Sepedi Hl Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo (Sepedi)

GRADE 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA BORARO (P3) MOPITLO/PHUPU 2024 TLHAHLO YA GO SWAYA MEPUTSO: 100 Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 10. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 2 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya ELA HLOKO: • Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, KAROLO YA A). • Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo. • Mo go diteng, polelo le mongwalelo, le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo. • Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase. KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO [MEPUTSO YE 50] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni magareng DITENG LE PEAKANYO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Karabo e a -Tlemagano ya -Molekwa o tšwele (Go araba dipotšišo) potšišo ke bja maemo a gabotsebotse. kgotsofatša. dikgopolo ga se ya tseleng kudukudu. Legato la godimo Tatelano ya dikgopolo ge godimodimo go fetiša. -Dikgopolo di kgahliša -Dikgopolo di maleba. -Dikgopolo di go dirwa peakanyo. - Dikgopolo tša go laetša kudu ebile di sepelelana tlemagane ebile di a -Dikgopolo ga di hlakahlakane ebile ga Temogo ya morero, bohlale, tša go hlohla le hlogo/sererwa. kgodiša. tšwelele gabotse ebile di nepiše. baamogedi ba tshedimošo mabjoko tše di tšweletšago -Peakanyo le tlemagano -Peakanyo le ga di bontšhe -Dikgopolo ga di nepiše le dikamano. tsebo ye e tseneletšego. ya dikgopolo ke tše tlemagano ya dikgopolo boitlhamelo. hlogo ebile di a -Peakanyo le tlemagano ke dibotsebotse mo go ke tše dikaone mo go -Tatelano le ipoeletša. MEPUTSO YE 30 tše di ikgethilego mo go matseno, mmele le matseno, mmele le tlemagano ya -Ga go tatelano le matseno, mmele le mafetšo. mafetšo. dikgopolo di tšwelela tlemagano ya mafetšo. gannyane. dikgopolo. 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Potšišo e arabilwe ka -Molekwa o tšwele -Ga go bolelwe selo ka potšišo ke bja maemo a gabotse. mo go kgotsofatšago tseleng. hlogo ye e filwego. godimodimo. -Dikgopolo di a kgahliša eupša ga se ya hlaka -Dikgopolo di -O tšwele tseleng Legato la fase -Dikgopolo tša go laetša ebile di sepelelana le gabotse. hlakahlakane. kudukudu. bohlale, tša go hlohla hlogo/sererwa. -Tlemagano ya -Ga go peakanyo -Diteng ga di nepiše mabjoko tše di tšweletšago -Peakanyo le tlemagano dikgopolo e a goba tlemagano ya ebile di hlakahlakane. tsebo ye e tseneletšego. ya dikgopolo ke tše kgotsofatša ebile e a dikgopolo ye e -Bokgoni bja maemo a dibotse mo go matseno, kgodiša. tšwelelago. godimo bja go beakanya le mmele le mafetšo. -Peakanyo le go tlemaganya dikgopolo tlemagano ya dikgopolo mo go matseno, mmele le di a kgotsofatša mo go mafetšo. matseno, mmele le mafetšo. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 3 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya POLELO, MONGWALELO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 LE PALOBOHLATSE -Segalo, retšistara, setaele -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, le tlotlontšu di sepelelana setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di Segalo, retšistara, kudukudu le morero, sepelelana gabotsebotse sepelelana gabotse le sepelelana gannyane mongwalelo, tlotlontšu ya baamogedi le dikamano. le morero, baamogedi le morero, baamogedi le le morero, baamogedi Legato la godimo maleba ya morero le -Polelo ke ya boitshepo, ya