokae.
piso sekao.boleele, bokhut- gore ba tle ba ba itse go :
• Dirisa puo, go bolela shwane, boleele , bophara.
• Simolola go tlhaloganya yuniti e nnye , gore ke palo e kgolo e kae e tla
ka papiso s.k.boleele,
Tlhagiso ya tekanyetso e dirisiwa .sk. bophara jwa phaposiborutelo e tla bo e le dikgato tse 20
bokhutshwane, boleele ,
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tlhomamameng mme le boleele jwa maoto a le 48 ; le
bophara
• Lekanyetsa o lekanye • Go simolola go dirisa diyuniti tse di maleba go se se lekanyetswang sk
Tlhagiso ya tekanyetso e
bapisa , le go rulaganya go lekanyetsa ka bophara jwa phaposi borutelo ka dikhurumelo tsa mabtlole
tlhomameng
rekota boleele go diriswa ke tshenyo ya nako..
• Lekanyetsa o lekanye, dimetara (gongwe ka kotana
Fopholetsa , lekanyetsa tshwantsha mme rekota boleele, bogodimo , le
bapisa ,le go rulag- ya metara kgotsa mogala
bophara o dirisa dimetara .
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
anya go rekota boleele wa boleele jwa metara )
go diriswa dimetara jaaka boleele jwa yuniti ya Barutwana ba tshwanetse go tiisa/gatela go tlhaloganya ga bone boleele jwa
(gongwe ka kotana ya maemo . 1metara le go dirisa boleele jwa metara go lekanyetsa .Se se ka dirwa sentle
metara kgotsa mogala fela fa morutwana a lekanyetsa ka sediriswa se se boleele jo bo lekanang
wa boleele jwa metara ) le jwa selekanyo sa metara jaaka selekanyo sa metara kgotsa thupana
jaaka boleele jwa yuniti e segilweng boleele jwa metara kgotsa thudi/tlhale .Ka gore boleele jwa
ya maemo . metara bo thusa barutwana go ipopela setshwano sa gore metara ke eng.Go
a kgonagala go lekanyetsa mo dimetareng ka leotwana la terantele, mme
• Lekanyetsa le go lekanya
boleele jwa metara ga bo bonwe bonolo.
boleele mo disentimetara
o dirisa kotana ya disen- Barutwana ba batla didirswa tse di leng boleele jwa metara kgo! Go
timetara. botlhokwa go dirisa dibapisi letsatsi le letsatsi go bapisa sekao: bophara jwa
mojako le boleele jwa fensetere ga se ka nako tsotlhe e leng 1 metara . Se
Ga go tlhokafale phetholelo
se thusa barutwana go dirisa boleele kgotsa bophara job a bo boning go
e batlegang mo gare ga
fopholetsa boleele jwa didiriswa tse dingwe tse ba di lekanyetsang.
dimetara le disentimetara
Boleele jwa
Dikgopolo le bokgoni tse di Tsepamo ya dikgopolo le nako
Topics bokgoni Dintlha tlhaoso kgotsa metheo kaelo ya go ruta
Tlhokagalang kwa Mo thutong ya
bokhutlong jwa ngwaga Go kgweditharo 2 ura le metsotso
CAPS
e le 24
4.2 Tekanyetso e sa Tekanyetso e sa tlhomamang Barutwana ba tswanetse go fopholetsa pele ba lekanyetsa.Barutwana bat Dithuto di le 2
tlhomamang la bona dilo tse di telele motlamongwe tse di khutshwane go metara o le 1.
Boleele • Lekanyetsa, o lekanye
Barutwana ba ka lekanyetsa boleele jo bo farologanyeng mo dimetareng.
• Lekanyetsa, o lekanye bapisa, rulaganya le go
,bapisa , rulaganya le go rekota boleele o dirisa Boleele jo bo farologanyeng bo tshwanetse jwa tshwantshiwa.
rekota boleele o dirisa tekanyetso ya maemo a a sa
Go rekota ditekanyetso
tekanyetso ya maemo a tlwaelegang s.k sekgala sa
a sa tlwaelegang s.k sek- seatla, dikgato, boleele jwa Le fa golekanyetsa e le kgono tirisong barutwana ba tshwanetse go rekota
gala sa seatla , dikgato , phensele le didiriswa palo. ditekanyetso.( ka diyuniti tse di sa tlhomamang le ka dimetara) ka nako
boleele jwa phensele le tsotlhe.
• Tlhalosa boleele jwa
didiriswa tsa palo.
dilwana ka go bala le go Go lekanyetsa boleele jaaka tiriso ya rarabolola dipalo le dipalelo.
• Tlhalosa boleele jwa bolela gore diyuniti tse di sa
• Ka nako e e beetsweng kwa thoko ya dipalo.ditiro le kamano barutwana
dilwana ka go bala le go tlhomamang di boleele jo
ba tla rarabolola dipalo ka go dirisa ditogamaano tsa:
bolela gore diyuniti tse di bokae
sa tlhomamang di boleele • Tekanyetso e e sa tlhamalalang ya boleele:le informal measurement of
• Dirisa puo, go bolela ka pa-
jo bokae. length; and
piso sekao.boleele, bokhut-
• Dirisa puo, go bolela shwane, boleele , bophara. • Tekanyetso ya boleele ka dimetara.
ka papiso s.k.boleele,
Tlhagiso ya tekanyetso e E la tlhoko tlhatlhaganyo ya dipalo tse di maleba tsa kgweditharo,le tsone
bokhutshwane, boleele ,
tlhomamameng dipalo tse di maleba tse di tlhatlhamang tsa kgweditharo.
bophara
• Lekanyetsa o lekanye
Tlhagiso ya tekanyetso e
bapisa , le go rulaganya go
tlhomameng
rekota boleele go diriswa
• Lekanyetsa o lekanye, dimetara (gongwe ka kotana
bapisa ,le go rulag- ya metara kgotsa mogala
anya go rekota boleele wa boleele jwa metara )
go diriswa dimetara jaaka boleele jwa yuniti ya
(gongwe ka kotana ya maemo .
metara kgotsa mogala
wa boleele jwa metara )
jaaka boleele jwa yuniti
ya maemo .
• Lekanyetsa le go lekanya
boleele mo disentimetara
o dirisa kotana ya disen-
timetara.
441 Ga go tlhokafale phetholelo
e batlegang mo gare ga
dimetara le disentimetara
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Dikgopolo le bokgoni tse di Tsepamo ya dikgopolo le nako
Topics bokgoni Dintlha tlhaoso kgotsa metheo kaelo ya go ruta
442 Tlhokagalang kwa Mo thutong ya
bokhutlong jwa ngwaga Go kgweditharo 2 ura le metsotso
e le 24
4.3 Tekanyetso e sa Tekanyetso e sa tlhomameng Pharologanyo ke eng mo mophatong wa 2? Dithuto di le 4
tlhomameng • Lekanyetsa , lekanya rula- Mo mophatong o barutwana ba tsepama mo tekanyetsong e e sa
Boima
• Lekanyetsa , lekanya . ganaya le go rekota boima o tlwaelegang ya diyuniti tsa boima tse di seng mo boemong Barutwana
rulaganya le go rekota dirisa tekanyetso e seng mo ba dirisa seelamaleka sa tekanyetso go dira se.Le gone ba simolola go
boima o dirisa tekanyetso maemong , le tekanyetso ya dira ka dikelogerama Ba rulaganya tsatsi le letsatsi dikumo tsa boima jwa
e seng mo maemong , tekano s.k.diboloko , ditena dikelogerama Ba bala boima go tloga go sekale sa ntlwana tlhapelo.
le tekanyetso ya tekano jalo-jalo. Boima jwa tekanyetso e e sa tlwaelegang go diriswa seelomaleka le
s.k.diboloko , ditena jalo- • Dirisa puo, go bolela ka diyuniti tse di seng mo boemong.
jalo. papiso s.k.bofefo , boima , Barutwana b aka ithuta metheo yotlhe le tiriso ya tekanyetso ba dirisa
• Dirisa puo, go bolela ka bofefonyane boimana diyuniti tse di seng mo boemong .Tekanyetso k aka diyuniti tse di seng
papiso s.k.bofefo , boima, Ketiso pele ya tekanyetso e mo boemong e se ka ya tsewa jaaka e le gore ga e na mosola go na le go
bofefonyane boimana. tlhomameng dirisa diyuniti tse di mo boemong.Barutwana b aka tiisa bokgoni jwa bona
Ketiso pele ya tekanyetso e • Lekanya rulaganya le rekota go dirisa dingwe diyuniti tsa boima tse di sa tlwaelegang ka diyuniti tse di
tlhomameng boima jwa dilwana phuthel- seng tsa boemo .Dielomaleka tsa boima tsa kgwebo di ka dirisiwa .a di
• Lekanya rulaganya le wana tsa papatso tse boima seyo o ka di iterela yone ka go kopanya para ya dihangere tsa diaparo , le
rekota boima jwa dilwana jwa tsona bo neetsweng ka setshelo sa yogate ,le marago a lebotlole la 2 letara le sesego sa marago
phuthelwana tsa papatso dikilogeramo s.k.2 kiloger- letara ya mašwi kgotsa lebokose la senotsididi ( Ditshelo tse di tshwanang di
tse boima jwa tsona bo amo tsa reise le 1 kiloger- patagangwa ka fa letlhakoreng le lengwe le lengwe la dihangere
neetsweng ka dikiloger- amo ya folouru mo geramo Go lekanyetsa ka diyuniti tsa boima tse di senang boemo go akaretsa bo
amo s.k.2 kilogeramo sekao 500 digerama tsa bala gore ke didiriswa tse kae tse di tsa diyuniti tse di tlhophilweng e leng
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tsa reise le 1 kilogeramo letswai . tsa boima jo bo lekenang le didiriswa tse di lekanetswang. Sekao , rulara e
ya folouru mo geramo • Lekanyetsang boima jwa boima jo bo lekana le ditena tse 9 sekao rulara e na le boima jo bo lekanang
sekao 500 digerama tsa lona ka dikilogerama le le diboloko tse 9 .
letswai . dirisa sekale sa phaposi ya .Barutwana ba tshwanetse go lekanyetsa didiriswa tse di farologaneng go
• Lekanyetsang boima jwa botlhapelo . diriswa didiriswa tsa tlhatlhamano jaaka diyuniti tse di tlwaelegang .
lona ka dikilogerama le • Mo go dikale tsa phaposi ya Barutwana ba tshwanetse ka nako tsotlhe go rutwa go bolela diyuniti fa ba
dirisa sekale sa phaposi
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
botlhapelo teng Barutwana neela boima sekao : dibuka di boima jwa dimabole di le 34.
ya botlhapelo . ba kgona go lekanyetsa Gangwe fela fa barutwana ba lekanyeditse ka yuniti ngwe le ngwe
Ga go tlhokege phetolelo boima jwa bona mo dikilo- makgetlo a mmalwanyana , ba tshwanetse go fopholetsa gore go tlhokega
mo gare ga digeramo le gerameng ba dirisa sekale diyuniti tse kae tse di lekanang tse di nnang le boima jwa dididiriswa tse di
dikilogerama. sa phaposi ya botlhapelo. Se lekanyetswang. Phopholetso ya tlhokega pele go lekanyetswa ,mme e ka
se letetsweng fela ke gore dirwa fela fa barutwana ba setse ba dirile tekanyetso ka yuniti eo.
barutwana ba buise fela go
fitlha fa palong e gaufi le Barutwana ba tshwanetse go rutwa gore fa ba batla go bapisa boima jwa
mola o mogolo.Ba tlhalosa didiriswa tse di farologaneng diyuniti tsone tse di dirisitsweng di tshwanetse
boima jwa bona jaaka gaufi go diriswa sekao fa rulara e na le boima jwa diboloko tse 20 le sekere se
le bontsi go feta ,batlile go le na le boima jwa dimabole di le 20 , O ka nna war re di na le boima jo bo
gontsi kgotsa nnye go , go lekanang kgotsa nnya kgotsa ke efe e leng boima go feta..
le gonnye go feta kgotsa ke Go rekota tekanyetso
yona palo e lekanang le( mo Lefa tekanyetso e le bokgono jwa tiriso , barutwana ba tshwanetse go rekota
dikilogerameng) ba di buisa tekanyetso ka nako tsotlhe.
go tloga go metara .
Boleele jwa
Dikgopolo le bokgoni tse di Tsepamo ya dikgopolo le nako
Topics bokgoni Dintlha tlhaoso kgotsa metheo kaelo ya go ruta
Tlhokagalang kwa Mo thutong ya
bokhutlong jwa ngwaga Go kgweditharo 2 ura le metsotso
CAPS
e le 24
4.3 Tekanyetso e sa • Mo sekale sa seelomaleka Go dirisa dikilogerama Dithuto di le 4
Boima tlhomameng ka dikarotshana tsa boima • Thulaganyo go ya boima jwa dikumo
• Lekanyetsa , lekanya . jo tshwailweng ka digerama
go leng teng , barutwana Barutwana b aka dira ka dikousari tse di rekisiwang ka dikilogerama ,Mo
rulaganya le go rekota palo ya dikilogerama e kwadilweng mo diphuthelwaneng . Barutwana ba
boima o dirisa tekanyetso ba kgona go lekanyetsa
didiriswa tsa boima jo bo kgona go tshwantsha boima jwa diphuthelwana ka teng tse di farologaneng
e seng mo maemong , (jaaka reise, sukiri , papa, bupi jwa f olouru sesepa sa poere sa go tlhatswa
le tekanyetso ya tekano farologaneng.
)se se rekisiwang ka tlhwatlhwa ya 1kg. Ba ka di pega fa godimo ga
s.k.diboloko , ditena jalo- Ga go tlhokege phetolelo seelomaleka go bona seo lefa bogolo jwa diphuthelwana bot la farologana ,
jalo. mo gare ga digeramo le di batlile kgotsa tlase ka kgotsa di lekana le ka boima.
• Dirisa puo, go bolela ka dikilogerama
Barutwana ba newa diphuthelwana tse di tlhatlhamanang tsa ditlhana tse di
papiso s.k.bofefo , boima Kitsisopele ya tekanyetso e farologaneng go tloga go boima go , bofefo go , jaaaka di latelana go ya ka
, bofefonyane boimana. tlhomameng boima jwa boima jo kwadilweng mo diphuthelwaneng sekao 2 kg reise ,I kg
Ketiso pele ya tekanyetso e • Bapisa ,rulaganya le go sukiri , 5 kg papa , 10 kg setampo..
tlhomameng rekota boima jwa dilwana Barutwana ba tshwanetse go itse khutshwafatso ya “kg” ya dikilogerama
• Lekanya rulaganya le tsa kgwebo tsa boima jo bo
gatisitsweng ka dikilogerama Go dira ka digerama
rekota boima jwa dilwana
phuthelwana tsa papatso S.K. 2dikilogerama tsa reise • Rulaganya dikumo ka boima.
tse boima jwa tsona bo le 1 kilogerama ya bupi Barutwana ba dira ka dikorousari tseo tse di rekisiwang ka digerama, mo
neetsweng ka dikiloger- kgotsa sekao: 500 digeramo digeramo di kwadilweng mo diphuthelwaneng. Barutwana ba kgona go
amo s.k.2 kilogeramo tsa letswai tshwantsha boima jwa diphuthelwana ka diteng tse di farologaneng (jaaka
tsa reise le 1 kilogeramo • Mo dikale tsa phaposi ya dijo tsa masea , teye , kofi, letswai , dinawa , dipaki tse di nnye tsa maswi a
ya folouru mo geramo botlhapelo di leng teng , poere , paki ya jelly paki e nnye ya reise) tse di rekisiwang ka digerama.
sekao 500 digerama tsa barutwana ba ka kgona go Barutwana ba kgona go newa tlhatlhamano ya diphuthelwana ka diteng
letswai . lekanyetsa boima jwa bona tse di farologaneng di rulagantswe go tloga go e boima thata go fitlha go
• Lekanyetsang boima jwa ba dirisa dikale tsa phaposi e bofefo thata, fa di tlhatlhamaneng go ya ka boima jaka bo kwadilwe mo
lona ka dikilogerama le tsa botlhapelo. Se se leb- diphuthelwaneng . 2 kg reise, 1 kg sukiri, 5 kg papa, 10 kg setampo.
dirisa sekale sa phaposi eletsweng ke gore barut- Go botlhokwa thata gore barutwana ba senolelwe go bonnye le boima jwa
ya botlhapelo . wana ba bale fela fa moleng diphuthelwana , jaaka letswai le diphuthelwana tse di kgolo jaaka diresepe
kgaoganyo o mogolo o tsa reise kgotsa dikon folekese. Se , se ba letla go tlhaloganya gore dithoto
Ga go tlhokege phetolelo gaufi. Ba tlhalose boima jwa
mo gare ga digeramo le tse dikgolo ga se gantsi di le boima go tse dinnye e seng gongwe o di
bona jaaka almosto batlile, bapiswa. O ka nna fela le bonnete gore sephuthelwana se segolo se na le
dikilogerama. gaufi le , bapile bogolo jwa/ boima jo bogolo fela fa:
bonnye jwa/ lekana le palo
ya (dikilogerama) ba bale • Diteng tse di lekanag di bapiswa ; le
boima ka dimetara. • Go netefatsa boima ka sekale ( seo se batlega fela mothetlase wa me-
• Fa dikale tsa maleka di le phato).
teng ka dintlhana tsa boima
tse di kgaogantsweng ka
digeramo , barutwana ba
443 ka lekanyetsa boima jwa
dilwana tse di farologaneng.
Ga go diphetolelo gare ga
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
digerama le dikilogerama tse di
batlegang
Boleele jwa
Dikgopolo le bokgoni tse di Tsepamo ya dikgopolo le nako
Topics bokgoni Dintlha tlhaoso kgotsa metheo kaelo ya go ruta
444 Tlhokagalang kwa Mo thutong ya
bokhutlong jwa ngwaga Go kgweditharo 2 ura le metsotso
e le 24
4.3 Tekanyetso e sa tlhomameng • Mo sekale sa seelomaleka Barutwana ba tlhoka go itse khutshwafatso ya “ g” ya digerama. Dithuto di le 4
Boima • Lekanyetsa , lekanya . rula- ka dikarotshana tsa boima jo Ga go a lebelelwa gore barutwana ba ba buise sekale sa ntlwana kapelo ka digerama
ganya le go rekota boima o tshwailweng ka digerama go Se se dirwa mo motheotlase gare
dirisa tekanyetso e seng mo leng teng , barutwana ba kgona
go lekanyetsa didiriswa tsa Bala sekale sa ntlwana ya botlhapelo ka dikilogeramo
maemong , le tekanyetso ya
tekano s.k.diboloko , ditena boima jo bo farologaneng. Fa go naleng sekale mo ntlwana ya go tlhapa gone, barutwana ba ka dirisa se , go
jalo-jalo. Ga go tlhokege phetolelo mo gare buisa boima jwa bona
• Dirisa puo, go bolela ka ga digeramo le dikilogerama Go mefuta e mebedi ya metara wa boima:dijitale le tshupo ka dinaka.
papiso s.k.bofefo , boima , Kitsisopele ya tekanyetso e Dikale dingwe tsa dijitale di balega bonolo gonne boima jwa teng bo kwadilwe ka
bofefonyane boimana. tlhomameng dipalo.Fa o nale sekale sa dijitale mo phaposi ya botlhapelo , tlhomamisa gore boima
Ketiso pele ya tekanyetso e • Bapisa ,rulaganya le go rekota bo gatisitswe fela ka dikilogerama tse di feletseng O itse go ka rulaganya gore dikale
tlhomameng boima jwa dilwana tsa kgwebo dingwe di bontshe fela dikilogerama. Fa o sa kgone go e rulaganya gore e bontshe
tsa boima jo bo gatisitsweng ka fela dikilogerama,ruta barutwana go se tseele dikarolo tsa dikilogerama tlhogong
• Lekanya rulaganya le rekota jaanong..
boima jwa dilwana phuthel- dikilogerama S.K. 2dikilogerama
wana tsa papatso tse boima tsa reise le 1 kilogerama ya bupi Bontsi jwa dikale tsa tshupo ka dinaka di na le palo ya 10 kg , ka mola o mo teletsana
jwa tsona bo neetsweng ka kgotsa sekao: 500 digeramo tsa o bontsha boemo jwa 5 kg. Methalo ya 1kg gantsi ga e bontsiwe ka dipalo.Se , se
dikilogeramo s.k.2 kiloger- letswai tshwana fela ljaaka tsela ya mela le tiro ya dipalo tsa rulara .
amo tsa reise le 1 kiloger- • Mo dikale tsa phaposi ya botl- Letlelela barutwana go simolola ka go bona gore go diphatlha tse 10 pele ga ltshwao
amo ya folouru mo geramo hapelo di leng teng , barutwana la 10 kg gore phatlha e nngwe le nngwe e emelwe ke 1 kg , mme mela e meleele e
sekao 500 digerama tsa ba ka kgona go lekanyetsa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
emelwe ke 5 kg .
letswai . boima jwa bona ba dirisa dikale
Barutwana b aka buisa tekanyetso go tswa go sekale sa bonnete sa phaposi
• Lekanyetsang boima jwa tsa phaposi tsa botlhapelo. Se
ya botlhapelo le tsone ditshwantsho .Go botlhofo go buisa boima go tswa go
lona ka dikilogerama le se lebeletsweng ke gore barut-
setshwantsho.sa phaposi ya botlhapelo ,go na le go buisa mo sekaleng sa nnete .
dirisa sekale sa phaposi ya wana ba bale fela fa moleng
kgaoganyo o mogolo o gaufi. Ba Rekota tekanyetso
botlhapelo .
tlhalose boima jwa bona jaaka Lef tekanyetso e le bokgono tiriso, barutwana ba tshwanetse go rekota tekanyetso tsa
Ga go tlhokege phetolelo almosto batlile, gaufi le , bapile
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
bona ka metlha yotlhe.
mo gare ga digeramo le bogolo jwa/bonnye jwa/ lekana
dikilogerama. le palo ya (dikilogerama) ba Go lekanyetsa boima jaaka tiriso ya go rarabolola palelo ya dipalo.
bale boima ka dimetara. Ka nako ya nako e e beetsweng kwa thoko ya dipalo , tiriso le kamano barutwana ba
• Fa dikale tsa maleka di le teng kgona go rarabolola dipalo tse di dirisang tiriso ya
ka dintlhana tsa boima tse di • tekanyetso ya boima e e sa tlwaelegang le
kgaogantsweng ka digeramo
• tekanetso ya boima ka dikilogerama
, barutwana ba ka lekanyetsa
boima jwa dilwana tse di farolo- Tsaya tsia tlhatlhamano ya dipalo e e nepagetseng mo kgweditharong , le yone
ganeng. tatelano ya mefuta ya dipalo tse di nepagetseng tsa kgweditharo.
Ga go diphetolelo gare ga digerama Ga go a lebelelwa gore barutwana ba :
le dikilogerama tse di batlegang • itse gore 1 000 g = 1 kg; kgotsa
• go fetolela digerama le dikilogerama .
Palelo ka digerama e ka tlhotswa mme se fete 1 000 g.
Boleele jwa
Dikgopolo le bokgoni tse di Tsepamo ya dikgopolo le nako
Topics bokgoni Dintlha tlhaoso kgotsa metheo kaelo ya go ruta
Tlhokagalang kwa Mo thutong ya
bokhutlong jwa ngwaga Go kgweditharo 2 ura le metsotso
CAPS
e le 24
4.4 Tekanyetso e e Ka nako ya barutwana e ikemetseng , barutwana ba tswelela go:
tlhamaletseng
Mothamo/ Fopholetsa le go lekanyetsa ,bapisa , rulaganya le go rekota mothamo wa ditshelo kgotsa bolumo ya ditshelo go dirisiwa
Bolumo • Fopholetsa le go lekany- tekanyetso e e senang boemo .Go latelwa diresepe go akaretswa go baka , ke tiriso e mosola e ka yona barutwana ba ikatisang
etsa le go bapisa le go tekanyetso ka yona .Tlhopha diresepe mo ditsompelo di neetsweng ka dikopi,dintshwana kgotsa yuniti tse di sa tlwaelegang.
rulaganya mothamo wa
• Tshwantsha le go rulaganya mothamo wa tlhatlhamano ya mabotlole le dilwana tsa korousari mo bolumo e kwadilweng sem-
ditshelo ( sekao boleng
muso mo diphuthelwaneng.
jo setshelo se kgonang
go bo tsaya ka go dirisa • Dirisa gongwe 1letara ya lebotlole kgotsa 1 letara ya jeke go fopholetsa le go lekanyetsa , tshwantshisa le go rulaganya rekota
tekanyetso e e seng ya mothamo wa ditshelo kgotsa bolumo ya ditshelo ka diletara .
maemo a tsepameng
Lebelela dintlha tsa KGWEDITHARO 3 .
sekao.dintsho , dikopi
Barutwana ba tshwanetse go newa ditirwana go kwala go tiiisa tse di latelang go buisa ditshwantsho ka :
• Tlhalosa mothamo wa
ditshelo ka go bala le go • Dikumo tsa mothamo o kwadilweng mo go tsone ka tatelano go rulagantswe le
bolela gore go tsaya diyu-
niti tse di senang boemo • Ditshwantsho tsa dijeke mo mothamo o gaufi le palo ya 1 letara kgotsa 2 letara mo moleng o mogolo
di le kae go tlatsa ditshelo Se se lebeletsweng ke gore barutwana ba buise fela palo e gaufi le molao mogolo. Ba tlhalose dibolumo tsa bona jaaka batlile,
sekao lebotlole le na le gaufi le , go gontsinyana , gontsi kgotsa gonnye , go lekana le palo ( I letara) fa ba buisa mo jekeng.
mothamo wa 4 dikopi .
Go lekanyetsa boleele jaaka tiriso ya go rarabolola dipalelo tsa dipalo
Ketapele ya bolekanyo jo
bo tlhomameng. Ka nako ya e beetsweng kwa thoko ya dipalo, tiriso le kamano barutwwana ba kgona go rarabolola dipalo tse di dirisang tiriso ya :
• Bapisa , rulaganya le • Tekanyetso e e senang boemo ya mothamo/ bolumo;
rekota mmese wa pa- • Sekao nkoko o dirisa 2-Dikopi tsa mašwi go dira puting .Fa a dirsa resepe gabedi o tla tlhoka mašwi a kae?
patso ya sephuthtelo sa
dilwana tse e leng gore • Diletara
mmese wa tsone o kaiwa • Tseela tsia palo tatelano e e siameng tsa kgweditharo gammogo le tatelano ya mefuta ya dipalo.
ka diletara s. k. 2-Diletara
le 1 letara ya senotsidid
5diletara ya pente kgotsa
mo militareng500ml ya
maswi,340 milietara tsa
senotsididi ,750 miiletara
ya oli
• Itse gore maemo a
boleng jwa kopi ke 250
miiletara.
445
• Itse gore leswana ke 5
mililetara
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Ga go na phetholelo mogare
ga mililetara le letara
MOPHATO WA 3 KGWEDI-THARO YA 2
5. DIPALO TSA GO DIRA KA TSHEDIMOSETSO
446
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi-tharo 2
jwa ngwaga
5.4 Kgobokanya le go
rualganya tshedimosetso
Kgobokanya le
go rualganya • Kgobokanya tshedimoset-
tshedimosetso so ka ga phaposi kgotsa
sekolo ka go araba
dipotso tse di bodiwang
ke morutabana
• Rulaganya tshedimosetso
e neetsweng ke moruta-
bana kgotsa mo bukeng
• Rulaganya tshedimosetso
mo
- manaane
- dithobane tse di
bontshang nyalano
- mananeo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
5.5 Tshwantshanya
tshedimosetso
Tshwantshanya
tshedimosetso Tshwantshanya
tshedimosetso mo
• kerafong e e dirisediwang
ditshwantsho
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Kerafo e e dirisang di-
noko tse di tsepameng go
emela tshedimosetso
5.6 Sekaseka le go ranolola Sekaseka le go ranolola Fa barutwana ba dirile tikologo ya tshedimosetso yotlhe mo kgwedi- thuto 1
tshedimosetso tshedimosetso go tswa tharong 1, go sekaseka mefuta e e farologaneng ya tshedimosetso e e
Sekaseka le mo tshwantshisong e e tshwantshisitsweng go tshwanetse go nne botlhokwa.
go ranolola Araba dipotso ka ga neetsweng
tshedimosetso tshedimosetso e e Go atlegenedisitswe gore barutwana ba sekaseke tshedimosetso bonnye
bontshitsweng mo
• Kerafo e e dirisidiwang ditshwantsho e le 1
• kerafong e e dirisediwang
ditshwantsho • Mo Lenaneong
• Kerafo e e dirisang di- Barutwana ba tshwanetse go araba dipotso tse o di botsang ka ga kerafo le
noko tse di tsepameng go lenaneo: lebelela kgwedi-tharo 1 mefuta ya dipotso tse di maleba
emela tshedimosetso
MOPHATO WA 3 KGWEDITHARO 3
1. DIPALO, MATSHWAO LE DIKGOLAGANO
CAPS Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
1.1 Bala didiriswa tse di • Kgobokanya didiriswa tse Pharologanyo ke eng mo KGWEDITHARO 2?
kgongwang tsa letsatsi di kgongwang tsa letsatsi
Bala didiriswa Tlhatlhamano ya palo e oketsegile, barutwana ba tshwanetse go neelwa tšhono
le letsatsi le go bala ka le letsatsi fopholetsa le go
go tshwara, go tsamaisa le go bala didriswa di le 750 tse di kgobokantsweng ka
nepagalo go fitlhela bonnye bala ka nepagalo
go farologana
ko go 1000. Togamaano
• Neela phopholetso e e
ya go kgobokanya e a Leba dintlha tsa kgweditharo 1 le 2.
dumelesegang ya palo
tlhotlheletswa.
ya didiriswa tse di ka
netefatswang ka go balwa
1.2 Balela kwa pele le kwa Balela kwa pele le kwa morago Pharologanyo ke eng mo kgweditharong ya 2?
morago mo: mo:
Go balela kwa Tlhatlhamano e oketsega go fitlha go 700.
pele le kwa • Ganngwe go tswa go palo • Ganngwe go tswa go palo
morago nngwe le nngwe go tswa nngwe le nngwe go tswa Leba dintlha tsa kgweditharo 1 le 2.
magareng ga 0 le 1000 magareng ga 0 le 700
• Bolesome go tswa go • Bolesome go tswa go palo
palo nngwe le nngwe ya nngwe le nngwe ya katiso
katiso magareng ga 0 le magareng ga 0 le 700
1000
• Botlhano go tswa go palo
• Botlhano go tswa go palo nngwe le nngwe ya katiso
nngwe le nngwe ya katiso magareng ga 0 le 700
magareng ga 0 le 1000
• Bopedi go tswa go palo
• Bopedi go tswa go palo nngwe le nngwe ya katiso
nngwe le nngwe ya katiso magareng ga 0 le 700
magareng ga 0 le 1000
• Botharo go tswa go palo
• Botharo go tswa go palo nngwe le nngwe ya katiso
nngwe le nngwe ya katiso magareng ga 0 le 700
magareng ga 0 le 1000
• Bone go tswa go katiso ya 4
• Bonne go tswa go palo magareng ga 0 le 700
nngwe le nngwe ya katiso
magareng ga 0 le 1000 • Bo20, bo25, bo50 ,bo100 go
fitlha bonnye 1 000
• Bo 20,
• Bo 20, bo25, bo 50
,bo100 go fitlha bonnye
1 000
447
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
448
1.3 Itse le go bala Itse le go bala Pharologanyo ke eng mo KGWEDITHARO 2 ?
Matshwaopalo • Supa, o lemoge le go bala • Supa, o lemoge le go bala Barutwana ba supa, ba bala le go kwala:
le mainapalo matshwaopalo 0- 1000 matshwaopalo 0- 1000
• Matshwaopalo go fitlha go1 000; le
• Kwala matshwaopalo • Kwala matshwaopalo
• Mainapalo go fitlha go 500.
0-1 000 0-1 000
Leba dintlha tsa KGWEDITHARO 2.
• Supa, o lemoge le go bala • Supa, o lemoge le go bala
mainapalo 0-1000 mainapalo 0-500
• Kwala mainapalo 0 -1000 • Kwala mainapalo 0 -500
1.4 Rulaganya le go bapisa Rulaganya le go bapisa dipalo Pharologanyo ke eng mo KGWEDITHARO 2 ?
dipalo go 999 go 500
Tlhalosa, Barutwa ba rulaganya le go tshwantsha dipalo go fitlha go 500 le go tshwelela
• Rulaganya dipalogotlhe • Rulaganya dipalogotlhe go go dirisa mokwalo wa popego e e khutswafaditsweng go kwala dipalotatelano.
bapisa le go
go fitlha go 999 go tloga fitlha go 500 go tloga ka
rulagannya Lebelela dintlha tsa KGWEDITHARO bo 2.
ka bonnye go fitlha go bonnye go fitlha go bogolo,
dipalo
bogolo, bogolo go fitlha bogolo go fitlha go bonnye.
go bonnye.
• Bapisa dipalogotlhe go fitlha
• Bapisa dipalogotlhe go go 500 o dirisa bonnye go
fitlha go 999 o dirisa feta, bogolo go feta,bontsi
bonnye go feta, bogolo go go feta bonnye go feta le go
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
feta,bontsi go feta bonnye lekana le.
go feta le go lekana le.
Dirisa paloketatelano go
Dirisa paloketatelano go bontsha tatelano,lefelo le
bontsha tatelano,lefelo le boemo.
boemo.
Dirisa paloketatelano go
• Dirisa, bala le go kwala bontsha tatelano,lefelo le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
palokelotatelano o boemo.
akaretsa mokgwa o o
• Dirisa, bala le go kwala
khutshwafaditsweng go
palokelotatelano o
fitlha go 31.
akaretsa mokgwa o o
khutshwafaditsweng go fitlha
go 31.
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
CAPS 1.5 Lemoga boleng ba palo ya Lemoga boleng ba palo ya dino- Pharologanyo ke eng mo KGWEDITHARO 3?
moro di le tharo go 750
Boleng palo dinomoro di le tharo go 999 Mefuta ya dipotso le ditaelo di a fiwa mo kgweditharong 3. Palotlhatlhamano e
• Itse gore palo nngwe le • Itse gore palo nngwe le oketsegile mme barutwana bas a dira ka palo ya dinomoro di le tharo..
nngwe e emetse eng nngwe e emetse eng Tsepamo mo kgweditharong e e tshwanetse go tswelela mo:
• Tlhamolola palo ya di- • Tlhamolola palo ya di- • Boleng jwa palothe value;
nomoro di le 3 go fitlha nomoro di le 3 go fitlha
• Go tlhatlhamolola dipalo ka bo makgolo, bolesome le metso o dirisa dikarata
go 999 ka katiso ya 100, go 750 ka katiso ya 100, tsa boleng ka thulaganyo ya palo ya diboloko di le lesome.le
katiso ya masome le katiso ya masome le metso
metso (KG,S,M) (KG,S,M) • Go kwala foromo ya dipalo e e lotolositsweng.
• Supa le go bolela bo- • Supa le go bolela boleng Leba dintlha tsa KGWEDITHARO 2.
leng jwa palo nngwe le jwa palo nngwe le nngwe
nngwe
THARABOLOLO YA DIPALO
1.6 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Barutwana ba solofetswe go rarabolola palofoko o dirisa ditogamaano tse di
latelang fa o rarabolola le go latelang fa o rarabolola le go go latelang.
Ditogamaano go tlhalosa ditharabololo: tlhalosa ditharabololo:
tsa tharabololo • Go tlhabolola le go tlhamolola dipalo
• Go tlhabolola le go tlha- • Go tlhabolola le go tlhamo-
molola dipalo lola dipalo • Go aroganya le koketso-gabedi
• Go aroganya le koketso- • Go aroganya le koketso- • Mela pedi
gabedi gabedi • Go balela gaufi ka masome
• Mela pedi • Mela pedi Leba dintlha tsa KGWEDITHARO 2
• Go balela gaufi ka ma- • Go balela gaufi ka masome
some
449
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
450
1.7 Rarabolola dipalofoko di le Rarabolola dipalofoko di le Dikao tsa mefuta ya ditharabololo tse di ka dirwang mo kgweditharong e.
mo tirisong mme ba tlhalose mo tirisong mme ba tlhalose
Go tlhakanya le thararabololo ya dipalo tse thararabololo ya dipalo tse Ditharabololo tsa tlhakanyo le go tlosa.
go tlosa di akaretsang katiso ya go di akaretsang katiso ya go - Galaletsang o kgobokantse dikhurumelo tsa mabotlolo tse 413. Fa Mpho
tlhakanya le go ntsha ka tlhakanya le go tlosa ka dikarabo a mo neela dikhurumelo tse 29, O tla nna le palo e e lekanang le ya Gala-
dikarabo tse di fitlhang 999 tse di fitlhang go 800 letsang.
. - Ba tla nna le dikhurumelo di le kae tsa mabotlolo?
- Ke mabotlolo a le makae a Mpho a neng a na le ona mo tshimologong?
• Barutwana ba mophato wa 2 ba kgobokantse dimabole di le 500. Ba mophato
wa 3 ba na le dimabole bonnye tse 170 go na le ba mophato wa 2. Ke di
mabole di le kae tseo ba mophato wa 3 ba nanng le tsona?
• Lena le Lenia ba kgobokanya dikgomaretsi di le 250. Lena o bone tse 160.
Ke dikgomaretsi di le kae tseo di bonweng ke Lenia?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
CAPS 1.8 Rarabolola dipalofoko di le Rarabolola dipalofoko di le Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharo e.
mo tirisong mme ba tlhalose mo tirisong mme ba tlhalose
Poeletso ya Mofuta wa tharabololo : Tatelano e rulagantsweng.
thararabololo ya dipalo ba thararabololo ya dipalo ba dirisa
go tlhakanyo
dirisa katiso ya dikarabo tse katiso ya dikarabo tse di fitlhang • Tshingwana ya merogo e na le mela e le 12 e e jetsweng. Mola mongwe le
e e isang kwa
di fitlhang go 99 go 75 mongwe o na dijalo di le 7. Ke dijalo di le kae mo tshingwaneng yotlhe?
katisong
• Tshingwana ya merogo e na le mela e le 12 ya dijalo. Mola mongwe le mong-
we o tshotse palo e e lekanang ya dijalo.Fa paloyotlhe ya dijalo di le kana ka
48. Go kaya gore go na le dijalo di le kae mo moleng mongwe le mongwe?
• Tshingwana ya merogo e na le dijalo di le 48 tseo di jetsweng ka mela. Go
na le dijalo di le 7 mo moleng mongwe le mongwe.Ke mela e le mekae mo
tshingwaneng yotlhe.
Go bapanya kabo
• Galaletsang o na le dimonamone di le 6.Galaletsang o na le dimonamone
tseo di fetang tsa Ronny gararo. Ronny o na le dimonamone di le kae?
• Thabo o na le dimonamone di le 18. Di feta tsa Ronny ga boraro go mena-
gane .Thabo o na le dimonamone di le kae?
Go bapanya kabo
• Galaletsang o na le dimonamone di le 6.Galaletsang o na le dimonamone
tseo di fetang tsa Ronny gararo. Ronny o na le dimonamone di le kae?
• Thabo o na le dimonamone di le 18. Di feta tsa Ronny ga boraro go mena-
gane .Thabo o na le dimonamone di le kae?
Kelo
Diperekisi di rekiswa ka R8 ka kilogerama.Fa ke reka dikilogerama , tse 4 , se se
tla ja madi a le makae?
Diperekisi di rekiswa ka R8ka kilogerama. Fa ke na le . R32, ke dikilogerama tse
kae tse nka di rekang?
Ke reka dikilogerama sa diperekisi di le nne mme di njele R32. Kilogerama e le
nngwe ke bokae?.
Go dirisa katametso
Thekisi e nametsa bapalami ba le 15.A batho ba le 73 ba ka lekana ka mo
dithekising di le 5.
451
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
452
1.9 Rarabolola le go tlhalosa Rarabolola le go tlhalosa Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharog e
tharabololo ya dipalo tse tharabololo ya dipalo tse
Kgobokanyo • Mme Mokhine o paka dikuku di le 66 mme o di tsenya mo dipaketeng di le 6.
di dirisegang di akaretsa di dirisegang di akaretsa
le kgaoganyo O na le dipakete di le kae?
kgobokanyo, le kgaoganyo kgobokanyo, le kgaoganyo e
e e isang kwa
e e lekanang go fitlha go e lekanang go fitlha go 150 ka • Ronnie o bona R72 ka go rekisa ditekete tsa rafole ka R9,00 .O rekisitse
katisong?
200 ka dikarabo tse di ka dikarabo tse di ka akaretsang le ditekete di le kae?
akaretsang le tse di setseng. tse di setseng.
• Setšhaba se thusa malapa a le 9 ba ba latlhegetsweng ke dithoto ka ntlha ya
molelo. Go na le dikobo di le 75 go thusa malapa a mme ba tshwanetse go
di arogana ka go lekana.
a) Lelapa lengwe le lengwe le tlile go bona di le kae?
b) Ke tse kae tse di setseng?
Kelo
Diperekisi di rekiswa ka R8 ka kilogerama.Fa ke reka dikilogerama , tse 4 , se se
tla ja madi a le makae?
Diperekisi di rekiswa ka R8 ka kilogerama. Fa ke na le . R32, ke dikilogerama
tse kae tse nka di rekang?
Ke reka dikilogerama sa diperekisi di le nne mme di njele R32. Kilogerama e le
nngwe ke bokae?.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mefuta ya ditharabololo tsa kelo ke tse dintšhwa mo kgweditharong ya 3.
Barutwana ba tka thoka nako fa ba rarabolola dipalo tse.
Mefuta ya ditharabololo tsa kelo di dintšhwa mo kgweditharong 3.Barutwana ba
ka batla nako e ntsi fa ba rarabolola dipalo. Leba dintlha tsa KGWEDITHARO 2.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
CAPS 1.10 Rarabolola le go tlhalosa Rarabolola le go tlhalosa Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharong e:
ditpalo tse di mo tirisong tsa ditharaano tse di mo tirisong
Kgaoganyo e • Kgaoganyo e e isang kwa dipalophatlhong
dipalo tse di di akaretsang tsa dipalo tse di di akaretsang
e isang kwa
go aroganya ka tekano go go go aroganya ka tekano go go • Kgaoganya tšhokolete ka dinoko di le 7 magareng ga ditsala tse 3 gore
katisong
isang kwa ditharabololong tse isang kwa ditharabololong tse di botlhe ba bone palo e elekaneng ya dinoko tsa tšhokolete mme go se sale
di akaretsang dipalophatlo akaretsang dipalophatlo tse di sepe. Mongwe le mongwe o tla bona bokae?
tse di kopanang le tse di sa kopanang le tse di sa kopaneng.
• Kgaoganya tšhokolete ka dinoko di le 13 magareng ga bana ba le 4 gore
kopaneng. Sekao Sekao
botlhe ba bone palo e e lekaneng ya dinoko . Mongwe le mongwe o tla bona
1 1 3 2 1 1 3
2 , 4, 4, 5 jalo le jalo 2 , 4, 4, jalo le jalo bokae?
Palophatlho ya kgobokanyo
• Koko o neela Neo R12 . Neo o batla go boloka nngwe tharong ya madi
ao. O tshwanetse go boloka madi a le makae?
• Go na le dikuku di le 12 mo sejaneng.Itumeleng o tsaya kotare ya di-
kuku. Go setse di le kae?
Go kwala dipalophatlo
Barutwana ga ba tshwanela go kwala sekao sa palophatlo. Barutwana
ba tswelele ka go tshwaya dikarolo tsa dipalophatlo jaaka nngwe tlhano,
nngwe tharong, tharo thatarong.Se se ba thusa go tlhaloganya maina a
dipalophatlo,tlhalosa gore go na le dikarolo di le kae tse di lekanang tseo
bojotlhe bo kgaogantsweng ka jone. Sekao halofo, boraro,kotara jalo le jalo. Sa
bobedi ke dikarolo di le kae tseo di betsweng tlhoko.
Go tlhagisa dipalofoko tsa dipalophatlo
Barutwana ba tshwanetse go kwala dikarabo tsa bona go bontsha fa ba
tlhaloganya dipalo.
Solofela gore barutwana bangwe ka ba araba ka tshwanelo fela ba palelwa ke
go bitsa dikarolo tsa dipalophatlo sentle.
Barutwana ba tshwanetse go bitsa dikarolo tseo di kgaoganngwang ba e kwale
jaaka bobedi tharo.
453
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
454
1.11 • Lemoga le go tlhaola • Lemoga le go tlhaola Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharong e
tšhelete a tshipi le a pam- tšhelete a tshipi le a pampiri
Tšhelete • Go dira dipalogotlhe jwa boleng jwa madi jaaka:.
piri a Aforika Borwa a Aforika Borwa
• Go kwala disente tse kana ka 325 jaaka diranta le disente.
• Go rarabolola dipalo tsa • Go rarabolola dipalo tsa
madi tse di akaretsang madi tse di akaretsang • Ke ka mekgwa e mekae e e farologaneng e o ka dirang R400 go nna madi a
dipalogotlhe le tšhentšhi dipalogotlhe le tšhentšhi ya pampiri fela? O itse jang gore o bone ditharabololo tsotlhe jang?
ya tšhelete a a salang mo tšhelete a a salang mo diran-
Ntate Molefe ke moagi mme o bona dikatso (dibonase) go fetsa tiro ya gagwe ka
diranteng kgotsa disente. teng kgotsa disente.
nako. o tsaya tshweetso ya go arogana bonase ya gagwe mmogo le mmetli.
• Go dira diphetolelo • Go dira diphetolelo
Mongwe le mongwe o bona R400.
magareng ga diranta le magareng ga diranta le
disente disente Se se kaya gore o bone bokae ya bonase?
Nina and her three friends shared R20,60.Mongwe le mongwe o bone bokae?
DIPALELO TSE DI SENG MO TIRISONG
1.12 Dirisa ditogamaano tse di Dirisa ditogamaano tse di Barutwana ba solofetswe go dirisa ditogamaano tse di latelang fa ba dirisa
latelang fa ba diragatsa latelang fa ba diragatsa dipalelo: dipalelo tse di seng mo tirisong:
Ditogamaano
dipalelo:
(mekgwa • Go aga le go thuba dipalo • Go aga le thuba dipalo
kgotsa • Go aga le go thuba dipalo
• Go oketsa gape le go arog- • Go oketsa gape le go aroganya ka bogare
ditogamaano)
• Go oketsa gape le go anya ka bogare
• Melapalo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
aroganya ka bogare
• Melapalo
• Go garela ka bolesome
• Melapalo
• Go garela ka bolesome
Leba dintlha tsa kgweditharo 1.
• Go garela ka bolesome
1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 800 Pharologanyo ke eng mo KGWEDITHARO 3 ?
999
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Go tlhakanya le • tlosa go tswa go 800 Mo kgweditharong e barutwana ba dira dipalelo le palo ya dinomoro di le
go tlosa • tlosa go tswa go 999 tharo go fitlha go 800. Gore ba dire dipalelo le palo ya dinomoro di le tharo ka
• Dirisa matshwao a a maleba
boitshepo,barutwana ba tshwanetse ba bo ba na le bokgoni jwa:
• Dirisa matshwao a a
(+, –, =, □)
• Ka go itshepa bala le go kwala matshwaopalo go fitlha go 800:
maleba (+, –, =, □)
• Ikatise ka kgolagano ya
• Ka go itshepa rulaganya le go tshwantsha dipalo bonnye go fitlha ka 800:
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha go 30
dipalo go fitlha go 30 • Bala ka ditlhopha go fitlha go ; le
• Bala ka go itshepa ka kgaotso ka le go fitlha go .
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 800 Mekgwa e e kgonegang go bontsha dipalelo tsa go tlhakanya le go tlosa.
999
Go tlhakanya le • tlosa go tswa go 800 • Go tlhakanya ka go kgaoganya dinomoro ka bobedi
go tlosa • tlosa go tswa go 999
• Dirisa matshwao a a maleba Go tlhakanya paloya dinomoro di le thari le palo ya dinomoro di le pedi.
• Dirisa matshwao a a
(+, –, =, □) 524 + 82 = □
maleba (+, –, =, □)
• Ikatise ka kgolagano ya = (500 + 20 + 4) + (80 + 2)
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha go 30
= 500 + (20 + 80+ (4 + 2)
dipalo go fitlha go 30
= (500 + 100) + 6
= 600 + 6
= 606
Go tlhakanya palo ya dinomoro di le tharo le palo ya dinomoro di le tharo.
323 + 436 = □
323 + 436 = = (300 + 20 + 3) + (400 + 30 + 6)
= (300 + 400) + (20 + 30) + (3 + 6)
= 700 + 50 + 9
= 759
• Go tlhakanya (ka go kgaogantsha palo e e tla tlhakanngwang)
Barutwana bat la kgaoganya palo ka mekgwa e e ka laolegang mo go bona. Se
se kaya gore bat la e dira ka mekgwa e e farologaneng.
524 + 82 = □
524 + (40 + 40 + 2)
524 + 40 → 564 + 40 → 604 + 2 = 606
Go bala ka 40 go tloga go 524 go ka dirwa ka go bala ka bo 10.
Go tlhakanya palo ya dinomoro di le tharo le palo ya dinomoro di le tharo
323 + 436 = □
= 323 + (400 + 20 + 6)
= (323 + 400) + 20 + 6
= (723 + 20) + 6
455
= 743 + 6
= 749
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
456
1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 800 • Go tlosa ka go kgaoganya dipalo tsotlhe tse pedi.
999
Go tlhakanya le • tlosa go tswa go 800 Palo ya dinomoro di le tharo, ntsha palo ya dinomoro di le pedi
go tlosa • tlosa go tswa go 999
• Dirisa matshwao a a maleba 889 – 137 = □
• Dirisa matshwao a a (+, –, =, □)
maleba (+, –, =, □) 889 – 137 = (800 + 80 + 9) – (100 + 30 + 7)
• Ikatise ka kgolagano ya
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha go 30 = (800 – 100) + (80 – 30) + (9 – 7)
dipalo go fitlha go 30 = 700 + 50 + 2
= 752
• Go tlosa ka go kgaoganya palo e le nngwe.
889 – 137 = □
889 – (100 + 30 + 7)
889 – 100 → 789 – 30 → 759 – 7 = 752
• Go dirisa go aroganya gabedi ga palo
525 + 16
= 525 + 8 + 8
= (525 + 8) + 8
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
= 533 + 8
= 541
• Go balela kwa pele le go balela kwa morago.
805 = 798 = □
Go balela kwa godimo ka bonngwe go tloga go 798 ke togamaano e e maleba
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
gonne dipalo di atamelane thata.
Tlhaola bobedi jo bo gaufi
245 + 246
O ka bua palogotlhe e e fa godimo jaaka bobedi 245 + 1 bobedi 246 – 1
245 + 245 + 1
= (200 + 40 + 5) + (200 + 40 + 5) + 1
= (200 + 200) + (40 + 40) + (5 + 5) + 1
= 400 + 80 + 10 + 1
= 400 + (80 + 10) + 1
= 400 + 90 + 1
= 491
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 800 • Fetolela palo go katiso ya bolesome le go ntsha kgotsa go tlhakanya bonng-
999 we. Count up or down to the nearest 10
Go tlhakanya le • tlosa go tswa go 800
go tlosa • tlosa go tswa go 999 588 + 9
• Dirisa matshwao a a maleba
• Dirisa matshwao a a 588 + 10 = 598
(+, –, =, □)
maleba (+, –, =, □) 598 - 1 = 597
• Ikatise ka kgolagano ya
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha go 30 588 + 19
dipalo go fitlha go 30
588 + 20 = 608
608 – 1 = 607
Go godisa le go ikatisetsa ditogamaano tse di rileng tsa go tlhakanya le go
tlosa.
Barutwana ba tshwanetse go bona ditšhono go dira mefuta ya dipalelo ka dipalo
go fitlha go 800.
Tlhakanya kgotsa tlosa bobedi jwa katiso ya 10, go tlolela go 100
40 + 70
70 + 80
120 – 30
150 – 60
Tlhakanya kgotsa go tlosa 10 go fitlha go kgotsa go tswa go nngwe ya tse pedi
kgotsa palo ya dinomoro di le tharogo akaretsa go tlolela go bo lekgolo
Sekao:
65 + 10
124 + 10
326 – 10
358 - 10
Tlhakanya kgotsa go tlosa palo ya nomoro e le nngwe go fitlha go kgotsa go
tloga gopalo ya dinomoro di le tharo kwa ntle ga go tlolela go bolesome
Sekao:
634 +5
457 775 + □ = 779
768 – 4
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
458
1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 800 Tlhakanya le go tlosa palo ya nomoro e le nngwe fo ya go kgotsa go tloga go
999 katiso ya
Go tlhakanya le • tlosa go tswa go 800
go tlosa • tlosa go tswa go 999 Sekao:
• Dirisa matshwao a a maleba
• Dirisa matshwao a a 600 + 4
(+, –, =, □)
maleba (+, –, =, □) 500 + 3
• Ikatise ka kgolagano ya
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha go 30 700 - 6
dipalo go fitlha go 30
800 - 5
Simolola go tlhakanya le go tlosa bobedi jwa katiso ya 100
100 + 100
100 + 200
200 + 200
300 + 400
Barutwana ba tshwanetse go neelwa tšhono to ikatisetsa dipaterone tsa go
tlhakanya le go ntsha. 1+ 1 = 2
Jaanong ke eng se::
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
10 + 10
100 + 100
Simolola go tlhakanya le go tlosa bobedi go tswa go nngwe ya paloya dinomoro
di le tharo
Sekao:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
675 + 100
762 - 100
Netefatsa sephetho sa dipalelo
Go atlhola ka nepagalo ditharololo.
Barutwana ba tshwanetse go katisetswa go atlhola ditharololo ka nepagalo
Tsela nngwe ya go dira se ke fopholetsa dikarabo tsa bona pele ba dira pele
ba ka dira dipalelo.Fa ba tlhakanya dipalo di le pedi tse di atamelaneng jaaka
145 le 146, barutwana ba ka dirisa koketso-gabedi jaaka tsela ya fopholetsa
dikarabo tsa bona.
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go • Tlhakanya go fitlha go 800 Netefatsa ditharololo
999
Go tlhakanya le • tlosa go tswa go 800 Barutwana ba tshwanetse go itse gore ba ka kgona go
go tlosa • tlosa go tswa go 999
• Dirisa matshwao a a maleba • Netefatsa dipalelo tsa go tlhakanya ka go ntsha. Sekao: Fa 436 + 118 = 454;
• Dirisa matshwao a a jaanong 454 – 118 = 436; le
(+, –, =, □)
maleba (+, –, =, □) • Netefatsa dipalelo tsa go ntsha ka go tlhakanya.Sekao684 – 248 = 436, then
• Ikatise ka kgolagano ya
436 + 248 = 684.
• Ikatise ka kgolagano ya dipalo go fitlha go 30
dipalo go fitlha go 30 • Atisa dipalo 1 go fitlha go10 ka 2, 3, 4, 5, 10 go ya palogotlheng ya 99
• Dirisa matshwao a a maleba ( x, =, □)
• Atisa dipalo 1 go fitlha go10 ka 2, 3, 4, 5, 10 go ya palogotlheng ya 99
• Dirisa matshwao a a maleba ( x, =, □)
O dirisa tirisopitikolologo go netefatsa tharabololo ke nngwe ya mabaka a go
ruta go tlhakanya le go ntsha di le tsotlhe.
1.14 • Atisa dipalo 2, 3, 4, 5, 10 • Atisa dipalo 2, 3, 4, 5, 10 go Mo kgweditharong e barutwana ba tswelela go:
go ya palogotlheng ya 99 ya palogotlheng ya 99
Tlhakanyo- • Dirisa le go tlhaloganya puo ya katiso.
poeletso tse • Dirisa matshwao a a • Dirisa matshwao a a maleba
• emela katiso ka tatelano;
di isang mo maleba (x, =, □) (x, =, □)
katisong • dirisa matshwao a a maleba go fetolela polelopalo.
• Tlhaloganya gore tlhakanyopoeletso e ka emelwa ka go dirisa matshwao a
katiso.
• Ikatise le go tlhaloganya gore katiso e ka dirwa ka tatelano nngwe le nngwe.
(molaothefosano kgotsa mokgwathefosano) le
• Dirisa molapalo go bontsha dipalelo tsa katiso le go ka kgona go tlhalosa
kemedi (jaanong metlolo e bontsha tlhakanyo e e boeleditsweng
• Simolola go tlhaloganya katiso e e phatlhaladitsweng.
Barutwana ba ka tswelela go dirisa dithwantsho tse di farologaneng go
tlhaloganya katiso
459
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
460
1.14 • Atisa dipalo 2, 3, 4, 5, 10 • Atisa dipalo 2, 3, 4, 5, 10 go Leba dintlha tsa kgweditharo 2
go ya palogotlheng ya 99 ya palogotlheng ya 99
Tlhakanyo- Ditogamaano tse di botlhokwa tsa katiso:
poeletso tse • Dirisa matshwao a a • Dirisa matshwao a a maleba
· Go dirisa koketso -gabedi
di isang mo maleba (x, =, □) (x, =, □)
katisong Sekao:
Tlatsa mola wa katisa ga tlhano. O lemoga dipaterone dife?
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
×5
× 10
Oketsa gabedi dipalo momoleng wa katiso ya botlhano go bona dipalo mo
moleng wa katisa ka 10. O bona dipaterone dife?
Tlatsa mola wa katisa ga tlhano.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
×2
×4
Oketsa dipalo mo meleng e mebedi e ya katiso go bona dipalo mo moleng wa
katiso ya bone. O bona dipaterone dife?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• O dirisa koketsa-gabedi
Ditlhopha di le tharo tsa 8 le 24
Ditlhopha di le thataro tsa 4 le 24
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4
Ka moo:
8 + 8 + 8
Ditlhopha di le 6 tsa 4 e tshwana le ditlhopha di le 8 tsa 3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
CAPS 1.15 • Arola dipalo go fitlha go • Arola dipalo go fitlha go 99 Mo kgweditharong e tlhatlhamano ya dipalo e barutwana ba t la dirang ka
99 ka ka yona e tlhatlogilego 99. Fa o dirisa tlhatlhamano ya dipaloe e tlhatlogileng go
Karolo
raya gore barutwana ba tshwanetse go simolola go dira ka ditogamaano tse di
• 2, 3, 4, 5, 10 • 2, 3, 4, 5, 10
maleba le direkoto tse di maleba go fitlhelela dikarabo..
• Dirisa matshwao a • Dirisa matshwao a maleba
Ditogamaano tsa go rekota
maleba (÷, =, □) (÷, =, □)
Mo kgweditharong ya 3 le 4 Barutwana ba tab o ba ikatisetsa karolo e e
rekotiwang ba dirisa dinomoro mme ba sa ikaega ka ditshwantsho.Ditogamaano
tse di rekotiwang di ka se fitlhelege mo barutwaneng fa ba sa tlhaloganye
tsamaiso.Fa o lekelela mekgwa e bas a e tlhaloganyeng e tla dira gore ba
dire diphoso tseo barutwana ka bo bona ba ka se kgoneng go di lemoga. Go
botlhokwa gore barutwana ba lemoge go supa dikamano magareng ga karolo le
katiso. Mosola wa direkoto tse di kwadileng e tshwanetse go nna go godisa go
tlhaloganya ga barutwana kamano ya dipalo.
Fa o dirisa katiso
Barutwana ba tshwanetse go dirisa tlhaloganyo ya bona ya go katisa. Ba
tshwanetse go simolola gore:
96 ÷ 3 = □
Ke itse: 10 x 3 = 30
Jaanong: 96 – 30 = 66
Ke itse; 10 x 3 = 30
Jaanong: 66 – 30 = 36
Ke itse 10 x 3 = 30
Jaanong: 36 – 30 = 6
6÷3=2
Mo mokgweng o o fa godimo, barutwana ba dirisa katiso ba bo ba boeletsa go
ntsha go tswa go 96. Jaanong ba tlhakanyetsa kwa godimo gore ba ntshitse
gakae: 2 + 10 + 10 + 10 = 32
461
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
462
1.15 • Arola dipalo go fitlha go • Arola dipalo go fitlha go 99 Go kgaoganya dipalo
99 ka ka
Karolo Barutwana ba ka aroganya 96mo dinomorong tse di ka golaganngwa le 3.
• 2, 3, 4, 5, 10 • 2, 3, 4, 5, 10 Barutwana gape ba dirisa kitso ya katiso go kgona go diradipalelo tsa karolo.
• Dirisa matshwao a • Dirisa matshwao a maleba 96 ÷ 3 =
maleba (÷, =, □) (÷, =, □)
96 = 30 + 30 + 30 + 6
Ditlhopha 10 Ditlhopha 10 Ditlhopha 10 Ditlhopha di le 2
tsa 3 tsa 3 tsa 3 tsa 3
Se barutwana ba se dirang mo dikaong tsotlhe, ke go dirisa poeletso ya go
ntsha ka go phutha. ‘go phutha’. Fela jaaka katiso e godisa dipalo,katiso e ka
sonwa jaaka go arogantsha dipalo.Ka mokgwa o go tlhaloganya ga katiso go
gatelelwa jaaka thanolo ya katiso.
Barutwana ba ka dirisa go ntsha go go boeleditsweng jaaka go phutha , le go
rekota mo go yona mekgwa e e tshwanang le e e fa tlase.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
10 10 10
10 10 10
10 10 10
1 1 1
1 1 1
96 ÷ 3 =
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
96 ÷ 3 = 32
Go dira ka tse disala
Barutwana bat la bo ba dirile ka disala fa ba dira kgobokanyo le kgaoganyo ya
ditharololo tsa dipalo le go kgaoganya ditharabololo tsa dipalo.Go botlhokwa
gore ba neelwa katiso ya dipalelopalo.( e e seng mo tirisong) tse di letlang
disala.Sekao
Tlhalosetsa barutwana gore:
Fa ba itse gore 28 ÷ 7 = 4. 29 ÷ 7 = 4e tla nna eng ? Go solofetswe gore
barutwana ba rekote dikarabo tsa bona ka mokgwa o o latelang: 29 ÷ 7 = 4 go
sala 1. Re batla barutwana ba kgone go bua gore ke dintlha dife tsa katiso tseo
ba se itseng; sekao ke itse gore 25 ÷ 5 = 5 jaanong 26 ÷ 5 = 5 go sala. 1
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
CAPS 1.16 Tlhatlhamano ya Tlhatlhamano ya kgopolopalo Dipalo tsa tlhaloganyo
kgopolopalo 999 750
Dipalo tsa Bona ditlha tsa kgweditharo 2, mme o dirise tlhatlhamano ya palo e e kwa
tlhaloganyo • Rulaganya sete ya dipalo • Rulaganya sete ya dipalo tse godimo e e tlhagisitsweng fa godimo.
tse di tlhophilweng. di tlhophilweng.
• Bapisa dipalo go fitlha • Bapisa dipalo go fitlha go
goCompare 999 mme 200 mme o bue gore ke efe
o bue gore ke efe e e e e leng bontsi le bonnye
leng1,2,3,4,5 le 10 bontsi
• Itse gore ke palo efe e e leng
le bonnye
1 bonnye 1
• Itse gore ke palo efe e e
• Itse gore ke palo efe e e leng
leng 1 bonnye 1
2 bonnye 2
• Itse gore ke palo efe e e
• Itse gore ke palo efe e e leng
leng 2 bonnye 2
3 bontsi kgotsa bonnye 3
• Itse gore ke palo efe e
• Itse gore ke palo efe e e leng
e leng 3 bontsi kgotsa
4 bonnye 4
bonnye 3
• Itse gore ke palo efe e e leng
• Itse gore ke palo efe e e
5 bontsi kgotsa bonnye 5
leng 4 bonnye 4
• Itse gore ke palo efe e e leng
• Itse gore ke palo efe e
10 bontsi kgotsa bonnye 10
e leng 5 bontsi kgotsa
bonnye 5
• Itse gore ke palo efe e
e leng 10 bontsi kgotsa
bonnye 10
463
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
464
1.16 Ka bonako gakologelwa: Ka bonako gakologelwa: Dipalo tsa tlhaloganyo
Dipalo tsa • Dintlha tsa go tlhakanya • Gopola dintlha tsa tlhakanyo Bona ditlha tsa kgweditharo 2, mme o dirise tlhatlhamano ya palo e e kwa
tlhaloganyo le go ntsha le go ntsha go 20 godimo e e tlhagisitsweng fa godimo.
• Tlhakanya kgotsa go • Tlhakanya kgotsa ntsha
ntsha dikatiso tsa 10 go katiso ya 10 go tloga 0 go
tswa 0 go fitlha go 100 fitlha go 100
• Dintlha tsa Katiso le Ditogamaano tsa tlhaloganyo
karolo tsa:
Dirisa ditogamaano tsa dipalelo
• Tafole ya ikatiso ya pedi tse di latelang.
go fitlha 2 x 1
• Baya palo e e kwa godimo
• Tafole ya katiso ya 10x10 pele go kgona go rulaganya
kwa pele le go balela kwa
Ditogamaano tsa
morago.
tlhaloganyo
• Molapalo
Dirisa ditogamaano tsa
dipalelo tse di latelang. • Koketso-gabedi le kariganyo-
gabedi
• Baya palo e e kwa
godimo pele go kgona go • Kgobokanyo le kgaoganyo
rulaganya kwa pele le go
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Dirisa kamano magareng ga
balela kwa morago.
tlhakanyo le go ntsha
• Molapalo
• Dirisa kamano magareng ga
• Koketso-gabedi le katiso le karolo.
kariganyo-gabedi
• Kgobokanyo le kgaog-
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
anyo
• Dirisa kamano magareng
ga tlhakanyo le go ntsha
• Dirisa kamano magareng
ga katiso le karolo.
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Nako
dikgono tsa kgweditharo 3
jwa ngwaga
CAPS 1.17 • Dirisa le go neela dipalo- Mo kgweditharong e barutwana ba tswelela ka go:
phatlo maina mo tirisong
Dipalophatlo • Ithute maina a dikarolo tsa dipalophatlho;
e e tlwaelegileng o aka-
tse di
retsa go aroganya ka bog • Go ithuta goirisa maina ka dikarolo tsa palophatlo
tlwaelegileng
are,dikotara,borobedi,bor
• Go dirisa maina mo tirisong e e farologaneng;
aro,borataro,botlhano.
• Simolola go tlhaloganya kamano ya bogolo ba dipalophatlho;
• Lemoga dipalophatlho ka
mokgwa wa lenaneo la • Bona dipalogotlhe tsa dididriswa;
ditshwantsho.
• Go ithuta ka palo phatlo-tekani.le
• Simolola go lemoga
gore dihalofo di le pedi • Go tshwantshanya dipalophatlo
kgotsa boraro-tharong O bala dikarolo tsa dipalophatlo letlelela barutwana go bona dikarolo tsa katiso
dira bonngwe fela le gore le go ba neela puo ya dipalophatlo tse di tlhakatlhakanengle palophatlorona.
halofo e le nngwe le pedi Dikgolokwe tsa dipalophatlo di maleba gi dirisetswa kakanyo e. Rotloetsa
tharong di a lekana. barutwana go bala jaaka ba bala fa ba kgobokanya didiriswa.sekao nngwe mo
• Kwala dipalophatlo jaaka boning, pedi mo boning, tharo mo boning,nne mo boning, botlhano mo boneng.
halofo ,pedi tharong, .....O ka botsa barutwana go dira palogotlhe o dirisa bonne o bo o botsa: Fa o
na le botlhano mo boneng ,a ke bontsi go feta palogotlhe e le nngwe,bonnye
go feta palogotlhe e le nngwe kgotsa go tshwana le palogotlhe e le nngwe..
Tsaya tšhono e go baakanya tiro ya tshimologo go dira dipalophatlho tse di
tlhakatlhakaneng ka go botsa: “Tsaya boraro jo bosupa. Ke dipagotlhe di le kae
tse o ka di dirang? Ke dikarolo di le kae tse di saditsweng? Re batla barutwana
gore ba re: “dipalogotlhe ke tse pedi le nngwe tharo e e setseng.”
Mo kgweditharong e barutwana ba ka simolola go bala dikarolo tsa dipalophatlo
le go ithuta maina a dipalophatlo tse ntšhwa.
Mofuta o wa tirwana o tlhotlholetsa:
• Go tlhaloganya dipalo tsa go aroganya mo dipalogotlheng
• Mekgwa e e farologaneng go bua ka katiso ya dinomoro le dihalofo.
465
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato3 Kgweditharo 3
2-Dipaterone,Tiriso le Alejebera/Thutadipalo
466
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
2.1 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Tswelela go fa barutwana tlhatlhamano ya dipaterone tse ditshwanang mo Thuto 1
go tlhalosa tlhalosa kgweditharong ya 1 mme o akaretse dipopego tsotlhe le didiriswa tse dintšha
Dipaterone tsa
mo dipateroneng jaaka fa di dirwa mo popegong le boalo.Lebelela dipaterone
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go
tsa KGWEDITHARO ntlha le dintlha tsa mo kgweditharong ya 2
tlhalosa ka mafoko tlhalosa ka mafoko
Letla barutwana go kopolola pele o be o atolosa le go feleletsa go tlhalosa
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo tse di
dipaterone.ka nako e ba tshwanetse go be ba kgona go tlhalosa dipaterone
tse di dirilweng ka dilo tse dirilweng ka dilo tse di kgong-
kwa ntle ga thuso ya kaedi ya dipotso.Tswelela go tsepama mo go godiseng
di kgongwang wang
puo e barutwana ba e tlhokang go tlhalosa di paterone.
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka go thala tse di dirilweng ka go thala
mela,dipopego kgotsa mela,dipopego kgotsa didi-
didiriswa. riswa.
Tlhama Dipaterone ka Tlhatlhamano ya dipaterone
bowena
Dipaterone tse di bonolo tse e leng
Tlhama Dipaterone tsa gore popego kgotsa setlhopha sa
Jeometeri ka bowena dipopego se se boelediwang ka
mokgwa o o tshwanang
• Ka di diriswa tse dikgong-
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
wang Dipaterone tse e leng gore palo
kgotsa bogolo jwa dipopego
• Ka go thala mela,dipopego
tsa tsona di fetoga ka tsela e e
kgotsa didiriswa.
lebeltsweng.
Dipaterone tse di re di
Tlhama Dipaterone ka bowena
kaganyeditseng
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Tlhama Dipaterone tsa Jeometeri
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
ka bowena
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri: • Ka di diriswa tse dikgongwang
• Mo tlhagong /tlholego Ka go thala mela,dipopego kgotsa
didiriswa
• Mo sešweng sa letsatsi le
letsatsi
• Go tswa mo ngwao boswa
jwa letsatsi ka letsatsi
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
CAPS 2.2 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Leba dintlha tsa KGWEDITHARO 1 Dithuto 3
go tlhalosa tlhalosa
Dipalo tsa Atolosa dipalo tsa tlhatlhamano le go bala ka tatelano ka tsela e elatelng:
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go
Tatelano e tshwanetse go bontsha palo ya kwa pele le kwa morago:
tlhalosadipalo tse di bonolo tlhalosadipalo tse di bonolo ka
ka tatelano bonnye go fitlha tatelano bonnye go fitlha ka180 • Ya ntlha got log aka palo nngwe le nngwe magareng ga0 le 750
ka 200
Tatelano e tshwanetse go bontsha • Nngwe –someng go tloga ka katiso nngwe le nngwe ya 10 magareng ga
Tlhama Dipaterone ka go bala go ya pele le morago mo: 0 le 750
bowena
• Ya ntlha go tloga ka palo • Ka botlhano go tloga ka katiso nngwe le nngwe ya 5 magareng ga 0-750
Tlhama dipateronetsa dipalo nngwe le nngwe magareng ga
• Ya bobedi go tloga ka katiso nngwe le nngwe ya 2 magareng ga 0 le750
ka bowena 0 le 750
• Ya lekgolo go tloga ka katisonngwe le nngwe ya 100 go fitlha ka bonnye
. Pele mo
1000.
• Nngwe-someng go tloga ka
• Ya masometlhano go tloga ka katiso ya 50 go fitlha bonnye 1000
katiso ngwe le nngwe ya10
magareng ga 0 le 750 • Ya masome a mabedi tlhano go tloga k aka katiso nngwe le nngwe ya 25
go fitlha go bonnye 1000
• Ka botlhano go tloga ka
katiso nngwe le nngwe ya 5 • Ya masome a mabedi go tloga ka katiso ya nngwe lnngwe ya 20 go fitlha
magareng ga 0-750 ka bonnye 1000
• Ya bobedi go tloga ka katiso ya • Ya boraro go tloga ka katiso ya 3 magareng ga 0 le750
2 magareng ga 0 le 750
• Ya bone go tloga ka katiso ya 4 magareng ga 0 le 750
• Nngwe-tharong le ya bone
go tloga mo katisong ya 3 Dirisa di didiriswa,ditshwantsho,papetlana le kelelo ya ditshwantsho go thusa
magareng ga 0 le 750 barutwana go fetola go tloga mo go tloleng go bala le tatelano ya go katisa
ka 10, 5, 2, 3, 4
• Ya bone go tloga mo katiso
nngwe le nngwe magareng ga Go thusa barutwana go dirisa dipaterone tse ba di itseng jaaka tshimologo
0 go fitlha 750 fitlha go ikatisa le go ithuta ka dipaterone tse dinngwe sekao:
• Ya bo some le bobedi ,le y a bo • Tatelano ya bobedi go baya tshimologo ya tatelano ya someamabedi
somepedi le botlhano, Ya bo
some a matlhano ,le y abo lek-
golo go fitlha ka bonnye 1000.
Go tlhama le go tlhalosa
dipaterone ka bowena
Go tlhama le go tlhalosa
dipaterone tsa dipalo ka bowena.
467
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 3 Kgweditharo 3
2. Dipaterone,Tiriso le Alejebera/Thutadipalo
468
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
2.1 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Tswelela go fa barutwana tlhatlhamano ya dipaterone tse ditshwanang Thuto 1
go tlhalosa tlhalosa mo kgweditharong ya 1 mme o akaretse dipopego tsotlhe le didiriswa tse
Dipaterone tsa
dintšha mo dipateroneng jaaka fa di dirwa mo popegong le boalo.Lebelela
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go
dipaterone tsa KGWEDITHARO ntlha le dintlha tsa mo kgweditharong ya 2
tlhalosa ka mafoko tlhalosa ka mafoko
Letla barutwana go kopolola pele o be o atolosa le go feleletsa go tlhalosa
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo tse di
dipaterone.ka nako e ba tshwanetse go be ba kgona go tlhalosa dipaterone
tse di dirilweng ka dilo tse dirilweng ka dilo tse di kgong-
kwa ntle ga thuso ya kaedi ya dipotso.Tswelela go tsepama mo go godiseng
di kgongwang wang
puo e barutwana ba e tlhokang go tlhalosa di paterone.
• Dipaterone tse di bonolo • Dipaterone tse di bonolo
tse di dirilweng ka go thala tse di dirilweng ka go thala
mela,dipopego kgotsa mela,dipopego kgotsa didi-
didiriswa. riswa.
Tlhama Dipaterone ka bowena Tlhatlhamano ya dipaterone
Tlhama Dipaterone tsa Dipaterone tse di bonolo tse e leng
Jeometeri ka bowena gore popego kgotsa setlhopha sa
dipopego se se boelediwang ka
• Ka di diriswa tse dikgong-
mokgwa o o tshwanang
wang
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dipaterone tse e leng gore palo
• Ka go thala mela,dipopego
kgotsa bogolo jwa dipopego
kgotsa didiriswa.
tsa tsona di fetoga ka tsela e e
Dipaterone tse di re di lebeltsweng..
kaganyeditseng
Tlhama Dipaterone ka bowena
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Tlhama Dipaterone tsa Jeometeri
go kopolola Dipaterone tsa
ka bowena
Jeometeri:
• Ka di diriswa tse dikgongwang
• Mo tlhagong /tlholego
Ka go thala mela,dipopego kgotsa
• Mo sešweng sa letsatsi le
didiriswa
letsatsi
• Go tswa mo ngwao boswa
jwa letsatsi ka letsatsi
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa dikaelo tsa go ruta. Nako
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
CAPS 2.2 Go kopolola ,go atolosa le Go kopolola ,go atolosa le go Leba dintlha tsa KGWEDITHARO 1 Dithuto di
go tlhalosa tlhalosa le 3
Dipalo tsa Atolosa dipalo tsa tlhatlhamano le go bala ka tatelano ka tsela e elatelng:
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go Go kopolola,go atolosa le go
Tatelano e tshwanetse go bontsha palo ya kwa pele le kwa morago:
tlhalosadipalo tse di bonolo tlhalosadipalo tse di bonolo ka
ka tatelano bonnye go fitlha tatelano bonnye go fitlha ka180 • Ya ntlha got log aka palo nngwe le nngwe magareng ga0 le 750
ka 200
Tatelano e tshwanetse go bontsha • Nngwe –someng go tloga ka katisenetswa e nngwe le nngwe ya 10
Tlhama Dipaterone ka bowena go bala go ya pele le morago mo: magareng ga 0 le 750
Tlhama dipateronetsa dipalo • Ya ntlha go tloga ka palo • Ka botlhano go tloga ka katisisenetswa e nngwe le nngwe ya 5
ka bowena nngwe le nngwe magareng ga magareng ga 0-750
0 le 750
. • Ya bobedi go tloga ka katisenetswa nngwe le nngwe ya 2 magareng ga
• Pele mo 0 le750
• Nngwe-someng go tloga ka • Ya lekgolo go tloga ka katisenetswa nngwe le nngwe ya 100 go fitlha ka
katiso ngwe le nngwe ya10 bonnye 1000.
magareng ga 0 le 750
• Ya masometlhano go tloga ka katisenetswa ya 50 go fitlha bonnye 1000
• Ka botlhano go tloga ka
• Ya masomemabedi tlhano go tloga k aka katiso nngwe le nngwe ya 25
katiso nngwe le nngwe ya 5
go fitlha go bonnye 1000
magareng ga 0-750
• Ya masomeamabedi go tloga ka katiso ya nngwe lnngwe ya 20 go fitlha
• Ya bobedi go tloga ka katiso ya
ka bonnye 1000
2 magareng ga 0 le 750
• Ya boraro go tloga ka katiso ya 3 magareng ga 0 le750
• Nngwe-tharong le ya bone
go tloga mo katisong ya 3 • Ya bone go tloga ka katiso ya 4 magareng ga 0 le 750
magareng ga 0 le 750
• Dirisa di didiriswa,ditshwantsho,papetlana le kelelo ya ditshwantshiso go
• Ya bone go tloga mo katiso thusa barutwana go fetola go tloga mo go tloleng go bala le tatelano ya
nngwe le nngwe magareng ga go katisa ka 10,5,2,3,4
0 go fitlha 750
Go thusa barutwana go dirisa dipaterone tse ba di itseng jaaka tshimologo
• Ya bo some le bobedi ,le y a bo fitlha go ikatisa le go ithuta ka dipaterone tse dinngwe sekao:
somepedi le botlhano, Ya bo
some a matlhano ,le y abo lek- • Tatelano ya bobedi go baya tshimologo ya tatelano ya someamabedi
golo go fitlha ka bonnye 1000.
Go tlhama le go tlhalosa
dipaterone ka bowena
Go tlhama le go tlhalosa
dipaterone tsa dipalo ka bowena.
469
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 3 KWEDITHARO 3
3. BOALO LE POPEGO
470
Boleele
jwa nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
bofelong jwa ngwaga
metsotso e
le 24
3.1 Maemo le dipono Maemo le dipono Ke eng se sešwa mo mophatong wa 3 Dithuto di
Maemo,dikaelo • Bapisa dipono tse di farolo- • Buisa,ranola le go thala • Mmapa, methalo(dipolane) le dipono go tswa kwa godimo ga tswa mo le 3
le dipono ganeng tsa sedirswa se le dimmapa tse di sa kgobonyong ya didiriswa
sengwe tlhomamang,kgotsa dipono tsa - go batla didiriswa mo mmapeng
• Neela leina la sediriswa fa fa godimo tsa didiriswa tse di
kgobokantsweng - go latela ditaelo mo mmapeng
o bontshiwa pono e e sa
tlwaelegang ya yona • Batla didiriswa mo dimmapeng - thalo ya dimmapa tse di sa tlhamalalang,methalo, dipono go tswa kwa
godimo ya kgobokanyo ya didiriswa
• Buisa,ranola le go Kemo le dikaelo
thala dimmapa tse di sa Go buisa,go ranola dimmapa
Sala morago dikaelo go tswa mo
tlhomamang,kgotsa dipono lefelong le lengwe go fitlha go Dimmapa ke dipono godimo tsa mekgwa e e itshokeditseng ya lefelo.Mo
tsa fa godimo tsa didiriswa le lengwe mo mmapeng o o sa mophatong wa 3 barutwana ba dira fela dimmapa tse di sa totobalang.Se ga
tse di kgobokantsweng tlhomamang se tsenyeletse dimmapa tsa tsela kgotsa tsa thuta lefatshe
• Batla didiriswa mo dim- Se se ka thusa barutwana go simolola methalo kgotsa pono ya kwa godimo
mapeng ya boalo jo bo nnye sekao therei ya didiriswa kgotsa mothalo wa phaposi
pele ba leba mmapa wa dikakorolo tse di tonna
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Kemo le dikaelo
• Sala ditaelo morago go Mo kgweditharong 2-Dira ka papiso ya pono ya kwa godimo,ya thakore le ya
tsamaya mo phaposing le kwa pele.Pono e e sekameng ke pono e e bonalang go le gonnye go tswa
sekolo kwa godimo le fa letlhakoreng.Barutwana ba bona pono e e sekameng ya
lefatshe thata go na le e e kwa godimoFa dipono tse pedi(e e sekameng le
• Go naya ditaelodikaelo go ponogodimo) di neetswe,barutwana b aka e tshwantsha se ba se boning le
tsamaya mo phaposing le nngwe ya le tlhakore go le lengwe.
sekolong
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Santlha thusa barutwana go tlhaloganya dimmapa le methale (dipolane),mme
• Sala morago dikaelo go ba kope go batla didiriswa kgotsa mafelo mo mmapeng sekao batla kliniki:ke
tswa mo lefelong le lengwe eng se se gaufi le yona?
go fitlha go le lengwe
mo mmapeng o o sa Fa barutwana ba kgona go fitlhelela mafelo bonolo mo mmapeng,simolola
tlhomamang go ba neela dikaelo go tswa lefelong le lenngwe go fitlha go le lenngwe mo
mmapeng
Go thala dipono tsa kwa godimo tsa didiriswa tse di kgobokantsweng le
dimmapa tse di sa tlhamalalang
Go botlhofo gore barutwana ba thale pono ya kwa godimo ya selo se ba
tla se boning kwa tlase go nale le gore ba thale go tswa mo kgakologelong
kgotsa mo kgopolong.Tshimologo fitlha go thala pono ya kwa godimo ke
go letla barutwana go leba kgobokanyo ya didiriswa sekao didiriswa mo
tekeseng ya morutabana,kgotsa therei ya didiriswa e beilwe fa fatshe,kopa
barutwana go e thala ba e lebeletse go tswa kwa godimo.Barutwana ba ka
tswelela go thala methalo(dipolane)le dimmapa tsa mafelo a mannye tse di
sa rulaganang sekao phaposi,lefelo la sekolo
Boleele
jwa nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
CAPS
bofelong jwa ngwaga
metsotso e
le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Katlenegiso e e totobetseng ya kgweditharo 2: Dithuto di
le 3
Didiriswa tsa Lemoga le go neela maina Lemoga le go neela maina a • Barutwana ba ka tsepama mo didirisweng tse dintshwa mo mophatong
tlhakoretharo a popegotlhakoretharo popegotlhakoretharo mo phaposing wa 3 ke gore dipiramiti le dikhounu
mo phaposing le mo le mo ditshwantshong
• Barutwana ba aga didiriswa ka matlhaka a go nwa,ditlhokwana tsa go
ditshwantshong
• Dipopego tsa phepafatsa meno kgotsa dipampiri tse di menagantsweng.
• Dipopego tsa dibolo(dokgolokwe
Itsise barutwana dikhouno le dipiramiti
dibolo(dikgolokwe)
• Dipopego tsa
Tsepamo mo dipharologantsho tsa popegotlhakoretharo:Boalo jo bo
• Dipopego tsa mabokoso(porisime
sephaphathi kgotsa obegileng,dipopego tsa boalo jo bo sephaphathi
mabokoso(porisime
• Diselennere
• Boalo jo bo sephaphathi kgotsa obegileng
• Diselennere
• Dipiramiti
Mo kgweditharong 2
• Dipiramiti
• Dikhounu
Barutwana ba tsepama mo goreng a didiriswa di nale boalo jo bosephaphathi
• Dikhounu
Dipharologantsho tsa sedirwa/ kgotsa jo bo obegileng
Dipharologantsho tsa didiriswa
• Barutwana ba tlhalosa boalo jwa dipopego tse di sephaphathi ka gobua
sedirwa/didiriswa
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha gare a ke sediko,khutlotharo,khutlonne kgotsa khutlonnetsepa
Tlhalosa,tlhaola popegotlhakoretharo go ikaegilwe
Barutwana ba tswelela go dira se mo kgweditharong 3,mme jaanong ba leba
le go tshwantsha ka:
dipiramiti le dikhouno
popegotlhakoretharo go
• Tekatekanyopedi e e dirang
ikaegilwe ka: • Go aga didiriswa tsa tekatekanyotharo e le nngwe
sefatlhego sa popegotekate-
• Tekatekanyopedi e e kanyotharo - Barutwan ba dirisa ditlokwana tsa go phepafatsa meno, dipampiri tse
dirang sefatlhego sa pop- di menagantsweng matlhaka a go nwa,dipeipi go dira dipiramiti.Se
• flat or curved surfaces sefatla
egotekatekanyotharo se tsepamisa barutwana boloso(edges) jwa piramiti.Barutwana gab a
se se sephaphathi kgotsa obeg-
solofelwe go bala bolosi kgotsa dikhutlo(se se dirwa mo mophatong
• sefatla se se sephaphathi ileng
wa 6)
kgotsa obegileng
Ditiro tse di tsepameng
Ditiro tse di tsepameng
Go lemoga le go aga
Go lemoga le go aga sidiriswa se se neetsweng sa
sidiriswa se se neetsweng tekatekanyotharo go dirisiwa
sa tekatekanyotharo popego tsa tekatekanyopedi tse di
go dirisiwa popego tsa segilweng,seretse,matlhaka a go
tekatekanyopedi tse di nwa,le dipopegotekatekanyo-tharo
segilweng,seretse,matlhaka
471 a go nwa,le
dipopegotekateksnyotharo
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele
jwa nako
Dikgopolong le dikgono
472 Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
bofelong jwa ngwaga
metsotso e
le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Go lemoga le go neela maina a didiriswa Dithuto di
le 3
Didiriswa tsa Lemoga le go neela maina Lemoga le go neela maina a Barutwana ba tshwanetse go neelwa didiriswwa tse di farologaneng do dira
tlhakoretharo a popegotlhakoretharo popegotlhakoretharo mo phaposing ka tsona:
mo phaposing le mo le mo ditshwantshong
- Tse di bopegileng jaaka dikgolokwe sekao dibolo tsa bogolo jo farolo-
ditshwantshong
• Dipopego tsa ganeng dimabole,dinamone
• Dipopego tsa dibolo(dokgolokwe
• Di bopegile jaaka lebokoso sekao diboloko,ditena,mabokoso a bogolo
dibolo(dikgolokwe)
• Dipopego tsa jo bo farologaneng sekao mabokoso a mokgwaro,a diserele,a teye,a
• Dipopego tsa mabokoso(porisime selhapisa meno
mabokoso(porisime
• Diselennere - Tse di bopegileng jaaka diselennere tse di telele le tse di molomu o
• Diselennere monnye jaaka matlhaka a go nwa,dipeipi tsa diselennere j.j
• Dipiramiti
• Dipiramiti - bopegileng jaaka dikhounu le.
• Dikhounu
• Dikhounu - bopegileng jaaka piramiti
Dipharologantsho tsa sedirwa/
Dipharologantsho tsa didiriswa Barutwana ba tshwanetse go kopiwa go batla le go supa didiriswa tse di
sedirwa/didiriswa bopegileng jaaka bolo (dikgolokwe),mabokoso(porisimo),diselennere,dipiram
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha
iti kgotsa dikhounu.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Tlhalosa,tlhaola popegotlhakoretharo go ikaegilwe
le go tshwantsha ka: - fa ba neetswe kgobokanyo ya didiriswa:kgotsa
popegotlhakoretharo go
• Tekatekanyopedi e e dirang - mo phaposingSekao setene se se bopilwe jaaka lebokoso kgotsa
ikaegilwe ka:
sefatlhego sa popegotekate- namune e bopilwe jaaka bolo.
• Tekatekanyopedi e e kanyotharo
Ka kako ya barutwana ka nosi ba ka dira dibolo le diselennere le
dirang sefatlhego sa pop-
• sefatla se se sephaphathi dibokoso(porisime),piramiti le go tswa mo teging e e tshamekang kgotsa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
egotekatekanyotharo
kgotsa obegileng tlhama
• sefatla se se sephaphathi
Ditiro tse di tsepameng Dithutiso tsa go kwala
kgotsa obegileng
Go lemoga le go aga Le mororo bontsi jwa didiriswa tsa popegotekatekanyotharo bo dirilwe ka
Ditiro tse di tsepameng
sidiriswa se se neetsweng sa tiriso tiro,tiro e ka tiisiwa ka dithutiso- kwalo.Tsepamo mo mophatong wa
Go lemoga le go aga tekatekanyotharo go dirisiwa 3,e tshwanetse go nna mo go naya maina le go bua ka didiriswa le boalo
sidiriswa se se neetsweng popego tsa tekatekanyopedi tse di jwa tsona.Barutwana ga ba tsholofelwe go bala kgotsa go itse palo ya dikh
sa tekatekanyotharo segilweng,seretse,matlhaka a go utlonne,bokhutlonnetsepa,bokgolokwe jo sediriswa se nang naso,dipalo tsa
go dirisiwa popego tsa nwa,le dipopegotekatekanyo-tharo dikhutlo le bolosi
tekatekanyopedi tse di
Puo
segilweng,seretse,matlhaka
a go nwa,le Bokgoni jwa go dirisa puo botlhokwa go bua ka didiriswa tsa dipopego tsa
dipopegotekateksnyotharo tekatekanyotharo
Boalo,sephaphathi,obegileng,dibokoso,dibolo,diselennere,dipiramiti le
dikhouno
Boleele
jwa nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
CAPS
bofelong jwa ngwaga
metsotso e
le 24
3.3 Tlhatlhamano ya dipopego Tlhatlhamano ya dipopego Leba dintlha kaelo tsa kgweditharo 1 Dithuto di
le 3
popegotlha- • Didiko • Didiko Barutwana ba tshwanetse go tshola tsepamo e e tshwanang mme ba dira
korepedi ditiro tse di farologang
• Dikhutlotharo • Dikhutlotharo
Barutwana ba dira ka didiko le dikhutlonne tsa bogolo jo bo farologaneng,le
• DiKhutlonne • DiKhutlonne
dikhutlotharo le dikhutlonntsepa tsa bogolo jo farologaneng.Ba di tlhaola go
• Dikhutlonnetsepa • Dikhutlonnetsepa ya ka gore a din a le matlhakore a a tlhamaletseng kgotsa kgolokwe
Dipharogantsho tsa Dipharogantsho tsa dipopego Barutwana ba tlhaola le go kgobokanya didiriswa go ya ka gore a ke dikhutlo
dipopego tharo,dikhutlonne,dikhutlonnetsepa kgotsa didiko
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha
Tlhalosa,tlhaola popegotlhakorepedi ka maemo a: Tiro e kgobokangwa ka tiro kwalo,tse di tsenyeletsang go thala ditshwantsho
le go tshwantsha tsa di popego tse di tlhokegang
• popego
popegotlhakorepedi ka
maemo a: • matlhakore a a tlhamaletseng
• popego • matlhakore a a kgolokwe
• matlhakore a a tlhama- • Thala dipopego
letseng
• Didiko
• matlhakore a a kgolokwe
• Dikhutlotharo
• Thala dipopego
• Dikhutlonne
• Didiko
• Dikhutlonnetsepa
• Dikhutlotharo
• Dikhutlonne
• Dikhutlonnetsepa
473
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO WA 3 KGWEDI YA 3
4. TEKANYO
474
Boleele jwa
nako
Ditlhokego tsa bofelo jwa
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo ngwaga tsa dikgopolo le Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
dikgono
metsotso e le
24
4.1 Go bolela ga nako Go bolela nako Barutwana ba tswelela go ikatisetsa go bua ka nako le tatelano ya nako. Dithuto di le 5
Nako • Bala matlha mo khalen- • Bala matlha mo khalentareng Ka nako ya go ruta botlhe le go ruta ka setlhopa barutwana ba tswelela go
tareng • Kwala malatsi a botsalo, bua ka malatsi a beke, dikgwedi tsa ngwaga, le letha la letsatsi la ka jeno,
• Kwala malatsi a bot- meletlo ya sedumedi, malatsi a gape le malatsi pele le a a tlang. Barutwana ba tswelela go kwala ditiragalo
salo, meletlo ya sedumedi, botlhe, ditiragalo tsa hisetori, le tse di latelang mo khalentareng jaaka:
malatsi a botlhe, ditiragalo meletlo ya sekolo mo khalen- • malatsi a botsalo
tsa hisetori, le meletlo ya tareng • meletlo ya sedumedi
sekolo mo khalentareng • Bolela nako ya diura tse 12 ka • ditiragalo tsa hisetori
• Bolela nako ya diura tse - diura
12 ka • ditiragalo tsa sekolo le
- halofo ya diura • malatsi a botlhe.
- diura
- kwatara ya diura Tswelela go kopa barutwana go bolela nako ka malatsi otlhe
- halofo ya diura
- metsotso - Ka diura le metsotso mo tshupanko ya dijitale.
- kwatara ya diura
mo tshupanako ya manaka le - Ka diura, halofo ya diura le kwatara ya di
- metsotso
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tshupanako ya nako palo le tse
mo tshupanako ya manaka le dingwe tsa didiriswa tsa nako palo Sekao barutwana ba ka kopiwa go bolela nako ya fa sekolo se tsena /
tshupanako ya nako palo le tse tse di bontshang nako jaaka mogala simolola, ka nako ya boikhutso le kwa gae, kgotsa fa ba fetola diphaposi
dingwe tsa didiriswa tsa nako wa letheka borutelo.
palo tse di bontshang nako Go balela boleele jwa nako le Tlhopa dinako mo lonaka lo bontshang ura, kgotsa halofo ya ura, kgotsa
jaaka mogala wa letheka tsamao ya nako kwatara ya ura. Go ka thusa go nna le tshupanako e kgolo mo phaposing,
Go balela boleele wa nako le e barutwana ba ka lebelela mo go yone.
Dirisadikhalentara go balela le go
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tsamao ya nako tlhalosa boleele jwa nako ka malatsi Barutwana ba ka itirela ditshupanako dibokoso. Ka jalo o ka ba kopa go
Dirisa sebaledi go balela le kgotsa dibeke,kgotsa dikgwedi o bontsha nako tse di farologaneng mo go tsona jaaka ; bontsha 10 mo
tlhalosa boleele jwa nako tsenyeletsa go tlhogong . Bontsha gore (e ne e le nako mang ) lonaka le ne le eme fa
ka malatsi, dibeke kgotsa kae kwatara y aura pele.
• fetolela malatsi go dibeke
dikgwedi o akareditse Barutwanan ba ka dira dipalelo ba dirisa tshupanako jaaka ba bontsha
• go fetolela dibeke go dikgwedi fa nako e le 12 o, clock thapama, botsa gore e tla nna nako mang mo
• go fetolela malatsi go
dibeke • Dirisa tshupanako go balela diura tse 3 tse di latelang. Ba tsamaise lonaka la tshupanako ya bone
boleele jwa nako ka diura, ya maitirelo ( ba ka lebelela tshupanako e e mo phaposing kgotsa ya
• go fetolela dibeke go halofo ya diura le kwatara ya setshwantso mo phaposing) go balela dikarabo tsa bone.
dikgwedi diura
Dirisa tshupanako go balela
boleele jwa nako ka diura le
halofo ya ura
Boleele jwa
nako
Ditlhokego tsa bofelo jwa
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo ngwaga tsa dikgopolo le Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
CAPS
dikgono
metsotso e le
24
4.1 Go bolela ga nako Go bolela nako Barutwana ga ba lebelelwa go balela boleele jwa nako ya diura kgotsa Dithuto di le 5
• Bala matlha mo khalen- • Bala matlha mo khalentareng halofo ya ura ba sa lebelela mo tshupanakong.
Nako
tareng • Kwala malatsi a botsalo, • Dirisa dikhalentara go balela le go tlhalosa boleele jwa nako ka
• Kwala malatsi a bot- meletlo ya sedumedi, malatsi a malatsi a beke.
salo, meletlo ya sedumedi, botlhe, ditiragalo tsa hisetori, le Ka nako ya tiro ya bonngwe barutwana ba tswelela go dira dithutiso tse di
malatsi a botlhe, ditiragalo meletlo ya sekolo mo khalen- tsamaelang le tsa go bolela nako
tsa hisetori, le meletlo ya tareng • Ka diura, halofo ya diura le dikwatara mo tshupanako ya manaka; le
sekolo mo khalentareng • Bolela nako ya diura tse 12 ka • Ka diura le metsotso mo tshupanako ya nako palo
• Bolela nako ya diura tse - diura
12 ka Barutwana ba ka dira dipalelo tsa dibeke kgotsa malatsi fa ba neetswe
- halofo ya diura khalentara kgotsa karolo ya khalentara jaaka go bona letlha le bo balela
- diura nako gare ga tsona.
- kwatara ya diura
- halofo ya diura Go bala nako ya tshupanako ya manaka ka metsotso
- metsotso
- kwatara ya diura Dirisa dithutiso tse tharo o tsepame mo barutwana baithuteng dikgono tse
mo tshupanako ya manaka le
- metsotso tshupanako ya nako palo le tse di tlhokagalang tsa go bala nako ya manaka ka metsotso
mo tshupanako ya manaka le dingwe tsa didiriswa tsa nako palo • Gopotsa barutwana ka bokao jwa a.m. (mosong) le p.m. ( thapama)
tshupanako ya nako palo le tse tse di bontshang nako jaaka mogala • Gopotsa barutwana gore go na le metsotso e le 60 mo ureng e 1, ke
dingwe tsa didiriswa tsa nako wa letheka gore go na le metsotso e 30 mo halofo y aura le metsotsoe e 15 mo
palo tse di bontshang nako Go balela boleele jwa nako le kwatareng y aura. Ba letle go bala ka bo 5 fa o supa nako mo tshu-
jaaka mogala wa letheka tsamao ya nako panako ya manaka.
Go balela boleele wa nako le Dirisadikhalentara go balela le go • Tlhalosa diphetolelo jaaka (“past”) morago ga le (“to”) pele ga
tsamao ya nako tlhalosa boleele jwa nako ka malatsi • Neela barutwana ikatiso e ntsi ya nako ya manka ka metsotso.
Dirisa sebaledi go balela le kgotsa dibeke,kgotsa dikgwedi o
tlhalosa boleele jwa nako tsenyeletsa go Kopa barutwana go neela / go bua nako ka metlha letsatsi lotlhe mo
ka malatsi, dibeke kgotsa ngwageng yotlhe.
• fetolela malatsi go dibeke
dikgwedi o akareditse Barutwana ba ka lebelela mo nako palong gore a ba neetse nako e e
• go fetolela dibeke go dikgwedi siameng fa ba bala tshupanako ya manaka. Ba letle go dira ditshupanako
• go fetolela malatsi go
dibeke • Dirisa tshupanako go balela tsa maitirelo tse ba ka di dirisang go bolela nako le go balela dipharologano
boleele jwa nako ka diura, tsa nako.
• go fetolela dibeke go halofo ya diura le kwatara ya
dikgwedi diura
Dirisa tshupanako go balela
boleele jwa nako ka diura le
halofo ya ura
475
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
Ditlhokego tsa bofelo jwa
476 Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo ngwaga tsa dikgopolo le Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
dikgono
metsotso e le
24
4.2 Tekanyo e e sa tlhomamang Ketisopele tekanyo e e Ke eng se se farologaneng go tswa mo kgweditharo 2? Dithuto di le 5
tlhomameng
Boleele • Lekanyetsa, lekanya, Ka kgweditharo 2 barutwana ba tsepama mo
bapisa, rulaganya le go • Lekanyetsa, lekanya, bapisa,
• Tekanyo e e sa tlhomamang ya boleele le diyuniti tsa seemo se se sa
rekota boleele o dirise dite- rulaganya le go rekota boleele
tlwaelegang; le
kanyetso tse di sa tlwael- o dirisa dimetara (kgotsa kota
egang jaaka bophara jwa ya metara kgotsa mogala wa • Go lekanya ka dimitara
mabogo, dikgato, boleele metara) jaaka yuniti ya seemo
Ka kgweditharo 3 barutwana ba simolola ka go lekanya ka disentimitara
jwa dipensele, dibadisa sa boleele.
ba dirisa rula. Se e tla nna sediswa sa ntlha sa tekanyetso se ba balang
jalo jalo
• Lekanyetsa, lekanya, le go tekanyo mo go sona ka tselana ya dipalo.
• Tlhalosa boleele jwa rekota boleele ka disentimetara
Lekanyetsa, lekanya, bapisa, le go rekota boleele, bogodimo le
dilwana ka go balela le go o dirisa rula.
bophara o dirisa dimitara
bolela gore ke boleele jwa
diyuniti tse kae tse di sa • Barutwana ba tshwanetse go gatisa kitso ya bone ya boleeleya 1
tlwaelegang. metara le boleele jwa metara jwa tekanyo.
• Dirisa puo go bua ka ga Lebelela dintlha tsa kgweditharo 2
papiso ya boleele jaaka;
telele, khutsane, teletsana, Lekanyetsa, lekanya, bapisa, le go rekota boleele, bogodimo le
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
bophara bophara ka disentimitara o dirisa rula.
Kitsiso tekanyetso e e • Dirisa rula
tlhamaletseng Bontsha barutwana gore ba simolola mo go noto go lekanya.
• Lekanyetsa, lekanya, bap- Fa barutwana ba dirisa diyuniti tse di sa tlhomamang, ba simolola ka go
isa, rulaganya le go rekota baya ka tsela dilwanan tse di tlileng go diriswa jaaka yuniti, go simolola
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
boleele o dirisa dimetara sediriswa se se lekantsweng. Fa o lekanya ka disentimetara, ga o beye
(kgotsa kota ya metara tshimologo ya rula ka tsela ka tshimologo ya sedirwa se se lekanwang. O
kgotsa mogala wa metara) simolola ka sediriswa se se lekannwang mo go noto mo ruling.
jaaka yuniti ya seemo sa
boleele.
• Lekanyetsa, lekanya, le go
rekota boleele ka disentim-
itara o dirisa rula.
Ga go tlhokagale phetolelo
gare ga mitara le disentimitara. Sephimolo sa ditlhaka (eraser) se boleele jwa 2cm. Gape go botlhokwa go
lolamisa tshimologoya sedirwase se lekannwang ka nomoro e nngwe mo
ruling o bo o ntsha nomoro mo tshimologong ya sedirwa le kwa bofelong
jwa sedirwa.
Boleele jwa
nako
Ditlhokego tsa bofelo jwa
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo ngwaga tsa dikgopolo le Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
CAPS
dikgono
metsotso e le
24
4.2 Tekanyo e e sa tlhomamang Ketisopele tekanyo e e Dithuto di le 5
Boleele • Lekanyetsa, lekanya, tlhomameng
bapisa, rulaganya le go • Lekanyetsa, lekanya, bapisa,
rekota boleele o dirise dite- rulaganya le go rekota boleele
kanyetso tse di sa tlwael- o dirisa dimetara (kgotsa kota
egang jaaka bophara jwa ya metara kgotsa mogala wa
mabogo, dikgato, boleele metara) jaaka yuniti ya seemo
jwa dipensele, dibadisa sa boleele. Rabara e boleele bo (3 cm 1 cm) = 2 cm
jalo jalo • Lekanyetsa, lekanya, le go Fela fa barutwana ba botsa kgotsa ba e fitlhela ka bo bona e tlhogelelwe
• Tlhalosa boleele jwa rekota boleele ka disentimetara mophato 4
dilwana ka go balela le go o dirisa rula. • Go bapisa ka disentimitara
bolela gore ke boleele jwa
diyuniti tse kae tse di sa Barutwanan ba tshwanetse go fitlhela dilo tse i 1 cm sentle. Ka gongwe
tlwaelegang. mongwe o na le monona wa bophara jwa 1cm. Se se ka dirisiwa jaaka
selekanyi sa boleele, bophara, le bogodimo ka disentimitara.Fa ba sena
• Dirisa puo go bua ka ga go nna le boibitlhelo jwa tekanyo ka disentimitara, ba lekanyetse pele ba
papiso ya boleele jaaka; lekanya.
telele, khutsane, teletsana,
bophara • Ditsela, methalo le dilwana
Kitsiso tekanyetso e e A barutwana ba simolole go lekanya ditsela. Go bofefo go lekanya boleele
tlhamaletseng jwa ditsela tse di dirang boleele, bogodimo kgotsa bophara jwa dilwana
fa o dirisa rula.. Go matsapa thata go lekanya boleele, bogodimo, kgotsa
• Lekanyetsa, lekanya, bap- bophara jwa dilwana tse di bonegang o dirisa rula.
isa, rulaganya le go rekota
boleele o dirisa dimetara Mo mophato 4 barutwana bat la lekanya ka disentimitara le dimiliLetara.
(kgotsa kota ya metara Mo mophato 3 ga ba lebelelwa go dirisa dimiliLetara.
kgotsa mogala wa metara) • Go bapisa tekanyo ka disentimitara
jaaka yuniti ya seemo sa
Barutwana ba tshwanetse go lekanya boleel, bophara le bogodimo jwa
boleele.
dilwana tse di lakantsweng ka disentimitara.
• Lekanyetsa, lekanya, le go
• Go rekota tekanyetso
rekota boleele ka disentim-
itara o dirisa rula. Lefa tekanyo e le bokgoni jo bo tirisong , barutwana ba tshwanetse go
rekota ditekanyo tsa bona (ka bobedi diyuniti tse di sa tlwaelegang le
Ga go tlhokagale phetolelo
dimetara) ka nako tsotlhe
gare ga mitara le disentimitara.
Go lekanya boleele mo tirisong ya go rarabolola dipalo le dipalelo
Ka nako e e beetsweng Dipalo, Dipalelo le Dikamano barutwana ba
rarabolole dipalo mo tirisong eo
• tekanyo ya boleele e e sa tlhomamang
477
• go lekanya boleele ka dimitara; le
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
Ditlhokego tsa bofelo jwa
478 Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo ngwaga tsa dikgopolo le Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
dikgono
metsotso e le
24
4.2 Tekanyo e e sa tlhomamang Ketisopele tekanyo e e Elatlhoko mefuta ya dipalo tse di siametseng kgweditharo eo, le mefuta ya Dithuto di le 5
tlhomameng dipalo tse di siametseng kgweditharo eo.
Boleele • Lekanyetsa, lekanya,
bapisa, rulaganya le go • Lekanyetsa, lekanya, bapisa, Barutwana ga ba a leblelelwa go
rekota boleele o dirise dite- rulaganya le go rekota boleele
• go itse gore 100 cm= 1m;
kanyetso tse di sa tlwael- o dirisa dimetara (kgotsa kota
egang jaaka bophara jwa ya metara kgotsa mogala wa • go dira phetolelo gare ga disentimetara le mitara;
mabogo, dikgato, boleele metara) jaaka yuniti ya seemo
• go bala boleele ka dimililetara (se se dirwa mo mophato4
jwa dipensele, dibadisa sa boleele.
jalo jalo • Go dira diphetolelo gare ga sentimitara le miliLetara.
• Lekanyetsa, lekanya, le go
• Tlhalosa boleele jwa rekota boleele ka disentimetara Dipalelo ka disentimetara di ka tlhophiwa gore ba se fitlhe go 100 cm.
dilwana ka go balela le go o dirisa rula.
bolela gore ke boleele jwa
diyuniti tse kae tse di sa
tlwaelegang.
• Dirisa puo go bua ka ga
papiso ya boleele jaaka;
telele, khutsane, teletsana,
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
bophara
Kitsiso tekanyetso e e
tlhamaletseng
• Lekanyetsa, lekanya, bap-
isa, rulaganya le go rekota
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
boleele o dirisa dimetara
(kgotsa kota ya metara
kgotsa mogala wa metara)
jaaka yuniti ya seemo sa
boleele.
• Lekanyetsa, lekanya, le go
rekota boleele ka disentim-
itara o dirisa rula.
Ga go tlhokagale phetolelo
gare ga mitara le disentimitara.
Boleele jwa
nako
Ditlhokego tsa bofelo jwa
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo ngwaga tsa dikgopolo le Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
CAPS
dikgono
metsotso e le
24
4.3 Tekanyo e e sa tlhomamang Ka nako ya tiro ya bonngwe barutwana ba tswelele go Dithuto di le 5
Boima / • Lekanyetsa, lekanya, bap- • Lekanyetsa, lekanya rulaganya, bapisa le go rekota boima jwa dil-
Mmese isa, rulaganya le go rekota wana o dirisa tekanyo tekanyetso ka diyuniti tse is a tlhomamang tsa
boleele o dirise ditekany- tekanyo
etso tse di sa tlwaelegang
• Bapisa, rulaganya,le go rekota diphitlhelo tsa bona
tekatekanyo, e.g. diboloko
le itene, jalo jalo • Dikerosara le boima jwa tsona bo kwadilwe ka dikilogorama
• Dirisa puo go bua ka ga • Dikerosara le boima jwa tsona bo kwdilwe ka gorama
papiso ya bofefo, boima,
Ela - tlhoko dintlha tsa kgweditharo 2
bofefonyana, boiman
Go lekanya boima mo tirisong ya go rarabolola dipalo le dipalelo
Ketisopele ya tekanyo e e tl-
homameng Ka nako e e beetsweng thoko Dipalo, Dipalelo le dikamano barutwana ba
ka raraboloa dipalo tse i dirisang tiriso ya
• Lekanyetsa, lekanya, bap-
isa, rulaganya le go rekota • tekanyo e e sa tlhomamang ya boima
boima jwa diphuthelwana
tsa thekiso tsa boima jo bo • boima ka dikilogorama; le
kwadilweng ka dikilogo- • Boima ka dikilogorama
rama e.g. 2 kilogorama ya
reise, le 1 kilogorama ya Elatlhoko mefuta e e farologaneng ya dipalo tse di siametseng kgweditharo
folouro kgotsa ka digorama eo, le mefuta ya dipalo tse i siametsengkgweitharo eo.
(grams) e.g. 500 gorama
ya letswai
• Lekanyetsa, lekanya boima
jwa tsona ka dikilogorama
o dirisa sekale sa phaposi-
botlhapelo.
Ga go tlhokagale phetolelo
gare ga miliLetara le diletara.
479
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
nako
Ditlhokego tsa bofelo jwa
480 Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo ngwaga tsa dikgopolo le Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
dikgono
metsotso e le
24
4.4 Tekanyo e e sa tlhomamang Ka nako ya tiro ya bonngwe barutwana ba tswelele go Dithuto di le 5
Mothamo/ • Lekanyetsa, lekanya, bap- • Lekanyetsa, lekanya rulaganya le go rekota mothamo wa itshegetsi
bolumu isa, rulaganya le go rekota kgotsa bolumo ya ditshegetsi o dirisa tekanyo ya tekanyetso ya diyu-
mothamo wa ditshegetsi niti tse dia tlhomamang.
(i.e boleng jo setshegetsi
• Fa o latelela metswako, go tsenyetsa le wa go baka, ke tiriso e e
se ka bo tsayang fa se
siameng e barutwana ba ka ikatisetsang tekanyo. Tlhopa motswako
tletse) o dirise ditekany-
o oneetsweng ka dikopi, le mashwana kgotsa diyuniti/metso tse di sa
etso tse di sa tlwaelegang
tlhomamang.
tekatekanyo, e.g. mashwa-
na le dikopi. - Bapisa le rulaganya methamo ya dibotlolo tse farologaeneng
tsa dikerosara tse bolumu ya tsona e kwadilweng mo sephuthal-
• Tlhalosa mothamo wa
waneng,
ditshegetsi ka go bala le go
kwala gore ke tse kae tsa - Dirisa botlolo ya 1 letara kgotsa jeke ya 1 letara go lekanyetsa le
di yuniti tse di sa tlwael- go lekanya, go bapisa, go rulaganya mothamo wa ditshelo kgotsa
esegang tse i tlatsang e.g. bolumo e e ka ditshelong tsa diletara.
botlolo,e na le mothamo
- Dirisa ditshelo tse di tshwailweng ka dimililetara e.g. 200 ml, 33 ml,
wa dikopi tse 4.
500 ml, kgotsa 250 ml dikopi kgotsa mashwana a tekanyo, kgotsa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Dirisa puo go bua ka ga jeke e e nang le ditsela tsa dimililetara tsa go lekanya bolumu
papiso ya bofefo, boima, kgotsa mothamo wa ditshelo tse di sa kwadiwang.
bofefonyana, boiman
Lebelela dintlha tsa kgweditharo 1.
Barutwana ba tshwanetse go neelwa tiro ya go kwala go gatisa tse di
latelang, go tsenyetsa go bala ditshwantsho tsa:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Dilwana tse mothamo wa tsona o kwadilweng ka diletara mo go tsona
gore di rulaganngwe
• Ditshwantsho tsa dijeke mo bolumo ya tsona e le gaufi le nomoro
1letara kgotsa 2 Letara tsela ya garatasi
Tebelelo ke gore barutwana ba bale go fitlha gaufi le tsela ya garatasi. Ba
tlhalosa bolumo ya bona jaaka e ba tlile go/ e bapile le/ gonnye go / gaufi
kgotsa kgakala le/ e lekane nomoro ya ( diletara) ba dib ala mo jekeng.
• dilwana ka mothamo wa tsona o kwadilwe ka dimililetara mo go tsona
gore o di ralaganye
• ditshwantsho tsa dijeke mo bolumo ya tsona e kwadilweng mo gaufi le
mililetara e e nomorilweng tsela ya garatasi.
Boleele jwa
nako
Ditlhokego tsa bofelo jwa
Tsepamo mo dikgopolong le Mo thutong
Ditlhogo ngwaga tsa dikgopolo le Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi tharo 3 y aura le
CAPS
dikgono
metsotso e le
24
4.4 Ketisopele ya tekanyo e e tl- Go lebeletswe gore barutwana ba bale fela gaufi le tsela ya garatasi. Dithuto di le 5
homameng
Mothamo/ Tekanyo ya mothamo mo tirisong ya go rarabolola dipalo le dipalelo
bolumu • Lekanyetsa, lekanya, bap-
Ka nako e e beetsweng dipalo, dipalelo le dikamano barutwana ba ka ra-
isa, rulaganya le go rekota
rabolola dipalo tse di dirisang tiriso ya
mothamo wa dilwana ka go
lekanya ka diletara, halofo • Tekanyetso e e sa tlhomamang ya mothamo/bolumo, sekao nkgono
ya diletara le dikwatara tsa o dirisa dikomiki di le pedi tsa mašwi go dira phuding. Fa a boeletsa
diletara. resipe, o tla dirisa mašwi a le kana kang
• Bapisa , rulaganya le • Tekanyo e e sa tlhomamang ya mothamo / bolumo e.g. mmemogolo
go rekata mothamo wa o dirisa 2-Dikopi tsa mashi go dira putting.Fa a e menagana, o tla
dilwana tsa dithekiso tse tkhoka mashi a ma kae?
mothamo wa tsona o
• diletara
kwadilweng e.g. 2 Letara
ya maswi, 1 letara ya • dimiletara
senitsididi, le 5 Letara ya
pente kgotsa ka dimililetara Elatlhoko mefuta e e farologaneng ya dipalo tse di siametseng kgweditharo
e.g. 500 ml ya maswi, 340 eo, le mefuta ya dipalo tse di siametseng kgweitharo eo.
ml ya senotsididi, 750 ml
ya oli.
• Itse gore kopi ya seemo se
tlhomameng ke 250ml
• Itse gore leshwana ke 5 ml
Ga go tlhokagale phetolelo
gare ga mililetara le diletara.
481
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO YA 3 KGWEDI-THARO YA 3
5. TSHEDIMOSETSO TSA DIPALO
482
Boleele jwa
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopolong le nako ( mo
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi-tharo 3 thuton ya 1 ura
jwa ngwaga
le 24metsotso
5.4 Kgobokanya le go rulaganya Kgobokanya le go rulaganya Go atlenegedisitswe gore barutwana mo mophatong wa 1 ba Dithuto di le 3
Kgobokanya le tshedimosetso tshedimosetso tshwantsho kerafo e e dirisang dinoko tse di tsepameng go emela
go rulaganya • Kgobokanya tshedimo- • Kgobokanya tshedimosetso ka tshedimosetso ya phaposi, le gore mo kgwedi-tharo ya 2 ba sekaseke
tshedimosetso setso ka ga phaposi kgotsa ga phaposi kgotsa sekolo go kerafo e e dirisediwang ditshwantsho le mananeo a ba a neilweng. Mo
sekolo go araba dipotso araba dipotso tse di bodiwang kgwedi-tharo ya 3 barutwana ba ka nna ba dira mo sekeleng yotlhe ya
tse di bodiwang ke moru- ke morutabana tshedimosetso(lebelela dintlha mo kgwedi-tharo 1) kgotsa simolola ka
tabana tshedimosetso e e neilweng mo manaaneng kgotsa mananeo ba ba
Tshwantshanya tshedimosetso rulaganye gape mo kerafong e e dirisang dinoko tse di tsepameng go
• Rulaganya tshedimosetso Tshwantshanya tshedimosetso emela tshedimosetso
e e neetsweng ke moruta-
bana kgotsa mo bukeng Mo kerafong e e dirisang dinoko Go bonolo mo barutwaneng go thala kerafo e e dirisang dinoko tse di
tse di tsepameng go emela tsepameng go emela tshedimosetso
• Rulaganya tshedimosetso tshedimosetso
go ya ka O dirisa pampiri ya diboloko. Go a tlhokagala gore o gakolole
Sekaseka le go ranolola barutwana ka ga dikarolokgolo tsa kerafo e e dirisang dinoko tse di
- manaaneng tshedimosetso tsepameng go emela tshedimosetso
- Dithobane tse di Araba dipotso ka ga tshedimosetso (lebelela dintlha tsa kgwedi-tharo 1) Barutwana ba araba dipotso ka ga
dirisiwang go bontsha mo kerafong e e dirisang dinoko kerafo e e dirisang dinoko tse di tsepameng go emela tshedimosetso
nyalano tse di tsepameng go emela : lebelela kgwedi-tharo 1 e e maleba le mefuta ya dipotso tse di
• Mananeo tshedimosetso farologaneng
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
5.5 Tshwantshanya
Tshwantshanya tshedimosetso
tshedimosetso Tshwantshanya tshedimosetso
mo
• Kerafo e e dirisediwang
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
ditshwantsho
Kerafo e e dirisang dinoko
tse di tsepameng go emela
tshedimosetso
5.6 Sekaseka le go ranolola
Sekaseka le tshedimosetso
go ranolola Araba dipotso ka ga
tshedimosetso tshedimosetso e e neetsweng
• Kerafo e e dirisediwang
ditshwantsho
- Kerafo e e dirisang di-
noko tse di tsepameng
go emela tshedimo-
setso
MOPHATOWA 3 KGWEDITHARO 4
1.DIPALO, TIRAGATSO LE KAMANO
CAPS Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
1.1 Go balela didiriswa tsa go Mo bokhutlong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse ba bo ba bone,
kgaoganngwa. tshwere le go tsamaisa didiriswa di le 1 000. Ba tshwanetse go nna le temosi
Go balela
go ya bontsintsi jwa 1 000. Togamano ya ditlhopha e a rotloediwa.
didiriswa Lekanyetsa o balele ka
ikanyego bonnye go fitlha
1 000 didiriswa ka letsatsi.
Togamaano ya ditlhopha e a
rotloetswa.
483 Dikete Makgolo Masome Bongwe
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
484
1.1 Go balela didiriswa tsa go Kwa bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go itse go
kgaoganngwa. arabela mofuta o o latelang wa dipotso le ditaelo:
Go balela
didiriswa Lekanyetsa o balele ka • Bolela dibadisi ka ditlhopha tsa bo tlhano le bolesome.
ikanyego bonnye go fitlha
Rulaganya gape le go balela gape. A o na le dipalo tse di tshwanang tsa
1 000 didiriswa ka letsatsi.
dibadisi?
Togamaano ya ditlhopha e a
rotloetswa. • Fa go dibadisi tse 200. Di balele ka go di di r aka ditlhopha tsa lesome.
Go balela dibadisitsotlhe tse 200,a o ka ruta go balela ka ditlhopha tsa
20kgotsa25? Go reng?
• Fetsa gore ke mokgwa ofe go balela kgobokanyo ya di phensele.
• Fa go na le dibadisi tse 80.
Fa re balela ka sebedi kgotsa selsomes,a dibadisi tsa palogotlhe di nna di
tshwana?
• Balela dibadisi di le 46 go dira ditlhopha tsa bobedi.Go bonako\ka pele
go balela ka sebedi go na le go balela go sengwe? KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.2 Balela kwa pele le kwa Balela kwa pele le kwa morago go: Kwa bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go itse go:
morago go:
Balela kwa pele • 1s go ttswa go nomore nngwe Go balela ka go itshepa, ka molomo ka bongwe, bolesome, botlhano,
le kwa morago • bo1s go ttswa go nomore le nngwe magareng ga 0 le bobedi, bomasome a mabedi, some a mabedi tlhano, bosomeamatlhano le
nngwe le nngwe magareng 1000 makgolo le sekete.
ga 0 le 1000
• 10s go tswa go atisa magareng Go araba dipotso jaaka:
• Bo 10s go tswa go atisa ga 0 le 1000
Balela ka bolesome go tswa go 400 go fitlha go 500. Balela gape kwa
magareng ga 0 le 1000
• 5s go tswa go atisa ka 5 morago.
• bo5s go tswa go atisa ka 5 magareng ga 0 le 1000
Balela ka 2s go tswa go 564go fitlha go 580. Balela gape kwa morago.
magareng ga 0 le 1000
• 2s go tswa go katiso ya 2
Balela morago ka bolesome go tswa go 200 go fitlha go 40.
• bo 2s go tswa go katiso ya magareng ga 0 le 1000
2 magareng ga 0 le 1000 Balela ka bosomeamatlhano go tswa go 600 go fitlha go 800.
• 3s go tswa go katisa ya 3
• bo 3s go tswa go katisa ya magareng ga 0 le 1000 Balela morago ka 100 go tswa go 620. O baleltse dibuka di le kae?
3 magareng ga 0 le 1000
• 4s go tswa go palo nngwe le Balela kwa morago ka bongwe go tswa go 876 go fitlha go 866. Ke bongwe
• bo 4s go tswa go palo nngwe magareng ga 0 le 1000 ga kae ba kae t?
nngwe le nngwe magareng
• Mo 20s, 25s, 50s,100s go fitlha Fa o balela ka di bo 25 go tswa go 525 go fitlha go 850 a o tla dirisa
ga 0 le 1000
ka 1 000 dinomore tse 725? Balela le go netefatsa
• Mo bo 20s, 25s, 50s,100s
go fitlha ka 1 000
1.2 Balela kwa pele le kwa Balela kwa pele le kwa morago go: Ke dipalo dife tse di tlang gape (fa thoko)?
Balela kwa pele morago go: • 1s go ttswa go nomore nngwe 467, 468, 469,
le kwa morago • bo1s go ttswa go nomore le nngwe magareng ga 0 le 725, 750, 775,
nngwe le nngwe magareng 1000
ga 0 le 1000 420, 440, 460
• 10s go tswa go atisa magareng
• Bo 10s go tswa go atisa ga 0 le 1000 820, 800, 780
magareng ga 0 le 1000 • 5s go tswa go atisa ka 5 Balela o dirisa molapalo
• bo5s go tswa go atisa ka 5 magareng ga 0 le 1000 Thala mothalo o o se nang sepe o bontshe dipalo mo go ona:
magareng ga 0 le 1000 • 2s go tswa go katiso ya 2 602, 604, 610. O ka baa kae 606? Balela o dirisa molapalo go tswa go 602
• bo 2s go tswa go katiso ya magareng ga 0 le 1000 go fitlha go 610.
2 magareng ga 0 le 1000 • 3s go tswa go katisa ya 3 Balela o dirisa bolesome go tswa go 314 go fitlha go 344. Ke nomore palo
• bo 3s go tswa go katisa ya magareng ga 0 le 1000 efe e e sa fetogang? Goreng makgolo a sa fetoge? Fa o balela kwa morago
3 magareng ga 0 le 1000 • 4s go tswa go palo nngwe le go diragala eng?
• bo 4s go tswa go palo nngwe magareng ga 0 le 1000
nngwe le nngwe magareng • Mo 20s, 25s, 50s,100s go fitlha
ga 0 le 1000 ka 1 000
485 • Mo bo 20s, 25s, 50s,100s
go fitlha ka 1 000
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
486
1.3 Tlhaola, lemoga le go bala Tlhaola, lemoga le go bala Kwa bofelong ba kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go kgona go
dipalo dipalo dira tse di latelang:
Matshwaopalo
le mainapalo • Tlhaola, lemoga le go bala • Tlhaola, lemoga le go bala Go bala le go kwala dipalo go fitlha go 1 000
matshwaos 0 go fitlha 1 matshwaos 0 go fitlha 1 000 Go araba dipotso jaana:
000
• Kwala matshwao palo 0-1 000 Ke palo efe e e mo karateng e?
• Kwala matshwao palo 0-1
• Tlhaola, lemoga le go bala
000
642
• 0-1000
• Tlhaola, lemoga le go bala
Batla karata e e nang le 738 kgotsa makgolo a a supa masomeamararo le
• Kwala mainapalo 0-1000 bobedi.
• 0-1000
Balela dipalo tse di latelang kwa godimo: 534, 947, 974, 345
• Kwala mainapalo 0-1000
Bala mafoko a:
• Makgolo a mararo el some a mane pedi
• Makgolo a robedi masome a mabedi le nngwe
• Makgolo a mane masome a marataro robongwe
• Sekete
• Some a mabedi robongwe
Kwala ka dipalo
• Makgolo a matlhano le bosupa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• Makgolo a mane
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO • Makgolo a marataro masome a robedi le botlhano
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.4 Tlhalosa, go tshwantsha Tlhalosa, go tshwantsha le go Mo bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go itse go
Tlhalosa le go rulaganya dipotso go rulaganya dipotso go fitlha go dira tse di latelang:
Tshwantshanya fitlha go 999 999 Rulaganya dipalo bonnye go fitlha go 1000
le go rulaganya • Tlhalosa le go tshwanthsa • Tlhalosa le go tshwanthsa Arabela dipotso tse diboditsweng o ditseleng tse di farologaneng :
dipalo dipalogotlhe tse di fitlhang dipalogotlhe tse di fitlhang go
go 999 o dirisa nnye go , 999 o dirisa nnye go , kgolo go, Ithute molapalo.
kgolo go, e ntsi go, e nnye e ntsi go, e nnye go le elekana
go le elekana le. le.
• Tlhalosa le go rulaganya • Tlhalosa le go rulaganya pal- 450 e tlhagelela kae ?
palogotlhe go999 go tswa ogotlhe go999 go tswa go nnye
go nnye go fitlha go kgolo, go fitlha go kgolo, le bogolo le 700? e tlhagelela kae ?
le bogolo le bonnye. bonnye. 350. e tlhagelela kae ?
Dirisa bolengkemedi Dirisa bolengkemedi tatelano go Tlhalosa dipalo tse di setseng
tatelano go bontsha bontsha thulaganyo, lefelo kgtsa
thulaganyo, lefelo kgtsa maemo Kwala dipalo go tswa go kgolo go fitlha go nnye
maemo • Dirisa, bala le go kwala dipalo- 345, 428, 389, 561, 600, 739, 620, 824
• Dirisa, bala le go kwala tatelano o tsenya khutshwa- Bapisa dipalo go fitlha 999
dipalotatelano o tsenya fatso go tswa go 31
khutshwafatso go tswa go Ke palo efe e 1 e le kgolo go feta 563
31 Ke palo efe e etlang morago ga 768
Ke palo efe e 1 e le nnye go feta 431
Ke palo efe e 10 e le kgolo go feta 620
Ke palo efe e 10 e le nnye go feta 650
Ke palo efe e 20 e le kgolo go feta 480
Ke palo efe e 20 e le nnye go feta 740
Araba ka nnete kgotsa e seng nnete. Neela lebaka mo karabong ya gago
220 e gaufi le 200 go feta 250
403 is not closer to 400 go feta 420
15 e gaufi le 0 go feta go 30
Tlatsa ka bontsi go na le bonnye
145ke _________ 154
823 ke _________ 789
466 ke _________ 664
Dirisa palo e ele nngwe 9, 0, 6 go dira palo e kgolo e ekgonagalang. Ke palo
efe e nnye e o ka e dira?
487
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
488
1.5 Lemoga kemopalo ya dipalo Mo kgweditharo e go golaganya ga dikakanyo di tshwanetse go gatelelwa le
tse di nang le dinomore tsa go rotloetdiwa:
Kemopalo
tharo go fitlha ka 999
• Dipalo di ka aroganngwa go fitlha lekgolo, masome le bone.
• Lemoga gore nomorepalo
• Tlhaloganya gore 51e kgolo go 15 gonne 51e na le ditlhopha tse 5 setl-
nngwe le nngwe e emetse
hopha sa bolesome le 15 felamo setlhopheng \ditlhopheng tsa lesome.
eng.
• Fa o balela ka bolesome ,fa barutwana ba fitlhelela someamane, ba itse
• Kgaoganya dipalo tsa dino-
gore ba tshwanetse go balela bolesome ba bane (40)ba itse gore ba
more di le tharo go fitlha go
tshwanetse go balela bolesome ba bane(4 ).
999 ka go atisa ka 100, ka
katisanetse ya bolesome le Kwa bofelong jwa kgweditharo e, barutwana ba tshwanetse go itse go:
bongwe
Go dirisa, buisa le go kwala puo go kgona go dira ka dikemopalo le go
• Tlhaola le go neela boleng ditlhaloganya.
jwa dinomore di le robedi.
Palo nngwe kgotsa bongwe, bolesome, bolekgolo, nakopalo, palo ya
nako nngwe, paloya dinomore tse tharo, palo ya dinomore tse pedi,
bolengkemedi.
Lemoga 0 jaaka bokoso e e emelang dipalo tsa dinomore tse pedi le
dipalo tsa dinomore tse thalo jaaka :
60
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
305
720
Aroganya dipalo go bontsha boleng jwa nomore palo
637 = 600 + 30 + 7
Dirisa diboloko go bontsha kemopalo ya dipalo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
600
30
7
Dirisa diboloko tsa (dienes) go bontsha kemopalo ya dipalo .
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.5 Lemoga kemopalo ya dipalo Arabela dipotso tse di jaana:
tse di nang le dinomore tsa
Kemopalo Bolela gore 7 e emetse nomore palo efe mo go 127 gape pedi 2? Gape 1?
tharo go fitlha ka 999
Ke bolekgolo b aba kae mo dinomoreng tse di latelang:
• Lemoga gore nomorepalo
nngwe le nngwe e emetse 300, 500, 700, 412, 568
eng.
Ke ditlhopha di le kae tsa bolesome tse di leng teng mo dipalong tse di
• Kgaoganya dipalo tsa dino- latelang?
more di le tharo go fitlha go
50, 80, 100, 200, 700, 120
999 ka go atisa ka 100, ka
katisanetse ya bolesome le Kwala dipalo tse:
bongwe
Kgolo le botlhano
• Tlhaola le go neela boleng
jwa dinomore di le robedi. Kgolo a marataro some a mabedi le botlhano
Kgolo a mane somarobedi le borobongwe
Kgolo a mararo le boraro
Kwala dipalo tse
lekgolo + 2 masome
Makgolo a mabedi + 3 masome + 7 bonngwe
Makgolo a mane + 9 masome + 3 bonngwe
Tlhalosa gore ke dipalo dife tse di tsenang mo bokosong
872 = □ + 70 + 2
129 = 100 + □ + 20 + 9
346 = 300 + 40 + □
Neela boleng jwa palo nngwe le nngwe mo go 762.
THARABOLOLO YA DIPALO DI LE MO TIRISONG
489
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
490
1.6 Dirisa ditogamano tse di Barutwana ba solofetswe go rarabolola dipalofoko ba dirisa ditogamaano
latelang fa ba rarabolola tse:
Ditogamano tsa
dipalo mme ba tlhalose
go rarabolola • Go aga le go aroganya dipalo
tharabololo ya dipalo:
dipalo
• Koketsopedi le halofo
• Go aga le go aroganya
dipalo • Molapalo
• Koketsopedi le halofo • Go atametsa go bo lesome
• Molapalo Bona kgweditharo mo togamaanong e
• Go atametsa go bo le- • Go aga le go aroganya dipalo
some
• Koketsobedi le halofo
• Molapalo
Go atameletsa go bolesome
Mo kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go dirisa togamaano ya go
atametsa go bolesome fa ba dira dipalofoko.
Sekao:
Noah o na le R48,00. Dikarata tse a di kolokileng di rekwa ka tšhelete a
kana ka R5,00. A ka reka dikarata di le kae ?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Barutwana b aka atametsa go bolesome jwa R48gaufi le lesome,ke eng
se R50,00. Se se raya gore a ka reka dipakete tse lesome. Barutwana
ba tshwanetse go dira palelo mme ba dire dikarata tsa bona gaufi le go
atametsa go bolesome.
Letla barutwana go tlhopha togamano e e ba siametseng. Fela, fa barutwana
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
ba dirisaa togamaano e bas a e kgoneng, ba tshwanetse go bontshiwagore
ba kgone go tlhopha togamaano tse ba di kgonang sentle.
Barutwana ga ba tshwanela go nna ba thelela mo togamaanong tse. Ba tla
tshwanelwa go dirisa gape mo motheo wa bogare.
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.7 Rarabolola dipalofoko di le mo Kwa bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go dira
tirisong o tlhalose tharabololo dipalo tsa mefuta tse.
Tlhakano le go
ya dipalo tse di akaretsang
tlosa Go tlhakanya le go tlosa
go tlhakanya, go ntsha ka
dikarolo go fitlha 999. Go na le bonnye mefuta ya dipalo e meraro ya go tlhakanya le go tlosa e e
ka bewang ka ditsela di le dintsi.
Mefuta ya motheo ke a:
Go fetola
Noluthando o na le dikgomaretsi tse di 234. Silo o mo fa tsa gagwe di le 80.
O na le dikgomaretsi tse kae gotlhe?
Bapalami ba ba 500 mo setimeleng. Bapalami ba ba 176 ba a fologa. Go
setse bapalami b aba kae m setimeleng?
Kopanya
Nosisi o kgobokanya dilwana tsa sekolo tsa porojeke ya go tsenya mo
tirisong gape. O kgobokanya dibotlolo tsa polasetiki di le 124 le meteme ya
thini e le 268. O kgobokantse dilwana di le kae? Lebenkele le na le dipakete
di le 368 tsa ditšhipisi;tse 82 ke ttsa chippos tse dingwe tsotlhe ke tsa
ziksnacks. Ke dipakete di le kae tsa r Zicksnacks tse di leng teng?
Bapisa
Mophato wa 2 o kgobokantse R446. Mophato wa 3o kgobokantse R729.
Mophato wa 3 o kgobokantse tšhelete e kae?
Go botsa dipalo ka mokgwa o o farologaneng
Dipalo di tshwanetse go botswa ka mokgwa o o farologaneng. Sekao,
Bobedi ba dipalo tse ke tsa go fetolela, fela tse di sa “itsiwing” di mo lifelong
le le farologaneng, mo dipalong.
Lebenkele le na le dipakete tsa bupi tse; 55 di romeltswe. Jaaning go na le
diphakete tse 170tsa bupi. Ke dipakete tse kae tse di neng di le teng kwa
tshimologong?
Lebenkele le na le dipakete tse 500 a tshukiri. Fa ba sena go rekisa dipakete
tse dingwe,ba setse ka dipakete di le 324 tsa sukiri. Ba rekisitse dipakete di
le kae tsa sukiri?
491
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
492
1.8 Tharabololo ya dipalofoko di Dikao tse di ka dirwang mo kgweditharo e
le mo tirisong mmee o tlhalose
Poeletso ya go Boelatsa go tlhakanya
tharabololo ya dipalo tse di
tlhakanya e e
akaretsang katiso, ka dikarabo Dikoli tse 36 di na le maotwana a makae?
isang kwa go
go fitlha go 99.
atiseng Keelo \ selekanyetso
Thami o boloka disente di le someamararo le botlhano (35c)ka beke. O
bolokile madi a ma kae mo dibekeng di le robedi (8)?
Dikeriti
Rre Khumalo o jala mela e le 20 ya ditlhare tsa dinamune. Go na le ditlhare
di le 12 mo moleng. Ke ditlhare di le kae gotlhe tse di jetsweng?
Mo bonno jwa dipalo tse di nang le kamano ya tiro e e farologaneng
Heila o rekisa marotho a nama e le nngwe R4. Diratafole go mo thusa go
bona tlhotlhwa ya thomelo e e kwa godimo.
Palo ya marotho a nama
Boleng ka R
Dirisa tafole go bona tlhotlhwa ya marotho a nama a 23.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Sedick o tlhokomela ngwana. O duedisa R20 e leng tšhelete ya loeto, gape
le R5 go ura nngwe le nngwe e a tlhokomelang ngwana ka yona. Tlatsa
tafole e e latelang:
1.9 Rarabolola le go tlhalosa Dikao tsa dipalo tse dika dirwang mo kgweditharo e ,
dikarabo tsa katiso dipalo
Kgobokanyo Ditlhopha
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tse di akaretsang tse di
le kgaoganyo
akaretsang go aroganya Ditlhopha, tlogela se se salang
e e isang go
go go lekaleanang go fitlha
karogano Koloi ya marotho e rekisa marotho ka dikgetse di le 12. Ba na le marotho a
go 200 ka dikarolo tse di
le 118. Ke dikgetse di le kae go di le 12 tsa marotho e nngwe le e nngwe e
tsenyeletsang disala.
ka e dirang gotlhe?
Ditlhopha, go akaretsa tse di setseng ka mo karabong.
Molemi o na le mae a le 227. O tshanetse go dirisa dibokoso tsa mae a
marataro tse kae, fa a tshwanetse go phaketela mae a gagwe otlhe?
Go kgaoganya \ aroganya
Kgaoganya tlogela tse di salang
Ditsala tse tlhano ba aroganya dibokoso di le 84tsa dimonamone gore
mongwe le mongwe wa bona a bone palo ya dimonamone e e lekaneng.
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.10 Rarabolola le go tlhalosa Dikao tsa dipalo tse di ka dirwang mo kgweditharo e
ditharaano tse do mo tirisong
Go aroganya Go aroganya go go isang kwa go dipalophatlo
tse di akareetsang go
go go isang go
aroganya ka tekatekano go Aroganya ditšhokolete di le 15 mo ditsaleng tse 6 gore batho ba bone karolo
dipalophatlo
go isang kwa go rarabololeng e e lekaneng ya tšhokolete gore go se ke ga nna le sepe \ epe e e salang.
tse di kopaneng le tse di sa
Aroganya tšhokolete ya dibara tse7 mo ditsleng tse 3 gor mongwe le
kopang. Sekao½, ¼, ¾, 2/5
mongwe a bone dibara tsa ditšhokoletetse di lekalekanang go se ke ga sala
jalo. jalo.
sepe.
Kgobokanyo ya dipalophatlo
Nkoko o neela Kiki R12. Kiki o batla go boloka boraro jwa madi ao. O
tshwanetse go boloka bokae?
Mofuta o wa dipalo o tswhanetswe go botswa fa morago ga gore barutwana
ba rarabolole dipalo tsa go aroganya tse nne go fitlha go tse tlhano, tse di
isang go dipalophatlo le go itse maina a diphtlo.
Go baa dipalophatlo mmogo
Mokatisi wa bolotloa o neela motshameki mongwe le mongwe halofo ya
kgetse ya dinamune. Ke batshameki ba ba 14. O tlhoka dinamune di le kae?
Mofuta o wa dipalo o tshwanetse go botswa fela fa barutwana ba rarabolotse
dipalo di le nne kgotsa di le tlhano tsa go aroganya, tse di isang go
dipalophatlo le go itse maina a dikwalwana tsa dipalophatlo..
Go kwala dipalophatlo
Barutwana ga ba tshwanela go kwala matshwao a dipalophatlo. Barutwana
ba tshwanetse go itse go neela dikarolwana tse 1 botlhano, 3 kotara kgotsa
3 bothataro. Se se ba thusa go tlhaloganya pele gore dipalophatlo le
maina a teng di tlhalosa gore ke dikarolwana tse kae tse di lekalekanang,
fa palogotlhe e arogantswe.sekao, dihalofo, boraro, dikotara, jalo. jalo.Sa
bobedi ke tse kae tsa dikarolwana tse di tse di tlhokometsweng. Sekao:
boraro ba babedie.2 thirds.)
Go emela dipalophatlo tsa dipalofoko
Barutwana bat hale dikarabo tsa bona go bontsha gore ba tlhaloganya
dipalo.
Solofela gore barutwana ba bangwe ba ka thala sentle (ka nepagalo) mme
ba palelwe ke go neela maina a dikarolwanaphatlo .
493 Barutwana ba neele maina a dikarolwanatse di arogantsweng ka go kwala
jaana. 2 boraro.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
494
1.11 • Lemoga le go tlhaola Dikao tse di ka dirwang mo kgweditharo e
tšhelete ya ditshipi le a
Tšhelete • Boleng jwa tšhelete le go dira dipalogotlhe. Sekao.
dipampiri a Aferika Borwa
- Kwala 325c ka diranta le disente.
• Rarabolola dipalo tsa
tšhelete tse di akaretsang - Ke ka ditsela di le kae tseo o ka dirang R400 o dirisa tšhelete a di-
palogotlhe lee tšhentšhi pamiri fela? O tla iste jang gore o na le tharabololo ya tsotlhe.
kgota disente
- Travis e na le dikarolwana tsa 50cle dikarolwana tsa dissente tse 20c.
• Fetolela magareng ga Ditofi R1, 20. O tla boelwa ke bokae?
diranta le disente
• Mandla o duela R5, 50 go tsamaya ka tekisi go ya sekolong.
- O duela bokae lleeto la gagwe ka sekolo fa a ya le go boa?
Go reka le go rekisa dipalo
• Nkokoagwe Pedro o mo neela R5. A ka reka dimonamone dife tse tharo?
Choc chuckle R2,70; gums R1,80; diboko tse dibotlha R1,40; perekisi
R1,60; diminti tsa metlholo R2,20;tofi R1,20.
• Damon o rekile dibuka tse tharo ka R80 e le nngwe, o boelwa ke bokae
fa a dirisitse R300?
• Pakete ya diminti tse 5 ke 44c e le nngwe. Rre King o tlhoka 88c ? O
tshwanetse go reka dipakete tse kae? O tla duela bokae?
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
DIPALELO
1.12 Dirisa ditogamaano tse di Bona kgweditharo 3.
latelang fa ba diragatsa
Ditogamaano
dipalelo:
(mekgwa
• Go aga le go aroganya
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
kgotsa
dipalo
ditogamaano)
• Koketsopedi le halofo
• Molapalo
• Atametsa go bolesome
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go 999 Mo kgweditharo e barutwana ba tswelela go aroganya dipalo gore ba kgone
go balela.
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa go 999
go tlosa Mekgwa ya go bontsha go balela ka go tlhakanya le go ntsha.
• Dirisa matshwao a a
maleba ( +, -, =, □) Kgaoganya dipalo gay a ka dikarolwana tse nnye go dira go balela
bonolo
• Ikatise ka kgolagano ya
dipalo go fitlha ka 30 Tiriso ya kitso ya kemopalo go aroganya dipalo ka lekgolo, lesome,
bongwe.
• Tlhakanya ka go kgaoganya dipalo tsotlhe.
Go tlhakanya dipalo tsa dinomore tse tharo le dipalo tsa dinomore di le pedi.
524 + 82 = □
= (500 + 20 + 4) + (80 + 2)
= 500 + (20 + 80)+ (4 + 2)
= (500 + 100) + 6
= 600 + 6
= 606
Go tlhakanya palo ya dinomore tse tharo le palo ya dinomre tse tharo .
323 + 436 = □
323 + 436 = = (300 + 20 + 3) + (400 + 30 + 6)
= (300 + 400) + (20 + 30) + (3 + 6)
= 700 + 50 + 9
= 759
• Tlhakanya dipalo tsa dinomore di le tharo le dipalo tsa dinomore di le
tharo
Barutwana ba ka kgaoganya dipalo ka ditsela tse di leng bonolo go dirisiwa.
Se se raya gore bat la di dira mo ditseleng tse di farologaneng.
524 + 82 = □
524 + (40 + 40 + 2)
524 + 40 → 564 + 40 → 604 + 2 = 606
495
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
496
1.13 • Tlhakanya go fitlha go 999 Tlhakanya dipalo tsa dinomore tse tharo le dipalo tsa dinomore tse tharo
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa go 999 323 + 436 = □
go tlosa
• Dirisa matshwao a a = 323 + (400 + 20 + 6)
maleba ( +, -, =, □)
= (323 + 400) + 20 + 6
• Ikatise ka kgolagano ya
= (723 + 20) + 6
dipalo go fitlha ka 30
= 743 + 6
= 749
• Tlosa ka go kgaoganya dipalo tsotlhe
Dipalo tsa dinomore di le tharo ntsha dipalo tsa dinomore tse tharo
889 – 137 = □
889 – 137 = (800 + 80 + 9) – (100 + 30 + 7)
= (800 – 100) + (80 – 30) + (9 – 7)
= 700 + 50 + 2
= 752
• Ntsha ka go kgaoganya palo e le nngwe
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
889 – 137 = □
889 – (100 + 30 + 7)
889 – 100 → 789 – 30 → 759 – 7 = 752
• Dirisa halofo go kgaoganya dipalo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
525 + 16
= 525 + 8 + 8
= (525 + 8) + 8
= 533 + 8
= 541
• Balela pele le balele kwa morago
805 = 798 = □
Baleela godimo gangwe go tswa go 798 ka togamano e e maleba gonne
dipalo di le gaufi le gaufi.
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go 999 • Tlhaola gaufi le koketsopadi
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa go 999 245 + 246
go tlosa
• Dirisa matshwao a a Mongwe a ka bua palo e jaaka 245 + 1 kgotsa koketsopedi 246 – 1
maleba ( +, -, =, □)
245 + 245 + 1
• Ikatise ka kgolagano ya
= (200 + 40 + 5) + (200 + 40 + 5) + 1
dipalo go fitlha ka 30
= (200 + 200) + (40 + 40) + (5 + 5) + 1
= 400 + 80 + 10 + 1
= 400 + (80 + 10) + 1
= 400 + 90 + 1
= 491
Go godisa le go ikatisa ka go tlhakanya le go tlosa ka dikgono
Barutwana ba tshwanetse go ikatisa mefuta e mengwe ya dikgono go
tlhakanya le go dintsha
Balela godimo kgotsa tlase gaufi le 10
588 + 9
588 + 10 = 598
598 - 1 = 597
588 + 19
588 + 20 = 608
608 – 1 = 607
Barutwana ba tshwanetse go nna le ditšhono \ sebaka tsa go dira dipalelo ka
mekgwa e e latelang ya dipalo go fitlha go 800:
Tlhakanya kgotsa tlosa para sa atisa ka 10, kgabaganya 100
40 + 70
70 + 80
120 – 30
150 – 60
497
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
498
1.13 • Tlhakanya go fitlha go 999 Tlhakanya kgotsa ntsha 10 go kgotsa go tswa go palo nngwe le nngwe ya
dinomorepalo di le pedi-kgotsa dinomore palo di le tharo, go tsenyeletsa go
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa go 999
kgabaganya 100s.
go tlosa
• Dirisa matshwao a a
Sekao:
maleba ( +, -, =, □)
65 + 10
• Ikatise ka kgolagano ya
dipalo go fitlha ka 30 124 + 10
326 – 10
358 - 10
Tlhakanya kgotsa tlosa nomorepalo e le nngwe kgotsa go fitlha go
nomorepalo ya dipalo tse tharo ntle le go kgabaganya bolesome.
Sekao:
634 +5
775 + □ = 779
768 – 4
Tlhakanya le go tlosa nomorepalo e le nngwe go le go tswa go atisa ka 100
Sekao:
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
600 + 4
500 + 3
700 - 6
800 - 5
Simolola go tlhakanya le go tlosa para ya go atisa ka 100
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
100 + 100
100 + 200
200 + 200
300 + 400
Barutwana ba tshwaneste go neelwa ditšhono (sebaka) sa go ikatisetsa
dipaterone ka go tlhakanya le go ntsha.
Fa o itse gore 1+ 1 = 2
Jaanong ke eng e:
10 + 10
100 + 100
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go 999 Simolola go tlhakanya kgotsa go ntsaha bobedi ba go atisa go tswa go
nngwe le nngwe ya dipalo tsa dinomore tse tharo.
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa go 999
go tlosa sekao:
• Dirisa matshwao a a
maleba ( +, -, =, □) 675 + 100
• Ikatise ka kgolagano ya 762 - 100
dipalo go fitlha ka 30
Tlhaloganya go tlhakanya kwa bofelong jwa ngwaga.
Kwa bofelong jwa ngwaga barutwana ba tshwwanetse go itse go:
Go itse le go tlhakanya puo ya go tlhakanya:
bontsi, tlhakanya, palo, palogotlhel, altogether,lekana le, letshwao….le go
buisa le go kwala matshwao a go tlhakanyathe (+) le letshwao la go lekana
(=)
Tswelela go godisa le go tlhakanya le go balela jaaka setepe (kgato) ya
molapalo. Sekao,
Araba tse di latelang.
Ke tlhoka eng go tlhakanya 67 go dira 85?
Tse ke dipalofoko tsa dipotso: 67 + □ = 85.
Arabela mefuta ya dipotso tse di latelang:
• Tlhakanya gotlhe 43 and 19
• Tlhakanya lesome go 167
• 51 tlhakanya le 83
• Tlhakanya 70 go 50
• 280 = 120 + 80 + □
• Ke eng 30 e ntsi go 160
• Bona palogotlhe ya 156 le 14
• Tlhakanya somepedi go lekgolo l le someamasupa le botlhano
• Ke palo efe e lesome e leng ntsi go 483?
• Ke palo efe e o tshwanetseng go e tlhakanya le 45 go dira 178?
• Ke palo efe eo e tlhakanyang go 25 go dira 178?
• Ke palo efe eo e tlhakanyang le 56go dira 170?
499 • Makgolo a mararo tlhakanya le bolesome ba bane le bolesome baba raro
• Bolesome b aba (12) le bo nngwe ba ba robedi (8)
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
• 245 + 10 = □ 245 + 20 = □ 245 + 30 = □
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
500
1.13 • Tlhakanya go fitlha go 999 Itse gore e emetse palo e e sa itsiweng
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa go 999 45 + 81 = □
go tlosa
• Dirisa matshwao a a 67 + □ = 125
maleba ( +, -, =, □)
47 + 32 + 8 = □
• Ikatise ka kgolagano ya
31 + □ + 20 = 160
dipalo go fitlha ka 30
□ + r = 100
□ + r = 120
□ + r = 450
Tlhaloganya le go dirisa kitso ya go tlhakanya gore e ka dirwa ka mokgwa o
mongwe:
178 + 12 = 190 se se raya gore 12 + 178 = 190
Kwa bofelong jwa ngwaga ba tshwantse go tlhaloganya go ntsha
Dirisa le go tlhaloganya puo ya go tlosa:
Tlosa fa, tlosa, go setse tse kae, ke bokae bo bonnye..jaanong ...,
farologanyo magare ga , bokae bo bontsi ke...gape...., bokae bo bontsi go
dira... buisa le go kwala letshwao la gontsha (-)
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Tswelella go godisa go tlhakanya go tlosa:
• Go tlosa ; le
• Go batla,pharologanyo magareng.
Tlhaloganya gore go ntsha lefela go tlogela palo e sa fetoga:
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
192 – 0 = 192 → 192 = 192 – 0
Arabela go potso e e kwadilweng mo ditseleng tse di tshwanang le:
37 tlosa 13
Tlosa 40 go tswa 280
162 o tlosa 42
Ntsha 45 go tswa 390
Pharologanyo ke eng magareng ga 738 le 157?
Ke bonnye bo bo kae 117 go 449?
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.13 • Tlhakanya go fitlha go 999 Ke palo efe e o tlosang mo go 56 go dira 122?
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa go 999 Ke palo efe e o tlosang mo go 56 go dira 132?
go tlosa
• Dirisa matshwao a a Ke palo efe e o tlosang mo go 56 go dira 142?
maleba ( +, -, =, □)
Batla para ya dipalo tse di nang le pharologano ya 10
• Ikatise ka kgolagano ya
Go na le pensele tse 45 mo towareng ya morutabana. O ntsha dipensele tse
dipalo go fitlha ka 30
17. Go setse tse kae?
Para ya dipalo tse di farologaneng ka 20.
Itse gore¨e emetse palo e e sa itsiweng.
557 – 134 = □
800 – 530 = □
762 – □ = 448
598 – 42 = □
687 – □ = 375
13 – 6 = 15 - □
□ – 18 = 24
174 – 14 = □
199 – □ = 25
Simolola go tlhaloganya gore:
125 – 10 e farologane go 10 – 125
Tlhaloganya kgolaganyo magareng ga go tlhakanya le go ntsha.
Dirisa kgolagano magareng ga go tlhakanya le go ntssha.
Bua le go kwala dintlha tse di tsamaelanang le go ntsha go neela dintlha
tsea go tlhhakanya le go tlhanola.
Sekao:
25 + 68 = 93 go raya gore 93 – 68 = 25
68 + 25 = 93 go raya gore 93 – 25 = 68
122 – 104 = 18 go raya gore 18 + 104 = 122
501 Kwa ntle ga tiriso ya didiriswa:
O itse gore 145 + 120 = 265
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
502
1.13 • Tlhakanya go fitlha go 999 Ke eng:
Go tlhakanya le • Ntsha go tswa go 999 120 + 145
go tlosa
• Dirisa matshwao a a 265 – 120
maleba ( +, -, =, □)
265 – 145
• Ikatise ka kgolagano ya
O itse gore 154 – 38 = 116
dipalo go fitlha ka 30
Ke eng:
154 – 116
116 + 38
38 + 116
Kwala o arabe tse di latelang
64 – 37 = □ se se raya gore 37 + □ = 64
137 – 17 = □ se se raya gore□ + r = 137
200 - 100 = □ se se raya gore□ + 100 = 200
89 – 38 = 51 ; 51 ke pharologanyo gonne□ + r = 89
Kwala dipalofoko ts nne o dirisa dinomore tse tharo. 160, 35, 125
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Go tlhola dipoelo tsa go balela
Sekaseka dipalo tse di maleba
Barutwana ba tshwanetswe go rutiwa go tsaya tshweetso e e maleba ya
ditharabololo.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Tseela e nngwe ya go dira tse ke go bonela pele dikarabo pele ba balela.
Fa o tlhakanya dipalo tse pedi tse di leng gaufi le e nngwe, sekao. 45 le 46
Barutwana b aka dirisa koketsopedi jaaka tsela ya go bonela pele dikarabo.
Go tlhatlhoba dipalo tse
Barutwana ba tshwanetse go itse gore ba ka kgona go
• Tlhola go tlhakanya ka go balela. Sekao:Ga 36 + 18 = 54; le 54 – 18 = 36
• Tlhola go ntsha ka go balela ka go tlhakanya. Sekao 84 – 48 = 36, le 36
+ 48 = 84
Dirisa itiragatso ya phetolo ga tlhoal ditharabololo gore ka lebaka gore o rute
go tlhakanya le go ntsha ka gangwe.
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.14 • Atisa dipalo 1 go 10 ka 1, Mo kgweditharo e, barutwana ba tla tshwanelwa ke go :
2, 3, 4, 5, 10
Poeletso ya go • Dirisa le go tlhaloganya puo ya go ikatisa;
tlhakanya e e • Dirisa matshwao a a
• Emelela ikatisa (go atisa) ka tlhomamo;
isang go katisa maleba (x, =, □)
• Dirisa matshwao a a maleba go tlhalosa dipolelopalo;
• Ikatise le go tlhaloganya gore atisa e ka dira ka mokgwa mongwe le
mpngwe;
• Dirisa molapalo go bontsha palelo katiso le go tlhalosa dikemedi tsa teng
(go bontsha gore go tlola go boeletsa go tlhakanya jang);
• Dirisa molapalo go bontsha palelo katisole go tlhalosa dikemedi tsa teng
(go bontsha gore go tlola go boeletsa go bontsha go tlhakanya); le
• Bua tafole ya go tlhakanya (katiso).
Mo bofelong jwa kgweditharo e, barutwana ba tla tshwanelwa ke go :
Dirisa puo ya go atisa mo maanong a a diragadiwang .:
Bopedi dinako, atisa, atisa ka, atisa go.., bontsi ba, setlhopha sa.., dinako
(kgolo, ltelele, bophara..), tgabedi, gararo ka, le go bala le go kwala lesthwao
la atisa (x)
Dirisa puo go diira go balela ka go atisa
Go tlhaloganya go dira go balela ka go atisa
6 e tlhkanya ga 3 e lekana le:
6 + 6 + 6 = 18
3 bontsi ba 6 = 18
3 atisa 6 = 18
6 x 3 = 18
3 x 6 = 18
Go tlhaloganya go atisa go go tlhalosang tatelano
503
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
504
1.14 • Atisa dipalo 1 go 10 ka 1, Simolola go lemoga gore go atisa go ka dirwa ka tatelano e nngwe le
2, 3, 4, 5, 10 enngwe.
Poeletso ya go
tlhakanya e e • Dirisa matshwao a a Arabela dipotso tse di botswang ka ditsela tse di fapaneng
isang go katisa maleba (x, =, □)
Botlhano b aba bedi
Tlhano ga bedi
Tharo ga tlhano5
Dibadisi tse tharo mo moleng. Go na le mele e le mene. Ke dibadiisi tse kae
tse di leng tsotlhe?
2 atisa ka 7
16 ga 2
Go tlhaloganya molao wa go refosana wa go atisa
3 x 4 = 12 e tswhana le 4 x 3 = 12
Lemoga go dirisa seemedi go emela palo e e sa itsiweng.
2 + 2 + 2 = □
2 x □ = 6
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
5 + 5 +5 + 5 + 5 ka ga jalo 5 x r = 25
4 + 4 + 4 ka ga jalo 4 x 3 = □
10 + 10 + 10 + 10 + 10 ka ga jalo 10 x □ = 50
5 x □ = □ x 5 = 45
4 x 8 = □ x 4
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
8 + 8 + 8 = 3 borobedi = 8 x □ = 24
Gotlhaloganya kamano magareng ga go stisa le koketsopedi
Kopolola tafolee. Tlatsa mola wa go atisa ka nne
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
4s
2s
Dirisa mefura e e farologaneng ya dikakanyo ya go dira go atisa
• Digerete tsa go atisa
• Papetlakaelo
• Ditafole
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.15 • Arola dipalo go fitlha go 99 Pharologanyo ke eng mo kgweditharo e ya 3?
by 1, 2, 3, 4, 5, 10
Karolo Kwa bofelong jwa kgweditharo e re tshwanetse go netefatsa gor barutwana
• Dirisa matshwao a a ba kgona go:
maleba (÷, =, □)
• Go tlhaloganya gore halofo (seripagare ke phetolelo ya sebedi le go
gopola sebdi sa dipalo tsotlhe go 20 le tse di dumelesegang;
• Lemoga go arola jaaka setlhopha;
• Tlhlaloganya le go itumelela kamano magareng ga go arola jaaka e le
tiriso ya phetolelo.
• Dirisa tiragatso ya mekgwa e sa tlhomamang le mekgwa ya go kwala go
dira karolo ka dipalo tsa mono-pedi le ya mono-nngwe;
• Dirisa ikatisa le mekgwa e e sa rulaganyang ya go kwala le go dira karo-
ganyo ya dipalo tsa dinomore tse pedi le dipalo tsa nomore e le nngwe;
• Dirisa kitso ya bone ya kemopalo go dira palelo ya go atisa le go arola\
aroganya;
• Tlhalosa gore ke balelo efe e ba e dirisang le gore goreng; le
• Dira puisano ka dikarabo tsa bona le go tlhalosa go nagan ga bona le
• Dirisa kitso ya nomore tiraggatso le diphotsotswhano o tsenyeletsa
koketsopedi le halofo go lekanyetsa le go lebelela kwa morago.
Ditogamaano tsa go rekota \ go gatisa
Go le mokgwa mongwe wa go rekota \ go gatisa o barutwana b aka
o dirisang mo mophatong wa 3. Barutwana baa ka se thelele mo
ditogamaanong tsotlhe. Ba tshwanetse go kaelwa \ supetswa go lebelela
karoganyo ya dipalo polelo leggo tsaa tshwetso ka togamaano e e maleba
e e tla dirisiwang. Go ssolofetswe gore barutwana b aka se tlhole ba nna ba
esi mo go thaleng ditshwantsho le go dirisa dipalo go tlhalosa go nagana ga
bona.
Boeletsa go tlosa
Togamaano e e tshwanetse gore e dirisiwe fa ba rarabolola dipalofoko
le gore barutwana ba tshwanetse go supetswa tsela mo go lebeleleng
tlhatlhamano ya dipalo go tsaya tshwetso gore palelo e ka dirisiwa go
boelletsa go ntsha kgotsa go nnya.
40 ÷ 8 =
505 40 – 8 → 32 – 8 → 24 – 8 → 16 – 8 → 8 – 8 = 0
Barutwana ba balela dipalo tsa nako e ba ntshang 8 go bona 0.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
506
1.15 • Arola dipalo go fitlha go 99 Boeletsa go tlhakanya
by 1, 2, 3, 4, 5, 10
Karolo Barutwana bangwe ba ka dirisa togamaano e fa ba tlhaloganya kamano
• Dirisa matshwao a a magareng ga go atiasa le go arola. Gangwe gape tlhatlhamnao ya dipalo go
maleba (÷, =, □) tlhomamisa gore togamaano e lebagane kgotsa nnya.
40 ÷ 8 =
8 + 8 → 16 + 8 → 24+ 8 → 32 + 8 → 40
Barutwana ba balela dipalo tsa nako e ba tlhakanya 8 go bona 0.
Dirisa atisa
Barutwana ba tshwwanetse gore:“ke eng se ke se itseng ka go atisa se se
ka nthusang go balela karoganyo?”
Barutwana b aka kwala dintlha tsa go atisa tse ba di itseng mo botong, go
thusaa ba banwe go aroganya.
(Boroto ya motlhala)
K e a itse: 10 x 3 = 30
Ke a itse: 4 x 3 = 12
72 ÷ 3 = □
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
10 x 3 = 30
10 x 3 = 30
30 + 30 = 60
72 – 60 = 12.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
4 x 3 = 12
10 + 10 + 4 = 24
Ka jalo 72 ÷ 3 = 24
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.15 • Arola dipalo go fitlha go 99 Pharologanyo ya dinomore
by 1, 2, 3, 4, 5, 10
Karolo Pharologanyo ya dinomore wa karoganyo mo godimo ga go tlhakanya go
• Dirisa matshwao a a raya gore dipalo di ka kgaoganngwa ka dikarolwana tse di bonolo go balela.
maleba (÷, =, □)
39 ÷ 3 = □
= (30 + 9 ) ÷ 3
= (30 ÷ 3) + (9 ÷ 3)
= 10 + 3
= 13
Go kgaoganya dipalo ka ditlhopha \seripa: 60 ke halofo
Fa barutwana ba ipolelela gore: “Ke itse eng ka go arola ka 5?”Barutwana
ba itse gore 30 e arolwa ka 5 e tlogele sesala.
60 ÷ 5 = □
30 ÷ 5 = 6
30 ÷ 5 = 6
6 + 6 = 12
Dirisa dihalofo go arola ka 4
Barutwana ba dira koketsopedi le halofo tsa ngwaga tse tharo. Ba tlhoka go
dirisa dikgono tse di jaaak ditogamaano tsa go balela. Kitso ya koketsopedi
le halofo e ka dirisiwa go aroganya:
96 ÷ 4 = □
96 ÷ 2 = 48
48 ÷ 2 = 24
Mo bokhutlong jwa kgweditharo e, barutwana ba tshwanetse go kgona
go:
Tlhaloganya, go dirisa le go simolola go buisa:
Nngwe gangwe, pedi, nngwe … arola, halofo, halofo, palotlalo, arola, arola
ka 3, arola ka 4, arola ka 2, arola go 3, tse di tlogetsweng, arola ka …
ditlhopha tse di lekalekanang ..., tse di setseng
Bala, kwala le go dirisa letshwao la go arola (÷)
507
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
508
1.15 • Arola dipalo go fitlha go 99 Dirisa puo go dira palelo ya go arola.
by 1, 2, 3, 4, 5, 10
Karolo Tlhaloganya go arola jaaka setlhopha, kgotsa boeletsa ya go ntsha
• Dirisa matshwao a a
Arabela dipotso tse di botswang ka mefuta e e farologaneng:
maleba (÷, =, □)
Kgaoganya 16 ka 2
Aroganya 20 ka 5
Ke botlhano ba ba kae ba ba dirang 50?
Ke disente tse dilesome di le kae go dira 50c?
Ke bonne b aba kae mo go in 20, in 28, in 36?
Ke botlhano b aba kae mo go20, in 40, in 50, in 60?
Annina a re o ithuta mafoko a matlhano a mašwa ka letsatsi.5. She takes
matsatsi go ithuta mafoko a 40.
6 bolesome ÷ 3 = □ bolesome
Lemoga tiriso ya matshwao jaaka □ ka dipalo tse di sa itsiweng
Lebelela dibadisi tse di fa tlase o feleletse dipalofoko
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Go na le ditlhopha tsa 3
15 – 3 – 3 - □ - □ - □ = 0
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
15 ÷ 3 = □
Leba ditshwantsho o feleletse dipolelo :
Go na le ya kgolokwe gotlhe ∆ya ditlhopha tsa dikgolokwe tse 3 go nngwe
le nngwe. Ka jalo: □ ÷ 3 = ∆
Go na le ya dikgolokwe gotlhe le ditlhopha tse 4 tsa dikgolokwe di le tharo
gongwe le gongwe.
Ka jalo: □ ÷ 4 = ∆
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.15 • Arola dipalo go fitlha go 99 Kopolola le go feleletsa:
by 1, 2, 3, 4, 5, 10
Karolo 20 ÷ 2 = □ 20 ÷ □ = 10 20 ÷ □ = 2
• Dirisa matshwao a a
21 ÷ 3 = □ 21 ÷ □ = 7 21 ÷ 7 = □
maleba (÷, =, □)
Tlhaloganya melawana ya go arola ka 1 le 0
6 ÷1 = □
8 ÷ 1 = □
12 ÷ □ = 12
6 ÷ 0 = □
□ ÷ 4 = 0
1 ÷ 1 = □
0 ÷ 7 = □
Dirisa, bala le go simolola go kwala:
Se se setseng, se se salang....
Balela disala fa o dira palelo ya go arola:
12 ÷ 5 ke 2 se sala ke 2
23 ÷ 7 ke 3se sala ke 3
Tlhaloganya kamano magareng ga go atisa le halofo
Araba mofuta o o latelang wa dipotso:
Kopolola tafole e e fa tlase.
Tlatsa lenaneo la katiso ya bone (4) Ke paterone efe e o e bonang?
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
4s
2s
Kgaola dipalo go nne ( 4’) mo moleng go bana le dipalo tse pedi (2) mo
moleng’.
Ke paterone efe e o e bonang?
Tlhaloganya gore go arola go dirilola \ fetola go atisa.
Bontsha dipoleopalo (palopolelo) ka dithalo (ditshwantsho)
509 4 x 5 = □ 20 ÷ 5 = □
12 x 4 = □ 48 ÷ 4 = □
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
510
1.16 Tlhatlhamano tya Dikao tsa dipotso tse dika botswang:
palokakanyo tsa: 999
Dipalo tsa Dipalokakanyo:
tlhaloganyo \ • Neela tatelano ya sete ya
Dipaloleina le matshwao
tlhogo dinomore tse di tlho-
philweng Tshwarelela karata kwa godimo o kwale dipalofoko. Tlhopha morutwana go
kwala dipalo tse di nyalelanang.
• Bapisa dipalo go tswa go
999 le go bolela gore ke Kgolo kgotsa nnye
eng 1,2,3,4,5 le 10 gantsi
Ke eng se?
kgotsa nnye
1 e nnye go 900
Go gopola ka bonako:
1 kgolo go feta 899
• Dintlha tsa go tlhakanya le
go ntsha go fitlha go 20 2 kgolo go feta 702
• Tlhakanya kgotsa tloso 2 nnye go feta 405
katiso ya 10 go tswa go
0go fitlha go 100 3 kgolo go feta 477
• Dintlha tsa go atisa le go 3 nnye gofeta 251
arola go: Lenaneo la katiso 4 kgolo go feta 868
• la pedi go fitlha 2 x 10 4 nnye go feta 967
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
- Lenaneo la katiso la go 5 kgolo go feta bontsi go 729
fitlha go 10 x 10
5 nnye go feta 685
Togamaano ya palelo
10 kgolo go feta 490
Dirisa ditogamaano tse di
latelang: 10 nnye go feta 660
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Baa dipalo \ palo e kgolo Ke tlhaka efe ya botlhano ya mo alefabeteng ya (5th)?
pele ka tatelano gore o Ke kgwedi efe ya borobongwe mo ngwageng ya (9th)?
kgone go balela pele
kgotsa go balela morago Go rulaganya le go bapisa
• Molapalo Ke efe e ntsi: 621 kgotsa 671?
• Koketsopedi le molapalo Neela dipalo magareng ga 154 le 159.
• Go aga le go kgaoganya Dintlha tsa go tlhakanya le go ntsha:
• Dirisa kamano magareng a • Itse ka pelo go tlhakanya le go tlosa tlhano ya dinomore go fitlha go
go tlhakanya le go ntsha • 20.
• Dirisa kamano magareng □ + r = 20
ga go atisa le go aroganya
□ + r = 16
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.16 Tlhatlhamano tya Tlhakanya le go tlosa dintha mo dinomoreng tse tsotlhe go fitlha go, le
palokakanyo tsa: 999 akaretsa 20.
Dipalo tsa
tlhaloganyo \ • Neela tatelano ya sete ya 1 + 11 = 12 11 + 1 = 12
tlhogo dinomore tse di tlho-
2 + 10 = 12 10 + 2 = 12
philweng
3 + 9 = 12 9 + 9 = 12
• Bapisa dipalo go tswa go
999 le go bolela gore ke 18 – 4 = 14 18 – 14 = 4
eng 1,2,3,4,5 le 10 gantsi
18 – 5 = 13 18 – 13 = 5
kgotsa nnye
18 – 6 = 12 18 – 12 = 6
Go gopola ka bonako:
Ka bonako gopola bobedi jwa go tlhakanya go 20. Se se tshwanetse go
• Dintlha tsa go tlhakanya le
akaretsa dintlha tsa go tlosa tse di dumelelanang.
go ntsha go fitlha go 20
• 1+1=2
• Tlhakanya kgotsa tloso
katiso ya 10 go tswa go • 2+2=4
0go fitlha go 100
• 3+3=6
• Dintlha tsa go atisa le go
arola go: Lenaneo la katiso • 4+4=8
• la pedi go fitlha 2 x 10 • 5 + 5 = 10
- Lenaneo la katiso la go • 6 + 6 = 12
fitlha go 10 x 10 • 7 + 7 = 14
Togamaano ya palelo • 8 + 8 = 16
Dirisa ditogamaano tse di • 9 + 9 = 18
latelang:
• 10 + 10 = 20
• Baa dipalo \ palo e kgolo
pele ka tatelano gore o Bontsha dinomore tse ditshwanetseng go tlhakanngwa go dira 20 (kwala o
kgone go balela pele dirisa boleng kemo kgotsa karata e e dirisetswang boleng jwa dinomore).
kgotsa go balela morago • 8
• Molapalo • 2
• Koketsopedi le molapalo • 9
• Go aga le go kgaoganya • 15
• Dirisa kamano magareng a • 3
go tlhakanya le go ntsha
511 • Dirisa kamano magareng
ga go atisa le go aroganya
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
512
1.16 Tlhatlhamano tya Bontsha nomore e momolemeng fa …. A e tlositswe go 20 (Kwala kgotsa
palokakanyo tsa: 999 dirisa boleng kemedi kgotsa karata e e dirisetswang boleng jwa dinomore)
Dipalo tsa
tlhaloganyo \ • Neela tatelano ya sete ya • 5
tlhogo dinomore tse di tlho-
• 18
philweng
• 0
• Bapisa dipalo go tswa go
999 le go bolela gore ke • 14
eng 1,2,3,4,5 le 10 gantsi
• 7
kgotsa nnye
Ditogamano tsa palelo:
Go gopola ka bonako:
Dirisa ditogamaano tsa palelo go tlhakanya le go ntsha ka bokgoni.
• Dintlha tsa go tlhakanya le
go ntsha go fitlha go 20 Tlhakanya dinomore tse di mmalwa o dirisa ditogamano jaaka :
• Tlhakanya kgotsa tloso • Batla ditlhopha tsa dinomore tse di dirang 10 o dirise 2 + 7 , 8 +2 e di ra
katiso ya 10 go tswa go 10 jaanong tlhakanya 7.
0go fitlha go 100
• Baya palo e kgolo pele gore o ballele pele kgotsa kwa morago.
• Dintlha tsa go atisa le go
arola go: Lenaneo la katiso 5 + 15
• la pedi go fitlha 2 x 10 Busetsa dipolelo nomore: 15 + 5 le go bala go fitlha go 20
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
- Lenaneo la katiso la go • Fetola palo go 10 o bo o ntsha kgotsa tlhakanya 1
fitlha go 10 x 10 Sekao:
Togamaano ya palelo 8 + 9 = 17 tlhalosa gore nngwe e ka dira 8 + 9 = 8 + 10 – 1
Dirisa ditogamaano tse di 6 + 11 = 17 tlhalosa gore nngwe e ka dira 6 + 10 + 1
latelang:
17 – 9 = 8 tlhalosa gore nngwe e ka dira 17 – 10 + 1
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Baa dipalo \ palo e kgolo
pele ka tatelano gore o • Tlhatlhamolola nomore mp dikarolong tsa yona o be o tlhakanye.
kgone go balela pele Aga le go tlhatlhamolola dinomore:
kgotsa go balela morago
Sekao: dira go rarabolola ditlhaloganya o be o tlhalose:
• Molapalo
Tswelela go tlhatlhamolola dinomore go bonnye ‘(small bits’)
• Koketsopedi le molapalo
8 + 12
• Go aga le go kgaoganya
= 8 plus (10 + 2)
• Dirisa kamano magareng a
go tlhakanya le go ntsha = 8 + 2 + 10
• Dirisa kamano magareng = 10 + 10
ga go atisa le go aroganya = 20
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
CAPS 1.16 Tlhatlhamano tya • Dirisa bobedi jaaka togamaano ya palelo ya tlhaloganyo
palokakanyo tsa: 999
Dipalo tsa 8 + 7 = 15 tlhalosa gore ke bobedi 7 tlhakanya 1 kgotsa bobedi 8 ntsha 1
tlhaloganyo \ • Neela tatelano ya sete ya
Lemoga gore fa dinomore tse pedi di le gaufi ka bogolo go bonolo go bona
tlhogo dinomore tse di tlho-
pharologanyo ka go bala pele, e seng go balela morago.
philweng
17- 13 = 4 o tlhalose gore go balela pele go simollo go 13 go fitlha go 17 e
• Bapisa dipalo go tswa go
fa 4
999 le go bolela gore ke
eng 1,2,3,4,5 le 10 gantsi Dipalo tse dingwe tsa tlhogo di ka dirwa kw ante le didiriswa, fela di ka nna
kgotsa nnye botlhokwa go dira dipalo tsa tlhogo ka didiriswa.
Go gopola ka bonako: Didiriswa tse di atlenegisitsweng
• Dintlha tsa go tlhakanya le • Molapalo (popego le go se nne teng)
go ntsha go fitlha go 20
• Gerete ya dinomore
• Tlhakanya kgotsa tloso
• Karata ya boleng felo
katiso ya 10 go tswa go
0go fitlha go 100 • Dibaga tsa go bala
• Dintlha tsa go atisa le go
arola go: Lenaneo la katiso
• la pedi go fitlha 2 x 10
- Lenaneo la katiso la go
fitlha go 10 x 10
Togamaano ya palelo
Dirisa ditogamaano tse di
latelang:
• Baa dipalo \ palo e kgolo
pele ka tatelano gore o
kgone go balela pele
kgotsa go balela morago
• Molapalo
• Koketsopedi le molapalo
• Go aga le go kgaoganya
• Dirisa kamano magareng a
go tlhakanya le go ntsha
513 • Dirisa kamano magareng
ga go atisa le go aroganya
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le dikgono tse di
Tsepamo mo dikgopololng le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta
dikgono tsa kgweditharo 4
jwa ngwaga
514
1.17 • Dirisa le go neela dipalo- Mo bokhutlong jwa kgweditharo e barutwana ba tshwanetse go kgona go:
Dipalophatlo phatlo maina mo tirisong e • Gopola dipopego tsa palophatlo le go tlaleletsa go tlhaloganya ga bona
tse di e itsegeng o akaretsa di- gore dihalofo di tshwanetse go nna le bogolo jo bo lekanang;
tshwanang halofo, dikwatara,borobedi,
• Itse gore dikotara tse nne di dira palotlalo le gore kotare nngwe le nngwe
botharo, bothataro, le bo
e tshwanetse go nna le bogolo jo bo lekanang;
tlhano.
• Batla setlhopha sa dilo tsa dipalophatlo;
• Lemoga dipalophatlo, go
ya ka mokgwa wa sethalo. • Bala le go buisa maina a palophatlo; le
• Simolola go lemoga gore • Rulaganya, tlhalosa le go farologanya dipalophatlo.
dihalofo tse pedi (2) kgotsa Mo bofelong jwa kgweditharo e barutwana ba tlhaloganya palophatlo jaaka
tharo e dira palotlalo le karolo ya palotlalo le go kgona go araba dipotso tse di tshwanang:
gore halofo e le nngwe bohalofo = palotlalo
le dikwatara tse pedi di a
dikwatara = palotlalo
lekana.
botharo = palotlalo
• Kwala dipalophatlo jaana
halofo, botharo ba ba bedi . bohalofo = palotlalo
botlhano = palotlalo
bothataro = palotlalo
Araba dipotso tse di jaana Respond:
Ga popego e arogantswe ka dikarolo tse pedi tse di lekanang, re bitsa
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
dikarolo tse___
Ga popego e arogantswe ka dikarolo tse tharo tse di lekanang 3, re bitsa
dikarolo tse ___
Ga popego e arogantswe go ____ dikarolo tse pedi tse di lekanang re bitsa
dikarolo tse dikotara.
Kgona go farologanya bogolo jwa palophatlo
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
A halofo e le nngwe e kgolo kgotsa nnye go dikwatara tse tharo (3)?
Ke bokwatara ba ba kae ba ba tshwanang le palotlalo?
Ke borobedi ba ba kae ba ba tshwanang le palotlalo?
A dikwatara di le pedi di lekana le halofo e le nngwe?
Batla palophatlo ya setlhopha sa didiriswa.
Go na le dibaga tse pinki di le 12. 8 le tse 4 tse tshweu.
Ke palophatlo efe ya dibaga e leng e tshweu?
Mophato 3 Kgweditharo 4
2. Dipaterone,Tiriso le Alejebera
CAPS Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta. Nako)
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
2.1 Kopololo ,katoloso le go Dipaterone tse di re Barutwana bat la dira ka dipaterone go tloga tlholego,go tswa mo Thuto eli 1
tlhalosa dikanyeditseng botshelong jwa letsatsi ka letsatsi le go tswa mo ngwaoboswa ya rona go
Dipaterone tsa
tloga ka mophato wa 1 go fitlha ka 6.Se se raya gore ga o a tshwanela
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Supa,tlhalosa ka mafoko o be o
go tsaya nako e ntsi mo setlhogong.O tlhoka gape go tlhopha ditiro le
tlhalosa ka mafoko kopolole dipaterone tsa jeometeri:
dipaterone tse di maleba le mophato mongwe le mongwe.
• Dipaterone tse di bonolo • Tsa tlhago
Mofuta mongwe wa paterone o barutwana ba ka o lebelela ke wa
tse di dirilweng ka dilo tse
• Go tswa go tsa botshelo jwa tekatekano sekao :bontsi jwa matlhare le difatlhego tsssa dddiphologo
di kgongwang
sešweng jwa letsatsi ka letsatsi ka takatekanyo.Fela jaaka ditshenekegi o dilebile go tloga kwa godimo le
• Dipaterone tse di bonolo dipaterone tsa dinonyane di le dintsi fa o di le bile kwa tlatse.
• Go tswa go ngwao bosa ya rona.
tse di dirilweng ka go thala
Mo mophatong wa 3 go na le tsepamo mo go batleng mola wa takatekano
mela,dipopego kgotsa
ka pampiri e e mmenweng le tshupotshwano. Barutwana ba ka dira
didiriswa.
dipaterone ka go sega di popego ka pampiri tse di mennweng.Se se ka
Tlhama Dipaterone ka bowena akaretsa go dira popong le dishelofo tsa setso tsa dipampiri ka dipampiri
tse disegilweng tsa dipaterone.Barutwana ba ka lebelela le go bua ka
Tlhama Dipaterone tsa
dipaterone mo popong tse di kgwageditswengle ditshwantsho tsa dipatrone
Jeometeri ka bowena
tse di segilweng ka dipampiri tsa setso tsa go dira dishelofo.
• Ka di diriswa tse dikgong-
Barutwana b aka lebelela gape dipaterone mo:
wang
• Legora/terata
• Ka go thala mela,dipopego
kgotsa didiriswa. • Tiro ya ditena le thaele ya bodilo
Dipaterone tse di re di • Diaparo le masela/material
kaganyeditseng
• Sejana/poleiti/boroto,komiki le porinki
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le
• Kgwele ya dinao
go kopolola Dipaterone tsa
Jeometeri: • Diphologo jaaka kgomo,mmoto le serurubele pitse ya naga,thutlwa,leng
au,dinonyane,digagabi malomo le matlhare
• Mo tlhagong /tlholego
• Tiro ya dibaga ya setso le ya sešwa
• Mo sešweng sa letsatsi le
letsatsi • Dipitsa tsa setso tsa letsopa kgotsa seroto se selogilweng
• Go tswa mo ngwao boswa Barutwana b aka tlhalosa dipaterone tse ba di bonang mo gare ga bona
jwa letsatsi ka letsatsi jang?
Go na le mefuta e e farologaneng ya go tlhalosa dipaterone tse re
dibonang mo go rona.Bontsi jwa dipoterone tse di mo go rona di dirilwe ka
515 mela,popego kgotsa di diriswa.Dipopego kgotsa di diriswa ga di tlhoke go
golagangwa le jeometeri/geometiri ya popego ya tlhakore pedi le di diriswa
tsa tlhakoretharo e barutwana ba mophato wa 2 ba ka dirang ka yona.
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta. Nako)
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
516
2.1 Kopololo ,katoloso le go Dipaterone tse di re Tsotlhe tse barutwana b a di lebelela ke tse di latelang: Thuto eli 1
tlhalosa dikanyeditseng
Dipaterone tsa Ke eng se se boelediwang sekao khutlo/lerotho/kwaba,mela,dipopego
Jeometeri Go kopolola,go atolosa le go Supa,tlhalosa ka mafoko o be o dingwe le dingwe le
tlhalosa ka mafoko kopolole dipaterone tsa geometiri:
E boelediwa jang?
• Dipaterone tse di bonolo • Tsa tlhago
Sekao:
tse di dirilweng ka dilo tse
• Go tswa go tsa botshelo jwa
di kgongwang • Mela e e tlhamaletseng e e fapaanang(jaaka lesela la dijana) mela e
sešweng jwa letsatsi ka letsatsi
ethadilweng kwa tlase ga metiriale/lesela kgotsa go ralala hempe,mela
• Dipaterone tse di bonolo
• Go tswa go ngwao bosa ya rona. e e thadilweng mo maotong a borukhu
tse di dirilweng ka go thala
mela,dipopego kgotsa • Mela e e o begileng jaaka e e tlhagelela fa go segiwa go ralala eiye.
didiriswa.
• Mela e e sa tlhamalalang jaaka methalo ya menwana le ya pitse ya
Tlhama Dipaterone ka bowena naga le matsutsuba mo tloung,khudu le kgotsa motho yo mogolo.
Tlhama Dipaterone tsa • Mela e e sa tlhamalalang e motho a e fitlhelang fa a sega go ralala
Jeometeri ka bowena khabetšhe,kgotsa e motho a e fitlhelang mo mmung wa lekhubu
• Ka di diriswa tse dikgong- • Khutlo tse di lekalekanang,di khutlo tse di gasa gsaneng ka go lekana.
wang
• Dipopego tse di lekalekanang sekao dipaterone tsa ditena mo lebo-
• Ka go thala mela,dipopego taneng kgotsa tselana thoko ya maoto.
kgotsa didiriswa.
• Dipopego tsa mmala o le mongwe
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dipaterone tse di re di
• Dipaterone tse di dirilweng ka popego e etshwanang tse di lebisitsweng
kaganyeditseng
mafelo a afarologaneng sekao khutlotharo e e lebeletseng kwa godimo
Tlhaola,tlhalosa ka mafoko le kgotsa kwa tlase mo tirong ya dibaga ya setso kgotsa ditena tsa tse-
go kopolola Dipaterone tsa lana ya maoto tse di lebileng mafelo a afarologaneng.
Jeometeri:
• Dipaterone tse di dirilweng ka dipopego tse di farologaneng jaaka tsa
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Mo tlhagong /tlholego thutlwa.
• Mo sešweng sa letsatsi le
letsatsi
• Go tswa mo ngwao boswa
jwa letsatsi ka letsatsi
Dikgopolo le Dikgono tse di
Tsepamo mo Dikgopolo le
Ditlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha dingwe tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo ya go ruta. Nako)
dikgono tsa KGWEDITHARO 1
jwa ngwaga
CAPS 2.2 Kopololo ,go katoloso le go Kopololo , katoloso le go tlhalosa Leba dintlha tsa KGWEDITHARO 1 Dithuto di
tlhalosa le 3
Dipalo tsa Go kopolola,go atolosa le go Atolosa dipalo tsa tlhatlhamano le go bala ka tatelano ka tsela e elatelng:
dipaterone Go kopolola,go atolosa le go tlhalosadipalo tse di bonolo ka
Tatelano e tshwanetse go bontsha palo ya kwa pele le kwa morago:
tlhalosadipalo tse di bonolo tatelano bonnye go fitlha ka 1000
ka tatelano bonnye go fitlha • Ya bonngwe go tloga ka palo nngwe le nngwe magareng ga0 le 1000
Tatelano e tshwanetse go bontsha
ka 200
go bala go ya pele le morago mo: • Nngwe –someng go tloga ka katiso nngwe le nngwe ya 10 magareng
Tlhama Dipaterone ka bowena ga 0 le 1000
• Ya ntlha go tloga ka palo nngwe
Tlhama dipateronetsa dipalo le nngwe magareng ga 0 le 1000 • Ka botlhano go tloga ka katiso nngwe le nngwe ya 5 magareng ga
ka bowena 0-1000
Pele mo
• Ya bobedi go tloga ka katiso nngwe le nngwe ya 2 magareng ga 0
• Nngwe-someng go tloga ka
le1000
katiso ngwe le nngwe ya10
magareng ga 0 le 1000 • Ya lekgolo go tloga ka katisonngwe le nngwe ya 100 go fitlha ka bon-
nye 1000.
• Ka botlhano go tloga ka katiso
nngwe le nngwe ya 5 magareng • Ya bosomeamtlhanoi go tloga ka katiso ya50 go fitlha bonnye 1000
ga 0-1000
• Ya bosomeamabedi tlhano go tloga k aka katiso nngwe le nngwe ya 25
• Ya bobedi go tloga ka katiso ya 2 go fitlha go bonnye 1000
magareng ga 0 le 1000
• Ya bosomeamabedi go tloga ka katiso ya nngwe lnngwe ya 20 go fitlha
• Ya bo lekgolo go tloga ka katiso ka bonnye 1000
ya 100 ya go fitlha ka bonnye ka
Dirisa di didiriswa,ditshwantsho,papetlana le kelelo ya ditshwantsho go
1000
thusa barutwana go fetola go tloga mo go tloleng go bala le tatelano ya go
• Ya bo some amatlhano ,le ya bo katisa ka 10,5,2,3,4
lekgolo go fitlha ka bonnye 1000.
• Ya bosomepedi le botlhano go
tloga ka katiso ya 25 go fitlha
bonnye e le 1000
• Ya bosomepedi go tloga ka
katiso nngwe le nngwe ya 20 go
fitlha bonnye 1000
Go tlhama le go tlhalosa dipaterone
tsa dipalo ka bowena
Kgaotso e tlhophilweng mo
mophatong wa 2 ka koketso ya
tlhatlhamano ya dipalo
517 ya bosomeamabedi,somele bobedi
tlhano,y abo some a matlhano, y
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
abo lekgolo le go fitlha bonnye ka
1000
MOPHATO 3 KWEDITHARO 1
BOALO LE DIPOPEGO
518
Boleele
Nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Mo thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 4
bofelong jwa ngwaga y aura le
metsotso e
le 24
3.2 Tlhatlhamano ya di diriswa Tlhatlhamano ya di diriswa Leba dintlha kaelo tsa kgweditharo 2 Thuto e le 1
Popegotlha- Go lemoga go raya maina Go lemoga go raya maina a Mo kgweditharong e o ka katisa,go dirwa ga poeletso le tiiso ya tiro ya
koretharo a popegotlhakoretharo mo popegotlhakoretharo mo phaposing tekatekanyopopegotharo go dirwa ditiro kwalo
phaposing le mo le mo ditshwantshong
Go tsepama le go neela maina
• Dipopego tsa • Dipopego tsa dibolo(dokgolokwe
• Dibolo(dikgolokwe
dibolo(dokgolokwe
• Dipopego tsa
• Dipopego tsa mabokoso(porisime)
• Dipopego tsa mabokoso(porisime
mabokoso(porisime • Diselennere
• Diselennere
• Diselennere • Dipiramiti
• Dipiramiti
• Dipiramiti • Dikhounu
• Dikhounu
• Dikhounu Fa ba supeditswe ditshwantsho tsa jeometeri kgotsa didiriswa tsa ka gale
Dipharologanyo tsa sedirwa/
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Dipharagantsho tsa didirwa: Dipotso tsa barutwana di tsepamisiwe mo
sedirwa/didirwa:
Tlhalosa,tlhaola le go tshwantsha • gore a boalo jwa didiriswa bo obegile kgotsa sephaphathi le
Tlhalosa,tlhaola popegotlhakoretharo go ikaegilwe
• Gore a boalo jo bosephaphathi jwa sediriswa ke khutlotharo,khutlonnet
le go tshwantsha ka:
sepa,khutlonne,kgotsa sediko
popegotlhakoretharo go
• Tekatekanyopedi e e dirang
ikaegilwe ka:
sefatlhego sa popegotekatekan-
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Tekatekanyopedi e e yotharo
dirang sefatlhego sa pop-
- sefatla se se sephaphathi
egotekatekanyotharo
kgotsa obegileng
• sefatla se se sephaphathi
kgotsa obegileng
Ditiro tse di tsepameng
Go lemoga le go aga
sidiriswa se se neetsweng
sa tekatekanyotharo
go dirisiwa popego tsa
tekatekanyopedi tse di
segilweng,seretse,matlhaka
a go nwa,le
dipopegotekateksnyotharo
Boleele
Nako
Dikgopolong le dikgono
Tsepamo mo dikgopolong le
Ditlhogo tse di tlhokegalang kwa Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta Mo thutong
dikgono tsa kgwedi tharo 4
CAPS
bofelong jwa ngwaga y aura le
metsotso e
le 24
3.4 Jeometeri Jeometeri Tiro ya go menwa ga pampiri e e dirilweng ya tekatekanyo mo
kgweditharong 2,e tshwanetse go thusa barutwana go tlhaola mola wa
jeometeri • Go lemoga lego thala mola • Go lemoga lego thala mola wa Thuto e le 1
tekatekanyo mo go tse e leng tsa didiriswa tsa jeometeri le didiriswa tse e
wa tekatekanyo mo pop- tekatekanyo mo popegogong ya
seng tsa thuutatekanyo .
egogong ya tlhakorepedi tlhakorepedi tsa jeometeri le tse
tsa jeometeri le tse e seng e seng tsa jeometeri Dithutiso tsa go kwalwa di tshwanetse go akaretsa dikao mo:
tsa jeometeri
• mola wa tekatekanyo e se fela mola o tlhamaletseng le
• Go tlhomamisa mola wa
• Go na le go feta mola o le mongwe wa tekatekanyo mo sebopegong
tekatekanyo ka go mena
kgotsa sediriswa
pampiri le tshupatshwano
519
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 3 KGWEDITHARO 4
4.TEKANYO
520
Boleele jwa
Dikakanyo le dikgono tse nako ( mo
Dikakanyo le dikgono le tsepamo
Ditlhogo di tlhokegang bofelo jwa Ditlhaloso dingwe tsa diteng kgotsa disupatsela dithutong tsa
mo kgweditharo 4
ngwaga 1 ura le 24
metsotso
4.1 Go bua \ bolela nako Go bua nako Barutwana ba tswelela go ikatisa go bua ka sebaka sa nako le tatelano Dithuto di le 2
ya nako.
Nako • Buisa matlha mo ale- • Bala matlha mo alemanaakeng
manakeng. Fa nako yotlhe ka go ruta mo phaposing le go tsepama mo
• Baa matsatsi a matsalo,
ditlhopheng, barutwana ba tswelela go bua la letsatsi la bokae,
• Bontsha matsatsi a bot- tiragalo tsa sedumedi,
dikgwedi tsa ngwaga le matlha a lona letsatsi leo, gape le matsatsi a
salo, a sedumedi, meletlo meetlo ya sedumedi, mat-
pele ga le matsats morago ga 99.Barutwana ba tswelela go bat se mo
ya sedumedi, matsatsi a satsi a boikhutso,ditiragalo tsa
alekanyetsang jaaka ditiragalo di tlhagelela.
boikhutso, ditiragalo tsa hisetori,ditiragatso tsa sekolo mo
hisitori le ditiragalo tsa alemanakeng. • Matsatsi a botsalo;
sekolo mo alemanakeng.
• Bua nako ya diura tse • Ditiragalo tsa sedumedi;
• Bua nako ya diura tse 12
- diura • Ditiragalo tsa hisitori;
- diura
- halofo ya ura • Ditiragalo tsa sekolo;le
- halofo ya ura
- kwatara ya ura • Matsatsi a boikhutso a botlhe.
- kotara ya ura
- metsotso Tswelela go botsa barutwana go bua nako ka dinako tsa tlhomamo ka
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
- metsotso matsatsi otlhe.
mo tshupanakong ya dinaka le
mo tshupanakong ya dinaka nakopalo le didiriswa tse dingwe tsa - Diura le metsotso mo nakopalo; le
le nakopalo le didiriswa tse nako go bontsha nako, mogala wa
- Diura, halofo ya ura le kotara ya ura o dirisa tshupanako ya
dingwe tsa nako go bontsha letheka.
manaka .
nako, mogala wa letheka.
Balela boleele jwa nako le tsamao
Sekao ; Barutwana ba ka botswa go bua nako fa sekolo se simolola,
Balela boleele jwa nako le ya nako.
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
ka nako ya dijo le kwa gae kgotsa, fa ba fetola go tswa mo thutong e
tsamao ya nako.
Dirisa alemanaka go tlhakanya le go go fitlha go enngwe. Tlhopha dinako mo tshupanakong go bontsha e
Dirisa alemanaka go ntsha boleele jwa nako ka matsatsi e supang ura kgotsa halofo ya aura kgotsa kotara kotara ya ura .Go
tlhakanya le go tlosa boleele dibeke le dikgwedi o akaretsa. botlhokwa go go nna le tshupanako e e bonagalang mo phaposing,
jwa nako ka malatsi dibeke le gore barutwana ba ka kgona go bona \ lebelela. Barutwanaba ka dira
dikgwedi o akaretsa. setshwantsho sa tshupanoko. O ka kopa barutwana go go bontsha
dinako tse di farologaneng le go tsenyeletsa go balela. Mpontshe
ura ya bolesome. E ne e le nako mang? kotara morago ga ura ya
bolesome.
Boleele jwa
Dikakanyo le dikgono tse nako ( mo
Dikakanyo le dikgono le tsepamo
Ditlhogo di tlhokegang bofelo jwa Ditlhaloso dingwe tsa diteng kgotsa disupatsela dithutong tsa
mo kgweditharo 4
CAPS ngwaga 1 ura le 24
metsotso
4.1 Go fetolela magareng ga Go fetolela magareng ga matsatsi Ka nako ya go itirisa (ya gago ka nosi) barutwana ba tla boeletsa tiro Dithuto di le 2
malatsi le dibeke. Go fetolela le dibeke. Go fetolela magareng ga ya go bua \ bolela nako.
Nako
magareng ga matsatsi le matsatsi le dibeke.
- Diura, halofo ya ura le kotare ya ura mo tshupanakong ya
dibeke.
• Go fetolela magareng ga mat- dinaka.
• Go fetolela magareng ga satsi le dibeke.
- Diura le metsotso mo tshupanako ya nakopalo, barutwana
malatsi le dibeke.
• Go fetolela magareng ga dibeke b aka dira palelo ka dibeke kgotsa matsatsi fa ba neetswe
• Go fetolela magareng ga le dikgwedi alemanaka kgotsa karolwana ya alemanaka, sekao, go batla
dibeke le dikgwedi matsatsi le go balela dipharologano magareng ga tsona.
Dirisa tshupanako go bala boleele
Dirisa tshupanako go bala jwa nako mo ureng kgotsa halofo ya Barutwana baka dira palelo ka dibeke kgotsa karolwana fa ba neetswe
boleele jwa nako mo ureng nako go akaretsa, kwatara ya ura. alemanaka kgotsa karolwana ya alemanaka, sekao go batla matsatsi le
kgotsa halofo ya nako go go balela dipharologano magareng gag a tsona.
akaretsa, kwatara ya ura.
Go bala\ buisa tshupanako ya manakana mo metsotsong
Dirisa bonnye dithuto di le 2 o tsepame mo go ateleleng barutwana
mo bokgonig jwa go bala tshupanako ya dinako mo metsotsong.Bona
diteng tsa kgweditharo 3.
4.2 Tekanyetso e e sa Mefuta e yotlhe ya boleele jwa tekanyetso mo letlhakoreng le ka
tlhomamang dirwa mo kgweditharong yotlhe nako ya fa o le nosi..Ditiro tsotlhe di
Boleele
tshwanetse go rekotiwa.
• Lekanyetsa, tekanyetso,
thulaganyo le go kwala
boleele o dirisa tekanyetso
e e sa tlhomamang sekao.
seatlaboalo, lobelo,
boleele jwa pensele, le
dibadisi.
• Tlhalosa boleele jwa dilo
ka go balela o tlhakanya
le go bua gore ke dikarol-
wana tse kae tse di sa
tlhomamang
• Dirisa puo e ka buang ka
yona go bapisa, sekao:
boleele, bokhutshwane,
botelele le bophara.
521
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Boleele jwa
Dikakanyo le dikgono tse nako ( mo
Dikakanyo le dikgono le tsepamo
Ditlhogo di tlhokegang bofelo jwa Ditlhaloso dingwe tsa diteng kgotsa disupatsela dithutong tsa
522 mo kgweditharo 4
ngwaga 1 ura le 24
metsotso
4.2 Go simolola ga tekanyetso e Mefuta e yotlhe ya boleele jwa tekanyetso mo letlhakoreng le ka
e sa tlhomamang dirwa mo kgweditharong yotlhe nako ya fa o le nosi..Ditiro tsotlhe di
Boleele
tshwanetse go rekotiwa.
• Lekanyetsa, tekanyetso,
thulaganyo le go kwala
boleele o dirisa metara
(e ka nna thobane ya go
lekanyetsa ,kgotsa mogala
wa go lekanyetsa) jaaka
maemo a go lekanyetsa
ka metso.
• Lekanyetsa le tekanyetso
ya boleele ka disentimeta-
ra o dirsa rula.
• Ga go na diphetolelo
magareng ga dimetara le
disentimetara tse di tlhoka-
galang.
4.3 Tekanyetso e e sa Simolola tekanyetso e e Go gatelela tiro e e dirilweng ka noima ngwaga otlhe, barutwana ba Thuto e 1
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tlhomamang tlhomameng tshwanetse go ikatisa go dira tse:
Boima/Mmese
• Lekanyets, bapisa, thula- Barutwana ba tshwanetse go dira • Go bala ditshwantsho tse di ba letlang go bapisa boima jwa dilo go
ganyo le go kwala boima tse di latelang, go tsenyeletsa go bontsha go lekanyetsa go go lekalekaneng.
o dirisa seemo se se sa bala ditshwantsho,
• Bala ditshwantso tse di letlang barutwana go lekanyetsa go go
tlhomamang sa tekany-
• Dikemo tsa boima bo bo lekalekanang ka diuniti tse di sa rulaganngwangtsa tekanyetso;
etso le tekanyetso ya e e
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
kwadileng mo go tsona
lekaneng. sekao. diboloko, • Bapisa thulaganyo le go kwala diphitlhelelo tsa bona ka,
ditena.Jalo, jalo • Ditshwantsho tsa boima tsa
- Ditshwantsho tsa diteko tse di nang le boima jwa dikilogerama.
phaposi botlhapelo Fa dintlhana
• Dirisa puo e o ka buang
tsa dinaleta o fitlha o mola o - Ditshwantsho tsa ditheko tse di tse di nang le boima jwa di-
ka yona go bapisa sekao.
mogolo wa tekanyetso wa sekale gerama, le
bofefo, boima, bofefofefo,
boimaima • Go bala ditshwantsho tsa sekala sa phaposi botlhapelo mo boima
bo bontshiwang gaufi le dikilogerama.
Bona diteng tsa kgweditharo wa 2.
Boleele jwa
Dikakanyo le dikgono tse nako ( mo
Dikakanyo le dikgono le tsepamo
Ditlhogo di tlhokegang bofelo jwa Ditlhaloso dingwe tsa diteng kgotsa disupatsela dithutong tsa
mo kgweditharo 4
CAPS ngwaga 1 ura le 24
metsotso
4.3 Simolola tekanyetso e e Simolola tekanyetso e e Tekanyetso ya boima jaaka tiriso go rarabolola dipalo, le go Thuto e 1
tlhomameng tlhomameng balela.
Boima/Mmese
• Farologanya, thulag- Barutwana ba tshwanetse go dira Ka nako e e beetsweng (neetsweng) dipalo le kamano, barutwana ba
anyo le go kwala boima tse di latelang, go tsenyeletsa go ka rarabolola dipalo tse di dirisang tiriso ya
ba pakete ya thekiso dilo bala ditshwantsho,
• Tekanyetso ya boima bo bo sa tlhomamang;
tse di nang le boima ba
• Dikemo tsa boima bo bo
tsona tse di kwadilweng ka • Boima go dikilogeramama; le
kwadileng mo go tsona
dikilogerama. Sekao dikilo-
• Boima go digeramamass.
metara tsa reisitse pedi (2. • Ditshwantsho tsa boima tsa
Le kilokerama ya folouru phaposi botlhapelo Fa dintlhana Tlhokomela tlhatlhamano ya dipalo tse di leng maleba mo kgweditharo
kgotsa gerama.sekao. 500 tsa dinaleta o fitlha o mola o e, jaaka le tlhatlhamano ya dipalo le mefuta e e emakeba go
ya gerama ya letswai mogolo wa tekanyetso wa sekale kgweditharo.
• Tekanyetso ya boima ba
tsona ka dikilogerama o
dirisa selekano sa phaposi
ya go tlhapela.
Ga go na diphetolelo
magareng ga digerama
le dikilogerama tse di
tlhokagalang.
4.4 Tekanyetso e e sa Tlhagiso ya tekanyetso e e sa Mo nakong ya tiro ka bong barutwana ba tshwanetse go Thuto e 1
tlhomamang tlhomamang
Maemo/Bolumu - Go lekanyetsa le tekanyetso,farologanya,rulaganya le go rekota
• Tekanyetso le go lekanyet- Barutwana ba dira tiro e e maemo a disetshelo kgotsa bolumumo ditshelong o dirisa te-
sa, Bapisa le go rulaganya kwadilweng go go gatelela tse kanyo ya seemo se se sa tlhomamang;
maemo a ditshelo (ke di latelang,go akaretsa go bala
gore , bogolo bo setshelo ditshwantsho tsa - Farologanya le thulaganyo ya maemo a palotlhatlhamano ya
bo ka botswarang fa bo lebotlolo le ditheko moo bolumu e kwadilwe mo paking; le
tladitswe) ka go dirisa • Kuno le maemo a tsona a
kwadilwe mo go tsona go di baya - O ka dirisa letara ya botlolo kgotsa letara ya dijeke go lekanyetsa
tekanyo ya seemo se se le tekanyetso, pharologanyo, thulaganyo le go rekota maemo a
sa tlhomamang sekao, ka tatelano ya tsona
setshelo kgotsa bolumu mo setshelong ka diletara
leswana le kopi. • Ditshwantsho tsa dijeke moo
bolumu leng gaufi le Letara e e Bona dintlha tsa kgweditharo 3.
• Tlhalosa maemo a setsh-
elo ka go bala le go bolela nomorilweng Letara e le nngwe Barutwana ba tshwanetse go neelwa ditro tse di kwadiwang go gatelela
gore ke bongwe bo bo kgotsa diletara di le pedi mola o tse di latelang, puiso ya ditshwantsho e tshwanetswe go akaretswa
kae bo bo sa tlhomamang mogolo wa sekalekgotsa halofo
ya Letara kgotsa kotara ya • Kunole maemo a tsona a kwadilwe mo go tsona go di bay aka tate-
go tlatsa setshelo? Seka, lano ya tsona; le
523 botlolo e na le maemo a • Ditshwantsho ta dijeke moo
dikopi tse nne. bolumu e leng gaufi le nomore • Ditshwantsho tsa dijeke moo bolumu e leng gaufi le nomore ya Leta-
ya dimililetara mola o mogolo wa ra kgotsa diletara tse pedi tsa 1 (2 ) mola o mogolo wa sekale .
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
sekale
Boleele jwa
Dikakanyo le dikgono tse nako ( mo
Dikakanyo le dikgono le tsepamo
Ditlhogo di tlhokegang bofelo jwa Ditlhaloso dingwe tsa diteng kgotsa disupatsela dithutong tsa
524 mo kgweditharo 4
ngwaga 1 ura le 24
metsotso
4.4 Tlhagiso ya tekanyetso e e Tsholofelo ke gore barutwana ba Tsholofelo ke gore barutwana ba balela fela go nomore e efa gaufi mola Thuto e 1
sa tlhomamang balela fela go nomore e efa gaufi o mogolo wa sekale . Ba tlhalose bolumu ya bona jaaka e balile e\ gaufi
Maemo/Bolumu
mola o mogolo wa sekale. Ba le go /e ntsi go ntsi kgtsa nnye/ke yona nomore / (ya diletara) ba bala
• Lekanyetsa, tekanyetso,
tlhalose bolumu ya bona jaaka e jeke.
tthulaganyo le rekoto
batlile e\ gaufi lego /e ntsi go ntsi
ya maemo a dilo ka go Tekanyo ya maemo jaaka tiriso tharabololo ya dipalo le dipalelo
kgotsa nnye/ke yona nomore / (ya
lekanyetsa ka diletara,
diletara) ba bala jeke. Mo nokong e e beilweng go dinomore, tiro le kamano, learners b aka
halofo ya letara le kotare
rarabolola dipalo ba dirisa tiriso ya
ya diletara Ga go na diphetolelo magareng
ga dimililetara le diletara tse di • Tekanyo e e sa tlhomamang ya maemo \ bolumu sekao. Nkoko o
• Farologanya thulaganyo,
tlhokagalang dirisa dikopi tse pedi (2) tsa maši go dira phuting. Fa a dira diresipi
le go rekota maemo a
gabedi, o tla tlhoka maši a makae?
dilo tsa dipaki tsa thekiso
tse maemo a tsona a • Diletara
neetsweng ka diletara.
• Dimililetara
Sekao,diletara tse pedi
tsa maši (2), Letara ya se- Tsaya tsia dinomore tsa tlhatlhamano ya dipalo tse di maleba go
notsididi (1), diletara di le kgweditharo, le mefuta wa tlhatlhamano ya dipalo.
tlhano tsa pente (5) kgotsa
ka dimilimitara. Sekao,.
dimilimetara di le 500
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
tsa mašwi, dimilimitara
di le 340 tsa senotsididi,
dimilimetara di le 750 tsa
mafura (oli)
• Itse gore boemo jwa kopi
ke dimililetara di le 250
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
• Itse gore leswana ke
dimililetara di le 5
Ga go na diphetolelo magare
ga dimililetara le diletara tse di
tlhokagalang.
Boleele jwa
Dikakanyo le dikgono tse nako ( mo
Dikakanyo le dikgono le tsepamo
Ditlhogo di tlhokegang bofelo jwa Ditlhaloso dingwe tsa diteng kgotsa disupatsela dithutong tsa
mo kgweditharo 4
CAPS ngwaga 1 ura le 24
metsotso
4.5 Perimetara Karolo Barutwana ba tla simolola go rutiwa tekanyetso ya karolo la ntlha mo Thuto 2
mophatong 3. Mo mophatong wa 3 le gone bontsi jwa karolo ya motheo
Perimetara le • Batlisisa sekgala go Batlisisa karolo o dirisa
wa bogareng di lekanyetswa ka selekano se se sa tlhomamang.
karolo dikologa dibopego tse 2-D
le dilo di le 3-D o dirisa Barutwana ba batlisisa gore ke dibopego tse kae kgotsa dilo tse di
mogala akaretsang boalo. Ba paka dipopego kgotsa dilo bas a tlogele diphatlha
mo gare ga dipopego kgotsa dilo. Ba bala gore ke dilo kgotsa dibopego
• Karolo
tse kae tse di akaretsang boalo.Sekao,barutwana ba simolola go
• Batlisisa karolo o dirisa paka dikhutlonne kgotsa dikhutlotharo mo go tsebe; ba bala gore ke
dithaele dibopego tse kae tse di akaretsang tsebe. Barutwana ba tshwanetse go
neela karolo ya tsebe ba lebeletse popego. Sekao, tsebe ya me e na le
karolo ya dikhutlotharo di le somethataro (16).
Dipopego di batlile di sa akaretse tsebe yotlhe, jaaka e bontshitswe mo
tlase.
Barutwana ba tshwanetse go bolela bogolo ba tsebe ka go ela se
tlhoko. Sekao, tsebe ya me ena le karolo bo bo fetang dikhutlotharo di
le 18 fela bonnye jwa dikhutotharo di le 28.
A barutwana ba ale dithaele karolo eo ka dibopego tse di farololganeng
le dibopego tse di thshwanang ka bogolo bo bo farologaneng. Se se tla
dira gore ba bone gore:
• Ga sebopego se le se sennye,bontsi ba tsona di tla lekana sentle bo
boalong; le
• Sebopego se o se tlhophang se tla ama palo ya karabo e o e
boneng.
Barutwana ga ba solofelwa go balela dikarolo ka go bala khutlonne mo
keriting ya khutlonne;Se bat la se dira kwa go motheo wa bogareng.
525
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO WA 3 KGWEDI-THARO YA 4
5. TSHEDIMOSETSO YA DIPALO
526
Boleele jwa
Dikgopolo le dikgono tse di Nako
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi-tharo 4 ( Mo thutong ya
jwa ngwaga
ura le metsotso
e le 24)
5.4 Kgobokanya le go
rualganya tshedimosetso
Kgobokanya le
go rualganya • Kgobokanya tshedimo-
tshedimosetso setso ka ga phaposi
kgotsa sekolo go araba
dipotso tse di bodiwang ke
morutabana
• Rulaganya tshedimosetso
e e neetsweng ke moruta-
bana kgotsa buka
• Rulaganya tshedimosetso
go ya ka
- manaane
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
- dithobane tse di
bontshang go nyalana
- mananeo
5.5 Tshwantshanya
tshedimosetso
Tshwantshanya
PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
tshedimosetso Tshwantshanya
tshedimosetso
• Kerafo e e dirisediwang
ditshwantsho
• Kerafo e e dirisang dinoko
tse di tsepameng go
emela tshedimosetso
Boleele jwa
Dikgopolo le dikgono tse di Nako
Tsepamo mo dikgopolong le
Setlhogo tlhokagalang kwa bofelong Dintlha tsa tshedimosetso kgotsa metheokaelo tsa go ruta
dikgono tsa kgwedi-tharo 4 ( Mo thutong ya
jwa ngwaga
CAPS
ura le metsotso
e le 24)
5.6 Sekaseka le go ranolola Sekaseka tshedimosetso go Mo nakong e ya ngwaga, morutwana o tshwanetse go neela barutwana
tshedimosetso tswa mo tshwantshisong e e ditšhono tsa go bona tshedimosetso e e farologaneng e e tlhokagalang
Sekaseka le Thuto 1
neetsweng mo mophatong wa 3 (manaane, dithobane tse di bontshang nyalano,
go ranolola Araba dipotso ka ga
mananeo, dikerafo tse di dirisediwang ditshwantsho, Kerafo e e dirisang
tshedimosetso tshedimosetso e e neetsweng
dinoko tse di tsepameng go emela tshedimosetso
mo
• Kerafo e e dirisang dinoko tse di tsepameng go emela tshedimosetso
• Kerafo e e dirisediwang
ele nngwe
ditshwantsho
Lenaneo le lenngwe
- Kerafo e e dirisang di-
noko tse di tsepameng Barutwana ba tshwanetswe go araba dipotso tse o di botsang ka ga
go emela tshedimo- kerafo le lenaneo: lebelela kgwedi-tharo 1 e e bontshang dipotso tse di
setso maleba
527
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
KGAOLO 4: Tlhatlhobo
4.1 Matseno
Go lekanyetsa ke tsamaiso e rulagantsweng e e tswelelang ya go tlhopha, kokoanya le go ranolela
tshedimosetso ya diphitlhelelo tsa barutwana, go dirisiwa mekgwa e e farologaneng ya go lekanyetsa E
akaretsang dikgato tse nne tse di latelang:
§ Tlhama le go kgobokanya bosupi jwa diphitlhelelo;
§ Go lekanyetsa bosupi jo;
§ Go rekota diphitlhelelo
§ Go dirisiwa tshedimosetso go tlhaloganya le go thusa barutwana mo kgolong ya bona go re ba tle
ba tokofale mo dikgatong tsa go rutwa le go ithuta .
Tekanyetso e tshwanetse go nna gabedi,tekanyetso e sa seng ya semmuso ( tekanyetso ya go ithuta)
le e leng ya semmuso.Mo mabakeng o mabedi pegelo e tshwanetse go neelwa barutwana go godisa
maitemogelo a bona a go ithuta .
Mo kgaotong ya Motheo botegeniki jo bogolo jwa tlhatlhobo e tlwaelegileng le sa tlwaelegang ke tsone tse
morutabana o lemogang ka tsone motlotlo wa puisano tiragatso ya tshupetso le mokwalo o rekotilweng
Tlhatlhobo ya mophato R bogolo thata ke ya puo ya molomo le go diragatsa .
4.2. Tlhatlhobo e sa tlwaelegang kgotsa ya letsatsi le letsatsi
Tlhatlhobo ya thuto ke tsamaiso e tswelelang ya kgobokanyo ya tshedimosetso ka phitlhelelo ya morutwana
.Se le sona se bidwa tlhatlhobo e sa tlwaelegang.Ke tekanyetso ya letsatsi le letsatsi ya tswelelo ya
morutwana .Se se dirwa ka go lemoga , le dipuisano le tiragatso ya ditshupetso mo tlhotlheletsanong mo
phaphosiborutelo jalo-jalo.Se se seka sa lebelelwa jaaka ekete ga se karolo ya ditirwana tsa go ithuta tsa
phaposiborutelo.Tlhatlhobo e sa tlwaelegang e letlelela morutabana go elatlhoko tswelelo morutwana le
go tsaya ditshweetso tse di laotsweng .Tlhatlhobo e sa tlwaelegang e dirisetswa :
• Go neela barutwana pegelo
• Go tiisa thulaganyo le go ruta
Ka nako tse dingwe morutabana o ka nna a tshwara lenane-netefatso kgotsa lenane-tlhokomediso jaaka
tsela ya go rekota tswelelo ya barutwana .Ka nako e nngwe barutwana kgotsa morutabana a ka tshwaya
tirwana .Legale tlhatlhobo e e sa tlwaelegang ga e nne karolo ya morutwana ya rekoto ya semmuso
Dipholo tsa tekanyetso ya ditirwana tse seng tsa semmuso ya letsatsi le letsatsi ga di dirisediwe tsweletso
le maitlhomo a go ntsha sesupo.
4.3. Tekanyetso ya Semmuso
Ditirwana tekanyetso tsotlhe tse di agang lenane la semmuso la tekanyetso mo ngwageng di lebelelwa
jaaka tekanyetso ya semmuso.Tekanyetso tsa semmuso di a tshwaiwa le rekotiwa semmuso ke morutabana
maleba le tlhatloso/tsweletso kgotsa ya maikaeleo a tlamelo ka sesupo . Tekanetso ya semmuso e tlamela
barutabana ka tsela e rulagantsweng ya go tlhatlhoba gore barutwana ba tswelela ka bontle mo mophatong
528 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
mo serutweng se se rileng.
Morutabana o kgona fela go lebelela/lekanyetsa barutwana ba le 10 ka nako, Ka jaalo tekanyetso ya
semmuso e tla diragala fela mo setlhopheng se se potlana go tsepamisitswe mo dikopanong mme go tla
tsaya malatsi a mmalwa go lekanyetsa barutwana botlhe mo phaposing ka botlalo . Didiriswa le dithusathuto
tse barutwana ba tlwaetseng go dirisa di tshwanetse tsa nna teng jaaka gale , (dibadisi tšhate ya dipalo,
jalo-jalo.)
Mefuta ya tekanyetso e dirisiwang e tshwanetse e be godisitswe e le mo maemong a kgodiso e maleba.
Tekanyetso ya semmuso e tshwanetse go tlamela ka tlhatlhamano ya dikakanyo tsa maemo le dikgono
tsa barutwana.Moakanyetso wa ditirwana o tshwanetse go akaretsa diteng tsa serutwa ka tsela tse di
farologaneng.
Mefuta ya tekanyetso e farologaneng (Kelotlhoko /ditemogo, motlotlo , ditiro tse di diragatswang le go
kwalwa) e tshwanetse go diriswa ke morutwana go tlamela ka tshono ya go diragatsa seo o kgonang go
se fitlhelela.Se ke ka gore barutwana bangwe ba kgona go bontsha bonolo se ba se itseng mo mefuta
mengwe ya tekanyetso .Sekao ,
• Barutwana bangwe ba na le bothata jwa go buisa ba dira bontle mo dipalong.
• Ba bangwe ba ka nna ba bo ba se mo maemong a lebeletsweng a phitlhelelo mo puong ya go ithuta le go
rutwa.
Ditirwana tsa tekanyetso tsa dipalo di tlhoka go akaretsa ditirwana le dithutiso tse di sa ikaegang ka puo
le go sa buise ka nosi , go supa bokgoni jwa nnete jwa barutwana ba.
Le fa go ntse jaalo go tseelwe tsia se se lekanyetswang. Kitso le bokgoni jo bo rileng bo ka lekanyetswa
sentle thata ka mefuta e rileng ya go lekanyetsa. Mefuta e e farologaneng ya tekanyetso e maleba
go dikgono le tiriso e tlhokafalang mo ditlhogong tse farologaneng tsa ditlhopha tsa dingwaga tse di
farologaneng. Go botlhokwa go dirisa lenanetlhokomediso la go sekseka go lekanyetsa barutwana go
lekanyetsa mo mephatong e kwa tlase. Diruburiki di ka dirisiwa go tlhatlhoba dikgono tsa barutwana go
rarabolola dipalo.
4.4. Lenaneo la tekanyetso ya semmuso
Ditlhokego tsa tekanyetso ya semmuso ya dipalo tsa mophato 1-3 jaaka di neetswe mo lenaneng fa tlase :
KGWEDITHARO KGWEDITHARO KGWEDITHARO KGWEDITHARO
PALOGOTLHE
1 2 3 4
Moophato 1 2 2 2 1 7
Mophato 2 2 2 2 2 8
Mophato 3 2 3 3 2 10
Mo kgweditharo 1 go na le tirwana tekanyetso ya semmuso e le 1 ( e tlhamilwe ka dipalo tsa ditirwana
tse di tshwaraganeng ka ditlhogo tse di farologaneng tsa dipalo mo mophatong 1—3 mo tlaleletsong
ya se , ke Annual National Assessments (ANA), e motheo wa yona e leng go lekanyetsa , e tla dirisiwa
mo tshimologong ya kgweditharo 1 mophato 2 le 3. Mo mophatong 1 dikolo di rotloetswa go tsamaisa
tekanyetso ya motheo( baseline ) mo kgweditharo ya ntlha . Dipholo tsa barutwana mo tekanyetso motheoC
baseline ) di seka tsa dirisiwa go jaaka ke tsa bokgoni , mme e nne fela go tsaya tshweetso ya go ba
fitlhisa mo ditirwaneng le go lekanyetsa gore ke karolo efe ya tiro e batlang go ka lebelelwa go e tokafatsa.
CAPS 529
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Barutwana ba gola ka dielo tse di farologaneng . Barutwana ba bangwe ba bonya mo tshimologong mme
morago ga nako ba ka kgona go tswelela ka bonako mo dipalong .
Tekanyetso ya dipalo ya semmuso e akaretsa ditlhogo tse dintsi go feta e le nngwe mo dipalong . Tirwana
tekanyetso mo tsamaong ya ngwaga e tlhoka go akaretsa dikarolo tsa diteng, mme ga se sengwe le
sengwe se se mo ditlhokegong tsa khaikhulamo se lekanyetswang kgotsa go begwang ka sona. Dipalo ,
diophereishene ,dikamano di dira 60% tsa dipalo mo mophato 1--3. Se se tlhalosa gore 60% ya tekanyetso
semmuso ya kgweditharo le go ralala ngwaga go tshwanetse go tsepamiswe tlhaloganyo mo dipalong ,
diophereishene le dikamanoThis means that 60% .
Tirwana tekanyetso nngwe le nngwe ya semmuso ga ya tshwanelwa go lebelelwa jaaka tiragalo e le nngwe
kgotsa teko.Dilhokego dingwe di ka lekanyetswa ka nako e le nngwe , fela tse dingwe di tla lekanyetswa
ka dinnako tse di farologaneng. Sekao fa dikgono tsa go bala tsa morutwana di lekanyetswa ,bokgoni jwa
bona go dira tse di latelang go ka lekanyetswa ka yona tiragatso eo:
• § Feleletsa tatelano ya go balela
• § Buisa le go kwala ditlhakapalo.
• § Bala.
Le fa go ntse jaalo , fa tirwana tekanyetso e tshwere go rarabolola dipalo ka go dira ditlhopha kgotsa GO
AROGANYA KA GO LEKANA le go lekanyetsa bokgoni jwa barutwana go lekanyetsa mothamo ;e ka nna
gore dikarolo tse tsa dipalo di tla lekanyetswa ka dinako tse di farologaneng .
4.5. Go rekota le go bega
Go rekota ke tsamaiso e mo go yona morutabana o agang lekwalo maemo a phitlhelelo tsa morutwana mo
tirwana tekanyetso e e kgethegileng. E nna tshupo ya tswelelo ya morutabana mo diphitlhelelong tsa kitso
jaaka e beilwe mo Pegelong ya Pholisi ya Kharikhulamo le Tlhatlhobomo . Direkoto tsa tiro ya morutwana
di tshwanetse go tlamela ka bosupi jwa tswelelopele ya tlhaloganyo ya morutwana mo mophatong le mo
go siameng ga gagwe go tswelela kgotsa a tlhatlosiwa go ya kwa mophatong o mongwe ke morutabana
.Direkoto tsa bokgoni jwa morutwana di tshwanetse go dirisiwa go tlhotlhomisa tswelelopele e dirilweng ke
barutabana le barutwana mo tsamaong ya go ithuta le go ruta.
Go bega ke tsamaiso ya tlhaeletsana ka tswelelopele ya morutwana go morutwana , batsadi , dikolo
, le batsayakarolo ba bangwe.Tsweleopele ya morutwana e ka begwa ka ditsela tse di fapaaneng.
Tse di akaretsa dikarata-pegelo , batsadi , dikopano , malatsi aketelo sekolo , morutabana go motsadi
, dikhonferense ,kamogelo ya megala , makwalo ,makwalodikgang a phaposi le sekolo jaalo-jaalo.
Barutabana mo mepatong yotlhe ba neela pegelo ka diphesente ka dirutwa. Maemo a diphitlhelelo tse di
farologaneng le kwelano le dikgato tsa diphesente di tlhagisitswe fa tlase mo lenaneong.
530 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Khoutu le diperesente tsa go rekota le pegelo
Khoute ya Selekanyo Tlhaloso ya Bokgoni Phesente
7 Phitlhelelo ka Dinaledi 80 – 100
6 Phitlhelelo ka Matsetseleko 70 – 79
5 Phitlhelelo e Tletseng 60 – 69
4 Phitlhelelo e e Itumedisang 50 – 59
3 Phitlhelelo ka Tekano 40 – 49
2 Phitlhelelo e e Potlana 30 – 39
1 Ga a Fitlhelela 0 – 29
4.6. Go lekanetsa tekanyo
Go lekanyetsa go lebisitse mo tsamaong e tlhomamisang gore ditirwana tekanyetso di a ikanyega , di
na le boleng , di na le botshepegi. Go lekanyetsa go tshwanetse go tsenngwa tirisong mo maemong
a kwa sekolong , mo sedikeng, porofenseng , le mo bosetšhabeng.Tiragatso ya go lekanyetsa e
tlhaloganyesegang, maleba e tshwanetse e dirwe go tlhomamisa boleng jwa tekanyetso ya dirutwa.
4.7. kakaretso
Lokwalo lo, le tshwanetse go buisiwa mmogo le:
4.7.1 National policy pertaining to the progrmme and promotion requirements of national Curriculam statement
Grades R-12; and
4.7.2 The policy document, National Protocol for Assessment Grades R-12
CAPS 531
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
4.8 Dikao tsa Ditirwana tsa Tlhatlhobo tsa Mophato 1 - 3
Lenane-netefatso la sekao le le neetsweng fa tlase.Maitlhomo a lona go thusa barutabana go rulaganya
le tsenya tirisong tlhatlhobo e tlhomameng ya tsela e tsweletseng .
MOPHATO 1
Kelotlhoko ya lenane- netefatso ya mothamo le bolumo
Karolo
ya Setlhogo Ditlhokego kgotsa Ditshwaelo
Diteng
Bapisa le go rulaganya bokanakang jwa seedi
(bolumu ) mo ditshelong tse pedi o di bapise .
Go bapisa dibolumu tsa ditshelo tse pedi kgotsa go
Mothamo/bolumu
feta tse di sa tshwaneng ka tebego ka go tshela mo
Tekanyetso
teng ga setshelo sa boraro.
Rekota mothamo wa ditshelo ka go dirisa tekanyetso
e seng ya tlhomamo , s.k. dintshwana le dikopi.
Araba dipotso tsa gore ke efeng e tshegetsang go
gontsi .
Dirisa puo go bua go bapisa s.k. gontsi go feta,
gonnye go feta, tletse, lolea.
MOPHATO 1
Kelotlhoko ya lenane- netefatso ya mothamo le boima
Karolo
ya Setlhogo Ditlhokego kgotsa Ditshwaelo
Diteng
Rulaganya le go bapisa boima jwa dilwana tse tharo
kgotsa go feta , ka go baya para ya dilwana mo
selekanyetsing sa maleka , go fitlhela dilwana di
latelana.
Tekanyetso
Boima
Bolela yuniti/motso wa boima fa neela boima , s.k.
buka e boima jo bo lekanang le 34 dimabole .
Dirisa puo ka go bua go bapisa , s.k. bofefo, boima,
bofefonyana , boimanyana.
Kgono ya go rekota ditekanyetso tse tshotsweng
Go dirisa ruburiki go tlhatlhoba tharabololo ya dipalo
Tharabololo ya dipalo e ka tlhatlhojwa ka go dirisa ruburiki.,
• Diphetogo jaaka barutwana di gola le go oketsega mo go tlhaloganyeng go tlhaloganya dipalo le tirso ya
bokgoni ; le go
• Ikaega ka tsone tlhatlhamano ya dipalo mo dipalong le tlhago ya palo.
532 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 1
Ruburiki ya tharabololo ya dipalo
Go sa itse gore a simolole kae kgotsa go dira sengwe se seng maleba . 1
Go tlhaloganya palo le go simolola mme o se kgone go feleletsa sentle. 2
Go tlhaloganya palo le go e dira go dirisiwa ditshwantsho (matshwao kgotsa mabadi. Kgona go ka tlhalosa . o ka dira 3
diphoso tse dipotlana.
Feleletsa palo sentle. Kgona go tlhalosa tlhaologanyo ya gagwe le tsa ba bangwe ka bokgoni. 4
Ruburiki ya go rarabolola dipalo Mophato 2
Go sa itse gore a simolole kae kgotsa go dira sengwe se seng maleba . 1
Go tlhaloganya palo le go simolola mme o se kgone go feleletsa sentle 2
kgotsa
Go tlhaloganya dipalo le go di dira o dirisa ditshwantsho (matshwao) kgotsa dibadisi fela . *
Go tlhaloganya dipalo le go di dira o dirisa dipalo mme o dira diphoso tse dipotlana ,Kgona go tlhalosa . 3
Feleletsa dipalo sentle o dirisa kitso ya dipalo le dithekeniki tsa go aroganya dipalo le go di kopanya gape , koketso- 4
gabedi , go hafola , molapalo jalo-jalo.go tlhalosa tlhaloganyo ya gagwe le tsa ba bangwe ka bokgoni.
* Tlhatlhamano ya dipalo e barutwana ba mophato 2 ba simololang go sa e dire ka botlalo go balela ditshwantsho le go di bala.Kitso ya barutwana
ya dipalo e tlhoka go agwa mo go lekaneng gore ba tle ba e dirise mo dipalong le go rarabolola dipalo le go bdi balela.
MOPHATO 1
Ruburiki ya tharabololo ya dipalo
Go sa itse gore a simolole kae kgotsa go dira sengwe se seng maleba 1
Go tlhaloganya palo le go simolola mme o se kgone go feleletsa sentle, kgotsa go dirisa matshwao (ditshwantsho)
2
kgotsa dibadisi.
Go tlhaloganya dipalo le go rarabolola go dirisa dipalo. Kgona go ka tlhaolosa. 3
Feleletsa dipalo sentle o dirisa kitso ya dipalo le dithekeniki tsa go aroganya dipalo le go di kopanya gape , koketso-
4
gabedi , go hafola , molapalo jalo-jalo.go tlhalosa tlhaloganyo ya gagwe le tsa ba bangwe ka bokgoni..
Dikao tsa ka mo ruburiki e dirisetsweng ka teng go dira dipalo, ke barutwana ba Mophato 1 – 3
Ntša e na le maoto a le 4. Dintša tse 12-Di na le a le kae ?
Mophato 1: lekanyetsa: 1.
Morutwana ga a tlhaloganye polelopalo ka jaalo o dirisa
togamaano e e seng maleba kgotsa tiragatso.
Ntšwa e le nngwe e na le maoto a le 4 Mophato 1: lekanyetsa: 4.
Dintšwa di le 12 di na le maoto a le makae? 48 Barutwana ba tlhalogantse palo rarabolola palo e ka mokgwa o
siameng wa mophato 1 mme o kgona go tlhalosa palo.
Mophato 2: lekanyetsa: 2.
Morutwana o tlhalogantse le go rarabolola palo ,mme fela ,
morutwana wa mophato 2 o tshwanetse go dirisa dipalo le
matshwao a tiriso go tlhakanya ka poeletso (kgotsa go atisa ,
go ikaegile mo nakong ya ngwaga).
Molemisi o lema dijalo , mela e le 6 ya ditlhare di le 13 mo moleng o le osi. O lemile ditlhare di le kae tsotlhe?
CAPS 533
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 2: lekanyetsa: 4.
Morutwana o tlhalogantse le go rarabolola palo , a dirisa dipalo
tse di maleba le matshwao a tiriso mo mophato 2.
Mophato 3: lekanyetsa: 3.
Barutwana ba tlhalogantse le go rarabolola dipalo ka tsela
e lekaneng Lefa go ntse jaalo , ga ba iponele tekanyetso ya
maemo a kwa godimo ka gobo ga ba bontsha bothekeniki
le tiragatso e e leng teng ya mophato 3 s.k. Go atisa o dirisa
karoganyo ya dipalo le go di kopantsha gape : lebelela fa tlase.
Molemi o jala mela ya ditlhare. O jala mela e le 6 ka ditlhare Mophato 3: lekanyetsa: 4.
di le 13 mo go nngwe le nngwe. Ke ditlhare di le kae tsotlhe?
Feleletsa palo e sentle o dirisa dipalo tse di maleba le
mabolomo matshwao a tiriso le bothekeniki jo bo maleba jaaka go
aroganya kopanya dipalo gape , koketso gabedi , hafola ,
goloka go busetsa , molapalo jalo-jalo.sentle . Go kgona go
tlhalosa kakanyo tsa ba bangwe le ya gagwe, ka bokgoni
Gino o na le dikgomaretsi tse 258 le Josie na le dikgomaretsi tse 384 . Ba na le dikgomaretsi tse kae tse tsotlhe?
Mophato 3: lekanyetsa: 4.
Feleltsa palo e, sentle o dirisa kitso ya gago ya dipalo le
bothekeniki jaaka go aroganya kopanya dipalo gape , koketso
gabedi , hafola , goloka go busetsa , molapalo jalo-jalo.sentle .
Go kgona go tlhalosa kakanyo tsa ba bangwe le ya gagwe. Ka
bokgoni
Halofo ya 237 ke bokae ?
Mophato 3: lekanyetsa: 4.
Rarabolola palo sentle o dirisa kitso ya gago ya dipalo le
bothekeniki jwa go aroganya le kopanya dipalo gape , koketso
gabedi , hafola , goloka go busetsa , molapalo jalo-jalo.sentle .
Go kgona go tlhalosa kakanyo tsa ba bangwe le ya gagwe.
534 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato1 Kgweditharo1: Tirwana ya sekao sa molatheo wa tlhatlhobo
Mofuta wa
Ditlhokego kgotsa Ditshwaelo
tirwana
Motlotlo A moithuti o kgona go
• Bala didiriswa go fitlha ka 10?
• Bolela gre ke kgobokanyo ya didiriswa dife di dinnye go
feta/kgolo go feta?
• Buisa matshwao a dipalo go fitlha ka 5?
Tiragatso A moithuti o kgona go
• Tlhatlhamano ya didiriswa ?
• Kpoisa popego?
• Baya sediriswa fa pele ga gagwe?
• Tlhaola didiriswa go ya ka o di rata ?
• E tepaganye le palo gore o tle bone karabo ya yona?
CAPS 535
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato1 Kgweditharo1: Tirwana ya sekao sa tlhatlhatlhobo 1
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo , Tiriso le Tlhaloganyo Bala didiriswa tse 10 ka botshepegi, o bolela maina ka tatelano
Kamano ya dipalo
Kwala le go buisa tlhakapalo go tloga go 1 go fitlha go 5
Rulaganya dipalo go tloga go 1 – 5 go tloga go e nnye go fitlha go e kgolo thata
Dirisa puo go tlhalosa bogolo jo amanang le dipalo : ya pele, morago, mo gare ga
Rarabolola Rarabolola dipalofoko mo tirisong go tsenyeletswa tlhakanyo, tloso ka dikarabo go
dipalo fitlhelela go 5
Go diriswa dithusathuto le ditshwantsho
Le go tlhalosa dikarabo tsa dipalo tsa gago
Tlhalosa dipalo mo tirisong go akaretswa karoganyo e lekanang le kgobokanyo ka
dipalotlalo go fitlha go 5 le ka dikarabo tse di tsenyeletsang sesala
Ka go dirisa dithusathuto kgotsa ditshwantsho
Tlhalosa dikarabo
Palelo Dira tlhakanyo go fitlha go5
O dirisa dithusathuto kgotsa ditshwantsho
Dira tloso go tloga go palo nngwe le nngwe ya 5 kgotsa kwa tlase ga 5
O dirisa dithusathuto le ditshwantsho
Dipaterone , tiriso Dipalo tsa Feleletsa tlhatlhamano ya dipalo tse di balwang ka bonngwe go fitlha go 10 s.k.
le alejebera dipaterone
1, 2, 3, 4, __, __, __, __, 9, 10
Boalo le Popego Maemo Latela ditaelo go baya sediriswa se le sengwe ka kamano le se sengwe s.k. baya
(Jeometeri) phensele mo teng ga lebokose ; baya phensele mo letlhakoreng la seatla se moja mo
lebokoseng
Popegotlha- Lemoga maina
koretharo
• Popego ya bolo (bolo)
3-D
• Lebokose (porisemo)
Tekanyetso Nako Tlhalosa fa sengwe se diragala o dirisa puo ya gago s.s. Mo mosong , motshegare,
bosigo, phakela, thari
Boleele Lekanyetsa boleele , bophara or bogodimo o dirisa tekanyetso e seng ya tlwaelo .
Tlhagisa tekanyetso ka metso e sa tlhomamang
Boima Lekanyetsa le go bapisa boima jwa didiriswa tse tharo kgotsa go feta o dirisa
selekanyetsi sa sekale o dirisa tekanyetso e seng ya tlwaelo. Rulaganya didiriswa go ya
ka boima. Tlhalosa thulaganyo o dirisa bofefonyana , boimanyana boima thata.
Tiriso ya Tlhaola Kgobokanya le go tlhaola didiriswa tsa go kgongwa tsa letsatsi le letsatsi go ya ka
tshedimosetso kgobokanya ditlhokego tse di neetsweng ke morutabana
didiriswa
Thala ditshwantsho tsa didiriswa tse di tlhaotsweng di kgobokantswe
536 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 1 Kgweditharo 2: Sekao sa Tirwana Tlhatlhobo 1
Karolo ya Diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo Tiriso le Tlhaloganyo Balela go tloga go didiriswa tse 20 ka botshepegi, o bolela maina ka tatelano
kamano ya Dipalo
Bolela gore kgobokanyo tse pedi tsa didiriswa tse di neetsweng di dintsi go feta kgotsa
di nnye go feta mo kgobokanyo mmogo e le 10 kgotsa nnye go feta
Buisa tlhakapalo go tloga go fitlha go 30
Kwala tlhakapalo go fitlha 10
Rarabolola di- Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo le tloso ka dikarabo tse
palo fitlhang go 10
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Dipalelo Dira tlhakanyo go fitlhela go10
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Kwala dipalopolelo o dirisa +
Dira tloso go tloga go palo 10 kgotsa e nnye go
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipalopolelo ka go dirisa -
Dipaterone Tiriso Dipalo tsa Di- Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang go fitlha go 30
le Alejebera paterone
• ka bonngwe s.k. 20, 21, 22, 23, __, __, __, __, 28; __; 30.
• Ka botlhano s.k.5, 10, 15, __, __, 30,
Dipaterone Kopolola le go atolosa dipaterone
tsa Jeometeri
• E dirilwe ka go dirisa sediriswa se le sengwe mme e na le mebala ya didiriswa tse
di fetogang ka tsela e tlhamaletseng kgotsa .
• E dirilwe ka go dirisa didiriswa tse di tshwanang ka bogolo jo bo farololganeng
Boalo le popego Popego tlha- Tlhopha le go nnela maina
(Jeometeri) korepedi-D
Didiko
dikhutlonne
dikhutlotharo
CAPS 537
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 1 Kgweditharo 2: Sekao sa Tirwana Tlhatlhobo 2
Karolo ya Diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo Tiriso le Tlhalogany0 Balela kwa pele le kwa morago ka1s mo gare ga 1 le 50
Dikamano ya Dipalo
Balela kwa pele ka 5s, 2s to 50
Dirisa puo go tlhalosa kamano ya bogolo jwa dipalo : pele ga , morago ga ,mo gareng
ga
Bapisa bogolo jwa dipalo go fitlha go 10 o dirisa puo using language s.k. kgolo go feta,
nnye go feta .
Dirisa puuo go tlhalosa bogolo jwa dipalo go amana le pele ga , morago ga , mogare ga
Rulaganya dipalo go 1 – 10 go tloga gonnye go feta go fitlha go kgolo thata
Buisa tlhakapalo go tloga go 50
Rarabolola Rarabolola dipalo mo tirisong tse tsenyeletsang karogano e lekanang le kgobokanyo ka
Dipalo dipalogotlhe go fitlha go 10 le dikarabo tse di tssenyeletsang sesala
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• melapalo
le go tlhalosa dikarabo
Rarabolola Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo le tloso ka dikarabo tse
dipalo fitlhang go 10
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Tšhelete Lemoga kelo ya papetlana ya Aforika Borwa 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5
Rarabolola dipalo ka Tšhelete e tsenyeletsa palogotlhe le tšhentšhi ya R10 le go fitlha
go papetlana ya 20c disente
Dipalelo Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo le tloso ka dikarabo tse
fitlhang go 10
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Kwala dipalopolelo o dirisa +
Dipaterone Tirisong Dipalo tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang
le Alejebera dipaterone • ka bonngwe go ya morago go 50 s.k. 50, 49, 48, __, __, 45, __, __, 42; __; 40.
• Ka bosome go fitlha 50 s.k.10, 20, 30, __, __,
Tekanyetso Mothamo/ Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa, rulaganya le go rekota mothamo wa ditshelo ka go
Bolumu dirisa tekanyetso ya maemo a sa tlhomamang s.k. dintshwana le dikopi
Tlhagiso ya Tlhaola Kokoanya le go tlhaola didiriswa tsa poego tsa letsatsi le letsatsi go ya ka ditlhokego
tshedimosetso kgobokanyo tse di neetsweng ke morutabana
ya didiriswa Thala setshwantsho sa diiriswa tse di tlhaotsweng kgotsa tlhalosa kgobokanyo ya
didiriswa
538 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 1 Kgweditharo 3: Sekao sa Tirwana Tlhatlhobo 1
Karolo ya Diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo Tiriso le Tlhaloganyo ya Balela didiriswa ka botshepegi go tloga go 40 , neela maina ka tatelano
Dikamano Dipalo
Bolela gore dikgobokanyo tsa didiswa tse pedi tse di neetsweng ke efe e ntsi go feta
kgotsa nnye go feta mmogo mo dikgobokanyong tsa 15 kgotsa nnye go feta
Buisa ditlhakapalo go tloga go fitlha go 70
Kwala ditlhakapalo go 20
Rarabolola Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo le tloso ka dikarabo
dipalo tse fitlhang go 15
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Dipalelo Dirisa tlhakanyo go fitlha 15
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipalopolelo o dirisa +, =
Dirisa tloso go tloga go palo nngwe le nngwe ya 15 kgotsa e nnye
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipalopolelo o dirisa ---, =
Dipaterone Dipalo tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang
Tirisong, Alejebera dipaterone
• ka bonngwe go ya morago go 60 s.k. 60, 59, 58, __, __, , __, 54; __; 51.
Ka bopedi go fitlha s.k.44, 46, 48, __,-__:__,56___,60
Dipaterone tsa Kopolola,atolosa le go tlhalosa dipaterone mo dipopegong tse di farologaneng di
jeometeri dira setlhopha,mme ditlhopha tsa didiriswa di boeletswe ka mokgwa o o tshwanang.
BOALO LE Popego ya Lemoga le go neela maina
POPEGO tlhakoritharo/3-D
• dipopego tsa bolo(bolo)
(Jeometeri)
• dipopego tsa lebokoso(poresimo)
Tlhaola didiriswa go ya ka tse di kgokologang le tse di relelang
CAPS 539
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 1 kgweditharo 3 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 2
Karolo ya
Setlhogo Ditlhokego
diteng
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele ka 10s, 5s, 2s go fitlha go 80
dikamano dipalo
Dirisa puo go tlhalosa kamano ya bogolo jwa dipalo : pele ga , morago ga ,mo gareng
ga
Bapisa bogolo jwa dipalo go fitlha ka 15 o dirisa puo s.k.kgolo go feta,nnye go
feta,jalojalo,
O ka phatlola dipalo 11 – 15 go 10 + bonngwe s.k. 12 = 10 + 2
Rarabolola Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo e boeletswang ka dikarabo
Dipalo go fitlha go 15
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Rarabolola dipalo mo tirisong go aroganngwa ka go lekana le go dira ditlhopha ka
dipalotlalo go fitlha go 15 ka dikarabo tse akaretsang sesala.
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• melapalo
le go tlhalosa dikarabo
Tšhelete Lemoga kelo ya papetlana tsa tšhelete ya Aforika Borwa 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5
Rarabolola dipalo tsa tšhelete go akaretsa palogotlhe le tšhentshi go R20 mme le
disente go fitlha go 20c disente
Dipalelo Dira tlhakanyo e e boeletswang go fitlha go15
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipalopolelo o dirisa+, =
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang
le alejebera dipalo
• ka bonngwe go ya morago go 80 s.k. 80, 79, 78, __, __, __, __, 73, ___; __; 70.
• Ka bosome go ya go 80 s.k.10, 20, 30, __, __,__, __, __,
• Ka botlhano s.k.5, 10, 15, __, __, 30, __, __.45, __, __, 60, __, __, __, 80
Boalo le popego Tekano Lemoga le go thala mola wa tekano mo popego ya tlhakorepedi/2-D ya dipopego tsa
(jeometeri) jemeteri le tse e seng jemeteri.
Tekanyetso Boleele Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa, rulaganya le go rekota boleele o dirisa tekanyetso
ya maemo a a sa tlhomamang.s.k.sepane sa diatla, dikgato, boleele jwa phensele,
dibadisi, jalojalo.
Tlhagiso ya Tshedimosetso Araba dipotso ka tshedimosetso ya kerafo ya ditshwantsho.
tshedimosetso
540 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 1 kgweditharo 4 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 1
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Bala didiriswa ka botshepegi go tloga go 50, o bolela maina ka tatelano.
dikamano Dipalo
Bolela gore kgobokanyo ya didiriswa tse di neeilweng di dintsi go feta kgotsa fa
dikgobokanyo ka bobedi di nang le palo 20 kgotsa nnye go 20
Buisa ditlhakapalo go tloga go 80
Rarabolola Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo le tloso ka dikarabo tse
dipalo fitlhang go 20
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Dipalelo Dira tlhakanyo go fitlha go 20
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipolelopalo o dirisa+, =
Dira tloso go tloga mo palo 20 kgotsa nnye go feta
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipolelopalo o dirisa- , =
Dipaterone,tiriso le Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang
alejebera dipalo
ka bonngwe s.k. go ya morago go 80: 80, 79, 78, __, __, __, 74, __, __, 71.
Ka bopedi s.k.64, 66, 68, __, __, __,76; __, 80
Boalo le popego Popego tlha- Lemoga le go neela maina
(jeometeri) korepedi 2-D
• didiko
• dikhutlotharo
• dikhutlonne
Tlhaola go ya ka gore a di kgolokwe kgotsa matlhakore a tlhamaletse
Tekanyetso Boima • Fopholetsa , lekanyetsa , bapisa , rulaganya le go rekota boima go diriswa te-
kanyetso ya maemo a a sa tlhomamang le sekale-maleka s.k.diboloko , ditena
jalo-jalo.
• Dirisa puo go bua ka go bapisa s.k. bofefo, boima, bofefonyana go feta , bo-
imanyana go feta
CAPS 541
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 1 kgweditharo 4 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 2
Karolo ya
Setlhogo Ditlhokego
diteng
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo Balela kwa pele go 10s, 5s, 2s go 100
dikamano Dipalo
Dirisa puo go tlhalosa kamano ya bogolo jwa dipalo : pele ga , morago ga ,mo gareng
ga
Bapisa bogolo jwa dipalo go fitlha go 20 o dirisa puo s.k. gontsi go feta ,nnye go feta
more than, fewer than etc
Rulaganya dipalo 1 – 20 go tloga go e kgolo go go fitlha go nnye
Phatlola dipalo tsa 11 – 20 go 10 + bonngwe s.k. 14 = 10 + 4
Buisa ditlhakapalo go tloga go fitlha go 100
Kwala ditlhakapalo go 20
Rarabolola Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo le tloso ka dikarabo tse di
dipalo fitlhang go 20
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Rarabolola dipalo tirisong tse di akaretsang go aroganya ka go lekana le go dira
ditlhopha ka dipalotlalo go fitlha go 20 ka dikarabo tse di ka nna tsa nna le sesala
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo
Tšhelete Lemoga kelo ya papetlana tsa tšhelete ya Aforika Borwa 5c, 10c, 20, 50c, R1, R2; R5
Rarabolola dipalo tsa tšelete tse di tsenyeletsang palogotlhe le tšentshi go fitlha go R20
le mo disenteng go fitlha go 50c disente
Dipalelo Dira tlhakanyo e e boeletswang go fitlha go 20
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipolelopalo o dirisa +, =
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang
le alejebera dipalo
• ka bonngwe go ya morago s.k. 99, 98, __, 96, __, __, __, 92, ___; __; 89.
• Ka bosome go fitlha go 100 s.k.10, 20, 30, __, __, __, __, __, 90, __.
Ka botlhano s.k.20, 25, 30, __, __.45, __, __, 60, __, 70__, __,__, 90
542 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Karolo ya
Setlhogo Ditlhokego
diteng
Boalo le popego Maemo Dirisa puo ya maemo go latela dikaelo go dikologa phaposiborutelo
Nyalana matlhakore a farologaneng a sediriswa sona se le sengwe
Tekanyetso Nako Itse malatsi a beke
Itse dikgwedi tsa ngwaga
Tlhagiso ya Tshedimosetso Araba dipotso ka tshedimosetso ya kerafo ya ditshwantsho
tshedimosetso
Mophato 2 kgweditharo 1 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 1
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya dipalo Dira ditlhopha o balele didiriswa go fitlha go 100.
dikamano
Bapisa le go rulaganya dipalotlalo go fitlha go 25
Tlatlamolola monopedi go fitlha go 25 ka bolesome le ka bongwe s.k. 23 =
20 + 3
Buisa le go kwala dipalotlhaka go tloga go 0 go fitlha go 100
Rarabolola dipalo Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo le tloso ka
dikarabo tse fitlhang go 20
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Tšhelete Lemoga kelo ya papetlana tsa tšhelete ya Aforika Borwa 5c, 10c, 20, 50c,
R1, R2; R5 le tšhelete ya dipampiri R10, R20, R50
Rarabolola dipalo tsa tšhelete tse di tsenyeleditseng palogotlhe le tšhentshi
go R20 le mo disenteng go fitlha go 50c mo disenteng
Dipalelo Dira tlhakanyo go fitlha go 20
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipolelopalo o dirisa +, =
Dira tlhoso go fitlha go 20
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• dithusathuto
• ditshwantsho
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipolelopalo o dirisa +, =
CAPS 543
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa dipalo Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang go ya kwa pele le kwa morago
le alejebera
• ka bonngwe go tloga go 0 – 100 s.k. 99, 98, 97, __, __, __, 93, __, 91,
90
• ka bolesome go tloga go 0 – 100 s.k 10, 20, 30, __, __, __, 70__, __,
100
• ka bopedi go tloga go 0 – 100 s.k. 80, 82, 84, __, __, 90, _, __, __,
___, 100
Boalo le popego Popegotlhakoretharo/3-D Lemoga le go neela maina
• dipopego tsa bolo(bolo)
• dipopego tsa lebokoso(poresimo)
Dipopegotlhakorepedi/ tsa Lemoga le go neela maina
2-D
Didiko,dikutlotharo,dikhutlonne,dikhutlonnetsepa
Tekanyetso Nako Bolela nako mo tshupanako ya manaka mo diureng.
Boleele Fopholetsa,lekanyetsa,bapisa,rulaganya le go rekota boleele,bopara
kgotsa boleele mo dimitareng.
Mophato 2 kgweditharo 2 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 1
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Bala ditshwantsho tsa ditlhopha tsa didiriswa go fitlha go 150
dikamano dipalo
Bapisa dipalo go fitlha go 50
Buisa le go kwala dipalo go tlhoga go 0 – 150
Balela kwa pele le kwa morago mo 10s, 2s, 5s go fitlha go 150
Rarabolola Rarabolola dipalo mo tirisong tse di tsenyeletsa go arogana ka go lekana le go dira
dipalo ditlhopha ka dipalotlalo go fitlha go 50
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
Le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang go ya kwa pele le kwa morago
le alejebera dipalo
Ka bonngwe go tloga go 0 – 150 s.K.131, 132, 133, __, __, __, 137, __, ___, ___, 141
• Ka bolesome magareng ga 0 le 200 e.G.150, 140, 130, __, __, 100, __, __.70,
__, __, 40
• Go balela ka bopedi s.K. 150, 148, 146, 144, __, __, 138, __, __, 132.
• Go balela ka botlhano go tloga 0 – 150 s.K. 105, 110, 115, __, __, __, 135, __,
__, 150
Kopolola, atolosa le go tlhalosa dipaterone tsa jeometeri tseo dipopego tse di tsh-
wanang di tlhagelelang mme palo ya mofuta o mongwe le o mongwe wa popego o a
oketsega kgotsa go fokotsega ka tsela e e tlwaelesegileng.
Tekanyetso Nako Bolela nako mo tshupanako ya manaka mo diureng le halofo ya ura.
544 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 2 kgweditharo 2: Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 2
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo Balela kwa pele ka 3s, 4s
dikamano ya dipalo
Rarabolo Rarabolola le go tlhalosa dikarabo tsa dipalo tse di tsenyeletsa karoganya ya tekanyo tse
dipalo di elang go dipalophatlo
Dipalophatlo Lemoga le go dirisa dihalofo, nngwe-thatarong, nngwe-nneng,, nngwe-tlhanong mo
tirisong e e tlwaelesegileng.
Lemoga dipalophatlo ka popego ya setshwantsho.
Kwala dipalophatlo mo popegong ya halofo e 1,nngwetharong e 1,jalojalo
Dipalelo Dira tlhakanyo go fitlha go 50
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipolelopalo o dirisa +, =
Dira tloso go fitlha go 50
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipolelopalo o dirisa __, =_
Dipaterone,tiriso Dipaterone Feleletsa tatelano ya dipalo magareng ga 0 le 150
le alejebera tsa dipalo
• Balela ka bonngwe
• Bala ka bonnene s.K.4, 8, 12 __, __, 24, __, 32, __, __, __, 48
• Balela ka botharo s,k. 3, 6, 9, __, __,21, __, __,__, 33, 36.
Tekanyetso Boima • Fopholetsa , lekanyetsa , bapisa , rulaganya le go rekota boima go diriswa tekany-
etso ya maemo a a sa tlhomamang le sekale-maleka s.K.Diboloko , ditena jalo-jalo.
Rulaganya dikumo tse boima bo kwadilweng ka dikilogerama.
CAPS 545
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 2 kgweditharo 3 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 1
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo Balela ditshwantsho tsa didiriswa tse di kgobokantsweng go fitlha go 180.
dikamano ya dipalo Bapisa le go rulaganya dipalo go fitlha go 75.
Buisa le go kwala ditlhakapalo go fitlha go 180
Balela kwa pele kwa morago ka 2s, 10s, 5s magareng ga 0 le180
Tlhatlhamolola dipalo tsa monopedi go fitlha go 75 mo bolesomeng le mo bongweng s.K.
48 = 40 + 8
Rarabolola Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo e e boeletswang e e elang
dipalo kwa katisong go fitlha go 40
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
Le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Dipalelo O ka atisa dipalo 1 – 10 ka 5 , 4
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Melapalo
• Koketso gabedi
• Kwala dipalopolelo o dirisa x, =
Dipaterone,tiriso Dipaterone Feleletsa tatelano ya dipalo
le alejebera tsa dipalo
• Balela kwa pele le kwa morago ka bonngwe mo gareng ga 0 le 180 s.K.
• 180, 170, 160, __, __, 120, __,__ 90,
• Balela ka bopedi s.K. 150, 152, 154, __, 156, __, 160, __, __, 166
• Balela ka botlhano go tloga go 0 – 150 s.K.120, 125, 130, 135, __, __, __, 155, __,
__, 170, __, 180
Boalo le popego Boemo Dirisa puo ya boemo go latela dikaelo go dikologa mo phaposingborutelong
546 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 2 kgweditharo 3 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 2
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele ka 4s, 3s
dikamano dipalo
Rarabolola Rarabolola le go tlhalosa dikarabo tsa dipalo tse di tsenyeletsa karoganya ya tekanyo
dipalo tse di elang go dipalophatlo
Dipalophatlo Lemoga le go dirisa dihalofo, nngwe-thatarong, nngwe-nneng,, nngwe-tlhanong mo
tirisong e e tlwaelesegileng
Lemoga dipalophatlo ka popego ya setshwantsho.
Kwala dipalophatlo mo popegong ya halofo e 1,nngwetharong e 1,jalojalo
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo magareng 0 le 180
le alejebera dipalo
• Balela ka bonngwe
• Balela ka bonne s.K.
• 104,108, 112 __, __, 124, __, 132, __, __, __, 148
• Balela ka botharo s.K.
103, 106, 109, __, __,121, __, __,__, 133, 136.
Dipaterone tsa Kopolola, atolosa le go tlhalosa dipaterone tsa jeometeri tseo dipopego tse di
jeometeri tshwanang di tlhagelelang mme palo ya mofuta o mongwe le o mongwe wa popego o
a oketsega kgotsa go fokotsega ka tsela e e tlwaelesegileng.
Boalo le popego Boemo Nyalanya matlhakore a sediriswa sona se.
Dipopego Lemoga le go neela maina
tlhakorepedi/2-d
Didiko,dikutlotharo,dikhutlonne,dikhutlonnetsepa
Tlhaola dipopego mo go tseo tse di matlhakore a a tlhamaletseng le tseo tsa
matlhakore a a potologang.
Tekanyetso Mothamo/ Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa, rulaganya le go rekota mothamo wa ditshelo ka go
bolumu dirisa tekanyetso ya maemo a sa tlhomamang s.K. Dintshwana le dikopi
Nako Bolela nako mo tshupanako ya manaka mo diureng le halofo ya ura.
Dirisa khalentara go balela boleele jwa nako ka malatsi kgotsa dibeke.
Tlhagiso ya Tshedimosetso Tlhama kerafo ya setshwantsho mo pampitshaneng ya boloko ka tshedimosetso e o
tshedimosetso e neetsweng.
CAPS 547
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 2 kgweditharo 4: Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 1
Karolo ya
Setlhogo Ditlhokego
diteng
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Bala ditshwantsho tsa didiriswa tse di kgobokantsweng go fitlha go 200
dikamano dipalo
Rulaganya le go tshwantshanya dipalo go fitlha go 99
Rarabolola Rarabolola dipalo tirisong tse di akaretsang ka go dira ditlhopha kgotsa ka go aroganya
dipalo go fitlha go 99 ka dikarabo tse di akaretsang sesala
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
Le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Tšhelete Lemoga kelo ya papetlana tsa tšhelete ya aforika borwa 5c, 10c, 20, 50c, r1, r2; r5 le
tšhelete ya dipampiri r10, r20, r50
Rarabolola dipalo tsa tšhelete tse di tsenyeleditseng palogotlhe le tšhentshi go r99 le
mo disenteng go fitlha go 95c mo disenteng
Dipaterone,tiriso Tlhaloganyo ya Feleletsa tatelano ya dipalo tsa go balela kwa pele le kwa morago
le alejebera dipalo
• Ka bonngwe magareng ga 0 le 200
• Ka bolesome magareng ga 0 le 200 s.K. 130, 140, 150, __, ___, ___, __, 200
Boalo le popego Dipopego Lemoga le go neela maina
tlhakorepedi/2-d
• Didiko
• Dikhutlotharo
• Dikhutlonne
• Dikhutlonnetsepa
Tlhaola go ya ka gore e kgolokwe kgotsa matlhakore a tlhamaletse.
Tekanyetso Nako Dirisa tshupanako go balela boleele jwa nako e feta ka diura,halofo ya diura kgotsa
kwatara ya diura.
548 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 2 kgweditharo 4: Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 2
Karolo ya
Setlhogo Ditlhokego
diteng
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele le kwa morago ka 2s, 5s go fitlha go 200
dikamano dipalo
Buisa le go kwala ditlhakapalo go tloga go 200
Dipalelo Dira tlhakanyo go fitlha go 99
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipalopolelo o dirisa +, =
Dira tloso go tloga go palo nngwe le nngwe go fitlha go 99 kgotsa nnye go feta
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipalopolelo o dirisa --, =
Dipaterone,tiriso Tlhaloganyo ya Feleletsa tatelano ya dipalo magareng ga 0 le 200
le alejebera dipalo
• Balela ka bopedi s.K. 160, 162, 164, __, 166, __, 170, __, __, 176, __, 180
• Balela ka botlhano go tloga go 0 – 200 s.K.160, 165, 170, __, __, __, 190__, 200
Tlhagiso ya Tshedimosetso Araba dipotso ka tshedimosetso ya ditshwantsho tsa kerafo.
tshedimosetso
CAPS 549
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 2 kgweditharo 4 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 3
Karolo ya
Setlhogo Ditlhokego
diteng
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele ka 4s, 3s
dikamano dipalo
Rarabolola Rarabolola dipalofoko mo tirisong e tsenyeletsang tlhakanyo e e boelediwang e e
dipalo elang go katisong ka dikarabo ka dikarabo tse fitlhang go 50
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
Le go tlhalosa dikarabo tsa gago tsa dipalo
Dipalelo O ka atisa dipalo 1 – 10 ka 3
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
Kwala dipolelopalo o dirisa x, =
Dipaterone,tiriso Tlhaloganyo ya Feleletsa tatelano ya dipalo magareng ga 0 le 180
le alejebera dipalo
• Balela ka bonngwe
• Balela kwa morago ka bonne s.K. 48,44, 40 __, __, 28, __, __, 16, __, __, 0
• Balela kwa morago ka botharo s.K. 36, 33, 30, __, __, 21, 18, __,__, 9, __, __, 0.
Boalo le popego Popego ya Lemoga le go neela maina
tlhakoritharo/3-d
• Dipopego tsa bolo(bolo)
• Dipopego tsa lebokoso(poresimo)
• Selennere
Tlhaola didiriswa go ya ka tse di kgokologang le tse di relelang
Tekano Lemoga le go thala mola wa tekano mo popego ya tlhakorepedi/2-d ya dipopego tsa
jemeteri le tse e seng jemeteri.
Tekanyetso Mothamo/bo- Rulaganya dikumo tsa tsatsi le letsatsi tse mothamo wa tsona o kwadilweng mo go
lumu tsona ka diletara
Buisa bolumo mo diletareng go tloga mo ditshwantshong tsa jeke e e lekanyetsang.
550 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 3 kgweditharo 1: Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 1
Karolo ya
Setlhogo Ditlhokego
diteng
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Dira ditlhopha le go balela didiriswa go fitlha go 200
dikamano dipalo
Bapisa le go rulaganya dipalotlalo go fitlha go 99
Buisa le go kwala ditlhakapalo go tloga go 0 go fitlha go 500
Tlhatlhamolola dipalo tsa mono-pedi go fitlha go 99 ka bolesome le bonngwe s.K. 78
= 70 + 8
Rarabolola Rarabolola dipalo tirisong tse di akaretsang tlhakanyo le tloso ka dikarabo go fitlha 99
dipalo O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Atametsa go 10
• Le go tlhalosa dikarabo tsa gago go dipalo
Tšhelete Rarabolola dipalo tsa tšhelete tse di akaretsang palogotlhe le tšhentšhi ka diranta
kgotsa ka disente
Dipalelo Dira tlhakanyo go fitlha go 99 o dirisa nngwe ya tse di latelang
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Atametsa go 10
• Kwala polelopalo o dirisa +, =
Dira tloso go fitlha go 99
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Atametsa go 10
• Kwala dipalopolelo o dirisa +, =
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang go ya kwa pele le kwa morago
le alejebera dipalo • Ka bonngwe mo magareng ga 0 le 200 s.S. 199,1 98, 197, __, __, __, 13, __, 191,
190
• Ka bosome ,mo magareng ga 0 le 200 s.K. 110, 120, 130, __, __, __, 170__, __,
200
• Ka makgolo, mo magareng ga 0 le 500 s.K. 100, 200, 300, __, __,
• Ka botlhano, mo magareng ga 0 le 200 s.K. 150, 155, 160, __, __, __, 180, __,
__, 195, __
• Ka bopedi , mo magareng ga 0 le 200 s.K. 180,182, 184, __, __, 190, _, __, __,
___, 200
Boalo le popego Dipopego tsa Lemoga le go neela maina
tlhakore 2-d Didiko,dikutlotharo,dikhutlonne,dikhutlonnetsepa
Tlhaola dipopego go tseo tse matlhakore a tlhamaletseng le tse matlhakore a potologang
Tekanyetso Nako Buisa matlha mo khalentareng
Bolela nako mo tshupanako ya manaka mo diureng le halofo ya ura.Le kwatara ya ura
Mothamo/ Fopholetsa, lekanyetsa, bapisa, rulaganya le go rekota mothamo wa ditshelo ka go
bolumu dirisa tekanyetso ya maemo a sa tlhomamang s.K. Dintshwana le dikopi
Rulaganya dikumo tsa letsatsi le letsatsi tse mothamo o kwadilweng ka dimililetara
CAPS 551
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 3 Kgweditharo 2: Sekao sa Tirwana Tlhatlhobo 1
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Balela ditshwantsho tsa di kgobokantsweng (s k . Setlhopha ka 10s, 25s, 50s or 100s)
dikamano dipalo go fitlha go 500
Rulaganya le go bapisa go fitlha go 500
Buisa le go kwala go tloga go 0 – 1 000
Rarabolola Rarabolola dipalo mo tirisong tse di tsenyeletsa go arogana ka go lekana le go dira
dipalo ditlhopha ka dipalotlalo go fitlha go 75
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Atametsa go 10
Le go tlhalosa dikarabo tsa gago go dipalo
Dipalelo Arola dipalo go fitlha go 50 ka 2, 5, 10
Dipaterone tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang go ya kwa pele le kwa morago
le alejebera dipalo
• Ka bonngwe mo magareng ga 0 le 500 s.K. 389, 399, 400, , __, __, __, 404, __,
___, ___, 408
• Ka bosome mo magareng ga 0 le 500 s.K. 300, 310, 320, __, __, 350, __,
__.370, __, __, 400
§ Ka makgolo mo magareng ga 0 le 1 000 s.K. 1000, 900, 800, __, __, 500,
__, __.200, __, 0
Boalo le popego Didiriswa tsa Lemoga le go neela maina
popego tlhakor-
• Dipopego tsa bolo (bolo)
etharo3-d
• Dipopego tsa lebokosobox shapes (poresime)
• Selennere
Tlhaola didiriswa mo go tse di potologang le tse di nang le sebaka se se sephaphati.
Tekanyetso Boleele Fopholetsa, lekanyetsa, rulaganya le go bapisa boleele,bogodimo le bophara o dirisa
tekanyetso e e sa tlhomamang.
Fopholetsa, lekanyetsa,rulaganya le go bapisa boleele o dirisa dimitara.
552 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 3 Kgweditharo 2: Sekao sa Tirwana Tlhatlhobo 2
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo,tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele le kwa morago ka 2s, 4s kgotsa 3s go fitlha go 500
dikamano dipalo
Dipalelo Dira tlhakanyo go fitlha go 400
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Atametsa go 10
• Kwala dipalopolelo o dirisa +, =
Dira tloso go tloga go 400 kgotsa nnye o dirisa nngwe ya tse di latelang go fitlha go
400
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Atametsa go 10
• Kwala dipalopolelo o dirisa --, =
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tsa
le alejebera dipalo
Feleletsa tatelano ya dipalocompletes number sequences of
• Balela ka bopedi magareng ga 0 le 500 s.K. 450, 448, 446, 444, __, __, 438, __,
__, 432.
• Balela ka bonne magareng ga 0 le 500 s.K.404, 408, 412 __, __, 424, __, 432,
__, __, __, 448
• Balela ka botharo magareng ga 0 le 500 s.K. 403,406, 409, __, __,421, __,
__,__, 433, 436.
Dipaterone tsa Kopolola, atolosa le go tlhalosa dipaterone tsa jeometeri tseo dipopego tse di
jeometeri tshwanang di tlhagelelang mme palo ya mofuta o mongwe le o mongwe wa popego
o a oketsega kgotsa go fokotsega ka tsela e e tlwaelesegileng.
CAPS 553
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 3 kgweditharo 2 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 3
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele ka 5s, 50s, 100s magareng ga 0 le 500
dikamano dipalo
Tlhatlhamolola dipalo tsa mono-tharo mo makgolong,bolesome le bonngwe s.K. 247
= 200 + 40 + 7
Rarabolola Rarabolola le go tlhalosa dikarabo tsa dipalo tse di tsenyeletsang karoganyo e e
dipalo lekanang e e elang kwa dipalophatlo.
Dipalophatlo Lemoga le go dirisa nngwepeding,nngwenneng, nngwerobeding,nngwetharong,nng
wethatarong,nngwetlhanong,mo tirisong e e tlhwaelesegileng.
Lemoga dipalophatlo mo popegong ya setshwantsho.
Kwala dipalophatlo ka popego ya nngwepeding le nngwetharong,jalo le jalo.
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa thatelano ya dipalo
le alejebera dipalo
• Balela ka botlhano magareng ga 0 – 500 s.K.. 105, 110, 115, __, __, __, 135,
__, __, 150
• Balela ka bosome-matlhano magareng ga 0 – 1000 s.K.. 550, 600, 650, __, __,
800, __, __, __, 1 000,
Boalo le popego Boemo le Latela dikaelo go tsamaya mo tikologong ya sekolo.
dikaelo
Neela dikaelo tsa go tsamaela mo tikologong ya sekolo
Tekanyetso Boima • Fopholetsa , lekanyetsa , bapisa , rulaganya le go rekota boima go diriswa te-
kanyetso ya maemo a a sa tlhomamang le sekale-maleka s.K.Diboloko , ditena
jalo-jalo.
Rulaganya dikumo tse mo go tsona boima bo kwadilweng ka digerama
554 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 3 kgweditharo 3 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 1
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Bala ditshwantsho tsa didiriswa tse di beilweng ka ditlhopha go fitlha go 750 (s.k.kwala
dikamano dipalo setlhopha sa 20s, 25s, 50, kgotsa 100s)
Bapisa le go rulaganya dipalo go fitlha go 750
Buisa le go kwala ditlhakapalo go fitlha go 100
Rarabolola Rarabolola dipalopolelo mo tirisong tse di tsenyeleditseng katiso go fitlha go 75 o
dipalo dirisa nngwe ya tse di latelang
• go aga le go aroganya dipalo
• melapalo
• go oketsa gabedi le go hafola
• atametsa go 10
• le go tlhalosa dikarabo tsa gago go dipalo
Dipalelo O ka atisa ka 2, 5, 10 go palogotlhe ya 99
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Melapalo
• Koketso gabedi
• Kwala dipalopolelo o dirisa x, =
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo tse di balwang go ya kwa pele le kwa morago
le alejebera dipalo
• Ka bonngwe magareng ga 0 le 750 s.k. 665, 666, 667 , __, __, __, 671, __, ___,
___, 675__, __, 678
• Ka bolesome magareng ga 0 le 750 . 650, 660, 670, __, __, 700, __, __.730,
__, __, 760
• Ka bolekgolo magareng ga 0 le 1 000 s.k.. 0, 100, 200, __, __, 500, __, __.800,
__, 1 000
CAPS 555
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 3 kgweditharo 3 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 2
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele le kwa morago ka 2s, 20s, 4s, 3s go fitlha go 750
dikamano dipalo
Tlhatlhamolola dipalo tsa mono-tharo go fitlha go 750 mo makgolong,bolesome le
metso.S.K. 648 = 600 + 40 + 8
Dipalelo O ka atisa ka 3, 4 go fitlha go palogotlhe ya 99
O dirisa tse di latelang
• Dithusathuto
• Ditshwantsho
• Melapalo
• Koketso gabedi
Kwala dipalopolelo o dirisa x, =
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo
le alejebera dipalo
• Balela ka bopedi magareng ga 0 le 750 s.K. 750, 749, 748, __, __, 445, __, __,
742.
• Balela ka bo masome-a-mabedi magareng ga 0 le 1000 s.K. 800, 820, 840, 860,
__, __, 920, __, __, 980
• Balela ka bonne magareng ga 0 le 750 s.K.704, 708, 712 __, __, 724, __, 732,
__, __, __, 748
• Balela ka bo tharo magareng ga 0 le 750 s.K. 630,633, 639, 641, __, __,650,
__, __,__, 661
Dipaterone tsa Kopolola,atolosa le go tlhalosa dipaterone tsa jeometeri tseo dipopego tse di tshwa-
jeometeri nang di tlhagelelang mme palo ya mofuta o mongwe le o mongwe wa popego o a
oketsega kgotsa go fokotsega ka tsela e e tlwaelesegileng.
Boalo le popego Dipopego tsa Lemoga le go neelela maina,didiko,dikhutlotharo,dikhutlonne le dikhutlotharo.
tlhakoripedi 2-d
Thala didiko,dikhutlonne,dikhutlotharo.
Tlhagiso ya tshed- Tshedimosetso Tlhama kerafo ya dinoko mo pampiring ya diboloko fa o neetswe tshedimosetso.
imosetso
556 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 3 kgweditharo 3 : Sekao sa Tirwana Tlhatlhabo 3
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele ka bo 5s, 50s, 25s to 750
dikamano dipalo
Rarabolola Rarabolola le go tlhalosa dikarabo tsa dipalo tse di tsenyeletsang karoganyo e e
dipalo lekanang tse di elang go dipalophatlo
Dipalopatlo Lemoga le go dirisa nngwe-peding,nngwe-nneng,nngwe-robeding,nngwe-
thatarong,nngwe-tlhanong mo tirisong e e tlwaelesegileng.
Lemoga dipalophatlo ka popego ya setshwantsho
Lemoga gore nngwe-peding tse 2-Di dira palotlalo
Kwala dipalophatlo mo popegong ya 1-peding, 1-tharong jalo-jalo.
Dipaterone,tiriso Dipaterone tsa Feleletsa tatelano ya dipalo
le alejebera dipalo
• Balela ka botlhano magareng 0 – 750 s.K. 705, 710, 715, __, __, __, 735, __,
__, 750
• Balela ka bosome a matlhano magareng ga 0 – 1000 s.K.1 000, 950, 800, __,
__, 650, __, __, __, 450,
• Balela ka bosome a mabedi tlhano counting magareng 0 – 1000 s.K.525, 550,
575, __, __, 650, __, __, __, 750
Boalo le dipopego Maemo Latela dikaelo o tloga go lefelo le lengwe go ya go le lengwe ka mmepe o sa
tlhomamang
Tekanyetso Nako Bolela nako mo tshupanako ya dijitale ka diura le metsotso
Dirisa khalentara go balela boleele jwa nako ka malatsi kgotsa dibeke
Mophato 3 Kgweditharo 4: Sekao sa Tirwana Tlhatlhaobo1
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalotirisong le Tlhaloganyo ya Bala ditshwantsho tsa didiriswa tse di kgobokantsweng go fitlha go 1 000
dikamano dipalo
Rulaganya le go bapisa dipalo go fitlha go 999
Rarabolola Rarabolola dipalo tirisong tse di akaretsang ka go dira ditlhopha kgotsa ka go
dipalo aroganya go fitlha go 100 ka dikarabo tse di akaretsang sesala
O dirisa nngwe ya tse di latelang
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Atametsa go 10
• Le go tlhalosa dikarabo tsa gago go dipalo
Dipalelo Arola dipalo go 99 ka 2, 4, 5, 10, 3
Tšhelete Rarabolola dipalo tsa tšhelete e tsenyeletsa palogotlhe le tšhentšhi ka diranta kgotsa
ka disente
Dipaterone tiriso Dipaterone tsa Feleletsa dipalo tatelano ka go balela kwa pele le kwa morago
le alejebera dipalo
• Ka bonngwe magareng ga 0 le 1000 s.K. 889, 890, 891, , __, __, __, 895 __,
___, ___, 889__, __, 892
• Ka bosome magareng ga 0 le 1000 s.K. 1000, 990, 980 __, __, 950, __, __.920,
__, __, 890
Tekanyetso Nako Dirisa tshupanako go balela boleele jwa go feta ka diura le metsotso
CAPS 557
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
Mophato 3 Kgweditharo 4: Sekao sa Tirwana Tlhatlhobo 2
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele le morago ka 2s, 4s , 3s go 1 000
kamano dipalo
Bala le go kwala tlhakapalo go tloga go ya go1 000
Dipalelo Dira tlhakanyo go filhelela go 999 o dirisa nngwe ya tse di latelang
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Atametsa go 10
Kwala dipalopolelo o dirisa +, =
Dira tloso go filhelela go 999 kgotsa nnye go o dirisa nngwe ya tse di latelang
• Go aga le go aroganya dipalo
• Melapalo
• Go oketsa gabedi le go hafola
• Atametsa go 10
Kwala dipalopolelo o dirisa -, =
Dipaterone tiriso Dipalo tsa Feleletsa tatelano ya dipalo
le alejebera dipaterone
• Balela ka bopedi magareng ga 0 le 1 000 s.K. 1000, 998, 996, __, __, 990, __,
__, 984
• Balela ka bonne magareng ga 0 le 1 000 s.K. 840, 844, 852 __, __, 864, __,
872, __, __, __, 894
• Balela ka botharo magareng ga 0 le 1 000 s.K. 960,963, 966, 969, 971, __,
__,980, __, __,__, 691
Boalo le popego Tekano Lemoga le go thala mola wa tekano mo popegong ya tlhakorepedi mo dipopegong
tsa jeometeri le tse eseng jeometeri
Tlhagiso ya Tshedimosetso Araba dipotso ka tshedimosetso ya kerafo ya setshwantsho
tshedimosetso
558 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
MOPHATO 3 Kgweditharo4: Tirwana ya sekao sa tlhatlhobo 3
Karolo ya diteng Setlhogo Ditlhokego
Dipalo, tiriso le Tlhaloganyo ya Balela kwa pele ka 5s, 50s, 25s mo gareng ga 0 le 1 000
kamano palo
Rarabolola dipalo Rarabolola dipalo mo tirisong go tsenyeletsatlhakanyo e boeletswang e tsaelang
kwa go atiseng ka dikarabo tse di fitlhang kwa go 50 go dirisiwa tse di latelang
• Didiriswa/dithusathuto
• Ditshwantsho
• Molapalo
• Koketso gabedi le go hafola
• Go aga dipalo le di aroganya
Le go tlhalosa karabo tsa dipalo
Dipalelo Go ka atisiwa ka 3 go fitlha go 99 go dirisiwa dingwe ya tse di latelang
• Didiriswa/dithusathuto
• Ditshwantsho
• Molapalo
• Koketso gabedi
Kwala dipolelopalo go dirisiwa x, =
Tiriso ya Dipaterone tsa Feleletsa tlhatlhamano dipolelopalo tse :
dipaterone le dipalo
• O bala ka botlhano gareng ga 0 – 1000 s.K. 1 000, 995, 990, 985, __, __, __,
alejebera
965, __, __, 950
• O bala ka masome a matlhano gareng ga 0 – 1000 s.K.600, 650, 700, __, __,
850, __, __, __,
• O bala ka masome a mabeditlhano gareng ga 0 – 1000 s.K.1 000, 975, 950,
__, __, 875, __, __, __, 775
Boalo le popego Popegotlhakoretaro Lemoga maina a
3-d
• Popego ya bolo (bolo)
• Popego ya lebokose (poreseme)
• Selentara
• Dipiramiti
• Dikhounu
Tlhaola didiriswa go ya ka tse di nang letlhakore le le sephaphathi letlhakore le
kobegang
Tlhopha dipopego tlhakorepedi tse di dirang letlhakore le sephaphathi mo
sedirisweng sa popego ya tlhakoretharo e umakilweng fa godimo
Tekanyetso Mothamo le bolumu Buisa bolumu ka diletara go tloga mo ditshwantshong tsa dijeke tse di lekanyetsang
Buisa bolumu ka dimililetara go tloga mo ditshwantshong tsa dijeke tse lekanyetsang
CAPS 559
KGATO YA MOTHEO DIPALO MEPHATO 1–3
560 PEGELO YA PHOLISI YA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Study this subject
Notes, quizzes and topic questions for Grade 1 Maths.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.
