Skip to content

Social Sciences Grade 9 November EC 2013 Memo (Afrikaans)

MemorandumSocial SciencesGrade 9201314 pages

Grade 9 Social Sciences memorandum from the November EC 2013 (Afrikaans), 14 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR FASE GRAAD 9 NOVEMBER 2013 SOSIALE WETENSKAPPE MEMORANDUM PUNTE: 100 Hierdie memorandum bestaan uit 14 bladsye.
Downloaded from hlayiso.com 2 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) AFDELING A: AARDRYKSKUNDE VRAAG 1: KAARTLEES EN KAARTINTERPRETASIE 1.1 B (1) 1.2 C (1) 1.3 B (1) 1.4 C (1) 1.5 D (1) 1.6 B (1) 1.7 A (1) 1.8 C (1) 1.9 A (1) 1.10 B (1) [10]
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 3 VRAAG 2: KAARTLEES EN KAARTINTERPRETASIE 2.1 Spoed = Afstand = = √1 = 3,7 km + 49 km √1 = 52,7 km √1 Spoed = = 1,171 km/min → = = 70,3 km/h √1 (4) 2.2 Gemete Afstand = 10,9 cm OF 11 cm OF = OF = √1 = 5,45 km = 5,5 km → √1 (2) 2.3 Buffalorivier √1 (1) 2.4 Spoor- en wandelroete OF voetpad OF die ander pad (Enige 1 van die 3) (1) 2.5 Die rigting van die omgekringde A (blok D3) op die kaart van die omkringde B (blok C4) op die kaart is 213°. (Ken vol punte toe binne ʼn reikwydte van 5° (d.w.s. tussen 210° – 2015°.) √√2 (2) [10]
Downloaded from hlayiso.com 4 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) VRAAG 3: ONTWIKKELINGSKWESSIES 3.1 Ontwikkeling is ʼn verbetering in die faktore wat lewenskwaliteit beïnvloed. Ontwikkeling is ook ʼn proses van verandering en verbetering in die lewensomstandighede van die mense. (√√2 Enige 1 punt bo) (2) 3.2 Die term “Eerste Wêreld” verwys na lande wat ontwikkel is asook na hoogs ontwikkelde ryk lande met ʼn hoë inkomste, terwyl die term “Derde Wêreld” verwys na lande wat oor die algemeen onderontwikkeld, ontwikkelend en arm is met ʼn lae inkomste. √√2 (2) 3.3 BENADERING TOT POSITIEWE BYDRA NEGATIEWE BYDRA ONTWIKKELING 1. Die Groen 1. Toename in 1. Agteruitgang van grond Rewolusie produksie/opbrengs. as gevolg van 2. Voordeel vir boere – verandering in wisselbou dit verbeter hul elke jaar. ekonomiese situasie; 2. Agteruitgang van die dit help met ʼn beter grond deels as gevolg opbrengs; hulle kry van swaar chemiese beheer oor die baie kunsmis-insette, wat insekte en peste, grond hard maak en meganisasie verbeter koolstofmateriaal laat werksomstandighede afneem. 3. Beter grond gebruik 3. Plae het vermeerder: deur die gebruik van plae wat ons gewoonlik twee en drie kampe kon beheer deur bio- vir wisselbou. degradeerbare metodes, 4. Beter wetenskaplike het weerstand ontwikkel metodes kan teen baie plaagdoders en aangewend word nou is hierdie chemiese soos wat plase plaagdoders nie meer vereis. effektief nie. 5. Nuwe sade is 4. As gevolg van swaar ontwikkel wat hoër gebruik van chemiese opbrengste kan lewer plaagdoders, en die vermoë het insekdoders en kunsmis om siektes te beveg. het ons baie voëls en vriendelike insekte (√1 Enige 1 punt bo) verloor en dis ʼn groot verlies op die lang termyn. 5. Chemikalieë in water: Hierdie chemikalieë wat ons op ons plase gebruik, sak af in die grond en besoedel die grondwater wat weer ʼn invloed op ons en ons kinders se gesondheid het.
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 5 6. Verlies van die ou sade: Ons het begin met die gebruik van nuwe sade omdat dit ʼn beter opbrengs gee en so verloor ons baie belangrike groen groente van hierdie sade. (√1 Enige 1 punt bo) 2. Bevorder 1. Industriële groei het 1. Ekonomiese industriële groei noodsaaklike mededinging tussen voordele vir ʼn land lande het strawwer se ekonomie geword as voorheen. gebring. 2. Wedywering en konflik 2. Werkgeleenthede oor hulpbronne kom word geskep. meer voor. 3. Meer infrastruktuur 3. Dit op sy beurt, word gebou. veroorsaak oorloë in 4. Meer sakemanne sommige lande. word gelok om te 4. Dit skep ʼn klasseverskil belê in ʼn – die ryk en arm; die geïndustrialiseerde werkgewer en land. werknemer. 5. Die finansiële 5. Dit skep geskoolde en hulpbronne van die ongeskoolde arbeiders nasie sal geweldig wat lei tot groot styg. loonverskille. (√1 Enige 1 punt bo) (√1 Enige 1 punt bo) 3. Toepaslike 1. Dit verbeter die 1. Dit is baie duur. tegnologie kwaliteit van die 2. Dit is onbekostigbaar. lewe. 3. Mense verloor werk as 2. Dit maak dinge gevolg van makliker. meganisasie. 3. Dit maak dinge 4. Mense raak luier en dit onmiddelik en kortwiek hul vinniger. gesondheid. 4. Dit bring 5. Dit beskadig die ontwikkeling. omgewing. 5. Dit bring vermaak. (√1 Enige 1 punt bo) (√1 Enige 1 punt bo) (3 x 2) (6) [10]
Downloaded from hlayiso.com 6 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) VRAAG 4: VOLHOUBARE GEBRUIK VAN HULPBRONNE 4.1 4.1.1 Ontbossing √1 √1 4.1.2 Agenda 21 of Millennium Ontwikkelingsdoelwitte √1 √1 4.1.3 Kweekhuis-effek/Aardverwarming √1 √1 4.1.4 Natuurlike hulpbronne. √1 (1) 4.2 Water is Suid-Afrika se mees kosbare natuurlike hulpbron en water is skaars. Ons voorrade van skoon, bruikbare water is beperk, en ons moet leer om dit meer oordeelkundig te gebruik. Die bewaring van water begin by die huis.  Draai krane altyd styf toe sodat  Gebruik slegs skoonmaak hulle nie drup nie. produkte wat nie die omgewing sal  Herstel enige lekkasie in en om benadeel nie wanneer hulle na jou krane stiptelik. (Een lek kan ʼn gebruik weggespoel word. paar duisend liter water per jaar  Kyk vir ‘omgewingsvriendelike’ mors.) produkte in die winkel.  Wanneer jy skottelgoed was met  Grasperke en tuine vereis slegs die hand, moenie die water 5 mm water per dag tydens warm aaneen laat loop nie weer.  Was skottelgoed in ʼn gedeeltelik  Minder water is nodig tydens die gevulde wasbak. lente, herfs of koel weer.  As jy ʼn elektriese  Lei grasperke nat elke drie tot vyf skottelgoedwasser gebruik, was dae, eerder as om dit vir ʼn kort net vol vragte, en gebruik die tydperk elke dag te doen. kortste siklus moontlik.  In warm weer, gee 5 mm water vir  Baie skottelgoedwassers het ʼn elke dag sedert die laaste water-besparingssiklus. natmaak.  Wanneer jy jou tande borsel,  Gee plante water gedurende die draai die kraan toe terwyl jy koel deel van die dag, in die borsel in plaas van dit aaneen te oggend of in die aand. laat loop.  Moenie water op winderige dae  Wanneer jy weer jou tandeborsel gee nie. afspoel, gebruik klein bietjies  Moenie ekstra water gee in water (Dit spaar ongeveer 80% afwagting van ʼn tekort aan water van die water wat normaalweg iewers nie. gebruik word.)  Grond kan nie ekstra water stoor  Was net vol vragte in jou nie. wasmasjien.  Gebruik aan-af tydreguleerders,  Water moet in damme/riviere indien moontlik. gelos word vir gebruik deur  Moenie sproeiers aansit en aan waterdiere. los vir die hele dag nie. (√√√3 Enige 3 punte hierbo) (3 x 1) (3)
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 7 4.3 Die Nasionale Afvalbestuurstrategie (NWMS) is ʼn wetlike vereiste van die Nasionale Omgewingsbestuur: Afvalwet, 2008 (Wet 59 van 2008), die “Afvalwet’. Afvalbestuur probleem Afvalbestuur in Suid-Afrika staar talle uitdagings in die oë en die NWMS bied ʼn plan om hulle aan te spreek. Die belangrikste uitdagings is:  ʼn Groeiende bevolking en ekonomie, wat verhoogde volumes afval beteken wat gegenereer word.  Dit plaas druk op afvalbeheerfasiliteite, wat reeds onvoldoende is.  Die kompleksiteit van die afvalstroom word vererger deur die vermenging van gevaarlike afval met algemene afval.  Daar is ʼn historiese agterstand van afvaldienste vir veral stedelike informele gebiede, stam- en landelike formele gebiede.  Afvaldienste bly steeds meer beskikbaar in meer gegoede en stedelike gemeenskappe.  Onvoldoende afvaldienste lei tot onaangename lewensomstandighede en ʼn besoedelde, ongesonde omgewing.  Herwinnings-infrastruktuur, wat die skeiding van afval teweeg kan bring, is afwesig. Daar is ook toenemend druk op verouderde afvalbestuur infrastruktuur en die onderhouding daarvan. (√1 Enige 3 punte x hierbo) Moontlike oplossings tot hierdie probleem Verbruikers en huishoudings speel ʼn belangrike rol in die generering van afval van die produkte wat hulle gebruik.  As eindgebruikers moet mense afval verminder, hergebruik en herwin waar moontlik, en op ʼn verantwoordelike manier ontslae raak van hierdie afval.  Hulle moet bewus wees van die omgewingsimpak van die produkte wat hulle koop, en ʼn sin van verantwoordelikheid vir die omgewing aan gesinne en kollegas oordra.  Plaaslike regering moet afvalbestuurdienste voorsien, wat verwydering, berging en ontslae raak van afvalprodukte insluit.  Munisipaliteite moet saamwerk met die industrieë binne die bedryf asook ander belanghebbendes, om herwinning uit te brei.  Munisipaliteite moet huise van ʼn addisionele vullisdrom voorsien sodat hulle afval kan skei.  Munisipaliteite is verantwoordelik vir verwydering van organiese afval van stortingsterreine en die verwerking daarvan na kompos.  Reguleer afvalbestuur in die mynbousektor. (√1 Enige 3 punte x hierbo) (1 +1 ) (3) [10]
Downloaded from hlayiso.com 8 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) VRAAG 5: MAATSKAPLIKE EN OMGEWINGSKONFLIK IN SUID-AFRIKA 5.1 Mense wil huise hê of mense kla oor behuising. √1 (1) 5.2  Die raad het nie ordentlike behuising voorsien nie.  Die raad het nie sy beloftes nagekom nie.  Daar is nie genoeg goeie grond vir ʼn groeiende bevolking nie. (√√2 Enige 2 punte hierbo) (2) 5.3 Die raad of plaaslike regering (munisipaliteite) of die nasionale regering. √1 (1) 5.4  Alle belanghebbendes moet betrokke wees in die vind van die oplossing – die gemeenskap en die raad of verskaffers van behuising.  Alle mense wat geraak word – jonk en oud, mans en vroue – moet genooi word om die probleem te bespreek.  Daar moet ʼn platform wees vir ʼn demokratiese, deursigtige en regverdige bespreking, waar verskillende standpunte ingesluit moet wees.  Daar moet dialoog wees en daar moet versigtig geluister word, gevolg deur ʼn opsomming van die voorgestelde oplossing vir die probleem. (√√2 Enige 2 punte hierbo) (2) 5.5 DIE UITWERKING VAN DIE WET OP GROND VAN 1913 OP DIE MENSE VAN SUID-AFRIKA REGOOR DIE LAND. Die Wet op Grond het territoriale segregasie geskep. Die wetgewing het reserwes-gebiede vir Swartes ingestel en het die verkoop van wit grondgebied aan swartes en omgekeerd verbied. Dié wet bepaal dat swart mense kon leef buite die reserwes, slegs indien hulle kon bewys dat hulle in diens van wittes was. Die wet was ingestel om wrywing tussen wit en swart te beperk, maar Swartes het