AFRIKAANS CREATIVE WRITING 2019 final

STUDIEGIDS VIR DIE SKRYF VAN OPSTELLE TRANSAKSIONELE TEKSTE AFRIKAANS HUISTAAL EERSTE ADDISIONELE TAAL TWEEDE ADDISIONELE TAAL GRAAD 10-12 2019 Second Chance Matric Support Programme

STUDIEGIDS VIR DIE SKRYF VAN OPSTELLE EN TRANSAKSIONELE TEKSTE Afrikaans Graad 10 ̶ 12 HUISTAAL EERSTE ADDISIONELE TAAL TWEEDE ADDISIONELE TAAL Augustus 2018 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 1

INHOUD INLEIDING 5 1. Skryf en Aanbied 6 1.1 Die skryfproses (Huistaal) 6 1.1.1 Die keuse van ‘n teks 6 1.1.2 Die stappe van ‘n skryfproses 6 1.1.3 Taalstrukture en -reëls tydens die skryfproses 7 1.2 Die skryfproses (Eerste & Tweede Addisionele Tale) 9 1.2.1 Die keuse van ‘n teks 9 1.2.2 Die stappe van ’n skryfproses 9 1.2.3 Taalstrukture en -reëls tydens die skryfproses 10 1.3 ‘n Samevatting van die skryfstukke 12 2. Opstelle 14 2.1 Wenke vir die skryf van ’n opstel 14 2.2 Soorte Opstelle: Definisies en Wenke 16 2.2.1 Verhalende opstel (HT, EAT & TAT) 16 2.2.2 Beskrywende opstel (HT, EAT & TAT) 16 2.2.3 Bespiegelende opstel (HT & EAT) 17 2.2.4 Argumenterende opstel (HT & EAT) 28 2.2.5 Beredeneerde opstel (HT & EAT) 19 3. Lang transaksionele tekste 21 3.1 Informele brief: Vriendskaplike brief (HT, EAT & TAT) 21 3.2 Formele briewe 22 3.2.1 Sakebrief (HT & EAT) 23 3.2.2 Simpatiebrief (HT, EAT & TAT) 25 3.2.3 Aansoekbrief/Dekbrief/Begeleidingsbrief (HT, EAT & TAT) 26 3.2.4 Aansoekbrief (Beurs) (HT, EAT & TAT) 27 3.2.5 Curriculum Vitae en Dekbrief (HT & EAT) 28 2 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

3.2.6 Versoekbrief (HT, EAT & TAT) 32 3.2.7 Klagtebrief (HT, EAT & TAT) 33 3.2.8 Bedankingsbrief (HT, EAT & TAT) 34 3.2.9 Gelukwensingsbrief (HT, EAT & TAT) 35 3.2.10 Formele en Informele brief: Vriendskaplike brief aan die pers (HT & EAT) 36 3.2.11 Agenda en notule van ’n vergadering (HT & EAT) 38 3.2.12 Dialoog (HT, EAT & TAT) 40 3.2.13 Geskrewe onderhoud (HT, EAT) 41 3.2.14 Geskrewe formele toespraak (HT & EAT), Formele Toespraak (TAT) 43 3.2.15 Geskrewe informele toespraak (HT & EAT) 44 3.2.16 Huldeblyk (HT & EAT) 45 3.2.17 Koerantberig en Tydskrifartikel (HT & EAT) 47 3.2.18 Resensie (HT, EAT & TAT) 49 3.2.19 Informele en Formele verslag (HT & EAT), Kort verslag (TAT) 49 4. Kort transaksionele tekste (EAT & TAT) 51 4.1 Aanwysings en Instruksies 51 4.2 Advertensie 53 4.3 Dagboekinskrywing 54 4.4 Poskaart 54 4.5 Strooibiljet en pamflet 55 4.6 Uitnodiging (en antwoord) 56 4.7 Invul van vorms 57 4.8 E-pos 58 4.9 Plakkaat 58 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 3

BYLAE 60 BYLAAG A: SELFASSESSERING 60 BYLAAG B: VOORBEELDVRAE 61 I. Opstelle 61 (i) Huistaal 61 (ii) Eerste Addisionele Taal 63 (iii) Tweede Addisionele Taal 64 II. Lang transaksionele tekste 68 (i) Huistaal (ii) Eerste Addisionele Taal (iii) Tweede Addisionele Taal III. Kort transaksionele tekste 70 (i) Eerste Addisionele Taal (ii) Tweede Addisionele Taal BYLAAG C: ASSESSERINGSRUBRIEKE 78 (i) Huistaal (ii) Eerste Addisionele Taal (iii) Tweede Addisionele Taal 91 BYLAAG D: NASIENSIMBOLE Bibliografie 92 4 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Inleiding Hierdie selfstudiegids poog om u as onderwysers en julle as leerders deeglik oor die aspekte van skryf en aanbied van opstelle en transaksionele tekste vir Afrikaans Huistaal, Eerste en Tweede Addisionele Tale en die assessering daarvan in te lei. Dit is ook ’n poging om standaardisering te bewerkstellig en om verwarring wat mag bestaan, uit die weg te ruim. Die studiegids poog voorts om bekwame, veelsydige skrywers te kweek wat hul vaardighede kan gebruik om gepaste geskrewe, visuele en multi-media tekste vir verskeie doeleindes te skep. Die vaardigheid Skryf en Aanbied bied aan julle as leerders die geleentheid om idees samehangend te formuleer en te kommunikeer. Deurlopende skryfoefeninge oor ’n wye verskeidenheid van kontekste, take en vakgebiede sal julle instaat stel om effektief en kreatief te kommunikeer. Kennis van taalstrukture en -konvensies sal dit ook moontlik maak om tekste in samehangende paragrawe te skryf. Taalstrukture word onderrig om tekste samehangend en binne konteks saam te stel. Onderwysers moenie taalstrukture net in geïsoleerde verband en sinne onderrig nie, maar binne konteks van paragrawe en met behulp van ’n verskeidenheid tekste soos verhale, opstelle, briewe en verslae wat leerders in skoolverband gebruik. Die vaardighede, skyf en aanbied, moet geïntegreerd aangebied word. Deur dié vaardighede te integreer kan die fokus van een vaardigheid tot die inoefening van die ander lei. Dit vind byvoorbeeld plaas waar ’n leerder dalk besig is met debattering en ter ondersteuning daarvan ’n argumenterende/beredeneerde opstel lees om sodoende sy/haar argumente te formuleer deur gepaste taalstrukture en -konvensies te gebruik. Die seleksie van tekste wat deur leerders in Graad 10–12 geproduseer moet word, is die fokus van hierdie studiegids en kan in die Graad 10–12 Kurrikulum en Assesseringsbeleidsverklaring vir Huistaal, Eerste en Tweede Addisionele Taal verkry word. Dit is die taak van onderwysers om hierdie voorbeelde aan te pas by die vlak wat hy/sy onderrig. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 5

1. Skryf en aanbied Skryf en Aanbied kombineer drie elemente:  Die gebruik van ’n skryfproses;  Die leer en toepassing van paragraaf- en sinstrukture en punktuasie; en  Kennis oor – en toepassing van – die verskillende kenmerke en strukture van tekste. 1.1 Die skryfproses (Huistaal) Die onderrig van skryf behels ’n proses, alhoewel nie al die stappe van die proses tydens elke skryfaktiwitet gebruik sal word nie. Dit is byvoorbeeld nie nodig dat jy elke struktuur- en taalkenmerk van bekende tekssoorte in besonderhede tydens prosesskryf moet toepas nie. Jy behoort per geleentheid te fokus op sinsbou of die skryf van paragrawe. 1.1.1 Die keuse van ’n teks Jy moet seker maak dat jy ’n wye verskeidenheid tekste gedurende die jaar skryf. Handhaaf ’n balans tussen die skryf van tekste vir verskillende doeleindes. Kies ’n onderwerp wat binne jou ervaringswêreld is, sodat jy die nodige woordeskat het om ’n teks te skryf. 1.1.2 Die stappe van ’n skryfproses Gedurende die skryfproses moet jy soos volg te werk gaan: a) Beplan/Pre-skryf • Besluit op die doel van die teks en die gehoor vir wie jy skryf. • Bepaal die formaat en die styl waarin jy gaan skryf. • Beplan deur kopkaarte, spinnekopdiagramme, lyste of vloeidiagramme te gebruik. • Raadpleeg relevante bronne en kies relevante idees. b) Skryf ’n konsep/eerste poging • Gebruik hoof- en ondersteunende idees sodat jy effektief kan beplan. • Skryf ’n eerste poging en hou die doel, die leser en die onderwerp in gedagte. • Besluit op ’n persoonlike skryfstyl. • Verduidelik jou oortuigings en ondervindings. • Hou die spesifieke reëls van die teks wat jy skryf in gedagte. • Lees jou eerste poging krities deur en skenk aandag aan:  Gepaste beskrywende woorde,  Frases en uitdrukkings wat die regte stemming skep. c) Hersien, redigeer, proeflees en bied die finale weergawe aan • Gebruik die riglyne wat vir jou gegee is om jou skryfwerk te verbeter. 6 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

• Verfyn jou woordkeuse en raadpleeg ’n woordeboek. • Skenk aandag aan sin- en paragraafstrukture: voeg ekstra inligting by en gebruik gepaste verbindingswoorde. • Skakel dubbelsinnigheid en onnodige/uitgebreide beskrywings uit. • Vermy beledigende taal. • Evalueer die opstel se inhoud, styl en register. • Gebruik leestekens, spelling en taalgebruik korrek en gepas. • Berei die finale weergawe voor. • Bied die teks aan. 1.1.3 Taalstrukture en -reëls tydens die skryfproses Register, styl en toon • Gebruik die gepaste register deur jou teikenleser in gedagte te hou, byvoorbeeld:  Informeel vir ’n vriendskaplike brief,  Formeel vir ’n formele brief. • Spreek die leser direk aan. Woordkeuse • Gebruik ’n wye verskeidenheid woorde om ’n lewendige beskrywing aan tekste te gee. • Gebruik formele en informele taal (sleng/spreektaal, uitdrukkings, jargon) binne konteks. • Gebruik die konnotatiewe (figuurlike) sowel as die geïmpliseerde betekenisse van woorde. • Lug jou mening oor lewenswaardes, vooroordele en stereotiperings deur van gevoelstaal, oorredingstaal en manipulerende taal in oorredingstekste soos argumenterende opstelle en koerantberigte gebruik te maak. • Gebruik bronne en navorsingsmateriaal soos woordeboeke en tesourusse om effektiewe en gepaste woorde te kies. • Vermy sms-taal. Sinsbou • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte (stel-, vraag-, bevel-, uitroepsinne) en sinne van verskillende lengtes (enkelvoudige, saamgestelde en veelvoudige sinne). • Gebruik woordsoorte gepas. • Skenk aandag aan sinsbou deur onderwerpe, gesegdes, voorwerpe, tye en sinswyses korrek te gebruik. • Gebruik die aktiewe en passiewe vorme/die lydende en bedrywende vorme, sowel as die direkte en indirekte rede. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 7

• Gebruik voegwoorde, bywoorde en voornaamwoorde om samehangende sinne te skryf. • Gebruik verskillende soorte voornaamwoorde (bv. vraende voornaamwoorde soos waarom, wanneer, hoe, wat) om fokus te behou, om te beklemtoon, vir objektiwiteit en om breedsprakerigheid en die onnodige herhaling van woorde te vermy. • Gebruik die korrekte woordorde in sinne om belangstelling te wek en te behou. Die skryf van ’n paragraaf • Skryf verskillende dele van ’n paragraaf: ’n kernsin asook hoof- en ondersteunende idees. • Skryf verskillende paragrawe van wisselende lengte deur die volgende verbindingswoorde en frases te gebruik om samehang te verseker: o woorde wat chronologiese verloop aandui: eerste, tweede, derde, voordat, nadat, wanneer, later, totdat, ter afsluiting, volgende, tans, vorige, agterna; o woorde wat ’n verduideliking of oorsaak-en-gevolg aandui: gevolglik, omdat, hieroor, sedert, as gevolg van, toe te skryf aan, daarom, dus, dit wil sê, daaruit volg dat, as … dan; o woorde wat proses aandui: eerste, tweede, derde; o woorde wat vergelyking en teenstellings (kontras) aandui: dergelik, ooreenkomstig, verskillende, kleiner as, groter as, nogtans, maar; o woorde wat orde van belangrikheid aandui: altyd, ter afsluiting; o woorde wat ruimte (ruimtelike oriëntasie) aandui: bo, onder, links, regs; o woorde wat veralgemening aandui: algemeen, deur die bank, ter afsluiting, om saam te vat; o en woorde wat op ’n eie standpunt/gevolgtrekking dui: volgens my; na my mening, my opvatting, ek dink dat, ek oorweeg om, ek glo dat, dit lyk vir my, ek verkies/hou/hou nie van nie/hoop/voel. Punktuasie en spelling • Gebruik hoofletters, kommas, aanhalingstekens, dubbelpunte, kommapunte, onderstreping van woorde, skuinsdruk, afkappingstekens, ellipse, aandagstrepe en koppeltekens gepas. • Gebruik jou kennis van spelpatrone en -reëls om woorde reg te spel: o kennis van woordpatrone en -families; o kennis van stamme/basisse, voorvoegsels en agtervoegsels; en 8 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

o kennis van die vorming van lettergrepe. • Gebruik afkortings, verkortings en akronieme. • Gebruik woordeboeke en speltoetsers. 1.2 Die skryfproses (Eerste & Tweede Addisionele Tale) Die onderrig van skryf behels ’n proses, alhoewel nie al die stappe van die proses tydens elke skryfaktiwitet gebruik sal word nie. Dit is byvoorbeeld nie nodig dat jy elke struktuur- en taalkenmerk van bekende tekssoorte in besonderhede tydens die skryfproses moet toepas nie. Jy behoort per geleentheid te fokus op sinsbou of die skryf van paragrawe. 1.2.1 Die keuse van ’n teks Jy moet seker maak dat jy ’n wye verskeidenheid tekste gedurende die jaar skryf. Handhaaf ’n balans tussen die skryf van lang en kort tekste vir verskillende doeleindes. Kies ’n onderwerp wat binne jou ervaringswêreld is, sodat jy die nodige woordeskat het om ’n teks te skryf. 1.2.2 Stappe van ‘n skryfproses a) Beplan/Pre-skryf • Ontleed die struktuur, taalkenmerke en register van die betrokke tekssoort. • Besluit op die doel van die teks en die gehoor vir wie jy skryf. • Beplan jou onderwerp deur byvoorbeeld kopkaarte te gebruik. • Gebruik die riglyne wat vir jou gegee is om jou skryfwerk te verbeter. • Doen navorsing oor die onderwerp en kies toepaslike inligting. • Skep ’n raamwerk vir die teks. • Identifiseer hoofgedagtes en ondersteunende idees. • Rangskik die idees in ’n logiese volgorde. b) Skryf ‘n konsep/eerste poging • Skryf ’n eerste poging en hou die doel, teikengroep, onderwerp en tekssoort in gedagte. • Kies gepaste woorde soos beskrywende woorde en frases om byvoorbeeld ’n verhalende opstel lewendiger te maak. • Organiseer idees in ’n logiese volgorde sodat argumente duidelik is. • Organiseer idees en/of beelde sodat die teks sin maak. • Besluit op ’n persoonlike styl. • Lees jou eerste poging krities deur en skenk aandag aan:  Gepaste beskrywende woorde;  Frases en uitdrukkings wat die regte stemming skep. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 9

c) Hersien, redigeer, proeflees en bied die finale weergawe aan • Gebruik die riglyne wat vir jou gegee is om jou skryfwerk te verbeter. • Verfyn woordkeuses sowel as sin- en paragraafstrukture. • Verfyn die volgorde en samehang van paragrawe. • Skakel dubbelsinnigheid en onnodige/uitgebreide beskrywings uit. • Vermy beledigende taal. • Gebruik leestekens, spelling en taalgebruik korrek en gepas. • Berei jou finale weergawe voor. • Bied die teks aan. 1.2.3 Taalstrukture en -reëls tydens die skryfproses Register, styl en toon • Gebruik die gepaste register deur jou teikenleser in gedagte te hou, byvoorbeeld:  Informeel vir ’n vriendskaplike brief,  Formeel vir ’n formele brief. • Spreek die leser direk aan. Woordkeuse • Gebruik ’n wye verskeidenheid woorde. • Gebruik die denotatiewe (letterlike) sowel as die konnotatiewe (figuurlike) betekenisse van woorde. • Gebruik woordsoorte (lidwoorde, byvoeglike naamwoorde, selfstandige naamwoorde, werkwoorde, ens.) korrek in sinne. • Gebruik formele en informele taal (sleng/spreektaaluitdrukkings, jargon) binne konteks. • Spel woorde korrek. • Gebruik woordeboeke en tesourusse om woordeskat uit te brei. • Skep ’n persoonlike woordelys. Sinskonstruksie • Skryf enkelvoudige, saamgestelde en veelvoudige sinne. • Gebruik verbindingswoorde korrek om sinsdele/sinne te verbind. • Brei sinne uit deur middel van bywoorde en byvoeglike naamwoorde, byvoorbeeld: Die ou man met die kierie loop in die straat. 10 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Die skryf van ’n paragraaf • Skryf paragrawe met kern- en ondersteunende sinne. • Organiseer sinne in ’n logiese volgorde. • Gebruik verbindingswoorde om ’n paragraaf se idees saam te bind. Leestekens Gebruik leestekens (punte, kommas, dubbelpunte, aandagstrepe, vraagtekens, uitroeptekens, hakies, aanhalingstekens, kommapunte, ellipse) gepas en korrek. [Bron: Google Images] 1.3 ’n Samevatting van die skryfstukke OPSTELLE SOORT TEKSTE Huistaal: Opstel Eerste Addisionele Taal: Tweede Addisionele Taal: Opstel Opstel Getal woorde: Getal woorde: Getal woorde: Gr. 12 – 400-450 Gr. 12 – 250-300 Gr. 11 – Gr. 12 – 200-250 Gr. 11 – 350-400 200-250 Gr. 10 – 150-200 Gr. 11 – 180-200 Gr. 10 – 300-350 Gr. 10 – 150-180 GR 10 GR 11 GR 12 GR 10 GR 11 GR 12 Argumenterende opstel P P P P P Beredeneerde opstel P P P P P SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 11

Beskrywende opstel P P P P P Bespiegelende opstel P P P P Verhalende opstel P P P P P [Bron: gstatic.com/Images] LANG TRANSAKSIONELE TEKSTE SOORT TEKSTE Huistaal: Transaksionele Eerste Tweede tekste AddisioneleTaal: Addisionele Taal: Lang transaksionele Lang Lang transaksionele tekste tekste transaksionele tekste Getal woorde: Getal woorde: Getal woorde: Gr. 10–12: Gr. 10–12: Gr. 10–12: 120–150 180–200 80–100 (slegs inhoud) (slegs inhoud) (slegs inhoud)  Agenda & Notule  Informele brief  Simpatiebrief  Aansoekbrief P  Versoekbrief  Klagtebrief  Bedankingsbrief P P  Gelukwensingsbrief  Sakebrief  Formele brief aan die pers  Informele brief: brief aan die pers  Curriculum Vitae en dekbrief  Dialoog  Geskrewe onderhoud 12 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

P  Geskrewe formele toespraak (Net toespraak)  Geskrewe informele toespraak  Huldeblyk  Tydskrifartikel  Koerantberig  Resensie P  Verslae: Formeel of informeel (Net kort verslag) KORT TRANSAKSIONELE TEKSTE (NIE HUISTAAL NIE) SOORT TEKSTE Eerste Addisionele Taal Tweede Addisionele Taal Kort transaksionele tekste Getal woorde: Getal woorde: Gr. 10–12: 80–100 Gr. 10–12: 50–80  Aanwysings  Instruksies  Advertensie  Dagboekinskrywing  Plakkaat  Poskaart  Strooibiljet  Uitnodigingskaartjie  Invul van ’n vorm P  E-pos P [Bron: gstatic.com/Images] SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 13

2. Opstelle 2.1 Wenke vir die skryf van ’n opstel • Ontleed die onderwerp. o Onderstreep die sleutelwoorde om te verseker dat jy nie van die onderwerp afdwaal nie. o Vra die volgende vrae: wie?, wat?, wanneer?, waar?, hoe? o Beplan die opstel met behulp van ’n kopkaart of deur kerngedagtes neer te skryf. • Inleiding o Die inleiding is die belangrikste deel van die opstel omdat dit die aandag van die leser moet prikkel. o Dit moenie langer as 5 kort sinne wees nie. o Vermy inleidings soos: Eendag lank, lank gelede ... , Dit het gebeur toe ..., Ek wil julle graag vertel ... • Die liggaam o Elke paragraaf bestaan uit ’n hoofgedagte en gedagtes wat die hoofgedagte ondersteun. o Gebruik verskillende paragraaflengtes. o Daar moet ’n logiese ontwikkeling van die gebeure/idees wees. o Vermy onnodige lang sinne. Gebruik sinne wat goed saamgestel is. • Slot o ’n Kort, treffende slot moet die voorafgaande paragrawe saamvat. o Geen ekstra inligting moet in die slot bygevoeg word nie. o Dit moet die leser stof tot nadenke gee en ’n blywende indruk laat. 14 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

OPSTEL INLEIDING LIGGAAM SLOT Die liggaam bevat die Die inleiding moet res van die inhoud. Die slot rond ’n opstel dadelik die leser se Die inhoud word bevredigend af. aandag trekprikkel, saamgestel uit Dit bind alle gedagtes sodat hy/sy graag verskillende saam en moet op een verder wil lees. Dit paragrawe van of ander manier by moet kort en bondig afwisselende lengte, die inleiding aansluit. wees. elkeen met ’n eie hoofgedagte en ondersteunende gedagtes. Studiegids vir die skryf van tekste, Augustus 2018 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 15

2.2 Soorte Opstelle: Definisies en Wenke 2.2.1 Verhalende opstel (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) Doel: Om te vermaak Dit is ʼn interessante vertelling van ʼn storie/gebeurtenis(-se). Dit kan vanuit enige perspektief geskryf word. • Hierdie soort opstel handel oor iets wat gebeur en waarvan vertel word: ’n storie. • Dit word opreg en met entoesiasme geskryf. • Die inhoud is boeiend, interessant en samehangend. • Die storielyn is oortuigend; dit ontwikkel ook logies. • Die verhaal word verkieslik uit eie ervaring geskryf of dit kan fiktief wees, maar die inhoud moet oortuig. • Die karakterisering oortuig en die agtergrond/atmosfeer is geslaagd. • ’n Treffende inleiding boei die leser. • Die gebeure word gewoonlik opeenvolgend/chronologies aangebied. • Die slot is verrassend, ongewoon, interessant en dikwels onvoorspelbaar. • Sinstruktuur, spelling, leestekens, taalgebruik en paragrafering moet baie aandag geniet. • Skryf in die eerste- of derdepersoon. • Gebruik meestal die verlede tyd. Vaardige skrywers gebruik ook die teenwoodige tyd om ’n gevoel van onmiddellikheid te skep. • Gebruik woorde wat gebeure in tyd aandui, bv. vroeg die môre, later die middag. • Goeie stories is baie kompak en skrywers gebruik nie ’n woord wat nie ’n doel het nie. • Dialoog kan gebruik word. Gebruik dan die direkte rede om ’n gevoel van die hede te skep en die indirekte rede indien jy ’n afstand tussen die leser en die karakter wil skep. (Nie vir Tweede Addisionele Taal nie) • Gebruik beskrywende woorde (en frases) soos bywoorde, byvoeglike naamwoorde en beelde om die leser te boei. Hieronder volg ’n voorbeeld van ’n inleidingsparagraaf vir die verhalende opstel: SKIELIK WAS DAAR ’N DOODSE STILTE Dit was ’n koue, stormagtige nag. Die donderweer was oorverdowend en die wind het om die hoeke van die huis gehuil. Hael het op die dak gekletter. Ek was tuis – alleen en bang. 16 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

1.1.2 Beskrywende opstel (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) Doel: Om iets te beskryf sodat dit as’t ware “lewendig” word. ’n Beskrywing kan prakties of versierend van aard wees. Dit vereis eenvoudige taal. Waak teen oordrewe beskrywings en die oormatige gebruik van byvoeglike naamwoorde en bywoorde. Goeie skrywers gebruik min byvoeglike naamwoorde en bywoorde en tog is hul beskrywings uitstekend. Beskrywings word meestal gebruik om atmosfeer en stemming te skep. Dit word gedoen deur die konnotatiewe (figuurlike) gebruik van woorde en nie deur die denotatiewe (letterlike) gebruik nie. • Waarnemings met al vyf sintuie en ’n goeie woordeskat word vereis. • Insig, begrip, eie belewing en sinvolheid geniet aandag. (Dus, meer as net die opnoem van waarnemings.) • Tekste kan wissel van realisties na ’n verdieping in die aanbieding. • Eie gevoelens oor die beskrywing kan gegee word. • Plekke, gebeure en karakters word presies en akkuraat beskryf. • Karakters moet innerlik en uiterlik lewensgetrou wees en moet oortuig. • Probeer om ’n prent in die gedagtes van die leser te skep. • Kies woorde en uitdrukkings om ’n verlangde effek te verkry. • Beeldspraak, stylfigure, idiome en spreekwoorde word op ’n oorspronklike wyse aangewend. • Sinstrukture, spelling, leestekens, taalgebruik en paragrafering moet aandag geniet. • Gebruik die verlede of toekomende tyd. • Gebruik bywoorde en byvoeglike naamwoorde effektief, maar sinvol. Hier volg ’n voorbeeld van ’n inleidingsparagraaf vir die beskrywende opstel: DIE KAROO Verskroeide sand. Klein, vaal bossies en bome wat oortrek is van namiddagstof. Die hemel is ’n diepblou koepel en die son, ’n vuurbal. Leweloos, sou jy wou dink? Dink weer. Die Karoo het ’n lewe van sy eie. [Bron: tripadvisor.com] SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 17

2.2.3 Bespiegelende opstel (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) Doel: Om ’n idee te oorweeg of te deurdink en emosionele reaksies en gevoelens daaroor weer te gee. Die skrywer gee sy/haar siening, idees, gedagtes en gevoelens oor ’n bepaalde onderwerp weer. Dit het ’n persoonlike strekking en is dikwels subjektief. Daar moet ’n duidelike struktuur wees, maar ’n gevolgtrekking aan die einde is nie nodig nie. Dit hoef ook nie ’n gebalanseerde bespreking te bied nie. Die toon kan humoristies of ernstig wees. • ’n Groot gedeelte van die opstel mag beskrywend wees. Die beskrywings behoort lewendig te wees en moet daarop gemik wees om die herinneringe of gevoelens van die skrywer in die leser te laat herleef. • Die probleem/situasie/saak/onderwerp word beskryf/bepeins/oordink. • Verskillende moontlike standpunte word teen mekaar opgeweeg en ’n eie mening word dikwels gevorm (logies en sistematies). • Die gedagtes/idees/gevoelens waaroor geskryf word, behoort opreg te wees en ’n persoonlike betrokkenheid te toon. • Gevoelens en emosies speel ’n baie belangrike rol. • Fokus op gepaste woordeskat. Woorde soos ek is oortuig dat, dit bewys dat, maar, dog, omdat, daarom behoort gebruik te word. • Sinstrukture, spelling, leestekens, taalgebruik en paragrafering moet aandag geniet. • Gebruik persoonlike voornaamwoorde. Hier volg ’n voorbeeld van ’n inleidingsparagraaf vir die bespiegelende opstel: DIE OOMBLIK VAN WAARHEID Almal beleef die een of ander tyd daardie oomblik wat ’n mens se lewe totaal verander. ’n Oomblik wat jy wens nooit moes gebeur het nie, ’n oomblik wat jy nie kan vermy of van kan ontsnap nie. Die oomblik van waarheid. Hier volg moontlike onderwerpe vir ’n bespiegelende opstel: • Vandag is ek baie wyser as voorheen. • Die uitdagings van vandag se lewe. • Die vreugde om ander te help. 2.2.4 Argumenterende opstel (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) Doel: Om ’n standpunt te verdedig. Die skrywer probeer om die leser te oortuig. Die skrywer het ’n spesifieke mening en argumenteer daaroor om sy/haar standpunt te motiveer/verdedig. Die skrywer se mening moet deurgaans duidelik wees. Dit is ’n subjektiewe opstelvorm waarin die skrywer probeer om die leser te oortuig om sy/haar mening te deel. Die verdediging of aanval van ’n standpunt word enduit volgehou. Dit is ook eensydig en die slot stel die skrywer se standpunt duidelik. • Die inhoud moet subjektief wees en definitiewe menings moet gestel word. 18 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

• Gee ’n eie mening op ’n oorspronklike en treffende manier. • Gee ’n reeks argumente om ’n standpunt te motiveer. • Konsentreer op argumente vir/teen ’n standpunt. • Gebruik ’n verskeidenheid stylfigure en oorredingstegnieke. • Gebruik sterk gevoelstaal wat emosioneel kan wees, maar vermy kru of beledigende taal. • Fokus op gepaste woordeskat. • Die slot moet sterk, duidelik en oortuigend wees om ’n standpunt te ondersteun. • Die sinstruktuur, spelling, leestekens, taalgebruik en paragrafering moet aandag geniet. • Gebruik die teenwoordige tyd. • Gebruik woorde wat rede, oorsaak, opeenvolging, samevoeging of logiese gevolgtrekking aandui soos bv. dit bewys dat, maar, dog, omdat, daarom. WAT IS DIE NUT DAARVAN OM TE ARGUMENTEER? • Jy wil ander persone van jou standpunt oortuig. • Jy wil hê mense moet dieselfde oor iets dink. ’n Argumenterende opstel wil presies dieselfde doen – dit wil oortuig, oorreed of beïnvloed. Hier volg ’n voorbeeld van ’n inleidingsparagraaf vir die argumenterende opstel: TIENERS Tieners is die ondankbaarste spesie op hierdie aardbol! Vra my - ek is self een. Hier volg voorbeelde van onderwerpe vir argumenterende opstelle: • Tieners is nie werklik opstandig nie, hulle word gewoonlik net verkeerd verstaan. • Jongmense word dikwels meer deur hulle vriende beïnvloed as deur hulle ouers. • Suid-Afrika se toekoms is direk afhanklik van buitelandse beleggings. 2.2.5 Beredeneerde opstel (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) Doel: Om gebalanseede argumente vir verskillende standpunte aan te bied. Die opstel is objektief en probeer om ’n gebalanseerde siening van beide kante van ’n argument te gee. Die skrywer oorweeg verskeie aspekte van die onderwerp onder bespreking en bied teenstellende menings onpartydig aan. Alhoewel die inhoud hoofsaaklik objektief is, kan die skrywer ook persoonlik raak. Die opstel bevat goedgemotiveerde en ondersteunende stellings. Die skrywer mag tot ’n spesifieke gevolgtrekking aan die einde van die opstel kom, maar die argumente vir en teen die onderwerp moet goed gebalanseerd en duidelik in die ontwikkeling van die opstel ontgin word. Die opstel handel oor ’n onderwerp waaroor alreeds in die inleiding standpunt ingeneem is. • BEIDE kante van die argument moet beredeneer word. • Die argument/probleem moet reeds in die inleidingsparagraaf gestel word. • Die inhoud moet oortuig en logies en helder ontwikkel. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 19

• Die argumente ontwikkel van die algemene na die spesifieke. • Gebruik ondersteunende argumente vir/teen die beredenering. • Die leser moet uiteindelik deur die skrywer se standpunt oortuig word. • Gebruik oorredende en emotiewe taal. • Fokus op gepaste woordeskat. • ’n Gevolgtrekking word in die slot bereik. Opsommings en aanbevelings kan ook in die slot gegee word. • Sinstrukture, spelling, leestekens, taalgebruik en paragrafering moet aandag geniet. • Gebruik die teenwoordige tyd. • Gebruik woorde wat op rede, oorsaak en logiese opeenvolging dui, soos bv: dit bewys dat, maar, dog, omdat, daarom. Hieronder volg ’n voorbeeld van ’n inleidingsparagraaf vir die beredeneerde opstel: TEGNOLOGIE HET ONS LEWENS VERBETER Sommige mense is vas oortuig daarvan dat tegnologie die duiwel self is, terwyl ander weer glo dat dit absoluut fantasties is! Almal moet egter saamstem: deesdae is dit moeilik om jou ’n wêreld sonder tegnologie voor te stel. Niemand kan tegnologie blameer vir wat verkeerd loop in die wêreld nie, ’n mens moet eerder die mense wat tegnologie verkeerd gebruik daarvoor blameer. 20 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

3. Lang transaksionele tekste Hier volg ’n uiteensetting van die verskillende soorte lang transaksionele tekste in terme van hul doeleindes, teksstrukture en taalkenmerke asook praktiese wenke hoe om hierdie tekste te benader. 3.1 Informele brief: Vriendskaplike brief (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) Dit is ’n brief wat aan ’n kennis/familielid/vriend/geliefde gekryf word om op ’n informele wyse te kommunikeer. Dit word ook geskryf om iemand in te lig of om vriendskappe te verstewig. Posbus 198 Wenke: Harrismith • Skryf in beskrywende en eenvoudige taal en volgens ’n spesifieke doel. 9880 • Briewe moet ’n inleiding, liggaam/inhoud en slot hê. 12 April 2008 • Die formaat van die brief moet korrek wees: adres, Liewe Ma en Pa datum, aanhef, paragrawe, slot. Dit is ’n nare, mistroostige dag hier by die koshuis. Ek ... • Die adres van die skrywer word regs bo-aan in blokvorm geskryf. • ’n Informele brief/vriendskaplike brief is persoonlik, openhartig, vriendelik en word in ’n informele trant geskryf. Die doel hiervan is om met familie of ’n • Geen leestekens word in die adres gebruik nie. vriend te kommunikeer. • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en die datum • Die informele/vriendskaplike brief bevat gewoonlik lekker geselsnuus en poog oopgelaat nie. om verhoudings/vriendskapsbande te verstewig. • Die datum word voluit geskryf. • Die inhoud moet lewendig en interessant aangebied word. • ’n Reël word tussen elke paragraaf oopgelaat. • Spreek die ontvanger direk aan. • Groete. of Liefdegroete. of Liefde. ensovoorts is die • Vermy slordige taal en slengwoorde. Die toon en register moet pas by die laaste paragraaf van die brief en daarom is daar ’n verhouding tussen die briefskrywer en die ontvanger van die brief. punt aan die einde. • Die kort inleidingsparagraaf moet ’n skakel tussen jou en die ontvanger van • Die omskrywing “Julle verlangende dogter” of “Jou die brief bewerkstellig. vriend” is opsioneel. • Die slotparagraaf moet die brief saamvat en kan dalk ook ’n rede gee hoekom die persoon vir jou moet terugskryf. Dit was nou so lekker om sommer met julle te gesels. Liefdegroete. OF Mooi wense. OF Sterkte. (Let op na die punt.) Cecile Hieronder volg voorbeelde van verskillende adressoorte: SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 21

Kerkstraat 1 Posbus 88 Huis 342 Kleinhoewe 188 Rusthof 26 Wilgehof Langdraai Baberspan Dwaaldrif Ganspan Jakkalsfontein 3256 2271 1018 8845 4578 Sewendelaan 10 OF Sewende Laan 10 Westdene 2000 Let op die volgende: Kerkstraat is altyd een woord omdat dit ’n samestelling tussen TWEE soortname is. Arcadiastraat is ’n samestelling tussen ’n eienaam en ’n soortnaam en daarom kan dit ook soos volg geskryf word: Arcadiastraat, Arcadia Straat, Arcadia-straat, Arcadia-Straat. (AWS, 2017 p.173) [Bron: Google Images] 3.2 Formele briewe Die volgende briewe word as formele briewe beskou: sake-, versoek-, klagte-, aansoek-, bedanking-, gelukwensing- en simpatiebriewe. Aanspreekvorme in formele briewe: • Indien die aangesprokene se titel en van nie bekend is nie, spreek die persoon dan aan as Meneer/Geagte Meneer/Dame/Geagte Dame. • Indien die aangesprokene se titel en van wel bekend is, spreek die persoon dan aan as Geagte Meneer/mnr. Bekker/meneer Bekker/Geagte mevrou Nel/Mevrou Nel. • Die volgende reël geld in die AWS van 2017: Voorletters en afkortings van niesaamgestelde titels kan met óf sonder punte geskryf word. o dr. P.J. Mostert of dr PJ Mostert (doktor/dokter Mostert) o me. H.Z. van Vuuren of me HZ van Vuuren (mejuffrou/mevrou Van Vuuren) 22 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

o mej. Z. Slabber of mej Z Slabber (mejuffrou Slabber) o mnr. J. Van Wyk of mnr J van Wyk (meneer Van Wyk) o prof. P.J. Naude of prof PJ Naude (professor Naude) • Die eerste woord van ’n sin (ook ’n aanhefvorm) begin met ’n hoofletter. o Beste Johan o My liewe Ernest o Liefste Lien o Meneer o Dr. Swart o Geagte dr. Swart o Geagte Professor [Bron: Google Images] 3.2.1 ’n Sakebrief (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) Die brief word aan ’n onderneming gerig om duidelikheid/oplossings oor ’n dringende saak te kry of om navraag daaroor te doen. (Hierdie is slegs ’n voorbeeld van ’n sakebrief. Daar is baie ander moontlikhede.) SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 23

Posbus 148 Wenke: Polokwane • Die formaat van die brief moet korrek wees: adres van 0700 skrywer, datum, adres van ontvanger, aanhef, opskrif/doel, paragrawe, afsluiting. 16 Mei 2018 Die Bestuurder • Die adres van die skrywer kom regs bo-aan in blokvorm. Woolworths • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en die datum oopgelaat nie. Posbus 14 Polokwane • Die datum word voluit geskryf. 0700 • Die adres van die ontvanger van die brief word links in blokvorm geskryf. Meneer/Geagte Meneer/mnr Masango • Geen leestekens word in die adresse gebruik nie. AGTERSTALLIGE REKENING: VERWYSINGSNOMMER R369 • ’n Reël word tussen die adres van die skrywer en die Ek het gister ’n aanmaning ontvang ... ontvanger oopgelaat. • Die brief word aan ’n persoon aan die hoof van ’n onderneming gerig. • ’n Reël word tussen die adres van die ontvanger en die aanhef Die skryfopdrag sal die persoon se hoedanigheid aandui, bv: Skryf van die brief oopgelaat. aan Die Bestuurder, Woolworths/Skryf aan Die Sekretaris, Panvlei Tennisklub,ens. • Die doel van die brief word in ‘n inhoudsreël in hoofletters geskryf OF dit kan in kleinletters geskryf en dan onderstreep • Redes vir skryf van brief word in ‘n inhoudsreël gegee. Hou dit kort: word. Dit moet die essensie van die brief kortliks opsom. telegramstyl gewoonlik voldoende. Telegramstyl gewoonlik voldoende. • Indien geld betrokke is, wees realisties oor hoe dit gestuur word. Jy • Geen leestekens word na “Die uwe” gebruik nie. kan bv. nie sê: “Ingesluit vind u R1400 kontant” nie. Dit is beter om te sê dat ’n tjek van R1400 ingesluit word of dat ’n Internetoorbetaling • Die brief word deur die persoon wat die korrespondensie rig, van R500 per maand gemaak sal word. onderteken. Korrespondente kan ook hul noemname en vanne gee. • Hierdie soort brief is gewoonlik kort en saaklik. • Die korrespondent se voorletters en van kan onder die • Die taal, styl, toon en register is formeel. handtekening uitgeskryf word. • Skryf nugter en saaklik. Geen mooiskrywery nie. • Die hoedanigheid van die skrywer word onder die handtekening uitgeskryf. Ek vertrou dat u my ... Die uwe THlungwani OF Thato Hlungwani T. Hlungwani 24 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

3.2.2 Simpatiebrief (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) Die skrywer bemoedig of simpatiseer met die leser wat in geestelike of fisiese pyn verkeer. Mullerstraat 9 Wenke: Klerksdorp • Die formaat van die brief moet korrek wees: 2571 Die adres van die skrywer word regs, bo-aan in blokvorm geskryf. 9 September 2017 • Geen leestekens word in die adres gebruik Beste Thabo nie. Ek is so jammer om te hoor van die ongeluk waarin Nthabiseng betrokke was. Haar dood • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en moet vir jou ’n baie groot verlies wees. Wees verseker dat ek baie aan jou dink. die datum oopgelaat nie. • Die brief word aan iemand wat ’n geliefde aan die dood afgestaan het, of wat iets • Die datum word voluit geskryf. kosbaars verloor het, geskryf. • ’n Reël word tussen elke paragraaf oopgelaat. • Die styl en toon is taktvol. • Die omskrywing, “Jou vriend”, is opsioneel: die • Dra jou meegevoel reeds in paragraaf 1 oor. ontvanger weet immers wie jy is. • Sê dadelik hoe jy die oorledene aan jou bekend is. • Daar word nie ’n reël in die afsluiting van die • Noem ’n paar insidente en goeie herinneringe wat jy van die oorledene/kosbare brief oopgelaat nie. voorwerp het. • Noem ook dinge wat die oorledene se familie/gesin/die persoon wat iets verloor het, sal vertroos. • ’n Gedagte, ‘n teksvers of ‘n aanhaling kan ter vertroosting ingesluit word. Dra ook my simpatie oor aan Nthabiseng se ouers en haar familie. Jou vriend Pulane [Bron: www.pinimg.com] SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 25

3.2.3 Aansoekbrief/Dekbrief/Begeleidingsbrief (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) Hierdie soort brief vergesel ’n aansoek om ’n betrekking. Derdelaan 10 Wenke: Durban • Die formaat van die brief moet korrek wees: 4001 adres van skrywer, datum, adres van ontvanger, aanhef, opskrif/doel, paragrawe en slot. 12 Januarie 2016 Die Personeelbestuurder • Die adres van die skrywer kom regs bo-aan in blokvorm. SASOL • Die datum word voluit geskryf. Posbus 5 Sasolburg • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en die datum oopgelaat nie. 1947 • ’n Reël word tussen die adres van die skrywer en Meneer/Geagte mnr. Bothma die ontvanger oopgelaat. AANSOEK OM BETREKKING: SIVIELE INGENIEUR • Die adres van die ontvanger word links in Ek doen graag aansoek om bogenoemde betrekking soos in die Rapport van 9 blokvorm geskryf. Januarie 2009 geadverteer. • Geen leestekens word in die adresse gebruik nie. • Die brief vergesel ’n aansoek om ’n betrekking. • ’n Reël word tussen die adres van die ontvanger • Die taal, styl, toon en register is formeel. en die aanhef oopgelaat. • Skryf nugter en saaklik. Vermy mooiskrywery ten alle koste. • Die doel van die brief word in ’n inhoudsreël in hoofletters geskryf OF dit kan in kleinletters • Die skrywer reageer op ’n advertensie wat in die pers verskyn het. Die briefinhoud geskryf en onderstreep word. Dit moet die moet pas by wat in die advertensie verlang word. essensie van die brief kortliks saamvat. Telegramstyl is gewoonlik voldoende. • ’n CV word gewoonlik ingesluit. Indien ’n CV nie gevra word nie, moet die volgende inligting in die brief gegee word: naam, adres, telefoonnommer, geboortedatum, huwelikstatus, kwalifikasies, ander belangrike inligting en prestasies, werkservaring, huidige betrekking, werkgewer en referente. 26 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

• Maak ook melding van ander stawende dokumente wat met die aansoek verband • Afsluiting: Geen leestekens word na “Die uwe” hou. gebruik nie. Indien my aansoek suksesvol sou wees, wil ek u verseker van my lojaliteit en harde • Die brief word deur die aansoeker onderteken. werk. Ek hoop om gou van u te hoor. Aansoekers kan ook hul noemname en vanne gee. Die uwe • Die aansoeker se voorletters en van kan onder MvanJaarsveld OF Marie van Jaarsveld die handtekening geskryf word. M. van Jaarsveld 3.2.4 Aansoekbrief (Beurs) (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) Die briefskrywer doen in hierdie brief aansoek om ’n beurs. Majubastraat 9 Wenke: Sonlandpark • Die formaat van die brief moet korrek wees: adres van Vereeniging skrywer, datum, adres van ontvanger, aanhef, opskrif/ doel, paragrawe, afsluiting. 1944 28 Augustus 2012 • Die adres van die skrywer kom regs bo-aan in blokvorm. Die Direkteur • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en die datum oopgelaat nie. SASOL Posbus 6675 • Die datum word volledig uitgeskryf. Sasolburg • Die adres van die ontvanger van die brief word links, 0001 teen die kantlyn, in blokvorm geskryf. Meneer/Geagte Doktor/Me. Swanepoel/Geagte Dame • Geen leestekens word in die adresse gebruik nie. Aansoek om beurs vir studie in ingenieurswese • ’n Reël word tussen die adres van die skrywer en die ontvanger oopgelaat. Ontvang hiermee my aansoek om ’n beurs vir die studie in ingenieurwese aan die Universiteit van Noordwes. • ’n Reël word tussen die adres van die ontvanger en die aanhef van die brief oopgelaat. • In die brief word aansoek om iets gedoen. • Die doel van die brief word in die inhoudsreël in • Die taal, styl, toon en register is formeel. hoofletters geskryf OF dit kan in kleinletters geskryf en dan onderstreep word. Dit moet die essensie van • Skryf nugter en saaklik. Vermy mooiskrywery. die brief kortliks saamvat. Telegramstyl is gewoonlik • Jy kan ook reageer op ’n advertensie wat in die pers verskyn het. Die voldoende. briefinhoud moet pas by wat in die advertensie verlang word. • Geen leestekens word na “Die uwe” gebruik nie. • Maak melding van ander stawende bewyse wat met die aansoek verband hou. Ek vertrou my versoek sal gunstig oorweeg word. Die uwe MMokuena OF Mapula Mokuena SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 27

• Die brief word onderteken deur die persoon wat die korrespondensie rig. Korrespondente kan ook hul noemname en vanne gee. 3.2.5 Curriculum Vitae (CV) en Dekbrief (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) Die CV is ’n dokument wat ’n persoon se persoonlike besonderhede, loopbaan-geskiedenis en -vordering, akademiese en ander kwalifikasies asook persoonlike prestasies beskryf. ’n CV is vereiste dokument wat aangeheg moet word wanneer aansoek om ’n btrekking gedoen word. CURRICULUM VITAE VAN CLINTON PATRICK Wenke: PERSOONLIKE BESONDERHEDE: • Die CV bevat besonderhede oor ʼn persoon se loopbaan, kwalifikasies en Naam en van: Clinton Patrick prestasies. Adres: Mullerstraat 9 • Die CV moet pas by die aansoeker se omstandighede en die doel waarvoor dit Freemanville gebruik gaan word. 7140 • Dink aan die posbeskrywing en die Kontakbesonderhede: Tel.: +27 21 845 9992 teikenleser – watter inligting sal die werkgewer graag op ’n CV wil hê? Sel: 083 864 2358 • ‘n CV word altyd van ’n E-pos: cpatrick@global.co.za begeleidingsbrief (dekbrief) vergesel. Geboortedatum: 2 Maart 1990 • Noem die jongste opleiding/kwalifikasie eerste. Geboorteplek: Pietermaritzburg Identiteitsnommer: 9003025074086 Huwelikstatus: Ongetroud Nasionaliteit: Suid-Afrikaner SKOOLOPLEIDING Sekondêre opleiding: 2004 - 2008 Sekondêre Skool Zeekoevlei George Hoogste kwalifikasie : Nasionale Senior Sertifikaat (2008) Vakke: Afrikaans Huistaal Engels Eerste Addisionele Taal 28 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Wiskunde Lewenswetenskappe Natuurwetenskappe Rekeningkunde Lewensoriëntering Sport: Eerste Seunshokkiespan (meld jaar/jare) Kultuur: Wenner: Senior Redenaarskompetisie (meld jaar/jare) TERSIÊRE OPLEIDING: 2008 - 2009 Durbanse Universiteit van Tegnologie Hoogste kwalifikasie: Gevorderde diploma in Projekbestuur en Publieke Administrasie Ander kursusse: Diploma in die gebruik van Microsoft Office REFERENTE: Ken Solmes (Personeelbestuurder) Gillyard en Vennote Mountviewweg 26 Kinsburgh 4126 Tel.: 021 851 4314 Prof. Alwyn McCarthy (Dekaan) Fakulteit: Publieke Administrasie Durbanse Universiteit van Tegnologie Belfordlaan 19A Northdene 4064 Selfoon: 083 447 0889 Die aansoek om ’n betrekking, ’n CV en die begeleidingsbrief kan by Huistaal en Eerste Addisionele Taal ook soos volg gevra word: Skryf ’n begeleidingsbrief wat voldoen aan die vereistes wat die meegaande advertensie stel. (Dit moet ook by die verkorte CV pas wat verskaf sal word.) * Verwys na die advertensie op p. 32 en die CV wat daarvolgens opgestel is. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 29

[Bron: gstatic.com/Images] CURRICULUM VITAE VAN CLINTON PATRICK PERSOONLIKE BESONDERHEDE: Naam en van: Clinton Patrick Adres: Mullerstraat 9 Freemanville 7140 Kontakbesonderhede: Tel.: +27 21 845 9992 Sel: 083 864 2358 E-pos: cpk@global.co.za Geboortedatum: 2 Maart 1990 Geboorteplek: Pietermaritzburg Identiteitsnommer: 9003025074086 Huwelikstatus: Ongetroud Nasionaliteit: Suid-Afrikaner SKOOLOPLEIDING: Sekondêre opleiding: 2009 – 2013 Sekondêre Skool Zeekoevlei George Hoogste kwalifikasie : Nasionale Senior Sertifikaat Vakke: Afrikaans Huistaal Engels Eerste Addisionele Taal Wiskundige Geletterdheid Lewenswetenskappe Toerisme 30 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Rekenaartegnologie Lewensoriëntering Sport: Eerste Seunshokkiespan TERSIÊRE OPLEIDING 2014 – 2015 Sentrale Universiteit van Tegnologie Hoogste kwalifikasie: Gevorderde diploma in Tuinbou Ander kursusse: Snoei van rose REFERENTE: Mnr. Ken Solmes Pretty Rosegarden Bloemfontein 9300 Tel.: 051 851 4314 Prof. Alwyn McCarthy (Dekaan) Fakulteit: Natuurwetenskappe Sentrale Universiteit van Tegnologie Bloemfontein 9300 Selfoon: 083 447 0889 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 31

3.2.6 Versoekbrief (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) Die brief rig ’n versoek vir ’n borgskap/finansiële ondersteuning van ’n instansie/ sakeonderneming/maatskappy. Huis 345 Wenke: Mangaung • Die formaat van die brief moet korrek wees: adres van Bloemfontein skrywer, datum, adres van ontvanger, aanhef, opskrif/ doel, paragrawe, afsluiting. 9300 28 Maart 2017 • Die adres van die skrywer kom regs bo-aan in blokvorm. Die Direkteur • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en die datum oopgelaat nie. Gauteng Drukkers Posbus 6675 • Die datum word volledig uitgeskryf. Pretoria • Die adres van die ontvanger van die brief word links, 0001 teen die kantlyn, in blokvorm geskryf. Meneer/Geagte Doktor/Geagte dr. Nel • Geen leestekens word in die adresse gebruik nie. BORG VAN T-HEMDE: EERSTE MEISIEHOKKIESPAN • ’n Reël word tussen die adres van die skrywer en die ontvanger oopgelaat. Ek wil u namens ons skool se eerste meisiehokkiespan vriendelik versoek om ons T-hemde tydens ons oorsese toer te borg. • ’n Reël word tussen die adres van die ontvanger en die aanhef van die brief oopgelaat. • In die brief word ’n versoek vir ’n borgskap gerig. • Die doel van die brief word in die inhoudsreël met • Verduidelik die rede vir die versoek. hoofletters geskryf OF dit kan in kleinletters geskryf en dan onderstreep word. Dit moet die essensie van • Verduidelik hoekom die spesifieke maatskappy/organisasie/firma gevra die brief kortliks saamvat. Telegramstyl is gewoonlik word. voldoende. • Gee alle moontlike inligting wat nodig is: waar, wanneer, wie en waarom. • Geen leestekens word na “Die uwe” gebruik nie. • Die taal, styl, toon en register is formeel. • Skryf nugter en saaklik. Geen mooiskrywery nie. Ons hoop om so spoedig moontlik u antwoord te ontvang. Die uwe • Die brief word onderteken deur die persoon wat die korrespondensie rig. Korrespondente kan ook hul noemname en vanne gee. • Die hoedanigheid van die skrywer word onder die handtekening uitgeskryf. 32 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

MMokuena OF Mapula Mokuena Sekretaresse van die Eerste meisiehokkiespan 3.2.7 Klagtebrief (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) In hierdie soort brief spreek ’n skrywer sy/haar ongelukkigheid oor die een of ander probleem of aangeleentheid uit. Plot 345 Wenke: Mandela View • Die formaat van die brief moet korrek wees: Sannieshof adres van die skrywer, datum, adres van ontvanger, aanhef, opskrif/doel, paragrawe, 2760 afsluiting. 28 November 2017 • Die adres van die skrywer kom regs, bo- Die Dorpsbestuurder aan, in blokvorm. Sannieshof Munisipaliteit • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en Posbus 6 die datum oopgelaat nie. Sannieshof • Die datum word volledig uitgeskryf. 2760 • Die adres van die ontvanger word links, teen Meneer/Geagte Meneer/Geagte mnr. Bekker die kantlyn, in blokvorm geskryf. SWAK TOESTAND VAN WATER • Geen leestekens word in die adresse gebruik nie. Vanoggend vroeg, toe ek vir die soveelste keer, die krane in die badkamer oopdraai en daar, nes die afgelope drie dae, net vuil water by die krane uitloop, het ek besluit: dis die • ’n Reël word tussen die adres van die laaste strooi. skrywer en die ontvanger oopgelaat. • In die brief word oor iets gekla. • ’n Reël word tussen die adres van die ontvanger en die aanhef van die brief • Verduidelik die probleem. oopgelaat. • Omskryf die ongerief wat veroorsaak is of die probleem wat ervaar word. • Die doel van die brief word in die • Probeer die ontvanger aanspoor om die probleem so gou moontlik op te los. inhoudsreël in hoofletters geskryf OF in kleinletters en dan onderstreep. Dit moet • Dring aan op onmiddellike aandag. die essensie van die brief kortliks saamvat. Telegramstyl is gewoonlik voldoende. • Spreek waardering uit vir aandag wat verleen sal word. • Geen leestekens na “Die uwe” nie. • Die taal, styl, toon en register is formeel. Wees hoflik, al is jy kwaad. Moenie die leser van die brief dreig nie. • Skryf nugter en saaklik. Geen mooiskrywery nie. • Die brief word deur die briefskrywer onderteken. Klaers kan ook hul noemname Ons hoop om so spoedig moontlik u antwoord te ontvang. en vanne gee. Die uwe • Die klaer se voorletters en van kan onder die handtekening uitgeskryf word. MTheron OF Martin Theron M. Theron SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 33

3.2.8 Bedankingsbrief (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) In hierdie soort brief word iemand bedank vir dit wat hy/sy vir die skrywer gedoen het. Hoërskool Pietermaritzburg Wenke: Posbus 1435 • Die formaat van die brief moet korrek wees: adres Edendale van skrywer, datum, adres van ontvanger, aanhef, opskrif/doel, paragrawe, afsluiting. Pietermaritzburg 3200 • Die adres van die skrywer kom regs, bo-aan, in blokvorm. 28 November 2017 • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en die Die Direkteur datum oopgelaat nie. Motheo Distrikskantoor • Die datum word voluit geskryf. Privaatsak X06 Pietermaritzburg • Die adres van die ontvanger van die brief word links in blokvorm geskryf. 3200 • Geen leestekens word in die adresse gebruik nie. Meneer/Geagte Meneer/mnr. Burger • ’n Reël word tussen die adres van die skrywer en Bywoning van Prysuitdelingsfunksie die ontvanger oopgelaat. Ontvang hiermee ons hartlike dank vir u teenwoordigheid tydens die jaarlikse • ’n Reël word tussen die adres van die ontvanger en prysuitdelingsfunksie van die Hoërskool Vaalkruin. die aanhef van die brief oopgelaat. • In die brief word iemand bedank vir die een of ander bydrae wat gelewer is. • Die doel van die brief word in ’n inhoudsreël in hoofletters geskryf OF dit kan in kleinletters geskryf • Spreek waardering uit en verduidelik waarom. en dan onderstreep word. Dit moet die essensie • Bedank die ontvanger vir die bydrae wat gelewer is. van die brief kortliks saamvat. Telegramstyl is gewwonlik voldoende. • Die taal, styl, toon en register is formeel. • Geen leestekens word na “Die uwe” gebruik nie. • Skryf nugter en saaklik. Vermy mooiskrywery. 34 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Dra ook ons waardering aan mev. Burger oor. • Die brief word deur die persoon wat die korrespondensie rig, onderteken. Korrespondente kan ook hul noemname en vanne gee. • Die korrespondent se voorletters en van kan onder die handtekening uitgeskryf word. • Die hoedanigheid van die skrywer word onder die handtekening uitgeskryf. Die uwe Mteise OF Melvin Teise M. Teise Skoolhoof [Bron: Google Images] 3.2.9 Gelukwensingsbrief (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Tale) In hierdie brief word iemand/instansie wat ’n besondere prestasie behaal het, gelukgewens. Hoërskool Tafelsig Wenke Privaatsak X456 • Die formaat van die brief moet korrek wees: Kaapstad adres van skrywer, datum, adres van ontvanger, aanhef, opskrif/doel, paragrawe, afsluiting. 8001 4 Julie 2016 • Die adres van die skrywer kom regs, bo-aan, in blokvorm. Die Hoof • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en die Radio Sonder Grense datum oopgelaat nie. SABC • Die datum word volledig uitgeskryf. Privaatsak X06 Johannesburg • Die adres van die ontvanger van die brief word links in blokvorm geskryf. 2000 • Geen leestekens word in die adresse gebruik nie. Meneer/Geagte Doktor/dr. Bezuidenhout • ’n Reël word tussen die adres van die skrywer en GELUKWENSING: VEERTJIETOEKENNING die ontvanger oopgelaat. Hiermee ons gelukwensing met die Veertjie-toekenning wat RSG tydens die onlangse • ’n Reël word tussen die adres van die ontvanger toekenningsgeleentheid ontvang het. en die aanhef van die brief oopgelaat. • In die brief word iemand/instansie met ’n prestasie gelukgewens. • Die doel van die brief word in die inhoudsreël in hoofletters geskryf OF dit kan in kleinletters • Gee redes hoekom die toekenning welverdien is. geskryf en dan onderstreep word. Dit moet • Spreek waardering uit vir die rol wat die persoon/instansie in die samelewing speel. die essensie van die brief kortliks opsom. Telegramstyl is gewoonlik voldoende. • Die taal, styl, toon en register is formeel. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 35

• Skryf nugter en saaklik. Vermy mooiskrywery. • Geen leestekens word na “Die uwe” gebruik nie. Ons hoop dat hierdie toekennings RSG tot nog hoër joernalistieke hoogtes sal • Die brief word deur die persoon wat die inspireer. korrespondensie rig, onderteken. Korrespondente kan ook hul noemname en vanne gee. Die uwe • Die korrespondent se voorletters en van kan Mfortuin OF Martin Fortuin onder die handtekening uitgeskryf word. Skoolhoof • Die hoedanigheid van die skrywer word onder die handtekening uitgeskryf. 36 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

3.2.10 Formele en Informele brief: Vriendskaplike brief aan die pers: (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) Hierdie brief word geskryf wanneer ’n persoon ’n saak waaroor hy/sy ’n sterk mening het in die pers/koerante/gedrukte media wil bespreek. Posbus 166 Wenke: Polokwane • Die formaat van die brief moet korrek wees: adres van 0700 skrywer, datum, adres van ontvanger, aanhef, opskrif/ doel, paragrawe, afsluiting. 18 Oktober 2018 Die Redakteur • Die adres van die skrywer kom regs, bo-aan, in blokvorm. Die Beeld • Daar word nie ’n reël tussen die poskode en die datum Posbus 14 oopgelaat nie. Johannesburg • Die datum word volledig uitgeskryf. 2000 • ’n Reël word tussen die adres van die skrywer en die Meneer/Geagte Meneer/mnr. Du Plessis van die ontvanger oopgelaat. OUTISTIESE KINDERS VERDIEN RESPEK • Die adres van die ontvanger word links, bo-aan, in • Die brief aan die pers word ook geskryf om ’n standpunt in te neem of ’n grief blokvorm geskryf. te lug, of as reaksie op ’n artikel in ’n tydskrif/koerant/’n lesersbrief. • ’n Reël word tussen die adres van die ontvanger en die • Die inhoud moet ondubbelsinnig, saaklik en bondig wees. aanhef van die brief oopgelaat. • Die inleidingsin moet treffend wees en moet dadelik die leser se aandag trek. • Geen leestekens word in die adresse gebruik nie. Die saak waaroor die brief handel, moet dadelik en objektief gestel word. • Die brief aan die pers word altyd aan Die Redakteur Argumente word op die man af logies en beredeneerd gestel. gerig. • Dis bloot ’n geleentheid om ’n standpunt of ’n probleem aan die lig te bring: • Die doel van die brief word in ’n inhoudsreël in onthou, die redakteur/koerant kan nie self die probleem oplos nie. hoofletters geskryf OF dit kan in kleinletters geskryf en • Vir die formele brief aan die pers is die taal, styl, toon en register formeel. Die onderstreep word. Dit moet die essensie van die brief register van die informele brief word deur die opdrag bepaal. kortliks saamvat. Telegramstyl is gewoonlik voldoende. Die uwe • Sluit af met ’n treffende slotparagraaf. W.R.M.Sempe OF Will Sempe • Die brief word afgesluit met “Die uwe”. • Geen leestekens na “Die uwe” nie. ’n Medewerker • Wanneer ’n skuilnaam gebruik word, word dit eerste aangebring en dan die skrywer se regte naam en Die uwe handtekening. WRMSempe OF Will Sempe • Let op die streep wat dwarsoor die bladsy onder die skuilnaam getrek word. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 37

3.2.11 Agenda en notule van ’n vergadering (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) Die agenda en notule word as ’n eenheid aangebied. ’n Agenda is die sakelys (’n uiteensetting) van besprekingspunte wat volgens ’n bepaalde volgorde tydens ’n vergadering bespreek moet word. Agenda van ’n vergadering van die Sportkomitee wat op Maandag 24 Wenke: Augustus 2018 om 10:00 in die Konferensiekamer gehou sal word. • ’n Agenda is kort, duidelik, spesifiek AGENDA en ondubbelsinnig. 1. Opening en verwelkoming • Die naam van die instelling word in die opskrif van die sakelys 2. Bywoning en verskonings genoem. 3. Notule van die vorige vergadering • Die datum, tyd en plek van die vergadering word ook in die opskrif 4. Sake uit die vorige notule genoem. 4.1 • Dit lys die besprekingspunte/sake 4.2. wat volgens ’n bepaalde volgorde bespreek moet word. 5. Nuwe sake • Die doel van ’n agenda is om 5.1. Finansiële verslag te verseker dat belangrike sake nie agterweë bly nie en om dit 5.2. Verslag van die hokkiekomitee in volgorde van belangrikheid te 6. Algemeen rangskik . 6.1 • Dit rig en gee orde aan ’n vergadering. 6.2 7. Datum van die volgende vergadering 8. Afsluiting ____________ ___________ M. A. van Wyk C. R. Beukes Voorsitter Sekretaresse [Bron: Google Images] Die notule ’n Notule is die verkorte, geskrewe verslag van alle besprekings wat tydens ’n vergadering plaasgevind het. 38 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Notule van die Vaalpan Sportkomitee se maandelikse vergadering wat op Wenke: Maandag 24 Augustus 2018 om 10:00 in die Konferensiekamer gehou is. • Die naam van die organisasie, aard 1. Opening en verwelkoming: van die vergadering, dag, datum, tyd en plek word inaangedui. Die voorsitter verklaar die vergadering geopen en heet die lede welkom. • ’n Notule moet iemand wat nie 2. Bywoning en verskonings: teenwoordig was nie, ’n idee gee Noem die titel, voorletters en vanne van lede teenwoordig en van dié wat van wat tydens die vergadering verskoning gemaak het. bespreek is. 3. Notule van die vorige vergadering: • Dit gee dus ’n opsomming van die voorstelle en besluite wat tydens ’n Die notule van die vorige vergadering word gelees, goedgekeur en vergadering geneem is. onderteken. • Alle besluite moet woord vir woord 4. Sake uit die notule: genotuleer word. Sake uit die vorige notule word bespreek. • In ’n geskrewe notule word die verskillende opskrifte onderstreep. 5. Nuwe sake: • Onbenullighede word uitgelaat. Sake wat tydens die vergadering bespreek sal word, word onder hierdie opskrif gelys. • Gebruik kort sinne. 6. Algemeen: • Die notule word altyd in die teenwoordige tyd geskryf. Ander belangrike sake wat tydens die vasstelling van die agenda genoem is, word nou bespreek. • Die notule stem puntsgewys ooreen met die agenda. 7. Datum van die volgende vergadering: • Taal en styl is formeel. 8. Afsluiting: Die tyd waarop die vergadering verdaag, word hier genoem. Maak voorsiening vir die handtekeninge van die voorsitter en sekretaris/sekretaresse. ____________ ___________ M. A. van Wyk C. R. Beukes Voorsitter Sekretaress SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 39

3.2.12 Dialoog (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Taal) Dit is die spreekbeurte tussen twee mense in die orde waarin die gesprek gevoer word en vanuit elke spreker se perspektief. Thandi: Vuyo, wat gaan ons môre doen? Wenke Vuyo: Ek moet my ma in die huis help. Ek sal eers • Die sprekers se name staan links, teen die kantlyn. môremiddag iets kan doen. • Geen aanhalingstekens word gebruik nie. Thandi: Dit maak nie saak nie. Ek is baie lus om te gaan visvang. • ’n Reël word na elke spreker (spreekbeurt) oopgelaat. Vuyo: Wow! Dit klink vir my na ’n heerlike uitstappie. • Ekstra inligting word tussen hakies geskryf. • Twee mense voer ’n gesprek.. • Vermy te veel neweteks. • Die taal en styl moet by die onderwerp en by die sprekers pas. Indien • Geen punte word na die hakies gebruik nie. die dialoog tussen familielede of vriende plaasvind, word ’n gemaklike, • ’n Dubbelpunt volg direk na die naam van ’n spreker. informele styl gebruik. Bekende taalvorme word vir versoeke, vrae, opdragte, voorstelle en erkennings gebruik. • Wanneer die gesprek tussen vreemdelinge plaasvind, is dit meer formeel. • Gebruik leestekens om emosie aan te dui eerder as wat dit in woorde in die neweteks geskryf word. • Inligting vir die leser oor hoe karakters iets sê (bv. hulle emosies of om ’n handeling uit te beeld) moet tussen hakies, direk voor die spreker/ karakter se woorde geskryf word, byvoorbeeld: [Bron: Google Images] Anna: (met dringenheid) Jan, hou op om ... (Let op na die posisie van die dubbelpunt.) • ’n Scenario kan geskets word voordat die dialoog geskryf word, byvoorbeeld: Susan en Renske het sopas besef hulle is op dieselfde seun verlief. Susan: Nee, o aarde, Renske! Dít gaan beslis nie werk nie. Renske: (ontsteld) Ek stem saam: dit gaan ons vriendskap ruïneer! 40 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

3.2.13 Geskrewe onderhoud (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) Die onderhoud word in ’n vraag-antwoord-styl aangebied of dit word as ’n artikel geskryf. Dit is gewoonlik gerig op die insamel van kennis of vir navorsingsdoeleindes. Idols groei steeds: Dewald Louw getuig daarvan Wenke: Adriaan Louw • Feite of inligting kan in ’n onderhoud gegee word. Dewald Louw is die eerste wenner van die Afrikaanse Idol-reeks. Hy is ’n talentvolle sanger van Bloemfontein en het pas ’n nuwe CD uitgereik. • Die titel vat die onderwerp saam. Baie van die Suid-Afrikaanse Idols verdwyn van die toneel ná hul debuut-CD. Hoe verseker jy dat dieselfde lot jou nie ook tref nie? • ’n Subtitel kan ook gegee word. Idols stel jou aan ’n wye spektrum van mense bloot, maar wanneer die reeks verby is, word jy dikwels op die agtergrond geskuif. Dus het ek anjaar besluit om … • Die onderhoud kan volgens die vraag-antwoord-styl in • Begin dadelik met die onderhoud. dialoogvorm aangebied word • Die onderhoud moet interessant wees en moet die leser se belangstelling of as ’n artikel geskryf word. prikkel. • Deeglike navorsing, beplanning en kennis oor die onderwerp is • Die titel/opskrif is kort en treffend en moet by die onderhoud pas. belangrik. • Die inhoud/inligting moet logies en georden wees. • Dit word in die teenwoordige tyd geskryf en is tydgebonde. • Die inligting moet duidelik uiteengesit word. • ’n Slotparagraaf moet die • Die vrae en antwoorde moet duidelik en relevant wees. onderhoud bevredigend afsluit • Taal en styl moet toepaslik wees en die teikenlesers moet in gedagte gehou word. en saamvat. • Die kommunikasieproses moet gemaklik, natuurlik en vloeiend wees. Waarheen nou met jou musiekloopbaan, Dewald? Ek sien daarna uit om my nuwe album behoorlik te bemark en seker te maak ek kom by my ondersteuners uit. Verder wil ek graag … [Voorbeeld verwerk uit: LitNet, Menings/Onderhoude, Februarie 2009] SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 41

[Bron: www.eurocovers.com] 42 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

3.2.14 Geskrewe formele toespraak (Huistaal & Eerste Addisionele Taal), Formele toespraak (Eerste Addisionele 3.2.14 Geskrewe Taal) (Huistaal & Eerste Addisionele Taal), Formele toespraak (Eerste Addisionele formele toespraak Taal) ’n Toespraak word gehou om die’n gehoor van jou standpunt te oortuig, om hulle oor ’n Formatted: Left saak’ninToespraak te lig, of om iemand word gehou geluk om ’n te wens van gehoor of tejou bedank. standpunt te oortuig, om hulle oor ’n saak in te lig, of om iemand geluk te wens of te bedank. Die Oopskrif is gewoonlik die titel/tema van jou toespraak. Wenke: Die opskrif is gewoonlik die titel/tema van jou toespraak. Wenke:is  Die keuse van die onderwerp Paragraaf 1: Inleiding – die onderwerp word ingelei. Die gehoor se aandag Formatted: Font: 2 pt baiemet ’n belangrik. moet Paragraaf met ’n sterk1:inleidingsin Inleiding – word die onderwerp word ingelei. Die gehoor se aandag moet geprikkel word. sterk • Die keuse van die inleidingsin geprikkel word.  Toesprake word gewoonlik onderwerp is Paragraaf 2: Die onderwerp word in verskillende hoofpunte verdeel (die gelewer by formele Paragraaf 2: Die onderwerp word in verskillende hoofpunte verdeel (die struktuur/uiteensetting) baie belangrik. struktuur/uiteensetting) en dit word in verskillende daaropvolgende en dit word in verskillende daaropvolgende paragrawe bespreek. paragrawe gespreksgeleenthede, troues, • Toesprake word gewoonlik gelewer by bespreek. begrafnisse, seremonies, Paragraaf 3: formele gespreksgeleenthede, troues, Paragraaf 3: partytjies, prysuitdelings, ens. begrafnisse, seremonies, partytjies, Paragraaf Paragraaf 4: 4:  Ontleed opdragte baie noukeurig prysuitdelings, ens. Slotparagraaf: ’n Treffende, Slotparagraaf: kort slot ’n Treffende, kortvatslot dievat onderwerp/inhoud saam. saam. die onderwerp/inhoud om seker te maak wat in die Formatted: Font: 2 pt • Ontleed opdragte baie noukeurig om toespraak aangebied moet word: Formatted: Underline seker te maak wat in die toespraak Diemoet  Die•feite feite korrek moet korrek wees. wees. Dit is noodsaaklik Dit is noodsaaklik datnavorsing dat goeie goeie navorsing gedoengedoen moenie word en van die onderwerp aangebied moet word: moenie van die bronverwysings moet in die toespraak genoem word om feite te ondersteun/te versterk. word en bronverwysings moet in die toespraak genoem word om feite te afdwaal nie. onderwerp afdwaal nie. ondersteun/te • versterk. Die inleiding moet só interessant wees dat dit die gehoor se aandag onmiddellik prikkel. Die openingsin  Die inleiding moetissódus baie belangrik. interessant wees dat dit die gehoor se aandag onmiddellik prikkel. Die • Elke paragraaf openingsin handel oor ’n is dus feit. nuwe baie belangrik.  Elke paragraaf handel oor ’n nuwe feit. • Die inhoud moet bruikbaar en geskik wees.  Die inhoud moet bruikbaar en geskik wees.  Die• Die inhoudinhoud moet moet georden georden en en logies logies wees. wees.  Daar• Daar moet moet ’n duidelike spanningslyn ’n duidelike of ’n stygende spanningslyn lyn vanlyn of ’n stygende belangrikheid van belangrikheid wees. wees. • Die taal, styl en register moet by die gehoor en die onderwerp pas.  Die taal, styl en register moet by die gehoor en die onderwerp pas. • Vermy  Vermy clichésclichés  Maak gebruik • Maak van formele gebruik spreektaal. van formele spreektaal.  Kort en kragtige sinne het trefkrag. • Kort en kragtige sinne het trefkrag.  Interessante voorbeelde, staaltjies, grappies en aanhalings maak die • Interessante toespraak voorbeelde, staaltjies, grappies en aanhalings maak die toespraak interessant. interessant.  Die•slot Diemoet slot die moetgehoor prikkel,oortuig die gehoor oortuigenentottotnadenke nadenkestem. stem. Dit is nie noodwendig ’n samevatting van die toespraak nie. Formatted: Centered Studiegids vir die skryf van tekste, Augustus 2018 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 43

3.2.15 Geskrewe Informele toespraak (Huistaal & Eerste Addidionele Taal) ’n Informele toespraak is gewoonlik onvoorbereid en moet dikwels op kort kennisgewing tydens informele geleenthede gelewer word. Dit kan ook gebruik word om ’n heildronk in te stel, of om van ’n persoon afskeid te neem, of om ’n persoon geluk te wens. Die volgende formaat behoort leerders te help met die beplanning en die skryf van ’n formele/informele toespraak. Inleiding: Stel hier jou rede/standpunt/stelling duidelik. Dink aan ’n kreatiewe manier om die gehoor se belangstelling te wek. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. Inhoud/liggaam: Vul die inhoud met ten minste drie argumente aan om jou standpunt of stelling te staaf – maak ook van voorbeelde gebruik. Argument/Stelling/Voorbeeld 1: ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. Argument/Stelling/Voorbeeld 2: ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. Argument/Stelling/Voorbeeld 3: ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. Slot: Vat jou redes/stellings/argumente/voorbeelde bondig saam om treffend af te sluit. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. [Bron: Google Images] 44 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

3.2.16. Huldeblyk aan ’n oorledene (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) ’n Huldeblyk is hoofsaaklik ’n weergawe van ’n oorledene se lewensgeskiedenis en ander belangrike en word gewoonlik as ’n kennisgewing in ’n koerant geplaas – ’n doodsberig. Belangrike gebeurtenisse uit die oorledene se lewe word ook oorgedra. Dit kan ook vir ’n gedenkdiens van die oorledene geskryf word. Koos du Plessis: Die meester van die liriek Koos is vereer vir sy bydrae tot die Afrikaanse musiek. En het hy dit nie verdien nie! Daar was net een Koos du Plessis. Hy was – en is – seker die beste liedjieskrywer wat nóg die gul klank van Afrikaans met musiek laat saamvloei het. • Die volgende belangrike persoonlike besonderhede behoort funksioneel en met groot sensitiwiteit en omsigtigheid ingesluit te word:  die naam en van van die oorledene, adres, ouderdom, datum van afsterwe,  plek waar die persoon oorlede is,  name van gesinslede agtergelaat  prestasies/hoogtepunte uit die persoon se lewe  gemeenskapsbetrokkenheid. • Interessante gebeurtenisse en staaltjies oor die oorledene kan gegee word, asook persoonlike herinneringe van familie en vriende. • Die familie kan ook vertroos word. • Die leser moet ’n duidelike beeld van die oorledene kan vorm. • Moenie sentimenteel raak nie. • Die taal, styl en register is formeel en moet by ’n huldeblyk aan ’n oorledene pas. • Dit moet kort en bondig wees. Huldeblyk: gedagtes oor Lucas, my beste vriend SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 45

Van die eerste keer dat ek Lucas Maree gesien het, het hy ’n blywende indruk gemaak. Almal onthou die program waarin Leon Schuster vir Lucas uitgevang het en hoe eerlik en opreg Lucas sy emosies gewys het. Nadat ek sy eerste liedjie, Kiekies, gehoor het, was ek dadelik ’n Lucas-aanhanger. Lucas was ’n fyn waarnemer en later het hy alles in sy liedjies en stories vasgevang. Met elke vertoning was ek verstom om te sien hoe hy die mense kon aangryp met sy beskrywing van ’n situasie. ’n Paar blywende indrukke van Lucas is sy ope arms (letterlik) waarmee hy my altyd gegroet het. Altyd met sy spesiale lag en drukkie. Die baie lang kuiers en die gesels oor alles; van kameras tot sterre. In die nege jaar waarin ek en Lucas saam vertonings gedoen het, het ek nooit gewoond geraak aan daardie spesiale gevoel om langs Lucas te kan sit en sing nie. En om hom as my kollega en baie spesiale vriend te kan ag, bly vir my ’n enorme voorreg. “Onvoorwaardelik vriende,” - soos Lucas dit aan my gestel het toe ek hom daagliks in die hospitaal besoek het - som ons vriendskap mooi op. Lucas kon op ’n spesiale manier met ander kommunikeer. Ek sal my laaste kuiers saam met ’n baie siek Lukas nooit vergeet nie en vir altyd as iets kosbaars bêre. Selfs tydens sy siekte het ek die idee gekry dat hy mý wil beskerm. Lucas, jy het soveel vir ons nagelaat om jou te kan onthou. En elke onthougedagte en ervaring is iets om te koester. My vriend met die grootste hart - Lucas-kan-doen-met-’n-miljoen! Ek groet jou.Rus in vrede. [Verwerk uit: www.beeld.com, 22 Februarie 2011] Huldeblyk aan ’n lewende persoon(Huistaal & Eerste Addisionele Taal) ’n Huldeblyk kan ook gelewer word wanneer daar hulde aan ’n lewende persoon betoon word soos byvoorbeeld aan ’n skoolhoof/onderwyser wat die skool verlaat, die direkteur van ’n maatskappy wat aftree of iemand wat ’n groot/ belangrike mylpaal in sy/haar lewe bereik het. 46 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Laurika Rauch: Wenner van ’n Fiësta Laurika Rauch word vanjaar vereer vir haar bydrae tot die Afrikaanse luisterlied. En verdien sy dit nie! Daar is net een Laurika Rauch. Sy het vandat sy in 1980 begin sing het, die wêreld van die luisterlied stadig maar seker verower en gereeld groot gehore aan haar voete gehad. • Die volgende inligting kan in ’n huldeblyk wat oor ’n lewende persoon gelewer word, gegee word:  naam en van,  prestasies en hoogtepunte van opleiding en loopbaan,  gemeenskapsbetrokkenheid,  gebeurtenisse en staaltjies,  persoonlike herinneringe. 51 • persoonlike Onthou ook herinneringe. om te sê waarom hierdie huldeblyk gelewer word.  Onthou ook om te sê waarom hierdie huldeblyk gelewer word. • Moenie sentimenteel raak nie.  Vermy Moenie sentimentaliteiteel raak nie. • Die taal, styl en register is formeel en moet by ’n huldeblyk pas.  Die taal, styl en register is formeel en moet by ’n huldeblyk pas.  •Dit Dit moetmoet kort en kort en bondig bondig wees. wees. 3.2.17 Koerantberig en Tydskrifartikel (Huistaal & Eerste Addisionele Taal) ’n Koerantberig en tydskrifartkel is skryfstukke wat oor ’n bepaalde gebeurtenis/ Formatted: Tab stops: 1.92", Le onderwerp geskryf is. Dit word in ’n koerant/tydskrif[Bron: www. http://photos.geni.com] gepubliseer. Dit gee feite aan lesers oor aktuele onderwerpe. Die doel is ook om die leser in te lig, op te voed en te vermaak. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 47

Vrystater wil almal in voordele van Oosterse gevegkuns laat deel Wenke: Louis Fouché (Johannesburg) • Feite of inligting kan in ’n koerantberig/ tydskrifartikel gegee word. Uiter ’n mens die woorde “kung-fu”, kom baie stereotipiese beelde oor Oosterse gevegskuns by jou op. • Die titel vat die onderwerp saam. Ontmoet jy egter vir Jeanri du Plooy van Klerksdorp... • ’n Subtitel kan ook gegee word. • Die tema of onderwerp moet interessant aangebied word. • Die omgekeerde piramiede-metode word gebruik. Die belangrikste inligting • Die onderwerp moet aktueel wees en die leser se belangstelling prikkel. word eerste gegee en daarna volg ander inligting in dalende orde van • Die titel/opskrif is kort en treffend en moet by die onderwerp pas. belangrikheid. • Die inleidingsparagraaf moet die inhoud ontsluit. Dit moet kort en kragtig wees • Die meeste feite word in die eerste en die leser dadelik op hoogte van sake bring. paragraaf gegee. Wie, wat, waar, • Die belangrikste nuus/nuusmaker moet eerste aangebied word. wanneer, waarom en hoe. • Die inhoud/inligting moet logies en betroubaar wees. Die waarheid mag nie • Die wie, wat, waar en wanneer word in verdraai word nie. daaropvolgende paragrawe uitgebrei. Meer inligting – die hoe en die hoekom • Die inligting moet duidelik uiteengesit word. Subopskrifte by paragrawe kan – kan nou ook gegee word. hiervoor gebruik word. • Die res van die inligting word daarna in • Die woorde moet eenvoudig en verstaanbaar wees. dalende orde van belangrikheid gegee. • Die styl moet maklik verstaanbaar en interessant wees. Die teikengroep moet in • Deeglike kennis oor die onderwerp is gedagte gehou word. belangrik. • Feite kan opspraakwekkend wees. • Aanhalings kan gebruik word. Gebruik leestekens dan korrek. • Die slotparagraaf bevat die gevolgtrekking waartoe gekom word. “Kung fu” is ’n leefwyse waarmee liggaam en gees gesond gehou word. [Bron verwerk uit: Die Volksblad, 21 Augustus 2009] • Skryf hoofsaaklik in die bedrywende vorm. • Die slot vat die berig saam. • Die koerantberig/tydskrifartikel kan in paragrawe of kolomme aangebied word. • Vergewis jou van tipiese koerant- en tydskrifartikel-woordeskat. 48 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

3.2.18 Resensie (Huistaal, Eerste & Tweede Addisionele Taal) ’n Resensie is ’n individuele reaksie na aanleiding van bv. ’n boek wat gelees is, ’n restaurantbesoek of ’n nuwe film wat beoordeel moet word. Resensies word nie altyd volgens ’n vaste formaat geskryf nie. Dit is nie nodig om altyd al die spesifieke aspekte van ’n boek, film of CD te bespreek nie. Goeie resensies probeer om regverdig, maar eerlik te wees. Humor kan in resensies gebruik word. KOLSKOOT KUPIDO! Chris Barnard Wenke: ’n Verhaal van liefde! • Die boek, restaurant of film word bespreek en kommentaar word Resensent: Sarie Dippenaar (Pretoria) gelewer. Paragraaf 1: Die é-boek/restaurant/film (noem die spesifieke saak wat • Om ’n mate van objektiwiteit te geresenseer word hier) word aanbeveel vir almal wat van die belangrike handhaaf word die teks gewoonlik dinge in die lewe hou. in die derde persoon in die teenwoordige/verlede tyd geskryf. Paragraaf 2: ’n Algemene indruk van die resensent oor dit wat hy/sy beoordeel het, kan in hierdie paragraaf genoem word. • Gebruik emotiewe woorde wat op waardering of evaluering dui soos Paragraaf 3–5: Spesifieke aspekte wat beoordeel is, word hier in meer snaaks, asemrowend, opwindend, detail beskryf. vermaaklik, belangrik, uitstaande, Paragraaf 6: Lig nog ’n aspek hier uit waaroor die resensent ’n baie sterk ens. mening het en wat die leser kan help om ’n besluit te neem. • In die bespreking moet voldoende Paragraaf 7: Slot en aanbeveling. feite gegee word om die leser te oorreed en om standpunt in te **In die geval van ’n boek kan die uitgewer genoem word, bv. Tafelberg, neem/’n keuse te maak. die hoeveelheid bladsye (165) en die prys (R65.00). • Die titel gee gewoonlik klaar ’n aanduiding van die resensent se **In die geval van ’n film: Nu Metro (Teater), soort film (Spanning), gevoel/mening/belewing t.o.v. Beperkings (SNV) en Ouderdomsperk: 18 jaar. die saak/aspek/plek wat hy of sy beoordeel het. ** In die geval van ’n restaurant: Matador Steakhouse (naam), spesialiteit • Die resensie moet aan die einde ’n (beesvleis) en dragkode (formeel/informeel). aanbeveling maak en moet verkieslik nie voorskriftelik wees nie. 3.2.19 Informele en formele verslag (Huistaal & Eerste Addisionele Taal), Informele/kort verslag (Net vir Tweede Addisionele Taal) ’n Verslag is die bevindings van versamelde inligting of die resultate van ’n navorsingsprojek of gebeurtenis. Dit is ook ’n dokument wat oor die vordering van ’n gebeurtenis of bepaalde werk verslag lewer. Informele/kort verslag SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 49

• Gee aan die verslag ’n interessante opskrif. Wenke: • Skryf ’n bondige, interessante inleiding wat die doel van die verslag weergee. • ’n Informele/kort verslag handel oor byvoorbeeld ’n sporttoer/klas-uitstappie/matriekafskeid. • Verskaf kortliks inligting oor die vrae: Wie?, Wat?, Waar? en Wanneer? Dié vrae kan subopskrifte wees. • Dit is ’n presiese weergawe van die gebeure. • Brei uit op die vrae in die volgende paragrawe. • Paragrawe moet volgens die logiese verloop van die gebeure wees. • Skryf ’n treffende slot wat alles saamvat. • Dit is kort en bondig. • Taal, register en styl moet by die informele verslag pas. • Bywoorde en byvoeglike naamwoorde kan gebruik • Visuele materiaal kan ingesluit word om die verslag interessant te maak. word vir beter beskrywing en om die verslag interessant te maak. Formele verslag: Ooggetuieverslag Paragraaf 1: Persoonlike inligting (Volle name, identiteitsnommer, Wenke: adres en kontaknommer van die persoon wat die verslag saamstel.) • Die formele verslag is gewoonlik ’n verslag wat vir die polisie/versekering geskryf word. Paragraaf 2: Besonderhede van gebeure: (datum, tyd, plek) • Die inligting en feite moet korrek wees. Paragraaf 3: Uitbreiding van besonderhede. • Paragrawe moet die logiese verloop van die Paragraaf 4: Samevatting of gevolgtrekking. gebeure uiteensit en fyn detail moet gegee word. Die verslag word laastens onderteken en van ’n datum voorsien. • Dit is kort en bondig. • Die verslag word in die eerste persoon gedoen. (Toe ek om 13:30 daar aankom, het ek gesien ... ). • Die ooggetuie moet dit wat hy/sy gesien het, weergee. • Die verslag word saaklik geskryf. • Emosioneel gelaaide woorde is ontoepaslik. • Taal en styl moet by die formele verslag pas. 50 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

4. Kort transaksionele tekste (Eerste & Tweede Addisionele Taal) 4.1 Aanwysings en Instruksies Aanwysings word gebruik om te sê WAT iemand moet doen om iewers by ’n sekere bestemming uit te kom. Aanwysings sal dus altyd beweging van die een plek na ’n ander plek impliseer, bv. hoe om van die skool na die huis te beweeg. Instruksies, daarenteen, verduidelik HOE iemand iets stapsgewys moet gebruik/doen om ’n spesifieke resultaat te verkry, bv. hoe om ’n lekker toebroodjie te maak. Aanwysings: Wenke: 1. Ry reguit tot by ... Aanwysings: 2. Draai links by ... en hou reguit aan • Sê presies/volledig wat iemand moet doen om by ’n plek uit te kom. totdat ... • Dit is baie belangrik om die rigtingaanwysers van punt A na punt B te beskryf. 3. Loop verby ... sodat die winkel aan jou linkerkant • Elke instruksie is dikwels ‘n bevelsin wat gewoonlik met ’n werkwoord begin, bv. is ... Draai links by die skool/Jy moet by die verkeerslig links draai. 4. • Dui die chronologiese volgorde puntsgewys aan. 5. • Verwys na bakens langs die roete. 6. • Gebruik sinne wat op oorsaak en/of gevolg dui. 7. 8. 9. 10. Instruksies: Wenke: 1. Maak ... • Elke reël van die instruksie begin met ’n werkwoord wat aandui HOE jy te werk moet gaan om iets te doen, bv. Sny vier stukkies brood in ewe dik snye. 2. Skryf ... 3. Lees ... 4. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 51

[Bron: www.pbs.twimg.com/media] 52 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

’n Advertensie is ’n kommunikasiewyse waarop bemarkers en vervaardigers hul Formatte teikenmark probeer oortuig om hul produkte te koop of om van hul dienste gebruik te 4.2 Advertensie maak. ’n Advertensie is ’n kommunikasiewyse waarop bemarkers en vervaardigers hul teikenmark probeer oortuig om hul Wenke: produkte te koop of om van hul dienste gebruik te maak.  ’n Advertensie berus op Wenke: die ABBA-beginsel. ’n Die beste jeans ooit!! Wat? Advertensie moet ’n • ’n Advertensie teikenleser berus op se AANDAG trekprikkel. Die die ABBA-beginsel. ’n Advertensie moet teikenmark se se AANDAG prikkel. Die ’n teikenleser HIP-HOP-JEANS BELANGSTELLING teikenmark se vir die’n BELANGSTELLING vir moet produk ’n produk moet gewek gewek word. Dieword. Die advertensie advertensie moetmoet ’n BEGEERTE by die ’n BEGEERTE Ntjobokostraat 16, Wepener Waar? teikenmark wek. As die advertensie in sy by die teikenmark wek. As die doel slaag, sal die teikenmark tot AKSIE advertensie oorgaan.in sy doel slaag, sal Nou pype, uitklokpype, wye pype! Wat die teikenmark tot AKSIE alles? • Advertensies word vir ’n spesifieke oorgaan. teikenmark geskep.  Advertensies word vir ’n spesifieke Ligblou, donkerblou. Uitgewas! • Die kraggeskep. teikenmark van ʼn advertensie lê in sy eenvoud.  Die krag van ʼn advertensie lê in sy Met of sonder gate • Die leser moet die advertensie maklik eenvoud. verstaan.  Die leser moet die advertensie geskeur of heel maklik • Dieverstaan. gebruik van verskillende lettergroottes  Die gebruik en lettertipes is baie van verskillende belangrik. lettergroottes en lettertipes is baie Iets vir elke Hip-Hop-tiener! Vir wie? belangrik. • Al die inligting oor die produk moet gegee word.aAl die inligting oor die  Dit moet produk • Diemoet vrae:gegee word.. wat?, waar?,  Die vrae: wat?, waar?, wat alles? en vir wie? wat alles? en vir wie? moetmoet beantwoord beantwoord kankan word. word. Studiegids vir die skryf van tekste, Augustus 2018 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 53

persoonlike gebeurtenisse, of van ervarings wat opgedoen is, of van gevoelens wat ervaar is, wat mens graag vir die toekoms wil bewaar. 4.3 Dagboekinskrywing 27 Julie 2006 Wenke: Dagboekinskrywings is persoonlike aantekeninge in ’n dagboek van iemand se persoonlike  Die dag gebeurtenisse, en datum word of van bo-aan geskryf. Vandagwat ervarings was seker een is, opgedoen vanofdie beste van daeSaterdae gevoelens wat in maande! ervaar Ek het is, wat mens graag vir die toekoms wil bewaar.  Dagboekinskrywings word, soos ’n opstel, vanoggend 2006 vroeg opgestaan, ’n heerlike koppie tee buite gedrink en 27 Julie inWenke: paragrawe geskryf. na die vroeë sang van die voëls geluister. Vandag was seker een van die beste Saterdae in maande! Ek het vanoggend vroeg  Dit• Die kandag gebeur dat word bo-aan en datum dagboekinskrywings geskryf. opgestaan, ’n heerlike koppie tee buite gedrink en na die vroeë sang van die voëls Ek het ook heerlik in die tuin gewerk. ... oor meer as een dag (twee/drie • Dagboekinskrywings word, soosdae) se in ’n opstel, geluister. gebeure geskryf paragrawe moet word. Lees die geskryf. Daar Ekhet ookhoef nieinmet heerlik “Liewe die tuin Dagboek” begin te word nie. gewerk. ... opdrag met aandag: ’n inskrywing oor ’n • Dit kan gebeur dat dagboekinskrywings oor  Skryf altyd in die eerste persoon. voorasofeen dagmeer ’n dag na ’n gebeurtenis kan • Daar hoef nie met “Liewe Dagboek” begin te word nie. dag (twee/drie dae) se gebeure  Skryf in die verlede tyd oor dinge wat in die verlede plaasgevind het. ookgeskryf gevra moet word.word. Lees die opdrag met aandag: • Skryf altyd in die eerste persoon.  Gebruik woorde soos vandag, gister en môre. ’n inskrywing oor ’n dag voor of ’n dag na ’n gebeurtenis kan ook gevra word. • Skryf in die verlede tyd oor dinge wat in die verlede plaasgevind het.  Gevoelens wat nou ervaar word, kan in die teenwoordige tyd geskryf word.woorde soos vandag, gister en môre. • Gebruik  Gebruik bywoorde, byvoeglike naamwoorde, leestekens, en • Gevoelens wat nou ervaar word, kan in die teenwoordige tyd geskryf word. hoofletters om oortuigend te skryf. • Gebruik bywoorde, byvoeglike naamwoorde, leestekens en hoofletters om  Vrae en wense is ’n doeltreffende manier om gevoelens oor te dra. oortuigend te skryf.  Noem familie en vriende op die naam. • Vrae en wense is ’n doeltreffende manier om gevoelens oor te dra. 4.4 Poskaart • Noem familie en vriende op die naam. ’n Poskaart is ’n kommunikasiewyse waarmee een persoon vir ’n ander ’n kort 4.4 Poskaart boodskap stuur. ’n Poskaart is ’n kommunikasiewyse waarmee een persoon vir ’n ander ’n kort boodskap stuur. Wenke: Wenke: 2 Februarie 2009  Die datum moet gegee word. • Die datum moet gegee word. XXX Reël oop XXX Posseël  Dit is NIE nodig om jou adres te Liewe Ma en Pa gee• Dit nie.is NIE nodig om jou adres te gee nie. Egoli! Wat ’n lekker plek!  Reëls word • Reëls ookook word nienietussen tussendie die verskillende paragrawe verskillende paragraweoopgelaat oopgelaat nie. Ek wou nog ... Mnr. en Mev. T. Botha nie. Daar Daarisistetemin minplek daarvoor. plek daarvoor. Posbus 4  Skryf KORT • Skryf sinne, KORT sinne,omdat omdatdaar daar min plek Thaba Nchu min is. plek is. 9780  Net• Net die die interessantste interessantsteinligting inligting word Sien julle een van die dae! wordgegee. gegee. David Studiegids vir die skryf van tekste, Augustus 2018 54 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

59 4.5 Strooibiljet en pamflet 4.5 Strooibiljet en pamflet Die doel van ’n strooibiljet of pamflet is om iemand te oorreed om iets te koop of te Formatt gebruik. Die doel Dit word of van ’n strooibiljet gewoonlik onder pamflet is om motorruite iemand ingedruk te oorreed om iets teofkoop in mense se posbusse of te gebruik. Dit word gewoonlik onder geplaas. Dit kan aandag trek, mense opvoed, reaksies uitlok, ens. motorruite ingedruk of in mense se posbusse geplaas. Dit kan aandag trek, mense opvoed, reaksies uitlok, ens. Wenke: Wenke: SPRINGBOK WILDSPLAAS (Naam moet duidelik  Verskillende lettertipes en wees.) lettergroottes • Verskillendekan gebruiken lettertipes Is jy dodelik moeg? (Gebruik ’n Ttrefreël word om die inligting lettergroottes kan gebruik word Wil jy rus? om die leser se duidelik te inligting om die laat uitstaan. duidelik te laat Dan is die natuur neét die plek vir aandag te trek.)  Visuele inligting mag uitstaan. jou! gebruik word, soos • Visuele inligting mag gebruik ontwerpelemente. Hier is TWINTIG JAGHUISIES!  Die word, soos inligting ontwerpelemente. moet duidelik Elke huisie is uiters modern en (Emotiewe taalgebruik en bondig oorgedra word. volledig toegerus! is belangrik.) • Die inligting moet duidelik en  Dit moet die leser direk bondig oorgedra word. (Algemene inligting aanspreek. Tennisbane en ’n word gegee. Let op die Gebruik taaldie wat impak sprankelswembad sorg vir lekker  • Dit moet leser direk gebruik van maak bv. bywoorde, aanspreek. ontspanning! leestekens en byvoeglike naamwoorde, verskillende lettertipes Gebruik taal • figuurlike en taalwat impak maak soos ’n Restaurant is beskikbaar vir en -groottes.) bv. bywoorde, metafore byvoeglike en vergelykings. vroue wat moeg is vir kosmaak! moet en figuurlike taal naamwoorde,  Die uitleg Ritte in 4X4-voertuie, elke aand! soos metafore leservriendelik en en vergelykings. sinvol (Die wildsplaas se wees. Die plaas is op die Lesothogrens • Die uitleg moet leservriendelik ligging.)  Kontakbesonderhede naby Hobhouse geleë. en sinvol wees. moet duidelik sigbaar Ry vanaf Bloemfontein na Kontakbesonderhede moet wees. • duidelik sigbaar wees. Tweespruit. Draai links by die Hobhouse-Wepener- kruising en 10 km verder is die uitdraaibord na SPRINGBOK WILDSPLAAS. Formatt Navrae en besprekings: (Kontakbesonderhede) Melanie (082 274 8856) of besoek ons by www.springbokwildsplaas.co.za Studiegids vir die skryf van tekste, Augustus 2018 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 55

4.6 Uitnodiging (en antwoord) Dis ’n skriftelike manier waarop ’n mens na een of ander funksies/byeenkomste 4.6 Uitnodiging (en antwoord) uitgenooi kan word. Dis ’n skriftelike manier waarop ’n mens na funksies/byeenkomste uitgenooi kan word. Wenke: Wenke: UITNODIGING Uitnodiging: Mense word Formatted: Font: 1 (Wie word na verjaarsdagpartytjies, Mnr. Jan en Mev. Mathie Snyman genooi?) troues en Uitnodiging: ander sosiale Mense word na word hartlik uitgenooi verjaarsdagpartytjies, troues en funkies uitgenooi. na die ander sosiale funkies uitgenooi. (Waarheen?) Die volgende inligting is Mondigwordingspartytjie moet op ’nDie volgende inligting is moet op van ’n uitnodigingskaartjie verskyn: uitnodigingskaartjie (Wie?) Lerato van Wyk verskyn: • Wie word genooi? (Wanneer?) op Vrydag 14 Augustus  Wie word genooi? (Hoe laat?) • Na watter geleentheid? om 19:00  Na watter geleentheid? (Waar?) in die Bloemfonteinse stadsaal,  Waar? • Waar? Nelson Mandelarylaan 104.  Hoe laat? • Hoe laat?  Wanneer? (Kleredrag?) • Wanneer? Kleredrag: Formeel  Van wie?  Hoe en • Van wie? wanneer moet (Hoe en wanneer Antwoord asseblief voor 1 Augustus 2018. gaste antwoord? en vir wie moet • Hoe en wanneer moet gaste Skakel Lerato: 084 274 8856 die gaste antwoord? antwoord?) [Bron: Google Images] [Bron: Google Images] [Bron: Google Images] Studiegids vir die skryf van tekste, Augustus 2018 56 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

4.7 Invul van vorms Die voltooiing van vorms behels gewoonlik die invul van persoonlike besonderhede om byvoorbeeld aansoek te doen vir ’n sekere dokument, om ’n bankrekening te open, om aansoek te doen vir ’n lening of om geld te onttrek of te deponeer. Daar word daagliks van mense verwag om ’n verskeidenheid van vorms in te vul/te Wenke: voltooi. Dit word baie keer verkeerd gedoen. Daar kan baie oor ’n persoon afgelei word • Lees eers ’n vorm eers deeglik deur voordat jy uit die wyse waarop hy/sy ’n vorm voltooi het. dit voltooi. • ’n Vorm wat slordig en onvolledig voltooi is, skep ’n swak indruk. • Maak seker dat jy presies weet watter inligting • Gebruik saaklike taal. verlang word. • Vul slegs inligting in wat gevra word. • Werk netjies en skryf duidelik. • Spel korrek en moenie inligting doodtrek/uitkrap nie. • Lees ook die fynskrif wat verduidelik wat by elke instruksie vereis word. AANSOEK OM TOELATING VAN: VOLLE NAME: GESLAG: ID-NOMMER: ADRES: DORP/STAD: POSKODE: PROVINSIE: KONTAKNOMMER: E-POS: SKOOL: STUDIERIGTING: MOTIVERING VIR TOELATING: SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 57

4.8 E-pos E-pos (die verkorting vir elektroniese pos) is die stuur van boodskappe of van inligting via die internet na ’n spesifieke ontvanger of ontvangers. Die boodskappe lig in en dit handhaaf ook verhoudings. AAN: herman@hotmail.co.za ; kobus@mittal.com; Wenke: CC: monica.pot12@gmail.com • AAN: E-posadres van die ontvanger/ ontvangers. Hierdie persoon/persone moet op ONDERWERP: Uitstaande verslae die e-pos reageer. BOODSKAP: • CC: Die e-posadres van ander persone wat ook Herman kennis moet dra van die inligting/boodskap wat gestuur is, maar van wie geen reaksie op die ’n Vriendelike herinnering dat alle uitstaande verslae voor/op e-pos verwag word nie. 20 Augustus 2018 elektronies ingehandig moet wees. Kontak asseblief vir Minnie indien • ONDERWERP: Opsomming van die inhoud daar enige onduidelikheid bestaan oor die formaat van die verslae. van die e-pos. Groete. • Die naam van die persoon wat die e-pos stuur, Sarel Pretorius word onder aan die e-pos geskryf. [Bron: Google Images] 4.9 Plakkaat Die doel van ’n plakkaat is om ’n boodskap vinnig en moeiteloos in die openbaar te versprei. Dit is ’n effektiewe manier om groot getalle mense te bereik om sodoende geleenthede te adverteer en deelname te bevorder. Gweoonlik sien ’n mens plakkate teen lamppale of in winkelvensters. 58 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Wenke: • ’n Plakkaat berus op die ABBA-beginsel. ’n Plakkaat moet die leser se AANDAG trek. Die leser se BELANGSTELLING vir die produk moet geprikkel word. Die plakkaat moet ’n BEGEERTE by die teikenleser wek. As die plakkaat in sy doel slaag, sal die teikenleser tot AKSIE oorgaan. • Dit word vir ’n spesifieke groep mense/teikenmark geskep. • Die krag van ʼn plakkaat lê in sy eenvoud. • Die leser moet die plakkaat maklik verstaan. • Die gebruik van verskillende lettergroottes en lettertipes is baie belangrik. • Dit moet volledige inligting oor die produk verskaf. • Die vrae: wat?, waar?, wat alles? en vir wie? moet beantwoord kan word. Die ontwerper van ’n advertensie moet [Bron: http//pbs.twimg.com/media] 64 baie ekonomies met woorde omgaan omdat spasie beperk is. [Bron: Formatted: Left ’n Plakkaat moet ’n baiePlakkaat duidelik moet baie duidelik die Google spesifieke die spesifieke boodskap boodskap wat dit wil oordra, wat dit uiteensit. wil oordra, uiteensit. Images] SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 59

BYLAE 65 BYLAAG A: SELFASSESSERING BYLAE BYLAAG A: SELFASSESSERING SELFASSESSERINGSINSTRUMENT Die skryf van ’n transaksionele teks Assesseringskriteria SELFASSESSERINGSINSTRUMENT J K L 1. Die korrekte formaat is gebruik. Die skryf van ’n transaksionele teks 2. Die inleiding is toepaslik. Assesseringskriteria    3. Die inhoud voldoen 1. Die aan die instruksies korrekte van die taak. formaat is gebruik. Die sinslengtes 2. en Die-soorte wissel, inleiding bv. stel-, bevel-, vraag- en is toepaslik. 4. uitroepsinne is gebruik. Die inhoud voldoen aan die instruksies van die 5. Die korrekte 3. punktuasie taak. is gebruik. Die sinslengtes en -soorte wissel, bv. stel-, 6. ’n Toepaslike4.stylbevel-, en register vraag-isengebruik. uitroepsinne is gebruik. 7. 5. Die korrekte punktuasie is gebruik. Spelling is geredigeer. 6. ’n Toepaslike styl en register is gebruik. 8. Die slotparagraaf rond die skryftaak af. 7. Spelling is geredigeer. 8. Die slotparagraaf rond die skryftaak af. Ek assesseer myself soos volg: Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende Inhoud, beplanning & formaat Taal, styl & redigering Verbeteringe wat ek moet aanbring: SELFASSESSERINGSINSTRUMENT Die skryf van ’n opstel Assesseringskriteria J K L 1. Die inleiding is toepaslik en treffend. 2. Die inhoud voldoen aan die instruksies vandiedie Studiegids vir taak. skryf van tekste, Augustus 2018 Die sinslengtes en -soorte wissel, bv. stel-, bevel-, vraag- en 3. uitroepsinne is gebruik. 4. Elke paragraaf brei ’n kerngedagte uit. 5. Die paragrawe hou verband met mekaar. 6. Paragraaflengtes is afgewissel. 7. Die korrekte punktuasie is gebruik. 8. ’n Toepaslike styl en register is gebruik. 9. Taal is toepaslik gebruik. 10. Spelling is geredigeer. 11. Die slotparagraaf rond die skryftaak af. 60 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

109. Spelling is geredigeer. 101. Die slotparagraaf rond die skryftaak af. Ek assesseer myself soos volg: Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende Inhoud, beplanning & formaat Taal, styl & redigering Struktuur Verbeteringe wat ek moet aanbring: BYLAAG B: VOORBEELDVRAE Studiegids vir die skryf van tekste, Augustus 2018 I. Opstelle (i) Opstelle: Huistaal  Dit was sterk skemer.  Die ankers in my lewe.  Weg met byname … of nie?  Mars, my (ons) nuwe woning.  Dit was toe nie ’n gewone dag nie! SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 61

 Die aand toe Ouma begin dans het.  Die Suid-Afrikaanse jeug word onderskat.  Die verste berge is die blouste … [Bron: Google Images] Moontlike prente wat as visuele prikkels gebruik kan word. [Bron: Clipart] [Bron: Clipart] 62 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

[Bron: Google Images] (ii) Opstelle: Eerste Addisionele Taal  Daardie dag sal ek nooit vergeet nie.  Wintertyd  Die laaste skoolklok van my graad 12-jaar het gelui. Wat nou?  Is dit goed om risiko’s te neem?  Musiek is ’n taal wat almal verstaan.  Is Lewensoriëntering as skoolvak noodsaaklik?  Hy/Sy het my weer laat dink.  Respekteer die lewe. Moontlike prente wat as visuele prikkels gebruik kan word. [Bron: Google Images] SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 63

[Bron: Google Images] [Bron: Google Images] (iii) Opstelle: Tweede Addisionele Taal  DIT WAS ’N GOEIE DAG Skryf ʼn opstel oor ʼn goeie dag wat jy beleef het. Dink aan die volgende: • Wanneer het jy hierdie goeie dag gehad? • Waar was jy op hierdie goeie dag? • Wat het op hierdie dag gebeur? 64 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

• Waarom was hierdie dag so spesiaal? [Bron: gstatic.com/images]  DIE SEISOEN WAARVAN EK DIE MEESTE HOU Ons almal het ʼn seisoen waarvan ons die meeste hou. Dit kan die lente, die somer, die herfs of die winter wees. Skryf ʼn opstel oor die seisoen waarvan jy die meeste hou. Dink aan die volgende: • Van watter seisoen hou jy die meeste? • Waarom hou jy die meeste van hierdie seisoen? • Hoe spandeer jy jou vryetyd geduende hierdie seisoen? • Hoe trek jy in hierdie seisoen aan?  EK VOEL GOED OOR MY FAMILIE Skryf ʼn opstel en vertel waarom jy so goed oor jou familie voel. Dink aan die volgende: • Watter mense is deel van jou familie? • Watter goeie dinge doen jou familie? • Wat leer jy uit hierdie goeie dinge wat jou familie doen? • Hoekom is jy dankbaar vir jou familie? [Bron: gstatic.com/images]  ‘N VAKANSIE WAT EK ALTYD SAL ONTHOU Jy het ʼn baie lekker vakansie gehad wat jy nooit sal vergeet nie. Skryf ʼn opstel oor hierdie vakansie wat jy altyd sal onthou. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 65

Dink aan die volgende • Waar en wanneer was hierdie vakansie? • Wie was saam met jou gedurende hierdie vakansie? • Wat het julle alles saam gedoen? • Waarom was hierdie vakansie so spesiaal dat jy dit altyd sal onthou?  MY DORP OF STAD OP ’N SATERDAGOGGEND Baie mense gaan op ʼn Saterdagoggend dorp toe. Skryf ʼn opstel oor jou dorp of stad op ʼn Saterdagoggend. Dink aan die volgende: • Wat is jou dorp of stad se naam? • Wat doen verskillende mense op ʼn Saterdagoggend in jou dorp of stad? • Hoe lyk jou dorp of stad op ʼn Saterdagoggend? • Wat doen jy op ʼn Saterdagoggend in jou dorp/stad?  HY/SY LAAT MY ALTYD GLIMLAG Jy ken iemand wat jou altyd laat glimlag. Skryf ʼn opstel oor hierdie persoon en vertel waarom hy/sy jou altyd laat glimlag. Dink aan die volgende: • Wie is hierdie persoon? • Waar het julle ontmoet? • Wat doen of sê hierdie persoon om jou te laat glimlag? • Hoekom sal hierdie persoon altyd ʼn spesiale plek in jou hart hê? [Bron: www.pinimg.com/originals] Moontlike prente wat as visuele prikkels gebruik kan word. 66 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

[Bron: Google Images] [Bron: Google Images] [Bron: Google Images] [Bron: Google Images] SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 67

II. Lang transaksionele tekste (i) Lang transaksionele tekste: Huistaal  INFORMELE BRIEF: VRIENDSKAPLIKE BRIEF Daar heers onmin in jou huis: jou ouers weier volstrek dat jy gedurende die Desembervakansie saam met jou vriende wegbreek. Skryf ’n brief aan jou ouers waarin jy met twee goeie redes probeer om hulle te oortuig om jou toe te laat om saam met jou vriende weg te breek.  FORMELE BRIEF: VERSOEK Die plaaslike skool het ’n tekort aan boeke vir die biblioteek/mediasentrum. Rig ’n versoek aan ’n weldoener waarin jy vra vir ’n boekskenking vir die biblioteek/ mediasentrum om só ’n verskil in die leerders se lewens te maak.  HULDEBLYK Aan die einde van jou skoolloopbaan wil jy hulde bring aan jou oom wat jou geldelik tydens jou hoërskooljare ondersteun het. Skryf die huldeblyk wat jy tydens ’n partytjie gaan lewer waartydens jou matriekuitslae gevier gaan word.  VERSLAG Jy moet aan die skoolhoof ’n verslag skryf oor die musiekkonsert wat die graad 12’s by die skool aangebied het. Skryf die verslag waarin jy jou bevindings uiteensit en waarin jy sekere aanbevelings maak met die oog op soortgelyke toekomstige aktiwiteite.  TYDSKRIFARTIKEL Skryf ’n tydskrifartikel vir ’n tienertydskrif oor die onderwerp: Die-ons-wil-als-hê-generasie.  TOESPRAAK Julle klas het vanjaar ’n baie spesiale voogonderwyser gehad wat ’n groot rol in julle akademiese vordering gespeel het. Skryf ’n toespraak wat jy, as klasverteenwoordiger, op Onderwysersdag oor dié onderwyser gaan lewer.  RESENSIE Jy is gevra om ’n resensie van ’n baie gewilde TV-program vir die TV Plus-tydskrif te skryf. Skryf die resensie.  NOTULE 68 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

AGENDA VAN CHECKERS SE PERSONEELVERGADERING WAT OP 15 JUNIE 2018 OM 15:00 IN DIE RAADSAAL SAL PLAASVIND. 1.Opening en verwelkoming 2.Verskonings 3.Notule van die vorige vergadering 4.Sake voortspruitend uit die notule 5.Verslag oor fondsinsamelings vir die jaareindfunksie 6.Reëlings vir jaareindfunksie 6.1 Plek waar jaareindfunksie gehou word 6.2 Spyseniering 6.3 Vermaak 7.Algemeen 8.Afsluiting H. Havenga Hendrik Havenga Sekretaris As die sekretaris van Checkers se personeelkomitee moet jy na afloop van die vergadering die notule skryf. Skryf die NOTULE.  DIALOOG Jy en jou vriend/vriendin is baie ontsteld oor ’n bakleiery wat voor julle oë plaasgevind het. Julle voer ’n gesprek oor hierdie voorval. Skryf die dialoog wat tussen julle plaasgevind het. (ii) Lang transaksionele tekste: Eerste Addisionele Taal  INFORMELE BRIEF: VRIENDSKAPLIKE BRIEF Jou maat in graad 10 moet tussen Wiskunde en Wiskundige Geletterdheid kies en hy/sy vra jou raad. Skryf ʼn brief waarin jy vir hom/haar hieroor raad gee.  FORMELE BRIEF Jy het swak diens by ʼn winkel ontvang nadat jy ‘n produk gekoop het. Skryf ʼn brief aan die bestuurder(es) waarin jy daaroor kla. Doen ook voorstelle aan die hand waarop soortgelyke probleme in die toekoms verhoed kan word. Rig jou brief aan: Die Kliëntediensbestuurder ACK-Winkels Posbus 1268 Zastron 6003 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 69

 FORMELE BRIEF AAN DIE PERS Vuurwerke vorm dikwels deel van feesdae. Party mense geniet hierdie vuurwerke, terwyl ander nie daarvan hou nie. Skryf ʼn brief aan die redakteur van die plaaslike koerant waarin jy jou mening hieroor lug. Rig jou brief aan: Die Redakteur Beeld Posbus 124 Johannesburg 2000  HULDEBLYK Jy neem al jare lank aan jou gunstelingsportsoort deel. Jou geliefde afrigter is oorlede en jy moet namens die span ʼn huldeblyk tydens ‘n gedenkdiens lewer. Skryf die huldeblyk.  RESENSIE Jy het ʼn Afrikaanse boek gelees wat vir jou baie interessant was. Jy wil graag hê jou maats moet dit ook lees. Skryf ʼn resensie wat in ʼn jeugtydskrif gaan verskyn.  DIALOOG Jy het ʼn T-hemp gekoop wat jy by die klerewinkel gaan teruggee omdat jy ontevrede is daarmee. Skryf die dialoog tussen jou en die verkoopsman en verduidelik waarom jy die T-hemp wil teruggee.  ONDERHOUD Iemand in jou gemeenskap het ʼn kind se lewe gered. Jy is ʼn joernalis vir julle dorp se koerant en wil meer inligting oor die insident kry. Skryf die onderhoud wat jy met die held/heldin gevoer het.  INFORMELE VERSLAG Die bestuurder by jou werkplek het ʼn pretdag vol aktiwiteite vir die werkers gereël sodat almal beter met mekaar kan saamwerk. Skryf ʼn informele verslag om werkers wat nie die pretdag kon bywoon nie, te vertel hoe die dag verloop het. Vertel wat julle gedoen het en hoe suksesvol die dag was.  FORMELE TOESPRAAK Jy het die graad 12 Junie-eksamen goed geslaag. Jy moet jou geheim vir sukses tydens die graad 11-oueraand met die ouers en leerders deel. 70 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Skryf die formele toespraak wat jy tydens die oueraand gaan lewer.  AGENDA EN NOTULE Die graad 12-komitee van jou skool hou die laaste vergadering van die jaar. Hieronder verskyn die agenda. Skryf slegs daardie deel van die notule wat oor “Nuwe Sake” (5.1–5.3) handel. AGENDA VAN VAN DIE GRAAD 12-KOMITEEVERGADERING VAN DIE HOËRSKOOL SAAMSTAAN WAT MAANDAG 3 AUGUSTUS 2018 OM 15:00 IN DIE SKOOLBIBLIOTEEK GEHOU SAL WORD. AGENDA 1. Opening en verwelkoming 2. Bywoning en verskonings 3. Notule van die vorige vergadering 4. Sake uit die notule 5. Nuwe sake: 5.1 ʼn Laaste poging om geld vir die skool in te samel 5.2 Ons laaste Talentaand 5.3 Ons laaste skooldag 6. Algemeen 6.1 6.2 7. Datum van volgende vergadering 8. Afsluiting  KOERANTBERIG ʼn Motor is voor ʼn winkel op julle dorp gesteel. Skryf ʼn koerantberig vir die plaaslike nuusblad oor wat daar gebeur het. (iii) Lang traksaksionele tekste: Tweede Addisionele Taal  INFORMELE BRIEF: VRIENDSKAPLIKE BRIEF Jou oupa het vir jou iets wat jy baie graag wou gehad het, as geskenk gegee. Skryf ʼn brief aan jou oupa om hom vir hierdie geskenk te bedank. Dink aan die volgende: • Wat het jy as geskenk gekry? • Is hierdie geskenk gekoop of gemaak? • Hoe gaan jy hierdie geskenk gebruik? • Waarom was dit ʼn goeie geskenk?  INFORMELE BRIEF: VRIENDSKAPLIKE BRIEF Die kollege/universiteit waar jy volgende jaar wil gaan studeer, is ver van jou ouerhuis af. Jy kan nie in ʼn koshuis gaan bly nie, want dit is te duur. Gelukkig het jy ʼn oom/tante wat naby die kollege/universiteit woon. Skryf ʼn brief aan jou oom/tante en vra of jy by hom/haar kan inwoon terwyl jy studeer. Dink aan die volgende: • Waarom wil jy by hom/haar inwoon? SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 71

• Hoe lank wil jy by hom/haar inwoon? • Hoe beplan jy om hom/haar terug te betaal? • Wat sal dit vir jou beteken as hy/sy ja sê?  FORMELE BRIEF In jou dorp is daar baie straatkinders wat elke nag koud slaap. Jy het besluit om vir die bestuurder van ʼn plaaslike winkel te vra om komberse vir hierdie straatkinders te skenk. Skryf ʼn formele brief aan die bestuurder van hierdie winkel om vir hom te vra om komberse te skenk. Gebruik die volgende adres: Die Bestuurder Voorspoed Algemene Handelaar Posbus 7737 Polokwane 0700 Dink aan die volgende: • Wat vra jy vir die bestuurder van die winkel om te skenk? • Waarom vra jy vir komberse? • Hoe gaan jy die komberse vir die straatkinders gee? • Hoekom is dit volgens jou, belangrik om mense wat swaarkry, te help?  DIALOOG Jy het jou pa se motor sonder sy toestemming gebruik. Jy het met die motor teen die hek vasgery en die motor erg beskadig. Jou pa is baie kwaad vir jou. Skryf die gesprek tussen jou en jou pa. Begin die gesprek só: Thabo: Pa, ek het iets om vir Pa te vertel. XXXXXXXXXXXXXXXX Pa: Wat is dit, Thabo? XXXXXXXXXXXXXXXX Thabo: Vroeg vanoggend ... 72 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

XXXXXXXXXXXXXXXXX Pa: Ek het mos ...  VERSLAG ʼn Kwaai hond het jou maat aan die been gebyt. Sy/haar ouers het jou gevra om ʼn verslag te skryf wat hulle by die polisie wil indien. Skryf die verslag waarin jy vertel wat presies gebeur het. Dink aan die volgende: • Waar en wanneer het die hond jou maat gebyt? • Wat was jy en jou maat besig om te doen toe die hond jou maat gebyt het? • Wat het jy en jou maat gedoen nadat die hond hom/haar gebyt het? • Wat was die eienaar van die hond se reaksie op die gebeure?  TOESPRAAK Jou beste maat word agtien jaar oud en hou ʼn verjaarsdagpartytjie. Jy moet ʼn toespraak lewer om hom/haar geluk te wens. Skryf hierdie toespraak. Dink aan die volgende: • Watter tipe mens is jou maat? • Watter goeie dinge het jou maat gedoen? • Wat het jy en jou maat alles saam gedoen? • Wat is jou goeie wense vir jou maat se toekoms?  RESENSIE Jy kyk graag na die sepie 7de Laan op die televisie. Dit help jou met jou Afrikaans. Skryf nou ʼn resensie oor 7de Laan vir die skoolkoerant om ander leerders te motiveer om ook 7de Laan te kyk. Dink aan die volgende: • Wanneer en op watter kanaal kan jy na 7de Laan kyk? • Wie is die hoofkarakters in hierdie sepie? • Wat gebeur in hierdie sepie? • Hoe help 7de Laan om jou Afrikaans te verbeter? III. Kort transaksionele tekste (i) Kort transaksionele tekste: Eerste Addisionele Taal  PLAKKAAT Jy en ’n groepie leerders het besluit om ’n konsert by julle skool te reël. Ontwerp ʼn plakkaat om die mense in julle gemeenskap van die konsert te vertel en hulle daarheen uit te nooi.  DAGBOEKINSKRYWINGS Om vir ʼn mens se matriekuitslae te wag, is ’n spanningsvolle tyd. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 73

Maak die volgende dagboekinskrywings vir TWEE dae: 74 • Jou gevoelens/gedagtes die dag VOOR die matriekuitslae in die koerant gaan verskyn. • Jou gevoelens/gedagtes die dag NA die matriekuitslae in die koerant verskyn het.  INSTRUKSIES Jy en jou maats speel julle gunstelingspeletjie. Iemand wat nie die speletjie ken nie, wil saamspeel. Skryf SEWE instruksies neer oor hoe ʼn mens dié speletjie speel.  ADVERTENSIE Julle skool bied ʼn braaidag aan om fondse in te samel. Julle wil graag die mense van julle dorp uitnooi om daaraan deel te neem. Skryf ʼn advertensie om die braaidag te adverteer.  UITNODIGING Jy en ʼn groep vriende reël ʼn ontbyt vir julle onderwysers om hulle te bedank vir die rol wat hulle in jul lewens speel. Ontwerp die uitnodigingskaartjie vir hierdie ontbyt. (ii) Kort transaksionele tekste: Tweede Addisionele Taal  ADVERTENSIE Jou broer het ʼn Internetkafee in julle buitekamer begin. Hy het vir jou gevra om ʼn advertensie vir hierdie Internetkafee te ontwerp. Die advertensie gaan in ‘n koerant verskyn. Skryf ʼn advertensie om die Internetkafee te adverteer. Dink aan die volgende: • Waar is die Internetkafee? • Watter tye en op watter dae gaan die Internetkafee oop wees? SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS • Wat kan jy alles by die Internetkafee doen? • Wie is die kontakpersoon en wat is sy/haar kontaknommer? Let wel: Punte word vir inhoud toegeken, NIE vir versierings NIE.

 POSKAART Jy was op ʼn skooltoer na ʼn ander provinsie. Toe die bus in ’n dorp stilgehou het, het jy ʼn poskaart gekoop wat jy aan jou ouers wil stuur. Teken die agterkant van die poskaart in jou antwoordeboek oor. Skryf dan ʼn boodskap aan jou ouers op hierdie poskaart. Vertel jou ouers wat alles op pad gebeur het en van die plekke wat jy gesien het. Let wel: Onthou om jou ouers se adres op die poskaart te skryf.  INSTRUKSIES Jou maat wil vetkoek bak. Hy/sy het al die bestanddele, maar weet nie hoe om die deeg vir die vetkoek aan te maak en die vetkoek te bak nie. Hy/sy het vir jou gevra om die instruksies vir hom/haar neer te skryf. Verduidelik deur middel van instruksies vir jou maat hoe om die deeg aan te maak en die vetkoek te bak. Skryf TIEN instruksies in jou eie volsinne en puntsgewys. Begin met die eerste instruksie wat gegee is. 1. Haal die mengbak uit die kas.  STROOIBILJET Jou skool hou ʼn talentaand. Die skoolhoof het jou gevra om ʼn strooibiljet te maak om die mense in jou gemeenskap in te lig oor wat alles by die talentaand gaan gebeur. Ontwerp hierdie strooibiljet. Dink aan die volgende: • Waar en wanneer word die talentaand gehou? • Wat gaan alles by die talentaand gebeur? • Wat kan die mense alles by die talentaand doen en koop? • Wie kan vir meer inligting gekontak word? SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS Let wel: Punte word vir inhoud toegeken, NIE vir versierings NIE.  DAGBOEKINSKRYWING Jou gunstelingsanger het gisteraand in die skoolsaal gesing. Jy het na hom/haar gaan luister en ook die kans gehad om met hom/haar te gesels. Skryf injou dagboek en vertel wat die aand gebeur het en hoe jy daaroor gevoel het. 75

76 Dink aan die volgende: • Wie is jou gunstelingsanger? • Hoekom hou jy van sy/haar musiek? • Wie het saam met jou gegaan? • Wat het alles dié aand gebeur?  UITNODIGINGSKAARTJIE Julle skoolhoof tree aan die einde van die maand af. Julle organiseer ʼn afskeidsfunksie vir hom. Jy is gevra om ʼn uitnodiging te skryf om die hoof en personeel van die ander skool in julle omgewing na die afskeidsfunksie te nooi. Skryf die uitnodiging aan die hoof en personeel van die ander skool om hulle na die afskeidsfunksie uit te nooi. Dink aan die volgende: • Wie word uitgenooi? • Wanneer, waar en hoe laat gaan die afskeidsfunksie plaasvind? • Wat is die kleredrag? • Wie is die kontakpersoon, wat is die kontaknommer en hoe moet die skool antwoord? SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS  RIGTINGAANWYSINGS ʼn Man vra jou om vir hom die pad vanaf die hospitaal in jou dorp na die bushalte te verduidelik. Verduidelik noukeurig aan hom hoe om tot by die bushalte te loop. Gebruik straatname, bakens en rigtingaanwysers. Skryf die aanwysings PUNTSGEWYS neer.

Die klinieksuster in jou gemeenskap gaan ʼn praatjie in die gemeenskapsaal hou om die mense in die gemeenskap daarvan bewus te maak dat dit baie belangrik is om skoon water te drink.  PLAKKAAT Ontwerp ʼn plakkaat om die mense in te lig oor die suster se praatjie. in die Die klinieksuster in jou gemeenskap gaan ʼn praatjieDink aangemeenskapsaal die volgende: hou om die mense in die gemeenskap daarvan bewus te maak dat dit baie belangrik is om skoon water te drink.  Waar, wanneer en hoe laat gaan die suster se praatjie gehou word? Ontwerp ʼn plakkaat om die mense in te lig oor die suster  Waarom praatjie. se gaan die suster hierdie praatjie hou?  Waarom wil die suster mense bewus maak van die belangrikheid van skoon Dink aan die volgende: drinkwater?  Wat gaan die suster doen om die mense te motiveer om na haar te kom luister? • Waar, wanneer en hoe laat gaan die suster se praatjie gehou word? Let wel: Punte word vir inhoud toegeken, NIE vir versierings NIE. • Waarom gaan die suster hierdie praatjie hou? • Waarom wil die suster mense bewus maak van die belangrikheid van skoon drinkwater? • Wat gaan die suster doen om die mense te motiveer om na haar te kom luister? Let wel: Punte word vir inhoud toegeken, NIE vir versierings NIE. Studiegids vir die skryf van tekste, Augustus 2018 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 77

BYLAAG C: ASSESSERINGSRUBRIEKE 78 Assesseringsrubriek: Skryf: Opstel – Huistaal Graad 10 – 12 [50 Punte] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD & BEPLANNING 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 -Respons is uitsonderlik/ -Respons baie goed; getuig -Respons bevredigend -Wisselvallige samehang in -Respons heeltemal treffend en bo verwagting van vaardigheid -Idees redelik samehangend respons irrelevant Wat is die inhoudelike aard van die leerder se respons op die -Idees is intelligent, volwasse -Idees heeltemal relevant, en oortuigend -Idees onduidelik, nie -Idees deurmekaar en nie op opdrag? en interessant en lewer bewys -Redelike organisasie en oorspronklik nie onderwerp gefokus nie Hoë vlak stem leser tot nadenke van volwassenheid redelik samehangend, -Min bewys van organisasie -Vaag en herhalend Dui die beplanning op ‘n -Uitsonderlike organisasie en -Organisasie baie goed en insluitend inleiding, liggaam en en samehang -Geen organisasie nie en is logiese ordening van idees? samehang, insluitend inleiding, samehangend, insluitend samevatting/slot onsamehangend Is daar ‘n samehang tussen die inleiding, liggaam en liggaam en samevatting/slot inleiding en die slot? samevatting/slot Is die leerder bewus van die 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 spesifieke teikengehoor? 30 PUNTE -Respons uitmuntend, -Respons goed; getuig van -Respons bevredigend, maar -Respons is grootliks -Geen poging aangewend maar uitsonderlik/treffende vaardigheid verval soms in onduidelikheid irrelevant. om in ooreenstemming met eienskappe van ’n opstel -Idees relevant, interessant -Idees redelik samehangend -Idees begin los staan en kan onderwerp te wees nie Lae vlak ontbreek -Organisasie goed en en oortuigend verwarrend wees -Heeltemal irrelevant en -Idees intelligent en volwasse samehangend, insluitend -’n Mate van organisasie en -Min bewys van organisasie ontoepaslik -Knap organisasie en inleiding, liggaam en samehang, insluitend inleiding, en samehang -Deurmekaar en geen fokus samehang, insluitend inleiding, samevatting/slot liggaam en samevatting/slot nie liggaam en samevatting/slot SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Assesseringsrubriek: Skryf: Opstel – Huistaal Graad 10 – 12 [50 Punte] Vervolg Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende Kriteria TAAL, STYL & 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 REDIGERING -Toon, register, styl en -Toon, styl, register en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Taal onverstaanbaar woordeskat hoogs gepas vir woordeskat baie gepas vir woordeskat gepas vir doel, woordeskat nie gepas vir doel, -Toon, register, styl en doel, gehoor en konteks doel, gehoor en konteks gehoor en konteks gehoor en konteks nie woordeskat minder gepas vir Is die toon, register, styl en -Taalgebruik getuig van -Taalgebruik effektief en ’n -Gepaste taalgebruik om -Taalgebruik baie basies doel, gehoor en konteks woordeskat geskik vir die doel vertroue; indrukwekkend deurlopende gepaste toon betekenis oor te dra en konteks van die opdrag? -Toon en woordkeuse skaars -Woordeskat so beperk dat dit Hoë vlak -Toon retories treffend en word gebruik -Toon is gepas toepaslik onmoontlik is om sin te maak Is die woordkeuse, taalgebruik effektief -Grammatika en spelling en -konvensies, die punktuasie, -Retoriese middele gebruik -Baie beperkte woordeskat -Grammatika en spelling feitlik grootliks foutvry om betekenis te versterk grammatika en spelling geskik vir die doel en konteks? foutvry -Baie goed gedoen -Knap gedaan 13 10 7 4 15 PUNTE -Taalgebruik uitstekend en -Taalgebruik toepaslik en oor -Voldoende taalgebruik, -Taalgebruik onvoldoende toon is retories effektief die algemeen effektief maar teenstrydighede word -Weinig indien enige Lae vlak -Grammatika en spelling feitlik -Toon gepas en effektief opgemerk sinsverskeidenheid foutvry -Enkele foute in grammatika -Toon oor die algemeen gepas -Woordeskat baie beperk -Baie goed tot knap gedaan en spelling en beperkte gebruik van -Goed gedoen retoriese middele STRUKTUUR 5 4 3 2 0–1 -Uitstekende ontwikkeling van -Logiese ontwikkeling van -Relevante detail ontwikkel -Sommige punte geldig -Noodsaaklike punte ontbreek onderwerp details -Sinne en paragrawe goed -Sinne en paragrawe foutief -Sinne en paragrawe foutief Is die kenmerke/eienskappe -Uitsonderlike detail -Samehangend gekonstrueer -Opstel maak nog sin -Opstel maak nie sin nie van teks korrek? -Sinne en paragrawe -Sinne en paragrawe logies -Opstel maak nog effens sin Ontwikkel die paragrawe en uitsonderlik gekonstrueer en toon variasie sinskonstruksies? 5 PUNTE SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 79

Assesseringsrubriek: Skryf: Transaksionele Teks – Huistaal Graad 10 – 12 [25 Punte] 80 Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 -Respons uitsonderlik, bo -Respons baie goed en -Respons toon voldoende -Basiese respons toon geringe -Respons toon geen kennis BEPLANNING & FORMAAT verwagting demonstreer goeie kennis van kennis van kenmerke van die kennis van kenmerke van die van kenmerke van die soort -Idees intelligent en volwasse kenmerke van die soort teks soort teks soort teks teks nie Wat is die inhoudelike aard van die -Grondige kennis van -Behou fokus; geen afwyking -Nie heeltemal gefokus nie; -Aanduiding van fokus, maar -Betekenis onduidelik met leerder se respons op die opdrag? kenmerke van die soort teks nie enkele afwykings met afwykings groot afwyking Is daar samehang tussen die inhoud -Skryfwerk behou fokus -Samehang in inhoud en -Redelike samehang in inhoud -Inhoud en idees nie altyd -Geen samehang in idees en en idees? idees; baie goed uitgebrei en idees samehangend nie inhoud nie -Samehang in inhoud en idees met detail wat die onderwerp In watter mate word die idees met -Sommige detail ondersteun -Min detail ondersteun die -Baie min detail ondersteun -Idees behoorlik uitgebrei ondersteun die onderwerp onderwerp die onderwerp detail ondersteun? met detail wat die onderwerp -Gepaste formaat met Hoe goed het die leerder die formaat/ ondersteun -Formaat oorwegend gepas, -Nodige reëls van formaat -Nodige reëls van formaat nie onbeduidende foute maar met enkele foute vaagweg toegepas toegepas nie reëls/konvensies van die teks toegepas? -Gepaste en akkurate formaat -Kritiese foute begaan 15 PUNTE TAAL, STYL & REDIGERING 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en woordeskat hoogs geskik vir woordeskat baie geskik vir woordeskat is geskik vir doel, woordeskat minder geskik vir woordeskat stem nie ooreen Is die toon, register en styl, geskik doel, gehoor en konteks doel, gehoor en konteks gehoor en konteks doel, gehoor en konteks met doel, gehoor en konteks vir die doel van die teks en vir die nie teikengehoor? -Grammatika akkuraat en -Grammatika oor die -Enkele grammatikafoute -Grammatika onakkuraat met goed gekonstrueer algemeen korrek en goed -Voldoende woordeskat etlike foute -Besaai met foute en verward Wat is die gehalte van die taalgebruik gekonstrueer en konvensies? -Feitlik foutloos -Foute belemmer nie -Basiese woordeskat -Woordeskat nie geskik vir -Baie goeie woordeskat betekenis nie -Betekenis belemmer doel nie Is die woordkeuse gepas vir die doel van die teks? -Oorwegend foutloos -Betekenis ernstig belemmer Tot watter mate belemmer swak punktuasie en spelling die respons? 10 PUNTE SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Assesseringsrubriek: Skryf: Opstel – Eerste Addisionele Taal Graad 10 – 12 [50 Punte] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende Hoë vlak 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 INHOUD EN -Respons is -Respons baie -Respons bevredigend -Wisselvallige samehang in respons -Respons heeltemal irrelevant uitsonderlik/treffend goed; getuig van BEPLANNING en bo verwagting vaardigheid -Idees redelik -Idees onduidelik, nie oorspronklik nie -Idees deurmekaar en nie op onderwerp gefokus nie (Respons en idees) Organisering -Idees is intelligent, -Idees heeltemal samehangend en -Min bewys van van idees vir beplanning. volwasse en relevant, baie oortuigend -Vaag en herhalend interessant en organisasie en samehang Bewustheid van doel, stem leser tot lewer -Redelike organisasie -Geen organisasie nie en is nadenke onsamehangend gehoor en konteks bewys van en redelik -Uitsonderlike volwassenheid 30 PUNTE organisasie samehangend, en samehang, -Organisasie baie insluitend inleiding, goed en insluitend inleiding, liggaam en liggaam en samevatting/ samevatting/slot samehangend, slot insluitend inleiding, liggaam en samevatting/slot 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Respons uitmuntend, maar -Respons goed; getuig van -Respons bevredigend, maar -Respons is grootliks irrelevant. -Geen poging aangewend om in uitsonderlik treffende eienskappe vaardigheid -Idees relevant, verval soms in onduidelikheid ooreenstemming met onderwerp van ’n opstel ontbreek interessant -Idees begin los staan en kan te wees nie -Idees redelik verwarrend wees -Idees intelligent en volwasse -Organisasie goed en -Heeltemal irrelevant en samehangend, samehangend en oortuigend -Min bewys van ontoepaslik -Knap organisasie en samehang, -’n Mate van organisasie en insluitend inleiding, liggaam en insluitend inleiding, liggaam en samehang, insluitend inleiding, organisasie en samehang -Deurmekaar en geen fokus nie samevatting/slot samevatting/slot liggaam en samevatting/slot SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 81

Assesseringsrubriek: Skryf: Opstel – Eerste Addisionele Taal Graad 10 – 12 [50 Punte] – Vervolg 82 Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende TAAL, STYL EN 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 -Toon, register, styl en -Toon, styl, register en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en REDIGERING woordeskat hoogs gepas vir woordeskat baie gepas vir woordeskat gepas vir doel, woordeskat nie gepas vir woordeskat minder gepas vir doel, gehoor en konteks doel, gehoor en konteks gehoor en konteks doel, gehoor en konteks nie doel, gehoor en konteks Toon, register, styl en -Taalgebruik baie basies woordeskat is geskik -Taalgebruik getuig van -Taalgebruik effektief -Gepaste taalgebruik om -Woordkeuse skaars - Taal onverstaanbaar vir doel/effek en vertroue, indrukwekkend betekenis oor te dra -Woordeskat so beperk dat -Grammatika en -Grammatika en toepaslik dit onmoontlik is om sin te konteks spelling feitlik foutvry maak Woordkeuse -Retoriese middele gebruik spelling grootliks foutvry om betekenis -Baie beperkte -Knap gedaan -Baie goed gedoen woordeskat Taalgebruik en konvensies, te versterk punktuasie, grammatika, spelling 13 10 7 4 15 PUNTE -Toon, register, styl en -Toon gepas en -Toon oor die algemeen -Taalgebruik onvoldoende woordeskat is effektief gepas en beperkte gebruik -Weinig indien enige -Taalgebruik uitstekend effektief van retoriese middele sinsverskeidenheid -Grammatika en spelling feitlik foutvry -Taalgebruik toepaslik -Voldoende taalgebruik, -Woordeskat baie beperk maar teenstrydighede word -Baie goed tot knap gedaan en oor die algemeen effektief opgemerk -Enkele foute in grammatika en spelling -Goed gedoen STRUKTUUR 5 4 3 2 0–1 -Uitstekende ontwikkeling van -Logiese ontwikkeling -Relevante detail ontwikkel -Sommige detail relevant -Noodsaaklike detail Kenmerke van teks onderwerp ontbreek Paragraaf- -Uitsonderlike detail ontwikkeling van relevante detail -Sinne en paragrawe goed -Sommige sinne en en sinskonstruksie gekonstrueer paragrawe foutief -Sinne en paragrawe foutief -Sinne en paragrawe -Samehangend gekonstrueer gekonstrueer 5 PUNTE -Opstel maak nog sin uitsonderlik gekonstrueer -Sinne en paragrawe logies -Opstel maak nog effens -Opstel maak nie meer sin en toon variasie sin nie VERSPREIDING VAN PUNTE 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Assesseringsrubriek: Skryf: Lang Transaksionele Teks – Eerste Addisionele Taal Graad 10 – 12 [30 Punte] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4 -Respons -Respons baie goed en -Respons voldoende en -Basiese respons toon -Respons toon geen kennis BEPLANNING EN demonstreer goeie kennis toon voldoende kennis van geringe kennis van kenmerke van kenmerke van die soort uitsonderlik, bo verwagting van kenmerke van die soort kenmerke van die soort teks van die soort teks teks nie FORMAAT teks -Idees intelligent en volwasse -Nie heeltemal gefokus nie; -Aanduiding van fokus, maar -Betekenis onduidelik met -Behou focus; geen afwyking enkele afwykings met afwykings groot afwyking -Grondige kennis van nie Respons en idees; kenmerke van die soort teks -Redelike samehang in -Inhoud en idees nie -Geen samehang in idees en -Samehang in inhoud en inhoud en idees inhoud nie Organisering van idees vir -Skryfwerk behou fokus altyd samehangend nie idees; baie goed uitgebrei met detail wat die onderwerp -Sommige detail ondersteun -Baie min detail ondersteun beplanning; -Samehang in inhoud -Min detail ondersteun die ondersteun die onderwerp die onderwerp onderwerp Doel, gehoor, kenmerke/konvensies en idees -Gepaste formaat met -Formaat oorwegend gepas, -Nodige reëls van maar met enkele foute -Nodige reëls van formaat en konteks -Idees behoorlik uitgebrei onbeduidende foute vaagweg toegepas formaat nie toegepas nie met detail wat die onderwerp 18 PUNTE ondersteun -Kritiese foute begaan -Gepaste en akkurate formaat TAAL, STYL EN 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en REDIGERING woordeskat hoogs geskik vir woordeskat baie geskik vir woordeskat is geskik vir doel, woordeskat minder geskik vir woordeskat stem nie ooreen doel, gehoor en konteks doel, gehoor en konteks gehoor en konteks doel, gehoor en konteks met doel, gehoor en konteks Toon, register, styl, doel/effek, gehoor nie en konteks; -Grammatika akkuraat en -Grammatika oor die -Enkele grammatikafoute -Grammatika onakkuraat met goed gekonstrueer algemeen korrek en goed etlike foute -Besaai met foute en verward Taalgebruik en konvensies; gekonstrueer -Voldoende woordeskat Woordkeuse; -Feitlik foutloos -Basiese woordeskat -Woordeskat nie geskik vir -Baie goeie woordeskat -Foute belemmer nie doel nie Punktuasie en spelling betekenis nie -Betekenis belemmer SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS -Oorwegend foutloos -Betekenis ernstig belemmer 12 PUNTE VERSPREIDING VAN PUNTE 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7 83

Assesseringsrubriek: Skryf: Kort Transaksionele Teks – Eerste Addisionele Taal Graad 10 – 12 [20 Punte] 84 Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 -Respons -Respons baie goed en -Respons voldoende en -Basiese respons toon geringe -Respons toon geen kennis BEPLANNING EN demonstreer goeie kennis van toon voldoende kennis van kennis van kenmerke van die van kenmerke van die soort uitsonderlik, bo verwagting kenmerke van die soort teks kenmerke van die soort teks soort teks teks nie FORMAAT -Idees intelligent en volwasse -Behou fokus; geen afwyking -Betekenis onduidelik met -Grondige kennis van nie -Nie heeltemal gefokus nie; -Aanduiding van fokus, maar groot afwyking Respons en idees; kenmerke van die soort teks -Samehang in inhoud en idees; enkele afwykings met afwykings -Geen samehang in idees en -Skryfwerk behou fokus baie goed uitgebrei met detail inhoud nie wat die onderwerp ondersteun -Redelike samehang in inhoud -Inhoud en idees nie -Baie min detail ondersteun Organisering van idees; Kenmerke/ -Gepaste formaat met en idees die onderwerp konvensies -Samehang in inhoud onbeduidende foute. -Nodige reëls van -Sommige detail ondersteun altyd samehangend formaat nie toegepas nie en idees die onderwerp en konteks -Idees behoorlik uitgebrei nie met detail wat die 12 PUNTE onderwerp ondersteun -Formaat oorwegend gepas, -Min detail ondersteun die -Gepaste en akkurate formaat maar met enkele foute onderwerp -Nodige reëls van formaat vaagweg toegepas -Kritiese foute begaan TAAL, STYL EN 7–8 5–6 4 3 0–2 -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en -Toon, register, styl en REDIGERING woordeskat hoogs geskik vir woordeskat baie geskik vir woordeskat is geskik vir doel, woordeskat minder geskik vir woordeskat stem nie ooreen doel, gehoor en konteks doel, gehoor en konteks gehoor en konteks doel, gehoor en konteks met doel, gehoor en konteks Toon, register, styl, woordeskat geskik -Grammatika onakkuraat met nie vir doel en konteks; -Grammatika oor die algemeen -Enkele grammatikafoute etlike foute -Besaai met foute en verward Taalgebruik en konvensies; -Grammatika akkuraat en korrek en goed gekonstrueer -Basiese woordeskat -Woordeskat nie geskik vir doel goed gekonstrueer -Voldoende woordeskat nie Woordkeuse; -Baie goeie woordeskat -Foute belemmer nie -Betekenis belemmer -Feitlik foutloos -Betekenis ernstig belemmer betekenis nie Punktuasie en spelling -Oorwegend foutloos 8 PUNTE VERSPREIDING VAN PUNTE 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Assesseringsrubriek: Skryf: Opstel – Tweede Addisionele Taal Graad 10 – 12 [40 Punte] KRITERIA UITSONDERLIK (U) KNAP (K) GEMIDDELD (G) ELEMENTÊR (E) ONVOLDOENDE (O) INHOUD & BEPLANNING 22-24 18 12-16 7-11 0-6 - Respons is uitsonderlik, treffend - Respons is baie goed; - Respons is - Samehang in - Respons is nie en bo verwagting. getuig van vaardigheid. bevredigend. respons is meer relevant nie. wisselvallig. Respons op opdrag - Idees is intelligent, volwasse en - Idees heeltemal - Idees is redelik - Idees is deurmekaar Idees in teks stem leser tot nadenke. relevant, interessant same- hangend - Idees is en nie op onderwerp Organisering van en gee aanduiding van en oortuigend. onsamehangend en gefokus nie. Dis vaag idees Bewus van: - Uitsonderlike organisasie volwassenheid. onduidelik; nie meer en herhalend. (inleiding, liggaam en - Redelike oorspronklik nie. • doel, samevatting/slot) en samehang. - Organisasie (inleiding, organisasie - Geen organisasie; liggaam en samevatting/ (inleiding, - Min bewys van skryfstuk is Hoë subkategorie • gehoor liggaam en slot) is baie goed en organisasie onsamehangend. samehangend. samevatting/ (inleiding, liggaam en • konteks van opdrag 19-21 17 slot) en samevatting/slot) en - Respons is uitmuntend, maar - Respons is goed; getuig samehang. samehang. 24 PUNTE uitsonderlik treffende eienskappe van vaardigheid. ontbreek. - Idees is relevant, interessant. - Idees is intelligent en volwasse. - Organisasie (inleiding, - Baie knap organisasie (inleiding, liggaam en samevatting/slot) liggaam en samevatting/slot) en is goed en samehangend. Lae subkategorie samehang. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 85

TAAL, STYL & REDIGERING 10-12 8-9 6-7 4-5 0-3 - Taalgebruik is uitmuntend. - Taalgebruik is baie gepas - Taalgebruik - Taalgebruik is basies. - Taalgebruik is 86 onverstaanbaar. Toon, register, styl en woordeskat is geskik en doeltreffend. is voldoende; vir doel en konteks - Toon, styl en register is retories hier en daar - Toon, styl en effektief. - Toon, styl en register is wisselvallig. register is - Toon, styl en Woordkeuse gepas en effektief. elementêr. register is - Woordeskat is uitsonderlik. - Toon, styl en onvoldoende. Taalgebruik en konvensies - Woordeskat is knap. register is oor die - Woordeskat is baie - Grammatika, spelling en basies. - Woordeskat uiters algemeen gepas. Punktuasie - Min grammatika-, spel- en beperk; maak selfs Grammatika punktuasie is feitlik foutvry. - Heelwat grammatika-, - Woordeskat is begrip onmoontlik. Spelling punktuasiefoute. gemiddeld. spel- en - Uitsonderlik gedoen. punktuasiefoute. - Grammatika-, 12 PUNTE - Knap gedaan. - Grammatika, spel- en spelling en - Min of geen punktuasiefoute punktuasie sinsverskeidenheid. belemmer gemiddeld. betekenis. - Beperkte gebruik van retoriese middele. STRUKTUUR 4 3 2 1 0 Kenmerke van teks Paragraafontwikkeling en sinskonstruksie - Uitsonderlike ontwikkeling van - Logiese, samehangende - Gemiddelde - Basiese - Onvoldoende onderwerp. ontwikkeling van onderwerp. ontwikkeling van ontwikkeling van ontwikkeling van 4 PUNTE onderwerp. onderwerp. onderwerp. - Uitsonderlike detail. - Genoegsame detail. - Relevante detail. - Sommige relevante - Nodige detail ontbreek. - Uitsonderlike vaardigheid in sins- - Sins- en paragraafbou is detail. logies en getuig van variasie. - Gemiddelde sins- en - Sins- en en paragraafbou. - Sins- en paragraafbou paragraafbou is paragraafbou. is foutief. foutief. - Opstel maak tog sin - Opstel maak nie sin nie. t.s.v. baie foute. Assesseringsrubriek: Skryf: Lang Transaksionele Teks - Tweede Addisionele Taal Graad 10-12 [20 PUNTE] SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS KRITERIA UITSONDERLIK (U) KNAP (K) GEMIDDELD (G) ELEMENTÊR (E) ONVOLDOENDE (O)

INHOUD, BEPLANNING & 10-12 8-9 6-7 4-5 0-3 FORMAAT - Grondige kennis van - Goeie kennis van - Toon voldoende kennis van - Toon elementêre kennis - Toon weinig, indien enige van kenmerke van teks. kennis van kenmerke van kenmerke van teks. kenmerke van teks. kenmerke van teks. teks. - Respons is basies. Kenmerke van teks - Respons is uitsonderlik, - Respons is baie goed. - Respons is voldoende. - Respons toon weinig, Respons op opdrag Idees treffende en bo verwagting. - Inhoud en idees nie meer indien enige verband met in teks Organisering - Inhoud en idees - Inhoud en idees redelik altyd samehangend nie. opdrag. van idees Konvensies en - Idees is intelligent en samehangend. konteks volwasse. samehangend. - Aanduiding van fokus; - Geen samehang in idees - Nie meer heeltemal met afwykings. en inhoud nie. - Inhoud en idees is - Behou fokus. gefokus nie; enkele samehangend. afwykings. - Min detail ondersteun die - Fokus onvoldoende en 12 PUNTE - Idees is baie goed onderwerp. onvanpas. - Behou fokus. uitgebrei met detail - Sommige detail ondersteun wat die onderwerp die onderwerp. - Noodsaaklike reëls van - Baie min indien enige - Idees is behoorlik uitgebrei ondersteun. die formaat is vaagweg detail ondersteun die met detail wat die onderwerp - Formaat oorwegend gepas, toegepas. Kritiese foute is onderwerp. ondersteun. - Gepaste formaat; maar met foute. egter begaan. onbeduidende foute. - Noodsaaklike reëls van die - Gepaste en akkurate formaat. formaat is nie toegepas nie. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 87

TAAL, STYL & 7-8 5-6 4 3 0-2 88 REDIGERING - Toon, styl, register en - Toon, styl, register en - Toon, styl, register en - Toon, styl, register en - Toon, styl, register en woordeskat is hoogs geskik vir woordeskat is baie geskik vir woordeskat is geskik vir woordeskat is minder woordeskat is nie meer doel, gehoor en konteks. doel, gehoor en konteks. doel, gehoor en konteks. geskik vir doel, gehoor en geskik vir doel, gehoor en konteks. konteks nie. Toon, styl, register en - Baie goeie woordeskat. - Knap woordeskat. - Woordeskat is voldoende. woordeskat is geskik - Basiese woordeskat. - Woordeskat is vir doel/effek en konteks - Toon goeie taalkonstruksie. - Toon oor die algemeen - Toon gemiddelde onvoldoende. Woordkeuse goeie taalkonstruksie. - Toon basiese - Grammatika is akkuraat. taalkonstruksie. - Toon feitlik geen Taalgebruik en konvensies - Grammatika is oor die taalkonstruksie. Punktuasie - Baie min spel- en algemeen korrek. - Enkele grammatikafoute. taalkonstruksie nie. - Grammatika is nie meer Grammatika punktuasiefoute. - Min spel- en - Spel- en punktuasiefoute akkuraat nie. - Grammatikafoute Spelling belemmer nie betekenis nie. belemmer betekenis. punktuasiefoute. - Etlike spel- en punktuasiefoute wat - Besaai met spel- en betekenis belemmer. punktuasiefoute; 8 PUNTE belemmer betekenis. Assesseringsrubriek: Skryf: Kort Transaksionele Teks - Tweede Addisionele Taal Graad 10-12 [20 PUNTE] KRITERIA UITSONDERLIK (U) KNAP (K) GEMIDDELD (G) ELEMENTÊR (E) ONVOLDOENDE (O) SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

INHOUD, BEPLANNING & 10-12 8-9 6-7 4-5 0-3 FORMAAT - Grondige kennis van - Goeie kennis van - Toon voldoende kennis van - Toon elementêre kennis - Toon weinig, indien enige van kenmerke van teks. kennis van kenmerke van kenmerke van teks. kenmerke van teks. kenmerke van teks. teks. - Respons is basies. Kenmerke van teks - Respons is uitsonderlik, - Respons is baie goed. - Respons is voldoende. - Respons toon weinig, Respons op opdrag Idees treffende en bo verwagting. - Inhoud en idees nie meer indien enige verband met in teks Organisering - Inhoud en idees - Inhoud en idees redelik altyd samehangend nie. opdrag. van idees Konvensies en - Idees is intelligent en samehangend. konteks volwasse. samehangend. - Aanduiding van fokus; - Geen samehang in idees - Nie meer heeltemal met afwykings. en inhoud nie. - Inhoud en idees is - Behou fokus. gefokus nie; enkele samehangend. afwykings. - Min detail ondersteun die - Fokus onvoldoende en 12 PUNTE - Idees is baie goed onderwerp. onvanpas. - Behou fokus. uitgebrei met detail - Sommige detail ondersteun wat die onderwerp die onderwerp. - Noodsaaklike reëls van - Baie min indien enige - Idees is behoorlik uitgebrei ondersteun. die formaat is vaagweg detail ondersteun die met detail wat die onderwerp - Formaat oorwegend gepas, toegepas. Kritiese foute is onderwerp. ondersteun. - Gepaste formaat; maar met foute. egter begaan. onbeduidende foute. - Noodsaaklike reëls van die - Gepaste en akkurate formaat. formaat is nie toegepas nie. SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 89

TAAL, STYL & 7-8 5-6 4 3 0-2 90 REDIGERING - Toon, styl, register en - Toon, styl, register en - Toon, styl, register en - Toon, styl, register en - Toon, styl, register en woordeskat is hoogs geskik vir woordeskat is baie geskik vir woordeskat is geskik vir woordeskat is minder woordeskat is nie meer doel, gehoor en konteks. doel, gehoor en konteks. doel, gehoor en konteks. geskik vir doel, gehoor en geskik vir doel, gehoor en konteks. konteks nie. Toon, styl, register en - Baie goeie woordeskat. - Knap woordeskat. - Woordeskat is voldoende. woordeskat is geskik - Basiese woordeskat. - Woordeskat is vir doel/effek en konteks - Toon goeie taalkonstruksie. - Toon oor die algemeen - Toon gemiddelde onvoldoende. Woordkeuse goeie taalkonstruksie. - Toon basiese - Grammatika is akkuraat. taalkonstruksie. - Toon feitlik geen Taalgebruik en konvensies - Grammatika is oor die taalkonstruksie. Punktuasie - Baie min spel- en algemeen korrek. - Enkele grammatikafoute. taalkonstruksie nie. - Grammatika is nie meer Grammatika punktuasiefoute. - Min spel- en - Spel- en punktuasiefoute akkuraat nie. - Grammatikafoute Spelling belemmer nie betekenis belemmer betekenis. punktuasiefoute. nie. - Etlike spel- en punktuasiefoute wat - Besaai met spel- en betekenis belemmer. punktuasiefoute; 8 PUNTE belemmer betekenis. 93 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS Studiegids vir die skryf van tekste, Augustus 2018

BYLAAG D: NASIENSIMBOLE Skryf: Opstel en Transaksionele tekste VERDUIDELIKING SIMBOOL BESKRYWING • Woordorde • (...) • Hakies • Twee kort strepies onder ʼn • Spelfout • = woord • Woordkeuse • / • Haal met ʼn streep deur • T (in die • Tydfoute • Hoofletter T kantlyn) • Woord(e) weggelaat • ^ • Weglaatteken • Taalfoute • ________ • Enkelstreep onder die taalfout • Paragraafindeling • // • Dubbele skuinsstreep • Paragraaf is een lang, lomp sin • [ • Begin van ʼn nuwe sin • Woorde uit ander tale /*nie- funksionele/ vreemde woorde.  (Onthou: standaardafrikaans bly die norm. Gebruiksafrikaans moet verkieslik vermy word. Aanvaar • Trek ʼn X oor die verkeerde • X terme waarvoor Afrikaans nog nie woord. ekwivalente het nie. Aanvaar ook gemotiveerde Afrikaanse streekswoorde/ streekuitdrukkings. •  (bo die • Regmerkies bokant goeie taalgebruik, • Erkenning van taaljuweeltjies woord) idees of uitdrukkings. • hh (in die • Herhaling • Dubbele hh kantlyn) • ʃ (in die • Onduidelik/onverstaanbaar • Kronkelstreep kantlyn) • Vr (in die • Saamgeflans uit vraestel • Hoofletter V kleinletter r kantlyn) • Punktuasie • O • Omkring SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS 91

Bibliografie Banda, M. e.a. 2008. Nuwe Afrikaans Sonder Grense Studiegids Tweede Addisionele Taal. Maskew Miller Longman. Esterhuysen e.a. 2006. Raamwerk. Maskew Miller Longman. Gouws, R. e.a. 2006. X-kit Afrikaans Eerste Addisionele Taal. Maskew Miller Longman. Le Cordeur, M.L.A. e.a. 2006. Afrikaans ons Taal. Maskew Miller Longman. Lingenfelder, I. e.a. 2006. X-kit Afrikaans Huistaal. Maskew Miller Longman. Lutrin, B. 2004. Afrikaans Handbook and Study Guide. Berlut Books. Kleynhans, G. e.a. 2007. Kosmos Graad 12. Nasou Via Afrika. Stanley, R. e.a. 2008. Nuwe Afrikaans Sonder Grense Studiegids Eerste Addisionele Taal. Maskew Miller Longman. Van Schalkwyk, H. 1986. Taalkommunikasie Afrikaans. Maskew Miller Longman. Viva Afrikaans. 2007. Vivlia. Vosloo, R. e.a. 2007. Piekfyn Afrikaans Graad 12 Geïntegreerde Taalteks Eerste Addisionele Taal. Best Books. Vosloo, R. e.a. 2007. Piekfyn Afrikaans Graad 12 Geïntegreerde Taalteks Huistaal. Best Books. Department of Education, November 2008; Junie & September 2009. NSS Vraestelle vir Afrikaans Huistaal, Afrikaans Eerste Addisionele Taal & Afrikaans Tweede Addisionele Taal. 92 SECOND CHANCE MATRIC SUPPORT PROGRAMME | AFRIKAANS

Published by the Department of Basic Education 222 Struben Street Private Bag X895, Pretoria, 0001 Telephone: 012 357 3000 Fax: 012 323 0601 © Department of Basic Education website facebook twitter www.education.gov.za www.facebook.com/BasicEd www.twitter.com/dbe_sa 120 Plein Street Private Bag X9023 Cape Town 8000 South Africa Tel: +27 21 465 1701 Fax: +27 21 461 8110