dikamano. dikamano. le dikamano. dikamano go nona, ya maatlakgogedi. -Polelo e na le maatla, ya -Tirišo ya maleba ya -Tirišo ya polelo ke ya Kgetho ya mantšu. -Polelo e na le segalo sa go segalo sa maleba. polelo e dira gore motheo. Tirišo ya polelo le ba le maatlakgogedi ebile e -Diphošo tša popopolelo molaetša o kwagale. -Segalo le mošito ga melawana, maswao, nonne ka mebolelwana ya le mopeleto ga se tše -Segalo ke sa maleba. se tša maleba. popopolelo le mopeleto go kgahliša. kae. -Mebolelwana e -Tlotlontšu ke ye - Go nyakile go se be le ge -Polelo e beakantšwe dirišitšwe go godiša nnyane kudu. -Polelo ga e MEPUTSO YE 15 e ka ba phošwana e tee ya gabotsebotse. boleng bja diteng. kwešišagale. popopolelo le mopeleto. -Segalo, retšistara, -Polelo e beakantšwe ka setaele le tlotlontšu ga bokgwari bja maemo a di sepelelane le godimodimo. morero, baamogedi le 13 10 7 4 dikamano. -Polelo ya maemo a -Polelo ke ya maemo a -Tirišo ya polelo e a -Polelo ga e -Tlotlontšu ke ye godimodimo ya go ba le godimo ya go ba le kgotsofatša eupša e na kgotsofatše nnyane kudukudu mo e Legato la fase segalo se maatla. maatlakgogedi. le diphošo. -Ga go phapantšho ya lego gore e dira gore - Go nyakile go se be le ge-Segalo ke sa maleba sa -Segalo se a mafoko. ditaba di se e ka ba phošwana e tee ya go ba le maatlakgogedi. kgotsofatša eupša -Tlotlontšu ga se ye kwešišagale. popopolelo goba mopeleto. -Diphošwana tše nnyane mebolelwana ga se ya kaalo. -Polelo e beakantšwe ka tša popopolelo le dirišwa o kaalo. bokgwari. mopeleto. -Polelo e beakantšwe gabotse. SEBOPEGO 5 4 3 2 0–1 -Tšwetšopele ya sererwa ke -Tatelano ye botse ya -Dintlha tša maleba di -Dintlha tša maleba ga -Dintlha tša maleba ga Dinyakwa/Dipharologantšho ya maemo a godimodimo. tšwetšopele ya dintlha. tšweleditšwe. se tše kae. di gona. tša setšweletšwa. -Tlhalošo ya dikgopolo ke -Tlemagano ye botse ya -Mafoko le ditemana di -Mafoko le ditemana -Mafoko le ditemana di Tšwetšopele ya ditemana le ya maemo a godimodimo. dintlha le dikgopolo. hlamegile gabotse. di na le diphošo. fošagetše. tlhamo ya mafoko. -Tlhamo ya mafoko le -Mafoko le ditemana di -Taodišo e a kwagala. -Taodišo e a kwagala -Taodišo ga e kwagale. ditemana ke ya go ikgetha, beakantšwe ka eupša e na le MEPUTSO YE 5 ya maemo a godimodimo. makgethe. mafokodi. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 4 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO [MEPUTSO YE 25] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni DITENG, PEAKANYO LE 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 SEBOPEGO -Bokgoni bja go araba potšišo -Bokgoni bjo bobotsebotse -Bokgoni bja go -Bokgoni bja motheo bja -Karabo ya gagwe ga e ke bja maemo a godimodimo bja go araba potšišo bjo kgotsofatša bja go araba go araba potšišo bja go laetše tsebo le ye nnyane -Go araba dipotšišo le go fetiša. bo laetšago tsebo ye potšišo bja go laetša tsebo laetša tsebo ye nnyane ya mohuta wa dikgopolo. - Dikgopolo ke tša go laetša botse ya mohuta wa ya mohuta wa ya dinyakwa tša mohuta setšweletšwa. -Tatelano le peakanyo ya bohlale, le go mabjoko. setšweletšwa. setšweletšwa. wa setšweletšwa. -Molaetša ga o tšwelele dikgopolo. -Tsebo ke ye e tseneletšego -Ditaba di nepiša -Go na le nepišo eupša go -Go na le nepišo ye gabotse ka ge molekwa a -Morero, baamogedi, ya dinyakwa tša mohuta wa setšweletšwa. na le go tšwa tseleng nnyane ya setšweletšwa tšwele tseleng kudukudu. dinyakwa/dipharologantšho setšweletšwa. –Molekwa ga se a tšwa gannyane. eupša go na le go tšwa -Ga go tlemagano ya le dikamano. -Ditaba di nepiša tseleng. -Tlemagano ya dikgopolo tseleng. diteng le dikgopolo. setšweletšwa thwi. -Tlemagano ya diteng le le dikamano e a -Tlemagano ya diteng le -Ditaba di hlalošwa -Tlemagano ya diteng le dikgopolo ke ye botse. kgotsofatša. dikgopolo ga se ye kaalo gannyane. MEPUTSO YE 15 dikgopolo ke ya maemo a -Tlhalošo ya ditaba ke ye -Tlhalošo ya ditaba e a -Tlhalošo ya ditaba ke -Sebopego sa godimo. botse ebile e thekga kgotsofatša ebile e thekga ya motheo ebile e setšweletšwa ga se sona. -Tlhalošo ya ditaba ke ya sererwa. sererwa. thekga sererwa maemo a godimo ebile e -Sebopego ke sa maleba -Sebopego ke sa maleba gannyane. thekga sererwa. eupša se na le eupša se na le diphošo - Melao ya sebopego ga -Sebopego ke sa maleba sa diphošwana di se kae. tše dintšinyana. se ya šomišwa ka go sepelelana le tshwanelo. setšweletšwa. -Go tlogetšwe dintlha tše bohlokwa. POLELO, SETAELE LE 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 PALOBOHLATSE -Segalo, retšistara, setaele le -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, tlotlontšu di sepelelana setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu ga di setaele le tlotlontšu ga di Segalo, retšistara, setaele, gabotsebotse le morero, sepelelana gabotse le sepelelana le morero, sepelelane gabotse le sepelelane le morero, morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. dikamano. -Polelo e nepagetše ebile e dikamano. -Diphošo tša popopolelo dikamano. -Sengwalo se tletše ka Tirišo ya polelo le hlamegile gabotse. -Polelo ga e na diphošo ga se tše dintši. -Popopolelo ga se ye e diphošo ebile se melawana. - Go nyakile go se be le ge e tša popopolelo ebile e -Tlotlontšu ke ye e nepagetšego ebile e hlakahlakane. Kgetho ya mantšu. ka ba phošwana e tee ya hlamegile gabotse. lekanetšego. tletše ka diphošo. -Tlotlontšu yeo e lego Maswao le mopeleto. popopolelo le mopeleto. -Tlotlontšu ke ye ntši. -Diphošwana tše di lego -Tlotlontšu ga se ye ntši gona ga e sepelelane le - Diphošo ga se tše dintši. gona ga di fetoše -Molaetša o a tšwelela morero le gannyane. MEPUTSO YE 10 molaetša. eupša o arošitšwe. -Molaetša ga o tšwelele le gannyane. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 5 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya ELA HLOKO: • Dintlha tše di filwego ka tlase ga hlogo ye nngwe le ye nngwe ke tša go hlahla baswai fela • Kwešišo ya molekwa ya hlogo ye a e kgethilego e elwe šedi le ge dintlha tša gagwe di fapana le tše di filwego KAROLO YA A: DITAODIŠO POTŠIŠO YA 1 Balekwa ba ngwale taodišo ya mantšu a 400–450 ka hlogo e tee ya tše di filwego. Ba ka ngwala ka mehuta ye e latelago ya ditaodišo: Taodišokanegelo, taodišotlhaloši, taodišokgadimo, taodišokahlaahlo, taodišongangišano goba tswalano ya tšona. 1.1 E be e se pula, e le merwalelo Go letetšwe gore molekwa a ngwale ka tshenyo ye e hlotšwego ke merwalelo le thušo ye e bilego gona. [50] 1.2 Pontšho ya dibaka tša mešomo ya selehono Go letetšwe gore molekwa a hlaloše gore dipontšho tše di direlwa bomang, kae, bjang le gore mešomo ye ke efe? [50] 1.3 O ka re e ka direga gape Go letetšwe gore molekwa a laetše se a ipshinnego ka sona gomme a duma gore se direge gape. [50] 1.4 Malwetši a mainaina Go letetšwe gore se direge molekwa a tšweletše malwetši a mehutahuta, a laetše le a a gape. gore kilego a tlaiša ditšhaba ka go bolaya batho ba bantši le diphoofolo le mokgwa wo a ilego a laolwa/fedišwa ka gona. [50] 1.5 Go tsebega ke ka maitshwaro a mabotse fela. Dumela goba o ganetše. Go letetšwe gore molekwa a tšweletše lehlakore la go dumela goba la go ganetša. Lehlakoreng la go dumela a laetše maitshwaro a mabotse a a ka dirago gore motho a tsebege. Lehlakoreng la go ganetša a laetše ka moo motho a ka tumago ka baka la maitshwaro a mabe. [50] 1.6 Dipoloko tša selehono di re sobeletša seatla morabeng Go letetšwe gore molekwa a tšweletše ka moo dipoloko tša selehono di jelago batho tšhelete ka gona. [50] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 6 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya Tlhathollo ya ditšweletšwa tša go bonwa e akaretša mehuta ya ditaodišo ka moka. Molekwa o ikgethela seswantšho gomme a ngwala taodišo ka mohuta wo a o nyalantšhago le seswantšho seo. 1.7 Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka tlhathollo ya se se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola kgopolokgolo. A hlaloše ka mo basadi ba nago le bokgoni bja go fihlelela maemo a godimo setšhabeng ka gona. A hlaloše gape le ka fao basadi ba ilego ba gatelelwa ka gona ga bjale ba lokologilego go fihlelela maemo a godimo setšhabeng. [50] 1.8 Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka tlhathollo ya se se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola kgopolokgolo. A ka hlaloša gore motho le ge a ka huma bjang kapa bjang ge a eya boyabatho a ka se sepele le mahumo a gagwe, o a tlogela mo lefaseng. [50] PALOMOKA YA KAROLO YA A: 50 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 7 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO POTŠIŠO YA 2 2.1 LENGWALO LA SEMMUŠO Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a kgopele Mmasepala wa selete sa gabo thušo mabapi le ditsela tše di senyegilego tša go ya toropong. Go ngwalwe ka motho wa pele le ka lebaka le le fetilego. Sebopego le diponagalo/dinyakwa • Sebopego le botelele e be tša maleba. • Atrese ya mongwadi/moromedi • Maemo a moamogedi wa tshedimošo • Atrese ya moamogedi/moromelwa • Madume/Matseno le hlogo ya taba • Diteng e be tša maleba tša go kgopela thušo go Mmasepala mabapi le ditsela tše di senyegilego tša go ya toropong. • Retšistara le polelo e be tša semmušo. • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. • Mafelelo/bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka botlalo. Mohlala: Ke nna/Wa lena/Ka boikokobetšo Ledwaba M/Maropeng Ledwaba. [25] 2.2 EMEILE Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a ngwale emeile ya go leboga mogwera wa gagwe ge a mo thušitše ka Dipalo tlhahlobong ya mafelelo a ngwaga. Sebopego le diponagalo/dinyakwa • Sebopego le botelele e be tša maleba. • Atrese ya emeile ya moromelwa • Hlogo ye e laetšago lebaka la go romela emeile • Madume/matseno a makopana a segwera • Diteng e be tša maleba tša go leboga mogwera. • Retšistara le polelo e be tša segwera. • Segalo e be sa maleba. • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. • Mafelelo/bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka mokgwa wa setlwaedi Mohlala: Ke nna/Wa gago/Mogwerago Mokgadi [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 8 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya Mohlala wa Emeile: Go ya go: Emeile ya moromelwa (selaelo123@gmail.com) CC: BCC: Hlogo: Lebaka la emeile (Ditebogo) Madume: A segwera (Mogwera) Mmele: Diteng tša emeile ● Matseno ● Hlaloša ditaba ka botlalo Thumo/Mafetšo. Wa gago Mokgadi 2.3 TŠA BOPHELO BJA MOHU Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a bontšhe gore mohu e be e le sebapadi sa go tuma sa thelebišene. A laetše ditiro le mehola ya gagwe setšhabeng. Go ngwalwe ka motho wa boraro, ka lebaka le le fetilego. Sebopego le diponagalo/dinyakwa • Leina le sefane tša mohu. • Batswadi ba mohu • Lefelo le mohu a belegetšwego go lona • Letšatši la matswalo a mohu • Dithuto tše mohu a di fihleletšego • Tša mošomo • Ditiro tše botse tše mohu a gopolwago ka tšona • Letšatši le a hlokofetšego ka lona • Se se hlotšego lehu la gagwe: kotsi ya sefatanaga • Meloko ya kgauswi yeo mohu a e tlogetšego • Lefoko la taelo Mohlala: Mohu a ka laelwa ka leinatheto/moeno: Robala ka khutšo Mogošadi/Mokone. • Retšistara le polelo e be tša go hlompha. • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. • Go ngwalwe ka motho wa boraro, ka lebaka le le fetilego. [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 9 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya 2.4 POLELO Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a tšweletše polelo ya go leboga mmušo mabapi le dintlwana tša boithomelo tše di agetšwego sekolo. Sebopego le diponagalo/dinyakwa. • Matseno, mmele le mafelelo/thumo • Matseno e be a a gogago šedi ya batheeletši. • Diteng di be mabapi le go leboga mmušo ka dintlwana tša boithomelo. • Go šomišwe mafoko a makopana a dikgopolo tše bonolo. • Retšistara le polelo e be tša go hlompha. • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. [25] 2.5 PEGO Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a ngwale pego ye e tlago alwa setšhabeng mabapi le ditlabakelo tša dipapadi tše di reketšwego bafsa. Sebopego le diponagalo/dinyakwa • Thoma ka go ngwala boithekgo/ bokamorago bja pego ya gago. • Tšweletša matseno, mmele le mafetšo • Ngwala diteng tša go lebana thwii le tabakgolo ya sererwa. • Diteng di akaretše dikgopolokgolo le dikgopolotlaleletšo tša sererwa. • Diteng di be mabapi le ditlabakelo tša dipapadi tše di reketšwego bafsa. • Laetša kgodišo ya tatelano ya dikgopolo. • Ngwala dikgopolokgolo ka tsela ya dintlha. • Ngwala ka motho wa bobedi. • Ngwala ka lebaka le le fetilego. • Šomiša mahlaodi le mantšu a a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo. • Retšistara le polelo e be tša maleba. • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. [25] 2.6 ATHIKELE/TAODIŠWANA YA KURANTA Mohlala mabapi le diteng tša sererwa: Go letetšwe gore molekwa a tšweletše maikutlo mabapi le batšofadi ba ba dulago ba le noši. Sebopego le diponagalo/dinyakwa • Hlogo ya taba ye e begelago babadi ka se se anegwago. • Hlogo ya taba e be ye e gogago mahlo a babadi. • Dintlha di fiwe ka boripana le ka nepagalo ntle le go kgopamiša nnete. • Diteng di be mabapi le maikutlo a mongwadi go lebeletšwe batšofadi ba ba dulago ba le noši. • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. • Polelo e be ye e tsošago maikutlo le go hlohleletša. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 10 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya • Mafelelong efa ka botlalo leina le boitsebišo bja motho yo go ka ikgokaganywago le yena go ka fa ditaba ka botlalo ge go hlokega. • Sebopego, Mohlala: Leina la kuranta, letšatši, letšatšikgwedi. (Senakangwedi, Labobedi, Phupu 1, 2024) • Hlogo (Batšofadi ba ba dulago ba le noši) • Leina la mmegi: Mokwabohloko Mothuši. • Segalo e be se se fodilego. • Retšistara le polelo e be tša semmušo. [25] PALOMOKA YA KAROLO YA B: 50 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 100 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe