Afrikaans HL Grade 8 Paper 2 November Mock 2026 Memo (Afrikaans)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 8 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM SENIOR FASE EINDEJAARSEKSAMEN GRAAD 8 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBER 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 50 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 7 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V2 2 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ALGEMENE ASSESSERINGSRIGLYNE Gebruik die volgende simbole by die nasien van skryfwerk ter wille van eenvoud en eenvormigheid: VERDUIDELIKING SIMBOOL BESKRYWING Punktuasiefout ◦ Omkring die fout Spelfout Dubbelstreep onder die woord Foutiewe woordgebruik Lang streep onder die woord Woordorde ( )↷ Hakies en pyltjie Woord(e) weggelaat ^ Weglaatteken Tye verwar T Hoofletter T in die kantlyn Herhaling van gedagtes H Letter H in die kantlyn Engelse woord gebruik E Letter E bo die woord Paragraafindeling [ Begin van ’n nuwe paragraaf Onduidelik/onverstaanbaar ? Vraagteken in die kantlyn Erkenning van goeie taalgebruik ✓ Regmerkie bo goeie taalgebruik, idees of uitdrukkings AFDELING A: KREATIEWE TEKS (OPSTEL) AFDELING A word volgens die rubriek uit 30 geassesseer (bl. 7). Die kandidaat mag slegs oor EEN onderwerp of prent skryf. Hy/Sy mag enige soort opstel skryf wat pas by sy/haar interpretasie van die onderwerp. Slegs die finale poging word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste opstel nagesien. Dui aan die einde van die opstel die punte soos volg aan (voorbeeld): Inhoud en beplanning: I = 13 Taal, styl en redigering: T = 6 Struktuur: S = 2 Totaal (onder die opstel, regs): 21 Dra die punt uit 30 oor na die begin van die opstel (by die beplanning). Indien die punt op ’n halwe punt eindig (bv. 20½), word dit na bo afgerond (21). Lengte: ’n Opstel wat aansienlik korter as 200 woorde is, word nie hoër as “Gemiddeld” vir Struktuur geplaas nie. Moenie punte aftrek vir ’n opstel wat effens langer is nie, maar slegs die eerste ongeveer 250 woorde word vir inhoud oorweeg indien die opstel baie lank is. VRAAG 1 Riglyne: Assesseer die opstel sonder vooroordeel, vanuit die kandidaat se oogpunt en volgens sy/haar interpretasie. Die moontlikhede hieronder is nie bindend nie. 1.1 Die aand toe die ligte uitgegaan het Leen hom tot ’n verhalende opstel met spanning of humor: beurtkrag of ’n kragonderbreking tydens ’n storm, ’n inbraak in die donker, ’n verjaarsdagpartytjie wat skielik in duisternis gedompel word, ’n familie wat by kerslig gesels en mekaar beter leer ken. Die gebeure moet logies ontwikkel tot ’n hoogtepunt en ’n bevredigende slot. ’n Figuurlike interpretasie (bv. die dag toe ’n geliefde se “lig” uitgedoof het, of ’n tydperk van hartseer) is aanvaarbaar mits dit duidelik aan die titel gekoppel word. [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 3 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.2 Ek het die boodskap op my foon drie keer gelees voordat ek besef het dat dit glad nie vir my bedoel was nie … ’n Verhalende opstel. Die gegewe sin moet die eerste sin van die opstel wees (die kandidaat word nie gepenaliseer as hy/sy dit effens aanpas nie, maar wel as die verhaal glad nie by die sin aansluit nie). Moontlikhede: ’n geheime verrassingspartytjie wat uitlek, skinderpraatjies oor ’n vriend(in), ’n misverstand tussen gesinslede, ’n boodskap wat ’n misdaad of gevaar onthul. Die verhaal moet duidelik maak wat die boodskap was, vir wie dit bedoel was en wat die gevolge was; die slot moet bevredigend of verrassend wees. [30] 1.3 Leerders wat ander boelie, moet dadelik geskors word. ’n Argumenterende opstel (die kandidaat stem saam of verskil en verdedig sy/haar standpunt deurgaans) of ’n beredeneerde opstel (albei kante gebalanseerd bespreek met ’n gemotiveerde gevolgtrekking). Die kandidaat mag die menings van leerders A en B gebruik, maar moet eie argumente byvoeg en nie die menings net oorskryf nie. Moontlike argumente vir skorsing: slagoffers se veiligheid en reg op onderrig; ’n duidelike boodskap dat boeliery nie geduld word nie; ander leerders word afgeskrik; slagoffers kry die vertroue om dit aan te meld. Moontlike argumente teen dadelike skorsing: oorsake (probleme by die huis, groepsdruk, self geboelie) moet aangespreek word; berading, herstellende gesprekke en ouerbetrokkenheid; skorsing skuif die probleem net na ’n ander skool of die straat; billike dissiplinêre proses; ernstige of herhaalde gevalle kan wel geskors word. Die titel moet aangespreek word; ’n opstel wat net oor boeliery in die algemeen vertel (bv. ’n verhaal oor ’n boelie sonder ’n standpunt oor skorsing) word nie hoër as “Gemiddeld” vir Inhoud geplaas nie. [30] 1.4 Sondagmiddag in Ouma se kombuis ’n Beskrywende opstel. Die kandidaat beskryf ’n spesifieke kombuis wanneer die familie bymekaarkom en betrek al vyf sintuie: wat hy/sy sien (die pot op die stoof, familielede, ou foto’s, die tafel), hoor (gelag, gesels, kastrol-deksels wat klap, ’n radio), ruik (gebraaide hoender, kaneel, vars brood, koffie), proe (pap en sous, malvapoeding, koeksisters) en voel (die hitte van die stoof, Ouma se drukkie, die gladde tafelblad). Beeldspraak, lewendige byvoeglike naamwoorde en ’n duidelike stemming (bv. warmte en geborgenheid) word verwag. ’n Opstel wat slegs ’n storie vertel sonder beskrywing, of minder as vyf sintuie gebruik, word nie hoër as “Gemiddeld” vir Inhoud geplaas nie. Aanvaar ’n aangepaste titel, bv. Sondagmiddag in Oupa se kombuis. [30] 1.5 As ek vir een dag die hoof van my skool kon wees … ’n Bespiegelende (of verhalende/humoristiese) opstel: die kandidaat dink na oor wat hy/sy sou verander of doen (bv. reëls, skoolure, die snoepie, fasiliteite, hoe leerders behandel word), waarom hy/sy dit sou doen en wat hy/sy uit die ervaring sou leer (bv. die hoof se verantwoordelikhede is groter as wat hy/sy gedink het). Die voorwaardelike wys (sou, kon) behoort deurgaans gebruik te word. ’n Blote lys van pret-idees sonder enige nadenke word nie hoër as “Gemiddeld” vir Inhoud geplaas nie. [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 4 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.6.1 Prent: ’n huis met ’n gebreekte venster; ’n sokkerbal op die grasperk; ’n leerder wat agter ’n boom uitloer Moontlike interpretasies: ’n ongeluk tydens ’n sokkerwedstryd en die keuse om eerlik te wees of weg te kruip; skuldgevoelens en die moed om om verskoning te vra; ’n kwaai buurman wat later ’n vriend word; ’n inbraak of ’n misterie (wie het die venster gebreek?). Enige opstelsoort is aanvaarbaar mits die kandidaat duidelik op die prent reageer en sy/haar eie titel gee. [30] 1.6.2 Prent: ’n tent en ’n kampvuur in die nag; ’n flitslig skyn na die bosse; twee gloeiende oë in die bosse Moontlike interpretasies: ’n kampeeruitstappie wat skrikwekkend word; ’n wilde dier (of ’n verdwaalde hond) by die kampterrein; vrees en moed; vriendskap wat getoets word; ’n verhaal vanuit die dier se perspektief. Verhalende opstelle met spanning sal waarskynlik oorheers; ’n beskrywende opstel (die nag in die veld met al die sintuie) is ook aanvaarbaar mits dit aan die prent gekoppel word. [30] TOTAAL AFDELING A: 30 SOORTE OPSTELLE (KORT RIGLYN) • Verhalend: ’n Boeiende storie met ’n duidelike storielyn, oortuigende karakters en agtergrond, ’n treffende inleiding en ’n bevredigende of verrassende slot; gewoonlik in die verlede tyd. • Beskrywend: Die onderwerp word so lewendig beskryf dat die leser dit kan beleef; waarneming met al vyf sintuie, oorspronklike beeldspraak, stemming en atmosfeer. • Argumenterend: Subjektief; die skrywer neem ’n duidelike standpunt in en verdedig dit enduit met oortuigende argumente en retoriese vrae. • Beredeneerd: Objektief; albei kante word gebalanseerd bespreek en die slot gee ’n gemotiveerde gevolgtrekking. • Bespiegelend: Die skrywer dink oor ’n idee, droom of moontlikheid na en weeg dit op; persoonlik van aard; ’n vaste gevolgtrekking is nie noodsaaklik nie. Struktuur van die opstel: Inleiding (treffend, stel die onderwerp bekend), liggaam (verskeie paragrawe, elk met ’n kernsin) en slot (rond af, vat saam of gee die finale standpunt). Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 5 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: TRANSAKSIONELE TEKS AFDELING B word volgens die rubriek uit 20 geassesseer (bl. 7). Slegs EEN teks word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste teks nagesien. Geen opskrif word by die informele brief of dagboekinskrywing vereis nie; slegs die toespraak en plakkaat het ’n opskrif/titel nodig. Die formaat moet oorwegend korrek wees en die opdrag moet uitgevoer word. Die voorgeskrewe lengte is 80 tot 100 woorde (plakkaat 50 tot 80 woorde); ’n teks wat aansienlik korter is, word nie hoër as “Gemiddeld” vir Taal, styl en redigering geplaas nie. Dui aan die einde van die teks die punte soos volg aan (voorbeeld): Inhoud, beplanning en formaat: IBF = 9 Taal, styl en redigering: TSR = 6 Totaal (onder die teks, regs): 15 VRAAG 2 2.1 INFORMELE BRIEF Fokus: Die brief moet TWEE aspekte dek: (1) hoe die eerste jaar in graad 8 was (nuwe skool, nuwe vriende, vakke, onderwysers, sport/kultuur, aanpassing, hoogte- en laagtepunte), en (2) ’n duidelike uitnodiging om in die Desembervakansie te kom kuier (wanneer, hoe lank, wat julle sal doen). Albei aspekte moet aangespreek word; indien slegs EEN aspek gedek word, word Inhoud, beplanning en formaat nie hoër as “Elementêr” (6) geplaas nie. • Skrywer se adres regs bo; datum daaronder, voluit geskryf, bv. 20 November 2026. • Informele aanhef links, bv. Liewe Lerato/Hallo Pieter. • Inleiding, liggaam (paragrawe) en slot; hartlike, informele toon. • Geen leestekens in die adres nie; informele afsluiting, bv. Groete of Jou vriendin, gevolg deur die skrywer se naam. [20] 2.2 DAGBOEKINSKRYWING Fokus: Wat vandag gebeur het (die swak toetspunt), die kandidaat se gevoelens (teleurstelling, skaamte, frustrasie, vrees vir die ouers se reaksie) EN ’n plan (bv. met die onderwyser praat, studiemetodes verander, eerlik met die ouers wees). Gevoelens moet duidelik na vore kom. • Datum (en eventueel tyd) bo-aan, bv. Dinsdag 10 November 2026, 17:45. • Aanhef soos Liewe Dagboek is opsioneel. • Eerste persoon; informele, persoonlike en reflektiewe toon; emosies word openhartig uitgedruk. • Verlede tyd vir die gebeure van die dag en toekomende tyd vir die planne. [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 6 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 2.3 TOESPRAAK Fokus: ’n Verkiesingstoespraak wat die leerders oortuig: wie die kandidaat is, sy/haar sterk punte en ervaring (bv. klasleier, sport, betroubaarheid), konkrete beloftes of planne (bv. ’n aanmeldstelsel vir boeliery, beter snoepiekos, meer buitemuurse aktiwiteite) en ’n duidelike oproep om vir hom/haar te stem. • Gepaste aanspreekvorm, bv. Meneer die hoof, geagte onderwysers en mede-leerders. • Treffende inleiding; logiese liggaam; sterk slot (bv. ’n slagspreuk of oproep) en Dankie. • Retoriese middele, bv. retoriese vrae, herhaling, direkte aanspreek van die gehoor (julle). • Formele, maar entoesiastiese en oortuigende toon. [20] 2.4 PLAKKAAT Fokus: Die plakkaat moet leerders oortuig om as vrywilligers deel te neem en die noodsaaklike inligting gee. • Pakkende opskrif/slagspreuk, bv. Hou ons skool skoon – steek ’n hand uit! • Noodsaaklike besonderhede: WAT (skoonmaakveldtog en herwinningsdag), WANNEER (datum en tyd), WAAR (skoolterrein en strate rondom die skool), WIE (Eko-klub; alle leerders welkom), wat om saam te bring (bv. handskoene, hoed, water), hoe/by wie om in te skryf. • Waarom deelneem: ’n skoon omgewing, herwinning, diens aan die gemeenskap (eventueel ’n aansporing, bv. sertifikate of ’n prys vir die klas met die meeste vrywilligers). • Oorredende taal: imperatiewe, uitroepe, direkte aanspreek (jy), kort en bondige sinne; min woorde, goed uitgelê. • Geen punte word vir tekeninge of versierings toegeken nie; die uitleg moet egter duidelik en logies wees. Die woordtelling sluit al die inligting op die plakkaat in. [20] TOTAAL AFDELING B: 20 GROOTTOTAAL: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 7 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ASSESSERINGSRUBRIEK VIR DIE OPSTEL – GRAAD 8 [30 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD EN BEPLANNING (18) Respons en idees; organisering van idees; bewustheid van doel, gehoor en konteks Hoë vlak 17–18 Respons uitsonderlik en bo verwagting; idees intelligent en oorspronklik; uitsonderlike organisasie en samehang (inleiding, liggaam, slot) 13–14 Respons baie goed; idees relevant en interessant; organisasie baie goed en samehangend 10 Respons bevredigend; idees redelik samehangend en oortuigend; redelike organisasie 6–7 Wisselvallige samehang; idees onduidelik en nie oorspronklik nie; min bewys van organisasie 2–3 Respons grootliks irrelevant; idees deurmekaar; geen organisasie nie Lae vlak 15–16 Respons uitmuntend, maar sommige treffende eienskappe ontbreek; knap organisasie en samehang 11–12 Respons goed; idees relevant; organisasie goed en samehangend 8–9 Respons bevredigend, maar verval soms in onduidelikheid; ’n mate van organisasie 4–5 Idees los en verwarrend; skaars bewys van organisasie 0–1 Geen poging om by die onderwerp te hou nie; sonder fokus TAAL, STYL EN REDIGERING (9) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, spelling en punktuasie 8–9 Toon, register, styl en woordeskat hoogs gepas; taalgebruik indrukwekkend; feitlik foutvry na proeflees en redigering 6–7 Baie gepaste toon en woordeskat; taalgebruik effektief; grootliks foutvry 4–5 Gepaste toon en woordeskat; taal dra betekenis voldoende oor; ’n paar foute 2–3 Toon en woordeskat minder gepas; baie basiese taalgebruik; verskeie foute 0–1 Taal onverstaanbaar; woordeskat so beperk dat dit nie sin maak nie STRUKTUUR (3) Paragraaf- ontwikkeling en sinskonstruksie; lengte 3 Uitstekende ontwikkeling van die onderwerp; sinne en paragrawe uitsonderlik gekonstrueer; lengte korrek 2½ Logiese ontwikkeling; sinne en paragrawe logies en gevarieerd; lengte korrek 2 Relevante detail ontwikkel; sinne en paragrawe goed gekonstrueer; lengte amper korrek 1–1½ Sommige punte geldig; sinne en paragrawe foutief; lengte te lank/kort 0–½ Noodsaaklike punte ontbreek; opstel maak nie sin nie; lengte baie verkeerd LET WEL: Die kriteria vir Inhoud en beplanning is in elke vlak in ’n hoë en ’n lae subkategorie verdeel. Taal en Struktuur word nie in hoë en lae vlakke verdeel nie. Die drie punte word bymekaargetel (maksimum 18 + 9 + 3 = 30). Gebruik die rubriek holisties: ’n kandidaat se punte vir Taal en Struktuur sal gewoonlik nie meer as een vlak van die Inhoud-punt verskil nie. ASSESSERINGSRUBRIEK VIR TRANSAKSIONELE TEKSTE – GRAAD 8 [20 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, BEPLANNING EN FORMAAT (12) Respons op opdrag; kennis van die formaat van die teks; bewustheid van doel, gehoor en konteks 11–12 Uitgebreide kennis van die vereistes van die teks; skryf gedissiplineerd, behou fokus; alle aspekte van die opdrag volledig gedek; formaat uitmuntend 9–10 Baie goeie kennis van die formaat; inhoud koherent en goed uitgebrei; feitlik alle aspekte van die opdrag gedek; formaat baie goed 7–8 Redelike kennis van die vereistes van die teks; behou meestal fokus; die meeste aspekte van die opdrag gedek; formaat grotendeels korrek 5–6 Matige kennis van die teks; wyk plek-plek van die onderwerp af; net een aspek van die opdrag gedek; verskeie formaatfoute 0–4 Geen kennis van die teks nie; inhoud irrelevant of verwarrend; formaat ontbreek of heeltemal foutief TAAL, STYL EN REDIGERING (8) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, spelling en punktuasie; lengte 7–8 Grammatikaal akkuraat en briljant saamgestel; register hoogs geskik vir doel en gehoor; feitlik foutvry; lengte korrek 6 Baie goed saamgestel en akkuraat; geskikte styl, toon en register; grootliks foutvry; lengte korrek 5 Goed saamgestel en lees maklik; toon en register meestal geskik; ’n paar foute; lengte amper korrek 3–4 Samestelling basies; register nie altyd geskik nie; verskeie foute belemmer die vloei; lengte te lank/kort 0–2 Taal onverstaanbaar; woordeskat baie beperk; register heeltemal ongeskik LET WEL: Indien die kandidaat ’n ander teks as die gevraagde skryf (bv. ’n formele brief in plaas van ’n vriendskaplike brief, of ’n opstel in plaas van ’n plakkaat), word Inhoud, beplanning en formaat nie hoër as “Elementêr” geplaas nie. Die twee punte word bymekaargetel (maksimum 12 + 8 = 20). Kopiereg voorbehou