Afrikaans HL Grade 8 P1 November Mock 2026 Question Paper (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 8 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM SENIOR FASE EINDEJAARSEKSAMEN GRAAD 8 AFRIKAANS HUISTAAL V1 NOVEMBER 2026 (PROEF) PUNTE: 70 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 10 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V1 2 Senior Fase Proef Hlayiso/Proef 2026 INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Leesbegrip (30) AFDELING B: Opsomming (10) AFDELING C: Taalstrukture en -konvensies (30) 2. Lees AL die instruksies noukeurig deur. 3. Beantwoord AL die vrae. 4. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 5. Trek ’n streep ná elke afdeling. 6. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 7. By meerkeusevrae skryf jy slegs die vraagnommer en die letter (A–D) van die korrekte antwoord neer, byvoorbeeld 1.20 A. 8. Laat ’n reël oop ná elke antwoord. 9. Skenk veral baie aandag aan spelling en sinskonstruksie. 10. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: 50 minute AFDELING B: 30 minute AFDELING C: 40 minute 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 3 Senior Fase Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: LEESBEGRIP VRAAG 1 Lees en kyk na die tekste hieronder en beantwoord die vrae wat volg. TEKS A: ARTIKEL DIE TIENER WAT OU REKENAARS LAAT HERLEEF Hoe ’n graad 8-leerder van Mamelodi afval in ’n geleentheid verander 1 Op ’n Saterdagoggend lyk Thabo Maluleke (14) se slaapkamer in Mamelodi, oos van Pretoria, soos ’n slagveld. Ou sleutelborde lê teen die muur opgestapel, drade hang soos spaghetti oor die bed, en op die lessenaar staan drie rekenaarskerms wat nie meer aanskakel nie. “Ma noem dit my hospitaal,” lag Thabo terwyl hy met ’n klein skroewedraaier aan ’n rekenaar werk. “Hier kom 5 siek rekenaars in, en gesonde rekenaars gaan uit.” 2 Thabo se belangstelling het drie jaar gelede begin toe sy oom ’n stukkende skootrekenaar wou weggooi. Thabo het gevra of hy dit eers kon oopmaak. Met behulp van gratis video’s op die internet het hy uitgevind dat net een klein onderdeel gebreek het. Twee weke en R80 later het die rekenaar weer gewerk. 10 “Ek het gevoel asof ek Everest geklim het,” onthou hy. 3 Vandag weet Thabo dat sy oom nie die enigste een is wat toestelle weggooi nie. Elke jaar beland miljoene ou selfone, rekenaars en televisiestelle regoor die wêreld op ashope. Hierdie e-afval, soos dit genoem word, bevat gevaarlike stowwe soos lood en kwik wat in die grond en die water kan insyfer. Terselfdertyd 15 bevat dit ook waardevolle metale soos koper en selfs klein hoeveelhede goud. 4 Toe Thabo hoor dat sy skool se rekenaarlokaal al twee jaar lank gesluit is omdat die ou rekenaars nie meer werk nie, het hy ’n plan gemaak. Hy het briewe aan plaaslike besighede geskryf en hulle gevra om hul ou toestelle aan hom te skenk eerder as om dit weg te gooi. Die reaksie was oorweldigend: binne ses maande 20 het hy meer as veertig rekenaars ontvang. 5 Saam met twee vriende, Lindiwe en Kagiso, het hy elke middag ná skool gewerk. Hulle het die beste onderdele uit die stukkende rekenaars gehaal en daarmee vyftien werkende rekenaars gebou. Die onderdele wat hulle nie kon gebruik nie, het hulle na ’n erkende herwinningsaanleg geneem. “Ons gooi niks sommer in 25 die vullisdrom nie,” sê Lindiwe beslis. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 4 Senior Fase Proef Hlayiso/Proef 2026 6 Die skoolhoof, me. Grace Mahlangu, kon haar oë nie glo nie toe die rekenaarlokaal in Maart weer sy deure oopmaak. “Hierdie kinders het vir ons skool gedoen wat geen begroting kon doen nie,” sê sy. “Hulle het nie net rekenaars reggemaak nie; hulle het hoop herstel.” Nou kan meer as 30 tweehonderd leerders weer elke week rekenaarlesse bywoon. 7 Nie almal was egter dadelik oortuig nie. “Party mense het gesê ons speel net met gemors,” vertel Kagiso. “Maar ons het bewys dat een mens se gemors ’n ander mens se skat kan wees.” 8 Thabo se droom is om eendag ’n ingenieur te word en sy eie maatskappy te 35 begin wat ou toestelle herstel en teen ’n billike prys aan gesinne verkoop. “Nie elke kind het ’n rekenaar by die huis nie,” sê hy ernstig. “As ek kan help om dit te verander, sal ek.” Hy tel weer sy skroewedraaier op. In die hoek wag nog sewe “pasiënte” op hom. [Eksaminator se eie teks. Die name van persone en die skool is fiktief.] TEKS B: SPOTPRENT NUUTSTE MODEL! OU FONE FOON- WÊRELD Ek is ’n ware groen kryger! Ek gebruik net papierstrooitjies, want ek gee om vir die aarde. En wat van daardie boks vol ou fone? Gee die aarde ook om vir hulle? [Eksaminator se eie spotprent] Beskrywing van die prent: ’n Seun sit glimlaggend op sy bed in sy kamer. In die een hand hou hy ’n koeldrankbeker met ’n papierstrooitjie en in die ander hand ’n blink nuwe selfoon. Langs die bed staan ’n inkopiesak van FOONWÊRELD. Op die vloer staan ’n boks met die woorde OU FONE; dit loop oor van ou selfone. Daar lê ook ’n ou skootrekenaar en ’n deurmekaar hoop laaiers. Teen die muur hang ’n plakkaat met die woorde NUUTSTE MODEL! Sy suster lig een wenkbrou op en wys na die boks. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 5 Senior Fase Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAE: TEKS A 1.1 Watter woord beskryf Thabo se kamer in paragraaf 1 die beste? A netjies B deurmekaar C leeg D donker (1) 1.2 “… drade hang soos spaghetti oor die bed …” (reël 3). Benoem die stylfiguur wat hier gebruik word. (1) 1.3 “Ma noem dit my hospitaal” (reël 4). Verduidelik waarom Thabo se kamer met ’n hospitaal vergelyk word. (2) 1.4 “Ek het gevoel asof ek Everest geklim het” (reël 11). Wat sê hierdie woorde oor hoe Thabo gevoel het? Verduidelik waarom hy só gevoel het. (2) 1.5 Noem TWEE gevaarlike stowwe wat volgens paragraaf 3 in e-afval voorkom. (2) 1.6 Haal EEN woord uit paragraaf 3 aan wat beteken “stadig in iets indring”. (1) 1.7 Is die volgende stelling WAAR of ONWAAR? Haal ’n frase uit paragraaf 4 aan om jou antwoord te staaf. Thabo het die rekenaars vir die skool by ’n winkel gekoop. (2) 1.8 Waarom, dink jy, het die vriende die onderdele wat hulle nie kon gebruik nie, na ’n herwinningsaanleg geneem in plaas daarvan om dit weg te gooi? Verwys na paragraaf 3. (1) 1.9 “… hulle het hoop herstel” (reël 30). Verduidelik wat die skoolhoof hiermee bedoel. (2) 1.10 “… een mens se gemors (kan) ’n ander mens se skat … wees” (reëls 33–34). Verduidelik in jou eie woorde wat Kagiso met hierdie woorde bedoel. (2) 1.11 Waarom word die woord “pasiënte” (reël 39) tussen aanhalingstekens geplaas? (1) 1.12 “Nie elke kind het ’n rekenaar by die huis nie” (reëls 36–37). Behoort die regering elke leerder in Suid-Afrika van ’n rekenaar of tablet te voorsien? Motiveer jou antwoord. (2) 1.13 Wat is die hoofdoel van die artikel? A Om lesers te leer hoe om rekenaars te herstel. B Om te wys hoe jongmense ’n probleem in hul gemeenskap kan oplos. C Om skole te kritiseer wat nie rekenaars het nie. D Om ou rekenaars teen ’n billike prys te adverteer. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 6 Senior Fase Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAE: TEKS B 1.14 Noem TWEE visuele leidrade wat wys dat die seun gereeld nuwe selfone koop. (2) 1.15 Watter visuele leidraad wys dat die suster nie met haar broer se woorde saamstem nie? (1) 1.16 Verduidelik die ironie in die seun se woorde. (2) 1.17 Watter boodskap dra die spotprent die beste oor? A Papierstrooitjies is sleg vir die omgewing. B Tieners behoort nie selfone te hê nie. C Ons moet ook aan die afval dink wat ons ou toestelle veroorsaak. D Nuwe selfone is beter as ou selfone. (1) VRAE: TEKS A EN B 1.18 Haal die term uit paragraaf 3 van TEKS A aan wat die inhoud van die boks in TEKS B beskryf, EN verduidelik in jou eie woorde wat dié term beteken. (2) 1.19 Vergelyk Thabo (TEKS A) se houding teenoor ou toestelle met dié van die seun in TEKS B. (2) TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 7 Senior Fase Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2 Lees die teks hieronder en maak ’n opsomming van SEWE wenke oor hoe tieners veilig op sosiale media kan bly. LET WEL: 1. Skryf SEWE volsinne puntsgewys onder mekaar neer. Nommer die sinne van 1 tot 7. 2. Die opsomming moet sover moontlik in jou eie woorde wees. 3. Die opsomming moet tussen 70 en 80 woorde lank wees. 4. Dui aan die einde van die opsomming die getal woorde wat jy gebruik het, tussen hakies aan. 5. Dit is nie nodig om vir die opsomming ’n titel te gee nie. TEKS C SLIM EN VEILIG OP SOSIALE MEDIA Sosiale media is ’n wonderlike manier om met vriende en familie kontak te hou, nuwe dinge te leer en jou talente met die wêreld te deel. Maar net soos jy op straat versigtig is, moet jy ook aanlyn mooi oppas. Hier is ’n paar wenke. Die eerste ding wat jy moet doen wanneer jy ’n nuwe rekening oopmaak, is om jou profiel privaat te stel. Dan kan net mense wat jy goedgekeur het, jou plasings sien. Moet nooit persoonlike inligting soos jou huisadres, die naam van jou skool of jou selfoonnommer aanlyn deel nie. Kuberkrakers en ander kwaadwillige mense kan dit misbruik. Kies ’n sterk wagwoord met letters, syfers en simbole, en hou dit geheim – selfs vir jou beste vriend. My niggie het eenkeer meer as vyfhonderd “vriende” op haar profiel gehad, en sy het skaars twintig van hulle geken! Aanvaar dus net vriendversoeke van mense wat jy in die regte lewe ken. Dink twee keer voordat jy iets plaas. ’n Foto of opmerking wat vandag snaaks lyk, kan jou oor ’n paar jaar in die verleentheid stel, want wat eers op die internet is, verdwyn byna nooit weer nie. As iemand jou aanlyn boelie of iets stuur wat jou ongemaklik laat voel, moet jy dit nie vir jouself hou nie. Vertel dadelik vir ’n ouer of onderwyser wat jy vertrou. Moet ook nooit alleen gaan om iemand te ontmoet wat jy net aanlyn leer ken het nie. Mense is nie altyd wie hulle sê hulle is nie. Sosiale media kan baie pret wees, solank jy die reëls ken. Wees slim, wees veilig! [Eksaminator se eie teks] TOTAAL AFDELING B: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 8 Senior Fase Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES VRAAG 3: ADVERTENSIE Bestudeer die advertensie (TEKS D) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS D 1 Is jy moeg vir vervelige vakansies voor die TV? BERGKRUIN-AVONTUURKAMP 2 Kom kamp, word ’n kampioen! 3 Vir tieners van 12 tot 15 jaar in die pragtige Drakensberg 4 Bergfietsry, rotsklim, kanovaart en sterrekyk onder die oop hemel 5 Ons opgeleide gidse sorg vir jou veiligheid – elke dag, die hele dag! 6 Slegs R1 950 p.p. vir vyf dae (etes ingesluit) 7 “Dit was die beste week van my lewe! Ek het vriende vir altyd gemaak.” – Ayanda (13), Durban 8 Bespreek nou op www.bergkruinkamp.voorbeeld.co.za of skakel 033 000 1234. 9 Plekke is beperk – eerste kom, eerste kry! [Eksaminator se eie teks. Die kamp, die persoon en die kontakbesonderhede is fiktief.] Beskrywing van die prent: Regs bo is daar berge met sneeu op die pieke, ’n son en ’n oranje tent op die gras. VRAE: TEKS D 3.1 Benoem die oorredingstegniek wat in reël 1 gebruik word. (1) 3.2 Verduidelik die woordspeling in die slagspreuk in reël 2. (2) 3.3 Wat is die funksie van die kommas in reël 4? (1) 3.4 Watter woordsoort is “veiligheid” (reël 5)? (1) 3.5 Skryf die afkorting “p.p.” (reël 6) voluit. (1) 3.6 Die woord “beste” (reël 7) staan in die oortreffende trap. Gee die stellende trap van hierdie woord. (1) 3.7 Gee die verkleiningsvorm van “week” (reël 7). (1) 3.8 Verduidelik wat die uitdrukking “eerste kom, eerste kry” (reël 9) beteken. (1) 3.9 Waarom het die adverteerder Ayanda se woorde (reël 7) by die advertensie ingesluit? (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 9 Senior Fase Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 4: STROKIESPRENT Bestudeer die strokiesprent (TEKS E) en beantwoord die vrae wat volg. TEKS E RAAMPIE 1 RAAMPIE 2 RAAMPIE 3 ? Lwazi, hoe stuur ek ’n voice note vir tannie Rosie? Ek wys Ouma nou. Hou net hierdie knoppie in en praat. Twintig minute later … Zzz … en toe sê die dominee vir die koster … en toe sê die koster vir sy vrou … en toe … Rosie: Sannie, ek gaan nie twintig minute luister nie! Bel my eerder. Ha-ha! Wat?! Na al my moeite? [Eksaminator se eie strokiesprent] Beskrywing van die prente: In RAAMPIE 1 hou Ouma (Sannie) ’n selfoon vas en lyk sy verward; haar kleinseun Lwazi wys na die foon. In RAAMPIE 2 praat Ouma met ’n oop mond in die foon. ’n Horlosie hang teen die muur. Lwazi sit met toe oë op ’n stoel en slaap. In RAAMPIE 3 lees Ouma ’n boodskap op die foon se skerm en frons. Lwazi lag. VRAE: TEKS E 4.1 Vervang die Engelse woorde in RAAMPIE 1 met ’n gepaste Afrikaanse woord. (1) 4.2 Skryf Lwazi se woorde “Ek wys Ouma nou” (RAAMPIE 1) in die indirekte rede oor. Begin só: Lwazi het vir Ouma gesê … (2) 4.3 Watter soort sin is “Hou net hierdie knoppie in en praat” (RAAMPIE 1)? (1) 4.4 Waarom begin Ouma se woorde in RAAMPIE 2 met ’n beletselteken (…)? (1) 4.5 Skryf die sin “Ouma stuur ’n lang stemboodskap” in die lydende vorm oor. (1) 4.6 Noem EEN visuele leidraad in RAAMPIE 2 wat wys dat Lwazi verveeld is. (1) 4.7 Watter idioom beskryf Ouma in RAAMPIE 2 die beste? A Sy praat honderd uit. B Sy is met die kous oor die kop. C Sy sit met die gebakte pere. D Sy het ’n kort lont. (1) 4.8 Verduidelik waarom RAAMPIE 3 humoristies is. (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 10 Senior Fase Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 5: KOERANTBERIG Lees die koerantberig (TEKS F) en beantwoord die vrae wat volg. Die nommers tussen hakies verwys na die vrae. TEKS F LEERDERS SE GROENTETUIN VOED HELE SKOOL 1 Leerders van Hoërskool Oranjerivier in Upington het (5.1) ’n stuk braakgrond agter hul skool in ’n groentetuin omskep. Die tuin voorsien nou elke dag (5.2) vars groente aan die skool se voedingskema. 2 Die projek het verlede jaar begin toe die graad 8-klas in ’n Natuurwetenskapsles oor voedselsekerheid geleer het. “Ons het besef ons kan 5 self iets doen,” sê Amahle Mokoena (14). (5.3) Die leerders plant spinasie, wortels, tamaties en uie. (5.4) Hulle werk elke middag in die tuin. Die groente groei goed. 3 Omdat dit in Upington baie (5.5) droog is, gebruik die tuin ’n druppelbesproeiingstelsel. (5.6) Die stelsel is deur ’n plaaslike boer geskenk. 10 Die grootste (5.7) uitdagging was egter die somerhitte. 4 Mnr. Johan Visser, die onderwyser wat die projek lei, sê die tuin is die (5.8) (suksesvol) projek in die skool se geskiedenis. (5.9) Volgende jaar wil die leerders ook hoenders aanhou. “Ons kinders eet nou gesond (5.10)!” sê hy trots. 15 [Eksaminator se eie teks. Die name van persone en die skool is fiktief.] 5.1 Skryf die voorwerp van die sin by (5.1) neer. (1) 5.2 Gee die antoniem (teenoorgestelde) van “vars” (5.2). (1) 5.3 Skryf die sin by (5.3) in die toekomende tyd oor. (1) 5.4 Verbind die twee sinne by (5.4) met die voegwoord sodat. (1) 5.5 Gee die intensiewe vorm van “droog” (5.5). (1) 5.6 Skryf die sin by (5.6) in die bedrywende vorm oor. (1) 5.7 Die woord by (5.7) is verkeerd gespel. Skryf dit korrek neer. (1) 5.8 Skryf die korrekte vorm van die woord tussen hakies by (5.8) neer. (1) 5.9 Skryf die sin by (5.9) in die ontkennende vorm oor. (1) 5.10 Wat is die funksie van die uitroepteken by (5.10)? (1) [10] TOTAAL AFDELING C: 30 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou