SEPEDI SECOND ADDITIONAL LANGUAGE
National Curriculum Statement (NCS)
Curriculum and Assessment
Policy Statement
FOUNDATION PHASE
GRADES 1 – 3
Skip to contentCAPS document
CAPS SAL Sepedi FP
Grades 1, 2, 3 Sepedi SAL CAPS document (Sepedi), 68 pages. Read online or get the free PDF download.
Sepedi SAL · Grades 1, 2, 3 · Sepedi. CAPS document, 68 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Sepedi SAL
- Grade
- Grades 1, 2, 3
- Language
- Sepedi
- Document type
- CAPS document
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 68
- File size
- 1.2 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 68
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Department of Basic Education
222 Struben Street
Private Bag X895
Pretoria 0001
South Africa
Tel: +27 12 357 3000
Fax: +27 12 323 0601
120 Plein Street Private Bag X9023
Cape Town 8000
South Africa
Tel: +27 21 465 1701
Fax: +27 21 461 8110
Website: http://www.education.gov.za
© 2016 Department of Basic Education
DRAFT COPY
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO (CAPS)
SEHLOPHA SA MOTHEO: SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI (SLB)
MEPHATO YA 1 – 3
CAPS 3
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
DITENG
KAROLO 1: SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO LELEMETLALELETŠO
LA BOBEDI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.1 BOITHEKGO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.2 KAKARETŠO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.3 Maikemišetšokakaretšo a Lenaneothuto la Afrika Borwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1.4 Kabo ya Nako . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.4.1 Sehlopha sa Motheo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.4.2 Sehlopha sa Gare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.4.3 Sehlopha sa Godimo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1.4.4 Mephato ya 10-12 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
KAROLO YA 2: TSEBAGATŠO YA LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI SEHLOPHENG SA MOTHEO . . . 10
2.1 MALEME GO SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO . . . . . . . . . . . . . . . 10
2.1.1 Maemo a Leleme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
2.1.2 Maikemišetšo a thuto ya Lelemetlaleletšo la Bobedi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2.1.3 Go ruta Lelemetlaleletšo la Bobedi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
2.1.4 Mabokgoni a Polelo go Lelemetlaleletšo la Bobedi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
2.1.5 Mehuta ya dilitheresi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
2.1.6 Sebopego le Tšhomišo ya Polelo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
2.1.7 Dihlogo le Direrwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
2.1.8 Mekgwa le Ditsela tša Go Ruta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
2.1.9 Bolaodi bja Phapoši le Didirišwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2.2 KELO GO LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2.3 KABO YA NAKO LE MOKGWA WA GO AROGANYA NAKO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2.4 TLHATLOŠO LE TŠWETŠOPELE: MEPHATO YA 1 – 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2.5 KGATIŠO LE PEGO: MEPHATO YA 1 - 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2.6 DITHUŠATHUTO TŠA GO ITHUTA LE GO RUTA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
KAROLO 3 KAKARETŠO YA MABOKGONI A POLELO AO A TLA RUTWAGO GO
LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI GO MEPHATO YA 1-3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
MPHATO WA 1 LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
MPHATO WA 1 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
MPHATO WA 1 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
MPHATO WA 1 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
MPHATO WA 1 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
MPHATO WA 2 LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
MPHATO WA 3 LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
TLHALOŠONTŠU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
CAPS 5
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
KAROLO 1: SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI
1.1 BOITHEKGO
Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba Mephato ya R-12 (SKS) se laetša pholisi ya lenaneothuto le kelo dikolong.
Go kaonafatša phethagatšo, Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba se ile sa fetošwa, gomme diphetogo tšeo di
tla phethagatšwa ka Pherekgong 2012. Tokomane e tee ya botlalo ya Pholisi ya Lenaneothuto le Kelo, e hlametšwe
thuto ye nngwe le ye nngwe go tšea sebaka sa Ditatamente tša Thuto, Ditšhupatsela tša Lenaneo la go ithuta le
Ditšhupatsela tša Kelo ya Thuto ka go Mephato ya R-12.
1.2 KAKARETŠO
(a) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 (January 2012) se emela setatamente sa
pholisi ya go ithuta le go ruta dikolong tša Afrika Borwa gomme se hlamilwe ka tše di latelago:
(i) Ditatamente tša Pholisi ya Lenaneothuto le Kelo tša thuto ye nngwe le ye nngwe ye e dumeletšwego;
(ii) Tokomane ya pholisi, National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the
National Curriculum Statement sa Mephato ya R-12 le
(iii) Tokomane ya pholisi, National Protocol for Assessment Grades R-12 (January 2012).
(b) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 (January 2012) se tšea sebaka sa ditatamente
tše pedi tša Kharikhulamo ya Setšhaba tšeo di šomišwago ga bjale, e lego:
(i) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba se se Boeleditšwego sa Mephato ya R-9, Government
Gazette No. 23406 of 31 May 2002, le
(ii) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba Mephato ya 10-12, Government Gazettes, No. 25545 of 6
October 2003 and No. 27594 of 17 May 2005
(c) Ditatamente tša lenaneothuto la setšhaba tše di akantšwego go temanatlaleletšo (b) (i) le (ii), di hlangwa ke
ditokomane tša pholisi tše di latelago, tšeo di tla forohlwago ka tatelano ke Setatamente sa Kharikhulamo ya
Setšhaba sa Mephato ya R-12 (January 2012) mo lebakeng la 2012-2014:
(i) Lekala la go ithuta/Ditatamente tša Thuto, Ditšhupatsela tša Lenaneo la go ithuta le Ditšhupatsela tša
Kelo ya Thuto tša Mephato ya R-9 le Mephato ya 10-12;
(ii) Tokomane ya pholisi, National Policy on assessment and qualifications for schools in the General
Education and Training Band, ye e kwalakwaditšwego ka go Government Notice No. 124 go Government
Gazette No. 29626 of of 12 February 2007;
(iii) Tokomane ya pholisi, the National Senior Certificate: A qualification at Level 4 on the National
Qualifications Framework (NQF), ye e kwalakwaditšwego ka go Government Gazette No.27819 of 20
July 2005;
(iv) Tokomane ya Pholisi, Phetošo ya tokomane ya pholisi, National Senior Certificate: A qualification at Level
4 on the National Qualifications Framework (NQF), mabapi le barutwana ba ditlhoko tše di kgethegilego,
tše di phatlaladitšwego ka go Government Gazette,No.29466 of 11 December 2006, e akareditšwe ka
gare ga tokomane ya pholisi, pholisi ya Setšhaba ye e bolelago ka lenaneo le dinyakwa tša tlhatlošo tša
Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12; le
6 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
(v) Tokomane ya Pholisi, Phetošo ya tokomane ya pholisi, National Senior Certificate: A qualification at
Level 4 on the National Qualifications Framework (NQF), mabapi le the National Protocol for Assessment
(Mephato ya R-12), ye e kwalakwaditšwego ka go Government Notice No.1267 go Government Gazette
No. 29467 of 11 December 2006.
(d) Tokomane ya pholisi, National policy pertaining to the programme and promotion requirements of the National
Curriculum Statement Grades R -12, le dikarolo tša Pholisi ya Lenaneothuto le Kelo bjalo ka ge di lemogwa ka
Dikgaolong tša 2, 3 le 4 tša tokomane ye, di bopa ditlwaelo le maemo a godimo a Setatamente sa Kharikhulamo
ya Setšhaba ya Mephato ya R-12; Ka fao, mabapi le karolo ya 6A ya South African Schools Act, 1996 (Act
No. 84 of 1996,) e tla hlamela Tona ya Kgoro ya Thuto ya Motheo, motheo go laetša bonyane bja dipoelo le
maemo, gammogo le ditshepetšo le ditsela tša go ela bokgoni bja morutwana tše di tla swanelago dikolo tša
mmušo le tša go ikema ka botšona.
1.3 Maikemišetšokakaretšo a Lenaneothuto la Afrika Borwa
(a) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se fa tlhalošo ya tsebo, mabokgoni le meetlo
yeo e swanetšego go rutwa mo dikolong tša Afrika Borwa. Lenaneothuto le, le ikemišeditše go netefatša go re
barutwana ba humana le go šomiša tsebo le mabokgoni ka tsela yeo e kwešišegago mo maphelong a bona.
Ka go realo, lenaneothuto le hlatloša tsebo ka dikamano tša tikologo ya selegae, mola le šeditše kamego ya
ditaelo tša boditšhaba.
(b) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se ikemišeditše go tšweletša merero ya:
• go hlama barutwana, go sa šetšwe maemo a ekonomi malapeng a gabobona, morafe, bong, go itakanela
mmeleng goba go itekanela bokgoni, ka tsebo, mabokgoni le meetlo ya go tšweletša boitshepo le go
tšea karolo ga maleba mo setšhabeng bjalo ka badudi ba naga ye e lokologilego;
• go bula menyako ya thuto ya maemo a godimo;
• go kgonagatša diphethogo tša barutwana go tšwa go dihlongwa tša thuto go ya go lefase la mešomo; le
• go fa bengmešomo profaele ye e lekanego ya bokgoni bja morutwana.
(c) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se theilwe godimo ga metheo ye e latelago:
• Phetošo ya leago: go netefatša gore go se lekalekane ga maemo a thuto ya maloba go a lokišwa, le
gore makala ka moka a badudi a hwetša dibaka tša go lekana tša go ithuta;
• Go ithuta ka mafolofolo le ka tsinkelo: go hlohleletša go ithuta ka mafolofolo le ka tsinkelo, go phala go
ithuta ka go swara ka hlogo le go dira dithumo ntle le kwešišo goba bonnete;
• Tsebo ya maemo a godimo le mabokgoni a maemo a godimo: tsebo le mabokgoni a bonyane bja go
lekanela ao a swanetšego go fihlelelwa mphatong wo mongwe le wo mongwe, a laeditšwe le go thewa
godimo, maemo a fihlellegago dithutong ka moka;
• Kgatelopele: diteng le dikamano tša mphato wo mongwe le wo mongwe di laetša kgatelopele go tloga
go tše bonolo go ya go tša go raragana/bothata;
• Ditokelo tša botho, boakaretši, toka ya tikologo le leago: go tsentšha ditheo le ditšhomišo tša toka ya
leago le ya tikologo le ditokelo tša botho bjalo ka ge di hlalošitšwe ka go Molaotheo wa Repabliki ya
Afrika Borwa. Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya 10-12 se šetša ditaba tša go
fapana go swana le bodiidi, go se lekalekane, morafe, bong, leleme, bogolo, go se itekanele le mabaka
a mangwe;
CAPS 7
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
• Go bona mohola wa dithulaganyo tša tsebo ya setšo: go amogela le go dumela gore naga ye e na le
histori ye e humilego le bohwa tšeo e lego diabi tše bohlokwa kgodišong ya meetlo ye e tšwelelago go
molaotheo; le
• Kamogelego, boleng le bokgoni: go aba thuto ye e bapetšegago le ya dinaga tše dingwe, go ya ka
boleng, bophara le botebo.
(d) Setatamente sa Kharikhulamo ya Setšhaba sa Mephato ya R-12 se ikemišeditše go tšweletša barutwana ba
go kgona go:
• lemoga le go rarolla mathata le go tšea diphetho ka go nagana ka tsinkelo le boitlhamelo bjo bo
tseneletšego;
• šoma ka bokgwari ba le noši ga mmogo le ba bangwe bjalo ka maloko a sehlopha;
• rulaganya le go kgona go itaola mešongwaneng ya bona ka maikarabelo le ka bokgwari;
• kgoboketša, sekaseka, rulaganya le go lekola tshedimošo ka tsinkelo;
• kgokagana ka bokgwari le ba bangwe ka go diriša diswantšho tša go bonwa, dikai le/goba mabokgoni
a polelo mo mekgweng ya go fapafapana;
• diriša saense le theknolotši ka bokgwari le ka tsinkelo ba bontšha maikarabelo mabapi le tikologo le
maphelo a ba bangwe; le
• laetša kwešišo ya lefase bjalo ka sehlaga sa dithulaganyo tša go nyalelana ka go lemoga gore dikamano
tša tharollo ya mathata ga di tšwelele di le ka botšona fela.
(e) Boakaretši bo swanetše go ba kgwekgwe ya thulaganyo, peakanyo le go ruta ga sekolo se sengwe le se
sengwe. Se se ka phethagala ge fela barutiši ba na le kwešišo ya maleba ya go lemoga le go fediša mapheko
a go ithuta, le go beakanyetša go se swane. Senotlelo sa go laola boakaretši ke go netefatša gore mapheko a
a lemogwa le go elwa šedi ke mafapha ka moka a maleba a thekgo tikologong ya sekolo; go akaretša barutiši,
Dihlopha tša Thekgo tša Selete, Dihlopha tša thekgo ya Dihlongwa; batswadi le Dikolo tše di Kgethegilego
bjalo ka Disenthara tša Methopo. Go fediša mapheko a go ithuta ka phapošing, barutiši ba swanetše go
šomiša mekgwanakgwana ye e fapanego ya mananeothuto bjalo ka yeo e akareditšwego ka go Department
of Basic Education’s Guidelines for inclusive Teaching and Learning (2010)
8 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
1.4 Kabo ya Nako
1.4.1 Sehlopha sa Motheo
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Sehlopha sa Motheo ke ye e latelago:
MPHATO WA R MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
THUTO
(DIIRI) (DIIRI) (DIIRI) (DIIRI)
Leleme la Gae 10 8/7 8/7 8/7
Lelemetlaleletšo la Pele N/A 3/2 3/2 3/4
Lelemetlaleletšo la Bobedi N/A 1 1 1
Mmetse 7 7 7 7
Mabokgoni a Bophelo 6 6 6 7
• Tsebo ya go Thoma (1) (1) (1) (2)
• Bokgabo bja Boitlhamelo (2) (2) (2) (2)
• Thutatšhidullammele (2) (2) (2) (2)
• Thutaphelo (1) (1) (1) (1)
TOTAL HOURS 23 24 24 26
(b) Taetšo ya nako ya go ruta go Mphato wa R ke diiri tše 23. Taetšo ya nako ya go ruta go Mephato ya 1-2 ke diiri
tše 24; gomme Mphato wa 3 o abetšwe diiri tše 26.
(c) Leleme la Gae go Mphato wa R o abetšwe diiri tše 10. Bontši ba nako ya diiri tše 8 le bonnyane diiri tše 7 bo
abetšwe Leleme la Gae go Mephato ya 1-3. Lelemetlaleletšo la Pele go Mephato ya 1-2 le abetšwe bontši ba
nako ya diiri tše 3 le bonnyane diiri tše 2; gomme Mphato wa 3 wa fiwa bontši ba diiri tše 4 le bonnyane diiri
tše 3. Lelemetlaleletšo la Bobedi le abetšwe iri e 1 go Mephato ya 1-3.
(d) Mmetse go Mephato ya R-3 e abetšwe diiri tše 7. Mabokgoni a Bophelo go Mephato ya R-2 e abetšwe diiri tše
6; gomme Mphato wa 3 o abetšwe diiri tše 7.
1.4.2 Sehlopha sa Gare
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Sehlopha sa Gare ke ye e latelago:
THUTO DIIRI
Leleme la Gae 6
Lelemetlaleletšo la Pele 5
Lelemetlaleletšo la Bobedi 2
Mmetse 6
Saense le Theknolotši 3.5
Disaense tša Leago 3
Mabokgoni a Bophelo 4
• Bokgabo bja Boitlhamelo (1.5)
• Thutatšhidullammele (1)
• Thutaphelo (1.5)
PALOMOKA 29.5
CAPS 9
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
1.4.3 Sehlopha sa Godimo
a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Sehlopha sa Godimo ke ye e latelago:
THUTO DIIRI
Leleme la Gae 5
Lelemetlaleletšo la Pele 4
Lelemetlaleletšo la Bobedi 2
Mmetse 4.5
Disaense tša Leago 3
Theknolotši 2
Disaense tša Ekonomi le Taolo 2
Tsebišo ya Bophelo 2
Bokgabo bja Boitlhamelo 2
PALOMOKA 29.5
1.4.4 Mephato ya 10-12
(a) Taetšo ya nako ya go ruta ye e abetšwego dithuto tša Mephato ya 10-12 ke ye e latelago:
THUTO DIIRI
Leleme la Gae 4.5
Lelemetlaleletšo la Pele 4.5
Lelemetlaleletšo la Bobedi 2
Mmetse 4.5
Tsebišo ya Bophelo 2
Bonyane bja dithuto tše dingwe le tše dingwe tše tharo bjo bo kgethilwego go tšwa go Sehlopha 12 (diiri tše 3x4)
sa B Semamatletšwa B, Dinkatlapana B1-B8 tša tokomane ya pholisi, National policy pertaining
to the programme and promotion requirements of the National Curriculum Statement Grades
R-12, go ya le ka tšweletšo ye e laeditšwego go temana ya 28 ya tokomane ya pholisi yeo.
PALOMOKA 29.5
Nako ye e abilwego ka beke e ka dirišetšwa fela bonyane dinyakwa tša dithuto tša SKS bjalo ka ge di laeditšwe
ka godimo, gomme e ka no se šomišetšwe dithuto tše dingwe le tše dingwe tša tlaleletšo tšeo di okeditšwego go
lenaneo la bonyane bja dithuto. Ge morutwana a rata go ingwadišetša dithuto tše dingwe, nako ya go ruta dithuto
tšeo e swanetše go oketšwa.
10 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
KAROLO YA 2: TSEBAGATŠO YA LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI
SEHLOPHENG SA MOTHEO
2.1 MALEME GO SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Leleme ke sedirišwa sa go hlohla monagano le kgokagano. Gape ke tsela yeo ka yona batho ba abelanago setšo le
bokgabo go kwešiša lefase leo ba phelago go lona bokaone. Go ithuta go šomiša leleme ka nepagalo go kgontšha
barutwana go nagana le go ikgobokeletša tsebo, go itlhaloša, go tšweletša maikutlo le dikgopolo, go kgokagana le
ba bangwe le go laola maphelo a bona mo lefaseng. Go fa barutwana diswantšho le dikgopolo tše di šišitšego, tša
go tia tše maatla tše di ka dirago gore lefase la bona le bonagale botse gape le be kaone go feta ka fao le lego ka
gona. Polelo e kgona go hlama le go hlatholla go fapafapana ga merafe le tswalano ya leago, gape ke ka polelo ge
ditlhamego tša mohuta wo di kgona go nolofatšwa, go katološwa le go thumeletšwa.
2.1.1 Maemo a Leleme
Go ithuta leleme Mephatong ya Sehlopha sa Gare go akaretša maleme a semmušo a Afrika Borwa ka moka, e
lego, Afrikaans, English, isiNdebele, isiXhosa, isiZulu, Sepedi, Sesotho, Setswana, Siswati, Tshivenda, Xitsonga le
maleme ao e sego a semmušo bjalo ka SeArabo, Sefora, Sejeremane, Segujarati, Seheberu, Sehindi, Sentlareana,
Selathini, Segerika sa sebjalebjale, Sepotokisi, Sepanishe, Setamili, Setelugu, Seurdu. Maleme ka moka a semmušo
a ka rutwa maemong a go ba Leleme la Gae, Lelemetlaleletšo la Pele goba Lelemetlaleletšo la Bobedi. Maleme ka
moka ao e sego a semmušo a rutwa maemong a Lelemetlaleletšo la Bobedi. ge fela maleme a a hlabollotšwe.
Leleme la Gae ke leleme la mathomo leo barutwana ba rutwago lona le go le tseba pele. Le ge go le bjalo, dikolo tše
ntši tša Afrika Borwa ga di rute maleme a gae a barutwana ba bangwe, di no ba le leleme le tee goba a mabedi ao
a rutwago maemong a Leleme la Gae. Ka lebaka leo, maina a, Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Pele a hlaloša
maemo a bokgoni ao leleme le rutwago ka ona, e sego leleme la letswele (Gae) goba leo le ithutilwego (go swana
le malemetlaleletšo). Mo sebakeng sa merero ya pholisi ye, tšhupetšo ye nngwe le ye nngwe ya Leleme la Gae e
swanetše go kwešišwa e šupa maemo a go bolela leleme ka thelelo e sego leleme ka bolona.
Maemo a Leleme la Gae a neela barutwana ka bokgoni bjo bo tseneletšego bja polelo bjo bo laetšago mabokgoni
a kgokagano ya motheo le ba bangwe, ao a lego bohlokwa go tša leago le mabokgoni a thutokwešišo, ao a ba
thušago go ithuta go kgabaganya lenaneothuto. Go maemo a a leleme, kgatelelo e beilwe go go ruta mabokgoni a go
theeletša, go bolela, go bala le go ngwala. Maemo a, a fa barutwana bokgoni bja dingwalo, bokgabo le boikgopolelo
bjoo bo tla ba kgontšhago go hlama, go gopola le go matlafatša kwešišo ya bona ya lefase leo ba dulago go lona. Mo
maemong a a polelo, go gatelelwa go rutwa mabokgoni a go theeletša, go bolela, go bala le go ngwala. Le ge go le
bjalo, tiišetšo le kabo ya meputso ya Go theeletša le Go bolela go thoma Mphatong wa 7 go ya godimo e ka fase ga
ya mabokgoni a Go bala le Go ngwala.
Maemo a Lelemetlalelešo la Pele a gopolela gore ga se gore barutwana ba na le tsebo ya leleme leo ge ba fihla
sekolong. Nepišo mo mengwageng ya mathomo ya sekolo e lebišitšwe go tšwetšopele ya bokgoni bja barutwana
bja go kwešiša le go bolela polelo-mabokgoni a motheo a go kgokagana le ba bangwe. Mo Mephatong ya 2 le 3,
barutwana ba thoma go aga tsebotlhaka/litheresi godimo ga motheo wa bomolomo/orale. Ba kgona go šomiša
mabokgoni a tsebotlhaka/litheresi a ba šetšego ba ithutile ona ka Leleme la Gae la bona.
Go sehlopha sa Gare le sa Godimo, barutwana ba tšwela pele go kaonafatša mabokgoni a bona a go theeletša, go
bolela, go bala le go ngwala. Mo maemong a barutwana ba bantši ba ithuta ka tšhomišo ya Lelemetlaleletšo la Pele
la bona, Sepedi (Sesotho sa Leboa) gomme ba swanetše go utollelwa lona kudu. Kgatelelo ye kgolo e fiwa go ithuta
Lelemetlaleletšo la Pele go kgona go gopola le go fahlela. Se se tšwetšapele mabokgoni a thutokwešišo, ao ba a
hlokago go ithuta Sepedi (Sesotho sa Leboa). Ba tsenelela kudu go ditšweletšwa tša dingwalo gomme ba thoma go
tšwetšapele bokgoni bja bokgabo le boikgopolelo ka Lelemetlaleletšo la bona.
CAPS 11
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Ka nako yeo barutwana ba fihla go Sehlopha sa Godimo, ba swanetše go ba le bokgoni bja go bolela Lelemetlaleletšo
la Pele, go ya le ka mabokgoni a motheo a go kgokagana le ba bangwe le mabokgoni a thutokwešišo ao a ba thušago
go ithuta. Le ge go le bjalo, bonnete ke go re barutwana ba bantši go fihla gabjale ga ba kgone go kgokagana
gabotse ka Lelemetlaleletšo la Pele. Tlhohlo go Sehlopha sa Gare, ke go fa barutwana thekgo, mola ka lehlakoreng
le lengwe ba swanetše go fiwa lenaneothuto leo le ba kgontšhago go fihlelela maemo a a nyakegago a Mephato ye
e latelago. Maemo a, a swanetše go ba ka tsela yeo barutwana ba ka kgonago go šomiša Lelemetlaleletšo la Pele
la bona ka bokgoni bja godimo, go ba beakanyetša thuto ya tlaleletšo goba ya ka Godimo goba lefase la mošomo.
Ka Lelemetlaleletšo la Bobedi go tšewa gore barutwana ga ba na le tsebo ya polelo ye ge ba fihla sekolong.
Tsepelelo godimo ga Lelemetlaleletšo la Bobedi ke go tšwetša pele bokgoni bja morutwana bja go kwešiša le go
bolela polelo ye –mabokgoni a motheo a dikgokagano le ba bangwe. Gape ba diriša mabokgoni a go bomolomo le go
ngwala ao ba šetšego ba ithutile ona Lelemeng la Gae le go Lelemetlaleletšo la Pele Mephatong ya 7 - 9, barutwana
ba tla tšwela pele le go matlafatša Go theeletša le Go Bolela ga bona mola ba bile ba tšwetša pele mabokgoni a
bona a go Go bala le Go ngwala.
Nakong ya ge ba fihla go Mphato wa 4, ba swanetše go thoma go kgokagana ka Lelemetlaleletšo la bona la Bobedi
maemong a dikgokaganong le ba bangwe le go tša selegae. Le ge go le bjalo, nnete ke gore lebakeng le, bontši bja
barutwana bo bonagala bo sešo bja kgona go kgokakana gabotse ka Lelemetlaleletšo. Ka go realo, tlhohlo ye kgolo
ya Mephato ya 1-3, ke go fa barutwana ba thekgo mola ka lehlakoreng le lengwe e le go ba fa kharikhulamo ye e ba
kgontšhago go go fihlelela maemo a a nyakegago mephatong ya ka pele. Maemo a, a swanetše go ba ka tsela ye e
lego gore a kgontšha barutwana go diriša leleme la bona la tlaleletšo maemong a bokgoni e le go ba lokišetša thuto
ya pele goba ya godimo goba lefase la mošomo.
2.1.2 Maikemišetšo a thuto ya Lelemetlaleletšo la Bobedi
2.1.2.1 Kakaretšo ya maikemišetšo
Malementši a a tlaleleditšwego
Malementši a a tlaleleditšwego ke sedirišwa se bohlokwa go dira botswalano, le bonoši le tšwelopele botswalanong.
Afrika Borwa ke naga ya maleme a mantši a lesome- tee a semmušo. Ka fao, go bohlokwa, gore bana ba ithute
malemetlaleletšo e sa le ka pela. Go na le mehola yeo e tebilego le go tsenelela, dinyakišišo di bontšha gore go ithuta
lelemetlaleletšo go tšweletša go lokologa ga mogopolo. Go ithuta Malemetlaleletšo go sepela gabotse ge bana ba
na le motheo wo o tiilego wa Leleme la Gae (LG). Leleme la Gae le fetoga motheo wa go ithuta lelemetlaleletšo go
malementši a a tlaleleditšwego.
Bana ge ba thoma go ithuta lelemetlaleletšo go Mphato wa 1, e ka ba legatong la Lelemetlaleletšo la Pele (LTP) goba
la Bobedi( LTB) , ba hloka go aga motheo wo o tiilego wa bomolomo mmogo le gore ba tšweletšwe go mongwalo
wa maleme ao. Ba hloka gore ba kwe polelo e bonolo yeo e bolelwago kudu yeo ba tlago go e kwešiša go tšwa
kgopolong. Go theeletša morutiši a bolela le go bala kanegelo go tšwa dipukung tšeo di swantšhitšwego ka bogolo
(Dipukukgolo) ke tsela e botse ya go dira se; e tliša tlhalošo ya maleba ya go tšweletša tlotlontšu le go hlohleletša
bana go ithuteng go bala ga bona ga mathomo. Ge kwešišo ya bana e gola, ba hloka dikgoba tše ntši tša go theeletša
le go bolela leleme ka ditsela tše bonolo. Ba hloka dikgoba tša go tsenelana ka mabaka a a nepagetšego, mohlala,
ge go sa thongwa, se se ka dira gore ba fetole ka leleme leo le lebeletšwego ge ba fiwa ditaelo.
Go bohlokwa go lemoga gore ge bana ba ka thoma go bala le go ngwala ka Leleme la Gae, ba ka fetišetša tsebo le
bokgoni bjo bo latelago bja polelo go baleng le go ngwaleng ga Malemetlaleletšo a Pele le a Bobedi:
• temogo le tšhomišo ya medumo – bokgoni bja go ripaganya le go tswakanya dinoko le medumo
• temogo ya mongwalo –kwešišo ya gore maswao mo letlakaleng a emetše ditlhaka
12 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
• temogo ya ditlhaka –kwešišo ya gore ditlhaka di emetše medumo, le gore ditlhaka di šomišwa go bopa mantšu
le mafoko
• kwešišo ya gore mogatišo o re fa tlhalošo le gore go bala ke go hwetša tlhalošo go tšwa go mogatišo
• dikgopolo tše dingwe tša mogatišo mohl. gore re bala go tloga go la nngele go ya go la go ja
• mekgwa le maitshwaro a go bala le go ngwala – ge barutwana e le babadi le bangwadi ba boitshepo ka
Leleme la Gae, ba ka kgona go fetišetša tsebo yeo go baleng le go ngwaleng Malemetlaleletšo a Pele le a
Bobedi ( LTP le LTB)
• tsebo ya diteng – diteng tšeo di kgonnwego ka leleme le tee di fetišetšwa lelemeng le lengwe, ge e ba sererwa
se rutilwe ka Leleme la Gae, se fa motheo wa tšweletšo ya polelo Malemetlaleletšong a bona a Pele le a
Bobedi ( LTP and LTB)
Ka thokong ya Lelemetlaleletšo la Pele, bana ba swanetše go bala le go ngwala ka boitshepo ka leleme leo le
nepilwego mafelelong a Mphato wa 3, segolothata e le gore ba tlile go le šomiša e le Leleme la go Ithuta le go Rutwa
ka go Mphato wa 4. Ge go etla go Lelemetlaleletšo la Bobedi, moo nako yeo e abilwego e le go ye kopana, šedi ye
kgolo e tla fiwa poledišano ya bomolomo.
Go baleng dipuku tše bonolo ka Lelemetlaleletšo la Pele le la Bobedi , bana ba tla tšwelela go leleme leo le
lebeletšwego ba oketša tlotlontšu ya bona. Ba ka kgona le go šomiša mabokgoni a bona a maswa a go ngwala ao
ba sa tšwago go ikhweletša ona, go thekga tšwetšopele ya polelo ya bona ya bomolomo (mohl. go ngwala mantšu
ka pukwaneng ya tlotlontšu ke mokgwa wa maleba wa go tšwetšapele tlotlontšu ).
Tlemagano ya setho
Tabataba ya tšweletšo ya Lelemetlaleletšo la Bobedi ke go hlatloša botswalano le go gokarela diphapano le kakaretšo
(maleme, šetšo le mmala) ka phapošing le sekolong. Go ithuta maleme go hlohleletša kwešišo le go hlompha ditšo
tše fapanego. Go ithuta leleme le leswa go swanetše go akaretša maitukišetšo a setšo, ditlwaedi le mekgwa: mohlala
“go iša mahlo fase ge o bolela le motho yo mogolo, go momagantšha diatla ge o leboga, bjbj.
Dikolo di swanetše go dira bonnete bja gore leleme leo le abiwago leemong la Lelemetlaleletšo la Bobedi ke le
lengwe la maleme a 9 a semmušo a maleme a setšo (African languages) gomme ge kgetho ya leleme e dirwa, go
boledišanwe le Lekgotla Taolo la Sekolo (SGB). Maikemišetšomagolo a lenaneothuto la Lelemetlaleletšo la Bobedi
ke go hlatloša tšhomišo ya maleme a setlogo a setšo (indigenous African languages) le thekgo go bao ba sa a
bolelego leleme leo, go ithuta leleme la setšo gannyane leemong la Lelemetlaleleltšo la Bobedi Sehlopheng sa
Motheo go tloga Mphatong wa 1. Dinyakišišo di bontšhitše gore go dikolo tšeo e lego gore Leleme la go Ithuta le
go Rutwa (LoLT) le Lelemetlaleletšo la Pele e lego English goba Afrikaans, barutwana ba bantši ba maleme a setšo
ga ba tswakatswakane le bagwera le barutiši ba bona ka maleme a a tebilego. Lelemetlaleletšo la Bobedi le tla fa
tlhagišo ya go bula dikgoba go barutwana ka moka go ikgatelela ka maleme a mangwe ka ntle le English le Afrikaans.
Barutiši ba tla hlohleletšwa go hlatloša maleme a mangwe ka ntle go English le Afrikaans go akaretša phapano le
malementši a a tlaleleditšwego.
2.1.2.2 Dinepo thwii
Go ithuta Lelemetlaleletšo la Bobedi go swanetše go kgontšha barutwana go:
• ikhweletša mabokgoni a polelo ao a nyakegago go kgokaganeng ka nepagalo ka leleme leo le nepišitšwego
maemong a motheo;
• theeletša, bolela, bala/bogela le go ngwala polelo ka boitshepo bjo bo golago le boipshino. Mabokgoni a le
maitshwaro di bopa motheo wa go ithuta go ya go ile;
CAPS 13
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
• itlhlagiša ka bomolomo le ka go ngwala le go tšweletša maikutlo gore ba tle ba ikwe ba kgotsofetše ka polelo
ya bona;
• diriša polelo le boikgopolelo bja bona ka go tseba kutšwanyana ka seo ba lego sona, ditšo tše di fapanego
le lefase leo le ba dukologilego.Se se tlo ba kgontšha go hlagiša maitemogelo a bona ga ešita le tšeo ba di
utollotšego/hweditšego mabapi le lefase ka go bolela/bomolomo le ka go ngwala.
• diriša polelo go fihlelela le go kgonagatša kgokagano mabakeng a mangwe. Litheresi ya tshedimošo ke
mabokgoni a bohlokwa mo ‘mehleng yeno ya tsebo’ ka ge e bopa motheo wa go ithuta go ya go ile;
• diriša polelo bjalo ka mokgwa wa go tšweletša tshedimošo ka direrwa tše di tlwaelegilego; go mekamekana le
molokoloko wa ditšweletšwa tša tlwaelo, le go bala ditšweletšwa gore ba ipshine, le go hwetša tshedimošo ya
motheo le go kgokagana.
2.1.3 Go ruta Lelemetlaleletšo la Bobedi
Gore o tle o ithute Lelemetlaleletšo gabotse, motho o swanetše go ikamanya le baboledi ba polelo ye ka mo go
kgonegago gore a bope bokgoni bja thutamaleme le bokgoni bja motheo bja go boledišana. Ka go realo, barutiši ba
swanetše go kgonthišiša gore barutwana ba theeletša le go le go bala Lelelmetlaleletšo ka nako yeo le e abetšwego
go ya ka merero ye fapafapanego.Barutwana ba nyaka go fiwa dibaka tša go theeletša Lelemetlaleletšo go hwetša
tshedimošo le tlhaologanyo (mohl. poledišano) le go ipshina (mohl. koša). Se bohlokwahlokwa le go fetiša, ke gore
ba nyaka go fiwa dibaka tša go bala le go bogela Lelemetlaleletšo go hwetša tshedimošo (mohl. ditaelo mabapi le go
apea nama), boipshino (mohl. kanegelwana). Dinyakišišo di laetša gore tsela ye kaone ya go tšwetša pele tlotlontšu
ye e phatlaletšego ke ka go bala ditšweletšwa tša maleba.Go bohlokwsa kudu gore ditšweletšwa tša bomolomo,
tša go ngwalwa le tša go theeletšwa di be maemong a maleba go lekanela barutwana. Ge e le gore ditšweletšwa di
bothata kudu, barutwana ba tlo nolega moko ka fao ba se ithute selo; ge e le gore di boleta kudu , le gona ba ka se
be ditlhohlo ka fao ga go e le seo se ba tšwelago mohola ka sona. Tema ye bohlokwa ya morutiši wa polelo ke go
bapetša maemo a sengwalwa le maemo a barutwana. Go kgabaganya le Sehlopha sa Gare barutwana ba swanetše
go ba ba theeletša le go bala ditšweletšwa tšeo di sepelelanago le mabokgoni a bona a polelo ao a tšwelago pele.
Gape barutwana ba swanetše go diriša Lelemetlaleletšo la bona gantšintši ge go kgonega. Ba nyaka go fiwa
dibaka tša go theeletša, go bolela, go bala le go ngwala gannyane ka Lelemetlaleletšo mabakeng a go amana le ba
bangwe(mohl. poledišanong), go tšwetša pele boitlhamelo bja bona(mohl. ka go diragatša dikoša le go diragatša
ka kakaretšo bj.bj) , go tšwetša pele mabokgoni a dikgokagano(mohl. go hlagiša kgopolo, go kopana le batho le go
dumediša)
Barutwana ba swanetše go kwešiša nepo ya gore ke ka lebaka la eng ba swanetšet go bolela. Go kgabaganya
le Sehlopha sa Gare, barutwana ba swanetše go ba ba dira mešongwana ya bomolomo yeo e lego maleba le
mabokgoni a bona a polelo ao a sa tšwelago pele. Go bohlokwa gore barutwana Go bohlokwa gore barutwana ba
laetšwe mo ba fošitšego nako le nako ge ba dira bomolomo gore ba tsebe fao ba swanetšego go kaonafatša gona
le gona bjang. Karolo ye bohlokwa ya morutiši wa polelo, ke go fa dipoelo tša maemo a godimo, gomme se ke sona
motheo o mobotse wa kelo ya maleba.
Barutwana ba swanetše go tseba dintlhatheo tša polelo: popopolelo, tlotlontšu, mopeleto le maswaodikga. Ka
kakaretšo, barutiši ba tlo šomana le dintlha tše tša polelo go ya ka dikamano. Go fa mohlala, ba ka dira gore
barutwana ba lemoge sebopego le diponagalo tšeo di dirišitšwego ge go fiwa ditaetšo(ditaelo di a šomišwa. Go sa
na le sebaka sa go ruta thwii dintlhatheo le go di phethagatša ka go di diragatša
14 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Ge go dirwa boitokišetšo bja dibeke tše pedi, barutši ba swanelwa ke go logaganya mabokgoni a polelo mmogo le
dintlhatheo tša polelo.Ba swanetše go kgetha mohuta wa setšweletšwa le sererwa/morero ye e tla ba thabišago;
ge barutwana ba se na mafolofolo le go hloka tlhohleletšo ba tlo ithuta ka gonnyane. Go fa mohlala, sererwa ka
dikafoko/mafoko e ka ba “Sekolo sa gešo. Barutiši ba ka tsebagatša sererwa se ka go theeletša le goba go bala
e le go aga tsebo ya polelo le tlotlontšu yeo e nyakegago ge go bolelwa.Go fa mohlala, barutwana ba ka bala
setšweletšwa se sekopana seo se tšweletšago tlotlontšu le dibopego tša polelo.Ge barutwana ba šetše ba tlwaetše
polelo ye e amanago le sererwa, gona ba ka ngwala sekafoko/lefoko. Se se ka ba fa sebaka se sekaone sa go šoma
ka polelo. Morutiši a ka ba fa dipoelo ge ba dutše ba dira ba dira modiro wo le go o laola gomme ka go realo a ba fa
mošongwana wa kelo mafelelong.
Mephatong ya 1 – 3, go bohlokwa gore:
• Go be le tsepelelo ye e tiilego go Go theeletšeng le Go bolelelng.
• Go be le thekgo ye e tšwelago pele go aga tlotlontšu, tlhamo ya mafoko le ditemana le popopolelo go ya ka
dikamano.
• Barutwana ba šome ka ditšweletšwa tše di fapafapanego, go akaretšwa le ditšweletšwa tša go bonwa.
• Ditšweletšwa di oketšega ka go ba bothata ge ba dutše ba tšwela pele le mephato ya bona.
2.1.4 Mabokgoni a Polelo go Lelemetlaleletšo la Bobedi
Lelemetlaleletšo la Bobedi (LTB) le tlo abiwa Mephatong ya 1 go fihla go 3 ka maleme ka moka a 11 a semmušo.
Se segolothata go lenaneothutong la Lelemetlaleletšo la Bobedi ke go tšwelapele ga mabokgoni a kgokagano ya
bomolomo. Lenaneothuto la Lelemetlaleletšo la Bobedi le tla akaretša mabokgoni a a latelago a bohlokwa:
• Go theeletša le go bolela: ditlhaeletšano tša bomolomo le Go Gopodišiša le go Fahlela le Sebopego le
mabokgoni a go ithuta polelo Tšhomišo ya polelo tšeo di logagantšwego
ka go mabokgoni a go theeletša le go
• Mabokgoni a Go ithuta go bala ga mathomo (Temogo le
bolela le mabokgoni a go ithuta go bala ga
tšhomišo ya medumo, go bala le go ngwala ga mathomo )
mathomo.
Šedi ya Lelemetlaleletšo la Bobedi ke go dirišwa bjalo ka leleme poledišano la go ruta le tšwetšopele ya motheo
wa mabokgoni a poledišano a sebomotho. Šedi e kgolwane e tla ba go mešongwana ya go theeletša le go bolela
yeo e akaretšago go ithuta ditumedišo, go fetola ditaelo, go dira dikgopelo, go šomiša polelo ya maleba le go kgatha
tema dipoledišanong tše bonolo go šomišwa poeletšo ya sekafoko.
Ge morutiši a tšweletša Lelemetlaleletšo la Bobedi Mphatong wa 1, o hloka tsela e bonolo ya go ruta ‘Lelemetlaleletšo’
go barutwana ba gagwe ba bannyane. Tsela e botse ya go dira se, ke ka go šomiša phaphete, yeo e ka fiwago leina ka
lelemetlaleleltšo leo; mohlala, Ke nna Pule. Thutong ya mathomo, morutiši o tšweletša phaphete a botša barutwana
gore Pule ga a kgone go bolela leleme la bona la gae; a ka bolela, mohl. Setswana fela, ka fao ba tlamegile go bolela
le Pule ka Setswana. Pule o tla thoma go ba leloko la phapoši ya Lelemetlaleletšo la Bobedi go ya go ile. Morutiši
a ka tšweletša phaphete ya bobedi (mohl. Ke nna Palesa) go laetša poledišano ka phapošing ya Lelemetlaleletšo la
Bobedi (mohl. madume).
CAPS 15
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Ge re ithuta maleme ka bomolomo, go swanetše go ba le poeletšo e ntši go thekga go gopodišiša. Dikošana le direto
tša go diragatšwa, kanegelo ya go bušeletšwa le go bala mmogo di swanetše go ba mešongwana ya dikokwane tša
kharikhulamo ya Lelemetlaleletšo la Bobedi. Bana ba ka rutwa gape polelo ya maleba, mohlala, ditumedišo. Mokgwa
wo mongwe wo o šomago gabotse ke Tšhomišo ya Ditho tša mmele (TPR), wo e ba go mokgwa wa poledišano ya
go se bolele , mohl. bana ba fetola ditaelo ka tsela ya go kgahliša ka dithalokwana tša go swana le ‘Simone o re…’.
Dikošana le direto tša go diragatšwa ke tše dingwe tša go bopa TPR. Go bušeletša ka go gobela (Choral drilling)
tlotlontšu ya maleba le poeletšo ya sekafoko tšeo di rutilwego dikanegelong (tša go botšwa le go bala), dikošana le
direto di swanetše go ba mešongwana ya setlwaedi.
Tlotlontšu ya maleba le sekafoko go tšwa dikanegelong , dikošaneng le diretwaneng di ka šomišwa ka phapošing
go di amanya le ditlwaedi tša tšatši ka tšatši le go oketša dikgoba tša go hwetša le go šomišwa ke bana. Tlotlontšu
yeo e rutilwego, e ka kgomaretšwa lebotong go gopotša barutiši le barutwana ka mantšu ao ba a rutilwego. Ge bana
ba kgona go ngwala mantšu ka Leleme la Gae, ba ka kgona go a ngwala ka gare ga dipukuntšu tša bona (puku ya
tlotlontšu) a akaretšwa go dithalokwana tša tlotlontšu.
Ge bana ba kgona go bala le go ngwala ka Leleme la Gae (ge ba fetša Mphato wa 1),ba ka šomiša se bjalo ka
mothopo go ithuta Lelemetlaleletšo la Bobedi. Mohlala, ba ka bala Dipukukgolo tšeo di na go le ditšhupetšo tše
ntši le temana tše bonolo le morutiši. Ba ka bala ditšweletšwa mo phapošing ka Lelemetlaleletšo la Bobedi (mohl.
ditšhupetšo, tlotlontšu, diphoustara), le go bala dipuku tše bonolo kudu ka Lelemetlaleletšo la Bobedi, ge e le gore
di sekhutlwaneng sa go bala. Ba ka ngwala mantšu a maswa ka gare ga dipukuntšu tša bona (puku ya tlotlontšu)
gomme ba ithuta ona. Se se tla fa bana tsebo e ntši ya Lelemetlaleletšo la Bobedi le go ba thuša go tšweletša
tlotlontšu.
Kharikhulamo ya Lelemetlaleletšo la Bobedi la Sehlopha sa Motheo e beakantšwe ka tsela ye e latelago:
• diteng, dikgoplo le mabokgoni tšeo di rutwago ka kotara
• ditlhahlo tša kabo ya nako
• ditšhišinyo tša Kelo ye e sego ya Semmušo
• Lenaneo la dithušathuto tše di kgethetšwego mphato wo mongwe le wo mongwe.
2.1.5 Mehuta ya dilitheresi
Dithuto tša Lelemetlaleletšo la Bobedi di swanetše go akaretša bomolomo, go bona, go balela le ditšweletšwa tša
dilitheresi. Barutiši ba hlohleletšwa go šomiša Leleme la Gae go thekga le go rutwa ga Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Ditlhaka le dingwalwa tšeo di šomišitšwego ka maleme a Setšo di swana le tša English le Afrikaans mohl: barutwana
ba LTB ba tla kgona go balela le go lemoga dinomoro eupša ba tla swanela ke go ithuta mainapalo ka leleme le
leswa. Go hlohleletšwa tšhomišo ya dikošana tša go balela le direto go ruta mainapalo, matšatši a beke, dikgwedi tša
ngwaga, bjbj. Matseno a go ruta temogo le tšhomišo ya medumo a tla dirwa go ya ka leleme leo le rutwago.
Kanegelo ya go thekgwa ka dithušathuto tša dipono le dikwi e hlohleletšwa go tšweletšweng tša dingwalwa tša
litheresi. Dipukukgolo le diphoustara, di šišinywa go Mphato wa 1. Dingwalwa tša go ba le mantšu a bohlokwa le
dikafoko di swanetše go šomišwa go Mphato wa 2. Go Mphato wa 3 dingwalwa tša go ba le mantšu a bonolo a go
bušeletšwa kgafetša, poeletšo ya dikafoko le mafoko di swanetše go šomišwa go godiša go bala ga mathomo.
16 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Go Theeletša le go Bolela
Go ithuta lelemetlaleletšo go swana le go ithuta leleme la gae ka ntle le gore se se direga moragonyana maphelong
a bana. Ngwageng wa mathomo maphelong a bona, bana ba kwa kelo ya godimo ya polelo e bonolo ka kakaretšo,
yeo e ba thušago go thutapolelo le tloltlontšu ya leleme la gae gannyane. Ka morago ga ngwaga goba go feta, bana
ba thoma go bolela leleme la gae efela ba sa šomiše mafoko ao a tletšego a feletšego. Ba thoma ka go bolela lentšu
le tee goba a mabedi, ao ba a šomišago go hlagiša mehutahuta ya ditlhalošo le mabaka. Ba kwešiša polelo yeo e
lego bothata kudu go feta go itlhagiša.
Go bohlokwa go barutiši go lemoga se ge bana ba ithuta lelemetlaleletšo. Go Mphato wa 1, barutwana ba swanetše
go rutwa mehuta yeo e fapanego ya polelo ya bomolomo ka mokgwa wa dikanegelo le ditaelo tša ka phapošing. Go
theeletša dikanegelo ke tsela e botse go bana go ithuta lelemetlaleletšo. Morutiši o swanetše go:
• Kgetha kanegelo ya sebopego se bonolo sa go ba le pušeletšo, yeo e dumelelago barutwana go amega
setsopolweng ka mokgwa wa polelo košana (sekafoko)
• Bolela ka boiketlo ka polelo ye bonolo kudu
• Šomiša polelo ya dika tša mmele, diswantšho le didirišwa tša nnete go hlagiša tlotlontšu e mpsha le go thekga
kwešišo ya kanegelo;
• Boeletša kanegelo makga a mmalwa, akaretša bana ga nnyane ga nnyane, kgafetša kgafetša , mohlala ka go
kopanya le go bolela mmogo
• ngwala tlotlontšu a maleba dikarateng tša mantšu gomme o di kgomaretše lebotong.
Tsela ye nngwe ye botse ya go ruta bana lelemetlaleletšo la bobedi ke ya go theeletša dikanegelo (ditšweletšwa
tša nnete) tšeo morutiši a ba balelago tšona. Morutiši o bala go tšwa go “Pukukgolo”, Pukukgolo ya diswantšho ya
go ba le mongwalo wo o godišitšwego wo barutwana ka moka ba ka kgonago go o bona ge morutiši a bala. Se se
bitšwa “Go bala Mmogo”. Mohola wo mongwe wo mogolo wa Go bala Mmogo ke go tšwetša pele gape tsebotlhaka/
litheresi ye e thomago ya barutwana. Mohlala, bana ba ithuta dikgopolo tša kgatišo (mohlala, gore re thoma go bala
mo mathomong a puku gomme ra fetša mafelelong; le gore re bala go tšwa go la nngele go ya go la go ja le go tšwa
godimo go ya bofase bja letlakala). Ba thoma go lemoga mantšu a bonolo a go ngwalwa ka lelemetlaleletšo (mohlala,
yena, bona). Barutwana ba swanetše go itlwaetša mošongwana wa Go bala Mmogo ka ge ba tla be ba o dira gape
ka go dithutišo tša Leleme la Gae. E tla thekga go ithuta polelo ge kanegelo yona yela e boletšwe ka Leleme la Gae,
Lelemetlaleletšo la Pele le la Bobedi moo go kgonegago.
Tsela ye nngwe ye botse kudu ya go tlwaetša bana lelemetlaleletšo ke ya go fa barutwana ditaelo tše bonolo tšeo
ba tla di arabago ka go di laetša ka sebele; mohlala, morutiši a ka re, “Thabo etla mo” ka taetšo ya letsogo gomme
Thabo a araba ka go dira seo a se laelwago. Mokgwa wo o tsebjago ka la “Go iphetolela ka botlalo ka sebele” o na
le mohola ka go re morutiši a ka kgona go lemoga ka bjako ge Thabo a kwešiša ditaelo goba aowa, gomme a ka fa
dipoelo- a ka re ‘o šomile gabotse, Thabo’ goba a ka boeletša taelo e sego ka lebelo a gatelela ka maatla taetšo ya
mmele. Polelo ya ka phapošing (mohlala, Etla mo pele o dule godimo ga khaphete) e tšweletša dibaka tša tsela ya
tlhago ya go tsebiša “Go iphetolela ka botlalo ka sebele”. Dikošana le diretwana tša go laetšwa ka ditiro tša go ruma,
le tšona ke mokgwa wo mobotse wa go kopantšha polelo le tiro ya sebele ka tsela yeo e thekgago bobedi kwešišo
le tsebo ya polelo.
Mohola wa mekgwa ye meraro yeo e hlalošitšwego ka godimo (go theeletša dikanegelo, Go bala Mmogo le Go
Iphetolela ka botlalo ka sebele ke gore ka moka di lebanya go go ithuta polelo ka go theeleletša kwešišo . Barutwana
ba bannyane ba gapeletšega go bolela, go fokotša pelaelo le go dira gore ba be le kwešišo ya polelo. Le ge go le
bjalo, gore ba be bašomiši ba polelo ba go ba le bokgoni, barutwana ba swanetše go itlwaetša go bolela polelo.
CAPS 17
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Mo mathomong, polelo ya barutwana ya go bolelwa e tla latela sebopego se itšego- dikoša tše ba ithutago ka hlogo,
diretokošana tša go diragatšwa, le polelo ye e latelago sebopego se itšego yeo ba ithutago yona ka dihlophana,
mohlala, “Re a lotšha, le kae?” ‘Nna ke gona wena o kae?’ Gannyane ge bana ba thoma go kwešiša lelemetlaleletšo,
ba swanetše go thoma ka go bolela polelo ya lentšu le tee goba a mabedi. Mohlala, go fetola potšišo ya morutiši,
‘Naa le ratile kanegelokopana?’, morutwana o araba ka gore ‘Ee’ goba ‘Aowa’.’ Dithalokwana ke tsela e botse ya
go tlaleletša polelo le go fa bana mafolofolo a go ithuta. Mohlala, morutiši a ka šomiša sediko go ruta polelo ya
maleba. Ngwana o tee o thoma ka go botšiša ‘Ke wena mang /Leina la gago ke wena mang?’ Karabo ya ngwana
yo a latelago (mohl. Zuki) gomme ngwana yo a latelago a botšiše ‘Ke wena mang / Leina la gago ke wena mang?’
bjalobjalo go fihla bana ka moka ba tšeere karolo.
Go tloga mathomong, polelo ya go bolelwa ye e tšwelelago ya morutwana e swanetše go godišwa (k.g.r. go diragatšwa
le go thekgwa). Mohlala, barutwana ba ka thoma go reta/opela dikošana le direto tša go diragatšwa, ba bušeletša
dikafoko, pušeletšo ya tlotlontšu le go tšea karolo ka go diragatša, dipoledišano, bjbj. Ka thušo ya morutiši, bana ba
ka boeletša dikarolo tša kanegelo ba šomiša didirišwa (mohl. diširasefahlego, diphapete, bjbj.) Morutiši o swanetše
go ba le bonnete bja gore bana ka moka ba hwetša sebaka sa go bolela ka lelemetlaleletšo le leswa tikologong yeo e
bolokegilego ya go ba le thekgo. Ka lebaka la gore bana ba tla tšwelapele ba ithuta ka dikgato tša go fapana, morutiši
o swanetše go fa bana sebaka sa go bolela, go akaretša go šupa le go fa dilo maina tšeo di lego diswantšhong le ka
phapošing, bjbj. Ge bana ba tšwela pele go tloga mphatong wo mongwe go ya go wo mongwe, morutiši a tsebe gore
bana ba tla bolela sebaka se setelele ba šomiša mantšu a mantši.
Mešongwana ya Go Theeletša le go Bolela e beakantšwe go ya ka merero. Go šišintšwe gore go Mphato wa 1 le
wa 2 morutiši a kgethe merero bonnyane e mebedi ka kotara gomme go Mphato wa 3 a kgethe ye meraro. Morutiši
o swanetše go kgetha merero yeo e hwetšwago ge go rutwa lelemetlaleletšo. Merero e šwanetše go ba yeo e
tlwaelegilego go barutwana, yeo ba šetšego ba e šomiša go Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Pele.
Lebaka la go šomiša merero ke go dira gore go be le kgonego ya go šomiša leboelela tlotlontšu le sebopego sa polelo
go dikamano tše di kwagalago. Mohlala, mantšu ao a tswalanago le mmele (sefahlego, ditsebe, mahlo, molomo, nko,
matsogo, maoto, dikgato) le fao di hwetšagalago gona (šupetša _________,/Se ke_________./Tše ke__________).
Barutwana ba swanetše go kwa mantšu a gantši go dikamano ba be le dibaka tša go a šomiša. Barutwana ba ka
kgona go gopola le go šomiša tlotlontšu le dibopego, ge fela di ka šomišwa leboelela.
Go Bala ga Mathomo
Nepo ya Lelemetlaleletšo la Bobedi ke kgodišo ya mathomo a go ithuta Litheresi, go swana le polelo ya bomolomo
ka mešongwana ya go theeletša le go bolela (dikošana, direto, dikafoko, ditaelo, kanegelo), temogo le tšhomišo ya
medumo (temogo ya medumo yeo e bolelwago le ka moo medumo ye e tswakanywago ka gona go bopa mantšu),
temogo ya mogatišo, tsebo ya tumatlhaka (tswalano ya medumo, kgaogantšho ya mantšu, tswakanyo ya mantšu,
kgomaganyo ya mantšu) le mabokgoni a go thoma go ngwala.
Mabokgoni a Go thoma go bala (mohl. go šupa dilo, go bala diswantšho, go beakantšha diswantšho, bjbj.) di
hlagišwa ka kanegelo, Morutiši o laetša mokgwa wa Go bala Mmogo le go Balela Godimo. Morago, go Mphato wa
3, mešongwana ya go thoma go ngwala e ka hlakantšhwa le mešongwana ya go thoma go bala.
Temogo ya Thutapopomedumo le Tumatlhaka
Kgato ya mathomo ya go ithuta go ripaganya polelo yeo e ngwadilwego ke bomolomo ka go šomiša mabokgoni a
temogo le tšhomišo ya medumo. Bobedi ke dišomišwa tše bohlokwa e bile di a tshepagala go bokgoni bja ngwana
bja go bala. Dikgopolo tša go ruta mabokgoni a temogo le tšhomišo ya medumo di akaretša:
• Go kwa medumo yeo e bušeletšwago (papadi ya mantšu) ka dikošana le direto
• Opa diatla go mantšu mafokong ao a boletšwego
18 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
• Opa diatla go dinoko tša mantšu ao a boletšwego
• Kgaoganya mantšu ao a boletšwego ka dinoko le go a kgomagantšha gape
• Hlaola medumo mathomong/magareng/le mafelelong a mantšu ao a boletšwego
• Opa diatla go medumo yeo e ikemego go mantšu ao a boletšwego
• Kgaoganya mantšu ao a boletšwego ka medumo le go a kgomagantšha gape
• Laetša tswalano magareng ga tlhaka le modumo
Dipoledišano tša sewelo le go ruta tswalano ya tlhaka le modumo ka leleme le leswa go swanetše go diragala
go Mphato wa 3. Ka nako ye ditumatlhaka ka leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Pele di tla be di beakantšwe.
Dipoledišano di tla ba mabapi le tshwano le phapano go medumo go Lelemetlaleletšo la Bobedi, mohl. tlhaka “a” ant
(English); “a” appel (Afrikaans) le “a” abantwana (isiZulu).
Go Bala Mmogo
Go Bala Mmogo ke mokgwa wo o tebilego wa go bala wo o tla šomišwago go tšweletša mabokgoni a go bala
go Lelemetlaleletšo la Bobedi go tloga Mphatong wa 1 go iša pele. Go Bala Mmogo go bohlokwa go kgodišo ya
polelo le tsebotlhaka/litheresi. Morero wa Go Bala Mmogo go Mphato wa 1 go ya go 3 ke go tlwaetša barutwana
Lelemetlaleletšo la Bobedi ka tsela ya go kwešišega, le thekgo ya kamano. E tšweletša gape tsebo tlhaka ya
mathomo ya barutwana go lelemetlaleletšo. Legatong la Mphato wa 1, morutiši o tla:
• Kgetha temana e bonolo ya mongwalo wa go bonala wo o godišitšwego (mohl. Pukukgolo, phoustara) tša
diswantšho tša go bonagala.
• Go ama barutwana go mešongwana ya go “bolela ka diswantšho”;
• Go anega kanegelo yeo e sepelelanago le diswantšho;
• Hlohleletša bana go bušeletša karolo tša kanegelo yeo e be go e boletšwego.
Go Mphato wa 2 le wa 3 temana ya Go Bala Mmogo (Dipukukgolo) di tla akaretša mantšu, poeletšo ya dikafoko le
mafoko a makopana. Morutiši o swanetše go:
• bolela ka diswantšho le barutwana gore ba kwešiše tlotlontšu.
• bala temana makga a mmalwa a šomiša monwana goba ‘sešupo’ go thuša barutwana go latela tšwelopele
temaneng.
• botšiša dipotšišo ka ga kanegelo.
• ama barutwana gannyane gannyane go ‘baleng’kanegelo.
• ngwala mantšu a bohlokwa go diswantšho le go di kgomaretša lebotong (di ka somišwa gape le go itlwaetša,
ikgopotša le dithalokwana)
Tekatlhaologanyo
Go Lelemetlaleletšo la Bobedi šedi e kgolo e tla fiwa tekatlhaologanyo ya go theeletša le go bogela. Se se tla
tšweletšwa ka go aga tlotlontšu le go botšiša dipotšišo tšeo di tla thušago barutwana go šoma ka sengwalwa.
Morutiši o tla thoma go botšiša dipotšišo maelana le setšweletšwa sa go bogelwa, mohl. go fa maina le go šupa dilo
le dipotšišo tše bonolo tša polelo (Mang? Eng? Kae?).
CAPS 19
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
2.1.6 Sebopego le Tšhomišo ya Polelo
Go Mephato ya 1-3, sebopego le tšhomišo ya polelo di rutwa e se ka maikemišetšo go ya ka tšweletšo go polelo yeo
e bolelwago. Go ithuta e se ka maikemišetšo go direga ka go theeletša dikanegelo, go bala mmogo, dikoša le direto,
tšhomišo ya ditho, poeletšo ya dikafoko le polelo ya maleba. Mohlala, ge morutiši a tšweletša kanegelo ye mpsha o
tla ruta tlotlontšu a šomiša diswantšho le/goba didirišwa tša nnete. O tla ngwala mantšu dikarateng a di kgomaretša
lebotong. O tla di šomiša go tlwaetša le go ba gopotša gomme a di akaretša go mešongwana bjalo ka dithalokwana.
2.1.7 Dihlogo le Direrwa
Dihlogo le Direrwa di swanetše go kgethwa ka kelotlhoko gore polelo le tlotlontšu di šomišwe leboelela le ka tsela
yeo go ithutilwego ka gona. Mohlala, direrwa tša go swana le Nna di ka rutwa pele ga Lapa la gešo, Sekolo sa ka
bjbj. Dihlogo le direrwa di ka bušeletšwa le go oketšwa Mphatong wa 2 le 3. Direrwa di swanetše go beakanywa ka
tsela yeo di ka thušago go godiša polelo yeo e šomišwago ge go hlakanwe le ba bangwe sekolong go ba ka ntle.
DIrerwa tšeo di šišintšwego:
Mphato wa 1 Mphato wa 2 Mphato wa 3
Nna le Mmele wa ka Nna le Mmele wa ka Nna le Mmele wa ka
Bagwera Bagwera Bagwera
Legae la ka Legae la ka Legae la ka
Lapa la gešo Lapa la gešo Lapa la gešo
Diaparo Go ya mabenkeleng Go ya mabenkeleng
Sekolong Sekolong Sekolong
Boso Boso Boso
Diphoofolo Diphoofolo Diphoofolo
Batho bao ba re thušago Batho bao ba re thušago Batho bao ba re thušago
Dijo Dijo Dijo
Dipapadi Dipapadi Dipapadi
Dihla
Dinamelwa
Polasa
Dipapadi
Meketeko (matšatši a matswalo, Meketeko (matšatši a matswalo, Meketeko (matšatši a matswalo,
menyanya, bjbj.) menyanya, bjbj.) menyanya, bjbj.)
2.1.8 Mekgwa le Ditsela tša Go Ruta
Mekgwa ya go ruta e swanetše go hlohleletša go ithuta le go rutwa ka tirišano le tswakano ka go šoma ka bobedi ka
bobedi, dihlophana le barutwana ba fiwe dikgoba tše ntši tša go itlhagiša lelemeng le leswa ka go šomiša poeletšo ya
sekafoko (fetola madume, swaragana le dipoledišano, ba bapale dithalokwana tša polelo, dikošana tša ditiragatšo
bjbj.). Go hlohleletšwa mokgwa wa tšhomišo ya dikwi ka bontši. Leleme le leswa le swanetše go rutwa ka
mokgwa wa go kgahliša ka go bušeletša ka mogobo, tšhomišo ya ditho go felela, go kgatha tema, go gobela
dikošana le direto tša go thekgwa ka mešongwana ya go bona, go kwa le go šomiša mmele . Barutiši ba
swanetše go lebelela dikgoba gore barutwana ba šomiše le go bontšha mabokgoni a maswa a polelo ao ba
ikhweleditšego ona (ditumedišo ka maleme ka moka a 3, opela dikošana tša matswalo, meletlwaneng ya
sekolo, matšatšing a go bulela,bjbj.)
20 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
2.1.9 Bolaodi bja Phapoši le Didirišwa
Diphapoši tša Afrika Borwa di fapane ebile di a akaretša. Ke setlwaedi go ba le bana ba go bolela Leleme la Gae la
go feta le tee leo e se go Leleme la Go rutwa le go Ithuta (LoLT) la sekolo. Ka nako ye nngwe leleme leo le rutwago
e le Lelemetlaleletšo la Bobedi (LTB) e ka ba Leleme la Gae la barutwana ba bangwe. Ge go le bjalo morutiši wa
Lelemetlaleletšo la Bobedi o tlo swanela ke go lokiša mešongwana yeo e tla akaretšago baboledi ba Leleme la Gae
le barutwana ba Lelemetlaleletšo la Bobedi. Barutiši ba swanetše go šomiša baboledi ba Leleme la Gae go šupetša
le go thekga barutwana ba Lelemetlaleletšo la Bobedi (bao ba sa le bolelego).
Tšhomišo ya Leleme la Gae e ka dirišwa fela go thekga dithuto tša Lelemetlaleletšo la Bobedi. Tlotlontšu e ka
kgomaretšwa lebotong go gopotša morutiši le barutwana ka mantšu ao ba ithutilego ona ka maleme a mararo a
go fapana. Barutiši ba hlohleletšwa go šomiša mebala ye e fapanego go laetša phapang magareng ga tlotlontšu ka
Leleme la Gae, Lelemetlaleletšo la Pele le Lelemetlaleletšo la Bobedi. Dithalokwana tša polelo go swana le (Simone
o re, Ke bona ka leihlwana, bjbj) di ka dirišwa go ruta poeletšo ya dikafoko le tlotlontšu. Didirišwa tša go swana le (dilo
tša makgonthe, diphoustara, Dipukukgolo, Pukutheto ya dikanegelo, dikošana le direto, diširasefahlego, diphaphete
go akaretšwa Dipukukgolo tša maitirelo, dipukwana tša zig-zag di swanetše go šomišwa.
2.2 KELO GO LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI
Maitukišetšo a kelo go Lelemetlaleletšo la Bobedi a swanetše go ba ao a sego a semmušo le ao a tšwetšwago
pele(go fetola madume, ditaelo, diragatša dikoša le direto, swaragana ka dipoledišano, kgatha tema papading, fetola
dikanegelong, go fa dilo maina, bjbj.) Bontši bja kelo bo šwanetše go tšea karolo ka go lemoga, phetolo tša bomolomo
le go šupetša. Morutiši o ngwala dipoelo tša kelo a šomiša lenaneo la tekolo (checklist.) Lelemetlaleletšo la Bobedi
le ka se tšeelwe šedi go tšwetšopele le kgatelopele go Mephato ya 1 - 3.
2.3 KABO YA NAKO LE MOKGWA WA GO AROGANYA NAKO
Nako ye e šišintšwego go Lelemetlaleletšo la Bobedi Sehlopheng sa Motheo ke iri e tee. Dikolo di eletšwa go
aroganya iri e tee ka beke ye ya LTB ka bohlale go Mephato ya 1-3.
Ditšhišinyo tša mokgwa wa go aroganya nako ke tše latelago:
• Dithutwana tše 4 x metsotso e 15 ya LTB ka beke (Mošupologo go fihla go Labone)
• Dithutwana tše 3 x metsotso e 20 ya LTB ka beke (Mošupologo go fihla go Laboraro)
• Dithutwana tše 2 x metsotso e 30 ya LTB ka beke (Mošupologo le Labobedi)
Kabo ya barutiši e swanetše go akaretša karoganyo ya nako ya LTB.
2.4 TLHATLOŠO LE TŠWETŠOPELE: MEPHATO YA 1 – 3
Dinyakwa tša tlhatlošo le tšwelopele go Mphato wa 1 go fihla go 3 di ka se fetolwe ge go thoma Lelemetlaleletšo
la Bobedi (LTB). Lelemetlaleletšo la Bobedi le ka se šomišwe go tlhatloša le go tšwetšapele dithuto.
2.5 KGATIŠO LE PEGO: MEPHATO YA 1 - 3
Tšwelopele ya baithuti go Lelemetlaleletšo la Bobedi e swanetše go ba gona ka gare ga lenanetekolo, dingwalwa tša
temogo, bj.bj. Dikolo (Barutiši) ba hlohleletšwa go bega bokgoni bja baithuti ka Lelemetlaleletšo la Bobedi kotara
yengwe le yengwe ka gare ga diriphoto tša baithuti.
CAPS 21
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
2.6 DITHUŠATHUTO TŠA GO ITHUTA LE GO RUTA
Morutiši o swanetše go ba le:
a) Setatamente sa Pholisi sa Lenaneothuto le Kelo
b) Pholisi ya Dithuto tša Polelo (LiEP)
c) Dipukuntšu le dipuku tša tšhupetšo (dipukuntšu tša malemepedi le tša malementši; thesarase; ensaeklopedia,
pukutshepegi ya tšhupetšo ya popopolelo, bjbj.)
d) Didirišwa go Lelemetlaleletšo la Bobedi Mphatong wa Motheo:
• Lenanethuto;
• Dipukukgolo;
• Diphoustara tšeo di logagantšwego le direrwa tša LTB;
• Pukutheto ya dikanegelo, diretokošana le dikoša;
• Digatišantšu tša dikoša, diretokošana le dipoledišano tša go diragatšwa
e) Puku/Faele ya Methopo ya Morutiši: tše e ka ba ditlabakelo/dimatheriale tšeo morutiši a dikgobokantšego
goba tša ka gare ga Pukutlhahlo ya morutiši ye e gatišitšwego ke babapatši ba dikgatišo
f) Go kgona go fihlelela ditlabakelo/matheriale wa go bala ka phapošing, sekolong/bokgobapuku bja setšhaba
go thuša tlhahlong ya barutwana ya go bala
g) Dithuši tša go kwewa/bonwa
22 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
KAROLO 3 KAKARETŠO YA MABOKGONI A POLELO AO A TLA RUTWAGO GO LELEMETLALELETŠO LA
BOBEDI GO MEPHATO YA 1-3
CAPS
KAKARETŠO YA MABOKGONI A POLELO AO A TLA RUTWAGO GO LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI GO MEPHATO YA 1-3
MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
• Araba ditumedišo le ditaelano tše bonolo a • Araba le go diragatša ditumedišo tše bonolo le ditaelano • Araba le go šomiša ditumedišo le ditaelano ka go itshepa.
šomiša dikafoko (mohlala, ‘Dumela, Re a lotšha, ka tšhomišo ya dikafoko (mohlala, ‘Dumela.’ ‘O kae?’ ‘Ke
• Gopodišisa le go diragatša direto tše bonolo le dikoša ka bobedi le ka dihlopha ka go
Madume ka gae’) gona’) ka bobedi goba ka dihlophana.
itshepa le mafolofolo
• Araba ditumedišo le ditaelano tše bonolo • Opela dikoša tše bonolo a diragatša ka tlhahlo ka bobedi
• Tšwelapele go godiša tlotlontšu ya bomolomo ka merero le direrwa
le ka dihlophana
• Opela dikoša tše bonolo a diragatša ka thušo (le
• Lemoga motho, phoofolo goba selo go tšwa tlhalošong e bonolo ya bomolomo, ka sešupo
morutiši, ka bobedi le ka sehlopha) (dikoša tše • Tsenela le go diragatša direto le dikoša, a diragata ka
sa 2/3 ka bobedi le ka dihlophana (mohlala, ‘Ke na le maoto a mabedi. Ke kgona go fofa.
di sepelelanago le sererwa goba morero) bobedi le ka dihlophana.
Ke nna mang/eng?’)
• Reta direto tše bonolo tše sepelelanago le • Diragatša poledišano kopana e bonolo ka thekgo ya
• Lemoga le go bolela maina a dilo polelong ye mpsha (puku, phensele, seeta, hempe, bj.bj)
direrwa tše di kgethilwego le morutiši, ka bobedi morutiši ba dira ditumedišo le ditaelano ka bobedi le ka
le ka dihlophana. dihlophana (mohlala, ‘Dumela, leina la ka ke ____. Ke • Tšeakarolo tiragatšong tše bonolo le dipoledišanong (mafoko a 2-3) ka thušo ya morutiši a
wena mang? O rata eng?’) diragatša ditumedišano, ditaelano/dika dipoledišano ka bobedi le ka dihlophana
• Araba ditaelo (mohlala, Emelela, dula fase.)
• Šupa le go bolela maina a dilo ka phapošing goba • Araba le go dira dikgopelo tše bonolo
• Latela ditaelo tše bonolo tša phapoši (mohlala,
seswantšhong ba araba ditaelo tša morutiši, (mohlala,
‘Opa diatla’) le morutiši le ka bobedi • Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘Tshwarelo; Lehono, Gosasa, Maabane)
‘Mpontšhe mosetsana wa roko ye khubedu’).
• Šupa dilo ka phapošing goba seswantšhong • Diragatša le go tšeakarolo dipoledišanong tše kopana ka tšhomišo ya polelo ya maleba
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo ka tšhomišo ya
(mohlala, ‘Re bontšhe/laetše setulo. Šupa...’) (mafoko a 2-4) ka thušo ya morutiši (mohlala, kopano le ditumedišo) ka bobedi le ka
merero goba direrwa.
dihlophana.
• Raloka dithalokwana tša polelo (mohlala, Opa
• Raloka dithalokwana tša polelo (mohlala, Opa diatla,
diatla, swara hlogo, swara matheka, bjbj.)le • Bolela ka dilo seswantšhong a araba ditaelo tša morutiši (mohlala, ‘O bona eng go
swara hlogo, swara matheka, bjbj.) ka bobedi le ka
morutiši le ka bobedi. seswantšho?’ ‘Mpotše se o se bonago seswantšhong.’)
dihlophana.
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘ke kgopela’, • Raloka dithalokwana tša polelo ka gare le ka ntle ga phapoši le barutwana ka bobedi le ka
• Dira dikgopelo tše bonolo, (mohlala, ‘Naa nka kgona go
‘ ke a leboga’) dihlophana ka tlhokomelo ya morutiši.
feta? O ka kgona go neeletša phensele?’)
• Diragatša madume (mafoko a 2) ka bobedi le ka • Araba ditaelo tše bonolo go tšwa go morutiši ka ditho tša mmele, ka bongwe le ka bobedi
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘ke kgopela’, ‘ ke a
dihlophana (mohlala, ‘Dumela Thando, O tsogile
leboga’, ‘o ntshwarele’) • Kwešiša le go araba dipotšišo tše bonolo go tšwa go morutiši le barutwana bao ba ekišago
bjang?’ ‘Dumela Thando, ke tsogile gabotse’)
morutiši (mohlala, ‘Eng, Mang, Kae, Bjang’)
• Araba ditaelo tše bonolo go tšwa go morutiši ka ditho
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go
tša mmele, ka bongwe, ka bobedi le ka dihlophana, • Go ba le kgopelo ye bonolo le taodišo ka polelo ye mpsha ka thušo ya morutiši (mohlala,
theeletša le go bolela) ka tšhomišo ya merero
(mohlala, ‘Emang ka go latelana.’) ‘Ke kgopela meetse?’, ‘Ke kgopela go yo raloka?’)
goba direrwa
• Araba dipotšišo tše bonolo go tšwa go morutiši le • Tšea karolo go fa ditaelo tše bonolo ka nako ya dithalokwana tša polelo le barutwana ba
barutwana bao ba ekišago morutiši (mohlala, ‘Ke wena bangwe.
23 mang? O dula kae?’) • Latela ditaelo tša go hlatlamana tše 2-3 go tšwa go morutiši, (‘Etla ka pele le mogwera wa
gago’)
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
KAKARETŠO YA MABOKGONI A POLELO AO A TLA RUTWAGO GO LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI GO MEPHATO YA 1-3
MPHATO WA 1 MPHATO WA 2 MPHATO WA 3
24 Go anega Kanegelo Go anega Kanegelo • Theeletša taodišo ye bonolo go tšwa go morutiši a bolela ka seo a se dirilego (mafoko a 2)
• Theeletša dikanegelo kopana go tšwa go • Theeletša dikanegelo kopana tše bonolo tša go balwa • O dira taodišo e bonolo ka thušo ya morutiši (mafoko a 1-2), mohlala, barutwana ba botša
morutiši. goba go anegwa ka lethabo gomme a tsenela ka morutiši ka tša boso
dikhorase ka nako ye maleba gomme a boeletša dikafoko
• Theeletša dikanegelo kopana go tšwa go
mo go swanetšego ka bobedi le ka dihlopha;
morutiši
Go anega Kanegelo
• Bolela maina a dilo tše dingwe tšeo di lego diswantšhong
gomme a boeletša dikafoko tša polelo ka nako ya
a araba dipotšišo go tšwa go morutiši (mohlala,Eng? • Theeletša dikanegelo kopana tše bonolo tša go balwa goba go anegwa ka lethabo gomme
maleba.
Mang?) a tsenela ka khorase ka nako ye maleba gomme a boeletša dikafoko mo go swanetšego ka
• Go šupa le go bolela leina la selo diswantšhong. bobedi le ka dihlopha;
• Araba dipotšišo tše bonolo ka ga kanegelo ka thušo ya
diswantšho, (mohlala,Eng, Mang, Kae) • Araba dipotšišo tše bonolo ka ga kanegelo ka thušo ya diswantšho,(mohlala,Eng, Mang,
Kae)
Go godiša dikgopolo, tlotlontšu le dibopego • Diragatša karolo ya kanegelo ka tšhomišo ya dika le
tša polelo dikokwane (diširasefahlego, diphaphete,bj.bj) • O hlaloša sengwalwa sa diswantšho
• Araba ditumedišo le ditaelo • Theeletša le go araba kanegelo kopana ya go balelwa godimo ke morutiši
• Boeletša dikafoko tše dignwe tša polelo ka go Go godiša dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo • Diragatša karolo ya kanegelo ka tšhomišo ya dika le dikokwane (diširadifahlego le
itshepa diphaphete,bj.bj)
• Tšwetšapele go aga tlotlontšu ya bomolomo
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo • Bolela karolo ya kanegelo ka thušo ya morutiši
• Šomiša dikafoko tša polelo ka go itshepa
• Araba dikgopelo le ditaelo tše bonolo
Go godiša dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
• Šomiša polelo ya maleba e bonolo
• Šomiša dikafoko tša polelo ka go itshepa
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
• Thoma go kwešiša le go kgona go šomiša dibopego
tše bonolo tša polelo kamanong ya tlhalošo ya polelo, • Araba dikgopelo le ditaelo tše bonolo
mohlala, mašala (nna, rena,bj.bj)
• Šomiša polelo ya maleba ye bonolo
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Araba dipotšišo
• Thoma go kwešiša le go kgona go šomiša dibopego tše bonolo tša polelo kamanong ya
• Kwešiša le go šomiša madiri poledišanong e bonolo tlhalošo ya polelo, mohlala, mašala (nna, rena,bj.bj)
• Araba ditaelo/modirišotaelo • Araba dipotšišo
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
• Araba dikgopelo le ditaelo tše bonolo • Kwešiša le go šomiša madiri poledišanong e bonolo
• Araba ditaelo/modirišotaelo
• Tšwelapele ka poledišano e bonolo go bopa le go dira sekao ka tlotlontšu le dikafoko tše a
ithutilego tšona
• Šomiša mekgwa ya kganetšo mohlala, ‘Ga ke kgone go rutha’bj.bj
KAKARETŠO YA MABOKGONI A POLELO AO A TLA RUTWAGO GO LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI GO MEPHATO YA 1-3
MPHATO WA 1 MPHATO WA2 MPHATO WA3
CAPS Temogo le tšhomišo ya medumo Temogo le tšhomišo ya medumo Temogo le tšhomišo ya medumo
• Opa diatla go laetša mantšu ao a lego dikošeng, • Opa diatla/thwantšha menwana/tlola/kiba maoto go dinoko • Kgaoganya mantšu ao a bolelwago ka dinoko le go a hlakantšha gape
diretong, mafokong a makopana (Re a leboga; Re raga tša mantšu ao a tlwaelegilego le mafoko.
• Šomiša dikarata tša dinoko go bopa mantšu (lebelela, bolela gomme o
kgwele; bj.bj.)
• Kgaoganya le go hlakagantšha mantšu ao a bolelwago ka diragatše)
• Opa diatla go dinoko tša mantšu ao a bolelwago ( Du- dinoko (mohlala, ma-kgo-lo, makgolo)
• Lemoga modumo mathomong le mafelelong a mantšu ao a bolelwago
me-lang; Tho-be-la; bj.bj.), koša, sereto, kanegelo
• Kgaoganya le go hlakagantšha medumo ya mantšu a
• Lemoga palo ya medumo go senoko se sengwe le se sengwe go mantšu a
• Opa diatla/thwantšha menwana/tlola/kiba maoto go bomolomo, mohlala,ta-te, tate.
tlwaelegilego
dinoko tša mantšu, dikoša, direto, dikanegelo ( mohlala,
o Lemoga modumo mathomong a mantšu ao a bolelwago
Du-me-lang) • Lemoga tswalano ya ditumatlhaka le ditlhakatee ka moka tša Leleme la Gae le
• Lemoga modumo mafelelong a mantšu ao a bolelwago Lelemetlaleletšo la Bobedi tšeo di kwagalago go swana (mohlala, d, f, g, h, l,
• Go kwa medumo ya go ipoeletša (thalokong ya mantšu)
mohlala,sekolo m, n, s, bj.bj). Dira modumo o tee ka beke.
• Lemoga modumo mathomong a mantšu (hlogo; mahlo;
• Lemoga modumo mathomong le mafelelong a mantšu ao a • Lemoga medumo ya go fapana, mohlala, ditumanoši.
nko; bj.bj.)
bolelwago
• Opa diatla go medumo wo mongwe le o mongwe go mantšu ao a bolelwago
• Kgaoganya mantšu ka go opa diatla senokong se
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
• Kgaoganya mafoko a bomolomo ka mantšu ao a
sengwe le se sengwe (mohlala,mantšu a kanegelo) • Lemoga medumo ye mengwe yeo e fapanego go Lelemetlaleletšo la Bobedi le
arogantšwego ka go opa diatla go lentšu le lengwe le le
Leleme la Gae.
lengwe
25
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
KAKARETŠO YA MABOKGONI A POLELO AO A TLA RUTWAGO GO LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI GO MEPHATO YA 1-3
MPHATO WA 1 MPHATO WA2 MPHATO WA3
26 Go bala mmogo Go bala mmogo Go bala mmogo
• Go anega dikanegelo (dikanegelo tše bonolo tša go • Theeletša kanegelo mola a latela morutiši gomme a lebeletše • Theeletša kanegelo kopana,taodišo goba dingwalwa tša nnete tšeo di tšwago
sepelelana le sererwa) ka dithušathuto go swana le diswantšho. (Pukukgolo, Phoustara bj.bj) goba di balwago go tšwa go Pukukgolo goba phoustara go iketla gomme a opela
Dipukukgolo, diphaphete, bj.bj khorase ka nako ya maleba
• Balela sengwalwa godimo le morutiši. Barutwana ka moka
• Swaragana le go boledišana le morutiši ka diswantšho ba bala kanegelo ya go swana goba dingwalwa tša nnete le • Latela sengwalwa seo se badilwego ke morutiši. O bala gabotse/boreledi ka dika
tše a di bonago ka gare ga dipukukgolo/diphuostara. morutiši. ge a latela mo go badilwego ke morutiši le barutwana ba bangwe.
• Morago ga go swaragana le tšeo a di bonego, o • Bolela ka diswantšho kanegelong a šomiša Lelemetlaleletšo • Balela sengwalwa godimo le morutiši. Barutwana ka moka ba bala kanegelo ya
boeletša tlotlontšu e bohlokwa (lebelela, theetša, bolela la Bobedi go fetiša go šomiša Leleme la Gae mo go go swana goba dingwalwa tša nnete le morutiši.
le go diragatša) hlokegago
• Araba dipotšišo tše bonolo ka dikarabo kopana ka ga kanegelo, (Kae, Eng,
• Morago ga kanegelo, o boeletša dikafoko tša polelo. • Lemoga le go fa dilo/dibopego maina mo Mang, Bjang)
diswantšhong(mohlala, ‘Mpontšhe mokgalabje.’ ‘Šupa
• Theeletša kanegelo mola a latela morutiši gomme a • Efa dilo/dibopego tše dingwe maina go araba dipotšišo tša morutiši le tša
mpša.’)
lebeletše diswantšho. barutwana ba bangwe (mohlala, ‘Ke eng se?’ Ke hlapi’)
• Araba dipotšišo tše bonolo ka thušo ya diswantšho (mohlala,
• Lemoga dilo/dibopego diswantšhong (mohlala, • Lemoga le go bala mantšu a tlwaelo a Lelemetlaleletšo la Bobedi ka phapošing,
‘Mang? Eng? Kae?)
‘Mpontšhe morutiši wa Thandi. ‘Šupa …’’) mohlala,dikgabiša leboto
• Morago ga go bala leboelela, o opela dikhorase gomme a
• Bolela ka diswantšho kanegelong a šomiša • Bala gabotse/boreledi/thello, sengwalwa sa go bala mmogo seo ba se dirilego ka
boeletša dikafoko tša polelo ka bobedi le ka dihlophana mo
Lelemetlaleletšo la Bobedi go fetiša go šomiša Leleme dihlophana go kotara ya 1 le ya 2
go swanetšego.
la Gae mo go hlokegago
• Laetša kwešišo gomme o araba dipotšišo tše bonolo ka ga sengwalwa sa Go
• Araba dipotšišo tše bonolo ka ga kanegelo
• Tšea karolo dithutong tša kanegelo ka go boeletša Bala Mmogo (Mang, Eng, Kae, Bjang )
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
tlotlontšu e bohlokwa le tša go bonwa ka bobedi le ka • Thoma go lemoga mantšu a ngwadilwego ka Lelemetlaleletšo
• Diragatša karolo ya kanegelo poledišanong ka bobedi le ka dihlophana a šomiša
dihlophana la Bobedi ge ba Bala Mmogo.
dikokwane, diširasefahlego le diphaphete ka bobedi le ka dihlophana.
• Morago ga go bala leboelela, o opela dikhorase • Ithuta tlotlontšu ya bomolomo go tšwa kanegelong
SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
• Ka thušo ya morutiši, o anega karolo ya kanegelo ka bobedi
gomme a boeletša dikafoko tša polelo ka bobedi le ka
• Lemoga le go bala mantšu a tlwaelo a Lelemetlaleletšo la
dihlophana mo go swanetšego.
Bobedi ka phapošing, mohlala,dikgabiša leboto
• Ithuta tlotlontšu ya bomolomo go tšwa dingwalweng
• Diragatša karolo ya kanegelo ka dika le dikafoko tša
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
(Pukukgolo, Phoustara, bj.bj.)
polelo ka bobedi le ka dihlophana a šomiša dikokwane,
• Tšea karolo dithutong tša kanegelo ka go araba diširasefahlego le diphaphete ka bobedi le ka dihlophana.
dipotšišo tše bonolo
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 1 LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI
DINYAKWA GO YA KA KOTARA
NAKO YE E ŠIŠINTŠWEGO YA GO RUTA: IRI YE 1 KA BEKE
MPHATO WA 1 KOTARA YA 1
GO THEELETŠA LE GO BOLELA (BOMOLOMO)
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Barutwana ba swanetše go tšweleletšwa go bontši bja polelo ya bomolomo yeo ba tla e kwišišago go tšwa
tikologong ya ga bo bona.Tlotlontšu ye e swanetše go bušeletšwa gantši gore barutwana ba se lebale.Go ithuta
ka Lelemetlaleletšo la Bobedi go swanetše go ba le go iketla le go thaba.
Tshomišo ya diphaphethe e bohlokwa kudu mo thutong ya mathomo ya Lelemetlaleletšo la Bobedi. Diphaphethe
a di fiwe maina bjalo ka Pule, mme barutwana ba botšwe gore phaphethe ga e tsebe polelo ya ga bo bona e
kgona fela go bolela Lelemetlaleletšo la Bobedi. Bjale go bohlokwa gore barutwana ba šomiše leleme le ge ba
bolela le Pule. Barutwana ba tsebišwe gore Pule o tla ba moeng wa go ya go ile ka mo phaphošing ya thuto ya
Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Barutiši ba be le
dithušathuto tša maleba tšeo di lego gona go swana le diphoustara,dipuku tša dikosana, dipapadi,pukukgolo le
dilo tše dingwe tša nnete tšeo di swanetšego sererwa seo ba se kgethilego.
Mešongwana ya beke
Bonnyane mešongwana ye mebedi e swanetše go rutwa ka beke:
• Araba ditumedišo tše bonolo ka go diriša dikafoko tše bjalo ka ‘Thobela” “Le kae?” Re gona, re ka botšiša
lena.
• Opela dikošana tše bonolo le go di diragatša ka thušo ya morutiši, mohlala “Hlogo, magetla, sehuba,
letheka, mangwele, menwana.’ Barutwana ba a opela mola ba bile ba šupa ditho tša mmele
• Diragatša diretokošana tša morumokwano, mohlala ‘Wo ke monwana wa mogogorupa! Wo ke šupa, šupa
baloi! Wo ke thabana ya gare ga tšona!
• Raloka dithalokwana tša polelo, mohlala ‘Simone o re……”
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo morutwana o:
• Araba ditumedišo le ditaelo.
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo ye e sego ya Semmušo:
Bomolomo le/goba go itlwaetša le Tekolo
• Araba ditumedišo tše bonolo.
• Opela dikošana tše bonolo ka go diragatša
CAPS 27
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO 1 KOTARA YA 1
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le Tšhomišo ya medumo
• Opa diatla go mantšu ge ba diragatša dikoša le diretwana
• Opa diatla, thwantšha monwana/ tlola/ kiba leoto go senoko se sengwe le se sengwe sa lentšu , mohlala
Du-me-la
Go bala Mmogo
Mešongwana e dirwa gatee ka beke go šomišwa pukukgolo ya diswantšho goba setšweletšwa se sengwe
le se sengwe se se godišitšwego mohlala diphoustara. Setšweletšwa se se ka balwa gantši le gantši le
gona go tsebišwa gape ka morago ga lebakanyana. Morutiši o tsebiša tlotlontšu gomme a balela barutwana
puku.
• Bolela ka diswantšho ka gare ga pukukgolo goba diphoustara le morutiši.
• Morago ga poledišano ka diswantšho, ba bušeletša tlotlontšu.
• Dikanegelo tše bonolo tšeo di tswalanego le sererwa mo go kgonegago ka tshomišo ya dithušathuto go
swana le pukukgolo,diswantšho,diphaphete bjbj
• Morago ga poeletšo ya dikanegelo, ba tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego ba bušeletša dikafoko.
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo ye e sego ya Semmušo:
Bomolomo le/goba go itlwaetša le Tekolo
• Opa diatla go mantšu ge ba diragatša dikoša le diretwana
• Opa diatla go senoko se sengwe le se sengwe sa mantšu go tšwa go dikanegelo tša go ipoeletša.
• Araba ka go šupa dilo mo seswantšhong e le go latela ditaelo tša go tšwa go morutiši, mohlala,’ Mpontšhe
jesi ye tala/ khubedu/ ntsho’ bj.bj.
28 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 2
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Barutiši ba be le
dithušathuto tša maleba tšeo di lego gona go swana le diphoustara, dipuku tša dikosana, dipapadi, pukukgolo le
dilo tše dingwe tša nnete tšeo di swanetšego sererwa seo ba se kgethilego.
Mešongwana ya beke
Bonnyane mešongwana ye mebedi e swanetše go rutwa ka beke:
• Thoma go tšweletša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go diriša direrwa goba dihlogo
tše kgethilwego go kotara ye.
• Araba ditumedišo tše bonolo (mohl. ‘Thobela.’ ‘Le kae?’ ‘) le morutiši goba ka bobedi.
• Opela dikoša tše bonolo ka go diragatša ka thušo ya morutiši le ka bobedi.
• Araba ditaelo (mohlala; emelela,dula fase)
• Raloka dithalokwana tša polelo,( mohlala ‘Simone o re’) le morutiši goba ka bobedi
Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo.
Dikanegelo tšeo di anegwago, di swanetše go ba tše di tšwago go ‘Pukukgolo’, puku ya direto goba
phoustara ye e swantšhitšwego yeo bana ka moka ba ka kgonago go bona diswantšho tša yona. Kanegelo
e thekgwe ke dithušathuto le diphaphete
• Theeletša ka boipshino dikanegelokopana gomme a tsenela dikhorase (dikafoko tša go ipoeletša) ka nako
ye e swanetšego’
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo:
• Thoma go aga tlotlontšu ya bomolomo.
• Araba le go boeletša dikafoko, mohlala; ”Le kae”.
• Go araba ditaelo
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo yeo e sego ya Semmušo:
Bomolomo le/goba go itlwaetša le Tekolo
• Araba ditumedišo tše bonolo mohlala ‘Thobela”Le kae?
• Araba ditaelo tše bonolo ka tshwanelo
• Opela dikošana tše bonolo ka go diragatša
CAPS 29
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 2
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le Tšhomišo ya medumo
• Go kwa medumo ya go ipoeletša (dithalokwana tša mantšu)
• Opa diatla go senoko sa mantšu go dikoša, direto le dikanegelo
• Opa diatla go dinoko tša mantšu ao a bolelwago (mohlala, Du-me-la-ng.)
Go bala mmogo
Mešongwana e dirwa ga tee mo bekeng ka tšhomiso ya dipukukgolo tša diswantšho goba sengwalwa
se sengwe le se sengwe se se godišitšwego.Puku e tee e ka šomišwa leboelelwa le go tsebišwa gape ka
morago ga lebakanyana. Morutiši o tsebiša tlotlontšu a šupetša barutwana mokgwa wo mobotse wa go
bala.
• Bolela ka diswantšho tša ka gare ga pukukgolo/ diphoustara le morutiši.
• Morago ga tšhomišo ya diswantšho leboelela ,bušeletša tlotlontšu( lebelela,theetša, bolela le diragatša)’
• Dikanegelo (tšeo di tswalantšwego le sererwa seo se kgethilwego,)e ka anegwa ka thušo ya dithušathuto
go swana le pukukgolo,diswantšho, diphaphete le tše dingwe
• Morago ga poeletšo ya kanegelo , boeletša tlotlontšu le morutiši
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo ye e sego ya Semmušo:
Bomolomo le/goba go itlwaetša le Tekolo
• Tšea karolo go dithalokwana tša mantšu ka go opa diatla go senoko sa mantšu ao a boletšwego.
• Bolela ka diswantšho tša ka gare ga pukukgolo/ diphoustara le morutiši gomme a bušeletša tlotlontšu
(lebelela, theetša, bolela le diragatša).
30 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 3
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/ DIKGOPOLO/MABOKGONI
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Barutiši ba
be le dithušathuto tša maleba tšeo di lego gona go swana le diphoustara, dipuku tša dikosana, dipapadi,
pukukgolo le dilo tše dingwe tša nnete tšeo di swanetšego sererwa seo ba se kgethilego.
Mešongwana ya beke
Bonnyane mešongwana ye mebedi e swanetše go rutwa ka beke :
• Thoma go tšweletša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go diriša direrwa goba dihlogo
tše kgethilwego go kotara ye
• Araba ditumedišo tše bonolo ka boitshepo ka bobedi.
• Go šupa dilo ka phapošing goba tše di lego mo diswantšhong (mohlala ‘Ntšhupetše tafola’ Šupa ……”)
• Reta diretwana tše bonolo ba diragatša le morutiši le ka bobedi
• Latela melawana ye bonolo ya phapoši ( mohlala, opela, opa diatla) le morutiši le ka bobedi
• Araba ditaelo ka tšhomišo ya dithalokwana tša polelo (Simone o re…)
• Opela dikoša tše bonolo ba diragatša ka bobedi le ka dihlophana ( mohlala dikošana tša go tswalana le
direrwa)
• Reta diretokošana tše bonolo le dikoša a diragatša ka thušo ya morutiši le ka dihlophana ( mohlala, direto
tše bonolo tša go tswalana le direrwa)
Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo.
Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go ba tše di tšwago go ‘Pukukgolo’ goba phoustara ye e nago le
diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo mongwe a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego (mohlala Ke
mmutlanyana, wa matshela noka, ke re pote, pote,pote)
• Go fa maina a dilo tša ka gare ga seswantšho (mohlala, ‘Naa ke eng se?’ – a šupa dilo seswantšhong)
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo o thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo
• Go boeletša le go araba dikafoko
• Reta diretwana le go opela dikošana
• Go latela ditaelo
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo ye e sego ya Semmušo:
Bomolomo le/goba go itlwaetša le Tekolo
• Araba dipotšišo tše bonolo tša ditumedišo ka boitshepo ka bobedi.
• Šupa dilo ka gare ga seswantšho goba ka phaphošing (mohlala, mpontšhe setulo, šupa……)
• Go latela ditaelo go šomišwa dithalokwana tša polelo (Simone o re….)
CAPS 31
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 3
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le tšhomišo ya Medumo, le Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
• Go kwa medumo ye e ipoeletšago (ka go thaloko tša mantšu)
• Opa diatla, thwantšha monwana, tlola, kiba leoto go dinoko tša mantšu (dikošaneng,dikanegelong le
diretwana0
• Opa diatla go mantšu go tšwa mafokong a makopana oa a boletšwego (re a leboga)
• Lemoga medumo mathomong a mantšu ao a boletšwego
Go bala Mmogo
Mešongwana e dirwa ga tee mo bekeng ka tšhomiso ya dipukukgolo tša diswantšho goba sengwalwa
se sengwe le se sengwe se se godišitšwego.Puku e tee e ka šomišwa leboelelwa le go tsebišwa gape ka
morago ga lebakanyana
• Theeletša kanegelo ba latela morutiši le go lebelela diswantšho
• Ba ithuta polelo ya bomolomo ba šomiša diswantšho (pukukgolo le diphoustara)
• Lemoga dilo ka gare ga seswantšho, (mohlala, ‘Mpontšhe mokgalabje ka gare ga seswantšho’ ‘Šupa katse
seswantšhong’)
• Ba bolela ka diswantšho ba šomiša leleme la gae ge go kgonega
• Ba tšea karolo go thutwana ya kanegelo ka go boeletša tlotlonšu ya bomolomo ba šomiša diswantšho ka
bobedi le ka dihlophana
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo ye e sego ya Semmušo:
Bomolomo le/goba go itlwaetša le Tekolo
• Lemoga medumo mathomong a mantšu ao a boletšwego
• Ba bolela ka diswantšho ba šomiša leleme la gae ge go kgonega
• Lemoga dilo ka gare ga seswantšho, (mohlala, ‘Mpontšhe mokgalabje ka gare ga seswantšho’ ‘Šupa katse
seswantšhong’)
32 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 4
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Barutiši ba
be le dithušathuto tša maleba tšeo di lego gona go swana le diphoustara, dipuku tša dikosana, dipapadi,
pukukgolo le dilo tše dingwe tša nnete tšeo di swanetšego sererwa seo ba se kgethilego.
Mešongwana ya beke
Mešongwana ye mebedi goba go feta e swanetše go rutwa thutong ye nngwe le ye nngwe:
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go šomiša direrwa goba dihlogo
go tšwa go LG goba LTP
• Araba ditumedišo tše bonolo le ditaelano (mohlala ‘Šalang gabotse.’ ‘Re tla bonana gape)
• Šupa dilo go diswantšho goba ka phapošing (mohlala ‘Ntšhupetše nonyana’’ Šupa….)
• Ba latela ditaelo tše bonolo (mohlala, emiša seatla go laela batho)
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘Ke kgopela meetse’ ‘A nka yo nwa meetse?’ Ke a leboga)
• Opela dikoša tše bonolo ka go diragatša ka thušo ya morutiši, ka bobedi le ka dihlophana
• Reta diretokošana tša go diragatša ka thušo ya morutiši, ka bobedi le ka dihlophana
• Ba diragatša ditumedišo (mafoko a 2) ka bobedi le ka dihlophana (mohlala, Dumela, Thando, O thabile?)
Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo.
Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go ba tše di tšwago go ‘Pukukgolo’ goba phoustara ye e nago le
diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo mongwe a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego (mohlala,
dikanegelo tša go tswalana le direro)
• Go fa maina a dilo tša ka gare ga seswantšho (mohlala, ‘Naa ke eng se?’ – a šupa dilo/diphoofolo
seswantšhong)
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo ka go thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo
• Boeletša le go araba dikafoko
• Ba latela ditaelo
• Šomiša polelo ya maleba
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo ye e sego ya Semmušo:
Bomolomo le/goba go itlwaetša le Tekolo
• Opela dikošana le direto gomme ba diragatša ka boitshepho
• Latela ditaelo tše bonolo,(mohlala, ‘swara nko, swara molomo)’
• Ba diragatša ditumedišano (mafoko a 2) ka bobedi le ka dhlophana (mohlala, Dumela Thando, O thabile?)
CAPS 33
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 1 KOTARA YA 4
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le tšhomišo ya Medumo
Mešongwana ye e swanetše e logaganywe le Go theeletša le go Go Bolela le Go Bala Mmogo.
• Opa diatla,thwantsha menwana,tlola,kiba leoto go senoko mantšu mafokong ao a bolwetšwego
• Lemoga modumo mathomong a mantšu ao a boletšwego ( ‘k’ go ‘kota’, ‘p’ go ‘pula’)
• Kgaogantšha mantšu ao a boletšwego ka go opa diatla go senoko se sengwe le se sengwe (mohlala,
mantšu a go tšwa kanegelong)
Go bala Mmogo
Mešongwana yeo e ka dirwago ga tee mo bekeng go šomišwa pukukgolo tša diswantšho goba
sengwalwa se sengwe le se sengwe se se godisitšwego.Sengwalwa se ka balwa leboelela le go
tsebišwa gape ka morago ga lebakanyana
• Theeletša kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo ya nnete mola a latela morutiši le go lebelela
diswantšho
• Bolela ka diswantšho tša kanegelo ka SAL nako le nako goba Leleme la Gae ge go hlokega.
• Lemoga dilo tše di lego seswantšhong (mohlala, ‘Mpontšhe nonyana mo seswantšhong’ ‘Šupa nonyana
seswantšhong’)
• Ithuta tlotlontšu ya bomolomo ya go tswalana le direrwa tšeo di kgethilwego
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego
ka bobedi le ka dihlophana
• Tšea karolo dikanegelong le go araba dipotšišo tše bonolo tša bomolomo
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo ye e sego ya Semmušo:
Bomolomo le/goba go itlwaetša le Tekolo
• Kgaogantšha mantšu ao a boletšwego ka go opa diatla go senoko se sengwe le se sengwe
• Lemoga le go fa maina a dilo tše di lego seswantšhong
• Morago ga poeletšo ya go bala ba tsenela dikhorase gomme ba boeletša dikafoko mo go swanetšego
ka bobedi le ka dihlophana
34 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
DITHUŠATHUTO TŠE DI ŠIŠINTŠWEGO TŠA NGWAGA
• Diphoustara le diswantšho go thekga thuto ya dikanegelo le tlotlontšu
• Ditšhate tša mmala le dinomoro
• Dikoša le direto tša go diragatšwa
• Dilo tsa nnete tšeo di tswalanago le direrwa le dihlogo
• Dithuši/dithekgi go diragatša kanegelo le go bapala karolo ya go ekiša,mohlala, diaparo, diširasefahlego,dilo
• Di-CD,DVD le mananeo a thelebišene
• Dipukukgolo tša diswantšho
• Puku ya direto, dikošana le diretokošana
• Dipukukgolo, dipuku tša Zig-Zag, phaphethe, diširasefahlego, dikarata tsa mantšu tšeo di dirilwego ke
barutiši le barutwana
CAPS 35
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 2 LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI
DINYAKWA GO YA KA KOTARA
NAKO YE E ŠIŠINTŠWEGO YA GO RUTA: IRI YE 1 KA BEKE
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/ DIKGOPOLO/ MABOKGONI
Barutiši ba kgetha merero ye mebedi yeo e tla ba kgontšhago go ruta le go boeletša tlotlontšu, gomme ba akaretša
mešongwana ye e tšweleditšwego ka fase.
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo.
Barutiši ba swanetše go netefatša go re ba akaretša mešongwana ka moka, go feta gatee ge go kgonega. Ba
swanetše
go lekola barutwana ka go šomiša mešongwana ya kelo ye e sego ya semmušo. Direrwa tše di swanetše go
kgontšha barutiši go boeletša dibopego tša polelo tša motheo tše bonolo ka ge ba tla be ba kgokagana le
barutwana ka Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Mešongwana ya beke
Mešongwana ye mebedi goba go feta e swanetše go rutwa ka beke.
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go šomiša direrwa goba dihlogo
• Araba ditumedišo tše bonolo le ditaelano (mohlala ‘Šalang gabotse.’ ‘Re tla bonana gape) ka bobedi gob
aka dihlophana
• Ba diragatša ditumedišo (mafoko a 2) ka bobedi le ka dihlophana (mohlala, Dumela, Thando, O thabile?)
• Šupa dilo go diswantšho goba ka phapošing ka taelo ya morutiši (mohlala ‘Ntšhupetše nonyana’’ Šupa….)
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘Ke kgopela meetse’ ‘A nka yo nwa meetse?’ Ke a leboga)
• Opela dikoša tše bonolo ka go diragatša ka thušo ya morutiši, mohlala, “tee ka tibatiba, pedi ka pena pena,”
• Reta diretokošana tša go diragatša mmogo ka moka ga bona, mohlala, ‘ Nonyana tše pedi”
• Raloka dithalokwana tša polelo, bjalo ka ‘ Simone o re’
Gatee ka beke, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa
ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go
ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo
mongwe a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego ba boeletša
dikafoko ka moka ga bona ka mphatong
• Go fa maina a dilo tša ka gare ga seswantšho go latela dipotšišo tša morutiši, Ke eng, ke mang?
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo
• Tšwela pele le go aga tlotlontšu ya bomolomo.
• Boeletša dikafoko ka boitshepho
• Araba ditaelo
• Šomiša polelo ya maleba
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo ye e sego ya Semmušo:
Bomolomo le/goba go itlwaetša le Tekolo
• Opela dikošana le diretwana ka boitshepo.
• Latela ditaelo tše bonolo (mohlala ’Swara hlogo, swara nko)’
• Ba diragatša ditumedišano (mafoko a 2) ka bobedi le ka dihlophana (mohlala, Dumela Thando, O tha-
bile?)
36 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 1
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le Tšhomišo ya medumo
Mešongwana ye e swanetše e logaganywe le Go theeletša le go Go Bolela le Go Bala Mmogo.
• Opa diatla,thwantsha menwana,tlola,kiba leoto go senoko mantšu mafokong ao a bolwetšwego
• Kgaogantšha mantšu ao a boletšwego ka dinoko
• Kgaogantšha mafoko a bomolomo ka go opa diatla go lentšu le lengwe le le lengwe (mohlala, mantšu a go
tšwa kanegelong)
• Lemoga modumo mathomong a mantšu ao a boletšwego
Go bala Mmogo
Morutiši o balela phapoši setšweletšwa, o šupa mantšu le go hlaloša diswantšho le thulaganyo ya kanegelo.
O bala gape setšweletšwa gare ga beke a bile a hlohleletša barutwana go bala le yena. Setšweletšwa se
šomišwa go ruta tlotlontšu ye mpsha.
• Theeletša kanegelo mola a latela morutiši le go lebelela diswantšho
• Bolela ka diswantšho tša kanegelo ka LTB nako le nako goba Leleme la Gae ge go hlokega.
• Lemoga dilo tše di lego seswantšhong (mohlala, ‘Mpontšhe nonyana mo seswantšhong’ ‘Šupa nonyana
seswantšhong’)
• Araba dipotšišo tše bonolo ka go šomiša diswantšho, mohlala, ‘Monna o dutše kae?’
• Thoma go lemoga mantšu ao a ngwadilwego go LTB ka mešongwana ya Go Bala Mmogo
• Ithuta tlotlontšu ya bomolomo go tšwa kanegelong
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego ka
bobedi le ka dihlophana
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Temogo le Tšhomišo ya medumo
• Opa diatla go mantšu mo mafokong ao a boletšwego
• Kgaogantšha mantšu ao a boletšwego ka dinoko
Go bala mmogo: (bomolomo le/goba go itlwaetša)
• Lemoga batho, diphoofolo le dilo mo diswantšhong tše di lego ka go ‘Pukukgolo’ (goba setšweletšwa se
sengwe se se godišitšwego)
• Araba dipotšišo tše bonolo tša bomolomo mabapi le kanegelo
• Thoma go lemoga mantšu ao a ngwadilwego go LTB ka mešongwana ya Go Bala Mmogo
CAPS 37
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPAHTO WA 2 KOTARA YA 2
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/ DIKGOPOLO/ MABOKGONI
Barutiši ba kgetha merero ye mebedi yeo e tla ba kgontšhago go ruta le go boeletša tlotlontšu, gomme ba akaretša
mešongwana ye e tšweleditšwego ka fase.
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo.
Barutiši ba swanetše go netefatša go re ba akaretša mešongwana ka moka, go feta gatee ge go kgonega. Ba
swanetše
go lekola barutwana ka go šomiša mešongwana ya kelo ye e sego ya semmušo. Direrwa tše di swanetše go
kgontšha barutiši go boeletša dibopego tša polelo tša motheo tše bonolo ka ge ba tla be ba kgokagana le barutwana
ka Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Mešongwana ya beke
Mešongwana ye mebedi goba go feta e swanetše go rutwa ka beke.
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go šomiša direrwa goba dihlogo
• Araba le go šupetša ditumedišo tše bonolo le ditaelano, ba šomiša dikafoko ka bobedi le ka dihlophana,
mohlala ‘Šalang gabotse.’ ‘Re tla bonana gape
• Ba diragatša poledišano tše dikopana mohala, Dumela, leina la ka ke_______. Ke wena mang? O rata eng?
• Dira dikgopelo tše bonolo, mohlala, ‘Go a tonya. Nka hwetša jesi?’
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘ke a leboga’)
• Šupa dilo go diswantšho goba ka phapošing ka taelo ya morutiši
• Araba ka go šomiša ditho tša mmele ditaelo tše bonolo tsa bomolomo ka bobedi le ka dihlophana, go swana
le gore ‘emelela’
• Opela dikoša ka go diragatša diretokosana ka bobedi le ka dihlophana
• Raloka dithalokwana tša polelo ba le ka moka
Gatee ka beke, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa ka
go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go ba tše
di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo mongwe
a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego ba boeletša
dikafoko ka bobedi le ka dihlophana
• Go fa maina a dilo tša ka gare ga seswantšho go latela dipotšišo tša morutiši
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo
• Tšwelapele le go aga tlotlontšu ya bomolomo
• Boeletša dikafoko ka boitshepo
• Ba diragatša poledišano tše dikopana mohala, Dumela, leina la ka ke_______. Ke wena mang? O rata eng?
• Dira dikgopelo tše bonolo, mohlala, ‘Go a tonya. Nka hwetša jesi?’
38 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Go theeletša le Go bolela: (bomolomo le /goba go itlwaetša)
• Araba le go šupetša ditumedišo tše bonolo le ditaelano, ba šomiša dikafoko ka bobedi le ka dihlophana,
mohlala ‘Šalang gabotse.’ ‘Re tla bonana gape
• Laetša kwešišo ya tlotlontšu ya motheo ya bomolomo ka go šupa dilo ka phapošing goba mo seswantšhong
le go araba ditaelo tša go tšwa go morutiši
• Reta le go diragatša direto tše bonolo ka boitshepho ka bobedi goba ka dihlophana
CAPS 39
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 2
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le Tšhomišo ya medumo
Mešongwana ye e swanetše e logaganywe le Go theeletša le go Go Bolela le Go Bala Mmogo.
• Opa diatla,thwantsha menwana,tlola,kiba leoto go senoko mantšung ao a tlwelegilego
• Kgaogantšha le go kgomagantšha dinoko go mantšu a bomolomo bjalo ka mo-ro-pa.
• Kgaogantšha le go kgomagantšha medumo go mantšu a bomolomo bjalo ka mo-ro-pa.
Go bala Mmogo
Morutiši o balela phapoši setšweletšwa, o šupa mantšu le go hlaloša diswantšho le thulaganyo ya kanegelo.
O bala gape setšweletšwa gare ga beke a bile a hlohleletša barutwana go bala le yena. Setšweletšwa se
šomišwa go ruta tlotlontšu ye mpsha.
• Theeletša kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo ya nnete mola ba latela morutiši le go lebelela
diswantšho
• Bolela ka diswantšho tša kanegelo ka LTB nako le nako goba Leleme la Gae ge go hlokega.
• Lemoga dilo tše di lego seswantšhong
• Araba dipotšišo tše bonolo ka go šomiša diswantšho, Mang? Kae? Neng?
• Ithuta tlotlontšu ya bomolomo
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego ka
bobedi le ka dihlophana
• Diragatša karolo ya kanegelo ka ditho tša mmele le ka dikafoko tše bonolo ka bobedi le ka dihlophana ka
šomišo ya dithekgi, diširasefahlego le phaphete.
KELO
Ditšhišinyo tša Kelo ya Mešongwana ye e sego ya Semmušo:
Temogo le tšhomišo ya Medumo: (bomolomo/orale le/goba go itlwaetša)
• Opa diatla, thwantšha menwana,tlola,kiba leoto go senoko mantšung ao a tlwelegilego
• Kgaogantšha le go kgomagantšha dinoko go mantšu a bomolomo bjalo ka mo-ro-pa.
• Kgaogantšha le go kgomagantšha medumo go mantšu a bomolomo bjalo ka mo-ro-pa
Go bala mmogo: (bomolomo le/goba go itlwaetša)
• Bolela ka diswantšho go Pukukgolo goba phoustara
• Araba dipotšišo tša bomolomo tše bonolo ka ga kanegelo goba setšweletšwa sa nnete
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego ka
bobedi le ka dihlophana
40 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPAHTO WA 2 KOTARA YA 3
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/ DIKGOPOLO/ MABOKGONI
Barutiši ba kgetha merero ye mebedi yeo e tla ba kgontšhago go ruta le go boeletša tlotlontšu, gomme ba akaretša
mešongwana ye e tšweleditšwego ka fase.
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Barutiši
ba ka ikgethela direrwa tša maleba go ya le ka dikamano tša bona le dithušathuto goba ditlabakelo tšeo
di lego gona. Ba swanetše go netefatša gore ba na le Dipukukgolo/diphoustara tša maleba, diretokošana,
dikoša, dithalokwana le didirišwa tša nnete tša morero wo ba o kgethilego.
Barutiši ba swanetše go netefatša go re ba akaretša mešongwana ka moka, go feta gatee ge go kgonega. Ba
swanetše
go lekola barutwana ka go šomiša mešongwana ya kelo ye e sego ya semmušo. Direrwa tše di swanetše go
kgontšha barutiši go boeletša dibopego tša polelo tša motheo tše bonolo ka ge ba tla be ba kgokagana le
barutwana ka Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Mešongwana ya beke
Mešongwana ye mebedi goba go feta e swanetše go rutwa ka beke.
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go šomiša direrwa goba dihlogo
• Araba le go šupetša ditumedišo tše bonolo le ditaelano, ba šomiša dikafoko ka bobedi le ka dihlophana,
mohlala ‘Šalang gabotse.’ ‘Re tla bonana gape
• Tšea karolo go poledišano tše dikopana ka thušo ya morutiši, le go šupetša ditumedišo le ditaelano ka
bobedi le ka dihlophana
• Dira dikgopelo tše bonolo, mohlala, ‘Go a tonya. Nka hwetša jesi?’
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘ke a leboga’)
• Šupa dilo go diswantšho goba ka phapošing ka taelo ya morutiši
• Araba ka go šomiša ditho tša mmele ditaelo tše bonolo tša bomolomo ka bobedi
• Araba dipotšišo tše bonolo go tšwa go morutiši le barutwana ba bangwe bao ba tšeago karolo ya go ba
morutiši mohlala’ ke wena mang? O dula kae?’
• Opela dikoša ka go diragatša diretokošana ka bobedi le ka dihlophana
• Raloka dithalokwana tša polelo ba le ka moka
CAPS 41
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Gatee ka beke, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa
ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go
ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo
mongwe a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego ba boeletša
dikafoko ka bobedi le ka dihlophana
• Araba dipotšišo tše bonolo ka kanegelo tša dikarabo tše kopana (Ke mang, Ke eng, Kae)
• Go fa maina a dilo tša ka gare ga seswantšho go latela dipotšišo tša morutiši le barutwana ka bona.
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo:
• Tšwelapele le go aga tlotlontšu ya bomolomo
• Araba dikgopelo le ditaelo tše bonolo
• Araba dipotšišo tše bonolo ka kanegelo
• Diragatša ba šomiša poledišano ye bonolo ka thušo ya morutiši
• Ba šomiša polelo ya maleba e bonolo go swana le go somisa le” nna, wena, bona”
• Thoma go kwešiša le go kgona go šomiša dibopego tše bonolo tša polelo kamanong ya tlhalošo ya polelo,
mohlala, mašala (nna, rena,bj.bj)
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Go theeletša le Go bolela: (bomolomo le /goba go itlwaetša)
• Araba ka go šomiša ditho tša mmele ditaelo tše bonolo tša bomolomo ka bobedi
• Tšea karolo go poledišano tše dikopana ka thušo ya morutiši, le go šupetša ditumedišo le ditaelano ka
bobedi le ka dihlophana
• Go fa dilo maina tšeo di tswalanago le sererwa mo seswantšhong go b aka phapošing
• Raloka dithalokwana tša polelo ka bobedi le ka dihlophana
42 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 3
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe.
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le Tšhomišo ya medumo
Mešongwana ye e swanetše e logaganywe le Go theeletša le go Go Bolela le Go Bala Mmogo.
• Kgaoganya mafoko a bomolomo ka mantšu ao a arogantšwego ka go opa diatla go lentšu le lengwe le le
lengwe, mohlala, mafoko go tšwa kanegelong
• Opa diatla go dinoko mantšung ao a tlwelegilego
• Lemoga medumo mathomong a mantšu ao a boletšwego
• Lemoga medumo mafelelong a mantšu ao a boletšwego
• Opa diatla go medumo ya mantšu, mohlala, n – k- o, a di kgomagantšha gape, mohlala , nko
Go bala Mmogo
Morutiši o balela phapoši setšweletšwa, o šupa mantšu le go hlaloša diswantšho le thulaganyo ya kane-
gelo. O bala gape setšweletšwa gare ga beke a bile a hlohleletša barutwana go bala le yena. Setšweletšwa
se šomišwa go ruta tlotlontšu ye mpsha.
• Theeletša kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo ya nnete mola ba latela morutiši le go lebelela
diswantšho
• Bolela ka diswantšho tša kanegelo ka LTB
• Lemoga le go fa dilo maina tše di lego seswantšhong ka LTB
• Go balela kanegelo godimo le morutiši. Bana ka moka ba bala kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo
ya nnete le morutiši
• Araba dipotšišo tše bonolo ka go šomiša diswantšho, Mang? Kae? Neng?
• Araba dipotšišo tše bonolo tšeo di tswalanago le kanegelo
• Ithuta tlotlontšu ya bomolomo
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego ka
bobedi le ka dihlophana
• Diragatša karolo ya kanegelo ka ditho tša mmele le ka dikafoko tše bonolo ka bobedi le ka dihlophana ka
šomišo ya dithekgi, diširasefahlego le phaphete
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Temogo le tšhomišo ya medumo(go bolela le/goba go dira)
• Opa diatla go medumo mantšung ao a tlwelegilego
• Lemoga medumo mathomong a mantšu ao a boletšwego
• Kgaoganya mafoko a bomolomo ka mantšu ao a arogantšwego ka go opa diatla go lentšu le lengwe le le
lengwe, mohlala, mafoko go tšwa kanegelong
Go bala mmogo ( go bolela le/ goba go dira)
• Lemoga le go fa dilo maina tše di lego seswantšhong ka LTB
• Araba dipotšišo tše bonolo ka ga kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo ya nnete
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego ka
bobedi le ka dihlophana
• Diragatša karolo ya kanegelo ka ditho tša mmele le ka dikafoko tše bonolo ka bobedi le ka dihlophana
CAPS 43
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPAHTO WA 2 KOTARA YA 4
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/ DIKGOPOLO/ MABOKGONI
Barutiši ba kgetha merero ye mebedi yeo e tla ba kgontšhago go ruta le go boeletša tlotlontšu, gomme ba akaretša
mešongwana ye e tšweleditšwego ka fase.
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Ba swanetše
go netefatša gore ba na le Dipukukgolo/diphoustara tša maleba, diretokošana, dikoša, dithalokwana le
didirišwa tša nnete tša morero wo ba o kgethilego.
Barutiši ba swanetše go netefatša go re ba akaretša mešongwana ka moka, go feta gatee ge go kgonega. Ba
swanetše
go lekola barutwana ka go šomiša mešongwana ya kelo ye e sego ya semmušo. Direrwa tše di swanetše go
kgontšha barutiši go boeletša dibopego tša polelo tša motheo tše bonolo ka ge ba tla be ba kgokagana le
barutwana ka Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Mešongwana ya beke
Mešongwana ye mebedi goba go feta e swanetše go rutwa ka beke.
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go šomiša direrwa goba dihlogo
• Opela dikoša ka go diragatša diretokošana ka bobedi le ka dihlophana
• Reta diretokošana a diragatša ka boitshepho ka bobedi le ka dihlophana
• Araba ditumedišo tše bonolo le ditaelano, ba šomiša dikafoko, mohlala ‘Šalang gabotse.’ ‘Re tla bonana
gape
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo ka thušo ya morutiši, le go šupetša ditumedišo le ditaelano ka bobedi
le ka dihlophana
• Dira dikgopelo tše bonolo, mohlala, ‘Go a tonya. Nka hwetša jesi?’
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘ke a leboga’)
• Šupa le go fa dilo maina go diswantšho goba ka phapošing ka taelo ya morutiši
• Raloka dithalokwana tša polelo ba le ka moka
• Araba ka go šomiša ditho tša mmele ditaelo tše bonolo tša bomolomo ka bobedi
• Araba dipotšišo tše bonolo go tšwa go morutiši le barutwana ba bangwe bao ba tšeago karolo ya go ba
morutiši mohlala’ ke wena mang? O dula kae?’
Gatee ka beke, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa
ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go
ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo
mongwe a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego ba boeletša
dikafoko ka bobedi le ka dihlophana
• Go fa maina a dilo tša ka gare ga seswantšho go latela dipotšišo tša morutiši le barutwana ka bona.
44 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo:
• Araba dipotšišo tše bonolo (mohlala, Ke wena mang?)
• Tšwelapele go godiša le go šupetša tlotlontšu le dikafoko go dipoledišano tše bonolo
• Diragatša ditaelo go tšwa go morutiši, mohlala, tlola, tshela, swara menwana, bj.bj
• Dira dikgopelo tše bonolo, mohlala, ‘Go a tonya. Nka hwetša jesi?
• Thoma go kwešiša le go kgona go šomiša dibopego tše bonolo tša polelo kamanong ya tlhalošo ya polelo,
mohlala, mašala (nna, rena,bj.bj)
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Go theeletša le Go bolela: (bomolomo le /goba go itlwaetša)
• Araba dipotšišo tše bonolo (mohlala, Ke wena mang?)
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo ka thušo ya morutiši, le go šupetša ditumedišo le ditaelano ka bobedi
le ka dihlophana
• Dira dikgopelo tše bonolo, mohlala, ‘Go a tonya. Nka hwetša jesi?
• Diragatša ditaelo go tšwa go morutiši, mohlala, tlola, tshela, swara menwana, bj.bj
CAPS 45
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 2 KOTARA YA 4
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe .
DITENG/ DIKGOPOLO/ MABOKGONI
Temogo le Tšhomišo ya medumo
Mešongwana ye e swanetše e logaganywe le Go theeletša le go Go Bolela le Go Bala Mmogo.
• Opa diatla go medumo mantšung ao a tlwelegilego
• Kgaoganya mantšu ao a boletšwego ka medumo gomme o a kgomagantšhe gape
• Lemoga medumo mathomong le mafelelong a mantšu ao a boletšwego
• Kgaoganya mafoko a bomolomo ka mantšu ka go opa diatla go lentšu le lengwe le le lengwe
Go bala Mmogo
Morutiši o balela phapoši setšweletšwa, o šupa mantšu le go hlaloša diswantšho le thulaganyo ya kanegelo.
O bala gape setšweletšwa gare ga beke a bile a hlohleletša barutwana go bala le yena. Setšweletšwa se
šomišwa go ruta tlotlontšu ye mpsha.
• Theeletša kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo ya nnete mola ba latela morutiši le go lebelela
diswantšho
• Bolela ka diswantšho tša kanegelo ka LTB
• Lemoga le go fa dilo maina tše di lego seswantšhong ka LTB
• Go balela kanegelo godimo le morutiši. Bana ka moka ba bala kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo ya
nnete le morutiši
• Araba dipotšišo tše bonolo ka go šomiša diswantšho, Mang? Kae? Neng?
• Ithuta tlotlontšu ya bomolomo
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego ka
bobedi le ka dihlophana
• Lemoga le go bala mantšu ao a tlwaelegilego a ngwadilwego ka LTB, mohlala, mantšu ao a beilwego
lebotong
• Diragatša karolo ya kanegelo ka ditho tša mmele le ka dikafoko tše bonolo ka bobedi le ka dihlophana ka
šomišo ya dithekgi, diširasefahlego le phaphete
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Temogo ya tšhomišo ya mantšu (go bolela le go dira)
• Opa diatla go medumo mantšung ao a tlwelegilego
• Kgaoganya mantšu ao a boletšwego ka medumo gomme o a kgomagantšhe gape
• Lemoga medumo mathomong le mafelelong a mantšu ao a boletšwego
• Kgaoganya mafoko a bomolomo ka mantšu ka go opa diatla go lentšu le lengwe le le lengwe
Go bala; (bomolomo le/goba go itlwaetša)
• Lemoga le go fa dilo maina tše di lego seswantšhong ka gare ga pukukgolo/phoustara
• Araba dipotšišo tše bonolo ka ga kanegelo ka dikarabo tše kopana
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego ka
bobedi le ka dihlophana ka boitshepo
• Diragatša karolo ya kanegelo ka ditho tša mmele le ka dikafoko tše bonolo ka bobedi le ka dihlophana ka
boitshepo le mafolofolo
46 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
DITHUŠATHUTO TŠE DI KA ŠOMIŠWAGO KA NGWAGA
• Dipukukgolo (tša go se be tša nnete) le Dipukukgolo tša nnete.
• Puku ya direto, dikošana le diretokošana
• Diphoustara le diswantšho go thekga thuto ya dikanegelo le tlotlontšu
• Ditšhate tša mmala le dinomoro
• Dilo tša nnete tšeo di tswalanago le direrwa le dihlogo
• Dithuši/dithekgi go diragatša kanegelo le go bapala karolo ya go ekiša,mohlala, diaparo, diširasefahlego,dilo
• Di-CD,DVD le mananeo a thelebišene
• Dikarata tša mantšu tša ka phapošing tša dipontšho
• Dišupi tše di šomišwago ge go balwa ditšweletšwa tše di go dišitšwego, dikanegelo tša lebotong le dipontšho
• Dipukukgolo, dipuku tša Zig-Zag, phaphethe, diširasefahlego, dikarata tsa mantšu tšeo di dirilwego ke
barutiši le barutwana
CAPS 47
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 3
DINYAKWA TŠA KOTARA
NAKO YE E AKANTŠWEGO KA BEKE; IRI YE TEE
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Barutiši ba kgetha merero ye meraro yeo e tla ba kgontšhago go ruta le go boeletša tlotlontšu, gomme ba akaretša
mešongwana ye e tšweleditšwego ka fase.
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Ba swanetše
go netefatša gore ba na le Dipukukgolo/diphoustara tša maleba, diretokošana, dikoša, dithalokwana le
didirišwa tša nnete tša morero wo ba o kgethilego.
Barutiši ba swanetše go netefatša go re ba akaretša mešongwana ka moka, go feta gatee ge go kgonega. Ba
swanetše
go lekola barutwana ka go šomiša mešongwana ya kelo ye e sego ya semmušo. Direrwa tše di swanetše go
kgontšha barutiši go boeletša dibopego tša polelo tša motheo tše bonolo ka ge ba tla be ba kgokagana le
barutwana ka Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Mešongwana ye mebedi goba go feta e swanetše go rutwa ka beke.
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go šomiša direrwa goba dihlogo
• Lemoga batho, diphoofolo goba dilo go tšwa go dihlalošo tše bonolo tša bomolomo, ka mehlala ye mebedi
ka bobedi le di hlophana, Ken a le maoto amabedi, Ke kgona go fofa. Ke nna mang?’
• Reta le go gopodišiša diretokošana a diragatša ka boitshepho ka bobedi le ka dihlophana
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo (mafoko a 2 – 3) ka thušo ya morutiši, le go šupetša ditumedišo le
ditaelano ka bobedi le ka dihlophana
• Araba le go dira dikgopelo tše bonolo, mohlala, ‘Go a tonya. Nka hwetša jesi?’
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘ke a leboga’)
• Bolela ka dilo go diswantšho ka taelo ya morutiši
• Raloka dithalokwana tša polelo ba le ka moka
• Araba ka go šomiša ditho tša mmele ditaelo tše bonolo tša bomolomo ka bobedi
• Araba dipotšišo tše bonolo go tšwa go morutiši le barutwana ba bangwe bao ba tšeago karolo ya go ba
morutiši mohlala’ Ke mang, Eng, Kae?’
Gatee ka beke, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa
ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go
ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo
mongwe a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego ba boeletša
dikafoko ka bobedi le ka dihlophana
• Araba dipotšišo tše bonolo ka ga kanegelo ka dikarabo tše kopana
48 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo:
• Tšwelapele go godiša le go šupetša tlotlontšu le dikafoko go dipoledišano tše bonolo
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘ke a leboga’)
• Araba dipotšišo tše bonolo go tšwa go morutiši le barutwana ba bangwe bao ba tšeago karolo ya go ba
morutiši mohlala’ Ke mang, Eng, Kae?’
• Kwešiša le go thoma go šomiša dibopego tše bonolo tša polelo kamanong ya tlhalošo ya polelo, mohlala,
madiri (bina, bona, reta, kgoma, opela,bj.bj)
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Go theeletša le go bolela. ( bomolomo goba/ go itlwaetša)
• Tšhupetšo ya kwešišo mo go tše dingwe tša tlotlontšu ya motheo ka go šupa dilo mo seswantšhong.
• Reta le go gopodišiša diretokošana a diragatša
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo (mafoko a 2 – 3) ka thušo ya morutiši, le go šupetša ditumedišo le
ditaelano ka bobedi le ka dihlophana
• Araba dipotšišo tše bonolo, mohlala: o dula kae?
CAPS 49
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 1
MATHOMO A THUTO A LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
CONTENT/CONCEPTS/SKILLS
Temogo le tšhomišo ya medumo
• Kgaogantšha mantšu ao a bolwetšego ka dinoko le go a kgomagantšha gape.
• Lemoga medumo mathomong le mafelelong a lentšu leo le boletšwego.
• Lemoga tswalano ya ditumatlhaka le ditlhakatee ka moka tša Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Bobedi
tšeo di kwagalago go swana (mohlala,d, f, g, h, l, m, n, s, bj.bj). Dira modumo o tee ka beke.
• Šomiša dikarata tša dinoko tša go bopa mantšu ( lebelela, bolela gomme o dire)
Go Bala Mmogo
Gabedi ka beke, ge nako e le gona, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago
di ka diragatšwa ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago,
di swanetše go ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo
mongwe le yo mongwe a ka kgonago go di bona.Morutiši o ngwala mantšu ao a šomišwago kudu go tšwa
go kanegelo gomme a kgomaretša lebotong.
• Theeletša kanegelokopana , taodišo, setšweletšwa sa kanegelo ya nnete, tšeo ba di boditšwego goba
badilego ka gare ga pukukgolo goba phoustara
• Go balela kanegelo godimo le morutiši. Bana ka moka ba bala kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo ya
nnete le morutiši
• Latela temana yeo e badilwego ke morutiši. Ka morago ga go bala kanegelo ka go e boeletša barutwana ba
e bala le morutiši ka thelelo
• Araba dipotšišo tše bonolo ka go šomiša diswantšho, Mang? Kae? Neng?
• Bolela maina a dilo tše dingwe go tšwa seswantšhong ba araba dipotšišo go tšwa go morutiši le bagwera,
mohlala: ke eng se? ke hlapi
• Diragatša karolo ya kanegelo ka poledišano ka bobedi le ka dihlophana
• Lemoga le go bala mantšu ao a tlwaelegilego a ngwadilwego ka LTB, mohlala, mantšu ao a beilwego
lebotong
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Temogo le tšhomišo ya medumo ( bomolomo /go itlwaetša)
• Kgaogantšha mantšu ao a bolwetšego ka dinoko le go a kgomagantšha gape.
• Lemoga medumo mathomong le mafelelong a lentšu leo le boletšwego.
• Lemoga tswalano ya ditumatlhaka le ditlhakatee ka moka tša Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Bobedi
Go bala mmogo: ( bomolomo le/goba go itlwaetša)
• Balela kanegelo godimo le morutiši
• Araba dipotšišo tše bonolo go tšwa kanegelong ka dikarabo tše kopana
• Bontšha kwišišo ya tlotlontšu ka kanegelong ka go fa maina a dilo mo seswantšhong o latela ditaelo go tšwa
go morutiši
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego ka
bobedi le ka dihlophana
• Diragatša karolo ya kanegelo ka ditho tša mmele le ka dipoledišano tše bonolo ka bobedi le ka dihlophana
50 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 2
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Kgodišo ya kgopolo, tlotlontšu le popopolelo
Barutiši ba kgetha merero ye meraro yeo e tla ba kgontšhago go ruta le go boeletša tlotlontšu, gomme ba akaretša
mešongwana ye e tšweleditšwego ka fase.
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Barutiši
ba swanetše go kgetha direrwa tša bona tša maleba go ya ka tšhomišo ya polelo le dithušathuto tše di
lego gona. Ba swanetše go netefatša gore ba na le Dipukukgolo/diphoustara tša maleba, diretokošana,
dikoša, dithalokwana le didirišwa tša nnete tša morero wo ba o kgethilego.
Barutiši ba swanetše go netefatša go re ba akaretša mešongwana ka moka, go feta gatee ge go kgonega. Ba
swanetše
go lekola barutwana ka go šomiša mešongwana ya kelo ye e sego ya semmušo. Direrwa tše di swanetše go
kgontšha barutiši go boeletša dibopego tša polelo tša motheo tše bonolo ka ge ba tla be ba kgokagana le
barutwana ka Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Mešongwana ye mebedi goba go feta e swanetše go rutwa ka beke.
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go šomiša direrwa goba dihlogo
• Reta le go gopodišiša diretokošana a diragatša ka boitshepho ka bobedi le ka dihlophana
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘ke a leboga’)
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo (mafoko a 2 – 3) ka thušo ya morutiši, le go šupetša ditumedišo le
ditaelano ka bobedi le ka dihlophana
• Hlama kgopelo ye bonolo, mohlala: Naa nka tšea puku?
• Bolela ka dilo go diswantšho ka taelo ya morutiši mohlala, “O bona eng mo seswantšhong?”
• Lemoga batho, diphoofolo goba dilo go tšwa go dihlalošo tše bonolo tša bomolomo, ka mehlala ye mebedi
ka bobedi le di hlophana, Ken a le maoto amabedi, Ke kgona go fofa. Ke nna mang?’
• Raloka dithalokwana tša polelo ka bobedo le ka dihlophana
• Araba ka go šomiša ditho tša mmele ditaelo tše bonolo tša bomolomo ka bobedi
• Araba dipotšišo tše bonolo go tšwa go morutiši le barutwana ba bangwe bao ba tšeago karolo ya go ba
morutiši mohlala’ Ke mang, Eng, Kae?’
CAPS 51
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Gatee ka beke, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa
ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go
ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo
mongwe a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego ba boeletša
dikafoko ka bobedi le ka dihlophana
• Araba dipotšišo tše bonolo ka ga kanegelo ka dikarabo tše kopana (Mang, Kae, Eng)
• Bolela ka diswantšho tša setšweletšwa
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo:
• Tšwelapele go godiša tlotlontšu ya bomolomo
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo ba šomiša polelo ya maleba (mafoko a 2 – 3) ka thušo ya morutiši
• Kwešiša le go thoma go šomiša dibopego tše bonolo tša polelo kamanong ya tlhalošo ya polelo, mohlala,
madiri (bina, bona, reta, kgoma, opela,bj.bj) le maganetši, mohlala, nka se bine, nka se bone
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Go Theeletša le Go Bolela. (bomolomo le / go itlwaetša)
• Laetša kwešišo le tšhomišo ya tlotlontšu ya bomolomo ka go fa dilo maina
• Gopodišiša le go diragatša diretokošana le dikoša tše bonolo ka boitshepho
• Araba ka go šomiša ditho tša mmele ditaelo tše bonolo tša bomolomo ka bobedi
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo ba šomiša polelo ya maleba (mafoko a 2 – 3) ka thušo ya morutiši,
mohlala, kopano le ditumedišano ka bobedi le ka dihlophana
• Araba dipotšišo tše bonolo tša go botšiša ke morutiši le bagwera
52 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 2
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo ,Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le tšhomišo ya medumo
Mešongwana e swanetše e loganywe le Go theeletša le Go bolela le Go Bala Mmogo
• Opa diatla go medumo mantšung ao a tlwelegilego
• Lemoga medumo mathomong le mafelelong a mantšu ao a boletšwego
• Lemoga tswalano ya ditumatlhaka le ditlhakatee ka moka tša Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Bobedi
tšeo di kwagalago go swana (mohlala,d, f, g, h, l, m, n, s, bj.bj). Dira modumo o tee ka beke.
• Ruta medumo yeo e fapanego, mohlala. Ditumanoši
• Šomiša dinoko go bopa mantšu (bona, bolela,gomme o dire
Go Bala Mmogo
Gabedi ka beke, ge nako e le gona, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago
di ka diragatšwa ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago,
di swanetše go ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo
mongwe le yo mongwe a ka kgonago go di bona. Morutiši o ngwala mantšu ao a šomišwago kudu go tšwa
go kanegelo gomme a kgomaretša lebotong.
Mešongwana ya beke
Morutiši a ka dira mošongwana o tee wo motelele goba e mebedi goba ye meraro ye mekopana ga tee ka beke
• Theeletša kanegelokopana, taodišo, setšweletšwa sa kanegelo ya nnete, tšeo ba di boditšwego goba
badilego ka gare ga pukukgolo goba phoustara ka boipshino gomme ba tsenela dikhorase ka nako ya
maleba.
• Go balela kanegelo godimo le morutiši. Bana ka moka ba bala kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo
ya nnete le morutiši
• Latela temana yeo e badilwego ke morutiši. Ka morago ga go bala kanegelo ka go e boeletša barutwana
ba e bala le morutiši ka thelelo
• Araba dipotšišo tše bonolo ka go šomiša diswantšho, Mang? Kae? Neng?
• Bolela maina a dilo tše dingwe go tšwa seswantšhong ba araba dipotšišo go tšwa go morutiši le bagwera,
mohlala: ke eng se? ke hlapi
• Diragatša karolo ya kanegelo ka poledišano ka bobedi le ka dihlophana
• Ka thušo ya morutiši ba bolela gape karolo ya kanegelo ka bobedi
• Lemoga le go bala mantšu ao a tlwaelegilego a ngwadilwego ka LTB, mohlala, mantšu ao a beilwego
lebotong
CAPS 53
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Temogo le tšhomišo ya medumo( bomolomo le/goba go itlwaetša)
• Kgaogantšha mantšu ao a bolwetšego ka dinoko le go a kgomagantšha gape.
• Lemoga medumo mathomong le mafelelong a lentšu leo le boletšwego.
• Lemoga tswalano ya ditumatlhaka le ditlhakatee ka moka tša Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Bobedi
Go bala mmogo: ( bomolomo le/goba go itlwaetša)
• Balela kanegelo godimo le morutiši
• Araba dipotšišo tše bonolo go tšwa kanegelong ka dikarabo tše kopana
• Bontšha kwišišo ya tlotlontšu ka kanegelong ka go fa maina a dilo mo seswantšhong o latela ditaelo go tšwa
go morutiši
• Morago ga poeletšo ya go bala, ba tsenela dikhorase ba boeletša dikafoko ka nako ye e swanetšego ka
bobedi le ka dihlophana
• Diragatša karolo ya kanegelo ka ditho tša mmele le ka dipoledišano tše bonolo ka bobedi le ka dihlophana
54 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 3
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Barutiši ba kgetha merero ye meraro yeo e tla ba kgontšhago go ruta le go boeletša tlotlontšu, gomme ba akaretša
mešongwana ye e tšweleditšwego ka fase.
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Ba swanetše
go netefatša gore ba na le Dipukukgolo/diphoustara tša maleba, diretokošana, dikoša, dithalokwana le
didirišwa tša nnete tša morero wo ba o kgethilego.
Barutiši ba swanetše go netefatša go re ba akaretša mešongwana ka moka, go feta gatee ge go kgonega. Ba
swanetše
go lekola barutwana ka go šomiša mešongwana ya kelo ye e sego ya semmušo. Direrwa tše di swanetše go
kgontšha barutiši go boeletša dibopego tša polelo tša motheo tše bonolo ka ge ba tla be ba kgokagana le
barutwana ka Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Mešongwana ya beke
Morutiši a ka dira mošongwana o tee wo motelele goba e mebedi goba ye meraro ye mekopana ga tee ka beke
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go šomiša direrwa goba dihlogo
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo (mafoko a 3 – 4) ka thušo ya morutiši, le go šupetša poledišano ka
bobedi le ka dihlophana
• Latela peakanyokopana ya ditiragalo tše 2-3 ka ditaelo go tšwa go morutiši
• Kwešiša le go araba dipotšišo tše bonolo bjalo ka Mang, Eng, Kae, Ya mang?
• Dira dikgopelo le dipego tše bonolo ka polelo ye mpsha ka thušo ya morutiši mohlala, ‘Ke kgopela go ya go
raloka?
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘Lehono, Maabane, Gosasa’)
• Theeletša taodišo tše bonolo, go tšwa go morutiši ( mafoko a 2)
• Reta le go gopodišiša diretokošana a diragatša ka boitshepho le mafolofolo ka bobedi le ka dihlophana
• Raloka dithalokwana tša polelo ka bobedi le ka dihlophana ka ntle ga phapoši ka tlhokomelo ya morutiši
Gatee ka beke, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa
ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go
ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo
mongwe a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego ba boeletša
dikafoko ka bobedi le ka dihlophana
• Theeletša le go araba dikanegelo kopana tše bonolo tše di baletšwego godimo ke morutiši
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo:
• Tšwela pele go bopa le go šupetša tlotlontšu le dikafoko go dipoledišano tše bonolo
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘Lehono, Maabane, Gosasa’)
• Kwešiša le go araba dipotšišo tše bonolo bjalo ka Mang, Eng, Kae, Ya mang?
• Kwešiša le go thoma go šomiša dibopego tše bonolo tša polelo kamanong ya tlhalošo ya polelo, mohlala,
mantšu ao a tlwaelegilego, dibopego tša dipotšišo, masala, madiri , ditaelo
CAPS 55
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
KELO
Dikakanyo tša mešongwana go kelo yeo e se bego ya semmušo
Go Theeletša le go Bolela: ( bomolomo le/goba go itlwaetša)
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo (mafoko a 3 – 4) ka thušo ya morutiši, le go šupetša poledišano ka
bobedi le ka dihlophana
• Latela peakanyokopana ya ditiragalo tše 2-3 ka ditaelo go tšwa go morutiši
• Fa le go araba ditaelo tše bonolo tša morutiši le bagwera mohlala, swara kgwele
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘Lehono, Maabane, Gosasa’)
• Kwešiša le go araba dipotšišo tše bonolo bjalo ka Mang, Eng, Kae, Ya mang?
• Dira dikgopelo le dipego tše bonolo ka polelo ye mpsha ka thušo ya morutiši mohlala, ‘Ke kgopela go ya go
raloka?
56 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 3
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le tšhomišo ya medumo
Lemoga medumo mathomong le mafelelong a mantšu ao a boletšwego
• Lemoga palo ya medumo go senoko se sengwe le se sengwe sa mantšu ao a tlwaelegilego
• Kgaogantšha mantšu ao a boletšwego ka medumo le go a kgomagantšha gape
• Lemoga tswalano ya ditumatlhaka le ditlhakatee ka moka tša Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Bobedi
tšeo di kwagalago go swana (mohlala,d, f, g, h, l, m, n, s, bj.bj). Dira modumo o tee ka beke.
• Lemoga medumo yeo e fapanego, mohlala. Ditumanoši
• Lemoga medumo ya LTB yeo e ka bago e fapana le ya Leleme la Gae
• Šomiša dikarata tša dinoko go bopa mantšu (bona, bolela,gomme o dire)
Go Bala Mmogo
Gabedi ka beke, ge nako e le gona, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago
di ka diragatšwa ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago,
di swanetše go ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo
mongwe le yo mongwe a ka kgonago go di bona. Morutiši o ngwala mantšu ao a šomišwago kudu go tšwa
go kanegelo gomme a kgomaretša lebotong.
Mešongwana ya beke
Morutiši a ka dira mošongwana o tee wo motelele goba e mebedi goba ye meraro ye mekopana ga tee ka beke
• Theeletša kanegelokopana, taodišo, setšweletšwa sa kanegelo ya nnete, tšeo ba di boditšwego goba
badilego ka gare ga pukukgolo goba phoustara ka boipshino gomme ba tsenela dikhorase ka nako ya
maleba.
• Balela kanegelo godimo le morutiši. Bana ka moka ba bala kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo ya
nnete le morutiši
• Latela temana yeo e badilwego ke morutiši. Ka morago ga go bala kanegelo ka go e boeletša barutwana ba
e bala le morutiši ka thelelo
• Bala ka thelelo, setšweletšwa sa Go bala Mmogo seo se rutilwego go Kotara ya 1 le 2.
• Kwešiša le go araba dipotšišo tše bonolo, Mang? Kae? Neng? tša setšweletšwa sa Go Bala Mmogo.
• Bolela maina a dilo tše dingwe go tšwa seswantšhong ba araba dipotšišo go tšwa go morutiši le bagwera
• Diragatša karolo ya kanegelo ka poledišano ka bobedi le ka dihlophana
• Lemoga le go bala mantšu ao a tlwaelegilego a ngwadilwego ka LTB, mohlala, mantšu ao a beilwego
lebotong
CAPS 57
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Temogo le tšhomišo ya medumo( bomolomo le/goba go itlwaetša)
• Lemoga medumo mathomong le mafelelong a mantšu ao a boletšwego
• Lemoga tswalano ya ditumatlhaka le ditlhakatee ka moka tša Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Bobedi
tšeo di kwagalago go swana (mohlala, d, f, g, h, l, m, n, s, bj.bj). Dira modumo o tee ka beke.
• Lemoga medumo yeo e fapanego, mohlala. Ditumanoši
• Lemoga medumo ya LTB yeo e ka bago e fapana le ya Leleme la Gae
• Šomiša dikarata tša dinoko go bopa mantšu (bona, bolela,gomme o dire)
Go Bala Mmogo: (bomolomo le / goba go itlwaetša)
• Balela kanegelo godimo le morutiši ka thelelo
• Bala ka thelelo, setšweletšwa sa Go bala Mmogo seo se rutilwego go Kotara ya 1 le 2.
• Araba dipotšišo tše bonolo ka kanegelo ka dikarabo tše kopana
• Laetša kwešišo ya tlotlontšu go kanegelo ka go fa maina
• Diragatša dikarolo tše dingwe tša kanegelo ka go šomiša ditho tša mmele le poledišano ye bonolo ka
bobedi le ka dihlophana
58 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 4
GO THEELETŠA LE GO BOLELA
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Barutiši ba kgetha merero ye meraro yeo e tla ba kgontšhago go ruta le go boeletša tlotlontšu, gomme ba akaretša
mešongwana ye e tšweleditšwego ka fase.
Hlokomela gore merero/direrwa tše di tšweleditšwego ke ditšhišinyo fela, ga se tša kgapeletšo. Ba swanetše
go netefatša gore ba na le Dipukukgolo/diphoustara tša maleba, diretokošana, dikoša, dithalokwana le
didirišwa tša nnete tša morero wo ba o kgethilego.
Barutiši ba swanetše go netefatša gore ba akaretša mešongwana ka moka, go feta gatee ge go kgonega. Ba
swanetše
go lekola barutwana ka go šomiša mešongwana ya kelo ye e sego ya semmušo. Direrwa tše di swanetše go
kgontšha barutiši go boeletša dibopego tša polelo tša motheo tše bonolo ka ge ba tla be ba kgokagana le barutwana
ka Lelemetlaleletšo la Bobedi.
Mešongwana ya beke
Morutiši a ka dira mošongwana o tee wo motelele goba e mebedi goba ye meraro ye mekopana ga tee ka beke
• Thoma go godiša tlotlontšu ya bomolomo (go theeletša le go bolela) ka go šomiša direrwa goba dihlogo
• Latela peakanyokopana ya ditiragalo tše 2-3 ka ditaelo go tšwa go morutiši, mohlala; ‘Ema ka pele le
mogwera wa gago’
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo (mafoko a 3 – 4) ka thušo ya morutiši, le go šupetša ditumedišo/
dipoledišano tše kopana ka bobedi le ka dihlophana
• Neelana sebaka go fa ditaelo tše bonolo ka nako ya dithalokwana tše bonolo tša polelo le bagwera.
• Kwešiša le go araba dipotšišo tše bonolo bjalo ka ‘Ke wena mang? O na le mengwaga e mekae?’
• Dira le go araba dikgopelo tše bonolo go tšwa go morutiši le bagwera
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘Lehono, Maabane, Gosasa’)
• Lemoga le go fa dilo tša nnete maina ka polelo ye mpsha (puku, pene, seta, hempe)
• Bolela ka dilo seswantšhong a latela ditaelo go tšwa go morutiši (Naa, o bona eng seswantšhong? Hlaloša
se o se bonago seswantšhong)
• Theeletša taodišo tše bonolo (mafoko a 2-3), go tšwa go morutiši a bolela ka seo a se dirilego
• Ka thušo ya morutiši, o bolela taodišo ye bonolo (mafoko a 1-2), mohlala, barutwana ba hlalošetša morutiši
ka maemo a boso.
• Reta le go gopodišiša diretokošana a diragatša ka boitshepho le mafolofolo ka bobedi le ka dihlophana
CAPS 59
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Gatee ka beke, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago di ka diragatšwa
ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago, di swanetše go
ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo mongwe le yo
mongwe a ka kgonago go di bona.
• Theeletša dikanegelokopana ka lethabo le go tsenela dikhorase ka nako ye e swanetšego ba boeletša
dikafoko ka bobedi le ka dihlophana
• Theeletša le go araba dikanegelo kopana tše bonolo tše di baletšwego godimo ke morutiši
• Araba dipotšišo tše bonolo ka ga kanegelo ka dikarabo tše kopana (Eng, Kae, Mang)
Kgodišo ya dikgopolo, tlotlontšu le dibopego tša polelo
Ka go tšea karolo go mešongwana ye e lego ka godimo:
• Tšwela pele go bopa le go šupetša tlotlontšu le dikafoko go dipoledišano tše bonolo
• Kwešiša le go thoma go šomiša dibopego tše bonolo tša polelo kamanong ya tlhalošo ya polelo, mohlala,
mantšu ao a tlwaelegilego, dibopego tša dipotšišo, mašala, bontši, madiri , ditaelo
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘Lehono, Maabane, Gosasa’)
• Kwešiša le go araba dipotšišo tše bonolo bjalo ka Mang, Eng, Kae, Ya mang?
KELO
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
• Tšea karolo go poledišano tše bonolo (mafoko a 3 – 4) ka thušo ya morutiši, le go šupetša ditumedišo/
dipoledišano tše kopana ka bobedi le ka dihlophana
• Šomiša polelo ya maleba (mohlala, ‘Lehono, Maabane, Gosasa’)
• Latela peakanyokopana ya ditiragalo tše 2-3 ka ditaelo go tšwa go morutiši, mohlala; ‘Ema ka pele le
mogwera wa gago’
• Dira le go araba dikgopelo tše bonolo go tšwa go morutiši le bagwera
• Kwešiša le go araba dipotšišo tše bonolo bjalo ka Mang, Eng, Kae, Ya mang?
• Dira dikgopelo le dipego tše bonolo ka polelo ye mpsha ka thušo ya morutiši mohlala, ‘ Ke kgopela go ya go
raloka?
60 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
MPHATO WA 3 KOTARA YA 4
MATHOMO A THUTO YA LITHERESI
Temogo le tšhomišo ya medumo, Go Bala Mmogo, Go Theeletša le Go Bolela di logagantšwe
DITENG/DIKGOPOLO/MABOKGONI
Temogo le tšhomišo ya medumo.
• Lemoga medumo mathomong le mafelelong a mantšu ao a boletšwego
• Lemoga palo ya medumo go senoko se sengwe le se sengwe sa mantšu ao a tlwaelegilego
• Kgaogantšha mantšu ao a boletšwego ka medumo le go a kgomagantšha gape
• Lemoga tswalano ya ditumatlhaka le ditlhakatee ka moka tša Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Bobedi
tšeo di kwagalago go swana (mohlala,d, f, g, h, l, m, n, s, bj.bj). Dira modumo o tee ka beke.
• Ruta medumo yeo e fapanego, mohlala. Ditumanoši
• Ruta medumo ya LTB yeo e ka bago e fapana le ya Leleme la Gae
• Šomiša dikarata tša dinoko go bopa mantšu (bona, bolela,gomme o dire)
Go Bala Mmogo
Gabedi ka beke, ge nako e le gona, morutiši o anega goba go bala kanegelo. Dikanegelo tšeo di anegwago
di ka diragatšwa ka go šomiša dika tša mmele le dithuši go thekga tlhalošo. Dikanegelo tšeo di balwago,
di swanetše go ba tše di tšwago go Pukukgolo goba phoustara ye e nago le diswantšho tšeo ngwana yo
mongwe le yo mongwe a ka kgonago go di bona. Morutiši o ngwala mantšu ao a šomišwago kudu go tšwa
go kanegelo gomme a kgomaretša lebotong.
Mešongwana ya beke
Morutiši a ka dira mošongwana o tee wo motelele goba e mebedi goba ye meraro ye mekopana ga tee ka beke
• Theeletša kanegelokopana, taodišo, setšweletšwa sa kanegelo ya nnete, tšeo ba di boditšwego goba
badilego ka gare ga pukukgolo goba phoustara ka boipshino gomme ba tsenela dikhorase ka nako ya
maleba.
• Balela kanegelo godimo le morutiši. Bana ka moka ba bala kanegelo goba setšweletšwa sa kanegelo ya
nnete le morutiši
• Latela temana yeo e badilwego ke morutiši. Ka morago ga go bala kanegelo ka go e boeletša barutwana ba
e bala le morutiši ka thelelo
• Bala ka thelelo, setšweletšwa sa Go bala Mmogo seo se rutilwego go Kotara ya 1 le 3 ka dihlophana
• Kwešiša le go araba dipotšišo tše bonolo, Mang? Kae? Neng? tša setšweletšwa sa Go Bala Mmogo.
• Bolela maina a dilo tše dingwe go tšwa seswantšhong ba araba dipotšišo go tšwa go morutiši le bagwera
• Diragatša karolo ya kanegelo ka poledišano ka dihlophana
• Ka thušo ya morutiši, ba bolela gape kanegelo ka dihlophana
• Lemoga le go bala mantšu ao a tlwaelegilego a ngwadilwego ka LTB, mohlala, mantšu ao a beilwego
lebotong
• Bala le go ngwala mantšu a tlawelegilego ka LTB
CAPS 61
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Kelo
Ditšhišinyo tša Mešongwana ya Kelo ye e sego ya Semmušo:
Temogo le tšhomišo ya medumo: ( bomolomo le go itlwaetša )
• Lemoga medumo mathomong le mafelelong a mantšu ao a boletšwego
• Lemoga tswalano ya ditumatlhaka le ditlhakatee ka moka tša Leleme la Gae le Lelemetlaleletšo la Bobedi
tšeo di kwagalago go swana (mohlala,d, f, g, h, l, m, n, s, bj.bj). Dira modumo o tee ka beke.
• Lemoga medumo yeo e fapanego, mohlala. Ditumanoši
• Lemoga medumo ya LTB yeo e ka bago e fapana le ya Leleme la Gae
• Šomiša dikarata tša dinoko go bopa mantšu (bona, bolela,gomme o dire)
Go bala mmogo (bomolomo le/goba go itlwaetša)
• Bala ka thelelo, setšweletšwa sa Go Bala Mmogo seo se rutilwego go Kotara ya1 le 3
• Araba dipotšišo tše bonolo go tšwa kanegelong ka dikarabo tše kopana
• Laetša kwešišo ya tlotlontšu go tšwa kanegelong ka go bala mantšu.
• Diragatša karolo ya kanegelo a šomiša ditho tša mmele le poledišano ka bobedi le ka dihlophana
62 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
DITŠHIŠINYO TŠA DITHUŠATHUTO TŠA NGWAGA
• Diswantšho le diphoustara
• Dipukukgolo (tša go se be tša nnete) le Dipukukgolo tša nnete.
• Ditšweletšwa tše godišišwego (direto, dikoša bjalo bjalo)
• Dilo tšeo di tswalanago le direrwa le dihlogo, diphaphete, diširasefahlego, bj.bj.
• Diswantšho tšeo di beakantšwego ka tatelano
• Puku ya direto, dikošana le diretokošana
• Dithalokwana tša polelo (bomolomo)
• Dipuku tša diswantšho (dipuku tsa mantšu a go hlaloša seswantšho)
• Dikarata tša mantšu tša maina a dilo tša ka phapošing, dipontšho le mantšu ao a tlwaelegilego
• Ditšhate tša ditlhaka/alfabete
• Dišupi tše di šomišwago ge go balwa ditšweletšwa tše di go dišitšwego, dikanegelo tša lebotong le dipontšho
• Dipukukgolo, dipuku tša Zig-Zag, phaphethe, diširasefahlego, dikarata tsa mantšu tšeo di dirilwego ke
barutiši le barutwana
• Dithuši/dithekgi go diragatša kanegelo le go bapala karolo ya go ekiša,mohlala, diaparo, diširasefahlego,dilo
• Di CD goba ditheipi tša go ba le dikanegelo (go bala goba go botšwa) direto, dikoša, seraloka CD goba
segatišamantšu, thelebišene le ditheipi tša video
CAPS 63
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
TLHALOŠONTŠU
Direto tša tiragatšo - direto tšeo di kopantšwego le ditiragatšo Mohlala: ke swara hlogo ya ka, ke swara menwana
ya ka ya maoto, ke swara dikhuru tša ka, ke swara nko ya ka.
Didirišwa tša nnete tšeo di šomišwago ke morutiši - go hlabolla kwešišo ya ngwana go ditšo le seemo sa nnete
sa bophelo. Morutiši yo a rutago leleme le leswa o šomiša di dirišwa tša tlhago. Go tiiša dithuto tsa gago ka go šomiša
dilo tša nnete, mohlala, apola, namune, bj.bj.
Ditirokanegelo ba šomiša poledišano - Ke mokgwa wa go ruta polelo moo morutiši a fago ditaelo, barutwana ba
araba ka go diragatša gomme morutiši a fa dipoelo.
Go bala gape - go bolela ka dilo tšeo di fetilego ka tatelano, mohlala: go bolela ka dilo tšeo di diragetšego mo bekeng
ka phaphošing ka nako ya ditaba. Go bala gape re šomiša lebaka le le fetilego. Go boeletša go bala.
Go bala ka go tlhabolla lentšu - poeletša le go opela dikhorase ka paterone ya polelo ya sengwala seo se balelwago
godimo.
Go bala ka thelelo- bokgoni bja go bala setšweletšwa ka lebelo le ka nepagalo le go laetša kwešišo ya se o se
balago.
Go bala mmogo - Mošongwana wo bana ba balago mmogo setšweletšwa se se godišitšwego. Ye ke thutišo ye e
amago phaphoši ka moka. Setšweletšwa se se šomišwago se lebantšwe le sehlopha sa godimo sa phapoši. Bana
ba bangwe ba tla ba mo maemong a go theeletša, ba bangwe ba tla thoma go bala gomme bontši bo tla tšea karolo
ka botlalo.
Setšweletšwa seo se tla šomišwa matšatši a mmalwa. Tšatši le lengwe le lengwe morutiši o tla kgetha nepo ye
mpsha. Setšweletšwa se šomišwa go tsebiša dikamano tša diponagalo tša setšweletšwa, tumatlhaka, thutapolelo le
mabokgoni a go bala.
Malemepedi a a tlaleleditšwego – ge motho a ithuta polelo goba dipolelo go tlaleletša Leleme la gabo la gae. Motho
o tlatša go seo a šetšego a se tseba ka Leleme la gae (go bala le go ngwala). Lelemetlaleletšo le aga godimo ga
polelo ya gae, ga le tšee legato la Leleme la gae.
Mantšu a lebotong - mantšu a go bewa lebotong ka tatelano ka ditlhaka tše di godišitšwego tše di bonalago gabotse.
Mathomo a thuto ya Litheresi - e šupa go gola ga tsebo ya ngwana ya lentšu le le gatišitšwego. Bana ba bona
kgatišo mo tikologong gomme ba thoma go kwešiša morero wa tšona gore ke eng. Ba ka ba le dikanegelo tše ba di
boditšwego goba tšeo ba di baletšwego, ba ithuta gore dipuku ke eng, le gore dikanegelo di šoma bjang. Le pele ba
ka ya sekolong ba tseba kudu ka litheresi. Ba thoma go ngwala maina a bona ba šomiša dikgopolo tša bona ka ga
mopeleto mme ba ka thoma go itira o ka re ba bala dipuku. Maitshwaro a bjalo ka moka a laetša go gola ga tsebo
ya-mathomo ya thuto ya litheresi.
Medumo - ditaelo tša medumo di ruta bana tswalano gare ga ditlhaka, (ditlhaka ka moka le kgomagano ya ditlhaka
tše di emelago modumo, bjalo ka f, ph, g, h) ya polelo ye e ngwadilwego le modumo o tee ya polelo yeo e bolelwago.
E ruta ngwana go šomiša tswalano ye ya go bala le go ngwala mantšu.
Mokgwa wa go ngwala mantšu ka ditlhaka tša maleba - go ya ka tšhomišo ye e amogelegag le mopeleto wa
maleba.
Morumokwano - mantšu goba methaladi mo seretong yeo e felelago ka modumo wo o swanago go akaretša
ditumanoši mohlala: padi, madi)
64 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
Ntšu-ka-ntšu/Litherale - Hlalošo ya sengwalwa ke yeo e tšwelelago ka gare ga sengwalwa. Hlalošo ya ntšu-ka-
ntšu. Potšišo ya litherale ke yeo e botšišwago bana go hwetša tsebo thwii yeo e tšwelelago ka gare ga sengwalwa.
Mohlala: mmala wa jesi ya mošemane e be e le wo mo bjang.
Poeletšo ya sekafoko - Ke sehlopa sa mantšu ao a humanwago mmogo go polelo, mohlala, “ke swara…….. ye
ke……
Tatelano/boto ya diswantšho – molokoloko (goba tatelano) ya diswantšho yeo e bontšhago kanegelo goba
tshepedišo (mohlala, mokgwa wo go dirwago seširasefahlego segakantšhi ka gona). Go hlaloša kanegelo.
Temogo le tšhomišo ya medumo - ke bokgoni bja go kwešiša ka moo medumo e šomago ka gona. Mohlala: go
hlatha medumo, dinoko, morumokwano.
Temogo ya medumo - bokgoni bja go kwa, go hlatha modumo o tee mo polelong.
Thuto ya go se beakanywe – ke thuto ye e tšwelelago ge o ruta ntle le peakanyo ya go e ruta.
Tšhomišo ya maleme a mabedi goba go feta/Malementši a a tlaleleditšwego - e ka ba ka seboledi se tee goba
polelo ka badudi, lentšu le “maleme” le ka šupa tšhomišo ya maleme a mantši Afrika Borwa le gore ma-Afrika Borwa
a kgona go bolela maleme a mantši.
CAPS 65
SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA BOBEDI MEPHATO YA 1 – 3
66 SETATAMENTE SA PHOLISI SA LENANEOTHUTO LE KELO
Study this subject
Notes, quizzes and topic questions for Grade 1 Sepedi SAL.