Sesotho FAL Grade 12 IEB Paper 2 2017 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION NOVEMBER 2017 SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II SESOTHO FIRST ADDITIONAL LANGUAGE: PAPER II MARKING GUIDELINES Nako: Dihora tse 2½ Matshwao: 100 These marking guidelines are prepared for use by examiners and sub–examiners, all of whom are required to attend a standardisation meeting to ensure that the guidelines are consistently interpreted and applied in the marking of candidates' scripts. The IEB will not enter into any discussions or correspondence about any marking guidelines. It is acknowledged that there may be different views about some matters of emphasis or detail in the guidelines. It is also recognised that, without the benefit of attendance at a standardisation meeting, there may be different interpretations of the application of the marking guidelines. IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II Leqephe 2 ho a 13 MARKING GUIDELINES KAROLO YA A MME – N. P. Maake POTSO YA 1 1.1 Baeti bana ba ne ba etetse ha rakgadi wa Dikeledi. Ba ne ba tlo ntsha mahadi/ba tlo kopa mohope wa metsi. 1.2 Tjhe ha a tsebe hore ke bomang. O ne a nahana hore ke ba habo mohlankana wa hae eo a kenang le yena sekolo kaha e le yena motho a le mong eo a utlwanang/ratanang le yena. 1.3 Thollo ke mophetwa ya tjhitjha/ya fetofetohang nako le nako. O fetolwa ke maemo a metse ya ditoropong hoo a bileng a qetella a se a nyetse ngwananyana wa metsetoropong a lebala ka mosadi wa hae ya mo siileng Matatiele. 1.4 Mehlala ya dikarabo tse lebelletsweng: • Dikeledi o ne a ratana le Tsekiso eo a neng a kena sekolo le yena mme a nahana hore ke yena ya tlo mo nyala. • Motswalle wa Dikeledi o ile a tsebisa bana ba bang mme taba ena ya tsejwa ke baithutimmoho ba bangata, le bao ba neng ba mo jella mona ka baka la hobane o tswa pele dithutong tsa hae. Motswalle wa hae o ne a batla ho ba swabisa, kaha ba ne ba rata ho tsheha Dikeledi ha mohlanka eo wa hae a se a sa mo natse mme a ratana le banana ba bang. • Dikeledi o ile a utlwela hore Tsekiso o ratana le ngwanana e mong wa Sharpeville. • A leka ho iphapanyetsa taba ena, empa ya ja setsi sekolong. • Ka tsatsi le leng Dikeledi le metswalle ya hae ha ba ilo rekisa komponeng ba bona mohlankana le morwetsana ba nyamella ka thotaneng. E ne e le Tsekiso, mohlanka wa Dikeledi le ngwanana e mong ya sa keneng sekolo sa habo sa Lekwa-Shandu. • Dikeledi a kopa ho kopana le Tsekiso ho mmotsa ka hore na lerato/ ditaba tsa bona di eme hokae. • Ba eme jwalo mme bana ba sekolo ba ba ba fella Tsekiso a sa bonahale. • Tsekiso a mo romella lengolo le ngotsweng "the silver cup is broken". • Pelo ya Dikeledi e ile ya eba bohloko haholo tsatsing leo. • Banana ba neng ba sa mo rate ke ha ba mo ja ditsheho. IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II – MARKING GUIDELINES Leqephe 3 ho a 13 1.4 RUBURIKI YA HO TSHWAYA MOQOQO O MOKGUTSHWANE: Makgetha a Kgato ya 7 Kgato ya 6 Kgato ya 5 Kgato ya 4 Kgato ya 3 Kgato ya 2 Kgato ya 1 ho Phihlello e Phihlello e Phihlello e ntle Phihlello e mahareng Phihlello e fofo Karolwana feela Ha ho phihlello lekanyetsa babatsehang kgabane Matshwao 8 100%–80% 79%–70% 69%–60% 59%–50% 49%–40% 39%–30% 29%–0% • Tsebo e • O na le tsebo e • Tsebo e • Tsebo e • Tsebo e seng kae • Tsebo ya motheo • Ha a na tsebo ya babatsehang ya ntle haholo ya mahareng ya lekaneng ya ya ditlhokeho tsa feela ya ditlhokeho ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa tema. tsa tema. tema. tema. tema. tema. tema. • Karabelo ya hae • Karabelo ya hae • Karabelo ya hae • Bongodi bo • Bongodi bo • Ho ngola: o • Ho ngola: o batla temeng e bontsha temeng e bontsha temeng e bontsha taolong, o taolong, o tsepamisa a kgeloha, empa tsepamiso e ka kgaello ya ho tsepamo ya tsepamisa tsepamisa maikutlo, empa o ha a rothofatse haellang. tsepamisa maikutlo. maikutlo e maikutlo ka maikutlo, ha a kgeloha moelelo wa tema. • Ho ngola: o a • Ho ngola: o a fokolang. hohlehohle, ha a kgelohe. hanyenyane. • Momahano e kgeloha, moelelo kgeloha, moelelo ha • Ho ngola: o tswa kgelohe. • Momahano ya • Dikahare le lekaneng ya ha o utlwahale o a hlaka nqeng tse lekoteng haholo; • Dikahare le dikahare le mehopolo boholo dikahare le nqeng tse ding. ding. moelelo ha o a DIKAHARE LE mehopolo di mohopolo di di momahane; mehopolo, dintlha • Momahano e • Ha se ka nako hlaka nqa tse momahane ka ho momahane, dintlha di ngata tse itseng di mahareng ya tsohle dikahare le ngata. SEBOPEHO phethahala, mme di mme boholo di tshehetsa dikahare le mehopolo di • Ha ho na dintlha di tshehetsa tshehetsa sehlooho. mehopolo, dintlha momahaneng; momahano ya hlahisitswe ka sehlooho. sehlooho. • O sebedisitse tse seng kae di dintlha tse dikahare le botlalo, dintlhana • O sebedisitse • O sebedisitse melao e tshehetsa tshehetsang mehopolo; dintlha di tshehetsa melao e melao e loketseng ya sehlooho. sehlooho di mmalwa tse tshehetsang sehlooho. amehang ya hlokehang ya sebopeho ka • O na le tsebo e feela. sehlooho di • Sebopeho se sebopeho hantle sebopeho. kutlwisiso e mahareng ya • O sebedisitse melao mmalwa haholo. nepahetse ka haholo. lekaneng. melao ya sebopeho ya sebopeho ka • Ha a a sebedisa hohlehohle. – o siile dintlha tsa bofokodi. melao e hlokehang bohlokwa. • O siile dintlha tsa ya sebopeho. bohlokwa. Matshwao 4 4 3½ 3 2½ 2 1½ 1–0 • Puo e • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe ka • Tema e bopehile ka • Tema e fokola nepahetseng, hantle mme e hantle mme e hantle ho tsela ya motheo bofokodi mme e haholo mme e tema e lohilwe ka nepahetse. baleha ha lekaneng. feela. thata ho baleha. thata ho baleha. tsela e • Tlotlontswe e bonolo. • Diphoso ha di • Diphoso di • Tlotlontswe e hloka • Tlotlontswe e hloka babatsehang. loketse sepheo, • Tlotlontswe e sitise phallo ya mmalwa; ho lokiswa mme ha ho lokiswa haholo • Tlotlontswe e mmadi le loketse sepheo, mehopolo. • Tlotlontswe e a e a lokela sepheo, mme ha e a lokela loketse sepheho, maemo. mmadi le • Tlotlontswe e haella mme ha e a mmadi le maemo. sepheo, mmadi le PUO, mmadi le maemo • Setaele, sehalo maemo. lekane bakeng sa lokela sepheo, • Setaele, sehalo le maemo. SETAELE LE ka phethahalo. le rejistara di • Setaele, sehalo sepheo, mmadi le mmadi le maemo. rejistara ha di a • Setaele, sehalo le TEKOLO • Setaele, sehalo le loketse le rejistara boholo maemo. • Ho na le ho nepahala. rejistara ha di BOTJHA rejisetara ke tse ditlhokeho tsa di lokile. • Setaele, sehalo kgaokgaoha ha • Tema e tletse tsamaelane le lokelang. tema. • Tema boholo ha le rejistara di setaele, sehalo le diphoso. sehlooho. • Tema boholo ha e • Tema boholo ha e na diphoso. lokile ho rejisetara. • Bolelele – e • Tema e tletse na diphoso. e na diphoso. • Bolelele bo lekaneng. • Diphoso di telele/kgutswane diphoso. E • Bolelele bo • Bolelele bo lekane. • Ho na le diphoso mmalwa. haholo. kopakopane. nepahetse. lekane. tse mmalwa. • Bolelele – e telele/ • Bolelele – e • Bolelele bo batla kgutswane haholo. telele/kgutswane bo nepahetse. haholo. Matshwao 4 4 3½ 3 2½ 2 1½ 1–0 IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II Leqephe 4 ho a 13 MARKING GUIDELINES POTSO YA 2 Tharahano: Mona ke moo ho hlahellang Mme ha Thollo a tlilo kopa tjako/bodulo. Se neng se mo tlisitse mona Sebokeng hantlentle e ne e le ho tlo batla monna wa hae Thollo eo e saleng a mo siya Matatielo mme a tla Gauteng ka baka la mosebetsi. Ha a fihla ha Thollo o fumane monna enwa wa hae a se a ena le mosadi (Mmateboho) mme ba phela ha monate lapeng lena la bona. Ha a kopana le Mmateboho ya ba o se a fetola lebaka la hae la ho tla moo a re o tlilo batla bodulo. Mmateboho o ile a mmatlela/kopela bodulo ha kgaitsedi ya hae Lesole. Sehlohlolo: • Mme o ile a kula haholo yaba o hana ho iswa sepetlele hobane a nahana hore ho tla tsejwa hore hantlentle ke mang. Diseko a mo tebela a re ha a batle a tlo shwella ha hae. • Mmateboho o ile a mmatlela koloi e tla mo isang lapeng ha hae. Ka bomadimabe Mme a hlokahala ha a fihla ha Mmateboho. • Sena ha se a ka sa thabisa Thollo ka ha a ne a sa tsebe ka Mme enwa eo ho thweng o hlokahalletse ha hae le hore phupu ya motho enwa e tla tswa ha hae. • Bafokeng ba Matatiele ba ile ba tla lefung mme ba kenella Mmateboho ka Mme eo ya patelwang ha ngwana bona mme bona ba sa mo tsebe. Thollo le yena o ne a le kgahlanong le mohatsae ka Mme enwa ya patelwang ha hae. Phethelo: • Ka mora lepato la Mme Bafokeng ba ile ba tshwara kopano moo ba neng ba sekisa Mmateboho ka ho pata Mme eo ba sa mo tsebeng ha mora bona. • Ba ile ba mmotsa dipotso ka Mme, o ne a sa kgone ho di araba ka ha le yena a ne a sa tsebe hantlentle hore Mme ke mang le hore o tswa kae. • Diseko o ile a buella Mmateboho, mme a hlalosa kamoo Mme e neng e le motho ya lokileng ka teng ke ka hoo a ileng a pateha hantle tjena le hoja ho ne ho sa tsejwe moo a tswang kapa ba habo. Bafokeng ba ile ba swaba ha ba utlwa botle boo Mme a neng a tsejwa ka bona motseng oo ba dulang ho wona. • Bafokeng ba ile ba kgutlela ha habo Matatiele, Thollo yena a sala a kopa tshwarelo ho Diseko. IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II – MARKING GUIDELINES Leqephe 5 ho a 13 POTSO YA 2 RUBURIKI YA HO TSHWAYA MOQOQO Makgetha a Kgato ya 7 Kgato ya 6 Kgato ya 4 Kgato ya 5 Kgato ya 3 Kgato ya 2 Kgato ya 1 ho Phihlello e Phihlello e Phihlello e Phihlello e ntle Phihlello e fofo Karolwana feela Ha ho phihlello lekanyetsa babatsehang kgabane mahareng Matshwao 15 100%–80% 79%–70% 69%–60% 59%–50% 49%–40% 39%–30% 29%–0% • Dikahare ke tse • Dikahare ke tse • Dikahare di a • Dikahare tse • Dikahare di • Dikahare ha di • Dikahare boholo babatsehang; ntle, mehopolo kgahlisa, di loketseng, tse mahareng feela, a hlaka ka nako di tswile mehopolo e ke e tebileng momahane momahaneng momahano ha e tsohle; lekoteng; ha ho matla e mme e tsosa hantle; ho lekaneng, ntle; mehopolo mehopolo e momahano; phephetsang tjantjello. mehopolo e mehopolo e a boholo e a seng mekae, e mehopolo e monahano. • Diratswana di tsosa tjantjello, thabisa. amoheleha. a ipheta. kgathatsa matla, DIKAHARE • Diratswana di ntle haholo, di e a kgodisa. • Diratswana di • Diratswana le • Diratswana le e a phetakwa. LE hokahane ka hokahane ka • Diratswana di ntle, di dipolelo di na le dipolelo tsa • Mongolo o SEBOPEHO tsela e hlakileng tsela e hlakileng bopilwe ka hokahane ka diphoso, empa motheo feela. mokoloko (ha ho ka dinako boholo ba nako. kgokahano ka tsela e moelelo o ntse o • O batla o le diratswana) tsohle. • Bolelele bo tsela e utlwahalang. le teng. molelele/ kapa diratswana • Bolelele bo lekane. kgotsofatsang. • Bolelele bo • Bolelele bo batla kgutshwane. di haella haholo. nepahetse, ho • Bolelele bo nepahetse. bo nepahala. • O molelele/ latela ditlhoko lekane. kgutshwane tsa sehlooho. haholo. Matshwao 10 10–8 7½–7 6½–6 5½–5 4½–4 3½–3 2½–0 • Kelohloko e sedi • Kelohloko e sedi • Ho na le bopaki • O bontsha • Kelohloko e sedi • Puo le • Puo le ya matla a puo; ya matla a puo; ba kelohloko e kelohloko e ya puo e a tshebediso ya tshebediso ya puo le puo le sedi ya puo; puo itseng ya matla haella; mantswe a puo matshwao a puo matshwao di matshwao di le matshwao a a puo; puo ya tshebediso ya di fosahetse; di fosahetse sebediswa ka sebediswa ka puo boholo di hae e bonolo. puo e mahareng kgetho ya haholo; kgetho PUO, tsela e nepo; o nepahetse; Matshwao a puo feela; matshwao mantswe e a ya mantswe ha SETAELE LE babatsehang: sebedisa puo ya mantswe a a lekane; kgetho a puo hangata ha haella. e a nepahala. TEKOLO kgetho ya bonono; kgetho kgethilweng ke ya mantswe ke a a sebediswa ka • Moqoqo o • Diphoso di BOTJHA mantswe e a ya mantswe e a loketseng e lekaneng. nepo; kgetho ya tletse diphoso ngatangata, le babatseha. batsi. tema. • Moqoqo o na le mantswe a tse ngata. pherekano e • Moqoqo boholo • Moqoqo boholo • Moqoqo boholo diphoso tse motheo feela. kgolo. ha o na diphoso. ha o na diphoso. ha o na diphoso. mmalwa. • Moqoqo o na le diphoso tse ngatanyana. Matshwao 5 5–4 3½ 3 2½ 2 1½ 1–0 IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II – MARKING GUIDELINES Leqephe 6 ho a 13 POTSO YA 3 RUBURIKI YA HO TSHWAYA PUISANO Makgetha a Kgato ya 7 Kgato ya 6 Kgato ya 4 Kgato ya 5 Kgato ya 3 Kgato ya 2 Kgato ya 1 ho Phihlello e Phihlello e Phihlello e Phihlello e ntle Phihlello e fofo Karolwana feela Ha ho phihlello lekanyetsa babatsehang kgabane mahareng Matshwao 10 100%–80% 79%–70% 69%–60% 59%–50% 49%–40% 39%–30% 29%–0% • Tsebo e • O na le tsebo • Tsebo e • Tsebo e • Tsebo e seng • Tsebo ya motheo • Ha a na tsebo ya babatsehang ya e ntle haholo mahareng ya lekaneng ya kae ya ditlhokeho feela ya ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa ya ditlhokeho ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa tsa tema. ditlhokeho tsa tema. puisano. tsa puisano. puisano. tema. • Ho ngola: o a tema. • Karabelo ya hae • Bongodi bo • O sebedisitse • O sebedisitse • Ho ngola: o batla kgeloha, moelelo • Karabelo ya hae temeng e taolong, o melao e melao e a kgeloha, empa ha o utlwahale temeng e bontsha bontsha tsepamo tsepamisa amehang ya hlokehang ya ha a rothofatse nqa tse ding. kgaello ya ho ya maikutlo e maikutlo sebopeho sebopeho. moelelo wa • O na le tsebo e tsepamisa fokolang. kahohlehohle, hantle haholo. • Bolelele bo puisano. mahareng ya maikutlo. • Ho ngola: o tswa ha a kgelohe. • Bolelele bo lekane. • O sebedisitse melao ya • Ho ngola: o a lekoteng haholo; DIKAHARE • Dikahare le lekane. melao e sebopeho – o kgeloha, moelelo moelelo ha o a LE mehopolo di loketseng ya siile dintlha tsa ha o a hlaka hlaka nqa tse SEBOPEHO momahane ka sebopeho ka bohlokwa. nqeng tse ding. ngata. ho phethahala, kutlwisiso e • Bolelele bo batla • O sebedisitse • O siile dintlha tse dintlha di lekaneng. bo nepahala. melao ya ngata tsa hlahisitswe ka • Bolelele bo batla • Bolelele – e sebopeho ka bohlokwa. botlalo. bo nepahetse. telele/kgutshwane bofokodi. • Bolelele – e • Bolelele bo haholo. • O siile dintlha tsa telele/kgutshwane nepahetse. bohlokwa. haholo. • Bolelele – e telele/ kgutshwane haholo. Matshwao 6 6–5 4½ 4 3½–3 2½ 2 1½–0 • Puo e • Tema e • Tema e • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe • Tema e bopehile • Tema e fokola nepahetseng, bopilwe bopilwe hantle ho ka tsela ya ka bofokodi mme haholo mme e tema e lohilwe hantle mme e hantle mme e lekaneng. motheo feela. e thata ho baleha. thata ho baleha. ka tsela e nepahetse. baleha ha • Diphoso ha di • Diphoso di • Tlotlontswe e • Tlotlontswe e babatsehang. • Tlotlontswe e bonolo. sitise phallo ya mmalwa. hloka ho lokiswa hloka ho lokiswa PUO, • Tlotlontswe e loketse • Tlotlontswe e mehopolo. • Tlotlontswe e a mme ha e a lokela haholo mme ha e SETAELE LE TEKOLO loketse sepheo, sepheo, loketse • Tlotlontswe e haella mme ha e sepheo, mmadi le a lokela sepheo, mmadi le mmadi le sepheo, lekane bakeng sa a lokela sepheo, maemo. babadi le BOTJHA maemo ka maemo. mmadi le sepheo, mmadi mmadi le • Tema e tletse maemo. phethahalo. • Tema boholo maemo. le maemo. maemo. diphoso. • Tema e tletse • Tema boholo ha ha e na • Tema boholo • Ho na le diphoso • Diphoso di diphoso, e e na diphoso. diphoso. ha e na tse mmalwa. mmalwa. kopakopane. diphoso. Matshwao 4 4 3½ 3 2½ 2 1½ 1–0 IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II Leqephe 7 ho a 13 MARKING GUIDELINES POTSO YA 4 Mehlala ya dikarabo. Baphetwa ke batho ba sebediswang ke mongodi ho fetisa molaetsa wa pale ya hae. Re na le mophetwa ya tjhitjha le ya sepapetlwa/sephara. Mophetwa ya tjhitjha ke motho wa nama le madi, ya kgonang ho fetoha ho latela maemo a ditaba. Mophetwa ya sepapetlwa/sephara ke ya hlahellang ka semelo se le seng ho tloha qalong ya buka ho fihlela qetellong ya yona. E ka ba semelo se setle kapa se sebe, o dula a le jwalo ha a fetohe. Semelo sa: Mme: • Mme ke motho ya pelo e ntle. • O ne a rata bana, a ba ruta ho roka mme a sala le bo-Masesi ha mme wa bona a le siyo. • O ne a thusa batho mme a ba kgathalla. A thusa masea a tshwerweng ke mafu ao bo-mmabona ba neng ba sa a tsebe. • O ne a le mosa a ruta bomme tsa setso tseo a neng a di tseba. • O ne a etsetsa batho molemo le thuso tse ngata, mme a sa fumane tefo ya tsona – hona ho bontsha e le motho ya pelo e ntle. Dikeledi/Mmateboho: • Mmateboho o hlahella e le mophetwa ya sepapetlwa. Ha a fetofetohe ho ya ka maemo a ditaba. • Dikeledi o ne a tshepahala. O ile a thonthodisa Thollo Mofokeng sepatjhe sa tjhelete nakong eo a neng a rekisa komponeng. • Dikeledi e ne e le ngwana wa kgotso ya sa rateng ntwa. Ha a ka a lwantsha boThabisile ha ba ne ba mo entse setshehisa sekolong. • O ne a le bohlale. O ne a tswa maemong a pele dithutong tsa hae, ha a ne a hlotswe o ne a sa tswe maemong a ka tlasa a boraro. • Dikeledi ha se mmantwa. Ha metswalle ya hae e ne e re a late Tsekiso mohla ba neng ba ba bona ba etswa lengopeng le ngwanana wa Sharpeville, ha a a ka a ya ho Tsekiso ho ya mo lwantsha. • O ne a rata batho. O ile a amohela Mme lapeng la hae leha a ne a sa mo tsebe. • Mmateboho o ne a na le mohau. O ile a tholla Mme bodulo. • O ile a thusa mme tsatsi la pele feela ha a qala ho mmona. IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II – MARKING GUIDELINES Leqephe 8 ho a 13 POTSO YA 4 RUBURIKI YA HO TSHWAYA MOQOQO Makgetha a Kgato ya 7 Kgato ya 6 Kgato ya 4 Kgato ya 5 Kgato ya 3 Kgato ya 2 Kgato ya 1 ho Phihlello e Phihlello e Phihlello e Phihlello e ntle Phihlello e fofo Karolwana feela Ha ho phihlello lekanyetsa babatsehang kgabane mahareng Matshwao 20 100%–80% 79%–70% 69%–60% 59%–50% 49%–40% 39%–30% 29%–0% • Dikahare ke tse • Dikahare ke tse • Dikahare di a • Dikahare tse • Dikahare di • Dikahare ha di • Dikahare boholo babatsehang, ntle, mehopolo kgahlisa, di loketseng, tse mahareng feela, a hlaka ka nako di tswile mehopolo e ke ya boiqapelo, momahane momahaneng Momahano ha e tsohle; lekoteng; ha ho matla e e tebileng mme hantle; ho lekaneng, ntle; mehopolo mehopolo e momahano; phephetsang e tsosa tjantjello. mehopolo e mehopolo e a boholo e a seng mekae, e mehopolo e monahano. • Diratswana di tsosa tjantjello, e thahasellisa. amoheleha. a ipheta. kgathatsa matla, • Diratswana di a ntle haholo, di a kgodisa. • Diratswana di • Diratswana le • Diratswana le e a phetakwa. DIKAHARE babatseha, di hokahane ka • Diratswana di ntle, di dipolelo di na le dipolelo tsa • Mongolo o LE hokahane, ka tsela e hlakileng bopilwe ka hokahane ka diphoso, empa motheo feela. mokoloko (ha ho SEBOPEHO tsela e boholo ba nako. kgokahano ka tsela e moelelo o ntse o • O batla o le diratswana)/ hlakileng ka • Bolelele bo tsela e utlwahalang. le teng. molelele/ diratswana di dinako tsohle. nepahetse. kgotsofatsang. • Bolelele bo • Bolelele bo batla mokgutshwane. haella haholo. • Bolelele bo • Bolelele bo nepahetse. bo nepahala. • O molelele/ nepahetse, ho nepahetse. mokgutshwane latela ditlhoko haholo. tsa sehlooho. Matshwao 10 10–8 7½–7 6½–6 5½–5 4½–4 3½–3 2½–0 • Kelohloko e • Kelohloko e sedi • Ho na le bopaki • O bontsha • Kelohloko e sedi • Puo le • Puo le sedi ya matla a ya matla a puo; ba kelohloko e kelohloko e ya puo e a tshebediso ya tshebediso ya puo; puo le puo le sedi ya puo; puo itseng ya matla haella; matshwao a matshwao a puo matshwao di matshwao di le matshwao a a puo; puo ya tshebediso ya puo di di fosahetse sebediswa ka sebediswa ka puo boholo di hae e bonolo. puo e mahareng fosahetse; haholo; kgetho PUO, tsela e nepo; o nepahetse; Mantswe a puo feela; matshwao kgetho ya ya mantswe ha SETAELE LE babatsehang: sebedisa puo ya mantswe a a lekane; kgetho a puo hangata ha mantswe e a e a nepahala. TEKOLO kgetho ya bonono; kgetho kgethilweng ke a ya mantswe ke a a sebediswa ka haella. • Diphoso di BOTJHA mantswe e a ya mantswe ke loketseng tema. e lekaneng. nepo; kgetho ya • Moqoqo o tletse ngatangata, le babatseha. e batsi. • Moqoqo boholo • Moqoqo o na le mantswe a diphoso tse pherekano e • Moqoqo boholo • Moqoqo boholo ha o na diphoso. diphoso tse motheo feela. ngata. kgolo. ha o na ha o na diphoso. mmalwa. • Moqoqo o na le diphoso. diphoso tse ngatanyana. Matshwao 10 10–8 7½–7 6½–6 5½–5 4½–4 3½–3 2½–0 IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II Leqephe 9 ho a 13 MARKING GUIDELINES KAROLO YA B DITEMA TSA KGOKAHANYO POTSO YA 5 PUISANO (Dialogue) Puisano ke tema e ngolwang ho hlahisa puisano e teng dipakeng tsa batho ba babedi kapa ho feta. Ka letsohong le leng puisano ena e ka moqoqo feela o tlwaelehileng pakeng tsa batho ho tshohlwa taba e itseng, ha ka ho le leng e ka ba puisano e hlophiseditsweng morero o itseng, mohlala, inthaviu. Ka hlakoreng le leng hape e ka ba puisano e etswang ha ho ngolwa tema (script) ya terama. Puisano e ngolwang (Written dialogue) Ha ho ngolwa puisano ho hlokomelwe tse latelang: • puisano e ngolwa ka mehla e le ho puo ya mmui, empa matshwao a di-a- bulwa-di-a kwalwa ("…") ha a sebediswe; • lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le latelwa ke letshwao la kgutlopedi (jk. Moleboheng:); • tlhaloso ya tlatsetso (jwalo ka ho terama), e kang ditaelo tsa hore ho itseng ho etswa jwang kapa ho buuwa jwang, ho ngolwa ka masakaneng; • polelo e nngwe le e nngwe e lokela ho ba karabelo ya polelo e sa tswa buuwa; • sehalo le puo tse sebediswang di tla itshetleha kamanong ya dibui/dibapadi tse pedi tse buisanang esita le ho sehlooho hammoho le puisano ka boyona; • ho tlolwe mola dipakeng tsa sebui ka seng ho etsa hore mosebetsi o balehe habonolo esita le ho ba makgethe. KAPA Lengolo lena ke la semmuso moo moithuti a kopang thuso ya ho ntshetsa dithuto tsa hae pele yunivesithing. Sebopeho Aterese di pedi lengolong lena. • Aterese ya mongodi ka hodimo ka letsohong le letona mme e be le letsatsi leo lengolo le ngolwang ka lona (kgwedi e be ka puo ya Sesotho). Tlola mola pele o ngola aterese ya eo a ngollwang mme yona e ngolwa ka letsohong le letshehadi. Letsatsi ha le ngolwe ka tlasa aterese ena. Tlola mola. • Tumediso e ngolwe feela e le 'Monghadi/Mofumahadi/Mofumahatsana'. "… ya ratehang" e se ngolwe. • Ka mora tumediso ho tlolwa mola, ebe ho ngolwa mola wa sehlooho, e leng o akaretsang dikahare tsa lengolo, mme o sehelwe mola. • Qetelong mongodi o ngola tumediso e ikgethileng; (mohlala, Ka boikokobetso) e be o ngola mabitso ka botlalo. IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II Leqephe 10 ho a 13 MARKING GUIDELINES Dikahare • Ditaba di qalwe ka polelo e fupereng mohopolo o akaretsang ditaba tseo ho ngolwang ka tsona; e akaretse molaetsa wa seo ho ngolwang ka sona. • Mmele o botjwe ka diratswana (paragraphs) tse mmalwa feela jwalo ka ha ho ngolwa moqoqo, mme di hlahise mehopolo ka tsela e hlakileng. • Ditaba tsa ya ngolang di tshehetswe ka dintlha tsa nnete. • Puo ho sebediswe e susumetsang ka sepheo sa ho matlafatsa ntlhakemo ya ya ngolang; mabotsi le phetapheto di ka sebediswa bakeng sa ho toboketsa. Sehalo e be se bontshang hore ya ngolang o kgathatsehile. Puo e hlohlontshang ditsebe ha e amohelehe. • Pheletso e be e akaretsang kgang (ntlhakemo) ya ya ngolang. IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II – MARKING GUIDELINES Leqephe 11 ho a 13 POTSO YA 5 RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA TSA KGOKAHANYO TSE TELELE (Lengolo/Puisano) Makgetha a Kgato ya 7 Kgato ya 6 Kgato ya 5 Kgato ya 4 Kgato ya 3 Kgato ya 2 Kgato ya 1 ho Phihlello e Phihlello e Phihlello e ntle Phihlello e mahareng Phihlello e fofo Karolwana feela Ha ho phihlello lekanyetsa babatsehang kgabane Matshwao 30 100%–80% 79%–70% 69%–60% 59%–50% 49%–40% 39%–30% 29%–0% • Tsebo e • O na le tsebo e • Tsebo e mahareng • Tsebo e lekaneng • Tsebo e seng kae • Tsebo ya motheo • Ha a na tsebo ya babatsehang ya ntle haholo ya ya ditlhokeho tsa ya ditlhokeho tsa ya ditlhokeho tsa feela ya ditlhokeho ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa tema. tema. tema. tsa tema. tema. tema. tema. • Ho ngola: o • Ho ngola: o batla a • Ho ngola: o batla a • Karabelo ya hae • Karabelo ya hae • Bongodi bo • Bongodi bo tsepamisa kgeloha, empa ha kgeloha, empa ha temeng e bontsha temeng e bontsha taolong, o taolong o maikutlo, empa o a rothofatse a rothofatse kgaello ya ho tsepamo ya tsepamisa tsepamisa kgeloha moelelo wa moelelo wa tema. tsepamisa maikutlo e maikutlo ka maikutlo, ha a hanyenyane. puisano. • O na le tsebo e maikutlo. fokolang. hohlehohle, ha a kgelohe. • Dikahare le • O sebedisitse mahareng ya • Momahano e • Ho ngola: o tswa kgelohe. • Momahano ya mehopolo di melao e loketseng melao ya mahareng ya lekoteng haholo; • Dikahare le dikahare le momahane; ya sebopeho ka sebopeho – o siile dikahare le moelelo ha o a mehopolo di mehopolo di dintlha di ngata kutlwisiso e dintlha tsa mehopolo, dintlha hlaka nqa tse momahane ka ho momahane, mme mme boholo di lekaneng. bohlokwa. tse seng kae di ngata. phethahala, di tshehetsa tshehetsa • Bolelele bo batla • Bolelele bo batla tshehetsa • Ha ho na DIKAHARE dintlha di sehlooho. sehlooho. bo nepahetse. bo nepahala. sehlooho. momahano ya LE hlahisitswe ka • O sebedisitse • O sebedisitse • Diaterese, • Bolelele – e • O na le tsebo e dikahare le SEBOPEHO botlalo. melao e amehang melao e ditumediso, mmele telele/kgutshwane mahareng ya mehopolo; dintlha • Sebopeho se ya sebopeho hlokehang ya le qeto di haholo. melao ya tse tshehetsang nepahetse ka hantle haholo. sebopeho. nepahetse. • Diaterese, sebopeho – o siile sehlooho di hohlohohle. • Bolelele bo • Bolelele bo (Lengolo feela) ditumediso, mmele dintlha tsa mmalwa haholo. • Diaterese, nepahetse. lekane. le qeto di lokile. bohlokwa. • Ha a a sebedisa ditumediso, mmele • Diaterese, • Diaterese, (Lengolo feela) • Bolelele – e melao e le qeto di ngotswe ditumediso, mmele ditumediso, mmele telele/kgutshwane hlokehang ya ka bokgabane. le qeto di ngotswe le qeto di haholo. sebopeho. (Lengolo feela) ka mokgwa o nepahetse. • Diaterese, • O siile dintlha tse babatsehang. (Lengolo feela) ditumediso, mmele ngata tsa (Lengolo feela) le qeto di na le bohlokwa. diphoso. • Bolelele – e (Lengolo feela) telele/kgutshwane haholo. Matshwao 20 20–16 15½–14 13½–12 11½–10 9½–8 7½–6 5½–0 • Puo e • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe ka • Tema e bopehile • Tema e fokola nepahetseng, hantle mme e hantle mme e hantle ho tsela ya motheo ka bofokodi mme haholo mme e tema e lohilwe ka nepahetse. baleha ha bonolo. lekaneng. feela. e thata ho baleha. thata ho baleha. tsela e • Tlotlontswe e • Tlotlontswe e • Diphoso ha di • Diphoso di • Tlotlontswe e • Tlotlontswe e PUO, babatsehang. loketse sepheo, loketse sepheo, sitise phallo ya mmalwa. hloka ho lokiswa hloka ho lokiswa SETAELE LE • Tlotlontswe e mmadi le maemo. mmadi le maemo. mehopolo. • Tlotlontswe e a mme ha e a lokela haholo mme ha e TEKOLO loketse sepheo, • Tema boholo ha e • Tema boholo ha e • Tlotlontswe e haella mme ha e a sepheo, mmadi le a lokela sepheo, BOTJHA mmadi le maemo na diphoso. na diphoso. lekane bakeng sa lokela sepheo, maemo. babadi le maemo. ka phethahalo. sepheo, mmadi le mmadi le maemo. • Tema e tletse • Tema e tletse • Tema boholo ha e maemo. • Ho na le diphoso diphoso. diphoso, e na diphoso. • Ho na le diphoso tse ngatanyana. kopakopane. tse mmalwa. Matshwao 10 10–8 7½–7 6½–6 5½–5 4½–4 3½–3 2½–0 IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II Leqephe 12 ho a 13 MARKING GUIDELINES POTSO YA 6 PAPATSO Mofuta ona wa tema o reretswe ho phatlalatsa sehlahiswa se itseng, mme hona ho etswa ka tsela ya ho sebedisa puo ya maikutlo le e susumetsang. Papatso e atlehileng ke e sebedisang mawa a kang, boiqapelo, phephetso maikutlong, le ho nahaneng, dintlha tsa nnete kapa mehopolo. Maikutlo le boinahanelo ke tsona tse hlahellang ka mahetla ho tsa dipapatso. Dintlha tsa bohlokwa tsa ho ngola papatso: • e lokela ho qholotsa thahasello, ho hlohleletsa le ho susumetsa moreki; • e lokela ho hlalosa le ho tsebahatsa sehlahiswa ka tsela e thabisang le ya boiqapelo; • e tobe batho kapa karolo e itseng ya setjhaba e jwalo ka bana, batjha, malapa, bommamalapa kapa borakgwebo; • e nehelane ka tlhahisoleseding, mohlomong e ka pakwang ka dipalopalo, tsela eo moreki a ka buisanang le babapatsi ka yona. KAPA BUKATSATSING Dayari ke bukana e kang ya khalendara eo ho yona motho o ngolang diketsahalo tsa tsatsi le leng le le leng. Hangata e ngolwa e le rekoto ya hao ya diketsahalo, ka hoo e ngolwa ka motho wa pele. Hopola ho ngola letsatsi la mohla o rekotang dayaring. Sebedisa puo e bonolo feela ya ka mehla. Sehalo ke se tsamaelanang le diketsahalo tse ngolwang. TATAISO HO BATSHWAI: • Maemong ao motshwai a fumanang mohlahlobuwa a arabile dipotso tse ngata ho feta palo e behilweng, motshwai a tshwaye feela karabo ya pele. • Haeba mopeleto o fosahetse hoo o amang moelelo, motshwai a fosise karabo e jwalo, empa haeba mopeleto o sa ame moelelo karabo e jwalo e tshwauwe e nepahetse. • Mofuta wa potso tse telele (ya moqoqo): Ha bolelele ba moqoqo bo le ka tlase (kgutswanyane ka palo ya mantswe a mahlano) ho palo ya mantswe e behilweng, motshwai a se behe kotlo hobane mohlahlobuwa o se a ntse a ipehile boemong bo bobe. Athe haeba moqoqo o le molelele haholo, motshwai a tshwaye ho feta moedi wa palo ya mantswe a behilweng ka mantswe a 50 (mongolo o ngolwang ka ho takalatsa), mme a se tswele pele ho tshwaya karolo e latelang moo. • Mofuta wa dipotso tse kgutswane: Haeba mohlahlobuwa a sa sebedisa matshwao a puo a supang qotso (di-a-bulwa-di-a-kwalwa) moo a lokelang ho qotsa, motshwai a se behe kotlo. • Motshwai o lokela ho sebedisa rubriki bakeng sa ho aba matswao a itshetlehile ka mehlala ya dikarabo eo ho fanweng ka yona. Matshwao kaofela: 100 IEB Copyright © 2017 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA PELE YA TLATSETSO: PAMPIRI YA II – MARKING GUIDELINES Leqephe 13 ho a 13 POTSO YA 6 RUBURIKI YA HO TSHWAYA TEMA E KGUTSWANE (papatso/bukanatsatsi) Makgetha a Kgato ya 7 Kgato ya 6 Kgato ya 5 Kgato ya 4 Kgato ya 3 Kgato ya 2 Kgato ya 1 ho Phihlello e Phihlello e Phihlello e ntle Phihlello e mahareng Phihlello e fofo Karolwana feela Ha ho phihlello lekanyetsa babatsehang kgabane Matshwao 10 100%–80% 79%–70% 69%–60% 59%–50% 49%–40% 39%–30% 29%–0% • Tsebo e • O na le tsebo e • Tsebo e • Tsebo e lekaneng • Tsebo e seng kae • Tsebo ya motheo • Ha a na tsebo ya babatsehang ya ntle haholo ya mahareng ya ya ditlhokeho tsa ya ditlhokeho tsa feela ya ditlhokeho ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa ditlhokeho tsa tema. tema. tsa tema. tema. tema. tema. tema. • Ho ngola: o batla a • Karabelo ya hae • Karabelo ya hae • Karabelo ya hae • Bongodi bo • Bongodi bo • Ho ngola: o kgeloha, empa ha temeng e bontsha temeng e bontsha temeng e bontsha taolong, o taolong, o tsepamisa a rothofatse tsepamiso e ka kgaello ya ho tsepamo ya tsepamisa tsepamisa maikutlo, empa moelelo wa tema. haellang. tsepamisa maikutlo. maikutlo e maikutlo ka maikutlo, ha a o kgeloha • Momahano e • Ho ngola: o a • Ho ngola: o a fokolang. hohlehohle, ha a kgelohe. hanyenyane. lekaneng ya kgeloha, moelelo kgeloha, moelelo ha • Ho ngola: o tswa kgelohe. • Momahano ya • Dikahare le dikahare le ha o utlwahale o a hlaka nqeng tse lekoteng haholo; • Dikahare le dikahare le mehopolo mehopolo, dintlha nqeng tse ding. ding. moelelo ha o a DIKAHARE LE mehopolo di mohopolo di boholo di tse itseng di • Momahano e • Ha se ka nako hlaka nqa tse momahane ka ho momahane, momahane; tshehetsa mahareng ya tsohle dikahare le ngata. SEBOPEHO phethahala, mme di dintlha di ngata sehlooho. dikahare le mehopolo di • Ha ho na dintlha di tshehetsa mme boholo di • O sebedisitse mehopolo, dintlha momahaneng, momahano ya hlahisitswe ka sehlooho. tshehetsa melao e loketseng tse seng kae di dintlha tse dikahare le botlalo, dintlhana • O sebedisitse sehlooho. ya sebopeho ka tshehetsa tshehetsang mehopolo; dintlha di tshehetsa melao e • O sebedisitse kutlwisiso e sehlooho. sehlooho di mmalwa tse tshehetsang sehlooho. amehang ya melao e lekaneng. • O na le tsebo e feela. sehlooho di • Sebopeho se sebopeho hantle hlokehang ya mahareng ya • O sebedisitse melao mmalwa haholo. nepahetse ka haholo. sebopeho. melao ya sebopeho ya sebopeho ka • Ha a sebedisa hohlehohle. – o siile dintlha tsa bofokodi. melao e hlokehang bohlokwa. • O siile dintlha tsa ya sebopeho. bohlokwa. Matshwao 5 5–4 3½ 3 2½ 2 1½ 1–0 • Puo e • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe • Tema e bopilwe ka • Tema e bopehile ka • Tema e fokola nepahetseng, hantle mme e hantle mme e hantle ho tsela ya motheo bofokodi mme e haholo mme e tema e lohilwe ka nepahetse. baleha ha lekaneng. feela. thata ho baleha. thata ho baleha. tsela e • Tlotlontswe e bonolo. • Diphoso ha di • Diphoso di • Tlotlontswe e hloka • Tlotlontswe e babatsehang. loketse sepheo, • Tlotlontswe e sitise phallo ya mmalwa. ho lokiswa mme ha hloka ho lokiswa • Tlotlontswe e mmadi le loketse sepheo, mehopolo. • Tlotlontswe e a e a lokela sepheo, haholo mme ha e loketse sepheho, maemo. mmadi le • Tlotlontswe e haella mme ha e a mmadi le maemo. a lokela sepheo, PUO, mmadi le maemo • Setaele, sehalo maemo. lekane bakeng sa lokela sepheo, • Setaele, sehalo le mmadi le maemo. SETAELE LE ka phethahalo. le rejistara di • Setaele, sehalo sepheo, mmadi le mmadi le maemo. rejistara ha di a • Setaele, sehalo le TEKOLO • Setaele, sehalo le loketse le rejistara maemo. • Ho na le ho nepahala. rejistara ha di BOTJHA rejisetara ke tse ditlhokeho tsa boholo di lokile. • Setaele, sehalo le kgaokgaoha ha • Tema e tletse tsamaelane le lokelang. tema. • Tema boholo ha rejistara di lokile ho setaele, sehalo le diphoso. sehlooho. • Tema boholo ha e • Tema boholo ha e na diphoso. lekaneng. rejisetara. • Bolelele – e telele/ • Tema e tletse na diphoso. e na diphoso. • Bolelele bo • Ho na le diphoso • Diphoso di kgutshwane haholo. diphoso. E • Bolelele bo • Bolelele bo lekane. tse mmalwa. mmalwa. kopakopane. nepahetse. lekane. • Bolelele bo batla • Bolelele – e telele/ • Bolelele – e telele/ bo nepahetse. kgutshwane kgutshwane haholo. haholo. Matshwao 5 5–4 3½ 3 2½ 2 1½ 1–0 IEB Copyright © 2017