Mechanical Technology Grade 12 IEB 2019 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT-EKSAMEN NOVEMBER 2019 MEGANIESE TEGNOLOGIE: SWEIS- EN METAALWERK NASIENRIGLYNE Tyd: 3 uur 200 punte Hierdie nasienriglyne is opgestel vir gebruik deur eksaminators en hulp- eksaminators van wie verwag word om almal 'n standaardiseringsvergadering by te woon om te verseker dat die riglyne konsekwent vertolk en toegepas word by die nasien van kandidate se skrifte. Die IEB sal geen bespreking of korrespondensie oor enige nasienriglyne voer nie. Ons erken dat daar verskillende standpunte oor sommige aangeleenthede van beklemtoning of detail in die riglyne kan wees. Ons erken ook dat daar sonder die voordeel van die bywoning van 'n standaardiseringsvergadering verskillende vertolkings van die toepassing van die nasienriglyne kan wees. IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 2 van 13 NASIENRIGLYNE VRAAG 1 MEERVOUDIGEKEUSEVRAE (Generies) 1.1 A 1.2 C 1.3 D 1.4 A 1.5 B 1.6 D VRAAG 2 VEILIGHEID (Generies) 2.1 Noem DRIE veiligheidsreëls wat onthou moet word wanneer 'n handsnymasjien gebruik word.  Hou hande weg van die lem.  Moenie materiaal sny wat dikker is as wat masjien kan hanteer nie.  Moenie verstel of versien terwyl masjien gebruik word nie.  Skut vir lem of agterkant van masjien om materiaal te vang. 2.2 Verduidelik die verskil tussen 'n handeling en 'n toestand.  'n Handeling is iets wat werkers doen wat onveilige toestande in 'n werkwinkel kan veroorsaak wat tot beserings lei.  'n Toestand is iets wat deur die handeling geskep word of die onveilige toestande van die gebou of toerusting waar werkers werk. 2.3 Noem TWEE voordele van 'n prosesuitleg.  Hoë masjienbenutting.  Beter toesig.  Minder onderbrekings.  Laer toerustingkoste.  Beter beheer van totale vervaardigingskoste.  Groter buigsaamheid in die produksieproses. 2.4 Wat is die maksimum afstand wat die beitelslee van die slypwiel van 'n bankslypmasjien af geplaas moet word?  3 mm IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 3 van 13 NASIENRIGLYNE VRAAG 3 MATERIALE (Generies) 3.1 Noem DRIE faktore wat in ag geneem moet word wanneer staal deur hittebehandeling verhard word.  Werkstukgrootte  Blustempo  Koolstofinhoud 3.2 Noem TWEE toetsmasjiene wat gebruik word om die bestandheid van staal teen buig, krap en skuur na te gaan.  Vickers  Rockwell  Brinell 3.3 Wat is die rede vir die uitvoering van die volgende hittebehandelings- prosesse? 3.3.1 Tempering Tempering is 'n proses wat gebruik word om vervormings te verminder wat gedurende die verhardingsproses plaasvind. 3.3.2 Uitgloeiing Metaal word uitgegloei om interne spannings te verminder wat moontlik deur vorige bewerkings meegebring is en om die materiaal te versag. 3.3.3 Normalisering Normalisering word gedoen om interne spanning te verminder wat deur masjinering, sweiswerk of smeewerk veroorsaak is. 3.4 Watter geluid maak die volgende materiale wanneer hulle met 'n hamer getik word? 3.4.1 Gietyster Baie dowwe klank 3.4.2 Gietstaal Hoë galmende klank 3.4.3 Weekstaal (sagte staal) Middelmatige metaalklank IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 4 van 13 NASIENRIGLYNE VRAAG 4 MEERVOUDIGEKEUSEVRAE (Spesifiek) 4.1 B 4.2 D 4.3 D 4.4 D 4.5 C 4.6 B 4.7 C 4.8 C 4.9 B 4.10 C 4.11 A 4.12 B 4.13 B 4.14 C IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 5 van 13 NASIENRIGLYNE VRAAG 5 TERMINOLOGIE (Patrone) (Spesifiek) 5.1 Waarvoor word 'n flenspatroon gebruik? 'n Flenspatroon word gebruik om hoekklampe te merk en pas oor die rand van die hoekyster. 5.2 Wat is 'n tralielêer en waarvoor word dit gebruik? 'n Tralielêer word 'n kap genoem en word gebruik oor lang spanwydtes van 'n struktuur. 5.3 Bereken die afmetings van 'n 10 mm × 10 mm-staalvierkantstaaf wat in 'n silindriese vorm met 'n buitediameter van 700 mm gerol moet word. Gemiddelde dia = Buitediameter – Plaatdikte Gemiddelde dia = 700 – 10 Gemiddelde dia = 690 mm Omtrek = π × Gemiddelde dia Omtrek = π × 690 Omtrek = 2167,70 mm 5.4 Weerstandsweiswerk verwys na 'n groep prosesse en gebruik simbole om die tipe sweislas wat vir die hegting gebruik moet word, aan te dui. Noem VYF weerstandsimbole wat gebruik word.  Punt  Naat  Projeksie  Dunplaatnaat  Flitsstuik of weerstandstuik 5.5 Wat is die doel van aanvullende simbole? Gee DRIE voorbeelde. Die doel van aanvullende simbole is om ekstra (bykomende) inligting oor 'n sweislas te verskaf Kontoer Afwerking Perseelsweiswerk Sweis reg rondom IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 6 van 13 NASIENRIGLYNE VRAAG 6 GEREEDSKAP EN TOERUSTING (Spesifiek) 6.1 Verduidelik die werkbeginsel van die volgende toerusting wat in 'n sweiswerkwinkel gebruik word: 6.1.1 Puntsweiser Puntsweisers gebruik nie 'n verbruikselektrode soos konvensionele sweisers nie. Dit gebruik 'n verhittingseffek wanneer die stroom voorkom en deur die plate vloei om hulle saam te smelt. 6.1.2 Plasmasnyer Plasmasnywerk word gedoen deur 'n elektries gelaaide versnelde straal warm plasma. Dit skep 'n elektriese kanaal geïoniseerde gas (plasma) deur die werkstuk wat geklamp is via 'n aardingsklamp. Die plasma verskaf voldoende hitte om die werkstuk te smelt. 6.2 Wat is die primêre taak van die reguleerders? Hulle word primêr gebruik om silinderdruk na werkdruk te verander. 6.3 A Buitediameter/Normale diameter B Effektiewe diameter C Kerndiameter D Kruin E Helikshoek F Steek G Draaddikte (breedte) van skroefdraad H Skroefdraadhoek IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 7 van 13 NASIENRIGLYNE VRAAG 7 KRAGTE (Spesifiek) 7.1 LET WEL: Gebruik 'n toleransie van 2 mm "+" en "–" op die vektordiagram. = 'n toleransie van 10 N "+" en "–" in die antwoord. IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 8 van 13 NASIENRIGLYNE 7.2 7.2.1 RL × 5 m = (4 kN × 3 m) + (4 kN × 2 m) + (6 kN × 1 m) RL × 5 m = 26 kN.m 26 RL = 5 RL = 5,2 kN RR × 5 m = (6 kN × 4 m) + (4 kN × 3 m) + (4 kN × 2 m) RR × 5 m = 44 kN.m 44 RR = 5 RR = 8,8 kN 7.2.2 Buigmomente: BMA: (5,2 kN × 2 m) – (4 kN × 0 m) = 10,4 Nm BMB: (5,2 kN × 4 m) – (4 kN × 2 m) – (4 kN × 1 m) – (6 kN × 0 m) = 8,8 Nm IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 9 van 13 NASIENRIGLYNE 7.2.3 + 7.2.4 SKAAL: 1 cm = 2 kN MOET BUIGING/KROMME TOON SKAAL: 1 cm = 2 Nm 7.3 Berekeninge 7.3.1 Die vervorming in die metaal Verandering in lengte Vervorming = Oorspronklike lengte 0,005 Vervorming = 400 Vervorming = 0,0000125 IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 10 van 13 NASIENRIGLYNE 7.3.2 Young se modulus vir die metaal Spanning YM = Vervorming 20000000 YM = 0,0000125 YM = 1 600 Mpa OF 1,6 × 1012 = 1,6 Tpa 7.3.3 Die diameter van die ronde staaf in mm 4𝑥𝐴 D=√ 𝜋 4𝑥 D = √ 𝜋 0.0009621127 D = 0,034999 m D = 35 mm VRAAG 8 HEGMETODES (Inspeksie van sweislas) (Spesifiek) 8.1 Dit is belangrik om die sweislas waar te neem terwyl jy sweis. Waarneming kan die standaard verbeter en verseker dat die instellings en materiaal korrek is. Noem TWEE inspeksies vir elkeen van die volgende: 8.1.1 Inspeksie tydens boogsweiswerk Tempo waarteen staaf brand Hoeveelheid penetrasie Vloei van sweismetaal Klank van die boog 8.1.2 Inspeksie tydens oksiasetileensweiswerk Korrekte vlam Korrekte hoek van blaaspyp Diepte van smelting en penetrasie Tempo van vordering met die las langs 8.2 Sweismate kan gebruik word om 'n sweislas vinnig na te gaan met die oog op gehalte. Figuur 5 toon 'n skets van 'n sweislas. Benoem die etikette A–E. A Penetrasie B Breedte C Hoogte D Sweiskraal E Basismetaal IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 11 van 13 NASIENRIGLYNE 8.3 Noem die stappe wat gedoen moet word om 'n vloeibarekleurstof- penetreertoets te doen. Maak sweislas wat geïnspekteer moet word, skoon Spuit kleurstof op die skoon oppervlak Laat kleurstof die sweisoppervlak penetreer Verwyder oormaat kleurstof met 'n skoonmaakmiddel Laat oppervlak goed droog word Spuit ontwikkelaar op oppervlak om foute en sweiskrake uit te lig Kleurmiddel wys op oppervlakdefekte 8.4 Die diagramme in 8.4.1 en 8.4.2 toon TWEE defekte in sweislasse. Noem die defek, die oorsaak van die defek en die regstelling. (Tabuleer jou antwoorde.) Defek Oorsaak Regstelling 8.4.1 Onvolledige  Teenkrale Verhoog sweisstroom penetrasie penetreer nie  Sweiskraal penetreer nie tot volle diepte nie  Sweisstroom te laag (Enige 1) 8.4.2 Insnyding  Onbehoorlike Verlaag loopboog- sweisparameters spoed  Loopspoed te Verminder spanning vinnig  Boogspanning te hoog (Enige 1) 8.5 Watter toets word met hoëfrekwensie-klankgolwe gedoen? Ultrasonies VRAAG 9 HEGMETODES (Spanning en vervorming) (Spesifiek) 9.1 Watter VIER faktore beïnvloed krimping terwyl jy sweis? Elektrodetipe Elektrodegrootte Sweisstroom- en vlamgrootte Sweisspoed Die tempo van afkoeling tydens en na sweiswerk 9.2 Noem VIER metodes wat gebruik kan word om vervorming te verminder. Moenie te veel sweis nie Onderbroke sweiswerk Plaas sweislasse naby aan neutrale as Gebruik so min lopies moontlik Gebruik terugstapsweiswerk IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 12 van 13 NASIENRIGLYNE 9.3 Noem die DRIE klasse koolstofstaal en elke klas se persentasie koolstof. Laekoolstofstaal 0,15% – 0,3% Mediumkoolstofstaal 0,31% – 0,7% Hoëkoolstofstaal 0,71% – 1,5% 9.4 Noem VIER faktore wat die korrelgrootte van staal beïnvloed wanneer dit koud bewerk word. Vorige hoeveelheid koue bewerking Samestelling van legeerelemente Die uitgloeityd en -temperatuur Die smeltpunt VRAAG 10 INSTANDHOUDING (Spesifiek) 10.1 Nadat roetineversieningsinstandhouding van masjinerie afgehandel is, moet 'n finale inspeksie van die masjinerie gedoen word. Noem VIER toestande wat waargeneem moet word voordat masjiene aangeskakel word. Tegnici bevestig die masjien is veilig Maak seker dat alle veiligheidskutte gepas en vasgemaak is Gebied rondom masjien is skoon Stel werkers in kennis dat masjien aangeskakel gaan word 10.2 Wat sal oorbelasting van die hidrouliese snymasjien aan die masjien doen? Oorbelasting van die masjien sal die lem beskadig en moontlik die hidrouliese stelsel laat faal. 10.3 Noem TWEE faktore wat oorweeg moet word wanneer die snyspoed van 'n boormasjien gekies word. Tipe materiaal Diameter van boorpunt Materiaal Toestand van masjien Voertempo Gebruik van snyvloeistof Hoe stewig die werk geklamp word VRAAG 11 TERMINOLOGIE (Ontwikkeling) (Spesifiek) 11.1 Koniese geutbak: 11.1.1 Hoek E 70 – 40 30 mm 60 tan θ = 30 tan θ = 2 E = 63,43° IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: MEGANIESE TEGNOLOGIE SWEIS- EN METAALWERK – Bladsy 13 van 13 NASIENRIGLYNE 11.1.2 Lengte AC: 30 60 AC = cos 63,43° OF AC = sin 63,43° AC = 67,08 mm 11.1.3 Omtrek AB: Omtrek = π × 40 Omtrek = 125,66 mm 11.1.4 Omtrek CD: Omtrek = π × 70 Omtrek = 219,91 mm 11.2 Vierkant-tot-vierkant-oorgang: 11.2.1 Ware lengte A1 A1 = √150² + 150² + 550² = √22 500 + 22 500 + 302 500 = 589,49 mm 11.2.2 Ware lengte X1–X2 X1–X2 = √150² + 550² = √22 500 + 302 500 = 570,09 mm 11.2.3 Ware lengte A2 A2 = √150² + 450² + 550² = √22 500 + 202 500 + 302 500 = 726,29 mm 11.2.4 Ware lengte A–X2 A–X2 = √150² + 300² + 550² = √22 500 + 90 000 + 302 500 = 644,21 mm Totaal: 200 punte IEB Copyright © 2019