Sepedi HL P1 May June 2024 MG

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA PELE (P1) MOPITLO/PHUPU 2024 TLHAHLO YA GO SWAYA MEPUTSO: 70 Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 8. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 2 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO GO SWAYA TEKATLHAOLOGANYO • Ka lebaka la go re nepo e lebešitšwe go kwešišo, mopeleto le polelo tša go phošagala dikarabong ga tša swanela go šetšwa, ka ntle le ge fela diphošo tša mohuta wo di fetola tlhalošo/kwešišo. Diphošo di swanetše go bontšhwa. Ge molekwa a diriša mantšu a polelo ye a sa lekwego ka yona, hlokomologa mantšu ao, gomme ge karabo e tšweletšwa gabotse, se mo fokoletše meputso. Le ge go le bjalo, ge lentšu la polelo ye nngwe le dirišwa mo sengwalong gomme le nepiša karabo, gona karabo yeo e tla amogelwa. • Mo go dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša EE/AOWA goba Ke a dumela/Ga ke dumele. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo. • Ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo. • Ge go nyakega dikarabo tša lentšu le tee, gomme molekwa a fa lefoko ka moka, swaya karabo ya nnete ge fela lentšu la nnete/karabo le thaletšwe. • Ge dintlha tše pedi goba tše tharo di nyakega gomme gwa fiwa tše ntši, swaya fela tše pedi goba tše tharo. • Amogela mebolelwana. POTŠIŠO YA 1 1.1 1.1.1 (a) '…mphiwafela …' (b) '…re o alela diatla'. (2) 1.1.2 • Afrika-Borwa e na le naga ye e nabilego. • Afrika-Borwa e na le maemo a boso mo letšatši le hlabago nako ye ntši. (2) 1.1.3 • Agrivoltaic e thuša temong ya dibjalo le diruiwa. • Agrivoltaic e thuša tšweletšong ya mohlagase. (2) 1.1.4 • Mohlagase wa solar o fehlwa ka mahlasedi a letšatši mola wo o dirišwago ke bontši bja Maafrika-Borwa o fehlwa ka malahla le meetse. • Mohlagase wa solar o seketša tšhelete mola wo o dirišwago ke bontši bja Maafrika-Borwa o rekwa ka tšhelete ye ntši. (2) 1.1.5 • Dibjalo – Ga di lahlegelwe ke meetse a mantši/ di hwetša moriti • Diruiwa – Di hwetša moriti • Diphanele tša solar – Di a fola tša kgona go tšweletša mohlagase wo montši. (3) 1.1.6 • O mmolokela tšhelete ya go reka mohlagase. • O mo direla letseno ka ge a kgona le go o rekiša. • O mo thuša ka mediro ka moka ya polase ye e amanago le tirišo ya mohlagase. (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 3 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya 1.1.7 • Bafsa ba ka hwetša mešomo ya go lokela diphanele tša solar. • Bafsa ba ka ithomela dikgwebo tša go lokiša le go hlokomela diphanele tša solar. (2) 1.1.8 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: • Ke be ke tla dira gore go be le dipolasa tša solar tše dintši ka mo nageng gore di kgone go tšweletša mohlagase. • Ke be ke tla hlohleletša badudi go reka diphanele tša solar gore ba kgone go tšweletša mohlagase wo e lego wa bona. • Ke be ke tla ntšha masolo a go swara le go otla batho ba ba šomišago mohlagase ka ntle le molao. • Go ruta batho go seketša mohlagase. (TŠE PEDI fela) (2) 1.1.9 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: • Badudi ka moka ba Afrika-Borwa ba na le tokelo ya go abelwa mohlagase bjalo ka tirelo ya motheo. • Badudi ba swanetše go lefela mohlagase wo ba o šomišago. (2) 1.2 1.2.1 C/Tirišo ya diphanele tša solar (1) 1.2.2 Go šireletša dihlogo tša bona kgahlanong le dikgobalo. (1) 1.2.3 SESWANTŠHO SA 3 se laetša ditamati le molemi wa tšona mola SETŠWELETŠWENG SA A TEMANENG YA 3 go bolelwa ka temo ya dibjalo tša go rata moriti. (2) 1.2.4 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Dibjalo di ka se gole gabotse/di ka fišwa ke letšatši gomme tša hwa. (1) 1.2.5 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: • Di šireletša dibjalo • Di abela diruiwa moriti • Di thuša go abela mongngwako mohlagase. (3) 1.2.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Maikutlo a lethabo • Ke thabišwa ke go bona ka fao diphanele tša solar di holago batho ka gona. (2) PALOMOKA YA KAROLO YA A: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 4 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA B: KAKARETŠO POTŠIŠO YA 2 Mokgwa wa go swaya kakaretšo: Kabo ya meputso: D = Dintlha P = Polelo M = Mantšu D = Dintlha tše šupa (7) tše di tšweleditšwego = meputso ye šupa (7) P = Polelo = (3) Palomoka ya meputso: [10] Kabo ya meputso ya polelo • Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1–3 • Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4–5 • Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6–7 Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalolotše dintlha: • 0 ge a ngwalollotše dintlha tše 6–7 • Moputso o 1 ge a ngwalollotše dintlha tše 4–5 • Meputso ye 2 ge a ngwalollotše dintlha tše 2–3 ELA HLOKO: Palo ya mantšu: • Baswai ba swanetše go kgonthišiša palo ya mantšu a a ngwadilwego. • Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya mantšu goba ge a sa bala mantšu gabotse. • Ge palo ya mantšu e feta a a nyakegago, bala a mahlano ka morago ga a a nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego. Mohlala wa karabo: Go dumelelwa makgarebe a mengwaga ya magareng ga ye masomepedi le ye masomepediseswai. Motho wa go nyalwa goba go lošwa ga a dumelelwa. Go dumelelwa ba ba se nago mmele o montši. Baimana, ba go ba le bana le ba go ba le bana ba ba hlokometšego ga ba dumelelwe. Go dumelelwa fela badudi ba Afrika- Borwa ba ba nago le mangwalo a maleba a boitsebišo. Mokgathatema a be le mphato wa Marematlou goba NQF Level 4. Motho yo a kilego a swarwa a ya kgolegong ga a dumelelwa go kgatha tema. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 5 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya DINTLHA KA MOKGWA WA GO DINTLHA KA MANTŠU A MOLEKWA NGWALOLLA 1. 'Motho yo a tsenelago phadišano ye o A Go dumelelwa makgarebe a mengwaga ya swanelwa ke go ba le mengwaga ye magareng ga ye masomepedi le ye masomepedi gomme a se fete masomepediseswai. mengwaga ye masomepediseswai.' 2. 'Motho ga a swanela go ba a nyetšwe B Motho wa go nyalwa goba go beeletšwa ga a goba a na le ditshepišo tša lenyalo.' dumelelwa. 3. 'Makgarebe a a nago le mmele o C Go dumelelwa fela ba ba se nago mmele o montši ga a dumelelwa go tsenela montši. phadišano.' 4. 'Makgarebe a a ithwelego, a go ba le D Baimana, ba go ba le bana le ba go ba le bana goba a na le bana ba a ba bana ba ba hlokometšego ga ba dumelelwe. hlokometšego ga a dumelelwe go tsenela phadišano ye.' 5. 'O swanetše go ba modudi wa Afrika- E Go dumelelwa fela badudi ba Afrika-Borwa Borwa gomme a be le karata/pukwana ba ba nago le mangwalo a maleba a ya boitsebišo.' boitsebišo. 6. 'O swanetše go ba le mphato wa F Mokgathatema a be le mphato wa Marematlou goba NQF Level 4 bonyane.' Marematlou goba NQF Level 4. 7. 'Motho yo a nago le rekhoto ya G Motho yo a kilego a swarwa a ya kgolegong bosenyi, e ka ba bja mohuta ofe kapa ofe ga a dumelelwa go kgatha tema. ga a dumelelwe go kgatha tema.'' PALOMOKA YA KAROLO YA B: 10 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 6 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO GO SWAYA KAROLO YA C • Mopeleto: o Dikarabo tša lentšu le tee di swaiwe go ba tše di nepagetšego le ge mopeleto o phošagetše, ka ntle le ge phošo e fetola tlhalošo ya lentšu. o Ge karabo e le lefoko le le feletšego, o tlo lahlegelwa ke meputso ya mopeleto ge phošo e tšwelela mo go sebopego sa polelo ye go lekwago ka yona. o Go šomišwe maswaodikga a maleba ge go arabja potšišo ya khutsofatšo. • Dibopego tša polelo di swanetše go nepiša popopolelo, di be di tšweletšwe ka mafoko a a feletšego/go ya ka taelo. • Mo molekwa a kgethago karabo ya maleba go amogelwe tlhaka goba karabo yeo e ngwadilwego ka botlalo. POTŠIŠO YA 3 3.1 'Reka E TEE o hwetše tše pedi mahala!' (1) 3.2 • Mogala • Weposaete. (2) 3.3 Mars ga e hwetšagale mabenkeleng ka moka. (1) 3.4 Balekwa ba tla fa dihlopantšu tša go fapana. Mohlala: Lori ye e bapatšago/ye e emego. Lekgokaleamanyi: ye (2) 3.5 A/Pheteletšo (1) 3.6 Mmapatši o hlohleletša bareki go reka tšhokolete ya Mars ka go laetša gore e bose ge a re: 'Hmm!…Pelo e šale e re šweu!...’ (1) 3.7 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Ee, • O šomišitše seswantšho sa lori go goga šedi ya bareki. • O šomišitše fonte ye kgolo go goga šedi ya bareki. (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 7 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya POTŠIŠO YA 4 4.1 D/Dinamelwa (1) 4.2 E re ruta go seketša makhura ka lebaka la gore theko ya ona e godimo. (1) 4.3 • Tšhelete ye ntši e laetša gore makhura ke a theko ya godimo. • Lerothi la makhura le laetša bonnyane bja makhura a a lefelwago ka tefelo ya godimo. (2) 4.4 Sefatanaga • Ka lebaka la gore ge se sepela se fata naga. (2) 4.5 (a) Makhura a a tšhetšwego sefatanageng ga se a lekana. (b) A laetša go nyaka tšhelete ya bareki ba makhura ntle le kwelobohloko. (2) 4.6 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a kwelobohloko/manyami • Ke kwela banamedi bohloko ka ge ba tlo lefa tšhelete ye ntši ge ba tšea maeto. • Ke kwela baotledi bohloko ka ge ba tlo šomiša tšhelete ye ntši go reka makhura a mannyane. • Ke kwela bareki bohloko ka ge theko ya dilo e tlo namelela. (E TEE fela) (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 8 DBE/Mopitlo/Phupu 2024 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya POTŠIŠO YA 5 5.1 • yola • yena. (2) 5.2 Lekgokarui • Le kgokaganya leruo (bophelo) le lerui (gagwe). GOBA Lekgokaleamanyišala • Le kgokaganya leina (bophelo) le lešalarui (gagwe). (2) 5.3 • Rutang - moselana wa go laetša taelo ka bontšing. • Mešongwana - moselana wa go laetša bonnyane. (2) 5.4 Batswadi ba tla/tlo kgatha tema ye bohlokwa. • Modirišopego. (2) 5.5 • Kgoboketšwa e dirišitšwe go laetša tirwa. • Le laetša gore mošomo o dirwa godimo ga sedirwa, e lego batswadi. (2) [10] PALOMOKA YA KAROLO YA C: 30 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 70 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe