Social Sciences Grade 9 November EC 2013 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com SENIOR FASE GRAAD 9 NOVEMBER 2013 SOSIALE WETENSKAPPE PUNTE: 100 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 11 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit TWEE afdelings: • AFDELING A: AARDRYKSKUNDE. Beantwoord alle vrae. • AFDELING B: GESKIEDENIS. Beantwoord alle vrae. 2. Lees die vrae deeglik voordat jy dit doen. 3. Jy word voorsien van ʼn 1:50 000 topografiese kaart 3227 CD KING WILLIAM’S TOWN (BRON 1). Verwys daarna wanneer jy VRAAG 1 en VRAAG 2 beantwoord. 4. Die topografiese kaart moet by die toesighouer aan die einde van die eksamensessie ingehandig word. 5. Trek ʼn lyn aan die einde van elke vraag. 6. Nommer jou vrae korrek.

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 3 AFDELING A: GEOGRAFIE VRAAG 1: KAARTLEES EN INTERPRETASIE Die vrae hieronder is gebaseer op die 1:50 000 topografiese kaart 3227 CD KING WILLIAM’S TOWN (BRON 1). Kies die mees gepaste antwoord uit die lys moontlike antwoorde by elke vraag. Skryf slegs die korrekte letter (A–D) langsaan die vraagnommer (1.1–1.10), byvoorbeeld 1.11 A. 1.1 ʼn Lugfoto wat kontoerlyne, punthoogtes, trigonometriese stasies en ander benoemde funksies toon, staan bekend as ʼn ... A politieke kaart. B topografiese kaart. C ortofotokaart. D vertikale lugfoto. (1) 1.2 ʼn Rooster is die ... A posisie van ʼn kaart op die rooster met lengtegraadlyne en breedtegraadlyne. B posisie van die kaart. C kruising van breedte-en lengtegraadlyne op die kaart. D lengte- en breedtegraadlyne van die kaart. (1) 1.3 Hierdie bruin kleur op hierdie topografiese kaart verteenwoordig ... A dreinering. B reliëf. C plantegroei. D paaie. (1) 1.4 Dit is ʼn konvensionele punt: A B C D (1) 1.5 Punthoogtes, hoogtemerke, trigonometriese stasies en kontoerlyne verteenwoordig ... op die topografiese kaart. A lyne wat plekke met dieselfde hoogte verbind B die oppervlakte van die kaart C die helling van die gebied D hoogte bo seevlak (1)

Downloaded from hlayiso.com 4 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) 1.6 Die vermaaklikheidsfasiliteit wat by 32º51’00’’S 27º21’02’’O geleë is, is ... A bome. B ontspanningsfasiliteit. C rivier. D spoor- en wandelroete. (1) 1.7 Die hoofverkeersweg roete suid van Msenge (blok B2) na die noord- oostelike rigting is oor die algemeen … A stygend. B dalende. C plat. D heuwelagtig. (1) 1.8 Die vetgedrukte pyltjie nommer 2 (blok B2) wys na ʼn … A kontoerlyn. B punthoogte. C trigonometriese stasie. D hoogtemerk. (1) 1.9 Die aantal winkels in die Breidbach-nedersetting (blok D8) is ... A 1. B 4. C 0. D 3. (1) 1.10 Die kontoerinterval wat op die kaart gebruik word is … A 20 km. B 20 m. C 20 mm. D 120 cm. (1) [10]

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 5 VRAAG 2: KAARTWERK Beantwoord die volgende vrae. 2.1 Dit neem ʼn motor 45 minute om vanaf die N2 padteken in blok D8 na Oos- Londen te reis. Bereken die spoed waarmee die motor ry. Gebruik die formule hieronder: Spoed = (4) 2.2 Skakel die kronkelende afstand tussen Belstone-treinstasie (blok D6) en Yellowwoods-treinstasie (blok B8) om na ʼn regte afstand. (2) 2.3 Wat is die naam van die rivier wat onder die James McIntyre-brug vloei (blok G9)? (1) 2.4 Hoe reis mense tussen die Ngxwalane- (blok E1) en Kwalini-nedersettings (blok E2)? (1) 2.5 Wat is die rigting van die omgekringde A (blok D3) op die kaart van die omgekringde B (blok C4) op die kaart? (2) [10]

Downloaded from hlayiso.com 6 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) VRAAG 3: ONTWIKKELINGSKWESSIES 3.1 Verduidelik die term ontwikkeling. (2) 3.2 Die terme “Derde Wêreld” en “Eerste Wêreld” word dikwels gebruik deur ekonome en aardrykskundiges om lande te klassifiseer volgens hul vlak van ontwikkeling. Hoe hou die twee terme verband met mekaar? (2) 3.3 Die tabel hieronder toon die verskillende benaderings tot ontwikkeling. Noem EEN manier hoe elke benadering tot ontwikkeling beide positief en negatief bygedra het. BENADERINGS TOT POSITIEWE NEGATIEWE ONTWIKKELING BYDRAE BYDRAE 1. Die Groen Rewolusie 1. 1. 2. Bevorder industriële groei 2. 2. 3. Gepaste tegnologie 3. 3. (3 x 2) (6) [10] VRAAG 4: VOLHOUBARE GEBRUIK VAN BRONNE 4.1 Gee die term wat gebruik word vir: 4.1.1 Die afsny van bome sonder die aanplant van nuwe bome (1) 4.1.2 Hierdie beginsels voorsien ʼn plan van aksie wat uitgevoer moet word om volhoubare ontwikkeling te bereik (1) 4.1.3 Gasse wat die son se energie in die atmosfeer vasvang, en veroorsaak dat die aarde warmer word (1) 4.1.4 Materiaal wat in die natuur voorkom wat deur die mense gebruik word vir hul oorlewing (1) 4.2 Water is Suid-Afrika se mees kosbare natuurlike hulpbron en water is skaars. Stel enige DRIE moontlike stappe voor wat mense kan neem om water te bewaar. (3 x 1) (3) 4.3 Afvalbestuur is ʼn probleem in landelike skole. Dink oor die probleem en stel moontlike oplossings voor om hierdie probleem op te los. (3 x 1) (3) [10]

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 7 VRAAG 5: MAATSKAPLIKE EN OMGEWINGSKONFLIKTE IN SUID-AFRIKA Lees die volgende artikel (BRON 2) en beantwoord die vrae daaronder. PROTESTEERDERS BLOKKEER NASIONALE PAD OOR HUISE KAAPSTAD. Protesteerders wie ordentlike huise eis, het afval en motorbande aan die brand gesteek en ook die deurpad vir meer as twee ure geblokkeer. “Ons is moeg vir beloftes. Ons wil datums hê van wanneer mense geskuif gaan word na gedienste grond met huise en toilette. Die grondwet waarborg ons die reg op menswaardigheid. Waar is die waardigheid as jy moet soebat vir ʼn munisipale toilet?” het een van die protesteerders gevra. [Bron: Aangepas en vrylik vertaal uit die Cape Times, 17 Julie 2005] 5.1 Wat is die oorsaak van die konflik in die artikel (BRON 2) hierbo? (1) 5.2 Noem TWEE moontlike redes vir die oorsaak van konflik hierbo. (2) 5.3 Volgens die bron, wie wil hulle hê moet iets doen omtrent hul klagtes? (1) 5.4 Verduidelik ʼn proses wat jy dink kan help om die konflik hierbo op te los. (2) 5.5 Hierdie jaar herdenk die 100-jarige bestaan van die Wet op Grond. Bespreek in EEN paragraaf hoe die Wet op Grond mense regoor Suid-Afrika geraak het. (4) [10]

Downloaded from hlayiso.com 8 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) AFDELING B: GESKIEDENIS VRAAG 6: MENSEREGTEKWESSIES GEDURENDE EN NA DIE TWEEDE WERÊLDOORLOG Bestudeer BRON 3 hieronder en beantwoord die vrae wat volg. 6.1 In watter land in Europa het die insident in BRON 3 hierbo plaasgevind? (1) 6.2 Skryf die naam van EEN bekende mobiele moordspan tydens die Menseslagting. (1) 6.3 Skryf die afkorting “NAZI” voluit neer. (1) 6.4 Watter beroemde oorlog was tydens die Menseslagting geveg? (1) 6.5 Hoe het Nazi’s die “Ariese”-ras gebruik om ander mense uit te sluit? (2) 6.6 Skryf enige TWEE keuses/aksies wat die burgers van hierdie land kon maak. (2) 6.7 Noem enige TWEE lesse wat jy kan leer uit die Menseslagting. (2) [10]

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 9 VRAAG 7: APARTHEID IN SUID-AFRIKA Maak ʼn chronologiese tydlyn waar elke datum ooreenstem met sy korrekte gebeurtenis soos hieronder. N.B.: Hier is ʼn voorbeeld van hoe jy moet jou tydlyn moet maak: 1910 Die Unie van Suid-Afrika is gestig 1918 Die SS Mendi (skip) het gesink 1952 Die Versetveldtog  Hieronder is lys van sleuteldatums en gebeure hieronder wat jy moet gebruik om jou stygende chronologiese tydlyn te maak. DATUMS GEBEURE 12 September 1977 Oliver Reginald Tambo word die waarnemende president van die ANC 08 Januarie 1912 Die Vryheidsmanifes is by Kliptown aangeneem 26 Junie 1955 Die Suid-Afrikaanse Naturelle Nasionale Kongres (South African Native National Congress) is onder leiding van eerw. John Langalibalele Dube gestig 11 Februarie 1990 Hoofman Albert Luthuli word die President-Generaal van die ANC 06 September 1966 Die Nasionale Party onder dr. D.F. Malan kom in Suid-Afrika aan bewind 1948 Steve Bantubonke Biko sterf in aanhouding 1967 Nelson Rolihlahla Mandela is uit Robbeneiland se gevangenis vrygelaat 1913 Dr. H.F. Verwoerd, die argitek van apartheid, word in Kaapstad vermoor 1983 Die Wet op Grond is aangeneem wat 87% van die grond aan wittes en 13% van die grond aan swartes gegee het 1952 Die Driekamer-parlement is in Suid-Afrika ingestel (10 x 1) [10]

Downloaded from hlayiso.com 10 SOSIALE WETENSKAPPE (NOVEMBER 2013) VRAAG 8: DIE KERNTYDPERK EN KOUE-OORLOG Beantwoord die volgende vrae. 8.1 Skryf neer die TWEE lande wat na vore gekom het as supermagte en wat met mekaar tydens die Koue-oorlog meegeding het. (2) 8.2 Skryf enige TWEE maniere hoe die supermagte genoem in VRAAG 8.1 in konflik was. (2) 8.3 Wat is die verskil tussen kapitalisme en kommunisme? (2) 8.4 Wat was die Ystergordyn? (1) 8.5 Een van hierdie presidente (Khrushchev of Stalin of Kennedy of Gorbatsjof), het ʼn einde gemaak aan die Koue-oorlog deur veranderinge in sy land aan te bring wat gelei het tot die val van die Berlynse-muur. Wie is hy? (1) 8.6 Hoe het die einde van die Koue-oorlog die beëindiging van apartheid beïnvloed? (2) [10] VRAAG 9: DIE EINDE V N DIE WEEDE WỆRELDOORLOG EN DIE S RYD OM MENSEREGTE BRON 4: Verklaring deur Desmond Tutu, biskop van Johannesburg, op die TV dokumentêre program, ‘Getuie teen apartheid’, 1986. Mense is lief om ooreenkomste te tref tussen wat gebeur in ons land en wat gebeur het in die sestiger jare in die Verenigde State van Amerika met die Burgerregtebeweging – en tot ʼn mate is daar ooreenkomste. Maar daar is ook fundamentele verskille. Die gereg in Amerika was aan die kant van diegene wat hulle verset het in die burgerregte-beweging. In Suid-Afrika is dit nie ʼn kwessie van burgerregte nie, maar dit is ʼn kwessie wat gebaseer is op die fundamentele menseregte, die erkenning dat ʼn swart persoon ʼn mens is – geskape na die beeld van God. 9.1 Wat is ʼn mensereg? (1) 9.2 Waarom was die Verenigde Nasies gestig? (1) 9.3 Wat was die Burgerregtebeweging? (1) 9.4 Vergelyk die beleid van segregasie in Amerika met die beleid van apartheid in Suid-Afrika, soos geopenbaar deur die teks in BRON 4 hierbo. (2) 9.5 Noem die naam van die Amerikaanse dame wie se arrestasie, omdat sy geweier het om haar sitplek op ʼn bus vir ʼn wit man af te staan, tot busboikotte in Amerika gelei het. (1) 9.6 Noem enige TWEE name van aktiviste in die Burgerregte-beweging, behalwe die een wat jy in VRAAG 9.5 genoem het. (2) 9.7 Noem enige TWEE gevolge van kolonialisme in Afrika. (2) [10]

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) SOSIALE WETENSKAPPE 11 VRAAG 10: SAKE VAN ONS TYD 10.1 Skryf EEN sin om die volgende woorde te verduidelik: 10.1.1 Vergeldings-geregtigheid (1) 10.1.2 Herstellende-geregtigheid (1) 10.1.3 NEPAD (1) 10.1.4 Menseslagting (1) 10.1.5 Globalisering (1) 10.2 In ʼn paragraaf van nie minder nie as VYF sinne, bespreek hoe mag, beheer, rassisme en diskriminasie gelei het tot volksmoorde in óf Rwanda óf in Bosnië-Herzegowina. Bespreek net EEN van die twee lande as ʼn voorbeeld, Rwanda of Bosnië-Herzegowina. (5) [10] TOTAAL: 100