volgehou dat die doel was om aan die eise van wit boere vir meer landbougrond te voldoen en om Swartes te dwing om te werk as arbeiders. Die wet het ʼn stelsel van grondbesit geskep wat die meerderheid van Suid- Afrika se inwoners ontneem het van die reg om grond te besit. Die Wet op Grond van 1913 ontneem wit boere van reëlings wat hulle baie beter kon pas as om te vertrou op trae werknemers. Hulle verloor die gedeelde verantwoordelikheid van hul swart vennote om gewasse te bewerk, asook die gedeelde sukses wanneer oeste goed was en die gedeelde verliese wanneer oeste misluk het. Die wet het ook wit boere ontneem van ʼn groter potensiële mark vir grond wat hulle wou uithuur of verkoop. Dit het verhoudings tussen swart en wit belemmer. Vandag is dit arm en werklose Suid-Afrikaners (van wie die meeste swart mense ongeskoold is) wat die slagoffers van die wetgewing is. (√√√√4 Enige 4 punte hierbo) (4) [10]
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 9 AFDELING B: GESKIEDENIS VRAAG 6: MENSEREGTEKWESSIES GEDURENDE EN NA DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG 6.1 Hierdie voorval het in Duitsland plaasgevind. √1 (1) 6.2 Einsatzgruppen √1 (1) 6.3 ‘Nazi’ staan vir Nasionale Sosialistiese Duitse Werkersparty √1 (1) 6.4 Die Tweede Wêreldoorlog √1 (1) 6.5  Die Nazi’s het rassisme geskep – die valse geloof dat sekere groepe mense beter is as ander as gevolg van hoe hulle lyk, hulle geloof en waar hulle gebore is.  Hulle het dit gebruik om regte en voorregte te gee aan diegene wat hulle as beter geag het en diegene onderdruk wat hulle as minderwaardig beskou het. Dit was rassisme, xenofobie en segregasie. √√2 (2) 6.6 Die Duitse volk het baie keuses gehad: 1. Hulle kon kies om die Nazi idees te ondersteun en sodoende niks te verloor nie: Ondersteuners OF 2. Hulle kon kies om die regime uit te daag en so vernedering, in hegtenisname en segregasie in die oë te staar: Opponeerders OF 3. Hulle kon kies om net te kyk en niks te doen nie, solank as wat hulle nie geraak word nie sou hulle min omgee. Omstanders OF 4. Hulle kon kies om diegene wat deur die Nazi's vervolg was, te red en te beskerm: Redders. (√√2 Enige 2 keuses hierbo) (2) 6.7 Les 1: Die belangrikheid van die Menseslagting herinnering – ter herinnering van die gedemoniseerdes en verontmenslik. Elke mens het ʼn identiteit, en ons is elkeen, waar ons ookal is, die beïnvloeders van mekaar se lot. Les 2: Ons het ʼn verantwoordelikheid om staatsgoedgekeurde aanhitsing tot haat en volksmoord, te voorkom. Die slagting het nie in gaskamers begin nie, maar dit het begin net met woorde. Les 3: Die gevaar van stilswye en onverskilligheid, en die verantwoordelikheid om die slagoffer te beskerm. Onverskilligheid en geen aksie kom altyd neer op kant kies van die onderdrukker, nooit aan die kant van die slagoffer. Om niks te doen as jy die kwaad sien, is gelyk met die bose self. Les 4: Die verantwoordelikheid om oorlogmisdadigers te laat boet. Les 5: Die verantwoordelikheid om die waarheid te praat met diegene in beheer. Les 6: Die verantwoordelikheid om op te voed, om die slagoffers van die slagting te onthou/herdenk en om diegene wat daarteen opgestaan het, te vereer. Les 7: Die beskerming van die kwesbares en magteloses as die toets van ʼn regverdige samelewing. (√√2 Enige 2 keuses hierbo) (2) [10]
Downloaded from hlayiso.com 10 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) VRAAG 7: APARTHEID IN SUID-AFRIKA  Die kronologiese tydlyn moet wees soos hierdie: Die Suid-Afrikaanse Naturelle Nasionale Kongres 08 Januarie 1912 (ANC) is deur eerw. John Langalibalele Dube gestig √1 Die Wet op Grond is aangeneem wat 87% van 1913 grond aan wittes en 13% grond aan swartes gegee het √1 Die Nasionale Party onder dr. D.F. Malan kom 1948 aan bewind in Suid-Afrika √1 Hoofman Albert Luthuli word die eerste 1952 President-Generaal van die ANC √1 Die Vryheidsmanifes is in Kliptown 26 June 1955 aangeneem √1 Dr. H.F. Verwoerd, die argitek van apartheid, 06 September 1966 word in Kaapstad vermoor √1 Oliver Reginald Tambo word die waarnemende 1967 president van die ANC √1 Steve Bantubonke Biko sterf in aanhouding √1 12 September 1977 Die Drie-kamer parlement is in Suid-Afrika 1983 ingestel √1 Nelson Rolihlahla Mandela is uit Robbeneiland se 11 Februarie 1990 gevangenis vrygelaat √1 (10 x 1) [10]
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 11 VRAAG 8: KERNTYDPERK EN KOUE-OORLOG 8.1 Die VSA (Verenigde State van Amerika) en die USSR (Unie van Sowjet Sosialistiese Republieke) of Rusland. √√2 (2) 8.2 MANIERE WAAROP HIERDIE SUPERMOONDHEDE IN KONFLIK IS.  Deelname aan oorloë in verskeie dele van die wêreld  Bewapeningswedloop  Ruimtewedloop (space race)  Propaganda  Sport  Spioenasie  Hulp (√√2 Enige 2 punte hierbo) (2) 8.3 Kapitalisme is ʼn ekonomiese stelsel waarin mense vry is om eie besighede te hê en wins te maak; ʼn politieke stelsel waarin mense vry is om ʼn regering te verkies om hulle te verteenwoordig. Dit moedig individuele vryhede aan. Kommunisme is ʼn ekonomiese stelsel waarin die staat die eienaar van die besighede is en die ekonomie beheer en so probeer om gelykheid onder die mense te skep. Dit beskou die hele land as meer belangrik as individuele mense. √√2 (2) 8.4 Die Ystergordyn simboliseer die ideologiese konflik en simboliese grens verdeling van Europa in twee afsonderlike gebiede, Wes-Europa en Oos- Europa. OF Fisies – die Ystergordyn neem die vorm aan van die grens/verdedigingsmuur tussen die lande van Europa in die middel van die vasteland. Die mees noemenswaardige grens is gekenmerk deur die Berlynse-muur. (√1 Enige 1 punt hierbo) (1) 8.5 Gorbatsjof √1 (1) 8.6 Die USSR en sy bondgenote het materiale en militêre steun aan beide lande en aan weerstandsbewegings met die Kommunistiese ideologie voorsien. Op sy beurt het die VSA dieselfde hulp aan lande en bewegings met ʼn kapitalistiese ideologie voorsien. In Suid-Afrika het die USSR materiale en morele ondersteuning gegee aan groepe soos die ANC en ook aan SWAPO (wat teen Suid-Afrikaanse magte in Namibië geveg het). Op sy beurt het die VSA steun gegee aan die Suid- Afrikaanse regering om die Russiese pogings te balanseer. Met die afname in vyandige gesindheid (laat 1980’s) en ook met die einde van die Koue- oorlog in 1991, het die VSA nie meer nodig gehad om Suid-Afrika te ondersteun nie en het en sodoende sy ondersteuning onttrek. (√√2 Enige 2 punte hierbo) (2) [10]
Downloaded from hlayiso.com 12 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) VRAAG 9: DIE EINDE VAN DIE TWEEDE WÊRELDOORLOG EN DIE STRYD OM MENSEREGTE 9.1 Menseregte is inherente regte van alle mense, wat ook al hul nasionaliteit, blyplek, geslag, nasionale of etniese oorsprong, kleur, geloof, taal of enige ander status. √1 (1) 9.2 Die Verenigde Nasies is gestig om vrede te bewaar in die wêreld ná die mislukking van die Volkebond. √1 (1) 9.3 Die Burgerregte-beweging verwys na die georganiseerde opposisie teen rasse-segregasie en die misbruik van swart mense se menseregte in die Verenigde State van Amerika tussen 1954 en 1965. √1 (1) 9.4 Die wet in Amerika was aan die kant van diegene wat deelgeneem het in die veldtog vir burgerregte, terwyl in Suid-Afrika burgerregte gebaseer was op die fundamentele menseregte, dat ʼn swart persoon ʼn mens is geskape na die beeld van God. √√2 (2) 9.5 Rosa Parks √1 (1) 9.6 Martin Luther King Jr, Harriet Tubman, Malcolm X, W.E.B. du Bois en Sojourner Truth. (√√2 Enige 2 mense) (2) 9.7 UITWERKING VAN DIE KOLONIALISME IN AFRIKA  Afrikane het hul grond verloor asook hul ekonomiese en politieke beheer van hul lande.  Uitbuiting van die natuurlike hulpbronne en grond.  Rasse-onderdrukking en segregasie.  Wydverspreide armoede en ongelyke verspreiding van rykdom.  Enige geleentheid vir die ontwikkeling van die nasie self in voorbereiding vir industrialisering of verbetering, is geïgnoreer.  Stambevolkings het hande-arbeid vir hul koloniale meesters gedoen.  Etniese spanning en geweld het voorgekom in die onderdrukte lande as gevolg van kolonialisme se swak afbakening van internasionale grense.  Kolonialisme het ook gelei tot etniese geweld en volksmoord.  Rassisme, armoede en etniese geweld. (√√2 Enige 2 punte hierbo) (2) [10]
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 13 VRAAG 10: SAKE VAN ONS TYD 10.1 10.1.1 Vergelding-geregtigheid is ʼn regstelsel wat deur die Geallieerdes gebruik is tydens die Neurenbergverhore om die Duitse oortreders te verhoor en te straf vir die misdade gedurende die menseslagting. √1 (1) 10.1.2 Herstellende-geregtigheid is ʼn regstelsel wat deur die Suid- Afrikaanse regering (WVK) gebruik is om beide die oortreders en slagoffers van die apartheidmisdade te versoen. √1 (1) 10.1.3 NEPAD is Nuwe Vennootskap vir Afrika se Ontwikkeling. √1 (1) 10.1.4 Volksmoord is ʼn selektiewe massamoord wat bedoel om ʼn nasionale, etniese of rasse-groep geheel en al of gedeeltelik uit te wis. √1 (1) 10.1.5 Globalisering is ʼn proses van interaksie en integrasie tussen die mense, maatskappye en regerings van verskillende nasies. ʼn Proses wat gedryf word deur die internasionale handel en belegging en aangehelp word deur inligtingstegnologie. √1 (1) 10.2 HOE MAG, BEHEER, RASSISME EN DISKRIMINASIE GELEI HET TOT VOLKSMOORD IN RWANDA OF BOSNIË-HERZOGOVINA. BOSNIË-HERZEGOVINA. Hoewel baie verskillende etniese en godsdienstige groepe 40 jaar saam gewoon het onder Joego-Slawië se onderdrukkende kommunistiese regering, het dit verander toe die land begin ineenstort het gedurende die val van die kommunisme in die vroeë 1990's. Die provinsies van Slowenië en Kroasië het hul onafhanklikheid verklaar, en oorlog tussen Serwië en die wegbreek republieke het gou gevolg. Etniese spanning het toe op die voorgrond getree, en mense wat vir jare as bure in vrede geleef het, het teen mekaar gedraai en wapens teen mekaar opgeneem. Toe Bosnië probeer om af te skei, het Serwië onder leierskap van Slobodan Milosevic hom binnegeval met die verskoning dat hulle dit doen om mede- Serwies Ortodokse Christene in Bosnië te bevry. In April 1992, het Serwië begin met “etniese reiniging” van Bosniese grondgebied deur stelselmatig alle Bosniese Moslems, bekend as Bosniake, te verwyder. Serwië, tesame met etniese Bosniese Serwiërs, het die Bosniake aangeval met die voormalige Slawiese militêre toerusting en die hoofstad, Sarajevo, omring. Baie Bosniake is in konsentrasiekampe gedryf, waar vroue en meisies stelselmatig verkrag was en ander burgerlikes gemartel, uitgehonger en vermoor is. In Julie 1995 het die Serwiërs die grootste massamoord in Europa gepleeg sedert die Tweede Wêreldoorlog in die gebied, Srebrenica. ʼn Geraamde 23 000 vroue, kinders en bejaardes is op busse gesit en geneem na Moslem-beheerde gebiede, terwyl die 8 000 mans wat oorlog- gereed was, uitgemoor was. Die sogenaamde veilige omgewing van Srebrenica het tot ʼn val gekom sonder ʼn enkele skoot wat deur die VN afgevuur is.
Downloaded from hlayiso.com 14 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) OF RWANDA Die meeste van die Rwandese bevolking het behoort aan die Hutu etniese groep, wat tradisioneel landbouers was. Vir baie eeue het Rwanda Tutsi’s gelok wat tradisioneel veewagters was, vanaf Noord-Afrika. Vir 600 jaar het die twee groepe die aktiwiteite van boerdery, wat noodsaaklik was vir oorlewing, tussen hulle gedeel. Hulle het ook hul taal, hul kultuur en hul nasionaliteit gedeel. Daar was ook baie inter-huwelike tussen hulle. ʼn Wig was egter ingedryf tussen hulle toe die Europese koloniste begin intrek het. Dit was die praktyk van die koloniale administrateurs om ʼn groep te kies wie die bevoorregte en opgevoede “tussengangers” tussen goewerneur en die mense onder hom moet wees. Die Belge het die Tutsi’s gekies, en sommige Tutsi’s het begin om soos aristokrate op te tree, terwyl die Hutu’s gevoel het soos kleinboere en as verdruktes, en het so gehelp om rewolusie te inspireer. In 1956 het hul rebellie begin (dit sou meer as 100 000 lewens neem). In 1959 het die Hutu-stam die mag oorgeneem en die Tutsi gemeenskappe van hul grond gestroop. Baie Tutsi’s het teruggeval in ballingskap na naburige lande, waar hulle die Front Vaderlandsche Rwandais gestig het en waar hul soldate opgelei is deur die Rwandese Patriotiese Front (RPF) en gewag het. Na die eerste vreugde in verkryging van mag – en in 1962, onafhanklikheid vir Rwanda – het ʼn polities onervare Hutu-regering begin om interne konflikte in die gesig te staar. Spanning tussen gemeenskappe en provinsiale faksies het toegeneem. Tutsi weerstand is voortdurend gevoed deur onderdrukkende maatreëls teen hulle (in 1973, byvoorbeeld, was hulle uitgesluit van sekondêre skole en die universiteit). In 1990 het RPF-rebelle die oomblik benut en aangeval – burgeroorlog het begin. ʼn Skietstilstand is bereik in 1993 gevolg deur VN-gesteunde pogings om ʼn nuwe veelparty-grondwet te onderhandel, maar Hutu-leiers en ekstremiste was fel gekant teen enige Tutsi betrokkenheid in die regering. Op 6 April 1994 is die vliegtuig met Rwanda se president afgeskiet – in alle waarskynlikheid was dit die werk ʼn ekstremis. Dit was die sneller wat nodig was vir die Hutu’s om hul beplande “Finale Oplossing” in werking te laat tree. Die Tutsi’s is beskuldig van die moord op die president, en die Hutu- burgerlikes was deur radio en woord van die mond gesê dat dit hul plig is om die Tutsi's uit te wis. Eerstens moes gematigde Hutu’s wat nie teen die Tutsi’s was, doodgemaak word. So ook moes Tutsi mans en vrouens doodgemaak word. Die Volksmoord het begin. (√√√√√5 Enige 5 feite hierbo) LET WEL: Die leerder moet skryf oor EEN land NIE albei NIE. (5) [10] TOTAAL: 100

Study this subject

More from Grade 9 Social Sciences

View all