You're offline
Skip to content
Question paper

XHOSA FAL P1 QP GR11 NOV2022

Subject: Isixhosa FalGrade 11202213 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 11 NOVEMBA 2022 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL) P1 (EXEMPLAR) AMANQAKU: 80 IXESHA: 2 iiyure Olu viwo lunamaphepha ali-14.
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/NOVEMBA 2022) IMIYALELO NENGCACISO 1. Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala: ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda (30) ICANDELO B: Isishwankathelo (10) ICANDELO C: Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi (40) 2. Phendula YONKE imibuzo. 3. Bhala iCANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA. 4. Krwela umgca ekupheleni kweCANDELO ngalinye. 5. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo. 6. Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE. 7. Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi. 8. Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha: ICANDELO A: Imizuzu engama-50 ICANDELO B: Imizuzu engama-20 ICANDELO C: Imizuzu engama-50 9. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo. Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
(EC/NOVEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 3 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA UMBUZO 1 ISICATSHULWA A 1.1 Fundisisa esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo. ISIXHOSA SAMAXHOSA 1 Masiyivume into yokuba isiXhosa sale mihla asifani nesiya sasithethwa ngoobawomkhulu mfamlibe. Asisayi kuze sifane kunjalonje. IsiXhosa esasithehwa ngooMqhayi ekuqaleni asifani nesiya sasithethwa ngooNongqawuse kuCentane. Omnye umhlobo wam ozithanda kakhulu iincwadi zikaMqhayi ezinesiXhosa esimnandi wakhe wathi kum akwaba 5 bonke ababhali bebenokubhala esiya siXhosa sinamanqatha sikaMqhayi bayeke lo bhaxa wesiXhosa bambhalayo. Impendulo yam njengombhali wezi mini, kuyinene ukuba uMqhayi wayenesiXhosa esimnandi. IsiXhosa esinambithekayo umve lowo usithethayo ukuba usithetha ngaphandle kwexhala, simyoli siyavakala. 10 2 Le nto ithetha ukuthi kunganzima kuthi ukubhala ngolwimi olwaluthethwa kwisithuba seminyaka engamashumi amane adlulileyo kuba abafundi banamhlanje abasathethi ngolwa hlobo. Thina singathini ke ukubhala into ngendlela esingathethi ngayo? Ewe sinakho ukumana siyijonga intetho yethu yanamhlanje ngamaganyana ambalwa, ubukhulu 15 becala intetho yethu ayinakuze ifane neyelo xesha kuba nale kaMqhayi yahluke mpela kwekaJolobe nekaJolobe yahluke mpela kwekaQangule. Qaphela kwa-intetho yethu yahlukile. Intetho yethu ayinakufana ncam singakhulelanga kwindawo enye. UmXhosa waseMetele wahlukile ngentetho kumXhosa waseNgcobo. 20 3 Xa siqwalasela izichazi-magama zakudala sifumanisa ukuba kukho inyambalala yamagama esingawasebenzisiyo kule mihla. Kuthi loo magama akasenantsingiselo. Makhe sijonge esi sikaKropf kuthiwa yiKafir English Dictionary ukubizwa kwaso. Sona sabhalwa ngowe- 1899. Sinala magama ‘ibhenqa’ kodwa bendingazi ukuba ukuthetha 25 ngolunya nokuzingca kukubheqa. Andiwazi mna amajwethe, andilazi tu ikreqo. Ngaba bethu saya phi eso siXhosa? KwesikaMcLaren isichazi magama esithi, A Concise Xhosa-English Dictionary esabhalwa ngowe- 1914 kukho la magama: ingcambane, iqawusi, ikulutsi, umyayiga. Hayi madoda sihambile isiXhosa, asimanga ndaweninye. Lo mpondo- 30 zihlanjiwe wombhali wentetho yesiXhosa unguMcLaren uthi kwesinye isichazi-magama awasibhala ngowe-1923 kukho la magama: igotyiba uqolomashe, ukuphacaza, nomchokose. Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/NOVEMBA 2022) 4 Ndivuyiswa yinto yokuba akho amanye amagama esiwaziyo noxa amanye singawazi. Bakho abalaziyo nabalivumayo eliya ganyana lethu 35 laseMetele lithi, ‘ingqumeya ngunziphonde’. Yonke le nto yalatha ukuba ‘isiXhosa asimanga ndawonye sihambile’. Sihambe ngesantya esikhulu kunjalonje. Yiyo loo nto sithi kwezi mini ilunga legwaba nguphezukomkhono. Kuthi ke le ntaka isixelela ukuba ingene intwasahlobo ke ngoko indoda nganye kufuneka ibambelele phezulu 40 komkhono wekhuba, ilime amasimi. Ukuhlonipha kwabafazi nabakhwetha lolunye ulwimi olulutyebisileyo ulwimi lwethu. Atsho kamnandi emxhelweni womXhosa la magama: amanunga, intyathuko, ityhagi njalo njalo. Kubuhlungu ukuphawula ukuba ukuhlonipha kuya kuphela. Akusekho bantu bayigcinileyo into yokuhlonipha, kanti 45 ukuhlonipha kulapho kulele khona ubuXhosa bethu. Singabantu abahloniphayo asiveli sibize kuba kubizwa, siyahlonipha ubukhulu becala xa sithetha, asithi pahaa. 5 Enye indawo enika umdla esiXhoseni ngamagama eendawo. Kucacile ukuba olu lwimi lwakowethu lwaluteketeke ngemihla yangaphambili. 50 Icacile imvelaphi yeli gama lithi iBhayi, iBhofolo, iRhafu njalo njalo kodwa anqabile la andelayo, iCumngce, iNcemerha, iNciba, ndibala ntoni na? Kanti asikhange sime apho isiXhosa. Sigeje kangangokuba iingcali zesiXhosa zibhenele ekwenzeni isichazi-magama sesiXhosa esitsha. Kaloku sele kungenelele namagama awayengekho ngexesha 55 lookhokho angala: isipheke-pheke, ithelevizhini, intluva, isivi njalo njalo. Yiva ndikuxelele gazi lam, sihambile isiXhosa sakuthi. Masiphakameni MzoNtsundu sithethe ulwimi lwethu, sixelise ezinye iintlanga ezinamathele kwiilwimi zazo. Ulwimi lwakho lufuna ukuhoywa nguwe hayi omnye umntu. Kwanele! 60 [Sicatshulwe kwincwadi, Ugeme; ngu-P.T. Mtuze; Iphepha lesi-9–10 saze sahlelwa] Jonga kumhlathi wokuqala. 1.1.1 Yintoni le kufuneka siyivumile? (1) 1.1.2 Khetha igama elichaza ukuba le nto kuthethwa ngayo ayisokuze ijike. (1) 1.1.3 Bhala igama lombhali obhala iincwadi zesiXhosa okhankanyiweyo kulo mhlathi. (1) 1.1.4 Usixelela ntoni umbhali ngale nkcaza yakhe ethi: ‘lo bhaxa wesiXhosa bambhalayo’? (2) Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
(EC/NOVEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 5 Jonga kumhlathi wesibini. 1.1.5 Ngokwesicatshulwa isimamva u-‘wa’ kwigama ‘olwaluthethwa’ sibonakalisa: A Isenzisa. B Isenzela. C Isenziwa. D Isenzana. (1) 1.1.6 Chaza unobangela wokuba intetho yethu yahluke. (2) Jonga kumhlathi wesithathu. 1.1.7 YINYANI/LULUVO ukuba izichazi-magama zakudala zinamagama esingawasebenzisiyo. Xhasa impendulo yakho. (2) 1.1.8 Uthetha ukuthini umbhali ngentetho ayibhale ngqindilili kulo mhlathi? (2) 1.1.9 Tyumba igama elibonakalisa ukuba uMcLagen yingcaphephe yombhali. (2) Jonga kumhlathi wesine. 1.1.10 Xela isizathu sokuba umbhali enze uphinda-phindo lwentetho ethi ‘IsiXhosa asimanga ndawonye sihambile’. (2) 1.1.11 Sebenzisa igama ‘ilime’ libe kwisininzi ulisebenzise ngokuchanekileyo kwisivakalisi. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: (a) isininzi (1) (b) isivakalisi (2) 1.1.12 Bhala isithetha-ntonye seli gama ‘ityhagi’. (1) Jonga kumhlathi wesihlanu. 1.1.13 Khankanya amagama amaBINI angamagama emboleko asetyenziswe kulo mhlathi. (2) 1.1.14 Esi sihloko sithi, ‘isiXhosa samaXhosa’ siwuxhasa njani umxholo wesi sicatshulwa. (2) Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/NOVEMBA 2022) ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO 1.2 KUMNANDI UKUKHONZA [Ithatyathwe ku-cruisecritic.com] 1.2.1 Xela izinto zibeMBINI ezibonisa ukuba lo mntu ukulo mfanekiso uhleli phandle. (2) 1.2.2 Bhala imisebenzi eyenziwa ngulo mntu ukulo mfanekiso. (2) 1.2.3 Ngqina ngeengongoma ezimbini ukuba lo mfanekiso uzoba ixesha lehlobo. (2) AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
(EC/NOVEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 7 ICANDELO B: ISISHWANKATHELO UMBUZO 2 Funda esi sicatshulwa silandelayo, wandule usishwankathele usicebise ngeendlela ezinokunceda uhlale usempilweni ngeli xesha lesifo seCorona. Shwankathela ngokwemo yokudwelisa iingongoma. Landela le miyalelo xa ushwankathela. 1. Chonga iingongoma eziphambili ezisi-7 ubude bungadluli kuma 60–70 amagama. 2. Zidwelise ngendlela ehambelanayo ngamazwi wakho ungawulahlanga umxholo. 3. Bhala inani lamagama owasebenzisileyo kwizibiyeli ezantsi kwesishwankathelo. 4. Upelo, iimpawu zobhalo nokusetyenziswa kolwimi maluchaneke. ISICATSHULWA C Ukuqhambuka kweCorona kube nefuthe kubomi bethu ngeendlela ezininzi. Kubaluleke ngakumbi ngoku kunakuqala ukukhathalela impilo. Nazi iingcebiso ezinokunceda uhlale usempilweni, kwaye wonwabile. Ziqhelise ukuqondisisa kwaye unike ingqalelo kwinto oyenzayo kuya kukunceda uhlale ukhumbula. Ukuziqhelanisa nokuqonda kukunceda ekubeni woyise uxinzelelo. Qaphela indlela ophefumla ngayo zama ukunciphisa ukuphefumla kwakho kwaye ubale umphefumlo wakho ukusuka kwisinye ukuya kuntlanu ukuzolisa ingqondo. Yiba nokutya okusempilweni nokunesondlo. Ukugcina ukutya okunempilo kunokunceda ukukhulisa amajoni omzimba ukunceda ukulwa iCOVID-19. Bandakanya iziqhamo kunye nemifuno emininzi. Hlala uqhagamshelana, thatha eli xesha ukuphinda unxibelelane nabahlobo bakho kunye nosapho lwakho ngexesha lokuzikhetha. Unokufunda ukusebenzisa itekhnoloji entsha ukunxibelelana nabantu obathandayo. IiApps ezinje ngoSondeza okanye iSkype zikuvumela ukuba ubize umnxeba kwaye unxibelelane nabanye nanini na emini. Hlala usebenza, ukuhlala usebenza kunokuba lula njengokuthatha uhambo olufutshane ujikeleze iyadi yakho, igadi, ukucoca imeko yasekhaya, ukunitha nokupheka. Gcina umzimba wakho ubhetyebhetye ngokuzolula okanye ukwenza iyoga kuqala ekuseni xa uvuka. Zigcine wonwabile, ukuzigcina uxakekile kwaye wonwabile ngexesha le-COVID-19 kubaluleke kakhulu. Ukumamela umculo, ukubukela imiboniso oyithandayo kwiNetflix, ukudlala iipuzzle ezikwi-Intanethi, ukubhalisela izifundo zeYouTube kunye nokufunda isakhono esitsha zezinye zeembono onokuthi uzizame. Nxibelelana nezixhobo zempilo yengqondo. Eli lixesha elinzima nelingonwabisiyo, kwaye ukuba ufuna inkxaso yezempilo yengqondo ungatsalela umnxeba i-Beyond Blue Support Service. Inkonzo yasimahla neyimfihlo iyafumaneka mihla le kubo bonke abantu base-Australia kwi-Intaneth. [Sicatshulwe ku-dareanddiscover.com saze saguqulelwa esiXhoseni] AMANQAKU ECANDELO B: 10 Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/NOVEMBA 2022) ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI UMBUZO 3 ISIBHENGEZO-NTENGISO. Funda esi sibhengezo-ntengiso uze uphendule imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA D Iitapile! Ikumkani kwizidlo. Imveliso yakwaOom Boss. Ngena ku-oomBoss online marketing. Sifumaneka kuKahoot, nakuWhatsApp. Zinesondlo, ziphekeka lula. Thenga ezakho nawe, ungcamle. [Sithatyathwe ku-Agro4africa.com.saze sahlelwa] 3.1 Yintoni le mveliso ithengiswa kule ntengiso? (1) 3.2 Xela igama lomzi-mveliso wale mveliso ithengiswayo. (1) 3.3 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi. Ibinzana elikule ntengiso elithi ‘ikumkani kwizidlo’ lisetyenziselwe ... A ukufanisa. B ukuhlonipha. C ukubaxa. D ukumntwisa. (1) Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
(EC/NOVEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 9 3.4 Nika amaqonga abeMABINI asetyenziselwa ukushishina kwesi sibhengezo- ntengiso. (2) 3.5 Kunika eyiphi intsingiselo ukusetyenziswa kwesakhi u ‘yakwa’ kule ntengiso. (1) 3.6 Khankanya izinto zibeMBINI umthengi azifumanayo xa ethenge le mveliso. (2) 3.7 Ingaba ulwimi olukhapha le ntengiso luyithengisa ngokuthimbayo le mveliso? Xhasa impendulo yakho. (2) [10] Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/NOVEMBA 2022) UMBUZO 4: IKHATHUNI Funda le khathuni uze uphendule imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA E ISAKHELO 1 ISAKHELO 2 ISAKHELO 3 Hee! Katana uwinile Landela mna Katana. Sungxola, Katana. Bekumnandi ukudlala Xhuma-aa! nawe. [Icatshulwe kwi-intanethi-mamataxi.blogspot.com] 4.1 Yintoni ebonakalisa ukuba isithethi esikwisakhelo-1 siyathetha. (1) 4.2 Nika umsebenzi wesikhuzo esikwisakhelo soku-1. (2) 4.3 Ndiyagqina/Ndiyachasa ukuba nguKatana othethayo kwisakhelo sesi-2. (1) 4.4 Thelekisa intshukumo kaKatana ekwisakhelo soku-1 nekwisakhelo sesi-2. (2) 4.5 Bhala imo ende ngegama elisetyenziswe kwisakhelo sesi-3 ‘Sungxola’. (1) 4.6 Khetha igama elisisithetha-ntonye seli gama ‘Sukungxola’ kula alandelayo: A Thetha B Thuma C Thula D Theza (1) 4.7 Chaza ukuba umzobi usiveze njani isihlekiso kule khathuni. (2) [10] Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
(EC/NOVEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 11 UMBUZO 5 IPROZI 5.1 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA F ULuyolo Yiba uye waphumelela emagqabini engalindelekanga kukhuphiswano lomculo. Waye wafumana isigidi seerandi kunye namanye amaqithiqithi. Lo mfana unamashumi amane eminyaka, uyinzalelwane yaseMpuma Kapa. Uxelele iphephandaba iSowetan ukuba akakhange acinge konke konke ngokuphumelela, uthi ebefuna nje ukuba kuluhlu lwe Top-10 abe kwiqonga kuba yena ebefuna ukukhula njengemvumi kuphela. Esinye sezipho kwezininzi azifumeneyo sisigidi seerandi, imiliyoni esandleni. Uthiwe jize ngewaka leerandi ngoko nangoko yaze yafakwa kwiakhawunti yakhe phambi kokuba awongwe ngesigidi serandi. Igaraji yakwaFord yamnika umnyobo wesithuthi esitsha kraca esiyiFord Fiesta. KwaTelkom uwongwe ngesixa semali engama-R350 000 eerandi kunye ne20GB yedata. KwaHauwei ufumene iwotshi yodidi oluphezulu enomfanekiso wekati entle kakhulu. [Sicatshulwe kuhttps://www.sowetanlive.co.za saze saguqulelwa esiXhoseni] 5.1.1 Xela umsebenzi wegama elikwizibiyeli kwesi sivakalisi silandelayo. ULuyolo Yiba (uye) waphumelela emagqabini engalindelekanga kukhuphiswano lomculo. (1) 5.1.2 Sebenzisa igama ‘emagqabini’ kwisivakalisi liphuhlise intsingiselo eyahlukileyo kule ikwisicatshulwa. (2) 5.1.3 Khetha isimelabizo kwesi sivakalisi singezantsi unike nodidi lwaso. Lo mfana unamashumi amane. (2) 5.1.4 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo: Igama ‘iphephandaba’ liwa kwesi sigaba-sentetho ... A kwizithetha-ntonye. B kwizixando-zezenzi. C kwisibizo-esimbaxa. D kwizibizo-ezingacacanga. (1) 5.1.5 Yakha isibizo ngegama ‘esandleni’ uze usisebenzise kwisivakalisi. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: (a) Isibizo (b) Isivakalisi (2) Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 (EC/NOVEMBA 2022) 5.1.6 Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa libinzana ‘uthiwe jize’ elikrwelelwe umgca ngaphantsi. Uthiwe jize ngewaka leerandi. (2) 5.1.7 Bhala kwakhona esi sivakalisi silandelayo sibe kwixesha eladlulayo. KwaTelkom uwongwe ngesixa semali eninizi. (2) 5.1.8 Bhala iqhalo ngesi sibizo ‘ikati’. (2) [14] Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha
(EC/NOVEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1 13 5.2 UMFANEKISO Funda lo mfanekiso uze uphendule imibuzo esekwe kuwo. ISICATSHULWA G [Uthathwe kuwww.capestylemag.com] 5.2.1 Lungisa ezi zivakalisi zilandelayo ngokusebenzisa ngokuchanekikeyo igama elikwizibiyeli. (a) Unxibe (hle) uDuma. (b) Ibe (indaba + umlomo) into yeemaski kulo nyaka. (2) 5.2.2 Bhala ingxelo ntetho ngesi sivakalisi silandelayo ngezantsi. Faka imaski yakho Lizo, utsho uDumo. (2) 5.2.3 Hlahlela isivakalisi esingezantsi ukhuphe igatya eliyintloko nelayamileyo. Lo mfana uphakamise isandla esikhulu phezulu. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: IGATYA ELIYINTLOKO IGATYA ELAYAMILEYO (2) [6] AMANQAKU ECANDELO C: 40 AMANQAKU EWONKE: 80 Akuvumelekanga ukufota eliphepha Tyhila iphepha

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 11 Isixhosa Fal

Explore more published documents in this catalogue.

View all