CAPS SP AFRIKAANS SAL web

Nasionale Kurrikulumverklaring (NKV) TWEEDE ADDISIONELE TAAL Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring Senior fase Graad 7-9    

KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING GRAAD 7-9 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Departement van Basiese Onderwys Strubenstraat 222 Privaatsak X895 Pretoria 0001 Suid-Afrika Tel: +27 12 357 3000 Faks: +27 12 323 0601 Pleinstraat 120 Privaatsak X9023 Kaapstad 8000 Suid-Afrika Tel: +27 21 465 1701 Faks: +27 21 461 8110 Webtuiste: http://www.education.gov.za © 2011 Departement van Basiese Onderwys Isbn: 978-1-4315-0515-9 Ontwerp en uitleg deur: Ndabase Printing Solution Gedruk deur: Staatsdrukkery KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 VOORWOORD VAN DIE MINISTER Die nasionale kurrikulum is die hoogtepunt van ons poging oor ֹ’n tydperk van 17 jaar om die apartheidskurrikulum wat ons geërf het, te hervorm. Sedert die aanvang van demokrasie het ons gepoog om die kurrikulum op die waardes deur die Grondwet (Wet No. 108 van 1998) geϊnspireer, te skoei. Die Aanhef van die Grondwet verklaar die doelstellings van die Grondwet soos volg: • Die verdeeldheid van die verlede te heel en ’n samelewing gegrond op demokratiese waardes, maatskaplike geregtigheid en basiese menseregte te skep; • Die lewensgehalte van alle burgers te verhoog en die potensiaal van elke mens te ontsluit; • Die grondslag te lê vir ’n demokratiese en oop samelewing waarin regering gebaseer is op die wil van die bevolking en elke burger gelyk deur die reg beskerm word; en • ’n Verenigde demokratiese Suid-Afrika te bou wat sy regmatige plek as soewereine staat in die gemeenskap van nasies inneem. Onderwys en die kurrikulum het ’n belangrike rol om in die verwesenliking van hierdie doelstellings te vervul. Uitkomsgebaseerde onderwys, wat in 1997 ingestel is, was ’n poging om die verdeeldheid van die verlede te heel, maar die ondervinding van implementering het as aansporing vir ’n kurrikulumvernuwing in 2000 gedien. Dit het tot die eerste kurrikulumvernuwing, naamlik die Hersiene Nasionale Kurrikulumverklaring (2002) en die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad 10-12 (2002), gelei. Deurlopende implementeringsuitdagings het tot ‘n volgende kurrikulumvernuwing in 2009 gelei, naamlik die hersiening van die Hersiene Nasionale Kurrikulumverklaring (2002) en die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad 10-12 (2002) wat tot die ontwikkeling van hierdie dokument gelei het. Sedert 2012 is die twee onderskeie nasionale kurrikulumverklarings, naamlik diè vir Graad R-9 en Graad 10-12 in ’n enkele dokument, wat voortaan slegs as die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12, bekend sal staan, geamalgameer. Hoewel die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 sy vertrekpunt in die vorige kurrikulum vind, het daar wel vernuwing ingetree wat ten doel het om groter duidelikheid oor dit wat op ’n kwartaal-tot-kwartaal- grondslag onderrig en geleer moet word, te verskaf. Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 is ’n beleidsverklaring met betrekking tot onderrig en leer in Suid- Afrikaanse skole en is in die volgende dokumente vervat: (a) Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklarings vir alle vakke in hierdie dokument opgeneem; (b) Nasionale beleid met betrekking tot die program-en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12; en (c) Nasionale Protokol vir Assessering Graad R-12. MEV ANGIE MOTSHEKGA, LP MINISTER VAN BASIESE ONDERWYS KABV

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 INHOUD afdeling 1 Inleiding tot die kURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING. .....3 1.1 Agtergrond ..................................................................................................................................................... 3 1.2 Oorsig. ............................................................................................................................................................ 3 1.3 Algemene doelwitte van die Suid-Afrikaanse kurrikulum.......................................................................... 4 1.4 Tydstoekenning.............................................................................................................................................. 6 1.4.1 Grondslagfase. ...................................................................................................................................... 6 1.4.2 Intermediêre fase................................................................................................................................... 6 1.4.3 Senior fase............................................................................................................................................. 7 1.4.4 Graad 10–12.......................................................................................................................................... 7 AFDELING 2 INLEIDING TOT TALE. .......................................................................................................8 2.1 Tale in die Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring...................................................................... 8 2.1.1 Taalvlakke.............................................................................................................................................. 8 2.1.2 Taalvaardighede. ................................................................................................................................. 10 2.1.3 Benadering tot taalonderrig. ................................................................................................................ 10 2.2 Tydstoekenning vir die Eerste Addisionele Taal in die Kurrikulum. ....................................................... 13 2.3 Ondersteuningsmateriaal vir Leer-en Onderrig........................................................................................ 13 AFDELING 3 Inhoud en Onderrigplanne vir Taalvaardighede........................................14 3.1 Luister en praat............................................................................................................................................ 14 3.2 Lees en kyk................................................................................................................................................... 20 3.3 Skryf en aanbied.......................................................................................................................................... 25 3.4 Taalstrukture en- konvensies - verwysingstabel. ..................................................................................... 29 3.5 Onderrigplanne ........................................................................................................................................... 31 3.5.1 Graad 7: Onderrigplan......................................................................................................................... 34 3.5.2 Graad 8: Onderrigplan......................................................................................................................... 42 3.5.3 Graad 9: Onderrigplan......................................................................................................................... 52 KABV 1

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 4 Assessering in die Tweede Addisionele Taal.................................................63 4.1 Inleiding. ....................................................................................................................................................... 63 4.2 Informele of daaglikse assessering........................................................................................................... 63 4.3 Formele assessering................................................................................................................................... 63 4.4 Assesseringsprogram................................................................................................................................. 65 4.4.1 Oorsig van vereistes............................................................................................................................ 65 4.4.2 Eksamens............................................................................................................................................ 67 4.5 Rekordhouding en rapportering................................................................................................................. 68 4.6 Moderering van assessering. ..................................................................................................................... 68 4.6.1 Formele assessering (SGA). ............................................................................................................... 68 4.6.2 Mondelinge assesseringstake. ............................................................................................................ 69 4.7 Algemeen...................................................................................................................................................... 69 Woordelys.......................................................................................................................................................... 70 2 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 1 INLEIDING TOT DIE KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING 1.1 Agtergrond Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 bepaal beleid ten opsigte van kurrikulum en assesserings- aangeleenthede in die skoolsektor. Ten einde die implementering van die Nasionale Kurrikulumverklaring te verbeter, is dit aangepas en die aanpassings tree in Januarie 2012 in werking. ‘n Enkele samevattende Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring is vir elke vak ontwikkel om die ou Vakverklarings, Leerprogramriglyne en Vakassesseringsriglyne in Graad R-12 te vervang. 1.2 Oorsig (a) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 (Januarie 2012) is ‘n beleidsverklaring vir leer en onderrig in Suid-Afrikaanse skole en bestaan uit die volgende dokumente: (i) Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklarings vir al die goedgekeurde vakke in hierdie dokument opgeneem; (ii) Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12; en (iii) Nasionale Protokol vir Assessering Graad R-12 (Januarie 2012). (b) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 (Januarie 2012) vervang die huidige twee Nasionale Kurrikulumverklarings, naamlik: (i) Nasionale beleid met betrekking tot Algemene Onderwysprogramme: Die Hersiene Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-9 (Skole), gepromulgeer in Staatskoerant No. 23406 van 31 Mei 2002; en (ii) Nasionale kurrikulumverklaring Graad 10-12 Staatskoerante, No. 25545 van 6 Oktober 2003 en No. 27594 van 17 Mei 2005. (c) Die Nasionale Kurrikulumverklarings, soos vervat in subparagrawe b(i) en (ii), wat uit die volgende beleidsdokumente bestaan, word jaarliks toenemend deur die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 (Januarie 2012), gedurende die periode 2012 - 2014, herroep en vervang: (i) die Leerarea-/Vakverklarings, Leerprogramriglyne en Vakassesseringsriglyne vir Graad R-9 en Graad 10-12; (ii) die beleid, Nasionale beleid ten opsigte van assessering en kwalifikasies vir skole in die Algemene Onderwys- en Opleidingsfase, gepromulgeer in Goewermentskennisgewing No. 124, in Staatskoerant No. 29626 van 12 Februarie 2007; (iii) die beleid, die Nasionale Senior Sertifikaat: ‘n Kwalifikasie op Vlak 4 van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR), gepromulgeer in Staatskoerant No.27819 van 20 Julie 2005; KABV 3

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 (iv) die beleidsdokument, ‘n Addendum tot die beleidsdokument, die Nasionale Senior Sertifikaat: ‘n Kwalifikasie op Vlak 4 van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) met betrekking tot leerders met spesiale leerbehoeftes, gepromulgeer in Staatskoerant, No. 29466 van 11 Desember 2006, word geïnkorporeer in die beleidsdokument, Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12; en (v) die beleidsdokument, ‘n Addendum tot die beleidsdokument, die Nasionale Senior Sertifikaat: ‘n Kwalifikasie op Vlak 4 van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) met betrekking tot die Nasionale Protokol vir Assessering Graad R-12, gepromulgeer in Goewermentskennisgewing, No. 1267, in Staatskoerant No. 29467 van 11 Desember 2006. (d) Die beleidsdokument, Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 en die afdelings oor die Kurrikulum- en assesseringsbeleids- verklaring soos in Afdeling 2, 3 en 4 van hierdie dokument vervat, beslaan die norme en standaarde van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad 10-12. Die uitkomste en standaarde wat behoudens artikel 6(A) van die Suid-Afrikaanse Skolewet, 1996 (Wet No. 84 van 1996) bepaal is, sal die grondslag vorm vir die Minister van Basiese Onderwys om die minimum uitkomste en standaarde, sowel as die prosesse en prosedures vir die assessering van leerderprestasie wat van toepassing sal wees op openbare en onafhanklike skole, te bepaal. 1.3 Algemene doelwitte van die Suid-Afrikaanse Kurrikulum (a) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 vorm die grondslag van wat beskou kan word as die kennis, vaardighede en waardes wat noodsaaklik is om te leer. Dit sal verseker dat leerders kennis en vaardighede verwerf en toepas op maniere wat betekenisvol is vir hulle lewens. Hiervolgens bevorder die kurrikulum die idee van begronde kennis binne plaaslike, bekende kontekste en terselfdertyd toon dit sensitiwiteit ten opsigte van globale vereistes. (b) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 het die volgende doelwitte: • om leerders, ongeag hul sosio-ekonomiese agtergrond, ras, geslag, fisiese of intellektuele vermoë, toe te rus met die kennis, vaardighede en waardes wat nodig is vir selfvervulling en betekenisvolle deelname in die samelewing as burgers van ‘n vrye land; • om toegang tot hoër onderwys te verskaf; • om die oorgang van leerders vanaf onderwysinstellings na die werkplek te fasiliteer; en • om aan werkgewers ‘n voldoende profiel van ‘n leerder se vermoëns te verskaf. (c) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 is op die volgende beginsels gebaseer: • Sosiale transformasie: Dit verseker dat onderwysongelykhede van die verlede aangepak word en dat gelyke onderwysgeleenthede aan alle sektore van die bevolking voorsien word; • Aktiewe en kritiese leer: Dit moedig ‘n aktiewe en kritiese benadering tot leer aan eerder as om te leer sonder om te begryp, en nie-kritiese leer van gegewe waarhede; • Hoë kennis en hoë vaardighede: Dit is die minimum standaarde vir die kennis en vaardighede wat in elke graad verwerf moet word, word gespesifiseer en stel hoë, bereikbare standaarde in alle vakke; 4 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Progressie: Die inhoud en konteks van elke graad toon progressie van die eenvoudige tot die komplekse; • Menseregte, inklusiwiteit, omgewings- en sosiale geregtigheid: Die infasering van die beginsels en praktyke van sosiale en omgewingsgeregtigheid en menseregte soos dit in die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika omskryf word. Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 is veral sensitief vir kwessies wat diversiteit weerspieël soos armoede, ongelykheid, ras, geslag, taal, ouderdom, gestremdhede en ander faktore; • Waardering vir inheemse kennissisteme: Om erkenning te gee aan die ryke geskiedenis en erfenisse van hierdie land as bydraende faktore om die waardes in die Grondwet te laat gedy; en • Geloofwaardigheid, kwaliteit en doeltreffendheid: Dit voorsien onderwys wat vergelykbaar is met internasionale standaarde in terme van kwaliteit, omvang en diepte. (d) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 stel in die vooruitsig dat leerders die volgende kan doen: • identifiseer en los probleme op en neem besluite deur kritiese en kreatiewe denke; • werk doeltreffend saam met ander as lede van ‘n span, groep, organisasie en gemeenskap; • organiseer en bestuur hulself en hulle aktiwiteite verantwoordelik en doeltreffend; • versamel, ontleed en organiseer inligting en evalueer dit krities; • kommunikeer doeltreffend deur middel van visuele, simboliese en / of taalvaardighede in verskillende vorme; • gebruik wetenskap en tegnologie doeltreffend en krities deur verantwoordelikheid teenoor die omgewing en die gesondheid van ander te toon; en • begryp die wêreld as ‘n stel verwante stelsels waarin probleme nie in isolasie opgelos word nie. (e) Inklusiwiteit behoort ‘n belangrike deel van organisering, beplanning en onderrig by elke skool te vorm. Dit kan alleenlik gebeur indien alle onderwysers deeglik begryp hoe om leerstruikelblokke te herken en aan te pak, asook hoe om vir diversiteit te beplan. Die sleutel tot die goeie bestuur van inklusiwiteit is die versekering dat struikelblokke geïdentifiseer en aangespreek word deur al die ondersteuningsisteme binne die skoolgemeenskap, insluitend onderwysers, distriksondersteuningspanne, institusionele ondersteuningspanne, ouers en spesiale skole wat kan dien as hulpbronsentrums. Om die leerhindernisse in die klaskamer aan te spreek, behoort onderwysers verskeie kurrikulêre strategieë vir differensiëring te gebruik soos uiteengesit in die Departement van Basiese Onderwys se Riglyne vir Inklusiewe Onderrig en Leer (2010). KABV 5

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 1.4 Tydstoekenning 1.4.1 Grondslagfase (a) Die onderrigtyd vir vakke in die Grondslagfase is soos in onderstaande tabel aangedui: GRAAD R GRAAD 1-2 GRAAD 3 VAK (UUR) (UUR) (UUR) Huistaal 10 8/7 8/7 Eerste Addisionele Taal 2/3 3/4 Wiskunde 7 7 7 Lewensvaardighede 6 6 7 • Aanvangskennis (1) (1) (2) • Skeppende Kunste (2) (2) (2) • Liggaamlike Opvoeding (2) (2) (2) • Persoonlike en Sosiale Welsyn (1) (1) (1) TOTAAL 23 23 25 (b) Onderrigtyd vir Graad R, 1 en 2 is 23 uur en Graad 3 is 25 uur. (c) Onderrigtyd vir Tale in Graad R-2 is 10 uur en vir Graad 3 is 11 uur. ‘n Maksimum tyd van 8 uur en ‘n minimum tyd van 7 uur word aan Huistaal toegeken. Vir Addisionele Taal word ‘n minimum tyd van 2 uur en ‘n maksimum tyd van 3 uur vir Graad 1-2 toegeken. In Graad 3 word ‘n maksimum van 8 uur en ‘n minimum van 7 uur vir Huistaal toegeken. ‘n Minimum van 3 uur en ‘n maksimum van 4 uur word in Graad 3 vir Addisionele Taal toegelaat. (d) In Lewensvaardighede is die onderrigtyd vir Aanvangskennis in Graad R-2 net 1 uur en in Graad 3 is dit 2 uur. (Die aantal ure word in die tabel tussen hakies aangetoon.) 1.4.2 Intermediêre Fase (a) Die onderstaande tabel dui die vakke en onderrigtyd in die Intermediêre Fase aan: VAK UUR Huistaal 6 Eerste Addisionele Taal 5 Wiskunde 6 Natuurwetenskappe en Tegnologie 3,5 Sosiale Wetenskappe 3 Lewensvaardighede 4 • Skeppende Kunste (1,5) • Liggaamlike Opvoeding (1) • Persoonlike en Sosiale Welsyn (1,5) TOTAAL 27,5 Skole mag ‘n addisionele taal op ten minste tweede addisionele taalvlak aanbied as hulle ekstra tyd by die voorgeskrewe 27,5 uur kan voeg. 6 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 1.4.3 Senior Fase (a) Die onderrigtyd in die Senior Fase is soos volg: VAK UUR Huistaal 5 Eerste Addisionele Taal 4 Wiskunde 4,5 Natuurwetenskappe 3 Sosiale Wetenskappe 3 Tegnologie 2 Ekonomiese Bestuurswetenskappe 2 Lewensoriëntering 2 Skeppende Kunste 2 TOTAAL 27,5 Skole mag ‘n addisionele taal op ten minste tweede addisionele taalvlak aanbied as hulle ekstra tyd by die voorgeskrewe 27,5 uur kan voeg. 1.4.4 Graad 10-12 (a) Die onderrigtyd in Graad 10-12 is soos volg: VAK TYDSTOEKENNING PER WEEK (UUR) Huistaal 4,5 Eerste Addisionele Taal 4,5 Wiskunde 4,5 Lewensoriëntering 2 Enige drie keusevakke uit Groep B (Bylaag B Tabel B1-B8) van die beleidsdokument, Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12, 12 (3 x 4 uur) onderhewig aan die voorbehoudsbepalings soos uiteengesit in paragraaf 28 van die genoemde beleidsdokument. TOTAAL 27,5 Die toegekende 27,5 uur per week mag slegs gebruik word vir die minimum vereistes vir vakke genoem in die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 soos hierbo gespesifiseer, en mag dus nie gebruik word vir addisionele vakke gevoeg by die lys van minimum vakke nie. Indien ʼn leerder addisionele vakke wil aanbied, moet voorsiening vir bykomende tyd vir die aanbieding van hierdie vakke gemaak word. KABV 7

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 2: INLEIDING TOT TALE 2.1 Tale in die Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring Taal is ’n instrument vir denke en kommunikasie. Dit is ook ’n kulturele en estetiese middel wat mense deel om beter sin te maak van die wêreld waarin hulle leef. Die doeltreffende gebruik van taal stel leerders in staat om kennis te verwerf, hulle identiteit, gevoelens en idees uit te druk, in interaksie te tree met ander en om hul eie leefwêrelde te bestuur. Dit voorsien leerders ook van ’n ryk, kragtige en diepgewortelde stel beelde en idees wat hulle kan gebruik om hulle wêreld te verander en te verbeter. Deur taal word uitdrukking gegee aan kulturele diversiteit en word sosiale verhoudings opgebou en aangeknoop. Juis deur taal word hierdie verhoudings aangepas, verbreed en verfyn. 2.1.1 Taalvlakke Taalonderrig in die Senior Fase sluit al die amptelike tale in Suid-Afrika in, naamlik Afrikaans, Engels, isiNdebele, isiXhosa, isiZulu, Sesotho, Sepedi (Sesotho sa Leboa), Setswana, siSwati, Tshivenda en Xitsonga – asook die nie- amptelike tale. Hierdie tale kan op verskillende vlakke aangebied word. Huistaal is die taal wat leerders eerste aanleer, terwyl Eerste Addisionele Taal die taal is wat bykomend tot die Huistaal geleer word. Die Tweede Addisionele Taal is ‘n verdere taal wat leerders kan aanleer om wyer taalgebruik en veeltaligheid te bevorder. Hierdie taal mag in die wyer gemeenskap of kultuur voorkom en sal nasiebou en interkulturele verstaan bevorder. Baie Suid-Afrikaanse skole bied twee tale op huistaalvlak aan, maar dit kan gebeur dat hierdie tale nie die huistaal van sommige of al die ingeskrewe leerders is nie. Dit beteken dat die name Huistaal, Eerste Addisionele Taal en Tweede Addisionele Taal na die vaardigheidsvlak verwys, waarop die tale aangebied word en nie na die moedertaal (Huistaal) of verworwe taal (soos in die addisionele tale) nie. Vir die doel van hierdie beleidsdokument verwys Huistaal dus na die onderrigvlak waarop dit aangebied word en nie na die taal op sigself nie. Die Huistaalvlak maak voorsiening vir taalvaardighede wat die bemeestering van basiese interpersoonlike kommunikasievaardighede en kognitiewe akademiese vaardighede reflekteer. Basiese interpersoonlike kommunikasievaardighede word benodig in sosiale situasies en kognitiewe akademiese vaardighede is nodig vir leer oor die kurrikulum heen. Klem word op die onderrig van luister-, praat-, lees- en skryfvaardighede gelê. Hierdie vlak bevorder leerders se literêre, estetiese en verbeeldingryke bevoegdhede sodat hulle oor die vermoëns beskik om hulle leefwêrelde te herskep, beter te begryp en hul verbeelding te gebruik. Vanaf Graad 7 word minder klem op die onderrig van luister- en praatvaardighede en meer klem op die onderrig van lees- en skryfvaardighede geplaas. Die Eerste Addisionele Taalvlak gaan van die standpunt uit dat dit nie die leerders se moedertaal is nie en dus het hulle nie noodwendig enige kennis van die taal, wanneer hulle begin skoolgaan nie. Die kurrikulum verskaf sterk ondersteuning aan daardie leerders wat daardie spesifieke taal as hul taal van leer en onderrig wil gebruik. Aan die einde van Graad 9 behoort hierdie leerders in staat te wees om geletterdheid te besit in die huistaal sowel as in die eerste addisionele taal en om taal effektief te gebruik vir ‘n veeltal van redes, o.a. vir leer. In Suid Afrika word die addisionele taal, engels, deur baie leerders as die taal van leer-en-onderrig gebruik. Dit beteken dat leerders hul addisionele taal op ’n hoë vlak moet kan gebruik en hulle moet hoë vlakke van lees en skryf in daardie taal kan bemeester. Die Eerste Addisionele Taalvlak gaan van die standpunt uit dat leerders nie noodwendig enige kennis van die taal het wanneer hulle begin skoolgaan nie. Die kurrikulum in die eerste skooljare het ten doel om die leerder se vermoë om die taal te praat en te verstaan, te ontwikkel – basiese interpersoonlike kommunikasievaardighede. In Graad 2 en 8 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Graad 3 begin leerders om geletterdheid te ontwikkel op grond van hulle mondelinge taalverwerwing. Hulle gebruik ook die geletterdheidsvaardighede wat hulle alreeds in die Huistaal geleer het. In die Intermediêre Fase gaan leerders voort om hul luister-, praat-, lees- en skryfvaardighede te verbeter. In hierdie stadium leer die meeste leerders deur middle van hul Eerste Addisionele Taal (Afrikaans) en moet dus meer blootstelling daarin kry. ‘n Grooter beklemtoning sal dus op die denke en beredenerings aspek van die Eerste Addisionele Taal val. Dit sal leerders in staat stel om kognitiewe akademiese vaardighede te ontwikkel om vakke soos Natuurwetenskappe, Wiskunde en Afrikaans te bemeester. Leerders word ook meer blootgestel aan Afrikaanse literêre tekste om hulle estetiese en verbeeldingsvermoë in die addisionele taal te ontwikkel. Teen die tyd dat leerders die Senior Fase bereik, behoort hulle redelik bedrewe in hul Eerste Addisionele Taal te wees ten opsigte van sowel interpersoonlike as kognitiewe akademiese vaardighede. In werklikheid kan baie leerders in hierdie stadium egter steeds nie goed in hul addisionele taal kommunikeer nie. Die uitdaging in die Senior Fase is dus om hierdie leerders te ondersteun en om terselfdertyd ’n kurrikulum te voorsien wat leerders in staat stel om aan die vereiste standaard in verdere grade te voldoen. Hierdie standaarde moet sodanig wees dat leerders hul addisionele taal op ’n hoë vlak kan gebruik om hulle voor te berei vir verdere of hoër onderwys of vir die wêreld van werk. Dit word dus aanbeveel dat leerders deurgaans op beide taalvlakke aan dieselfde konsepte blootgestel word binne die twee-weeklikse siklusse Die Tweede Addisionele Taal-vlak gaan van die standpunt uit dat leerders nie noodwendig enige kennis van die taal het wanneer hulle begin skoolgaan nie. Die fokus by die onderrig van ’n Tweede Addisionele taal lê dus by die leerder se vermoë om die taal te verstaan en te praat - basiese interpersoonlike kommunikasievaardighede. In Graad 4 - 6 begin leerders om geletterdheid te ontwikkel op grond van hulle mondelinge taalverwerwing. Hulle gebruik ook geletterdheidsvaardighede wat hulle alreeds in hulle Huistaal en Eerste Addisionele Taal geleer het. In Graad 7-9 versterk leerders hulle luister- en spraakvermoë terwyl hulle lees en skryfvaardighede ontwikkel word. Teen die tyd dat leerders in Graad 10 kom, behoort hulle redelik gemaklik in hulle Tweede Addisionele taal te kan kommunikeer vir sosiale en interpersoonlike doeleindes. Baie leerders kan in hierdie stadium egter steeds nie goed in hul addisionele taal kommunikeer nie. Die uitdaging in Graad 10-12 is dus om hierdie leerders te ondersteun en om terselfdertyd ’n kurrikulum te voorsien wat leerders in staat stel om aan die vereiste standaard van Graad 12 te voldoen. Hierdie standaarde moet sodanig wees dat leerders hul addisionele taal op ’n hoë vlak kan gebruik om hulle voor te berei vir verdere of hoër onderwys of vir die wêreld van werk. Spesifieke doelstellings by die aanleer van ‘n addisionele taal Die aanleer van ’n Eerste Addisionele Taal behoort leerders in staat te stel om: • taalvaardighede te verwerf wat nodig is om akkuraat en gepas te kommunikeer op ‘n basiese vlak; • met vertroue en genot te luister, te praat, te lees/kyk, en te skryf/aan te bied. Hierdie vaardighede en houdings vorm die grondslag vir lewenslange leer; • eie idees, sienings en emosies, mondeling en skriftelik, met vertroue uit te druk en te regverdig ten einde die taal met gemak te hannteer; • die addisionele taal en verbeelding te gebruik om meer van hulself en verskillende kulture en die omliggende wêreld te verken. Dit sal hulle in staat stel om hulle eie ervarings en bevindinge oor die wêreld mondelings en skriftelik uit te druk; KABV 9

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • die addisionele taal te gebruik om inligting te verkry en te bestuur in ’n wye verskeidenheid ander kontekste. Inligtingsgeletterdheid is ’n noodsaaklike vaardigheid in die “inligtingseeu” en vorm die grondslag vir lewenslange leer; • die addisionele taal te gebruik as ‘n instrument om inligting oor bekende temas uit te druk, in interaksie te tree met ’n wye verskeidenheid bekende tekste, en om tekste vir ’n wye verskeidenheid doelwitte soos genot, inligting en navorsing te lees. 2.1.2 Die taalvaardighede Die Tweede Addisionele Taalkurrikulum word volgens die volgende vaardighede gestruktureer 1 Luister en Praat 2 Lees en Kyk 3 Skryf en Aanbied 4 Taalstrukture en -konvensies 2.1.3 Benaderings tot Taalonderrig Die benaderings tot taalonderrig in hierdie dokument is teksgebaseerd, kommunikatief, geïntegreerd en prosesgeoriënteerd. Die teksgebaseerde en kommunikatiewe benaderings is beide afhanklik van die voortdurende gebruik en produsering van tekste. ’n Teksgebaseerde benadering ondersoek, hoe tekste werk. Die rede vir dié benadering is, dat dit leerders in staat stel om vaardige, vrymoedige en kritiese lesers, skrywers (en ontwerpers) van en kykers na tekste te word. Dit sluit die luister en kyk na, en lees en ontleding van tekste in om te verstaan hoe dit saamgestel is en watter effek dit het. Deur hierdie kritiese interaksie ontwikkel leerders die vermoë om tekste te evalueer. Die teksgebaseerde benadering sluit ook die produsering van verskillende tekste vir spesifieke doelstellings en teikengroepe in. ’n Begrip van die manier waarop tekste saamgestel word, rugsteun hierdie benadering Die kommunikatiewe benadering beteken dat ’n leerder baie en ryke blootstelling aan die teikentaal moet kry. Om dit te bereik moet leerders vele geleenthede gebied word om taal te gebruik en te oefen. Prosesse van taalaanleer moet in die klaskamer ingebring word waar vaardighede van geletterdheid (lees/kyk en skryf/aanbied) ingeoefen word en waar leerders leer om te lees deur baie te lees en om te skryf deur baie te skryf. Taalleer is geïntegreerd en die onderwyser en onderwysers mag goeie voorbeelde volg en die leerders beoefen die relevante vaardighede in groepsverband voordat hulle dié vaardighede op hul eie beoefen. Elke lesstruktuur behoort eers die hele klas aan te spreek voordat inoefening in groepsverband plaasvind en uiteindelik die nuwe vaardigheid individueel beoefen word. Die prosesbenadering word gebruik wanneer leerders lees en mondelinge en geskrewe tekste produseer. Leerders is betrokke by die verskillende stadiums van die luister-, praat-, lees- en skryfproses. Hulle moet gedurende hierdie prosesse aan die gehoor en die doelstellings dink. Dit sal hulle daartoe in staat stel om op ’n natuurlike wyse te kommunikeer en hulle denke oor te dra. So, byvoorbeeld, fokus die onderrig van skryf nie net op die produk nie, maar ook op prosesskryf. Gedurende prosesskryf word die leerders geleer om idees te ontwikkel, om oor die teikengroep en doel te dink, om konsepte te skryf, hulle werk te redigeer en om ’n geskrewe produk wat hulle eie denke weergee, aan te bied. 10 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Benaderings tot die onderrig van letterkunde Die onderrig van letterkunde behoort op onderrig vir begrip uitgerig te wees en sal dienooreenkomstig die lees proses strategieëi (pre-lees, lees, en post-lees) beklemtoon. Die belangrikste rede vir die lees van letterkunde in die klaskamer is om by leerders ’n sensitiwiteit te wek vir taal wat meer verfyn, letterkundig, figuurlik, simbolies en betekenisvol gebruik word. Terwyl die meeste literêre tekste geskryf is vir genot, vermaak en uitbeelding, skryf baie ander skrywers prosawerke, dramas en gedigte oor hulle eie idees, gedagtes, beginsels, ideologieë, geloofsoortuigings en kwessies wat hulle wil uitbeeld en verwoord en wat hulle met voornemende lesers wil deel. Hulle verbeeldingryke taalgebruik is waardetoevoeging tot hulle skeppende werk. Die onderrig van letterkunde is nie altyd maklik nie, maar dit is onmoontlik sonder die persoonlike en eerlike interpretasie en kommentaar van leerders. Indien ’n leerder nie ’n literêre teks self kan verstaan nie, het hulle nie veel geleer nie. Onderwysers moet daarteen waak om hulle eie interpretasies en idees oor literêre tekste aan leerders oor te dra. Hulle moet eerder soveel as moontlik leerderdeelname in die klas toelaat. Interpretasie gaan nie oor wat reg of verkeerd is nie, maar oor wat binne konteks van die literêre teks vir die leerder betekenisvol is. Die beste benaderings tot die onderrig van letterkunde sluit onder andere die volgende in: • Probeer om soveel as moontlik van die teks, sonder enige onderbreking van ander aktiwiteite, in die klas te lees. Dit behoort nie meer as twee weke te neem nie. Dit is belangrik dat die leerders die elementêre betekenisvlak van die teks moet verstaan. Indien daar te veel tyd aan die lees van ’n teks in die klas spandeer word, ondermyn dit ’n duidelike begrip van die storielyn en intrige. Sommige leerders kan ’n teks sonder enige ondersteuning lees - dit moet aangemoedig word. Poësie moet onderrig word, nie gedigte nie. Lees soveel as moontlik gedigte in die klas. Maak seker leerders skryf ook gedigte in die klas. • Literêre interpretasie is ‘n universele aktiwiteit. Op hierdie vlak egter is dit nie nodig om in diepte ‘n bepaalde interpretasie aanslag aan te durf. • Kreatiewe skryfwerk behoort baie nou met enige studie van ‘n letterkundige teks verweef te wees. Skryfaktiwiteite wat ’n deeglike begrip van die voorgeskrewe literêre tekste vereis, help leerders om voorgeskrewe letterkunde beter te waardeer. Klasbesprekings is vrugbaar indien elke leerder daaraan deelneem, maar klasbesprekings wat tot skryfaktiwiteite lei, is meer doelgerig en bevorder die onderrig van die vaardighede lees en skryf. • Laastens moet daar gekonstateer word, dat dit in letterkunde nie oor regte antwoorde gaan nie. ‘n Teks moet in sy geheel bestudeer word en nie net dele daarvan nie. Deeglike lees van ’n teks behels interpretasie, kreatiewe en persoonlike belewing en die ondersoek daarvan. Daar is ook ander benaderings tot letterkunde wat maklik geïntegreer word as daar onderrig vir begrip aangedurf word. Dit is die chronologiese-, die outeurs-, die tema- en die genre benaderings. Hierdie benaderings kan ook met mekaar verbind word. Die onderwyser se pedagogiese vernuf moet ingespan word om te bepaal wat, hoe en wanneer van hierdie metodes aangewend kan word. Benaderings tot taalonderrig Taalonderrig behoort te fokus op hoe taal gebruik word en wat met taal bereik kan word, bv. hoe om betekenis te skep, hoe om problem op te los. Dit is belangrik om te onthou dat grammatika-onderrig korrekte taalgebruik moet ondersteun en dat dit min waarde het indien dit bloot as ’n stel reëls buite konteks onderrig word. Die benaderings tot taalonderrig (veral taalstrukture/grammatiese strukture) in hierdie dokument is teksgebaseerd, kommunikatief en geïntegreerd. KABV 11

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Die volgende prinsiepes moet aandag kry as taalstrukture onderrig word: • Grammatika en woordeskat moet binne konteks en tydens spesifieke taalaktiwiteite onderrig word. • Grammatika kan binne konteks van ’n kort leesbegripteks onderrig word. Sommige vrae wat die onderwyser stel, kan oor die taalgebruik in die teks handel. Dit gee die onderwyser en leerders die geleentheid om te ontdek hoe grammatika en taal in ’n teks gebruik word. • Die gebruik van outentiese tekste word aanbeveel. • Verbind taalstruktuur met die funksionele gebruik van taal in verskeie sosiale kontekste, bv. om jou eie gedagtes en gevoelens uit te druk, om mense aan mekaar voor te stel ens. • Probeer om klaskamer aktiwiteite te doen wat vorm en funksie met mekaar verbind, bv. die gebruik van die verlede tyd en ‘n beskrywende paragraaf. • Fokus op aktiwiteite wat spesifiek op grammatika en woordeskat uitgerig is. Grammatika moet doelgerig onderrig word en betekenis en struktuur moet aandag kry. • Punktuasie moet ook in samehang met sinstrukture onderrig word 2.2 Tydstoekenning vir die Tweede Addisionele Taal Die volgende tydstoekenning van die ondergenoemde taalvaardighede word in ‘n twee-weeklikse siklus voorgestel. TYDSTOEKEN- TYDSTOEKEN- NING PER TWEE- TAALVAARDIGHEDE NING PER WEEK % WEEKLIKSE SIK- (UUR) LUS (UUR) Luister en praat 1 25 Lees en kyk: Begrip en letterkunde 1 25 Skryf en aanbied 2 1 25 Taalstrukture en konvensies (hierdie afdeling word in 1 25 konteks van die 4 vaardighede onderrig) Die tydstoekenning vir die onderrig van die Tweede Addisionele Taal is 2 uur per week. Die taalinhoud word in twee- weeklikse siklusse onderrig (4 uur). Onderwysers hoef nie slaafs hierdie siklus te volg nie, maar moet verseker, dat die verskillende taalvaardighede, in die besonder die lees- en skryfvaardighede ingeoefen word. Die tydstoekenning in graad 7 – 9 vir die verskillende taalvaardighede is 36 weke. Vier weke word vir eksamens opsy gesit – twee vir die Junie-eksamen en twee vir die Desember eksamens. 12 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 2.3 Leerboeke en onderrighulpmiddels Leeerders wat die Tweede Addisionele Taalkursus volg behoort die volgende te hê: GRAAD 7 – 9 KernMateriaal Voorgeskrewe taalhandboek √ Woordeboek √ Een van die volgende goedgekeurde/voorgeskrewe literêre genres Kort novelle √ Kortverhale √ Volksverhale √ Kort drama √ Gedigte √ Media tekste Koerante √ Tydskrifte √ Radio diskussies/dramas √ TV aanbiedinge/dramas/dokumentêr √ * Leerders moet aan die einde van die fase kennis dra van drie genres, bv. doen een genre per graad. Onderwysers van die Tweede Addisionele Taal behoort die volgende te hê: a) ‘n Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring. b) Taal-in-onderwys beleid. c) Die voorgeskrewe taalhandboek wat deur leerders gebruik word en ander bykomende handboeke vir naslaandoeleindes. d) Woordeboeke (eentalig, tweetalig, veeltalig, tesourus) e) Relevante voorgeskrewe literêre genres f) ‘n Verskeidenheid van mediatekste: koerante, tydskrifte, brosjures, strooibiljette, ens. g) Toegang tot oudio/visuele hulpmiddels vir gebruik in die klaskamer. h) Ander media bronne (‘n verskeidenheid van koerante, joernale of brosjures) Bronne in die klaskamer: a) ‘n Reeks van tekste wat verskillende leesvlakke het, bv. ‘n seleksie van leesboeke met genoegsame kopieë en tekste vir elke leesvlak in die klaskamer. b) ‘n Verskeidenheid mediatekste: koerante, tydskrifte, brosjures, strooibiljette, advertensies, plakkate, kennisgewings ens. c) Oudio/visuele hulpmiddels. KABV 13

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 3: Inhoud en onderrigplanne virTaalvaardighede Hierdie afdeling word in TWEE komponente verdeel: ‘n Oorsig van die vaardighede, inhoud en strategieë en die onderrigplanne. 3.1 Luister en praat Luister en praat is verskillende vaardighede, maar is tog interafhanklik van mekaar. Albei vind voortdurend informeel in die klaskamer plaas wanneer leerders inligting ontvang en bespreek. Formele luister en praat van spesifieke vorme, bv.rolspel of dialoog, het gefokusde onderrig nodig. Formele en informele luister en praat word geïntegreer met lees, skryf en taaloefening. Praat kan ‘n geskrewe teks na ‘n mondelinge teks verander, soos hardoplees. LUISTER Luisteronderrig betrek gewoonlik aspekte van die luisterproses. Dit is ’n aktiwiteit bestaande uit drie fases en wat gebaseer is op onafhanklike luisterstrategieë vir die dekodering en begrip van spraak en ander oudiovorme. Elke stap sal nie altyd tydens die luisterproses gebruik word nie. Byvoorbeeld, as leerders na die opname van ’n verduideliking luister, moet hulle ’n pre-luisteraktiwiteit doen. Dit sal hulle bedag maak op gefokusde luister (luister met ’n doel) en hulle help om assosiasies te maak met eie ervarings. Luisteraktiwiteite sal leerders help om besonderhede te onthou. Post-luister kan beteken dat leerders deur bespreking reageer op wat hulle gehoor het. Luisterbegripsaktiwiteite en -assessering bied ’n geleentheid om leerders te leer hoe om te luister. Die Luisterproses 1. Pre-luister stel leerders bekend aan die luistersituasie. Dit laat leerders toe om hulle vorige kennis oor die onderwerp te aktiveer en om hulle voor te berei om te luister. Dit .. • stimuleer/aktiveer agtergrondkennis voordat daar geluister word; • voorspel, op grond van die titel, waaroor die teks handel; • behandel belangrike woordeskat wat vir leerders vreemd mag wees; • bied aan die onderwyser die geleentheid om ’n pre-luister-vraag te stel om leerders se aandag te verkry; en • berei leerders voor om aantekeninge te maak. 2. Tydens luister moet leerders weet wat die doel van die luisteroefening is: Leerders kan verskeie kere na ’n teks luister sodat hulle hul aandag elke keer op ’n ander aspek kan toespits. 2.1 Luister vir spesifieke inligting • Soek betekenis; identifiseer hoof- en ondersteunende idees. • Bepaal leerders se begrip van ’n boodskap deur die volgende: maak en bevestig voorspellings en bevraagtekening. 14 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Maak sinvolle aantekeninge; geheuekaart, skryf in breë trekke, kategoriseer, som op, vertel oor en volg instruksies. • Wees bewus van die spreker/aanbieder se liggaamstaal en ander gebare. 2.2 Luister vir interaksie • Gebruik beurtnemingskonvensies in gesprekke of groepwerk. • Vra vrae om kommunikasie vol te hou. • Reageer op taal, gebare, oogkontak en liggaamstaal. • Toon belangstelling op gepaste wyse deur gesigsuitdrukking, liggaamshouding, ens. • Gebruik die gepaste konvensies om beleefd te wees en respek vir andere te toon. 2.3 Luister vir waardering • Reageer op die estetiese eienskappe van mondelinge tekste bv. Ritme, tempo, klankeffekte ens. • Reageer op kommunikatiewe situasies • Gebruik beurtnemingskonvensies in gesprekke of groepwerk. • Verdedig ‘n standpunt • Vra vrae om kommunikasie vol te hou. • Reageer op taal, gebare, oogkontak en liggaamstaal • Toon begrip van die verband tussen taal en kultuur deurdat daar respek vir kulturele konvensies getoon word. 3. Post-luister volg op die luisterervaring. Leerders doen die volgende: • Beantwoord vrae • Hersien aantekeninge • Maak opsommings • Dra inligting oor vanaf mondelinge na geskrewe vorm, bv. gebruik inligting om ’n diagram van byskrifte te voorsien. • Sintetiseer nuwe inligting met vorige kennis. • Maak gevolgtrekkings, gee eie mening. KABV 15

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Voorgestelde lengte van tekste wat vir luisterverstaan gebruik kan word TEKSTE GRAAD • Mondeling, visuele, oudio-visuele en multimedia tekste • Oudiotekste Ten minste 30 7 sekondes • Kreatiewe tekste • Naslaantekste en inligtings tekste • Tekste vir verryking Ten minste 45 8 sekondes • Oudio-visuele tekste (Films, television programme en dokumentêre, skyfie vertonings, bandopnames, radio programme, foto’s, musiek en video’s) Ten minste 1 9 minuut PRAAT Praatonderrig moet ’n wye reeks informele en formele praatsituasies insluit – van alledaagse gesprekke tot voorbere- ide toespraak en aanbieding. Die doel van praatonderrig is om leerders te leer om duidelik, vlot, samehangend, met vertroue en gepas te praat. Praatonderrig moet kennis van die praatproses en kommunikatiewe strategieë insluit. Die praatproses Die praatproses bestaan uit die volgende stappe: • Beplanning: navorsing en organisering • Voorbereiding • Aanbieding Formele praat en aanbied ’n Formele praatproses behels bogenoemde stappe. Formele aanbiedings kan ook geskrewe of mondelinge weer- gawes insluit wat onderwysers mag assesseer. 1. Beplanning: navorsing en organisering Leerders demonstreer die vaardighede van beplanning, navorsing en organisering vir mondelinge aanbieding deur: • bronne en verwysingsmateriaal te gebruik om inligting te vind en te selekteer; • organiseer en skryf van inligtingsstukke; kan notas neem; • ’n gepaste inleiding en slot te gebruik; • idees te ontwikkel en feite logies aan te bied; en • gebruik van objekte en oudio en/of visuele hulpmiddels om die impak en korrektheid van die aanbieding te verhoog. 16 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 2. Voorbereiding en aanbieding Leerders moet daartoe in staat wees om mondelinge aanbiedingsvaardighede in te oefen en te demonstreer deurdie volgende: • Gebruik gepaste aanspreekvorme. • Toon ’n bewustheid van die gehoor. • Toon ’n bewustheid van situasie: formele en informele taal. • Gee eie opinie. • Gebruik korrekte taalstrukture en -konvensies. • Gebruik gepaste verbale en nieverbale tegnieke om betekenis te versterk, bv. toonhoogte, stembuiging, projeksie/modulasie, volume, spoed/tempo, frasering, oogkontak, gesigsuitdrukking, gebare- en liggaamstaal. • Praat met gepaste, duidelike intonasie en uitspraak om betekenis oor te dra. Informele praat en groepwerk (Verwys na “Kenmerke en konvensies van mondelinge kommunikasietekste” verderaan.) • Begin gesprek om kommunikasie vol te hou. • Vra vrae en beantwoord vrae om kommunikasie vol te hou . • Gebruik beurtnemingskonvensies in gesprekke of groepwerk. • Verduidelik betekenis waar nodig. • Reageer op taal, gebare, oogkontak en liggaamstaal. • Toon belangstelling op gepaste wyse deur gesigsuitdrukking, liggaamshouding, ens. Kenmerke en konvensies van mondelinge kommunikasietekste 1. Informele gesprek en groepwerk PRAAT/MONDELINGE DOEL KENMERKE TEKSVORME Informele gesprek/ Om rond om sekere • Begin gesprek om kommunikasie vol te hou. dialoog/groepwerk temas te kommunikeer. • Gebruik beurtnemingskonvensies Sien uitdrukkings • Vul oop spasies en ondersteun die spreker. gebruik in gesprek. Verwysingslys. • Verduidelik betekenis waar nodig . • Vra en beantwoord vrae om kommunikasie aan die gang te hou. • Reageer op taal, gebare, oogkontak en liggaamstaal. • Toon belangstelling op gepaste wyse deur gesigsuitdrukking, liggaamshouding, ens. Onvoorbereide hardop Om ‘n teks te deel • Lees vloeiend en hoorbaar lees • Spreek woorde korrek uit sonder om die betekenis te verdraai. KABV 17

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 2. Formele praat en aanbied (Sien ook algemene opmerkings tov. beplanning en aanbieding) PRAAT/MONDELINGE DOEL KENMERKE TEKSVORM Voorbereide praat Verskeie: om in te lig/ • Berei voor/doen navorsing te deel Hierdie vorm sal bewys • Organiseer inligting samehangend. Kies en ontwikkel hoofidees van voorbereiding en ondersteun met voorbeelde. moet toon • Gebruik die korrekte formaat, woordeskat, taal en konvensies. • Gebruik toon, stemprojeksie, tempo, oogkontak, liggaamshouding en gebare. • Gebruik ’n doeltreffende inleiding en slot. • Gebruik gepaste styl en register. • Sluit gepaste visuele, oudio- en/of oudiovisuele hulpmiddels in, bv. tabelle, plakkate, voorwerpe, beelde en toepaslike visuele hulpmiddels Voorbereide Om ’n eie of iemand • Lees vlot en aandagtig volgens doel en opdrag. hardoplees anders se teks met ander te deel; om te • Spreek woorde uit sonder om die betekenis te verwring. vermaak. • Verhoog betekenis deur toon, stemprojeksie, tempo, oogkontak, liggaamshouding en gebare. 3. Praat vir spesifieke doeleindes/kontekste PRAAT/MONDELINGE DOEL KENMERKE TEKSVORM Gee aanwysings Om, byvoorbeeld, • Gebruik hoofsaaklik bevelsinne. padaanwysings vir iemand te gee. • Gebruik kort en duidelike sinne. • Gebruik chronologiese volgorde. • Verwys na ’n spesifieke rigting. • Dui die beraamde afstand aan. • Verkaf inligting oor bakens langs die pad. Instruksies Om te verduidelik hoe • Verduidelik hoe om iets te maak/doen om ‘n taak af te handel/ kos te maak. • Beskryf die materiaal wat nodig is. • Gee ’n duidelike, korrekte en logiese volgorde van instruksies. • Gebruik gepaste woordeskat Voorgestelde lengte van mondelinge kommunikasie TYDSDUUR TEKSTE GRAAD 7-9 Gesprekke 5 – 10 minute per groep/klas Dialoë 1-2 minute per paar Aanwysings en instruksies 1 minuut Voorbereide hardoplees 1 minuut Voorbereide toesprake 1 minuut Vertel ‘n gebeure Tot 2 minute Daaglikse kommunikasie, bv. vra hulp, maak verskoning, 1 – 2 minute ens. 18 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Taalhandelinge (daaglikse mondelinge kommunikasie ‒ verwysingstabel) VRA TOESTEMMING/VERSOEK GESPREK ONDERBREEK • Kan ek .. ? • Verskoon my, mag ek .. ? • Mag ek ..? • Jammer, dink jy ek kan .. ? • Is dit moontlik om … ? • Verskoon my, weet jy dalk .. ? • Is dit reg as … ? • Ekskuus, maar kan jy my help … ? (formeel) • Is dit goed as ek …? • Gee jy om as .. ? • Ek vra toestemming om … • Laat my asseblief toe …/vergun my om ../ • veroorloof my … • Sal jy my toelaat om … HULP AANBIED HULP VRA • Mag ek jou help? • Kan jy my asseblief help met …? • Kan ek jou help? • Sal jy my asseblief help om .. ? • Soek jy iets? • Ek het hulp nodig met …/Ek benodig hulp met … • Het jy hulp nodig? • Help my asseblief … • Wat kan ek vandag vir jou doen? • Verleen hulp aan ../Help my om asseblief .. APOLOGIE/VERSKONING AANBIED KLA OOR IETS • Jammer. • Ek is jammer, maar .. • Ek is jammer omdat .. • Jammer om jou te pla, maar .. • Ek is spyt omdat … • Dalk het jy vergeet om .. • Vergewe my, asseblief. • Ek dink jy het vergeet om .. • Ek bied verskoning aan vir …/Ek vra om verskoning vir • Verskoon my, maar .. … • Moontlik bestaan daar ’n misverstand oor .. • Vergewe my. • Moenie my verkeerd verstaan nie, maar ek dink ons • Verskoon my. behoort .. • Ekskuus/Verskoon my, asseblief. ADVIES/RAAD GEE VOORKEUR UITSPREEK • Ek dink nie jy moet .. • Sal jy daarvan hou .. • Jy behoort dit .. • Ek wil liewer/liefs … • Jy behoort dit nie .. • Hoekom het ons nie … ? • As ek jy was, sou ek .. • Wel, ek verkies … Wat dink jy? • As ek in jou posisie was, sou ek .. • Wat dink jy moet ons doen? • As ek in jou skoene was, sou ek .. • As dit van my afhang, moet ons gaan uiteet. • Jy moet dit maar liewer doen .. • Ek dink ons moet na … gaan. • Jy moenie .. • Wat jy ook al doen, moet net nie .. KABV 19

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 VERMOEDE UITSPREEK NIE PRESIESE INLIGTING GEE NIE • Ek sou sê hy is amper gereed om te. • Daar is omtrent … • Dit mag ‘n bietjie… benodig … • Daar is ongeveer .. • Hy mag .. • Daar is ’n groot aantal … • Dit lyk soos .. • Voorspel dat .. • Miskien het hy ...nodig … • Dit is ’n voorbeeld van .. • Miskien sal hulle.. • Hulle is soort van … • Dit is moeilik om te sê, maar ek dink hulle gebruik dit om • Dit is moeilik om te bepaal, maar ek raai … ’n … • Ek is nie seker nie, maar ek dink … IEMAND GROET EVALUEER/BEOORDEEL JOUSELF Voor ’n lang reis, vakansie, kort uitstappie • Dit het goed gewerk/was effektief omdat …. • Geniet die reis. • Ek het dit goed gedoen omdat … • Geniet die vakansie. • Dit sou beter gewees het indien ek .. • Veilig reis. • Dit kan verbeter word deur .. • Geniet jou vakansie. • Vooruitgang is/is nie sigbaar/voor die hand liggend omdat .. • Geniet dit by (plek soos ’n restaurant). • Geniet dit in (plek soos ’n stad). Iemand groet wat van ’n reis terugkom • Hoe was julle vakansie? • Het julle dit in … geniet (plek)? • Hoe was die reis/vlug/uitstappie/toer/rit? 3.2 Lees en kyk Lees/kyk kombineer twee aspekte: 1) die leer en toepassing van strategieë vir die dekodering en verstaan van tekste; en 2) die leer en toepassing van kennis van die kenmerke van tekste. Beide aspekte behoort teenwoordig te wees tydens die onderrig van lees/kyk van literêre en nieliterêre tekste. Die inhoud van lees en kyk is gerangskik in: 1) lees vir begrip; en 2) uitgebreide selfstandige lees. Die Leesproses Leesonderrig betrek fases van die leesproses. Dit is ’n driefase-aktiwiteit wat gebaseer is op verskillende leesstrategieë vir die dekodering en begrip van tekste. Elke stap van die proses sal nie altyd gebruik word nie. Byvoorbeeld, as leerders ’n onbekende tekssoort of genre lees, moet hulle ’n pre-leesaktiwiteit doen wat hul aandag vestig op die opvallende kenmerke van die tekssoort. Dit sal hulle ook help om assosiasies met hul eie ervarings te skep. Leesaktiwiteite sal leerders help om die struktuur en taalkenmerke van die teks in besonderhede te ontleed. Tydens post-lees kan leerders probeer om die teks in hul eie geskrewe tekste te reproduseer. Die Lees- en kyk proses 1. Pre-lees stel leerders aan die teks bekend. Dit aktiveer assosiasies en vorige kennis. • Vluglees en soeklees tekskenmerke: titels, opskrifte, subopskrifte, onderskrifte, visuele elemente en grafiese inligting, byvoorbeeld: lettertipe en numering, uitleg, ikone, illustrasies, grafieke, tabelle, kaarte, diagramme, tuimelkieslyste, sleutelwoordsoektogte, ens. 20 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Maak voorspellings deur die inligting te gebruik wat uit vluglees en soeklees verkry is. • Hanteer belangrike woordeskat wat vir leerders onbekend mag wees. 2. Lees verwys na die begrip van die teks en om meer aandag te skenk aan die taalkenmerke daarvan. • Toon aktiewe begrip van die teks. • Bepaal die betekenis van onbekende woorde en beelde deur woordaanpakvaardighede en kontekstuele leidrade te gebruik. • Gebruik leesbegripstrategieë: skep verbintenisse, moniteer begrip, pas die leesspoed aan by die moeilikheidsvlak van die teks, herlees waar nodig, soek vooruit in die teks na inligting wat kan help, stel en beantwoord vrae (laer-orde tot hoër-orde), visualiseer, maak afleidings, lees vir hoofgedagtes, let op woordkeuse en taalstrukture, herken die tekssoort aan die struktuur en taalkenmerke. • Maak aantekeninge of som die hoof- en ondersteunende gedagtes op. 3. Post-lees stel leerders in staat om die teks as geheel te beskou en daarop te reageer. • Beantwoord vrae oor die teks vanaf laer-orde tot hoër-orde. • Vergelyk en kontrasteer; sintetiseer. • Evalueer, kom tot gevolgtrekkings en verwoord eie opinie. • Reproduseer die genre in ’n eie skryfstuk (waar toepaslik). Voorbeelde van soorte vrae Kennisvrae Wie… ? Wat…? Waar ? Begripsvrae Wie is die pa? Toepassingsvrae Kan jy met hierdie werkwoord ‘n sin maak? Kan jy ‘n soortgelyke sin maak met hierdie word? Analisevrae Hoe stem dit ooreen met … ? Hoe verskil dit van … ? Hoekom hou hierdie charakter van .. ? Waar of fals? Evalueringsvrae Watter van die volgende verkies jy? Kies van ‘n tekstipe of genre Onderwysers moet seker maak leerders lees ’n wye verskeidenheid van tekste/genres gedurende die jaar. Daar moet ’n balans gehandhaaf word tussen tekste gelees vir begrip, kommunikasie en vir genot. KABV 21

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AANDAGTIG LEES 1.1 Aandagtige lees van kort geskrewe tekste vir WOORDBEGRIP Leerders pas ’n verskeidenheid strategieë toe om ’n teks te verstaan. Hulle verwerf woordeskat deur middel van woordaanpakvaardighede en blootstelling: • Gebruik woordeboeke, tesourusse en ander naslaanwerke om die betekenis, spelling, uitspraak en woordsoortelike funksie van onbekende woorde na te gaan. • Identifiseer die betekenis van bekende prefikse/voorvoegsels (soos be-, her-, ont-, ve-r) en bekende suffikse/ agtervoegsels (soos -heid, -lik, -ing, ens.). • Bepaal die betekenis van woorde en woordfamilies deur na die stam/basis, suffikse en prefikse te kyk. • Gebruik tekstuele konteks (bv. soos definisies binne sinne), kontekstuele leidrade (soos kommas, aanhalings) en grafiese leidrade (soos lettertipe en -grootte, vetdruk) om die betekenis van onbekende woorde te bepaal. • Gebruik bekende idiomatiese uitdrukkings, idiome en spreekwoorde soos agteros kom ook in die kraal. • Identifiseer die oersprong en betekenis van nuwe woorde, bv. sleng en leenwoorde (soos ubuntu, chakalala). • Onderskei tussen woorde wat verwar word: homofone, homonieme, sinonieme, antonieme. • Herken ‘n paar afkortings. • Pas taalreëls toe om begrip te dekodeer. 1.2 Aandagtige lees van kort geskrewe tekste vir SINS- EN PARAGRAAFBEGRIP Leerders pas grammatikale kennis toe om die sinsbou en die organisering van ’n teks te verstaan. Dit bied geleentheid vir die geïntegreerde onderrig van taalstrukture • Identifiseer en gebruik die betekenis en funksies van taalstrukture en -konvensies in tekste. 1.3 Aandagtige lees van kort geskrewe tekste vir TEKSBEGRIP resulteerend vanuit die hele teks Leerders pas hulle kennis van verskillende genres toe om die doel, betekenis en effek van tekste as geheel te verstaan. • Bring die teks in verband met eie ervaring. • Kom tot ’n gevolgtrekking; vorm eie opinie. 1.4 Aandagtige lees van kort tekste vir OPSOMMING EN AANTEKENINGE Leerders pas kennis van teksstrategieë toe om tekste op te som. (Verwys na leesstrategieë.) • Soek- en vluglees hoofidees en tema. • Lys die hoof idees. 22 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 1.5 Aandagtige lees van MULTIMEDIA- EN VISUELE TEKSTE (Multimediatekste maak gebruik van visuele en geskrewe materiaal in een teks soos ’n advertensie/spotprent. Dit kan ook met gesproke taal en gebare gekombineer word.) Leerders pas hulle kennis van prente en visuele hulpmiddels toe om te verstaan hoe dit die skryf van multimediatekste ondersteun. • Identifiseer en bespreek die doel en boodskap van visuele tekste gemaak vir genot en onderhouding bv. films soos spotprente, prente, .musiek, video’s en strokiesprente. Aandagtige lees van LITERÊRE TEKSTE/genres Leerders lees, geniet en skat letterkundige tekste/genres na waarde en beantwoord begripsvrae. Hulle verstaan die basiese kenmerke van letterkundige vorms, bv. dat ‘n gedig ander kenmerke het as ‘n kortverhaal. Uitgebreide selfstandige lees en kyk Leerders pas die strategieë aangeleer in aandagtige lees toe op leeswerk vir genot. Die begeleiding van die onderwyser is noodsaaklik tydens hierdie leesaktiwiteite. • Besoek biblioteke en ken boekklassifiseringskonvensies • Lees/kyk gedurende en na klastyd na ’n wye verskeidenheid tekste soos boeke, tydskrifte, koerante, webwerwe en films. KABV 23

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 TEKSTE VIR GEBRUIK TYDENS DIE GEÏNTEGREERDE ONDERRIG VAN TAALVAARDIGHEDE, GRAAD 7 TOT 9 Bykomend tot die literêre tekste vir formele onderrig, moet die volgende tekste soos geskrewe, visuele en multimediatekste, met verskillende doelstellings, in Graad 7 tot 9 behandel word. Sommige tekste word bestudeer vir estetiese waardering en ander kan as voorbeelde vir skryf dien. Literêre tekste vir formele onderrig Geskrewe tekste vir inligting (nas- Multimedia- of visuele tekste vir laantekste) inligting Voorgestelde genres Ensiklopedieë Kaarte Een van die Die volgende voorgestelde literêre genres, soos in die Nasionale Woordeboeke Grafieke of tabelle Letterkunde-katalogus vervat: Roosters Kopkaarte of diagramme Kort roman Skedules Plakkate Kortverhale/Folklore Telefoongidse Strooibiljette, pamflette of brosjures (Graad 7 – 1 storie) Handboeke Tekens en simbole (Graad 8 – 1 storie) Tesourusse TV-dokumentêre programme Web- (Graad 9 – 2 stories) blaaie, webwerwe, blogs TV-gidse Facebook en ander sosiale netwerke Kort Drama Geskrewe mediatekste Rekenaargeprojekteerde aanbiedinge Gedigte Tydskrifartikels Transparante (Graad 7 – 2 gedigte) Koerantberigte Multimedia- of visuele tekste vir este- (Graad 8 – 2 gedigte) Advertensies tiese doeleindes (Graad 9 – 3 gedigte) Hoofartikels Films Kennisgewings Foto‟s Verryking Geskrewe oudiotekste Illustrasies Films Dialoë Multimedia- of visuele tekste vir Geselekteerde TV-reekse of doku- Toesprake genot en vermaak mentêre programme Liedere Films Radiodramas Geskrewe interpersoonlike en trans- TV-programme Essays aksionele tekste Musiekvideo‟s Biografieë Briewe Spotprente en karikature Strokiesprente Outobiografieë Dagboekinskrywings Graffiti Volksverhale Uitnodigings Oudiotekste Mites en legendes E-posboodskappe Radioprogramme Sms, twitter Voorlesings van dramas, romans en Notas kortverhale Verslae Opnames van toesprake Geskrewe interpersoonlike tekste in Advertensies op radio, TV, in koeran- die sakewêreld te en tydskrifte 24 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Lengte van geskrewe tekste vir aandagtige lees/begrip en opsommings graAd Teks vir hardoplees 200 – 250 woorde 7 5-6 sinne (1 paragraaf) 250 – 300 woorde 8 5-8 sinne (2 paragrawe) 300 – 350 woorde 9 5-10 sinne (3 paragrawe) Leesbegrip 7 200 – 250 woorde 8 250 – 300 woorde 9 300 – 350 woorde 7 100 woorde Opsomming 8 120 woorde 9 140 woorde 3.3 Skryf en aanbied: proses, inhoud, strategieë en tekste Skryf en aanbied kombineer drie aspekte: 1) om die skryfproses te gebruik, 2) om die kennis van die strukture en kenmerke van die verskillende tekste te leer en toe te pas, en 3) om die kennis van paragrawe, sinstrukture en punktuasie te leer en toe te pas. Prosesskryf Die onderrig van skryf behels die skryfproses, alhoewel nie al die stappe van die proses tydens elke skryfaktiwitet gebruik sal word nie. Byvoorbeeld, dit is nie nodig dat leerders elke struktuur- en taalkenmerk van bekende tekssoorte in besonderhede hoef te ontleed nie. Onderwysers behoort per geleentheid te fokus op sinstrukture of die skryf van paragrawe, of leerders kan tekste skryf sonder konseptekste, soos tydens eksamenvoorbereiding. Keuse van ‘n teks Onderwysers moet seker maak leerders skryf ‘n wye verskeidenheid tekste gedurende die jaar. Daar moet ‘n balans gehandhaaf word tussen die skryf van lang en kort tekste en vir verskillende doeleindes: transaksionele tekste, kreatiewe tekste, persoonlike/interpersoonlike tekste ens. Onderwysers behoort ‘n toepaslike tekssoort sowel as ‘n tema te kies om oor te skryf, bv. “My gunsteling ete”. Stappe tydens die prosesskryf Pre-skryf/beplanning • Stel leerders aan toepaslike woordeskat en soortgelyjke tekssoort voor. • Hou ’n dinkskrum oor die onderwerp Beplanning • Maak ‘n plan vir die teks en gebruik daardie gedagtes wat in die pre-skryf fase geopper is. • Identifiseer hoof idees deur die opstel van ‘n kopkaart KABV 25

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Organiseer idees in ’n logiese volgorde sodat argumente duidelik is. Skryf ‘n konsep • Skryf ’n eerste poging en hou die doel, teikengroep, onderwerp en tekssoort in gedagte. • Kies gepaste woorde • Organiseer idees in ’n logiese volgorde sodat die opstel/teks sin maak. • Organiseer idees en/prente • Lees die konsep krities en verkry terugvoer van onderwyser. Hersiening, redigering, proeflees en aanbieding • Evalueer eie idees en dié van ander aan die hand van gestelde kriteria. • Verfyn woordkeuse, sin- en paragraafstrukture • Verfyn die volgorde en samehang van paragrawe • Gebruik grammatika, spelling en punktuasie korrek • Berei finale weergawe voor, insluitend uitleg. • Bied teks aan Leerders wend hul kennis van taalstrukture en konvensies aan terwyl hulle tekste skryf. Woordkeuse • Ken en gebruik ’n wye verskeidenheid woorde. • Ken woordsoorte en hoe dit in ’n sin gebruik word • Bepaal of woordgebruik formeel, informeel of sleng (aanstootlike taal) is en hoe om dit korrek in sinne tegebruik. • Spel woorde korrek. • Gebruik woordeboeke en tesourusse om woordeskat uit te brei. • Skep ’n persoonlike woordelys om woordeskat uit te brei. Sinsbou • Skryf enkelvoudige en saamgestelde sinne. • Gebruik verbindingswoorde (soos voegwoorde, betreklike voornaamwoorde, bywoorde, telwoorde) korrek om sinsdele in samegestelde sinne te verbind. 26 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Leestekens • Ken en gebruik leestekens (soos punt, komma, dubbelpunt, aandagstreep, vraagteken, uitroepteken, hakies, aanhalingstekens, kommapunt, ellips) gepas en korrek. Skryf van ’n paragraaf • Skryf paragrawe met ’n logiese volgorde. Register • Gebruik ’n gepaste register Tekssoorte ‒ strukture en taalkenmerke Die tabel hieronder bevat die soorte tekste wat ’n leerder in Graad 7 – 9 behoort te skryf; ander tekste kan ook ingesluit wees soos benodig. Kreatiewe tekste TEKSSOORT DOEL TEKSSTRUKTUUR TAALKENMERKE Verhalend Om te vermaak Logiese ontwikkeling van Skryf in die eerste of derde paragrawe persoon. Gebruik meestal verlede tyd. Beskryf opeenvolgende gebeure. Dialoog kan gebruik word. Beskrywend Om iets lewendig te beskryf Beskryf wat gebeur in ‘n Gebruik teenwoordige tyd. prent. Skep ’n prent in woorde. Gebruik bywoorde en byvoeglike naamwoorde. Lang en kort transaksionele tekste TEKSSOORT DOEL TEKSSTRUKTUUR TAALKENMERKE Dagboekinskrywings Om persoonlike ervarings Skryf gewoonlik in ’n Skryf gewoonlik in die dagboek of ’n joernaal. teenwoordige/verlede/ (Kort) neer te skryf/vooruit te toekomstige tyd. beplan. Skryf inskrywings gereeld(daagliks of Gebruik informele en nie weekliks). beledigend styl. Voorsien inskrywings van Skryf vir hom- of haarself. datums. Vriendskaplike briewe Om in te lig en vriendskap te Adres, datum en aanhef Gewoonlik informele styl, onderhou maar taalkenmerke sal (Lang) Struktuur hang af van die volgens die doel van die doel van die brief (soos opdrag verander. bekrywing van jou familie of huis Afsluiting/slot (naam) Dialoog Kommunikasie Inleiding en slot; spesifieke Punktuasie kenmerke van ‘n dialoog. (Lang) Direkte rede Vraagwoorde Teenwoordige en toekomstige tyd. KABV 27

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 TEKSSOORT DOEL TEKSSTRUKTUUR TAALKENMERKE Uitnodiging Om iemand na ’n Kan in die format van Kan formele of informele styl gebeurtenis uit te nooi of om ‘n informele brief of wees. iets te doen. uitnodigingskaartjie wees. Bondig en op die man af. • Sluit die volgende in: aard van die gebeurtenis; waar dit plaasvind; datum en tyd; mag kleredragreëls insluit; naam van uitgenooide; mag RSVP insluit; en mag visuele element/e insluit. Poskaart/Boodskap/E-pos Om in te lig en te Aanhef, adres of e-pos Teenwoordige/verlede en kommunikeer. formaat. toekomstige tyd. Tekste vir verryking TEKSSOORT DOEL TEKSSTRUKTUUR TAALKENMERKE Vir verryking: Verskeie, bv. om vir ’n Sal verskil volgens die doel Voltooi vorms bondig, biblioteekskaart aansoek te bv. Naam, adres, ouderdom, akkuraat, formeel, netjies Invul van vorms. doen. skool ens. (skrif moet leesbaar wees - (kort) gewoonlik drukskrif). Strooibiljet/pamflet Om iemand te oorreed om Klein grootte, bv. A5-papier Spreek leser direk aan. iets te koop of te gebruik Bondige taalgebruik. (kort) Opskrif moet aandag trek Gebruik taal wat impak op Kortlikse beskrywing van leser maak, bv. bywoorde, produk byvoeglike naamwoorde, Lys van voordele en aanbiedinge Kontakbesonderhede soos webwerf • Visuele inligting mag gebruik word, soos ontwerpelemente. Advertensie Om iemand te oorreed om Neem verskeidenheid Maak impak op die leser iets te koop of te gebruik formate aan. bv. gebruik van bywoorde, (kort) byvoeglike naamwoorde en Het gewoonlik visuele punktuasie. ontwerpelemente. Gebruik advertensietegnieke. Ontwerp moet aandag trek sodat die leser die advertensie onthou. Prosedures soos instruksies, Om deur middel van ’n reeks ‘n Logiese stel Begin sinne altyd met ’n opeenvolgende stappe te opeenvolgende stappe om ‘n bevelsin of werkwoord, bv.: rigtingaanwysings en reëls beskryf of opdrag te gee oor doel te bereik Draai regs by die winkel. hoe dinge gedoen word. Skryf in chronologiese volgorde bv. Eerstens ..vervolgens . Gebruik van nommers en kolmerkers om orde aan te dui. 28 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Lengte van geskrewe tekste TEKSTE GRAAD AANTAL WOORDE Paragrawe: verhalend en beskrywend 7 70- 100 woorde 8 90- 120 woorde 9 110- 140 woorde Lang transaksionele tekste : Vriendskaplike briewe/ 7-9 70 - 90 woorde (slegs inhoud) dialoog Kort transaksionele tekste: Advertensie/dagboekinskrywing/ poskaart/ uitnodigingskaartjie (en antwoord)/invul van vorms/ 7-9 40 – 60 words (slegs inhoud) instruksies/aanwysings/ plakkaat/strooibiljet (pamflet)/e-pos 3.4 Taalstrukture en -konvensies ‒ verwysingstabel Die volgende taalstrukture en -konvensies moet binne die konteks van lees en skryf onderrig word. Dit vorm ook deel van sistematiese taalonderrig. Die meeste taalstrukture en -konvensies is reeds in die vorige fases onderrig maar mag weer versterk word. LW: Die besondere kenmerke van ‘n taal moet in aanmerking geneem word. Daarom sal hier slegs die besondere kenmerke van ‘n spesifieke taal aangedui word. Selfstandige naamwoorde Soortnaam (meervoud, verkleining): huis - huise - huisie; man - mans - mannetjie Eienaam: Piet, Nonxeto, Gauteng, Suid-Afrika Versamelnaam: swerm voëls, skool visse (ook uitbreiding van woordeskat) Abstrak: liefde, haat, jaloesie Meervoud: -e, -s, -ers, -ere, -ens, -de, -te; meervoude met die afkappings ‘s; meervoude met die deelteken ë; meervoude met ’n kappie ê; dubbele meervoude op -kus en -ci; ander woorde vir meervoudsvorm: ding > goed Verkleining: -tjie, -jie, -ie, -etjie, -pie, -kie, ‘tjie en die reëls vir die vorming van verkleining Geslag: aparte woorde (man x vrou); agtervoegsels (-esse, -es, -in, -ster, -ise, -e, -te); woorde soos mannetjie, wyfie, haan, hen, ram, ooi, merrie, hings, ens. Telwoorde Hooftelwoord: vyf, twintig Rangtelwoord: eerste, tweede, derde, drie-en-veertigste Lidwoorde Onbepaalde lidwoord: ’n Bepaalde lidwoord: die Voornaamwoorde Aanwysende voornaamwoorde: hierdie, daardie Persoonlike: ek, jy, ons, ens. Besitlike: my, sy, joune, hare, s’n, ens. Vraende: waarin, wat, wie, ens. Betreklike: wat, wie se, met wie, waaruit, waarop, waarmee Onpersoonlike: dit, daar Onbepaalde: iets, ’n mens, hulle, iemand, niemand Wederkerende: hy .. hom, Juffrou .. haar Wederkerige: mekaar KABV 29

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Byvoeglike naamwoorde Attributief: Die lang man .. Predikatief: Die man is lank .. Trappe van vergelyking: stellende, vergrotende en (die) oortreffende trap; reëls vir die onderrig van die vorming van trappe van vergelyking Intensiewe vorme: doodmoeg, springlewendig Verboë vorme: Die lawwe kind .. Bywoorde Bywoord van tyd: nou-nou, gister Bywoord van wyse: gesels-gesels, vinnig, stadig Bywoord van plek: op die sokkerveld, Winburg, in die dorp Bywoord van modaliteit: dalk, moontlik Voorsetsels Alle voorsetsels in vaste en vrye verbindings: met, op, onder; onderaan, daarin Werkwoorde Selfstandige/hoofwerkwoord: kom, gaan, groet Deeltjiewerkwoorde: ingaan – gaan in, opteken – teken op, teengaan – gaan teen Koppelwerkwoorde: is, was, word, lyk, blyk, heet, skyn Hulpwerkwoorde: tyd, wyse, plek, vorm Infinitief: om te + werkwoord, te + werkwoord: behoort, hoef, skyn, blyk Tyd Teenwoordige tyd: Ek drink ’n melkskommel. Verlede tyd: Ek het ’n melkskommel gedrink. Toekomende tyd: Ek sal ’n melkskommel drink. Voegwoorde Verbind sinsdele en sinne aan mekaar: Groep 1: maar, en, want, of, dog, sowel as (woordorde verander nie – neweskikkend); Groep 2: dus, daarom, intussen, al, nogtans anders (woordorde verander – voegwoordelike bywoorde); en Groep 3: dat, omdat, indien, terwyl, alhoewel, voordat, as, ens. (onderskikkend). Tussenwerpsels Eina!, sjoe! Verbindingswoorde (skryf Sluit in woorde soos voegwoorde, betreklike voornaamwoorde, bywoorde, telwoorde van sinne en paragrawe) Lydende en bedrywende Stelsin, sinne sonder onderwerp, sinne in verlede tyd, sinne in toekomende tyd, sinne vorm (aktief en passief) methulpwerkwoorde, bevelsin, vraagsin, woordorde Direkte en indirekte rede Stelsin, vraagsin, bevelsin, verandering van leestekens, verandering van bywoorde van plek en tyd, verandering van voornaamwoorde, woordorde Sinne en sinsdele Bou van ’n enkelvoudige sin: onderwerp, gesegde, voorwerp, byvoeglike en bywoordelike bepalings Woordorde in sinne: tyd, wyse, plek, infinitief Sinsoorte: stel-, bevel-, vraag-, uitroepsinne (eksklamasie) Saamgestelde sinne: hoofsinne en bysinne (byvoeglike, bywoordelike – tyd, wyse, plek, modaliteit) Veelvoudige sinne (hoof- en neweskikkende sinne) Ontkenning: dubbele ontkenning, vraag (Nee, dit is nie .. nie); bevel (Moenie ..), asseblief (Moet asseblief nie .. nie); woorde wat verander (iemand – niemand; ooit – nooit) Spelling Spelpatrone, spelreëls en konvensies, afkortings en verkortings, akronieme Woordeskatuitbreiding/- Sinonieme, antonieme, een woord vir ’n omskrywing. ontwikkeling en idiomatiese uitdrukkings (vergelyking, personifikasie, metafoor, ironie, kontras, sarkasme, idiomatiese taalgebruik antiklimaks, woordspeling) (Vir verryking: simbool, inversie, onomatopee/klanknabootsing, eufemisme, hiperbool, metonimia, onderbeklemtoning, oksimoron, sinekdogee, litotes, paradoks oxymoron, metonymy, ) Idiomatiese uitdrukkings/idiome Leenwoorde Leestekens/punktuasie Komma, punt, vraagteken, dubbelpunt, kommapunt, aandagstreep, uitroepteken, aanhalingstekens, beletselteken/ellips, asterisk, hakie, parentese 30 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 3.5 ONDERWYSPLANNE Hierdie dokument stel voor dat elke onderrigsiklus op een of meer eenhede fokus wat die vaardighede luister, praat, lees, kyk, skryf, aanbied en taal insluit. Elke siklus maak voorsiening vir leerderaktiwiteite waartydens geleer, gelees en gekyk word deur middel van ’n reeks mondelinge, geskrewe en visuele tekste. In elke siklus sal leerders se aandag gevestig word op die korrekte grammatika en die soort genre. Gedurende ’n jaar sal 18 siklusse die inhoud van die kurrikulum in 36 weke dek. Die moeilikheidsvlak sal ook oor ’n tydperk van drie jaar van kwartaal tot kwartaal en jaar tot jaar in die Senior Fase toeneem. Progressie is daarom deel van die organisering van die onderrigplanne. Hierdie struktuur bied aan leerders en onderwysers die geleentheid om inhoud, taalkennis en woordeskat te verwerf en om taalstrukture aan te leer. Dit gebeur oor ’n tydperk van twee weke en daarna word ’n volgende vaardigheid aangepak. Dit sorg ook vir verskeidenheid en kan by ’n spesifieke groep leerders aangepas word. So kan die een tema oor klere handel en die volgende oor die weer. Geïntegreerde taalonderrig: die onderrigsiklus In die praktyk beteken integrering verskeidenheid: ’n verskeidenheid teksformate, aktiwiteite, tekste en temas. (Verwys na “Voorgestelde temas – verwysingstabel” verderaan). Wanneer ’n geïntegreerde tweeweeklikse siklus ontwerp word, mag die onderwyser aktiwiteite volgens ’n bepaalde onderwerp groepeer, byvoorbeeld: Sport. Die lesse van ’n tweeweeklikse siklus kan in enige volgorde wees, byvoorbeeld, ’n siklus kan begin met lees wat ontwikkel tot ’n besprekingsaktiwiteit, gevolg deur ’n skryfaktiwiteit. Die voorgeskrewe literêre teks (waar toepaslik) of enige ander teks kan vir die aktiwiteite wat volg, gebruik word. Die lesse van ’n tweeweeklikse siklus kan in enige volgorde wees, byvoorbeeld, ’n siklus kan begin met lees wat ontwikkel tot ’n besprekingsaktiwiteit, gevolg deur ’n skryfaktiwiteit. Die voorgeskrewe literêre teks (waar toepaslik) of enige ander teks kan vir die aktiwiteite wat volg, gebruik word. Die onderwyser kies ’n literêre teks. Dit kan gedigte, kortverhale, eenbedryf of novelle wees. (Verwys na “Tekste vir gebruik tydens die geïntegreerde onderrig van taalvaardighede”.) Die onderwyser mag die orde om teks te onderrig self bepaal. As die onderwyser ‘n langer deurlopende teks soos ‘n kortverhaal of eenbedryf kies, word daar voorgestel dat daardie teks eers afgehandel word, sodat die leerders nie die detail moet vergeet nie. As daar 'n korter verhaal of ‘n kort drama gekies is, moet die onderwyser die teks oor die beskikbare periodes verdeel soos wat sulke periodes beskikbaar is. Bykomende afdelings van die werk mag as huiswerk gelees word of mag deel vorm van enige vorm van uitgebreide leeswerk. Die kurrikulum fokus op taalstrukture. In die praktyk sal taalonderrig omtrent een uur in ’n tweeweeklikse siklus duur. Dertig minute word gebruik vir die onderrig van taal in konteks saam met lees- en skryfvaardighede en die ander dertig minute is uitsluitlik vir taalonderrig. Remediërende taalonderrig na aanleiding van taalfoute gedoen tydens skryfaktiwiteite, moet ook gedoen word. KABV 31

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Voorgestelde temas – verwysingstabel • Diere • Die Huis • Die liggaam • Voorkeure en afkeure • Klere • Musiek • Kleure • Natuur/omgewing • Dae en maande • Plekke • Gevoelens • Die skool • Familie • Sport • Kos • Tyd • Groete • Vervoer • Stokperdjies • Die weer en seisoene Die ontwikkeling van onderrigplanne vir onderrig- en leeraktiwiteite ’n VOORBEELD van ’n ONDERRIGPLAN vir Graad 7 Kwartaal 1, Week 1 en 2 (6 x 40-minute-lesse) = 4 uur onderrigtyd GRAAD 7 KWARTAAL 1 Taalstrukture en Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Weeks -konvensies 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd) Luister vir spesifieke Lees vir begrip Kreatiewe skryfwerk: ‘n Paar eenvoudige inligting: (strategieë) op woord- en byvoeglike naamwoorde. sinsvlak Beskrywende paragraaf Onderrig kenmerke om vir Gebruik van teenwoordige inligting te luister. Bv.dialoë tussen mense Bv. Skryf ‘n beskrywende tyd wat mekaar vir die eerste paragraaf Klas luister na bv. ‘n keer groet, en dan ook die Woordeskat in konteks klankbaan van ‘n dialoog Volg al die stappe van die vraag stel wie hulle is en skryfproses, bv. oor ontmoetings en groet- hoe dit gaan. formulier • voorbereidingsfase Informele gesprek • beplanning (breinkaart) Die klas oefen in pare Weke 1 en 2 • skryf eerste weergawe groet en ontmoet. • eerste redigeringsproses • aanbieding vir opvoeder en assessering. Skryf sinne neer waar jy iemand aan anderes voorstel en beskryf iemand – daarna skryf ‘n beskrywende paragraaf en gebruik dieselfde sinne daarvoor op ‘n logiese wyse. Voorbeeld van ’n siklustema: Ontmoet en groet Les 1: (hoofsaaklik luister en praat) • Inleiding: Groet die klas en stel jou voor. Onderrig die leerdes hoe om hulself voor te stel. • Ontwikkeling van woordeskat na aanleiding van tema. • Onderrig kenmerke hoe om vir inligting te luister. 32 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Les 2: (hoofsaaklik luister en praat) • Luister verskeie kere na ‘n dialoog hoe mense mekaar groet. • Leerders oefen in pare om te groet en te ontmoet. Les 3: (hoofsaaklik lees) • Kyk na foto’s, opskrifte en titels van dialoë • Leerders lees onafhanklik, waarna die onderwyser die teks herlees terwyl die leerders die dialoog probeer verstaan. • Die onderwyser verduidelik die grammatiese verskynsels en ook nuwe woordeskat. • Huiswerk: die leerders herlees die dialoë en beantwoord vrae, bv. waar/fals Les 4: (verskillende aspekte) • Geïntegreerde taalkenmerke en –konvensies in die teks. • Verduidelikking van die skryfproses • Leerders lees voorbeelde van beskrywende paragrawe • Huiswerk: Leerders skryf maklike sinne waarin iemand voorgestel en beskryf word deur middel van grammatiese strukture en konvensies soos verduidelik. Les 5: (hoofsaaklik skryf) • Leerders skryf ‘n beskrywende paragraaf Les 6: (Skryf) • Leerders redigeer en herskryf die eerste weergawe van die paragraaf. Hierna volg onderrigplanne vir Graad 7 - 9. Let daarop dat dit slegs VOORBEELDE is van hoe om die onderrig van Tweede Addisionele Taal te beplan vir ’n tydperk van een jaar. KABV 33

3.5.1 Graad 7 34 GRAAD 7 KWARTAAL 1 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd) Luister vir spesifieke inligting: Lees vir begrip op woord- en sinsvlak Kreatiewe skryfwerk: ‘n Paar eenvoudige byvoeglike naam- woorde. Onderrig kenmerke om vir inligting te Bv.dialoë tussen mense wat mekaar vir Beskrywende paragraaf luister. die eerste keer groet, en dan ook die Gebruik van teenwoordige tyd vraag stel, wie hulle is en hoe dit gaan. Bv. Skryf ‘n beskrywende paragraaf Klas luister na bv. ‘n klankbaan van ‘n di- Woordeskat in konteks aloog oor ontmoetings en groet-formulier Volg al die stappe van die skryfproses, bv. Informele gesprek • voorbereidingsfase Die klas oefen in pare groet en ontmoet. • beplanning (breinkaart) 1 en 2 • skryf eerste weergawe • eerste redigeringsproses • aanbieding vir opvoeder en assessering. Skryf sinne neer waar jy iemand aan anderes voorstel en beskryf iemand – daarna skryf ‘n beskrywende paragraaf en gebruik dieselfde sinne daarvoor op ‘n logiese wyse. Luister vir waardering: Literêre tekste: Langer transaksionele tekste: Direkte rede Luister na ‘n lied/gedig wat die alpha- Lees ‘n gedig/lied bv. dieselfde een wat Volg al die stappe van die skryfproses, Vraagwoorde bet uitbeeld. . Gebruik dit om sekere tydens die luisterverstaan en waardering bv. woorde te spel wat leerders daarna kan gedoen is. Leestekens • voorbereidingsfase AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 neerskryf as deel van hul luisterverstaan Nuwe werkwoorde word gebruik. oefening. • beplanning (breinkaart) Remediëring van taalkonvensies vanuit 3 en 4 Formele praat: • skryf eerste weergawe leerders se geskrewe produkte KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) Bv. rolspeel tov. groet en ontmoet Woordeskat in konteks • eerste redigeringsproses • aanbieding vir opvoeder en assessering Skryf ‘n dialoog.

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en Weke 1 uur 1 uur 1 uur -konvensies 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet ) KABV Luister vir inligting en begrip Lees vir begrip op word- en sinsvlak. Kreatiewe teks: Selfstandige naamwoorde Bv. die dae van die week, maande in ‘n Stel die kenmerke van visuele teks voor. Bv. stel jou eie rooster in die teikentaal Werkwoorde jaar en getalle. op./Invul van ‘n vorm na aanleiding van Bekyk en bespreek verskeie visuele die oefening in luister begrip. Om tyd te lees Vul inligting in op ‘n vorm, bv. ‘n tekste bv. ‘n prent of ‘n foto kalender, dae van die week, maande van Woordeskat binne konteks 5 en 6 die jaar. Bv. Kyk na die skoolrooster en lees ‘n teks oor die tema: “Die skool” Informele praat en groepwerk: Groepe stel vrae en gee antwoorde en gebruik daarby ‘n visuele teks, soos bv. ‘n kalender. Luister vir begrip: Aandagtig lees: Kreatiewe teks: Werkwoorde Bv. luister na ‘n dialoog waar leerders Bv. Lees ‘n teks van leerders oor hul Bv. Skryf sinne en gebruik kontekstuele Byvoeglike naamwoorde oor die vak praat wat hulle meeste/ beste vak. woordeskat. minste van hou. Remediëring van taalkonvensies vanuit 7 en 8 en Skryf ‘n dialoog oor dié vakke wat dié leerders se geskrewe produkte Formele praat en aanbied: belangstelling wek wat leerders van hou. Beantwoord begripsvrae oor die teks. Woordeskat binne konteks Bv. Leeerders stel hulself voor and sê watter vak hulle meeste van hou. Luister vir waardering/spesifieke Lees vir begrip: Kreatiewe/Transaksionele tekste: Werkwoorde, byvoeglike naamwoorde, inligting Bv. Lees ‘n teks op die gekose tema. Bv. skryf sinne/verskaf onderskrifte Verbindingswoorde Bv. Luisterbegrip op ‘n tema vir prente op die gekose tema en verduidelik die beste prent. Hersiening van taalstrukture gedoen Informele praat en groepwerk: gedurende die kwartaal 9 en 10 Bv. sê, hoekom hulle van ‘n sekere vak Remediëring van taalkonvensies vanuit hou. leerders se geskrewe produkte of Woordeskat binne konteks. Voorbereide hardoplees van ‘n teks op ‘n gekose teks. Formele assesseringstake vir Kwartaal 1 Taak 1 Taak 2 Taak 3 Mondeling: Luisterbegrip/voorbereide toespraak/ Skryf: Kreatiewe (verhalend/beskrywend) paragrawe/ Toets 1: Begrip en taal Voorbereide hardoplees Transaksionele tekste (kort of lang) 35 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 7 KWARTAAL 2 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies 36 Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir spesifieke inligting. Lees vir begrip op sinsvlak Kort transaksionele teks Voorsetsels Bv. Luister na ‘n dialoog tussen leerders Bv. Lees ‘n dialoog gehou tussen mense Prosesskryf Leestekens wat oor hul tuistes gesels. wat van verskillende plekke/lande kom. • Beplanning Verbindingswoorde Praat vir spesifieke redes/formele praat en aanbieding (Voorbereide • konsep, Ontkenning hardoplees) • hersiening Woordeskat in konteks. 1 en 2 Bv. Voorbereide hardoplees oor die • redigering, gekose tema • proeflees en aanbieding Bv. leerders skryf ‘n verhalende paragraaf om te vertel waar hulle vandaan kom. Luister vir spesifieke inligting: Lees vir begrip op woord- en sinsvlak Kort transaksionele tekste: Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe produkte Bv. gebruik ‘n visuele teks soos ‘n kaart Bv. Lees ‘n teks waar mense van Bv. skryf vir ‘n spesifieke rede. om vrae oor te stel en antwoorde te verskillende nasionaliteite uitgebeeld Byvoeglike naamwoorde bekom. word. Proses om ‘n voorbereide toespraak te skryf. Leestekens Formele praat en aanbied: Skryfproses, . Voegwoorde Bespreek die kenmerke van ‘n voorbereide toespraak. • voorbereidingsfase Voorsetsels 3 en 4 • beplanning (geheuekaart) Ontkenning • skryf eerste weergawe Woordeskat binne konteks • eerste redigeringsproses AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • herskryf en finale redigering • aanbieding vir opvoeder en assessering. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) Voorbereide toespraak Luister vir spesifieke inligting: Aandagtige lees van ‘n visuele teks: Kreatiewe skryf: Bevel Luisterbegrip Kyk na en inerpreteer die kenmerke van Bv. in ‘n groep - skryf ‘n beskrywende Teenwoordige tyd bv. ‘n prent van die klaskamer. paragraaf oor ‘n prent en wend die Informele praat: Bv. Klasbespreking oor skryfproses aan. Nuwe werkwoorde 5 en 6 die interpretasie van ‘n prent. Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe produkte Woordeskat binne konteks

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir waardering Lees vir begrip: Korter transaksionele tekste: Ontkenning KABV Luister, bv. na ‘n gedig/liedjie wat aan ‘n Lees ‘n teks wat op ‘n familie of Bv. Skryf ‘n beskrywende paragraaf oor Lidwoorde familie opgedra is. verwantskap gebasseer is. jou familie. Meervoude Informele praat en groepsaktiwiteit: Skryfproses, . Afkortings Bv. Bespreek die familie. • voorbereidingsfase Possessives 7 en 8 • beplanning (geheuekaart) Identifiseer en bevestig die verskillende • skryf eerste weergawe taalstrukture en -konvensies. • eerste redigeringsproses Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe tekste • herskryf en finale redigering Woordeskat binne konteks • aanbieding vir opvoeder en assessering. 9 en 10 Halfjaareksamen Formele assesseringstake vir Kwartaal 2 Taak 4 Taak 5 Taak 6 Mondeling: Luisterbegrip/voorbereide toespraak/ Letterkunde: Halfjaareksamen: Begrip, taal; voorbereide hardoplees Kontekstuele vrae letterkunde en skryf 37 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 7 KWARTAAL 3 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies 38 Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir waardering Aandagtige lees van tekste vir sins- Langer trasaksionele teks: Voorsetsels. Luister bv. na klanke. Die tema is bv. en paragraafbegrip Inleiding tot en bespreking van die Woordorde transport . Lees ‘n teks oor ‘n spesifieke tema en kenmerke van ‘n vriendskaplike brief/ Lidwoorde Formele praat en aanbied beantwoord begripsvrae. nota/e-pos/verhalende/beskrywende paragraaf Teenwoordige Tyd Voorbereide hardoplees met die fokus en Skryf ’n vriendskaplike brief/nota/e-pos/ Aanhef vir ‘n vriendskaplike brief/nota/e- op vlotheid, uitspraak en klank. Bv ‘n ‘n voorbeeld van ‘n vriendskaplike brief pos. bepaalde teks van die tema (transport) of paragraaf. verhalende/beskrywende paragraaf oor bv. Waarheen gaan ek vandag? Woordeskat binne konteks 1 en 2 Fokus op die skryfproses, . • voorbereidingsfase • beplanning (geheuekaart) • skryf eerste weergawe • eerste redigeringsproses • herskryf en finale redigering • aanbieding vir opvoeder en assessering. Luister vir interaksie: Lees vir begrip: Langer transaksionele tekste: Besitlike voornaamwoorde Luister na ‘n kort teks/beantwoord Bv. kyk na ‘n visuele teks oor dié tema (voortsetting) Voorsetsels. vrae op ‘n visuele stimulus (waar is die vir begrip en om vrae te beantwoord. Inleiding tot en bespreking van die Woordorde hond?) kenmerke van ‘n vriendskaplike brief/ nota/e-pos/verhalende/beskrywende Lidwoorde Informele praat en groepwerk. paragraaf Teenwoordige tyd Bv. beantwoord mondelinge vrae op die 3 en 4 visuele stimulus. Skryf ’n vriendskaplike brief/nota/e-pos/ Groetformulier vir ‘n vriendskaplike brief/ verhalende/beskrywende paragraaf oor nota/e-pos. AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 bv. Waarheen gaan ek vandag? Woordeskat binne konteks Fokus op die Skryfproses: KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) Beplanning, konsep, hersiening, redigering, proeflees en aanbieding

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir begrip Aandagtig lees van ‘n visuele teks. Kreatiewe skryf: Byvoeglike naamwoorde KABV Bv. luister na klankimpulse Kyk na ‘n prent oor die gekose tema, bv. Bou sinne met nuwe woordeskat Vraagwoorde en Die stad. en Nuwe werkwoorde en selfstandige Luister na ‘n dialoog oor ‘n nuwe tema, Skryf ‘n beskrywende paragraaf oor bv. naamwoorde bv. waar ek woon. ‘n prent wat oor die tema handel. Spelreëls en –patrone. 5 en 6 Informele praat en groepwerk: Prosesskryf Remediëring van taalkonvensies vanuit Bv. Gebruik woordeskat van die nuwe leerders se geskrewe tekste • Beplanning tema, praat oor die klankimpulse en Woordeskat binne konteks. vorm sinne. • konsep, • hersiening • redigering • proeflees en aanbied Luister vir inligting Lees vir paragraafbegrip Kreatiewe skryf: Nuwe werkwoorde en selfstandige Bv. Luister na die voorstelling van Bv. lees in pare ‘n beskrywende Voorsien ‘n kaart met byskrifte en skryf naamwoorde verskillende lande/provinsies in Suid paragraaf . Dit moet ‘n self-geskrewe sinne neer waarin nuwe woorde gebruik Getalle Afrika. paragraaf vanuit ‘n vorige siklus wees. word. Spelreëls Informele gesprek of Beskryf ‘n besienswaardigheid wat op Meervoude 7 en 8 Rolspel oor die gekose tema, bv. die Literêre teks die kaart voorkom en hoe jy daar sal uitkom, bv. verkeersmoontlikhede om Voorsetsels voorstelling van verskillende lande/ Bv. lees vir genot ‘n gedig/kort verhaal/ provinsies in Suid Afrika. daar te kom, bakens en toeristiese Lidwoorde kort drama/kort novelle. kentekens. Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe tekste Woordeskat binne konteks Luister vir waardering Literêre teks Kreatiewe skryf: Versterk en lê die taalstrukture vas, wat Luister na ‘n gedeelte van ‘n verhaal/ Bv. lees ‘n verhaal/gedigte/liedjies/ Bv. skryf onderskrifte vir ‘n fotoverhaal deurlopend deur die kwartaal aandag volle verhaal/gedigte/liedjies/klankbaan strokiesprente/kort drama/kort novelle en wat op die tema gegrond is en gekry het. . van ‘n strokiesprent/kort drama/kort beantwoord vrae oor die begrip. gebruik taal wat bewys lewer van die Woordeskat binne konteks 9 en 10 novelle grammatika wat deurentyd gebruik is. Hardoplees Fokus op uitspraak, intonasie, spoed, vlotheid en liggaamstaal Formele assesseringstake vir Kwartaal 3 Taak 7 Taak 8 Taak 9 39 Mondeling: Luisterbegrip/voorbereide toespraak/ Skryfwerk: Kreatiewe (verhalend/beskrywend) paragrwe/ Toets 2: Begrip en taal Voorbereide hardoplees Transaksionele (korter of langer) tekste OF Letterkunde : kontekstuele vrae. AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 7 KWARTAAL 4 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies 40 Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir begrip Aandagtig lees van visuele tekste. Kreatiewe skryf: Ontkenning Luister na ‘n dialoog oor die tema: "My Kyk na en lees prente oor die gekose Oefen vrae- en antwoordsinne oor die Byvoeglike naamwoorde en bywoorde liggaam". tema bv. verskillende liggaamsdele. tema Besitlike voornaamwoorde Informele praat. Voorsien prente met onderskrifte. Spelreëls Kyk na ‘n visuele teks en beantwoord Langer Transaksionele tekste: vrae. Meervoude Skryf ‘n brief aan jou vriend oor wat jy geleer het rakende hoe om vir jou Woordeskat binne konteks. 1 en 2 liggaam te sorg. Prosesskryf • Beplanning • konsep, • hersiening • redigering • proeflees en aanbied Luister vir spesifieke inligting Leesbegrip Transaksionele teks: Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe tekste. Luisterbegrip oor tema van vorige siklus Lees van leerders se geskrewe Skryf ‘n voorbereide toespraak oor: “My paragrawe liggaam”. Ontkenning Formele praat en aanbieding. of Vraende voornaamwoorde Bv. voorbereide toespraak wat in hierdie sowel as die vorige siklus geskryf is. Bv. ‘n uitgesoekte teks wat tot die tema Verbindingswoorde spreek. 3 en 4 Lidwoorde Byvoeglike naamwoorde en bywoorde AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Betreklike voornaamwoorde Spelreëls KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) Meervoude Woordeskat binne konteks

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir spesifieke inligting Aandagtige lees van visuele tekste: Kreatiewe skryf: Betreklike voornaamwoorde KABV Leerders luister na nuwe woorde deur ‘n Leerders kyk na en lees ‘n teks, bv. ‘n Leerders teken eie prente in verskillende Byvoeglike naamwoorde visuele teks te gebruik. Inleiding tot die prent met verskeie kleure en met dialoog kleure, maak byskrifte en skryf dan sinne nuwe tema: kleure. oor dieselfde tema. neer, wat die prent beskryf. Spelreëls Informele praat. en Meervoude Oefen vraagstelling, bv. Watter kleur het skryf ‘n beskrywende paragraaf om dié Teenwoordige tyd die boek? veelkleurige prent te beskryf. Ontkenning 5 en 6 Fokus op die skryfproses, Aanwysende voornaamwoorde • voorbereidingsfase Besitlike voornaamwoorde • beplanning (geheuekaart) Woordeskat in konteks • skryf eerste weergawe Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe tekste • eerste redigeringsproses • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser. Luister vir waardering Leesbegrip Voorbereiding vir eksamens. Hersien sinskonstruksie en taalkonvensies Luister na ‘n liedjie/gedig/beskrywende Werk met teks wat die tema uitbeeld en Herhaal die prosesse om in verskillende paragraaf geskryf van die leerders in een beantwoord begripsvrae tekstipes soos dialoog, beskrywende/ Remediëring van taalkonvensies vanuit van die vorige siklusse. leerders se geskrewe tekste 7 en 8 verhalende paragrawe te skryf. Informele praat Woordeskat binne konteks Hersiening van vrae en sinne wat mondeling gedoen was. 9 en 10 Jaareindeksamen Formele assesseringstaak vir Kwartaal 4 Taak 10 Jaareindeksamen Vraestel 1: *Mondelinge 41 Vraestel 2: Taal in konteks, letterkunde en skryf. *Mondeling: Die mondelingpunt word saamgestel uit punte vir praat, luister en lees. Die finale punt bestaan uit ten minste die volgende take: een voorbereide toespraak, een luister taak en een voorbereide taak van hardoplees. AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

3.5.2 Graad 8 42 GRAAD 8 KWARTAAL 1 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir interaksie en dialoog: Lees vir begrip: Inligting Korter transaksionele teks: Die enkelvoudige sin (onderwerp, gesegde, voorwerp) Bv. luister na ‘n dialoog tussen twee Lees ‘n dialoog en beantwoord basiese Onderrig kenmerke om vorms in te vul. mense begripsvrae. Algemene kommunikatiewe frases Vul ‘n vorm in wat inligting het, wat uit Informele praat en groepwerk: Gebruik van woordeboek om nuwe die luistertaak gekom het. Vraende voornaamwoorde woorde na te slaan. Leerders identifiseer vrae en antwoorde Hou die persoonlike woordeboek Druk basiese gevoelens uit. in die dialoog en oefen dit dan in pare. op datum deur nuwe selfstandige naamwoorde en werkwoorde by te voeg. Gebruik van die teenwoordige tyd. Woordeskat en tekste. 1 en 2 Personlike voornaamwoorde. Spelreëls Leestekens Enkelvoud/meervoud. Selfstandige naamwoorde Gebruik van persoonlike woordeboek Luister vir waardering: Literêre teks 1: Langer transaksionele tekste: Die enkelvoudige sin Luister na rym/‘n lied/‘n gedig Bv. Lees rym/gedig(te)/liedjies vir begrip Herhaal kenmerke van die dialoog/ (onderwerp, gesegde, en waardering beskrywende/verhalende paragraaf Informele praat en groepwerk voorwerp) Beantwoord basiese vrae oor die bg. Skryf ‘n dialoog/beskrywende/ Bv. memoriseer rym/liedjie en dra in pare teks. verhalende paragraaf met gegewe Algemene kommunikatiewe frases of groeep voor. inligting bv. persoonlike inligting oor twee Gebruik tweetalige woordeboek om Vraende voornaamwoorde Leerders werk aan uitspraak, toon, ritme karakters. AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 nuwe woorde na te slaan Druk basiese gevoelens uit. ens. (Dit sou kon geassesseer word) Gebruik van die teenwoordige tyd. 3 en 4 Prosesskryf Woordeskat van tekste. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Beplanning Personlike voornaamwoorde. • konsep, Spelreëls • hersiening Leestekens • redigering Enkelvoud/meervoud. • proeflees en aanbieding Selfstandige naamwoorde Hou die persoonlike woordeboek op datum Gebruik van persoonlike woordeboek

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir inligting en interaksie. Leesbegrip op word en sinsvlak Kort transaksionele/kreatiewe teks. Inleiding tot nuwe woordeskat oor KABV emosies en gevoelens. Bv. leerders luister na ‘n opname of Bv. lees sinne wat met gevoelens en Bv. Leerders voltooi ‘n dialoog deur die onderwyser wat die gevoelens emosies te doen het. ontbrekende dele in te vul. Fokus Gebruik van persoonlike van verskillende mense uitbeeld. op taalgebruik deurdat hulle op voornaamwoorde. Leerders probeer om die beskrywing in Gebruik tweetalige woordeboek om taal konsentreer sowel as die nuwe visuele (prent) vorm vas te vang, sodat nuwe woorde na te slaan. woordeskat om gevoelens/emosies uit Spelreëls en leestekens. verskillende gevoelens uitgebeeld word. te druk. Ontkenning (gelukkig, treurig, besig ens.) 5 en 6 Herhaal die kenmerke van ‘n dialoog. Remediëring van taalkonvensies vanuit (sou kon geassesseer word) leerders se geskrewe tekste/dialoog/ Bou die persoonlike woordeboek uit. Informele praat en groepwerk.: beskrywende/ verhalende paragraaf Leerders gebruik prente en probeer van mekaar vasstel hoe iemand voel. Hulle antwoord met nuwe woordeskat om sodoende gevoelens en emosies uit te beeld. Luister vir waardering: Aandagtige lees van ‘n visuele teks.: Kreatiewe teks: Leestekens Leerders luister na ‘n lied/‘n gedig/‘n rym Kenmerke van visuele tekste bv. Onderrig kenmerke van ‘n beskrywende Voorsetsels of verhalende paragraaf. Nuwe woordeskat word bygebring. Prente/strokiesprente wat Spelreëls ondersteunende geskrewe teks het. Bv. leerders skryf ‘n paragraaf wat op Informele praat en groepwerk: visuele teks gebasseer is. Vraende voornaamwoorde Beantwoord begripsvrae oor Leerders lees nuwe woorde hardop voor die strokiesprent/prent (sou kon Fokus op die skryfproses, . verbindingswoorde en oefen in pare. geassesseer word) Teenwoordige tyd • voorbereidingsfase Luister vir spesifieke inligting: Gebruik tweetalige woordeboek om ontkenning Leerders luister na ‘n passasie vir nuwe woorde na te slaan. • beplanning (geheuekaart) spesifieke inligting bv. hulle luister vir Woordeskat binne konteks 7 en 8 • skryf eerste weergawe woorde wat plek aandui. • eerste redigeringsproses Informele praat en groepwerk: • herskryf en finale redigering Leerders beantwoord die “waar is” vrae gebasseer op die teks wat na geluister • aanbieding vir onderwyser is. Gebruik nou die nuwe woorde in sinne./ vergelyk die sinne met die visuele stimulus/skryf byskrifte/voorsien prente met teks/doen ‘n blokkiesraaisel/vul die persoonlike woordeboek in. (sou kon geassesseer word) 43 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) 44 Luister vir waardering/spesifieke Aandagtige lees van tekste vir Transaksionele teks: Remediëring van taalkonvensies vanuit inligting: paragraafbegrip leerders se geskrewe tekste Bv geskrewe oefening wat op die In pare en as klas luister na ‘n kreatiewe Leerders lees aan ekaar hul paragrawe tema gegrond is en war leerders nuut Herhaling van taalkonvensies en paragraaf voor/’n bykomende teks gebasseer op verworwe woordeskat moet aanwend structure sowel as woordeskat. die tema word gekies en gelees. wat tydens die kwartaal geleer is. . 9 en 10 Voorbereide praat en aanbied Byvoegings tot persoonlike woordeboek. Bv leerders lees eie paragrawe hardop voor. (sou kon geassesseer word) Formele Assesseringstake vir Kwartaal 1 Taak 1 Taak 2 Taak 3 Mondeling: Luisterbegrip/voorbereide gesprek/ Skryf: Kreatiewe (verhalende/beskrywende) Toets 1: Begrip en taal voorbereide hardoplees paragraaf/we / transaksionele teks (langer/korter) AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

GRAAD 8 KWARTAAL 2 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) KABV Luister vir waardering Literêre teks: Korter transaksionele tekste: Leestekens Bv. luister na ‘n kortverhaal/volksverhaal Lees ‘n kortverhaal/volksverhaal. Skryf vir ‘n spesifieke rede: Bevel Informele praat en groepswerk: Inleiding tot die kenmerke van ‘n Bv. hervertelling van die verhaal en Verbindingswoorde kortverhaal/volksverhaal. gebruik prente as ‘n stimulus. Leerders reageer mondeling op Voorsetsels ‘n prentverhaal/vrae rakende die • pre-lees Fokus op die skryfproses, . luisteroefening. Leerders mag ook Teenwoordige tyd luidlees oefen. • lees • voorbereidingsfase Ontkenning 1 en 2 • post-lees • beplanning (geheuekaart) Woordeskat binne konteks Beantwoord vrae oor die verhaal. • skryf eerste weergawe Spelreëls (sou kon geassesseer word) • eerste redigeringsproses Verrykende lees (leerders lees • herskryf en finale redigering individueel nog ‘n verdere kortverhaal) • aanbieding vir onderwyser (sou kon geassesseer word) Bring persoonlike woordeboek by Luister vir spesifieke inligting: Aandagtige lees van visuele en Korter transaksionele tekste: Remediëring van taalkonvensies geskrewe tekste: vanuit leerders se geskrewe tekste/ Luister na nuwe woordeskat en luister Leerders word voorgestel aan die hervertellings vir spesifieke inligting in tekste.Bv. ‘n Leerders lees ‘n visuele teks bv. ‘n kenmerke van korter transaksionele weeklikse rooster/dagboek van iemand - rooster. Daarna beantwoord hulle vrae. tekste. Leestekens ‘n skool tema. (sou kon geassesseer word) Bv. leerders kan ‘n dagboekinskrywing Bevel Informele praat en groepswerk: doen/lys opstel wat aktiwiteite beinhoud 3 en 4 wat vir die volgende week beplan is. Die Vraagstelling Leerders beantwoord mondeling vrae teenwoordige tyd of toekomstige tyd kan wat op die luister oefening gebaseer is Tydwoorde soos: wanneer, watter tyd, op gebruik word. watter dag ens. en dan ook vrae oor hulself. (sou kon geassesseer word) Teenwoordige tyd Toekomstige tyd Woordeskat binne konteks. 45 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) 46 Luister vir spesifieke inligting: Aandagtige lees van tekste vir sins- Transaksionele teks: Voorkeure/afkeure word tov. die nuwe en paragraafbegrip : tema uitgedruk. Luisterbegrip Bv. skryfoefening gebasseer op die Gebruik visuele stimulus/paragraaaf tema. Leerders moet nuwe woordeskat Remediëring van taalkonvensies vanuit (sou kon geassesseer word) as ‘n leesoefening tot ‘n nuwe tema. en taalstrukture aanwend – die skool en leerders se dagboekinskrywing/lyste Formele praat en aanbied: Beantwoord vrae wat op die paragraaf toekomstige tyd. 5 en 6 gebasseer is. Teenwoordige/toekomstige tyd Voorbereide toespraak. Leerders praat (geïintegreerde grammatika en skryf). (sou kon geassesseer word) Nuwe tydsbepalings oor wat hulle volgende week sal doen. (sou kon geassesseer word) Vraende voornaamwoorde Bring die persoonlike woordeboek op datum. Woordeskat binne konteks Luister vir waardering/spesifieke Leesbegrip: Kreatiewe skryf: Bywoorde van plek: tussen, binne, links, inligting/interaksie: regs, agter ens. Bv. lees ‘n dialoog wat op die tema en Leerders skryf ‘n beskrywende paragraaf Bv. leerders luister na ‘n liedjie wat nuwe grammatika konsepte gebasseer gebasseer op die visuele teks, bv. ‘n Vraagwoorde nuwe woordeskat voorstel/neem deel is. Beantwoord begripsvrae. foto/prent. aan ‘n spel deurdat daar na instruksies Meervoude geluister word, wat plek aanduidende (sou kon geassesseer word). Fokus op die skryfproses, . Punktuasie frases bevat en dan ook uitgevoer moet Gebruik tweetalige woordeboek om • voorbereidingsfase word. nuwe woorde na te slaan. Woordeskat binne konteks • beplanning (geheuekaart) Informele praat en groepswerk: • skryf eerste weergawe 7 en 8 Beantwoord mondeling die vrae wat met die visuele stimulus te doen het. Doen • eerste redigeringsproses dit in pare en ook binne klasverband. • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser (sou kon geassesseer word). Herhaling van werk – skryf van sinne wat AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 nuwe woordeskat en taalstrukture bevat (geïntegreerde taalwerk en skrywerk) KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) 9 en 10 Halfjaareksamen Formele assesseringstake vir Kwartaal 2 Taak 4 Taak 5 Taak 6: Mondeling: Luisterbegrip/formele voorbereide toespraak/ Letterkunde: Halfjaareksamen: Begrip, taal; voorbereide hardoplees Kontekstuele vrae letterkunde en skryf

GRAAD 8 KWARTAAL 3 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) KABV Luister vir waardering: Aandagtige lees vir paragraafbegrip Langer transaksionele tekste: Infinitief Luister na nuwe woorde en klanke wat Bv. Lees tekste oor die spesifieke tema Bespreek die kenmerke van ‘n dialoog. Punktuasie met die nuwe tema geassosieer word. en beantwoord vrae wat begrip aantoon. Bv. kos. Lerders skryf ‘n dialoog en gebruik Uitdrukkings vir voor- en afkeure. (sou kon geassesseer word) daarvoor nuwe woordeskat en Informele praat in groepe: taalstrukture. Spelreëls Gebruik tweetalige woordeboek. Oefen nuwe woorde in, en gebruik Fokus op die skryfproses, . Woorde wat dikwels verwar word. enkelvoudige sinne om prente te beskryf Woordeskat binne konteks. wat met die nuwe tema te doen het. • voorbereidingsfase 1 en 2 Fokus op uitspraak en en klank. • beplanning (geheuekaart) • skryf eerste weergawe • eerste redigeringsproses • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser (sou kon geassesseer word) Bring persoonlike woordeboek op datum. Luister vir waardering: Aandagtige lees van tekste vir sins- Kort transaksionele teks: Remediëring van taalkonvensies vanuit en paragraafbegrip leerders se geskrewe dialoë. Bv. luister na dialoë wat deur die Inleiding van en bespreking oor die portuurgroep voorgelees word. Lees vir spesifieke inligting wat met kenmerke hoe om ‘n kort transaksionele Ten eerste, tweedens, laastens, nadat, die nuwe tema te doen het, bv. hoe om teks vir spesifieke doeleindes te skryf. dan, die ens. Formele praat en aanbieding ‘n besondere gereg of drankie voor te berei. Skryf instruksie bv. hoe om jou eie Bevelsin Bv. Leerders lees dialoë hardop voor. geliefkooste gereg/drankie te maak. Infinitief (hierdie aktiwiteit sou kon geassesseer Fokus op die skryfproses, . word) Opeenvolgende bevele • voorbereidingsfase Punktuasie 3 en 4 • beplanning (geheuekaart) Spelreëls • skryf eerste weergawe Woorde wat dikwels verwar word. • eerste redigeringsproses Woordeskat binne konteks. • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser (sou kon geassesseer word) 47 Bring persoonlike woordeboek op datum. AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) 48 Luister vir waardering: Aandagtige lees van ‘n visuele teks Korter tansaksionele tekste: Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe tekste vir Leerders luister na aanbiedings van die Kyk na oudio- visuele tekste, wat op die Voorsien ‘n prent bv. ‘n kook geleentheid spesifieke redes. portuurgroep, bv. hoe om die geliefde tema gebasseer is. Bv. kook programme met byskrifte. ete voor te berei. op TV Ten eerste, tweedens, laastens, nadat, Skry ‘n inkopielys vir toebehore. dan, die, ens. Formele praat en aanbieding. Beantwoord begripsvrae, nadat daar gekyk is. Fokus op die skryfproses, Bevelsinne Leerders bied voorbereide toespraak aan . Bv. gee instruksies om ‘n • voorbereidingsfase Opeenvolgende bevele 5 en 6 spesifieke taak te doen. • beplanning (geheuekaart) Punktuasie (sou kon geassesseer word. ) • skryf eerste weergawe Spelreëls • eerste redigeringsproses Woorde wat dikwels verwar word. • herskryf en finale redigering Woordeskat binne konteks • aanbieding vir onderwyser Bring persoonlike woordeboek op datum. Luister vir inligting/waardering: Aandagtige lees van tekste vir Transaksioneel: Aanhef formulier paragraafbegrip Luister na ‘n dialoog tussen, bv.klant en Vul inligting in wat op die luisteroefening Vriendelike versoeke winkeleienaar. Bv. lees ‘n beskrywende paragraaf op ‘n gegrond is. Bv. dinge wat deur die klant hedendaagse tema en beantwoord vrae gekoop is en hul pryse. Voorsetsels Informele praat en groepwerk (begrip sou kon geassesseer word) Skryf sinne/byskrifte vir ‘n prent wat op Vraende woorde soos: waar, het jy, Beantwoord vrae op die luister oefening. die tema sowel as die taal gegrond is . hoeveel, wat is die hoeveelheid ens. Nuwe werkwoorde en selfstandige 7 en 8 naamwoord Getalle Afkortings AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Spelreëls Meervoude KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) Woordeskat binne konteks

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir waardering: Literêre teks Kreatiewe teks: Remediëring van taalkonvensies vanuit KABV leerders se geskrewe tekste. Bv. Luister na ‘n gedeelte van/ Bv. Lees ‘n verhaal/gedigte/liedjies/ Bv. skryf onderskrifte vir ‘n fotoverhaal totale verhaal/gedigte/liedjies/kort kort drama/kort novelle en beantwoord verhaal wat op die tema gegrond is en Herhaling van alle taalstrukture geleer in drama/kort novelle begripsvrae. die nodige taal gedek het, sodat die hierdie kwartaal. grammatika herhaal kan word, wat deur Informele praat en groepwerk (sou kon geassesseer word) die kwartaal geleer is. Woordeskat binne konteks. 9 en 10 Bv. antwoord mondeling op vrae/maak (sou kon geassesseer word) vooruitskattings rondom die titel/prente. Formele praat en aanbied: Voorbereide hardoplees van verhaal/ gedig/liedjie ens. Formele assesseringstake vir Kwartaal 3 TAAK 7 TAAK 8 TAAK 9 Mondeling: Luisterbegrip/Voorbereide gesprek/ Skryf: Kreatiewe (verhalende/beskrywende) Toets 1: Begrip en taal voorbereide hardoplees paragraaf (we) / transaksionele teks (langer/korter) 49 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 8 KWARTAAL 4 Taalstrukture en 50 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Weke -konvensies 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir begrip Aandagtige lees van teks op Kort transaksionele teks: Groetformuliere woordvlak. Inleiding tot nuwe woorde deur Oefen om nuwe woorde in die Versoeke klankimpulse wat met die nuwe tema Kyk na en lees nuwe woorde soos persoonlike woordeboek neer te skryf / geassosieer word. bepaal deur die tema. doen ‘n blokkiesraaisel / skryf byskrifte Bevele vir prente. Vraende voornaamwoorde Bv. luister na klanke van verskillende EN transport moontlikhede. Verbindingswoorde Aandagtige lees van tekste vir sins- Informele praat en paragraafbegrip Hoeveelhede Beantwoord vrae nadat daar na die’ Lees’n dialoog oor die gekose tema bv. Spelreëls 1 en 2 klankimpulse geluister is, bv maniere oor iemand wat vanaf punt A na punt van transport B wil kom met ‘n bepaalde manier van Meervoude transport. Beantwoord begripsvrae oor Afkortings die’ dialoog.. Byvoeglike naamwoorde en bywoorde. Teenwoordige tyd Toekomstige tyd Tye en dae van die week Woordeskat binne konteks Luister vir waardering: Lees vir begrip Kreatiewe teks: Punktuasie Luister na ‘n gedig/liedjie/verhaal ‘n literêre teks Leerders skryf ‘n kreatiewe teks wat op Spelreëls gebasseer op die tema. ‘n visuele stimulus gebaseer is bv. 'n Leerders mag addisionele gedigte/ Stadstoneel Voorsetsels Informele praat en groepwerk: tekste lees wat met diebepaalde tema te doen het. Fokus op die skryfproses,. Teenwoordige tyd AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Leerders leer om ‘n lied te sing of ‘n gedig te dramatiseer.. Beantwoord begripsvrae oor die teks.. Toekomstige tyd • voorbereidingsfase 3 en 4 Vestig die aandag op uitspraak, ritme, Slaan nuwe woordeskat in tweetalige Ontkenning • beplanning (geheuekaart) KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) liggaamstaal en gebare.. woordeboek na.. Frases wat plek aandui. • skryf eerste weergawe Byvoeglike naamwoorde en bywoorde • eerste redigeringsproses Woordeskat binne konteks • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser

Taalstrukture en Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Weke -konvensies 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) KABV Luister vir waardering: Aandagtige lees van visuele tekste: Kreatiewe teks: Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe kreatiewe tekste. Leerders luister na kreatiewe stukke wat Leerders kan kyk na visuele tekste en Leerders skryf onderskrifte vir ‘n deur maats voorgelees word. sinne daarmee verbind. fotoverhaal. Herhaling van grammatika gedoen gedurende die kwartaal. Formele praat en aanbied: Fokus op die skryfproses,. Vraagwoorde Leerders lees ‘nvoorbereide kreatiewe • voorbereidingsfase teks of ‘n gedig. Byvoeglike naamwoorde • beplanning (geheuekaart) Kleure 5 en 6 • skryf eerste weergawe Vriendelike versoeke • eerste redigeringsproses Spelreëls • herskryf en finale redigering Meervoude • aanbieding vir onderwyser Teemwoordige tyd Aanwysende voornaamwoord Besitlike voornaamwoorde Woordeskat binne konteks Luister vir inligting/ interaksie: Lees vir begrip Kreatiewe en transaksionele tekste: Hersiening van taalstrukture en konvensies sowel as woordeskat Herhaling van die werk wat deur die Uitgesoekte tekste vir herhaling van Herhaal en versterk die proses jaar gedoen is deur die temas weer te begrips tegnieke . om verskeie tekstipes soos dialoë, Remediëring van taalkonvensies vanuit bespreek. beskrywende/verhalende paragrawe en leerders se geskrewe tekste 7 en 8 Herhaling van literêre tekste. korter tranaksionele tekste te skryf. Informele praat s Onderskrifte vir prentverhale. Leerders beantwoord vrae wat oor die jaar se werk gestel word. 9 en 10 Jaareindeksamen Formele assesseringstake in Kwartaal 4 Taak 10 Jaareindeksamen: Vraestel 1: *Mondeling Vraestel 2 : Taal in konteks, letterkunde en skryfwerk. *Mondeling: Die mondelingpunt word saamgestel uit punte vir praat, luister en lees. Die finale punt bestaan uit ten minste die volgende take: een voorbereide toespraak, een 51 luisterbegrip, een voorbereide hardoplees taak. AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

3.5.3 Graad 9 GRAAD 9 KWARTAAL 1 52 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir interaksie en dialoog: Lees vir begrip: Kreatiewe teks/Langer transaksionele Struktuur van sinne (onderwerp, teks: gesegde, voorwerp) In pare of as klas luister na Inligting Paragraaf/dialoog Gebruik van die teenwoordige tyd gedetailleerde voorstelling Bv. ‘n beskrywing van iemand/‘n foto van iemand. Bv. Skryf ‘n beskrywende paragraaf/ Woordeskat vanuit tekste wat behandel van maat n.a.v. inligting verskaf: dialoog is. Nasionaliteit Verskaf inligting in logiese volgorde. Naam Fokus op die skryfproses, . 1 en 2 Ouderdom • beplanning (geheuekaart) Graad • skryf eerste weergawe Van waar? • eerste redigeringsproses Formele praat en aanbied: • herskryf en finale redigering Voorbereide hardoplees • aanbied Luister vir waardering Literêre teks : Kreatiewe teks. Stel nuwe werkwoorde bekend. Informele praat en groepwerk: Bv. begripslees van rym(e)/gedigte/ Skryf ‘n verhalende paragraaf Remediëring van taalkonvensies vanuit liedjies. Lees ook vir waardering. leerders se geskrewe tekste. Bv. Leer rym van buite/liedjie en stel dit Fokus op die skryfproses, . aan die groep voor. Bespreek die teks Woordeskat binne konteks • beplanning (geheuekaart) 3 en 4 • skryf eerste weergawe • eerste redigeringsproses AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • herskryf en finale redigering • aanbieding KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir inligting en begrip. Lees vir woordbegrip en ook Kort transaksionele teks/kreatiewe Selfstandige naamwoorde KABV sinsbegrip: teks: Informele praat en groepwerk. Werkwoorde Bv. begin met ‘n nuwe tema. Bv. Invul van ‘n vorm na aanleiding van Onderrig kenmerke om vir inligting te luister oefening. Woordeskat binne konteks luister. Lees ‘n teks oor: "My huis.” Bv. skryf ‘n verhalende paragraaf oor Bv. inligting word in ‘n vorm ingevul. leerder se huis. Aantal slaapkamers Fokus op die skryfproses, . 5 en 6 Tuin • voorbereidingsfase Kombuis • beplanning (geheuekaart) Badkamer • skryf eerste weergawe • eerste redigeringsproses • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser Luister vir interaksie en inligting. Aandagtig lees van ‘n visuele teks: Korter transaksionele tekste: Punktuasie Praat vir spesifieke redes/informele Onderrig die kenmerke van ‘n visuele Bv. onderrig kenmerke van ‘n dialoog/ Voorsetsels praat teks. voorbereide rede Vraende voornaamwoorde Bv. foto van ‘n huis soos gebruik onder Bv. ‘n foto van ‘n familiehuis en Skryf ‘n dialoog/voorbereide toespraak. lees. bykomende teks. Direkte rede Fokus op die skryfproses, . Stel vrae oor die foto en gee ook Remediëring van taalkonvensies vanuit antwoorde op vrae. • voorbereidingsfase leerders se geskrewe tekste. 7 en 8 • beplanning (geheuekaart) Woordeskat binne konteks • skryf eerste weergawe • eerste redigeringsproses • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser 53 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) 54 Luister vir waardering/spesifieke Lees vir begrip: Kreatief/Transaksioneel: Werkwoorde, byvoeglike naamwoorde inligting. en selfstandige naamwoorde - Lees ‘n paragraaf Bv. skryf sinne. Maak byskrifte vir die hersiening geïntegreerd met lees en Bv. luisterbegrip prent(e)/ skryf. Kyk na ‘n verskeidenheid van visuele Voorbereide praat en aanbied. tekste.bv. ‘n prent, ‘n foto. Vertaling van sinne om te bepaal watter Bv. dialoog of voorbereide toespraak. taalstrukture onderrig is. Verduidelik die betekenis van 9 en 10 werkwoorde, byvoeglike naamwoorde en selfstandige naamwoorde. Hersiening van taalstrukture gedoen tydens die eerste kwartaal. Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe tekste. Woordeskat binne konteks Formele assesseringstake in Kwartaal (4) Taak 1 Taak 2 Taak 3 Mondeling: Luisterbegrip/Voorbereide gesprek/Voorbereide Skryf: Kreatiewe (verhalende/beskrywende) paragraph Toets 1: Begrip en taal hardoplees (we)/Transaksionele teks (langer/korter) AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

GRAAD 9 KWARTAAL 2 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) KABV Luister vir spesifieke inligting. Aandagtige lees van tekste vir Korter transaksionele tekste: Punktuasie sinsbegrip Bv. Luister na instruksies en aanwysings Bv. Skryf rigting-aanwysings of Bevel wat gegee word. Lees voorbeelde van instruksies en instruksies. aanwysings. Verbindingswoorde Praat vir spesifieke redes./Formele Fokus op die skryfproses, . praat en aanbied (voorbereide Woorde wat oorsak aandui: bv. omdat, hardoplees) • beplanning (geheuekaart) daarom en tyd (dan, die volgende, 1 en 2 daarna) Bv. Gee instruksies en aanwysings in • skryf eerste weergawe groepe (hoe om van A na B te kom)/ voorvoegsels (hersiening) • eerste redigeringsproses individueel. Woordeskat binne konteks • herskryf en finale redigering of Voorbereide hardoplees - voorbelde van • aanbieding vir onderwyser instruksies en rigtingaanwysings. Luister vir spesifieke inligting. Lees vir word/sinsbegrip: Kort transaksionele teks: Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe tekste. Bv. Luister na padaanwysings/instruksies Lees, bespreek en identifiseer die Bv. Skryf vir ‘n spesifieke doel. vir luisterbegrip/na ‘n voorbereide gebruik van bv. die bevelsinne/ Punktuasie toespraak. voorvoegsels vanuit 'n teksverband. Proses om ‘n voorbereide toespraak te skryf. Bevel Formele praat en aanbied: Fokus op die skryfproses, . Verbindingswoorde Bespreek die kenmerke van ‘n voorbereide toespraak • beplanning (geheuekaart) Woorde wat oorsak aandui: bv. omdat, 3 en 4 daarom en tyd (dan, die volgende, Voorbereide toespraak • skryf eerste weergawe daarna) Bv. gee rigtingsaanwysings of maak iets • eerste redigeringsproses Voorvoegsels (hersiening) (instruksies) • herskryf en finale redigering Woordeskat binne konteks • aanbieding vir onderwyser Voorbereide toespraak (vir verryking) Luister vir spesifieke inligting: Aandagtige lees van tekste vir sins- Transaksionele skryf: Frases en strukture van sinne en hul en paragraafbegrip konvensies Luisterbegrip Bv. voorsien ‘n weerberig met byskrifte/ Lees en interpreteer weer simbole/prente. Teenwoordige tyd/toekomstige tyd Informele praat kenmerke van tekste, bv. strokiesprente/ Nuwe werkwoorde 5 en 6 Informele praat, bv. die weer weerkaart/weerberig/gedig/liedjie Idiome Remediëring van taalkonvensies vanuit 55 leerders se geskrewe tekste. Woordeskat binne konteks AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) 56 Formele praat en aanbied: Lees vir begrip. Transaksionele skryf: Identifiseer en versterk die verskillende taalstrukture- en konvensies . Bv. rolspel/berig oor die weer. Almal lees weerberigte/dialoë Bv. skryf ‘n weerberig/dialoog. Meervoude Luister vir waardering: Fokus op die skryfproses Afkortings Bv. luister na die weerberig/rolspel • beplanning (geheuekaart) 7 en 8 Remediëring van taalkonvensies vanuit • skryf eerste weergawe leerders se geskrewe tekste • eerste redigeringsproses Woordeskat binne konteks • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser 9 en 10 Halfjaarlikse eksamen Formele assesseringstake in Kwartaal 2 Taak 4 Taak 5 Taak 6 Mondeling: Luisterbegrip/formele voorbereide toespraak/ Letterkunde: Halfjaareksamen: Begrip, taal; voorbereide hardoplees Kontekstuele vrae letterkunde en skryf AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

GRAAD 9 KWARTAAL 3 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) KABV Luister vir waardering : Aandagtige lees van tekste vir Langer transaksionele teks: Voorvoegsels. paragraafbegrip Bv. Luister na klanke rondom die tema – Bespreek die kenmerke om ‘n Woordorde die plaas. Lees teks rondom die tema en vriendskaplike brief/verhalende/ beantwoord begripsvrae. beskrywende paragraaf te beskryf. Besitlike voornaamwoorde Formele praat en aanbied Skryf n vriendskaplike brief/verhalend/ Byvoeglike naamwoorde en bywoorde Voorbereide hardoplees met fokus op beskrywende paragraaf bv. "My besoek vlotheid, uitspraak en klank gebruik bv.’n Vergelykings op die plaas" teks rondom die tema. Punktuasie 1 en 2 Fokus op die skryfproses Die enkelvoudige sin (onderwerp, • beplanning (geheuekaart) gesegde, voorwerp) • skryf eerste weergawe Teenwoordige tyd/verlede en toekomstige tyd/groetformuliere vir 'n • eerste redigeringsproses vriendskaplike brief • herskryf en finale redigering Woordeskat binne konteks • aanbieding vir onderwyser Luister vir interaksie : Lees vir begrip: Langer transaksionele teks: (vervolg) Voorvoegsels. Bv. Luister na vrae wat op ‘n visuele Lees van literêre teks vir inligting en Bespreek die kenmerke om ‘n Woord orde stimulus gegrond is (foto van die plaas) begrip. vriendskaplike brief/verhalende/ beskrywende paragraaf te skryf. Besitlike voornaamwoorde Informele praat en groepwerk: Of Skryf n vriendskaplike brief/verhalende/ Byvoeglike naamwoorde en bywoorde bv. Gee antwoorde op mondelinge vrae Voorbeeld van ‘n vriendskaplike brief of beskrywende paragraaf t.o.v. – "My wat betrekking het op die stimulus. paragraaf. Vergelykings besoek aan die plaas". Punktuasie 3 en 4 Fokus op die skryfproses, . Die enkelvoudige sin (onderwerp, • beplanning (geheuekaart) gesegde, voorwerp) • skryf eerste weergawe Teenwoordige tyd/verlede en toekomstige tyd/ • eerste redigeringsproses Woordeskat binne konteks • herskryf en finale redigering • aanbieding 57 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) 58 Luister vir begrip Aandagtig lees van ‘n visuele teks. Kreatiewe skryf: Remediëring van taalkonvensies vanuit leerders se geskrewe tekste Bv. luister na klanke Kyk na die prent oor die gekose tema .– Voorsien die prent met byskrifte, bv die bv. die garage motorhuis. Vriendelike versoeke en Of Hersiening van bevele Luister na ‘n dialoog rondom ‘n nuwe tema, bv. die garage/die winkel. Transaksioneel: Vraende voornaamwoorde Informele praat en groepwerk. Vul inligting in wat uitgelaat is vanuit die Nuwe werkwoorde en selfstandige inligting gegee deur die dialoog naamwoorde. Bv. Gebruik die woordeskat van die nuwe tema en praat oor die klanke, EN Spelling waarna geluister was. Praat oor die 5 en 6 klanke en oefen, om jou eie sinne te Skryf 'n beskrywende paragraaf oor 'n Woordeskat binne konteks bou. prent wat die tema voorstel Fokus op die skryfproses, . • beplanning (geheuekaart) • skryf eerste weergawe • eerste redigeringsproses • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser Luister vir waardering. Aandagtige lees van tekste vir Kreatiewe skryf: Remediëring van taalkonvensies vanuit paragraafbegrip leerders se geskrewe tekste. Luister na die rolspel van leerders Skryf sinne/onderskrifte vir ‘n prent wat Bv. Die portuurgroep lees beskrywende die tema uitbeeld en die taal omvattend Vriendelike versoeke Formele praat en aanbied paragrawe wat gedurende ‘n vorige gebruik. siklus geskryf is (vir genot) Hersiening van bevele Rolspel op tema, bv. die garage. of Vraende voornaamwoorde AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Literêre teks Nuwe werkwoorde en selfstandige 7 en 8 naamwoorde. Bv. Lees vir genot bv.gedig/kort kort Getalle KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) verhaa/kort drama/novelle. Afkortings Spelling Meervoude Woordeskat binne konteks

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir waardering Literêre teks Kreatiewe skryf: Herhaling van alle taalstrukture en KABV konvensies wat in hierdie kwartaal Bv. Luister na 'n gedeelte of die hele Bv. lees verhaal/gedig/liedjies/kort Bv. skryf byskrifte vir ‘n fotoverhaal gedoen is. storie/gedig/liedjie/kort drama/kort drama/kort novelle en beantwooord wat op die tema gegrond is en die taal novelle begripsvrae. goed aanwend, sodat taalstrukture wat Woordeskat binne konteks deurlopend ingeskerp is, goed herhaal Informele praat en groepwerk. kan word. 9 en 10 Bv. antwoord mondeling/maak vooruitskattings tov. Die title/foto’s en Hardoplees Werk aan uitspraak en vlotheid Formele assesseringtake in kwartaal 3 Taak 7 Taak 8 Taak 9 Mondeling: Voorbereide hardoplees/Luisterbegrip/ Skryf: Kreatiewe (verhalende/beskrywende) Toets 1: Begrip en taal Voorbereide praat paragraaf (we) / Transaksionele teks (langer/korter) Of Letterkunde: kontekstuele vrae 59 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 9 KWARTAAL 4 Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies 60 Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir begrip Aandagtig lees van ‘n visuele teks. Kreatiewe skryf: Vraende voornaamwoorde Luister na ‘n dialoog bv. oor ‘n nuwe Kyk na en lees prente/‘n spyskaart oor Oefen vraag- en antwoord sinne oor die Vriendelike versoeke tema – iemand bestel kos in ‘n restau- die tema bv. verskillende kos-tipes. betrokke tema. Spelling rant. En Plaas byskrifte op die prente wat gebruik Meervoude Beantwoord vrae, nadat visuele teks na Lees dialoë oor die gekose tema bv. is. gekyk is en dit gelees is. Teenwoordige tyd ‘n restaurant gebeure of kos inkopies. Transaksioneel: Beantwoord begripsvrae oor die Aanwysende voornaamwoorde Skryf ‘n dialoog oor bv. ‘n restaurant dialoog/dialoë gebeure Voor- en afkeure 1 en 2 Fokus op die skryfproses, . Verbindingswoorde. • voorbereidingsfase Anheffingsformulier. • beplanning (geheuekaart) Lidwoorde Rangtelwoorde • skryf eerste weergawe Byvoeglike naamwoorde en bywoorde. • eerste redigeringsproses Besitlike voornaamwoorde. Aanwysende • herskryf en finale redigering voornaamwoorde • aanbieding vir onderwyser Afkortings Woordeskat binne konteks AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) Luister vir spesifieke inligting. Lees vir begrip Transaksioneel : Remediëring van taalkonvensies vanuit KABV Bv. Luisterbegrip op die gekose tema Bv. Lees van dialoë wat deur leerders Skryf ‘n dialoog met drie karakters in ‘n leerders se geskrewe tekste. gedurende een van die vorige siklusse. self geskryf is. restaurant – die kelner en twee kliënte. Vraende voornaamwoorde Formele praat en aanbied: of Vriendelike versoeke Bv. Dialoë/rolspel soos bepaal in hierdie Bv. ‘n gekose teks oor die tema. . Spelling en vorige siklusse. Meervoude Teenwoordige tyd Aanwysende voornaamwoorde Voor- en afkeure 3 en 4 Verbindingswoorde. Anheffingsformulier. Lidwoorde Rangtelwoorde Byvoeglike naamwoorde en bywoorde. Besitlike voornaamwoorde. Aanwysende voornaamwoorde Afkortings Woordeskat binne konteks t Luister vir spesifieke inligting Aandagtig lees van ‘n visuele teks. Kreatiewe skryf: Vraagwoorde Bv. Leerders luister na nuwe woordeskat Leerders kyk na en lees teks, bv. ‘n prent Bv. voorsien byskrifte tot die prente. Byvoeglike naamwoorde terwyl na ‘n visuele teks gekyk word. – van verskillende mense wat verskillende Oefen om beskrywende sinne te skryf. Kleure Die nuwe tema word voorgestel – klere. klere dra. Hulle kan bv. die teks met die Oefen om vrae en antwoorde neer te prent laat ooreenstem. Vriendelike versoeke Informele praat skryf.bv. Wat het sy aan? Hoeveel kos hierdie rok? Spelreëls Oefen om vrae en antwoorde te sê: bv. Wat het sy aan? Hoeveel kos hierdie En Meervoude rok? Bv. Skryf ‘n beskrywende paragraaf om Teenwoordige tyd 5 en 6 te beskryf, wat iemand dra of koop. Aanwysene voornaamwoorde Fokus op die skryfproses, . Besitlike voornaamwoorde. • beplanning (geheuekaart) Woordeskat binne konteks • skryf eerste weergawe • eerste redigeringsproses • herskryf en finale redigering • aanbieding vir onderwyser 61 AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Luister & Praat Lees en Kyk Skryf en Aanbied Taalstrukture en -konvensies Weke 1 uur 1 uur 1 uur 1 uur (geïntegreerd en eksplisiet) 62 Luister vir waardering. Lees vir begrip Eksamen voorbereiding Hersien sinskonstruksie en taalstrukture- Bv. Luister na ‘n liedjie/gedig/beskry- Bv. Geselekteerde teks oor tema met Versterk die proses om verkillende tek- en konvensies. wende paragraaf geskryf deur leerders begripsvrae wat beantwoord moet word. stipes soos dialoog/beskrywende/verhal- Remediëring van taalkonvensies vanuit tydens een van die vorige siklusse. ende paragraaf te skryf. leerders se geskrewe tekste. 7 en 8 Informele praat. Woordeskat binne konteks Bv. versterking van die vrae en sinne wat mondeling gedurende die kwartaal gedoen is. 9 en 10 Jaareindeksamen FORMELE ASSESSERINGSTAAK IN KWARTAAL 4 Taak 10 Jaareindeksamen: Vraestel 1: *Mondeling Vraestel 2 : Taal in konteks, letterkunde en skryfwerk. *Mondeling: Die mondelingpunt word saamgestel uit punte vir praat, luister en lees. Die finale punt bestaan uit ten minste die volgende take: een voorbereide toespraak, een luisterbegrip, een voorbereide hardoplees taak. AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 4: ASSESSERING IN TWEEDE ADDISIONELE TAAL 4.1 INLEIDING Assessering is ’n deurlopende, beplande proses om inligting oor leerderprestasie te identifiseer, in te samel en te vertolk. Verskeie vorme van assessering word in hierdie proses gebruik. Dit bestaan uit vier stappe: die ontwikkeling en insameling van bewyse van prestasie; die evaluering van die bewyse; rekordhouding van die bevindinge en die gebruik van hierdie inligting om die leerder se ontwikkeling te verstaan en te ondersteun. Sodoende word die onderrig- en leerproses bevorder. Assessering behoort sowel informeel (assessering vir leer) as formeel (assessering van leer) te wees. In albei gevalle moet leerders gereelde terugvoering ontvang om die leerervaring te verbeter. Die assessering van taalvaardighede moet geïntegreer word. Die assessering van leesbegrip moet aan die assessering van taalgebruik gekoppel word. Die assessering van skryfwerk behoort onderwerpe in te sluit wat oor werklike situasies handel. 4.2 INFORMELE OF DAAGLIKSE ASSESSERING Die doel van assessering vir leer is om deurlopend inligting oor ’n leerder se prestasie in te samel wat gebruik kan word om leer te bevorder. Informele assessering behels die daaglikse monitering van leerders se vordering. Dit word gedoen deur waarnemings, besprekings, praktiese demonstrasies, leerder-onderwyser-konferensies, informele klaskamerinteraksie, ens. Informele assessering kan so eenvoudig wees soos om leerders tydens ’n les waar te neem of om die vordering van die leerproses met leerders te bespreek. Informele assessering moet gebruik word om terugvoering aan leerders te verskaf en om die beplanning van onderrig te rig. Dit hoef egter nie opgeteken te word nie. Dit moet nie beskou word as losstaande van die leeraktiwiteite wat in die klaskamer plaasvind nie. Hierdie assesseringstake kan deur leerders of onderwysers nagesien word. Selfassessering en portuurassessering betrek leerders direk by assessering. Dit is belangrik omdat dit leerders toelaat om oor hul eie prestasie te leer en daaroor te besin. Die uitslae van informele daaglikse assessering word nie formeel opgeteken nie, behalwe as die onderwyser dit graag wil doen. Die uitslag van die daaglikse assesseringstake word ook nie in ag geneem vir bevordering en sertifisering nie. 4.3 formele ASSESSERING Alle assesseringstake wat deel vorm van die formele assesseringsprogram vir die jaar word beskou as formele assessering. Formele assesseringstake word nagesien en formeel deur die onderwyser vir progressie en sertifisering opgeteken. Alle formele assesseringstake word gemodereer ter wille van gehalteversekering en om te verseker dat gepaste standaarde gehandhaaf word. Formele assessering voorsien aan onderwysers ’n sistematiese manier om te evalueer hoe goed leerders in ’n graad en in ’n betrokke vak vorder. Voorbeelde van formele assesseringstake sluit in toetse, eksamens, geskrewe take, mondelinge aanbiedings, demonstrasies, optredes, ens. Die voorbereiding van dié take kan buite die klaskamer plaasvind, maar die finale weergawe moet onder gekontroleerde omstandighede (binne die klaskamer) plaasvind. Formele assesseringstake vorm deel van ’n jaar se formele assesseringsprogram vir elke graad en vak. KABV 63

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Die volgende tabelle gee ’n oorsig van die assesseringsvereistes vir Tweede Addisionele Taal Tabel 1: Graad 7 - 9 Formele Assessering Gedurende die jaar Jaareindeksamen 40% 60% Skoolgebaseerde assessering (SGA) Jaareindvraestelle 40% 35% 25% • 2 toetse Skriftelike eksamen Mondelinge assesseringstake: • 6 take (1½ uur) – Taal in konteks, skryf en Luisterbegrip letterkunde • 1 eksamen (halfjaar-year) Voorbereide toespraak Voorbereide hardoplees Gesprekvoering Die mondelinge take wat deur die loop van die jaar gedoen word, vorm die jaareind- interne assessering. Die vorme van assessering behoort geskik te wees vir leerders se ouderdom en ontwikkelingsvlak. Die take moet so ontwikkel word dat dit die vakinhoud dek en ’n verskeidenheid take insluit om die doelwitte van die vak aan te spreek. Formele assesseringstake moet ’n reeks kognitiewe vlakke en vermoëns van leerders dek, soos hieronder aangetoon: Tabel 2 Kognitewe Persentasie Aktiwiteit Vlakke van Taak Letterlik Vrae wat handel oor inligting wat direk/eksplisiet in die teks staan. (Vlak 1) • Noem die feite/redes/aspekte/idees .. • Identifiseer die persone.. • Maak ’n lys van die feite/redes .. Herorganisasie • Beskryf die plek/persoon .. (Vlak 2) -- Wie was die persoon? -- Wat het die persoon gedoen? -- Hoekom het die persoon...? Vlakke 1 en 2: -- Wanneer het dit gebeur? 80% -- Waar het dit gebeur? Vrae wat analise, sintese of herorganisasie vereis van inligting wat direk/eksplisiet in die teks staan. • Lys twee kerngedagtes .. • Identifiseer die persoon/persone.. • Verduidelik wat gebeur het... • Beskryf die situasie/omgewing/mense.. Evaluering Hierdie vrae handel oor die beoordeling van waardes, houdings en oortuigings. (Vlak 3) Dit sluit in beoordeling van die werklikheid, geloofwaardigheid, feite en menings, geldigheid, logika en beredenering, asook kwessies soos die gewenstheid en aanvaarbaarheid van besluite en optredes in terme van morele waardes. • Stem jy saam met die karakter se gedrag/verklaring? Vlak 3: 20% • Is die karakter se houding/gedrag/handeling na jou mening aanvaarbaar? • Kritiseer die gedrag van die karakter. • Kies woorde wat die person se karakter die beste beskryf… 64 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 4.4 ASSESSERINGSPROGRAM Die assesseringsprogram is ontwikkel om formele assesseringstake in alle vakke in ’n skool oor ’n kwartaal te versprei. 4.4.1 Oorsig van vereistes Die onderstaande tabelle gee ’n oorsig van die kwartaallikse assesseringsprogram vir Afrikaans Tweede Addisionele Taal. Tabel 4.1: Graad 7 - 9 Assesseringsprogram Graad SGA per Kwartaal Jaareindeksamen Kwartaal 1: Kwartaal 2: Kwartaal 3: Kwartaal 4: 1 geskrewe toets 2 Tasks 1 geskrewe toets 1 interne 7-9 jaareindeksamen + + + 2 Take 1 halfjaareksamen 2 Take Graad Die format van die vraestel 1 vraestel 1 interne jaareindeksamen Taal in konteks - begrip, taal, letterkunde en skryf. bestaande uit 2 vraestelle: 7-9 Vraestel 1: Mondelinge Vraestel 2: Taal in konteks - begrip, taal, letterkunde en skryf. Graad 7-9 Kwartaalpunt (Kwartaal 1 – 3): • Elke kwartaal word die werklike punte bymekaar getel en die totaal word na ’n % verwerk om die kwartaalpunt te bepaal Promosiepunt: • Tel die werklike punte en die total vir die formele skoolgebaseerde assesseringstake vanaf Kwartaal 1 tot 3 bymekaar en verwerk dit na 40% • Verwerk mondelinge punt (vraestel 1) na 25% • Verwerk vraestel 2 na 35% KABV 65

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Tabel 4.2: Graad 7-9 Assesseringsprogram Formele assesseringstake vir kwartaal 1 Taak 1 Taak 2 Taak 3 Mondeling: Luisterbegrip/Voorbereide Skryf: Kreatiewe skryf (verhalend/ Toets 1: Begrip en taal gesprek/Voorbereide hardoplees beskrywende) paragraaf(awe)/ Transaksionele tekste (kort of langer). Formele assesseringstake vir kwartaal 2 Taak 4 Taak 5 Taak 6 Mondeling: Luisterbegrip/Voorbereide Letterkunde: Kontekstuele vrae Halfjaareksamen: gesprek/Voorbereide hardoplees Taal in konteks – begrip, taal, letterkunde en skryf Formele assesseringstake vir kwartaal 3 Taak 7 Taak 8 Taak 9: Mondeling: Luisterbegrip/Voorbereide Skryf: Kreatiewe skryf (verhalend/ Test 2: Begrip en taal OF gesprek/Voorbereide hardoplees beskrywende) paragraaf(awe)/ transaksionele tekste (kort of langer). Letterkunde: kontekstuele vrae Formele assesseringstaAK vir kwartaal 4 Taak 10 Jaareindeksamen: Vraestel 1: *Mondeling Vraestel 2: Taal-in-konteks - begrip, taal, letterkunde en skryf *Mondeling: Leerders behoort gedurende die jaar die volgende take te doen: EEN voorbereide gesprek, EEN luisterbegrip en EEN voorbereide hardoplees. Nota: ’n Toets in die assesseringsprogram mag nie uit verskeie klein toetse bestaan nie. Elke toets moet oor meer as een aspek van die vakinhoud opgestel word en behoort 30 - 60 minute te duur. Die kognitiewe vlakke soos vasgestel vir die eksamenvraestelle, is ook van toepassing op toetse. 66 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 4.4.2 Eksamen: Graad 7 – 9 Formaat van Vraestel 1 Vraestel AFDELING TYD A: Begrip 1. Taal in konteks, letterkunde en skryf (‘n Verskeidenheid tekste kan gebruik word, insluitende visuele en/of grafiese tekste.) B: Taal • Taalstrukture en –konvensies (woorde en sinne) behoort binne konteks van ‘n verskeidenheid van tekste geassesseer te word. Graad 7 - 9 C. Letterkunde 1½ uur Enige EEN van die volgende: gedigte/kortverhale/kort novelle/kort drama (kontekstuele vrae) D. Skryf Kreatiewe (verhalend/beskrywend) paragraaf (-awe)/Transaksionele (korter of langer) tekste. Inhoud wat gedek moet word Tydens assessering word aandag geskenk aan die inhoud soos in hierdie document vervat. As gevolg van die konseptuele progressie van die inhoud oor die grade heen, sal inhoud en vaardighede van Graad 7 –9 in die jaareindeksamens geassesseer word. Mondelinge assesseringstake: Vraestel 2 Die mondelinge assesseringstake wat deur die loop van die jaar gedoen word, vorm die jaareind interne assessering. Die besonderhede van die mondelinge take wat tydens die loop van die jaar gedoen word, is soos volg: Vraestel 2 INHOUD *Mondeling word intern opgestel, intern geassesseer en intern gemodereer. • Lees Voorbereide hardoplees Assesseer: teksbegrip, oordra van betekenis, gebruik van stemtoon, korrekte uitspraak Mondeling • Praat: Voorbereide gesprek Assesseer: Beplanning en organisasie van inhoud, toon, praat en aanbiedingsvaardig-hede, oudio-visuele hulpmiddels en korrekte taalgebruik. • Luister Luisterbegrip Assesseer: Luister vir begrip en inligting *Mondeling: Die mondelingpunt word saamgestel uit punte vir praat, luister en lees. Die finale punt bestaan uit ten minste die volgende take: EEN voorbereide gesprek; EEN luisterbegrip, EEN voorbereide hardoplees. Formele asseseringstake se punte word aangeteken en word gebruik om te bepaal of ‘n leerder na die volgende graad oorgeplaaas of bevorder kan word. Die onderwyser moet ‘n formele assesseringsprogram beplan en aan die Skool se bestuursspan voor die begin van die nuwe akademiese jaar oorhandig. Hierdie assesseringsprogram sal gebruik word om ‘n skool assesseringsprogram KABV 67

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 vir elke graad op te stel. Hierdie skool assesseringsprogram sal aan elke leerder en sy/haar ouers in die eerste week van die eerste kwartaal verskaf word. 4.5 REKORDHOUDING EN RAPPORTERING Rekordhouding is ’n proses waartydens die onderwyser die vlak van ’n leerder se prestasie in ’n spesifieke assesseringstaak dokumenteer. Dit dui aan hoe ’n leerder vorder in die bereiking van die kennis soos voorgeskryf in die Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklarings. Rekords van leerderprestasie behoort bewys te lewer van die leerder se konseptuele groei in ’n graad en sy of haar gereedheid om na die volgende graad te vorder of bevorder te word. Rekords van leerderprestasie behoort ook gebruik te word om te verifieer watter vordering onderwysers en leerders in die onderrig- en leerproses maak. Rapportering is ’n proses waarvolgens leerderprestasie aan leerders, ouers, skole en ander rolspelers gekommunikeer word. Daar kan op verskeie maniere oor leerderprestasie verslag gelewer word. Dit sluit in rapport (verslagkaarte), ouervergaderings, skoolbesoekdae, ouer-onderwyser-konferensies, telefoonoproepe, briewe, klas- of skoolnuusbriewe, ensovoorts. Onderwysers in alle grade lewer in persentasies verslag oor die vak. Die prestasievlakke met die ooreenstemmende persentasies word in onderstaande tabel aangedui KODES en PERSENTASIES VIR REKORHOUDING EN RAPPORTERING Beskrywing van Prestasiekode PERSENTASIE vaardigheid 7 Uitmuntende prestasie 80 – 100 6 Verdienstelike prestasie 70 – 79 5 Beduidende prestasie 60 – 69 4 Voldoende prestasie 50 – 59 3 Matige prestasie 40 – 49 2 Basiese prestasie 30 – 39 1 Ontoereikend prestasie 0 - 29 Onderwysers sal werklike punte teenoor die taak aandui deur ’n rekordblad/verslagblad te gebruik en die persentasie vir die vak op die leerder se rapport/verslagkaart aantoon 4.6 Moderering van ASSESSering Moderering verwys na die proses wat verseker dat die assesseringstake regverdig, geldig en betroubaar is. Moderering behoort op skool-, distriks-, provinsiale en nasionale vlakke plaas te vind. Deeglike en gepaste modereringspraktyke moet ingestel word vir die gehalteversekering van alle vakassesserings. 4.6.1 Formele Assessering • Die toetse en eksamen in Graad 7 en 8 word intern gemodereer. Die vakadviseur/provinsiale-/ distriksamptenaar moet ’n steekproef van hierdie take gedurende sy/haar skoolbesoeke modereer om die standaard van die take en die interne moderering te verifier. • Graad 9 se toetse en eksamen moet op distriks/provinsiale vlak gemodereer word. Hierdie proses sal deur die provinsiale onderwysdepartement bestuur word. 68 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Vakadviseurs/provinsiale-/distriksamptenare moet steekproewe van toetse en eksamenvraestelle modereer voordat leerders dit aflê om die standaard te verifieer en aan onderwysers leiding te verskaf oor die opstel van hierdie take. 4.6.2 Mondelinge assesseringstake • Graad 7 - 9: Elke mondelinge taak wat as deel van die assesseringsprogram gebruik word, moet by die Hoof van Onderwys of vakhoof vir moderering ingedien word voordat leerders dit aanpak. Onderwysers assesseer die mondelinge take. Die vakadviseur/provinsiale-/distriksamptenaar moet ’n steekproef van hierdie mondelinge take gedurende sy/haar skoolbesoeke modereer om die standaard van die take en die interne moderering daarvan te verifieer. ‘n Moderator wat afgevaardig is deur die Dept. van Basiese Onderwys moet ‘n steekproef van mondelinge assesseringstake vir graad 9 modereer. 4.7 ALGEMEEN Hierdie dokument moet in samehang met die volgende gelees word: 4.7.1 Die Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes vir die Nasionale Kurrikulumbeleid Graad R-12; en 4.7.2 Die beleidsdokument, Nasionale Protokol vir Assessering Graad R-12 KABV 69

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 WOORDELYS addisionele taal (verwys ook na huistaal) ‒ ’n taal wat bykomend tot die huistaal geleer word afgeleide betekenis ‒ die skep van betekenis uit wat geïmpliseer word om ’n nuwe begrip te vorm; dit wat tussen die reëls staan aflei ‒ ’n oordeel vorm uit wat vooraf gegee is of gebeur het; om die implikasies van wat gesê of geskryf is, te bepaal afleiding ‒ ’n woord wat bestaan uit ’n basisvorm (stam) en voor- en/of agtervoegsels (hierdie proses vorm dikwels ’n ander woordsoort), bv. ritus: rituele gebruike. akroniem (ook letterwoord) ‒ ’n afkorting wat soos woorde optree; word uitgespreek as ’n woord, gevorm deur die eerste letters van ander woorde, bv. Soweto vir South Western Townships of vigs vir Verworwe immuniteitsgebreksindroom alliterasie ‒ herhaling van dieselfde beginletters (medeklinkers/konsonante) in beklemtoonde lettergrepe; ’n algemene stylmiddel, bv. Kind nog kraai anekdote ‒ ’n kort, onderhoudende storie; klein voorvalle of gebeure wat vir ’n spesifieke doel vertel word, bv. inligting, vermaak, humor, venyn, of om karakter te openbaar antiklimaks ‒ die omgekeerde van klimaks; onverwagte teleurstellende uiteinde, afloop; ommeswaai van iets belangriks na iets nietig, gewoonlik met ’n komiese effek antitese ‒ teenstelling van gedagtes wat uitgedruk word deur parallelisme wat skerp teenoor mekaar staan, bv. hoe meer haas hoe minder spoed antoniem ‒ woorde wat min of meer die teenoorgestelde betekenis van ander woorde uitdruk, bv. kurkdroog en sopnat assessering ‒ ’n deurlopende beplande proses van inligtingversameling op verskillende maniere oor leerderprestasie assonansie ‒ herhaling van klinkers of vokale in beklemtoonde lettergrepe in twee of meer woorde, bv. Oor die groen poel wat stil en dik/was van die bronslaai en die warm slik (N.P. van Wyk Louw, Raka) beeld ‒ ’n prent of visuele voorstelling beelding ‒ ook figuurlike taal; woorde wat beelde (in konteks/sinsverband) in die gedagtes oproep; sluit implikasieverskynsels in beeldspraak ‒ taaluiting wat van figuurlike, oordragtelike taal gebruik maak, bv. vergelykings, metafore, personifikasie, metonimia (oornoeming), sinekdogee (gedeeltelike aanduiding), antonomasia (naamsverwisseling) beklemtoning ‒ die klemtoon lê op, aksentueer, benadruk beurtnemingskonvensies ‒ die gebruike wat die vloei van gesprekke tussen mense reguleer, soos om ander toe 70 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 te laat om ’n opinie te lug, stiltes te hanteer, inligting te herhaal vir duidelikheid, aan te moedig waar gepas, te vra vir duidelikheid, inligting te verskaf, tussenbeide te tree om fokus te herstel cliché ‒ afgesaagde, verslete beeldspraak; holruggeryde uitdrukking of idee wat so dikwels gebruik word dat dit uitdrukkingskrag verloor, bv. laaste, maar nie die minste nie debat ‒ tydens debattering wissel twee spanne gedagtes oor ’n saak. Hulle probeer om die beoordelaar en die gehoor van hul standpunt te oortuig denotasie (teenoorgestelde van konnotasie) ‒ dit wat die begripsinhoud weergee of saamvat, die letterlike betekenis van ’n woord of uitdrukking determineerders ‒ bepaler of aanwyser soos lidwoorde en aanwysende woorde deurlopende assessering ‒ dit is assesseringsaktiwiteite wat deur die loop van die jaar plaasvind dialek ‒ ’n variëteit van ’n taal wat deur ’n sekere taalgemeenskap gepraat word diskriminerende taalgebruik ‒ taal wat kwessies met onderskeid behandel, bv. om manlike terme vir alle persone te gebruik doeblette ‒ twee vorme van dieselfde woord wat mettertyd in betekenis begin verskil het, bv. darem en daarom; teken en teiken; kwes die bok, maar kwets gevoelens dramatiese doelstelling ‒ om ’n spesifieke reaksie by die toeskouer/leser te ontlok dramatiese ironie ‒ ’n vorm van kontras ‒ die karakter is onbewus van die ware toedrag van sake, terwyl die leser/toeskouer/ander karakters weet wat werklik plaasvind. Dié ironie verhoog (of ontlont) spanning, genot en gehoordeelname. dramatiese struktuur ‒ die bou van die drama (eksposisie/aanloop, motoriese moment, verwikkeling, ontwikkeling, klimaks/hoogtepunt, ontknoping/afloop) dubbelsinnigheid ‒ tweërlei betekenis geskep deur die manier waarop woorde of sinne gebruik word; meer as een betekenis of vertolking hê. Wanneer dit onbewus gebruik word, kan dubbelsinnigheid betekenis versluier. eksplisiet (in teenstelling met implisiet) ‒ betekenis wat duidelik of direk gestel word essay ‒ korter prosageskrif waarin ’n literêre, estetiese, politieke of sosiale probleem op kernagtige wyse behandel of bespreek word; krities en bespiegelend van aard; kan ’n gesprektoon hê; taal en styl is helder, duidelik en logies, dikwels vol humor esteties ‒ betreffende die skoonheidsin; staan in verband met sensitiwiteit en waardering vir die skone soos die skoonheid van taal of die blywende waarde van tekste evalueer ‒ om ’n opinie te vorm, ’n oordeel te vel oor ’n teks KABV 71

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 eufemisme ‒ versagtende uitdrukking of omskrywing; verbloeming; word gebruik om nie gevoelens seer te maak nie, bv. lang vingers hê (steel) figuurlike taal (teenoor letterlike taal) ‒ sinnebeeldig, metafories, oordragtelik; woorde en frases wat gebruik word om ’n spesifieke effek te bereik soos vergelykings, personifikasie, metafoor. Literêre tekste maak baie van figuurlike taal gebruik. formaat ‒ die vorm van tekssoorte soos ’n verslag, brief; ook grootte van iets forum ‒ groepe leerders debatteer ’n onderwerp. Elke groepe bestaan uit vier lede en elke lid praat oor ’n verskillende aspek van die onderwerp. gebaar ‒ die beweging van die gesig of liggaam wat betekenis kommunikeer soos om die kop ter bevestiging te knik gebalanseerde benadering tot geletterdheid ‒ ’n benadering wat leerders se vormende geletterdheid ondersteun, hulle aanmoedig om tekste te geniet en om op betekenis te fokus, en wat hulle ook help om tegnieke en strategieë te ontwikkel wat die kode van die geskrewe woord ontsluit geïmpliseerde betekenis ‒ betekenis wat gevolgtrekking inhou of toelaat; betekenis wat nie eksplisiet in die teks uitgedruk word nie geletterdhede ‒ daar is verskillende soorte geletterdheid: lees/kyk en skryf/aanbied (tradisionele basiese geletterdhede), kulturele geletterdheid (begrip van die kulturele, sosiale en ideologiese waardes wat ons lees van tekste vorm), kritiese geletterdheid (die vermoë om krities op die boodskap in tekste te reageer), visuele geletterdheid (die vermoë om beelde, tekens, prente, visuele simbole, ens., te lees/teken/skryf), mediageletterdheid (die lees van koerante, tydskrifte, TV en film as kulturele boodskappe), inligtingsgeletterdheid (die vermoë om inligting te vind, ontsluit, evalueer, berg, gebruik, ens.) en rekenaargeletterdheid (die vermoë om rekenaars en rekenaarprogramme ‒ ook die internet ‒ te gebruik) geletterdheid ‒ die vermoë om te lees en geskrewe inligting te gebruik en om vir verskillende doeleindes te skryf. Dit is ’n deel van ’n algemene menslike vermoë om sin van jou wêreld te maak. genre ‒ ’n soort letterkunde, bv. drama, kortverhale, gedigte, roman, volksverhale/folklore gepastheid ‒ taal moet gepas wees vir die konteks waarin dit gebruik word. Die groetwyse “Goeiedag, mnr. Vosloo” is gepas in ’n formele situasie, teenoor “Hallo, Vossie” vir ’n informele situasie. gevoelstaal (ook emotiewe taal) ‒ taal en styl wat persoonlik is; sterk gevoelens wek; teenoorgestelde van nugtere, saaklike taal gevolg (sien ook oorsaak) ‒ die resultaat van handeling/gebeure of ’n aksie grafiese voorstelling ‒ produkte van die visuele en tegniese kunste soos teken, ontwerp; lewendige, beskrywende, skilderende voorstelling groeptaal ‒ variëteit van ’n taal wat deur ’n bepaalde groep mense soos boere, vissers, fabriekswerkers, studente, tieners gepraat word, en dit van die algemene taal onderskei deur onder andere uitdrukkings en betekenisverskille herlees ‒ ’n leesstrategie wat die leser nog ’n kans gee om ’n uitdagende teks te verstaan 72 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 herformuleer ‒ ’n leesstrategie waarvolgens die leser die betekenis van ’n gelese gedeelte mondelings of skriftelik oorvertel, verkort of opsom hiperbool ‒ ’n stylfiguur waarin buitensporige, doelbewuste oordrywing gebruik word; om iets groter as wat dit werklik is, voor te stel, bv. Hulle het ons ’n berg koek gegee om te eet holistiese benadering ‒ dit is ’n benadering wat al die vaardighede en verskillende soorte kennis in aktiwiteite integreer en nie op elkeen afsonderlik fokus nie homofone ‒ woorde wat dieselfde klankvorm as ’n ander woord in ’n taal het, maar in betekenis en spelling verskil, bv. ’n blyk van waardering; die wasgoed bleik in die son homonieme ‒ woorde met dieselfde klank- en spelvorm, maar wat verskil in betekenis, bv. Sy het ’n kuiltjie in haar ken; Hy ken al die name van die bome in die wildtuin houdings ‒ maniere van optrede of gedrag huistaal (sien ook addisionele taal) ‒ die taal wat kinders eerste aangeleer het deur by die huis en/of in hul gemeenskap konstant daaraan blootgestel te wees; dit is die taal ‘waarin ’n mens dink’ idiomatiese uitdrukking ‒ ’n uitdrukking wat die idioom of taaleie betref, volgens die taaleie; idiome sluit in spreekwoorde, segswyses, gesegdes en spreuke implisiet (teenoor eksplisiet) ‒ dit wat nie direk in ’n teks gestel word nie, maar wel afgelei kan word inklusiwiteit ‒ die beginsel om onderwys toeganklik vir alle leerders te maak, ten spyte van hul leerstyl, agtergrond en vermoëns; neiging om in te sluit, te omvat, op te neem inisieer ‒ om te begin (bv. om ’n gesprek te inisieer) intonasie ‒ vloei van die stem by praat, stembuiging intrige ‒ verwikkelde situasie wat ’n skrywer uitdink en waarop die verhaal gebaseer is (verwikkeling) ironie ‒ woordgebruik waarmee ’n mens die teenoorgestelde sê van wat jy bedoel; omstandigheid of stand van sake wat die teenoorgestelde sê van wat ’n mens kon verwag het jargon ‒ taal van bepaalde groepe; vaktaal (bv. rekenaargebruikers verwys na “RAM”). Jargon kan soms gebruik word om luisteraars/lesers uit te sluit. karikatuur ‒ ’n oordrewe uitbeelding (geskrewe of visueel) van ’n karakter deur die spot te dryf met persoonlike karaktertrekke of voorkoms; spotprent, spotbeeld, spotfiguur klankbewustheid (ook fonologiese bewustheid) ‒ die vermoë om tussen die afsonderlike klanke van ’n taal te onderskei klanknabootsing (ook onomatopee) ‒ die gebruik van woorde om die klanke wat hulle beskryf, te skep KABV 73

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 klem (in ’n woord of ’n sin) ‒ om ’n lettergreep in ’n woord of ’n woord in ’n sin te benadruk klimaks (ook hoogtepunt) ‒ die opwindendste, effektiefste of belangrikste deel van die storie. Hierdie belangrike deel is nie noodwendig aan die einde van die verhaal nie. koherensie ‒ samehang in ’n paragraaf en die samehang binne die verskillende paragrawe van ’n teks wat idees saambind kohesie ‒ samehang binne sinne komposisie ‒ samestelling van verskillende dele tot een geheel konflik ‒ stryd; botsing; worsteling; die stryd wat tussen karakters of individue of groepe en hul omstandighede ontstaan. Konflik in letterkunde kan ook as gevolg van strydende begeertes of waardes tussen karakters ontstaan. konnotasie ‒ wat gesuggereer word deur ’n woord of ding, dieperliggend as die letterlike of eksplisiete betekenis kontaminasie (ook taalbesmetting) ‒ saamvoeging of vermenging van woorde, woorddele of uitdrukkings wat dieselfde of verwante funksies of betekenis het tot ’n nuwe woord of uitdrukking, bv. skokwekkend (skokkend + skrikwekkend); van voornemens (van plan + voornemens) konteks ‒ die konteks waarbinne ’n teks geskep en ontvang word, verwys na die breë en onmiddellike situasie waarin dit bestaan en wat daarin oorgedra word kontekstuele leidrade ‒ ’n leestegniek om alle aanduidings of leidrade in ’n teks te gebruik om betekenis te verklaar kontras (ook antitese, teenstelling) ‒ stylmiddel waarin twee uiterstes teenoor mekaar gestel word konvensies ‒ aanvaarde gebruike of reëls in taalgebruik. Sommige konvensies help om betekenis (bv. taalreëls, punktuasie, hoofletters) te skep; sommige help met die aanbieding van inhoud (bv. inhoudsopgawe, algemene uiteensetting, opskrifte, voetnotas, kaarte, onderskrifte, lyste, prente, indeks) en ander weerspieël ’n vaste taalpatroon, bv. groetvorme. kopkaarte/breinkaarte ‒ grafiese netwerkvoorstelling van idees of onderwerp in die vorm van sleutelwoorde en illustrasies kreatiewe denke ‒ die denkproses oor idees of situasies op skeppende en ongewone maniere met die doel om die situasie of idee beter te verstaan en op ’n nuwe en konstruktiewe manier daarop te reageer kritiese taalbewustheid ‒ die vermoë om die konstruksie van betekenis te ontleed deur begrip van magsverhoudings binne en tussen tale. Dit bemagtig die leerder om manipulasie te weerstaan en om taal sensitief te gebruik. leenwoorde ‒ woorde wat aan ’n ander taal ontleen is, vreemde woorde wat nou deel van Afrikaans is letterlik (teenoor figuurlik) ‒ die eenvoudigste, mees direkte betekenis van woorde 74 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 lettertipe ‒ die soort letters wat gebruik word wanneer daar geskryf, getik of gedruk word (bv. Times New Roman) lettergrootte ‒ die grootte van die letters wat gebruik word wanneer daar geskryf, getik of gedruk word (bv. 12 pt Times New Roman) literêre tegnieke ‒ letterkundige begrippe wat in literêre tekste gebruik word litotes ‒ ’n stylfiguur waarby iets verklein word om die betekenis of bedoeling beter te laat uitkom, veral deur die teenoorgestelde te ontken (bv. dit gaan nie sleg nie = goed) magsverhoudings ‒ verhoudings gemeet aan gesag en invloed manipulerende taal ‒ taal wat daarop gemik is om ’n onregverdige voorsprong te kry of ander te beïnvloed, meestal op ’n onderduimse manier metafoor ‒ gebruik een ding om ’n ander met soortgelyke eienskappe te beskryf metataal ‒ taalterminologie om oor taal te praat; sluit terminologie in soos teks, konteks, teikengroep, genre en polisemie modus ‒ daar is verskillende modusse van kommunikasie ‒ die geskrewe modus, die gesproke of mondelinge modus, die visuele modus wat grafiese vorms soos tabelle insluit. Die vermoë om inligting van een modus na ’n ander te verander soos om ’n grafiek te gebruik om ’n teks te skryf, of om inligting uit ’n mondelinge teks te gebruik om byskrifte by ’n prent te skryf, is ’n belangrike deel van ’n taalkurrikulum multimedia ‒ ’n geïntegreerde reeks modusse wat teks, visuele materiaal, klank, video, ens. kan insluit oksimoron ‒ stylfiguur waarby twee teenoorgestelde begrippe met mekaar verbind word, bv. ou nuus; gewoonlik vir beklemtoning oorsaak (sien ook gevolg) ‒ dit wat aanleiding gee tot ’n handeling/gebeure/aksie of ’n toestand onderbeklemtoning ‒ die uitdruk van iets op ’n terughoudende wyse, eerder as om die volle feite of waarheid te ontbloot, gewoonlik vir beklemtoning onderhoud ‒ ’n proses of ’n gesprek om inligting in te samel om ’n spesifieke doel te bereik onderskrif ‒ ’n titel of kommentaar saam met ’n artikel, prent, foto, ens. outentieke tekste ‒ tekste wat buite die klaskamer (“in die regte lewe”) gebruik word, soos tydskrifartikels, koerantberigte, radio- of televisie-opnames, advertensies, verpakkingsetikette, brosjures, vorms, briewe paneelbespreking ‒ ’n groep wat byeenkom om ’n onderwerp te bespreek, vrae te beantwoord en op kommentaar te reageer paradoks ‒ skynbare teenstrydigheid, bv. om die waarheid te sê moet ek lieg parafrase ‒ die herbewoording van ’n idee in jou eie woorde KABV 75

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 paronieme ‒ woorde van dieselfde wortel of stam afgelei, bv. drink, drank, dronk; besin, versin; inwoner, bewoner partydig ‒ eensydig, vooringenome, wat by ’n beoordeling die saak nie onbevange beskou nie personifikasie ‒ beeldspraak waardeur menslike eienskappe en handelinge aan lewelose dinge, diere of plante toegeken word, bv. As ek ’n huis kon hê/met sulke mure wat sing.. (Marlise Joubert, Domus) perspektief ‒ ’n karakter/verteller se standpunt/siening oor kwessies in ’n roman of drama pleonasme (ook woordoortolligheid) ‒ woorde waarvan die betekenisse nie sinoniem is nie, maar die betekenis van die tweede woord is reeds in die eerste opgesluit, bv. Ek persoonlik het dit self ervaar; ’n dooie lyk polisemie ‒ eienskap van ’n woord om verskillende betekenisse te hê; betekenisonderskeidings van ’n woord, bv. Die koppie val uit sy hand/Dit is uit tussen hulle/Hulle uit ’n gil van blydskap posisie ‒ plasing, plek; posisionering van die onderwerp in fokus (in of naby die voorkant van die raam) postuur ‒ die manier waarop ’n mens staan of jouself oordra terwyl jy praat rame ‒ gewoonlik reghoekige omlyning van die onderwerp van visuele teks redigering ‒ die proses van proeflees en herskryf van ’n teks, insluitend taalgebruik, punktuasie en spelling en om samehang van idees en struktuur na te gaan; in die finale vorm sit, vir publikasie inlewer, gereed maak register ‒ die woorde, styl en grammatika wat in verskillende kontekste of situasies deur sprekers en skrywers gebruik word. (Amptelike dokumente word byvoorbeeld in ’n formele register geskryf, regsdokumente in ’n regsregister.) retoriek ‒ valse, oordrewe, verslete beeldspraak wat as oorversiering aangebied word; uitgedien, afgesaag, geyk retoriese middels ‒ middels soos pouses en herhaling, deur ’n spreker/skrywer/aanbieder gebruik om doeltreffend te oortuig retoriese vraag ‒ ’n vraag wat gevra word nie om iets uit te vind nie, maar vir beklemtoning, jou mening uit te spreek of vir dramatiese effek (bv. Weet jy hoe gelukkig jy is?) ritme ‒ afgemete beweging; in poësie die natuurlike beweging veroorsaak deur die reëlmatige opeenvolging van beklemtoonde en minder beklemtoonde lettergrepe rym ‒ ooreenstemming van klank in die laaste lettergreep of woorde in digreëls samehang ‒ onderlinge verband, deurlopendheid, aaneenskakeling sarkasme ‒ bytend, bitter spot, minagting wat wil seermaak of skok op persoonlike vlak; dit sê wat die spreker/ skrywer bedoel satire ‒ iets wat hekelend spot met die lewe; dwaashede en wanpraktyke van die mens/maatskappy word onthul of geopenbaar; ’n satiriese literêre werk het gewoonlik ’n bewustelike sosiale inslag simbool ‒ ’n teken/voorwerp wat ’n ander saak verteenwoordig. ’n Tradisionele simbool soos ’n kruis is as beeldspraakvorm nie net ’n afbeelding van die werklikheid nie, maar dit kry ook ’n dieper betekenis deurdat dit na 76 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 iets anders verwys. sinoniem (teenoor antoniem) ‒ ’n woord wat min of meer dieselfde betekenis as ’n ander het sintetiseer ‒ die saamvoeg van idees uit verskeie bronne; ’n duidelike opsomming van hierdie saamgevoegde idees skote ‒ neem van foto’s uit verskillende hoeke sleng (ook slang) ‒ ’n variëteit van Afrikaans wat dikwels by jongmense, bv. studente, gehoor word en nie noodwendig verkeerd is nie, bv. Hulle het my ’n kop aangesit/Jy kan kwai bestuur soeklees ‒ om jou oë oor ’n teks te laat beweeg om spesifieke inligting te vind, soos wanneer jy ’n naam of nommer in ’n telefoongids soek of ’n trein- of busrooster raadpleeg stemprojeksie ‒ luidheid, volume van stem spelstrategieë ‒ uitwerk van maniere om korrek te spel standaard ‒ die standaardvariëteit van ’n taal is die vorm wat meestal in koerante, amptelike dokumente en taalboeke gebruik word. Dit is nie noodwendig die beste vorm van die taal nie, maar dit is die vorm wat om historiese en/of politieke redes as die standaardvariëteit aanvaar is. stem ‒ dit verwys ook na die skrywer se eie persona ‒ wie die skrywer is. As ’n mens lees of kyk, kan jy ’n indruk van die skrywer se bedoeling/voorneme kry. stemming ‒ atmosfeer of emosie in geskrewe tekste. Dit toon karakters se gemoedsgesteldheid; dit verwys ook na die atmosfeer wat deur visuele, oudio en oudiovisuele tekste geskep word. stereotipe ‒ vaste (en dikwels partydige) siening oor ’n spesifieke soort persoon (bv. vrou, immigrant, priester) strategie ‒ ’n sekere prosedure gebruik om ’n probleem te hanteer styl ‒ trant of manier van skryf; die unieke manier waarop ’n skrywer woorde en sinne “rangskik” om ’n bepaalde effek te verkry. Dit sluit woordkeuse, toon, asook sinslengte in. stylfigure (ook stylleer) ‒ uitdrukking wat ’n styleffek teweegbring deur woorde nie in hulle normale of letterlike betekenis en funksie aan te wend nie (afwyking in woordgebruik), maar op ’n besondere wyse groter krag of dramatiese beeld aan skryfwerk verleen, bv. oksimoron, metonimia, klanknabootsing, hiperbool, kontras, ironie, satire, humor, sarkasme, antiklimaks, klimaks, simboliek, eufemisme, litotes, paradoks, sinekdogee, sinestesie, antitese, antonomasia, elisie, woordspeling subintrige ‒ ondergeskikte verwikkelde situasie wat ’n skrywer uitdink en waarop die verhaal gebaseer is (knoop, verwikkeling) taalflater (ook malapropisme) ‒ die verkeerdelike of deurmekaar gebruik van lang woorde om indruk te skep. Alhoewel hierdie woorde soms byna korrek klink, bly dit verkeerd en kan humoristies wees. taalvariëteite (sien ook variëteit) ‒ vorme van ’n taal wat patroonmatig van mekaar verskil KABV 77

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 teikengroep ‒ die bedoelde lesers van, luisteraars na, toeskouers of waarnemers van ’n spesifieke teks. Tydens beplanning van ’n skryfstuk/aanbieding, moet ’n skrywer/spreker die doel en teikengroep in aanmerking neem deur ’n gepaste formaat te kies. teks ‒ enige geskrewe, gesproke of visuele vorm van kommunikasie tekstuur ‒ rangskikking en samestelling van bestanddele, struktuur tema ‒ die sentrale idee of idees in ’n literêre werk. ’n Teks mag meer as een tema hê en dit mag dalk nie eksplisiet vanselfsprekend wees nie. tempo ‒ tydmaat, snelheid van byvoorbeeld praat tesourus ‒ ’n woordeboek wat volgens saakverbande georden is, saakwoordeboek toevoegende veeltaligheid ‒ ’n taalvermoë verwerf deur die aanleer van ’n taal of tale benewens jou huistaal. Dit vervang nie die huistaal nie, maar word daarmee saam geleer. In ’n toevoegende, veeltalige program word die huistaal versterk en bevestig, terwyl enige verdere taal wat aangeleer word, waarde toevoeg. toneelaanwysings ‒ inligting wat ’n dramaturg oor agtergrond, plasing, tyd en karakters by wyse van toneelaanwysings gee; karakters se emosies en hul uiterlike voorkoms word ook beskryf; word gewoonlik in skuinsdruk aangedui of ná ’n karakter se naam of aan die begin van die drama toon ‒ klank van ’n bepaalde hoogte, toonhoogte, stembuiging wat ’n gevoelsboodskap van ’n teks kan oordra. In ’n geskrewe teks word dit in woorde uitgedruk. In film kan toon ook deur musiek of agtergrond geskep word. toutologie (ook stapelvorme) ‒ woorde wat dieselfde betekenis saam gebruik; onnodige herhaling van wat reeds gesê is, bv. tortelduif (tortel + duif); verwys ook na pleonasme transaksionele skryfwerk ‒ funksionele skryfwerk (bv. briewe, notules, verslae, fakse) transformasie ‒ verandering van die vorm van sinne, bv. van bedrywende na lydende vorm trappe van vergelyking ‒ soos van toepassing op byvoeglike naamwoorde en bywoorde soos mooi, mooier, mooiste en gou, gouer, gouste vaktaal ‒ taalgebruik by die beoefening van ’n vak, beroep of enige spesifieke groep soos rekenaartaal verbindingswoord ‒ ’n woord soos voegwoorde en betreklike voornaamwoorde wat gebruik word om sinne of sinsdele te verbind vergelyk (verwys ook na kontras) ‒ om vas te stel op watter maniere dinge dieselfde is vergelyking ‒ naasmekaarstelling van dinge om die ooreenkoms of verskil te vergelyk; stylfiguur. Woorde soos soos en net soos of nes word gebruik om aandag op die vergelyking te vestig. verslag (formeel of informeel) ‒ om presiese terugvoering oor ’n situasie/geleentheid te gee, bv. ’n ongeluk vertellersperspektief ‒ verteller se standpunt vanuit ’n spesifieke hoek gesien (alwetend, alomteenwoordig, eerste 78 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 en derdepersoonsvertelling) visuele voorstellings ‒ boodskappe wat deur middel van die sintuig van gesig oorgedra word (bv. foto’s, spotprente, modelle, tekeninge, skilderye, rekenaarbeelde) vloeidiagramme ‒ oorsigtelike, grafiese uiteensetting (voorstelling) vluglees ‒ om ’n teks baie vinnig te lees ten einde ’n oorsig te verkry soos om die koerantopskrifte vir hoofnuus te vluglees voegwoord ‒ ’n woord wat twee sinsnedes/frases of sinne verbind volksetimologie ‒ onverstaanbare woorde word soms uit onkunde of grappenderwys omvorm tot ’n klank of word wat verstaan is, bv. oliekolonie uit “eau de cologne’ vooroordeel ‒ vooropgestelde idees oor ’n individu, groep, idee of saak. Sodanige neiging om een saak bo ’n ander te bevoordeel, bring mee dat billike assessering baie moeilik word. vooropplasing (in teenstelling met agterplasing) ‒ letterlik gebruik, beteken dit om iets (’n objek) naby die voorkant van ’n raam te plaas. Figuurlik gebruik beteken dit om een aspek meer as ander te beklemtoon. weergawe ‒ ontwerp, voorlopige plan, konsep woordaanpakvaardighede ‒ die strategieë wat gebruik word vir die lees van onbekende woorde (bv. verdeling van woorde in lettergrepe om na die betekenis van die voor- en agtervoegsels te kyk of om betekenis uit die konteks aft e lei woordoortolligheid ‒ plekke in tekste waar woorde voorkom wat weggelaat kan word sonder om die betekenis te beïnvloed woordspeling ‒ die humoristiese gebruik van ’n woord om ’n ander betekenis uit te bring; maak op geestige wyse gebruik van woorde wat verskillende betekenisse kan hê of woorde wat eenders klink, bv. woordspeling by grappe wyse (ook sinswyse) ‒ die wyse waarop ’n skrywer/spreker sy bedoeling, gevoel en houding teenoor ’n betrokke saak openbaar. In die klassieke tale word wyse d.m.v. werkwoorde uitgedruk, maar in Afrikaans word dit deur die sin uitgedruk, bv. onbepaald/infinitief, aanwysend/indikatief, aanvoegend/konjunktief, vraend/interrogatief en gebiedend/ imperatief. KABV 79

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 80 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KABV 81

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 82 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KABV 83