Social Sciences Grade 9 November EC 2014 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIOR FASE GRAAD 9 NOVEMBER 2014 SOSIALE WETENSKAPPE GESKIEDENIS EN GEOGRAFIE MEMORANDUM PUNTE: 100 Hierdie memorandum bestaan uit 10 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) AFDELING A: GESKIEDENIS VRAAG1: DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG – OORSAKE EN UITBREEK (1919–1945) 1.1 Demokrasie ʼn Stelsel van regering waar alle burgers die reg het om politiese verteenwoordigers van hulle keuse te kies. (√) Alle burgers geniet gelyke regte. (√) Alle burgers geniet menslike regte soos vryheid van spraak, assosiasie en geloof. (√) (2) 1.2 Fascisme ʼn Stelsel van regering wat op die Italiaanse Fascistiese Party van Mussolini gebaseer word. (√) ʼn Diktatorskap (√) gebaseer op beginsels van militarisme en nasionalisme. (√) (2) 1.3 Propaganda Vals informasie of halwe-waarhede, (√) versprei deur hoofsaaklik politiese organisasies, (√) in ʼn poging om ʼn invloed oor wat burgers glo, te hê. (√) Alle vorme van nuusverspreiding word gebruik om hierdie doeleindes te bereik soos byvoorbeeld het Hitler plakkate, flieks, koerante ens. gebruik om sy idees te versprei. (√) (2) 1.4 Die Groot (Jode) slagting Verwys na die massa-moord of ʼn poging tot massa-uitroeiing (√) van Jode deur die Nazi’s (√) gedurende ‘Die Finale Oplossing 1941–1945’. (√) (2) [8] VRAAG 2: DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG – OORSAKE EN UITBREEK (1919–1945) 2.1 Verduideliking van die term ‘gestereotipeerd’. Ken ʼn punt toe as die leerder ʼn goeie voorbeeld van ʼn gestereotipeerde idee noem en die tweede punt as die leerder verwys na FIGUUR B om die konsep te verduidelik. ʼn Algemene opgemaakte aanvaarde idee sonder bewyse of rede wat mense glo (√) oor ʼn sekere nasionaliteit, kultuur of etniese groep mense (√) sonder om die idees aan die werklikheid te toets, (√) byvoorbeeld, alle Jode het krom neuse. (√) (2) 2.2 DIE STEREOTIPIESE DUITSER DIE STEREOTIPIESE JOOD Die Duitser lyk sterk en het goeie Die Jood is oorgewig en lyk fisies proporsie. (√) lelik. (√) Die Duitser lyk jonk, gesond, fiks en Die Jood lyk fisies ongesond, ryk en hardwerkend. (√) lui. (√) Die Duitser is ʼn werker. (√) Die Jood lyk asof hy eiendom (of ʼn besigheid) besit en lyk ryk. (√) Die Duitser lyk betroubaar. (√) Die Jood lyk onbetroubaar. (√) (Enige een toepaslike vergelyking.) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) SOSIALE WETENSKAPPE 3 2.3 Aanvaar enige van die volgende redes. Punte moet slegs toegeken word as antwoorde as ʼn sin geskryf is wat die redes verduidelik en evalueer. Die Nazi’s wou Jode as minder menslik voorstel om die mishandeling van Jode in Duitsland te regverdig. Die Jode is as ʼn rede gebruik om Nazi- ambisies (√) soos die uitbreiding in Pole, te vervul. (√) OF Nazi’s het die Jode vir die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog, vir die streng vredesterme na die Eerste Wêreldoorlog en vir die sukses van Kommunisme in Rusland. (√) OF Die Jode was goeie entrepreneurs en het die meeste rykdom in Duitsland besit. Na afloop van die Groot Depressie was daar baie armoede en bronne soos land en geld was in Duitsland beperk. Die Nazi-regering het geld nodig gehad en het gekies om geld en rykdom vanaf Jode in Duitsland te konfiskeer. (√) OF Jode het die meeste eiendomme (land) besit. Die Nazi’s wou dit konfiskeer vir die gebruik van Duitsers. (√) OF Die Nazi-regering wou werk vir werklose Duitsers voorsien, en as gevolg daarvan het Jode hulle werk verloor. (√) (2) [6] VRAAG 3: DIE KERNTYDPERK EN DIE KOUE OORLOG (1945–1990) 3.1 Die Kubaanse Missielkrisis (√) (1) 3.2 H-bom of bomme. (√) (1) 3.3 Armstoei: die twee supermoondhede kompeteer voortdurend om te bepaal wie sterker is. (√) Dis ʼn gespanne situasie. Beide supermagte sit op ʼn bom wat ontplof kan word deur die ander. Hul vingers is op die skakelaar. Daar is ʼn konstante paraatheid en spanning tussen die supermoondhede. (√) (2) 3.4 ʼn Goeie verduideliking van die term ‘Koue Oorlog’. Leerder moet ʼn goeie verduideliking van die konsep gee. ʼn Tydperk van politiese vyandigheid en militêre spanning (√) tussen twee supermoondhede (VSA en USSR) na die Tweede Wêreldoorlog. (√) Die twee het nie teen mekaar geveg nie. (√) Hulle het propaganda, ondermyning en bedreigings gebruik. (√) Hulle het oorloë tussen lande wat hulle ideologie ondersteun het, ondersteun. (√) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) 3.5 Die wapenwedloop  Een manier hoe die supermoondhede teen mekaar gekompeteer het, was om hulle voorrade van wapens op te bou; dit was die “wapenwedloop” genoem. (√)  Die VSA het ʼn militêre alliansie (ooreenkoms om mekaar by te staan ten tye van ʼn oorlog) met Europese kragte in 1949 gevorm om die USSR se uitbreiding in Europa te voorkom. (√) Hierdie bondgenote was die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (NATO) genoem. (√)  Die wapenwedloop het begin toe ʼn aantal van missielbasisse in Europa opgerig is. (√)  USSR het geglo dat VSA beplan om Kommunistiese Rusland aan te val. As gevolg daarvan het hulle in 1955 die Warskouverdrag gesluit. (√) Die Warskouverdrag het al die state agter die “Ystergordyn” ingesluit. (√)  Die wedloop vir kernwapens het na die ontwikkeling van die “waterstofbom” gelei, (√) ʼn bom tien keer sterker as die atoombom. (√) Die VSA het een teen 1949 ontwikkel en die USSR het een teen 1955 ontwikkel. (√)  Die ontwikkeling van lang-afstand vuurpyle, missiele genaamd Interkontinentale Ballistiese Missiele (ICBM) (√) wat kernbomme kon dra om teikens duisende kilometer weg (√) te verwoes/tref.  In 1980 het President Ronald Reagan van die VSA geld op wapens spandeer. (√) Sy “Ruimte-oorlog” of “Star Wars” program (√) was om maniere te vind om ruimtetegnologie teen vyandige kernwapens te gebruik. (√)  Hoë besteding aan wapentuig het na die ontwikkeling van die neutronbom gelei, (√) wat mense doodmaak sonder om geboue te beskadig. (√) (5) [11] VRAAG 4: KEERPUNTE IN DIE SUID-AFRIKAANSE GESKIEDENIS (1948– 1960) 4.1 Albert Luthuli (√) (1) 4.2 Steve Biko (√) (1) 4.3 Mahatma Gandhi (√) (1) 4.4 F.W. de Klerk (√) (1) [4] VRAAG 5: KEERPUNTE IN DIE SUID-AFRIKAANSE GESKIEDENIS (1948– 1960) 5.1 Apartheid (√) (1) 5.2 Noodtoestand (√) (1) 5.3 Sanksies (√) aanvaar handelsboikotte (√) of handelsembargo’s (√) (1) [3] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) SOSIALE WETENSKAPPE 5 VRAAG 6: KEERPUNTE IN DIE SUID-AFRIKAANSE GESKIEDENIS (1948– 1960) 6.1 Om teen onderdrukkende wette soos die wet dat swartmense ʼn pas moet dra of die paswette te protesteer. (√) (1) 6.2 Elke dame verteenwoordig ʼn verskillende rasgroep in SA: Indiër, Swart, Blank en Kleurling. (√) (1) 6.3 Vroue word gelyk behandel (√) en hul bydrae in die samelewing word gerespekteer. (√) Vroue word gesien as die ruggraat van die samelewing aangesien baie enkelouerfamilies deur vroue bestuur word as gevolg van afwesige vaders. (√) (2) [4] VRAAG 7: KEERPUNTE IN DIE SUID-AFRIKAANSE GESKIEDENIS (1960– 1994) 7.1 7.1.1 Primêre bron van inligting. (√) (1) 7.1.2 Bewyse uit die tydperk van die tyd toe dit plaasgevind het. (√) BRON A is ʼn ooggetuie-verslag. (√) (1) 7.2 Antwoorde moet die bronne kontrasteer: Een punt vir BRON A en een punt vir ʼn relevante kontras in BRON B. Leerder moet die verskil kontrasteer. Een punt vir BRON A BRON A en Betogers het net klippe gehad en nie wapens nie (√) een punt vir relevant Die polisie was die aanvallers (√) kontras in BRON B. BRON B: Moet enige Betogers het die polisie geskiet voordat die polisie begin skiet het. (√) verskil Die betogers het wapens gehad. (√) kontrasteer. Die betogers was die aanvanklike aanvallers. (√) (2) 7.3 Hulle het teen die paswette betoog. (1) 7.4 Vergelyk en kontrasteer die verandering in strategie wat deur die politieke opposisie teen die Nasionale Party gebruik het. 7.4.1 Voor Sharpeville-slagting Voor die Sharpeville-slagting het die politiese opposisie in die Versetveldtog geglo – hulle het op ʼn vreedsame manier geweier om wette te volg. (√) (1) 7.4.2 Strategie na die Sharpeville-slagting Die politieke opposisie het na die Sharpeville-slagting meer gewelddadige metodes (genoem die "gewapende stryd”) gebruik. (√) (1) 7.4.3 Redes vir die verandering in strategieë Na Sharpeville het die politieke opposisie besef dat vreedsame metodes nie gewerk het nie. (√) Die Nasionale Party was meer aggressief. (√) Die ANC, PAC en die Kommunistiese Party is verban. (√) (2) [9] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) VRAAG 8: KEERPUNTE IN DIE SUID-AFRIKAANSE GESKIEDENIS (1960– 1994) Leerder moet relevante feite gebruik, hulle werk moet in die vorm van sinne en paragrawe aanbied. Leerder moet relevante inligting gebruik om hulle keuse te regverdig. Die leerling moet nie gestraf word as die onderwyser nie saamstem met hul keuse nie. Oorweging moet volgens die gebruik van feitelike inligting en redenering gegee word. Ja, Nelson Mandela het ʼn demokratiese, harmonieuse beleid vir die tydperk tussen 1990ʼn2013 bevorder. Ten spyte daarvan dat Nelson Mandela in die tronk was vir 27 jaar, het hy in 1990 toe hy vrygestel is, versoening (√) en vrede tussen die verskillende bevolkingsgroepe in Suid-Afrika bevorder. (√) Hy het die ideaal van gelykheid van vroue en mans in die werkplek ondersteun en het vroueregte bevorder. (√) Hy was invloedryk in die opstel van die Waarheid-en-Versoeningskommissie waar mense die waarheid kon vertel oor wat gedurende die apartheidsera gebeur het, sodat hulle vir hul oortredings kwytgeskeld word en die genesing van die nasie kon plaasvind. (√) Nelson Mandela het ʼn baie gespanne situasie waarin ʼn burgeroorlog byna uitgebreek nadat Chris Hani, leier van die Kommunistiese Party vermoor is in 1992, gekalmeer. (√) Hy het ook die nasie met die 1995 Rugby-wêreldbeker bymekaar gebring (√) en hy het patriotisme onder alle rassegroepe bevorder. (√) Hy het hard gewerk om die lewensstandaarde van sy mense te verbeter. In sy tyd van regeer was die Heropbou- en Ontwikkelingsprogram geïmplementeer. (√) Na sy uittrede uit die politiek, is hy as ʼn lid van ʼn Raad van Wêreldoudstes gerespekteer. Hierdie organisasie probeer om demokratiese beginsels in die wêreld te bewerkstellig. (√) Nelson Mandela word dwarsoor die wêreld gerespekteer vir sy vergifnis en wyse bestuur van Suid-Afrika na 1990. OF Nee, Nelson Mandela het nie demokratiese en harmonieuse beleide vir die tydperk tussen 1990-2013 bevorder nie. Tydens sy tydperk van bestuur het hy die beleid van regstellende aksie geïmplementeer om mense van kleur in die werkplek te bevoordeel. (√) Die rasse- klassifikasie van mense (√) en ʼn kwotastelsel is ingestel waarvolgens besighede mense in diens geneem het volgens die rasse-samestelling van die bevolking geneem het. (√) As gevolg van die kwotastelsel sukkel veral wit mense sukkel om werk te kry en kwalifiseer nie maklik vir bevordering nie. (√) As gevolg daarvan verlaat baie gekwalifiseerde mense die land (√) Die gehalte van dienste het afgeneem en misdaad het toegeneem. (√) [5] TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) SOSIALE WETENSKAPPE 7 AFDELING B: GEOGRAFIE VRAAG 9: TERMINOLOGIE 9.1 Verwering (√) (1) 9.2 Oksidasie (√) (1) 9.3 Afskilfering (√) (1) 9.4 Stapelrots (√) (1) 9.5 Toepaslike tegnologie (√) (1) [5] VRAAG 10: KAARTWERK – MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 10.1 D 5 keer groter (√) (1) 10.2 B 32⁰ 14’ 31” S ; 28⁰ 55’ 00” Oos (√) (1) 10.3 B (ii), (iii) en (iv). (√) (1) [3] VRAAG 11: KAARTWERKBEREKENINGE EN -INTERPRETASIE 11.1 11.1.1 15,3 cm x 50 000 (√) ÷ 100 000 (√) = 7,65 km (√) (3) OF Leerders moet die eenheid van meting in hulle antwoord wys 15,3 cm ÷ 2 (√√) anders sal geen punte toegeken word nie. = 7,65 km (√) 11.1.2 7,65 km x 1 000 (√) = 7 650 m (√) (2) 11.2 (Enige twee van die volgende.) Taamlik plat, (√) hoofsaaklik langs die strand, (√) rotsagtige kusstreek, (√) mense loop deur die riviermondings. (√) (Enige 2 x 1) (2) 11.3 32⁰ 12 ’ 39 ” S ; 28⁰ 56 ’ 37 ” O 32⁰ (√½) 12 ’ (√½) 39 ” (√½) S (√½) ; 28⁰ (√½) 56 ’ (√½) 37 ” (√½) O (√½) (4) [11] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) VRAAG 12: TIPIESE KENMERKE VAN ’N RIVIERSTELSEL 12.1 Kronkelende patroon (√) (1) 12.2 Teken die gedeelte van die Ntlonyanerivier ʼn Gedeelte deur die Ntlonyanerivierkanaal Rivier vloei stadig. Waar afsetting sal plaasvind. (√) Die stiloewer. Waar water die vinnigste vloei. (√) Waar erosie sal plaasvind. (√) Die stootoewer (3) 12.3 Abrasie (√) (1) 12.4 (Enige twee van die volgende)  Vrugbare grond (√)  Plat grond (√)  Beskikbaarheid van water (√) (Enige 2 x 1) (2) [7] VRAAG 13: ONTWIKKELINGSKWESSIES LANGS DIE WILDEKUS 13.1 13.1.1 ʼn Natuurreservaat of beskermde gebied (√) waar visvang verbode is (√) sodat visreserwes kan verbeter. (2) 13.1.2 ʼn Area wat apart gesit is as reservaat vir vis (en die hele ekosisteem) (√) waar vissoorte kan teel. (√) (2) 13.2 Meer mossels word verwyder as die tempo waarteen die mossels teel as ʼn gevolg van te veel mossels wat verwyder word (√) die hulpbron het nie tyd om sy getalle aan te vul nie. (√) Uiteindelik sal dit lei tot die uitwissing van die spesie (√) en die verlies van hierdie spesie as ʼn hulpbron. (√) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) SOSIALE WETENSKAPPE 9 13.3 (Enige twee van die volgende metodes.)  Om die aantal mossels wat deur een persoon versamel word, te beperk. (√)  Om die grootte van die mossels wat verwyder word te beperk. (√)  Om verwydering op sekere tye van die jaar te beperk. (√)  Om sekere gebiede op ʼn rotasiebasis te beperk. (√) (Enige 2 x 1) (2) [8] VRAAG 14: VOLHOUBARE ONTWIKKELING 14.1 VN definisie: “Wanneer alle mense ten alle tye toegang het tot voldoende, veilige en voedsame voedsel om ʼn aktiewe en gesonde lewensstyl te handhaaf.” Voedselsekuriteit: Om te verseker dat almal in ʼn bevolkinggroep toegang tot voldoende hoeveelheid voedsel het. (√√) (2) 14.2 (Enige twee van die volgende)  Min dienste, behalwe reservoir en paaie om kommersiële boerdery te ondersteun.  Geen dorpe in die gebied om die nodige dienste te verskaf.  Baie voetpaaie tussen landerye.  Verspreide gemeenskappe en landerye.  Hoë bevolkingsdigtheid. (2) 14.3 (Enige twee van die volgende)  Rekenaarprogramme om voeding en besproeiing te beheer  Nuwe vorms van saadvariëteite (gewasse) en  Om oplossings vir bv. probleme met siektes, in laboratoriums te ontwikkel.  Fabriekboerdery – gewasse in kweekhuise, of tonnels (waterkweking)  Vee in batterye – diere word kos met hormone gevoer om groei te bespoedig (bv. hoenderboerdery)  Groot velde met net een gewas (monokultuur)  Oorgeërfstuk plante (kruisbestuiwing of genetiese aangepaste gewasse). (2) 14.4 (Enige twee voordele):  Het aansienlike voedselproduksie verhoog. Kosvoorraad is verseker. (√)  Verhoogde produksie, teen laer koste (√)  Verminder koste van plaagdoders en onkruiddoders (√)  Sade wat siektes (√) en droë toestande kan weerstaan (√)  Geneties gemodifiseerde voedsel kan langer hou (√)  Dus is vervoer makliker (√) en is daar minder afval/vermorsing. (√) OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) (Enige twee nadele)  Masjiene vervang hande-arbeid en lei tot werksverliese. (√)  Gemeenskap verloor sosiale skakels – boerdery nie meer gemeenskap-  of bestaansboerdery nie. (√)  Plante benodig groot hoeveelhede sintetiese kunsmis en ander chemikalieë om suksesvol te groei (√)  Monokultuur verminder habitat en biodiversiteit in die streek (√))  verhoog die gebruik van fossielbrandstowwe (het ʼn hoë koolstofvoetspoor) (√)  ʼn Hoë digtheid van vee bevorder die verspreiding van siektes soos voëlgriep. (√)  Etiese kwessies: diere nie gewaardeer as wesens nie wat ʼn goeie lewensstandaard verdien nie. (√)  Die gebruik van geneties gemodifiseerde plante affekteer natuurlike plante.(√)  Slegs ʼn paar maatskappye het die monopolie van geneties gemodifiseerde saad (boer afhanklik van hierdie maatskappye om elke jaar die saad teen kosprys te voorsien) (√)  Nie genoeg navorsing gedoen is – mense is nie seker van die langtermyn gevolge van geneties gemodifiseerde kosse nie. (√) (Enige 2 x 1) (2) [8] VRAAG 15: HANDELSBALANS 15.1 Handelsbalans: verwys na die verskil tussen invoere en uitvoere. (√√) (Antwoord moet na die verskil tussen die twee verwys.) (2) 15.2 15.2.1 In 2008 het Suid-Afrika ʼn ongunstige / negatiewe handelsbalans ervaar. (√) (1) 15.2.2 Die waarde van invoere was groter as die waarde van uitvoere. (√) (1) 15.3 (Enige twee van die volgende)  Dit is sleg (ongunstig) vir die ekonomie. (√)  Regering is in skuld (√) en sal ʼn lening moet uitneem om die skuld te dek. (√)  Internasionale reputasie van ʼn gesonde ekonomie is bedreig. (√)  Inflasionêre verhogings m.b.t. die koste van die lewe. (√)  Waarde van die rand daal. (√) (Enige 2 x 1) (2) 15.4 (Enige twee van die volgende strategieë)  Om weg van die uitvoer van onverwerkte grondstowwe te beweeg. (√)  Om plaaslike bedryf van die verwerking van rou-materiaal en industriële ontwikkeling aan te moedig. (√)  Bied lenings aan en moedig entrepreneuriese ontwikkeling aan. (√)  Om die plaaslike bevolking aan te moedig om die Suid-Afrikaanse bedryf te ondersteun. (√)  Ondersteun die ontwikkeling van wiskunde en wetenskap in die onderwys. (√) (2) [8] TOTAAL AFDELING B: 50 GROOTTOTAAL: 100 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief