ma
a WISKUNDE
_ \ SmartPrep boek deur pcience Clinic
"GRAAD ION
\ N , > ‘ .
© Videolesse vir elke afdeling van hierdie SmartPrep opsommings beskikbaar,op www.scienceclinic.co.za ?
Skip to content
Grade 10 Grade 10 Mathematics Question Paper (Afrikaans)
Grade 10 Grade 10 question paper from the Mathematics (Afrikaans), 36 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Grade 10 · Grade 10 · Mathematics. Question paper, 36 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Grade 10
- Grade
- Grade 10
- Document type
- Question paper
- Year
- 0
- Exam period
- Mathematics
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 36
- File size
- 6.9 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 36
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Baie welkom by
Science Clinic!
DIE KERNKONSEPTE: Alles wat jy
moet weet oor hierdie boekie en
die aanvullende videolesse.
GRATIS OOR ONS SMARTPREP BOEKIES
VIDEOLESSE! Ons SmartPrep boekies skep ‘n holistiese geheelbeeld van die
belangrikste kernkonsepte in Graad 8-12 Wiskunde en Graad 10-12
Ons het gratis videolesse vir elke Fisiese Wetenskap. Die boekies is in Engels en Afrikaans beskikbaar.
onderwerp in hierdie boek! Volg
hierdie stappe vir toegang tot KOPIEREG KENNISGEWING
hierdie kragtige hulpbron!
Die inhoud van hierdie SmartPrep Boekie is die oorspronklike werk van
Science Clinic (Pty) Ltd. Die materiaal mag versprei word, mits die
LAAI ‘N BOEKIE AF volgende vereistes nagekom word:
Besoek ons webtuiste om ‘n As die boekie elektronies of in gedrukte vorm gekopieer of versprei
1 SmartPrep boekie af te laai. Jy word, moet hierdie kopieregkennisgewing behoue bly.
As die opsommings en/of vrae in die boek gebruik word, moet die
sal ‘n e-pos met aflaai-skakels
ontvang. bron erken word.
Hierdie Smart Prep Boekie is geskep ter voordeel van die
VIDEOS WEBBLAD gemeenskap en mag nie deur enige ander persoon of entiteit
gebruik of versprei word vir kommersiële doeleindes nie.
Gaan dan na ons “Videos”
Die teorie-opsommings in hierdie boekie mag nie aangepas word
2 webblad. Vir toegang, gebruik
en onder ‘n nuwe lisensie versprei word nie.
dieselfde e-pos wat jy vir die
Volg hierdie skakel vir volledige gebruiksterme vir die materiaal:
boekie se aflaai gebruik het.
https://www.scienceclinic.co.za/terms-book-usage/
KIES ‘N HOOFSTUK
DIE SKRYWERS EN DIE SPAN
Kliek op jou voorkeur- taal,
3 graad en onderwerp. 'n Snitlys Duisend dankies aan die ongelooflike span wie betrokke was by die
met videolesse sal op YouTube produksie, moderasie en vertaling van hierdie boek: S Bouwer, E Britz,
oopmaak. G Kyle, D Kotze, Q Meades, S Sapsford, S Stevens, G Swanepoel, GM
van Onselen, L Vosloo
Besoek ons webtuiste om gratis SmartPrep boekies af te laai, vir toegang tot
gratis videoles opnames, en om by interaktiewe Zoom kursusse aan te sluit!
www.scienceclinic.co.za @science.clinic www.facebook.com/scienceclinicsa
INHOUDSOPGAWE
OPSOMMINGS VAN KERNKONSEPTE
Vraestel 1
Algebraïese Uitdrukkings 2
Vergelykings en Ongelykhede 5
Eksponente 9
Getalpatrone 11
Finansies 12
Funksies en Grafieke 14
Waarskynlikheid 19
Vraestel 2
Trigonometrie 21
Euklidiese Meetkunde 25
Analitiese Meetkunde 27
Statistiek 30
www
Vraestel 1
(fw). scienceclinic.co.za © 2022@)-
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Algebraiese Uitdrukkings SCIENCE CLINIC 2022 ©
TERMINOLOGIE: PRODUKTE
1. Eenterm deur ‘n Polinoom 4. Verskil van Twee Vierkante 6. Gemengde Vrae
Numeriese koëffisiënt: Die nommer voor ‘n veranderlike. Gebruik die distributiewe wet Die 2 tweeterme is dieselfde behalwe vir die Volg BODMAS
tekens. Die een is plus en die ander een is 1. Vereenvoudig die hakkies indien moontlik
Veranderlike: ‘n algebraïes letter(s) wat gebruik word om VOORBEELD minus. Die buitenstes en binnestes is is tee- 2. Kwadreer die tweeterm , EBBA of Tweeterm
‘n onbekend voor te stel. 2a 2 (3a 2 + 4a b − a 3c) noorgesteldes van mekaar so die antwoord is maal drieterm
= (2a 2 × 3a 2 ) + (2a 2 × 4a b) + (2a 2 × −a 3c) slegse Eerstes minus die laastes gekwadreer 3. Distributiewe wet
Konstante: ‘n Numeriese term 4. Plus en Minus gelyksoortige terme
= 6a 4 + 8a 3b − 2a 5c
VOORBEELD
Algebraïese Uitdrukking: ‘n wiskundige uitdrukking = − 2a 5c + 6a 4 + 8a 3b (3a − 2b)(3a + 2b) VOORBEELD
opgemaak uit en of meer terme wat geskei word deur plus 4x (4x y − 16y + 12) − (2x + y)(x − y)
= (3a)2 − (2b)2
(+) en minus (-). 2. Tweeterm met ‘n Tweeterm
= 9a 2 − 4b 2 = 4x (4x y − 16y + 12) − (2x 2 − 2x y + x y − y 2 )
Gebruik EBBA metode (Eerstes, Buitenste, Binneste,
Polinoom: ‘n algebraïes uitdrukking waar die eksponente Agterstes) = 16x 2 y − 64x y + 48x − 2x 2 + 2x y − x y + y 2
van die veranderlike natuurlike getalle is. VOORBEELD = − 2x 2 + 16x 2 y + 48x − 63x y + y 2
Eenterm v.b. 4 of 2a 2 b c (een term) VOORBEELD (5x − 7y 2 )(5x + 7y 2 )
Tweeterm v.b. 6x + 2y (twee terme) (a − b)(x + y) = 25x 2 − 49y 4 VOORBEELD
Drieterm v.b. 6x 2 − 5x + 4 (drie terme) = (a × x) + (a × y) + (−b × x) + (−b × y) = 3(a 2 + 3a − 10) − 2(a 2 − 6a + 9) + 2(a 2 − 4)
E B B A VOORBEELD = 3a 2 + 9a − 30 − 2a 2 + 12a − 18 + 2a 2 − 8
Graad: is die hoogste waarde van ‘n eksponent van ‘n [(a − b) + 5][(a − b) − 5]
= a x + ay − bx − by = 3a 2 + 21a − 56
spesifieke veranderlike in ‘n algebraïes uitdrukking.
= (a − b)2 − 25
(v.b.. 7x 3 − 3x y + 8x 6 + 4 het ‘n 6de graad in x en 1st graad
in y) VOORBEELD = a 2 − 2a b + b 2 − 25
(2x + y)(3x − 4y)
Gelyksoortige terme: is terme met dieselfde veranderlikes = (2x × 3x) + (2x × −4y) + (y × 3x) + (y × −4y) 5. Tweeterm deur ‘n Drieterm
met dieselfde eksponente, koëffisiënte mag verskil = 6x 2 − 8x y + 3x y − 4y 2 (plus gelyksoortige terme) Maal elke term in die tweeterm word gemaal
1
(v.b. 6a 2 b en − a 2 b ) = 6x 2 − 5x y − 4y 2 deur elke term van die drieterm en dan word
2 gelyksoortige terme bymekaar getel.
3. Vierkant van Tweeterm
Ongelyksoortige terme: terme waar die veranderlikes
Stap 1: Kwadreer die eerste term VOORBEELD
verskil (v.b. 2x , 2x 2 en 3x y )
Stap 2: Maal die eerste term met die tweede (a − 2)(a 2 − a + 1)
term en verdubbel die antwoord = a (a 2 ) + a (−a) + a (1) − 2(a 2 ) − 2(−a) − 2(1)
Stap 3: Kwadreer die laaste term
VEREENVOUDIG ALGEBRAÏESE = a 3 − a 2 + a − 2a 2 + 2a − 2
UITDRUKKINGS VOORBEELD = a 3 − 3a 2 + 3a − 2
( p + 2r)2
Gebruik HVDMOA/BODMAS reël maar kan slegs gelyksoortige = ( p)2 + ( p × 2r) × 2 + (2r)2 VOORBEELD
terme bymekaar tel of aftrek en skryf die antwoord met ( p + q)( p 2 − p q + q 2 )
= p 2 + 4pr + 4r 2
onbekendes in alfabetiese orde en term in afnemend orde = p3 − p2q + p q2 + p2q − p q2 + q3
van magte.
VOORBEELD = p 3 + q 3 (som van 2 derdemagte)
VOORBEELD (3a − 4b)2
Vereenvoudig die volgende: = (3a)2 + (3a × −4b) × 2 + (−4b)2 VOORBEELD
1. 6b c a − 7a b c + 4a 2 b c − 3c a b + b c a 2 (3a − 2b)(9a 2 + 6a b + 4b 2 )
= 9a 2 − 24a b + 16b 2
= b c a 2 + 4a 2 b c + 6b c a − 7a b c − 3c a b = 27a 3 + 18a 2 b + 12a b 2 − 18a 2 b − 12a b 2 − 8b 3
= 5a 2 b c − 4a b c NOTA: die tweede stap in die voorbeelde is nie ge- = 27a 3 − 8b 3 (verskil van 2 derdemagte)
woonlik gewys nie.
2. 6x − 4x 2 − 8x + x 3 − x 2 + 7x − 3x 3
= − 3x 3 + x 3 − 4x 2 − x 2 + 6x − 8x + 7x
= − 2x 3 − 5x 2 + 5x
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 2
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Algebraiese Uitdrukkings SCIENCE CLINIC 2022 ©
FAKTORISERING 3. Verskil van Twee Vierkante 5. Drieterme:
Faktorisering is die omgekeerde bewerking van produkte, Vierkants wortel van die eerte term, minus die vierkants wortel van die 2de STAPPE:
d.w.s ons wil die hakkies terug plaas in die som in. term in die eerste hakkie, daarna vierkants wortel van die eerte term, plus 1. Plaas in standaard vorm a x 2 + b x + c
die vierkants wortel van die 2de term in die tweede hakkie. 2. Maal die koeffisiente van die 1ste en 3de term (m.a.w. a × c)
STAPPE 3. Bereken b deur te bepaal die faktore van jou antwoord in (2) wat
1. Kry eerste die grootste gemene faktor VOORBEELDE optel indien + c of aftrek indien −c
2. Indien dit ‘n tweeterm is, kyk of dit die verkil van twee Faktoriseer volledig: 4. Skryf met die middelterm wat gekei is in buitenstes en binnestes
vierkante of die som/verskil van twee derde magte is 1. 4a 2 − 64b 2 Onthou om 1ste te kyk vir GGF 5. Faktoriseer deur te gropeeer
3. Indien dit ‘n drieterm is, skryf eers in a x 2 − b x + c, = 4(a 2 − 16b 2)
vorm en faktoriseer dan VOORBEELDE
4. Indien 4 of meer terme groepeer ons deur na patrone = 4(a − 4b)(a + 4b) Faktoriseer volledig:
a ×c = 3×2 = 6
te soek, bv. Verskil van vierkante/volkome vierkante 1. 3x 2 + 7x + 2
of drieterme 2. x 2 (x − k) + y 2 (k − x) Verandering van teken c = + 2; + faktore;
= 3x 2 + 6x + 1x + 2
5. Moet nie vergeet om so ver moontlik te faktoriseer nie = x 2 (x − k) − y 2 (x − k) Gebruik (x − k) as ‘ onbekende 2×3 ; 2+ 3= 5
= 3x (x + 2) + (x + 2)
6. Onthou dat terme in hakkies as ‘n onbekend gesien 1×6 ; 1+ 6 = 7
= (x − k)(x 2 − y 2 ) 2de hakkie is verskil van vierkante = (x + 2)(3x + 1)
kan word
= (x − k)(x − y)(x + y) Beide terme + as
middel term is + is
1. Grootste Gemeenskaplike Faktor (GGF): 3. (a − b)2 − (2a + b)2
Die omgekeerde van distrubusie/verspreiding a × c = 6 × 12 = 72
= [(a − b) − (2a + b)][(a − b) + (2a + b)] 2. 6a 2 − 17a b + 12b 2 c = + 12; + faktore;
VOORBEELDE = [a − b − 2a − b][a − b + 2a + b] = 6a 2 − 9a b − 8a b + 12b 2 9 × 8 ; 9 + 8 = 17
Faktoriseer volledig: = (−a − 2b)(3a) = 3a (2a − 3b) − 4b (2a − 3b)
1. 6y 2 + 12y = − 3a (a + 2b) = (2a − 3b)(3a − 4b) Beide terme – as
= 6y (y + 2) 4. Groepering middel term is –
Gebruik by 4 of meer terme. Groepeer en haal GGF uit. Groepe kan gevorm
2. 3a (2a − b) − a 2 (2a − b) Gebruik (2a − b) as ‘n onbekende word deur die GGF, Verskil van vierkante of volkome vierkantenin ag te neem. a × c = 3 × 6 = 18
= a (2a − b)(3 − a) 3. 3p 2 + 7p − 6 c = − 6; – faktore;
VOORBEELDE 9×2 ; 9−2 = 7
Faktoriseer volledig: = 3p 2 + 9p − 2p − 6
3. x (x − y) − 4(x − y)2 Gebruik (x − y) as ‘n onbekende = 3p ( p + 3) − 2( p + 3)
1. 9d + b c − b d − 9c Grootse faktor kry
= (x − y)[x − 4(x − y)] Vereenvoudig 2de hakkie = ( p + 3)(3p + 2)
= (9d − 9c) + (b c − b d ) GGF in elke hakkie die middel teken
= (x − y)[x − 4x + 4y]
= 9(d − c) + b (c − d ) Verandering van teken
= (x − y)(−3x + 4y) a × c = 1 × 18 = 18
= 9(d − c) − b (d − c) Doen nou die GGF
= − (x − y)(3x − 4y) c = − 3; – faktore;
= (d − c)(9 − b)
4. 2x 2 − 6x − 36 6×3 ; 3−6 = −3
2. Verandering van tekens:
2. 2a − 3b + 4a 2 − 9b 2 = 2(x 2 − 3x − 18) (GGF)
Verander die teken in ‘n hakkie om die faktore dieselfde te = 2(x 2 − 6x + 3x − 18)
maak = (2a − 3b) + (4a 2 − 3b 2 ) 2de hakkie is verskil van twee vierkante Grootse faktor kry
= (2a − 3b) + (2a − 3b)(2a + 3b) Doen nou die GGF = 2[x (x − 6) + 3(x − 6)] die middel teken
NOTA: = (2a − 3b)(1 + 2a + 3b) = 2(x + 3)(x + 6)
(b + a) = (a + b) maar (b − a) ≠ (a − b)
3. 25a 2 − p 2 − 12p q − 36q 2 5. Volkome vierkant drieterm
verander die teken soos volg: Groepeer die laaste drie terme omdat
= 25a 2 − ( p 2 + 12p q + 36q 2 ) a) 4m 2 − 12m n + 9n2
(b − a) = − 1(a − b) hulle volkome vierkant drieterm maak 2
= 25a 2 − ( p + 6q)2 VVTV = ( 4m 2 − 9n2 ) (eerste term en laaste term is
VOORBEELD = [5a − ( p + 6q)][5a + ( p + 6q)] volkome vierkante)
= (2m − 3n)2
4a (a − 2b) − 6(2b − a) = (5a − p − 6q)(5a + p + 6q)
= 4a (a − 2b) + 6(a − 2b) b) 49p 4 + 84p 2 + 36
= 2(a − 2b)(2a + 3) = (7p 2 + 6)2
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 3
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Algebraiese Uitdrukkings SCIENCE CLINIC 2022 ©
FAKTORISERING (opvolg) ALGEBRAISE BREUKE
6. Som of verskil van twee derdemagte: VOORBEELDE: 2. Vereenvoudiging van breuke met optel en aftrek van breuke.
STAPPE: x2 − x − 6 STAPPE:
1.
Voorbeeld: 8a 3 + 27 x2 − 9 1. Faktoriseer die teller(s) (en die noemer(s) as dit nodig is).
(x − 3)(x + 2) 2. Kanselleer gelyksoortige terme in elke term indien daar is
1. Eerste hakkie (tweeterm): = 3. Bepaal die Kleinste Gemene Noemer (kGN)
(x − 3)(x + 3)
a. Derdemagswortel oor twee terme met teken 4. Plaas elke term oor die KGN deur ekwivalente breuke te maak
tussen in (x − 3)(x + 2) 5. Vereenvoudig deur uit te maal in die teller en kry die som van gelyksoortige terme
= 6. Faktoriseer die teller indien moontlik en kanselleer gelyksoortige terme.
( 8a + 27 )
3 3 3 (x − 3)(x + 3)
(x + 2) 3x 2 3 3x 3a − 4 4a
= (2a + 3) = 1. − − 2. −
(x + 3) x2 − x − 6 x − 3 x + 2 3a 2 − a − 4 a 2 − 2a − 3
2. Tweede hakkie (drieterm): 3x 2 3 3x (3a − 4) 4a
a. Kwadreer eerste term = − − = −
(x − 3)(x + 2) (x − 3) (x + 2) (3a − 4)(a + 1) (a − 3)(a + 1)
b. 1ste term x 2de term met die teenoorgestelde 12y − 4x −4x 2 + 14x y − 10y 2
2. × 1(a − 3) 4a
teken as in die eerste term 12x − 30y 8x − 24y 3x 2 − 3x − 6 − 3x 2 + 9x = −
c. plus die 2nd term gekwadreer = (a + 1)(a − 3) (a + 1)(a − 3)
(x − 3)(x + 2)
(2a)2 − (2a × 3) + (3)2 −4(x − 3y) −2(2x 2 − 7x y + 5y 2 )
= × 1(a − 3) − 4a
2.a. 2.b. 2.c. 6(2x − 5y) 8(x − 3y) 6x − 6 =
= (a + 1)(a − 3)
= (4a2 − 6a + 9) (x − 3)(x + 2)
8(2x − 5y)(x − y)
= −3a − 3
8a 3 + 27 = (2a + 3)(4a 2 − 6a + 9) 48(2x − 5y) 6(x − 1) =
= (a + 1)(a − 3)
(x − 3)(x + 2)
(x − y)
= −3(a + 1)
6 =
VOORBEELDE: (a + 1)(a − 3)
1. 8h 3 − 125g 3
= (2h − 5g )(4h 2 + 10g h + 25g 2 ) −3
a 2 − a b − 2b 2 a 2 − 4a b + 4b 2 =
3. ÷ (a − 3)
a 2 + 2a b + b 2 a+ b
2. 24t 3 + 1029 (a − 2b)(a + b) (a − 2b)2 3. Beperkings op Breuke
= 3(8t 3 + 343) = ÷
(a + b)2 (a + b) Alle breuke met onbekendes in hul noemers, sal beperkings hê, omdat die noemer nooit
= 3(2t + 7)(4t 2 − 14t + 49)
gelyk mag wees aan nul nie. As die noemer nul word, maak dit die breuk ongedefineerd
(a − 2b)(a + b) (a + b)
= × VOORBEELD:
(a + b)(a + b) (a − 2b)(a − 2b) VOORBEELD:
216 Bepaal die beperkings op die volgende
3. a 3 − Bepaal die waarde van x waarvoor die
a3 1 breuk ongedefineerd sal wees: breuk:
6 36 =
= (a − )(a 2 + 6 +
a2 )
a − 2b
a 7x 2x − b 4x − 2
1. 3. 1.
x −1 3x − 2b x2 − 1
1. Vereenvoudiging van ‘n breuk met 5b + 5 6 − 4b 2a + 4a b
vermenigvuldiging en deel 4. × ÷ x −1= 0 3x − 2b = 0
2b 2 − b − 3 5b 2 + 10b + 5 2b 2 + 3b + 1 x2 − 1 ≠ 0
x = 1 2b
x =
STAPPE: 5(b + 1) −2(2b − 3) 2a (1 + 2b) 3 x2 ≠ 1
= × ÷
1. Faktoriseer die noemers en tellers. (2b − 3)(b + 1) 5(b + 1)2 (2b + 1)(b + 1) 3x − 1 x ≠± 1
2. Kanselleer gelyksoortige faktore. 2.
5(b + 1) −2(2b − 3) (2b + 1)(b + 1) 2x + 1
= × ×
a b (2b − 3)(b + 1) 5(b + 1)(b + 1) 2a (2b + 1) 2x + 1 = 0 3 4x
ONTHOU: ÷ 2. −
b a 1
−10 x = x − 1 (x + 2)(x − 1)
= 2
a a 10a (b + 1)
= × x −1≠ 0 en x −2≠ 0
b b
−1
= x ≠1 x ≠ −2
a (b + 1)
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 4
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Oplos van Vergelykings SCIENCE CLINIC 2022 ©
GELKTYDIGE VERGELYKINGS GELKTYDIGE VERGELYKINGS: WOORD PROBLEME
Bepaal waardes wat beide die vergelykings gelyktydig sal bevredig. Twee metodes kan gebruik word, VOORBEELD 1
uitskakeling en vervanging.
Bepaal die waarde van x en y as die vierhoek ‘n reghoek is.
VOORBEELD 1
2x + 14y
x − y = 8 en 2x + y = 10
UITSKAKELING: VERVANG: 4y 2x
x −y = 8 x − y = 8 ...A
Tel die vergelykings op om
2x + y = 10 sodoende een van die ve- 2x + y = 10 . . . B 54
3x = 18 randerlikes uit te skakel. x = y + 8 ...C 4y = 2x . . . A
18 2(y + 8) + y = 10
x = 2x + 14y = 54 . . . B
3
2y + 16 + y = 10 1
x = 6 y = x ...C
3y = 10 − 16 2
1
3y = − 6 2x + 14( x) = 54
x −y = 8 2
Vervang dan hierdie waarde in y = −2 2x + 7x = 54
(6) − y = 8 die oorspronklike vergelykings
om die y-waarde te bepaal vervang y-waarde in A om
−y = 8 − 6
x − y = 8 sodoende x te bepaal 9x = 54
−y = + 2
x − (−2) = 8 x = 6 Vervang die y-waarde in A
y = −2
x+ 2= 8 4y = 2(6)
x = 6 12
∴ (6; − 2) y =
4
∴ (6; − 2) y = 3
VOORBEELD 2
Die oplossing van gelyktydige vergelyking, is die snypunt van die twee vergelykings wanneer hulle grafies
voorgestel word (x ; y). Die lekker waarvan jy hou is met R2 afgemerk op ‘n spesiale aanbieding. As jy gewoonlik 10 lekkers
kan kry, maar nou 14 lekkers kan kry vir dieselfde prys. Wat is die prys gewoonlik?
VOORBEELD 2
3x − 2y = 8
3x − 2y = 8 en 4x + 2y = 6
∴ 3x − 2(−2x + 3) = 8 Gewone prys: x
∴ 3x + 4x − 6 = 8 Afgemerkede prys: (x − 2)
3x − 2y = 8 . . . A
∴ 7x = 14
4x + 2y = 6 . . . B
∴x = 2 10x = 14(x − 2)
4x = 2y = 6
10x = 14x − 28
2y = − 4x + 6 vervang x-waarde in C om
y = − 2x + 3 28 = 14x − 10x
∴ y = − 2x − 3 . . . C sodoende y-waarde te bepaal
y = − 2(2) + 3 28 = 4x
y = −4+ 3 7= x
y = −1 ∴ (2; − 1) ∴ Die gewone prys vir die lekker is: R7.
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 5
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Oplos van Vergelykings SCIENCE CLINIC 2022 ©
LINIEÊRE ONGELYKHEDE VOORBEELD 2
Verhouding tussen uitdrukkings wat nie gelyk is nie.
Ongelykhede Interval Notasie vir Oop intervalle 4(2x − 1) > 5x + 2
x > a: x is groter as a (a , ∞) 8x − 4 > 5x + 2
x < a: x is kleiner as a (−∞, a) 8x − 5x > 2 + 4
x > 2 3x > 6
(2;∞) ∴x > 2
2
x< 2
(–∞;2)
2
2
Ongelykhede Interval Notasie vir Toe intervalle
x ≥a: x is groter of gelyk aan a [a , ∞)
VOORBEELD 3
x ≤a: x is kleiner of gelyk aan a (−∞, a]
x ≥2
1
[2;∞) −2 < 3 − x ≤5 Trek 3 van al die terme af
2
x ≤2
2 1
−5 < − x ≤2 maal al die terme met 2
2
(–∞;2]
2 10 > x ≥− 4 Nota: Die ongelykheid simbole moet omgedraai
∴ − 4 ≤ x < 10 word herskryf die ongelykheid as volg
VOORBEELD 1
Skryf die ongelykhede neer wat die volgende beskryf:
a.
–2 –1 0 1 2 3 4 5 6 7 –4 10
b.
0 1 2 3 4 5 6 7 8
VOORBEELD 4
c.
0 1 2 3 4 5 6 7 8
−3 < 2x + 1 < 5; x ∈R Trek 1 van al 3 plekke af
a. x < − 1 of x ≥6 −3 − 1 < 2x + 1 − 1 < 5 − 1
x ∈(−∞; − 1) of x ∈[6; ∞)
−4 < 2x < 4 Deel al drie plekke deur 2
∴−2< x < 2
b. 3 < x < 6
x ∈(3; 6)
c. −∞ < x < ∞, x ≠ 3, x ≠ 6 –2 2
x ∈(−∞; ∞); x ≠ 3, x ≠ 6
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 6
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Vergelykings en Ongelykhede SCIENCE CLINIC 2022 ©
LINEÊRE VERGELYKINGS (Gr9 Hersiening) LETTER VERGELYKINGS
NOTAS:
F
Om ‘n vergelyking op te los beteken om ‘n waarde vir die onbekende te vind wat die Maak ‘n spesifieke letter die onderwerp van die vergelyking.
1. Lineêre vergelyking: ‘n Vergelyking v.d. vergelyking waar maak.
eerste graad met op die meeste een
oplossing
VOORBEELD 1 VOORBEELD
2. Distributiewe Wet: a (b + c) = a b + a c; Los op vir p:
Die oppervlakte van ‘n silinder word gegee deur A = 2π r(h + r).
die eenterm faktor a word verdeel of 4(2p − 7) − 8(5 − p) = 3(2p + 4) − 5( p + 7) Distributiewe wet A − 2π r
apart toegepas aan elke term van die bewys h =
8p − 28 − 40 + 8p = 6p + 12 − 5p − 35 Groepeer gelyksoortige terme 2π r
twee term faktor b + c
8p + 8p − 6p + 5p = 28 + 40 + 12 − 35 Vereenvoudig
3. Gelyksoortige terme: Terme wat die- 15p = 45 A = 2π r(h + r) Manipuleer die vergelyking om h op sy eie te kry
selfde veranderlikes en eksponent A
p= 3 = h+ r
waardes het 2π r
A
4. Kwadratiese vergelyking: ‘n Vergelyking −r = h
2π r
van die 2de graad VOORBEELD 2 A r × 2π r
Los op vir a: − = h Optel van breuke (KGN is 2π r)
2π r 2π r
5. Graad van die Vergelyking: Die ekspo- 2a − 1
−a + 5= 0 Vind KGN (5) A − 2π r 2
nent wat tot die hoogste mag gehef is in 5 = h
2π r
‘n vergelyking 2a − 1
( 5 ) × 5 − (a) × 5 + (5) × 5 = 0 × 5 Maal beide kante met die KGN
6. Konstante term: ‘n bekende, vaste
2a − 1 − 5a + 25 = 0 Groepeer gelyksoortige terme
waarde
2a − 5a = − 25 + 1 Vereenvoudig
7. Koëffisiënt : ‘n Getal wat gemaal word −3a = − 24
deur ‘n onbekende
−24
a =
−3
8. Ongelykhede: <,> twee waardes wat
nie gelyk is nie a = 8
9. Breuke en 0:
Teller
Noemer
0 x
= 0 maar = ongedefinieerde
x 0
10.Maal van tekens:
(−) × (+ )= (−)
(−) × (−)= (+ )
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 7
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Vergelykings en Ongelykhede SCIENCE CLINIC 2022 ©
Breuke met noemers as onbekendes:
Stappe vir oplos van breuke met VOORBEELD 1 VOORBEELD 2
noemers as onbekendes:
1. Faktoriseer noemers, maak gebruik 3 x+ 3 6 2x 5x − 3 x
+ = Verander van teken + = Verander van teken
van ‘verander-van-teken’ reel indien x − 2 4 − x2 x+ 2 x −3 9 − x2 x+ 3
nodig. 2x 5x − 3 x
3 x+ 3 6 − = Faktoriseer die noemers
2. Bepaal enige beperkings. − = Faktoriseer die noemers x −3 x2 − 9 x+ 3
x − 2 x2 − 4 x+ 2
2x 5x − 3 x
3. Maal elke term met die KG 3 x+ 3 6 − = KGN: (x − 3)(x + 3); x ≠ 3,x ≠ − 3.
− = KGN: (x − 2)(x + 2); x ≠ 2,x ≠ − 2. x − 3 (x − 3)(x + 3) x+ 3 Maal elke term met die KGN
4. Los die vergelyking op. x − 2 (x − 2)(x + 2) x+ 2 Maal elke term met die KGN 2x 5x − 3 x
3 x+ 3 6 × (x − 3)(x + 3) − × (x − 3)(x + 3) = × (x − 3)(x + 3)
× (x − 2)(x + 2) − × (x − 2)(x + 2) = × (x − 2)(x + 2) x −3 (x − 3)(x + 3) x+ 3
x −2 (x − 2)(x + 2) x+ 2
2x (x + 3) − (5x − 3) = x (x − 3)
3 × (x + 2) − (x + 3) = 6 × (x − 2) 2x 2 + 6x − 5x + 3 = x 2 − 3x
3x + 6 − x − 3 = 6x − 12 Vereenvoudig x 2 + 4x + 3 = 0 Vereenvoudig
6 − 3 + 12 = 6x − 3x + x (x + 1)(x + 3) = 0
15 = 4x (x + 1) = 0 of (x + 3) = 0
15 x = −1 of x = −3
x =
4 MAAR x ≠ − 3 ∴ x = − 1 Is die enigste oplossing
KWADRATIESE VERGELYKING Algemene Stappe vir die oplos van Kwadratiese Vergelykings
Kan nie
Som
a x 2 + bx + c = 0 wa ar a ≠ 0 faktoriseer nie
2 volkome
vierkante
Tweeterm
2. Faktoriseer die Verskil
1. Standaardvorm grootste algemene
faktore uit
VOORBEELD 1: FAKTORISERING Drieterm Faktoriseer
Faktoriseer Kwadratiese formule
5x + 2x 2 = 3 Standaard vorm
VOORBEELD 2: VERSKIL TUSSEN TWEE VIERKANTE Voltooi die vierkant
2x 2 + 5x − 3 = 0 Faktoriseer VOORBEELD 2: ALTERNATIEWELIK
(2x − 1)(x + 3) = 0 Laat faktore gelyk aan 0* (x + 5)2 = 9
(x + 5)2 = 9
2x − 1 = 0 of x + 3 = 0 x2 + 10x + 25 = 9 Standaard vorm
(x + 5)2 = 9
2x = 1 of x = −3 x2 + 10x + 16 = 0 Factoriseer *Nul-Faktor Wet:
1 x+ 5= ± 3 as a × b = 0 dan a = 0 of b = 0
x = (x + 8)(x + 2) = 0 Laat faktore gelyk aan 0*
2
x + 5 − 3 = 0 of x + 5 + 3 = 0
x + 8 = 0 of x + 2 = 0
1
∴x = of x = −3 x+ 2= 0 of x+ 8= 0
2 x = −8 of x = −2
x = −2 of x = −8
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 8
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Eksponente SCIENCE CLINIC 2022 ©
Eksponent Wette NOTAS:
Eksponent wette word slegs gebruik tydens vermenigvuldiging, deling, verdere magsverheffing en wortels. NOOIAT vir plus en minus nie: a , b > 0 en m , n ∈Z 1 a
1. a −n = of a ⋅ b −m =
1. 2.
am 3. 4. m an bm
a m × a n = a m+ n = a m−n (a m ⋅ a n) p = a n×p ⋅ a m×p n
am = a n
an 2. a0 = 1
VERMENIGVULDIGING EN DELING OPTEL EN AFTREK
VOORBEELDE VOORBEELDE NOTA:
Vereenvoudig en laat antwoorde in positiewe eksponent vorm. Vereenvoudig en laat antwoorde in positiewe eksponent vorm. Om algebraïes uitdruk-
kings, van twee of meer
terme, te vereenvoudig
1. [Vermenigvuldiging met veranderlike basisse] 3. [Vermenigvuldiging met gekombineerde ba- 2n−1 + 2n−2 moet mens altyd eers
1. Brei uit FAKTORISEER
sisse] 2n − 2n+ 2
(a b ) ⋅ a b
4 2 24 3
1
Wet 3 & 4 1 4 2n ⋅ 2−1 + 2n ⋅ 2−2
(27m ) 3 × (m 3 )
−1
(a b 3) ⋅ 3 a −6
4 verander na = Faktoriseer deur die GGF en Nota 1 te gebruik
priem basisse 2n − 2n+ ⋅ 22
−1
a 8b 4 ⋅ a 4 b 3 (81m 2 2 )
= Wet 1
2n( 2 + )
1 1
a 4 b 12 ⋅ a −2 1 1 4
(3 m ) (m 3 ) 22
3 −1 3 ×
a 12 b 7 = Wet 3
= Vereevoudig
= 2 12 Wet 2 −1
2n(1 − 22 )
a b (34 m 2) 2 2+ 1
= (
4 )
÷ (1 − 4) Nota 1
= a 10 b −5 Nota 1 −1 4
3m 3 × m 3
a 10 = Wet 1 & 2 3 1
= 3−2 m −1 = ×
b5 −1+ 4+ 1 4 −3
= 31+ 2 m 3 3
1
= −
= 33 m 2 4
2. [Vermenigvuldiging met numeries basisse] = 27m 2
1 5 ⋅ 22 x−1 + 3 ⋅ 4x+ 1
182n+ 1 ⋅ 9 2 ⋅ 16n−1 2. Verander basisse na priem getalle
verander na 22 x − 6 ⋅ 22 x−2
81n−3 ⋅ 64 n+ 2 priem basisse
1 5 ⋅ 22 x ⋅ 2−1 + 3 ⋅ 22 x ⋅ 22
(32 ⋅ 2)2n+ 1 ⋅ (32 ) 2 ⋅ (24 )n−1 = Maak 4 ‘n priem getal en brei uit
= Wet 3 22 x − 6 ⋅ 22 x ⋅ 2−2
(34 ) n−3 ⋅ (26 ) n+ 2
22 x(5 ⋅ 2 + 3 ⋅ 22)
1
34n+ 2 ⋅ 22n+ 1 ⋅ 3 ⋅ 24n−4 = Faktoriseer deur die GGF uit te haal
=
22 x(1 − 6 ⋅ 4 )
Wet 1 1
34n−12 ⋅ 26n+ 12
6n−3
2 ⋅ 34n+ 3 5
= 6n+ 12 4n−12 Wet 2 + 12
2 ⋅3 = 2
Vereenvoudig die terme binne die hakkies
= 26n−3−(6n+ 12) ⋅ 34n+ 3−(4n−12) 1 − 32
29
= 2−15 ⋅ 315 Nota 1 2
=
315 −2
1
=
215 29 2
3 15 = ×− Maal met die resiprook
= ( ) 2 1
2
= − 29
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 9
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Eksponente SCIENCE CLINIC 2022 ©
OPTEL EN AFTREK Eksponensiële vergelykings
VOORBEELDE opvolg VOORBEELDE
Vereenvoudig en laat antwoorde in posi- Los op vir x Vergelykings wat faktorisering benodig
tiewe eksponent vorm.
2
1. 3x 3 = 12 Deel deur 3 3. 3 ⋅ 52 x−1 − 3 = 0
NOTA: 2 3⋅5 2 x−1
= 3
Om algebraïes uitdrukkings, van x3 = 4 Skryf in wortelvorm
twee of meer terme , te vereen- 3 52 x−1 = 1
voudig moet mens altyd eers x2 = 4 Doen omgekeerde bewerking aan beide kante
∴ 52 x−1 = 50 Onthou dat 50 = 1 (Nota 2)
( x ) = (4)
FAKTORISEER 3 2 3 3
∴ 2x − 1 = 0
x 2 = 64 1
4x − 4 Verander 4x na ‘n x =
3. priem getal x = ± 8 2
2x − 2
22 x − 4 Teller is die verskil
= van twee vierkante 4. 2x+ 3 = 2x + 28
2 −2
x
x x
(2 − 2)(2 + 2) 2. 2 ⋅ 3x−1 ⋅ 32 x+ 2 − 4 = 50 Isoleer die magte 2x+ 3 − 2x = 28 Kry magte by mekaar
=
(2x − 2) 2⋅3 3x+ 1
= 50 + 4 Vereenvoudig LK 2 x ⋅ 23 − 2 x = 28
= 2x + 2 33x+ 1
= 54 ÷ 2 Deel beide kante deur 2 (dit het nie ‘n mag nie) 2x (23 − 1) = 28 Faktoriseer LK
x
33x+ 1 = 27 Kry basisse dieselfde deur priemgetalle te gebruik 2 (7) = 28 Vereenvoudig hakkies en deel
x
3 3x+ 1
= 33
As basisse dieselfde is, moet eksponente dieselfde wees om = 2 = 4 Verander 4 na ‘n priem getal
21026 − 21024 ∴ 3x + 1 = 3 2 x = 22
4. GGF en 4de Wet
22044 2 ∴x = 2
x =
21024 2
(2 − 1) Wet 2 en vereen- 3
= voudig hakkies
21022
= 21024−1022(4 − 1)
= 22(3)
= 12
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 10
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Getalpatrone SCIENCE CLINIC 2022 ©
TERMINOLOGIE:
VOORBEELD VOORBEELD VOORBEELD
1. Opeenvolgende: getalle of terme wat direk op mekaar i. Die reeks 3, 8, 13, … is gegee Gegee T6 = 8 en T9 = − 1, bepaal T5 en T7 ‘n Winkel eienaar beplan om blikkies kos in ‘n driehoe-
volg ii. Bepaal die volgende drie terme . kige vorm uit te stal. Daar is een blikkie in die boonste
iii. Bepaal die algemene term. ry, drie in die tweede ry ens.
iv. Bepaal die waarde van die 45ste term OPLOSSING
2. Gemene/Konstante verskil: Die verskil tussen twee
v. Watter term het ‘n waarde van 403?
opeenvolgende terme T5; 8; T7; T8; −1
d = T2 − T1
d = T3 − T2 OPLOSSING
T7 = T6 + d
i. 18; 23; 28 = 8+ d i. Skryf die eerste vier terme van die patroon neer.
3. Terme word aangedui deur T en die posisie of plek ii. In watter tipe reeks is die blikkies gerangskik?
ii. d = 8 − 3 = 5 of d = 13 − 8 = 5
waarde van die reeks word deur ‘n onderskrif aange- iii. Skryf ‘n formule neer wat die term beskryf?
T8 = T7 + d
dui. v.b. term 1 is T1 OF term 50 is T50 . c = T1 − d iv. Hoeveel blikkies word in die ry benodig?
= (8 + d ) + d v. In watter ry sal daar 27 blikkies wees?
= 3−5
4. Algemene Term Tn: word ook na verwys as die nth = −2 = 8 + 2d
term.
∴ Tn = d n + c T9 = T8 + d OPLOSSING
• Algemene Term vir lineêre patrone: Tn = 5n− 2 −1 = (8 + 2d ) + d i. 1; 3; 5; 7
Tn = d n + c iii. n = 45 −9 = 3d
∴ T45 = 5(45) − 2 ii. Lineêre reeks
−3 = d
Lineêre Patrone: = 223 iii. d = 3 − 1 = 2 of d = 5−3= 2
Reekse met ‘n konstante verskil tussen opeenvolgende iv. Tn = 403 nodig om vir n op te los ∴ T5 = T6 − d T7 = T6 + d
terme c = T1 − d
= 8−3 en = 8 + (−3)
Tn = Algemene term = 1−2
Tn = 5n− 2 = 11
Tn = d n+ c d = konstante verskil = 5 = −1
5n− 2 = 403
n = posisie van die term
5n = 405
∴ Tn = d n + c
∴ n = 81
Tn = 2n− 1
th
Stappe vir die bepaal van die n term:
iv. t15 = 2(15) − 1
1. Kry die konstante verskil VOORBEELD VOORBEELD
= 29
d = T2 − T1 = T3 − T2 Mpho is ingelig dat ‘n reeks ‘n algemene As die patroon “safesafesafesafe...” aan- ∴29 blikkies worde benodig vir die ry
2. vind die c-waarde term van 15n− 2 het. Sy moet uitvind gaan op hierdie wyse; wat sal die 263ste
v. Tn = 27
c = T1 − d watter term gelyk sal wees aan 96. Sy is letter wees?
2n− 1 = 27
onkant gevang omdat sy heeltyd ‘n onver-
3. Vervang die c- en d-waardes om die nth term te be- ∴ n = 14 ( ∴ 14th ry)
wagse antwoord kry. Doen die bereken- OPLOSSING
paal. inge en verduidelik dan die antwoorde.
Sien dat “safe” 4 letters het en dat
“safesafe” 8 letters het en “safesafesafe”
OPLOSSING 12 letters het ens.
Quadratiese Patrone:
Tn = 96 ∴ 263 ÷ 4 = 65 res 3
Deur inspeksie:
∴ 15n− 2 = 96 Daarom is nommer 65 “safe” en nog 3
Tn = Algemene term
15n = 98 letters, daarom is die 263ste letter f.
Tn = a n2 + c a = konstante verskil ÷ 2
8
n = posisie van die term n= 6
15
∴ 96 is nie ‘n term can die reeks nie om-
dat n ∈ℕ moet wees
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 11
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Finansies – Enkelvoudige en Saamgestelde Rente SCIENCE CLINIC 2022 ©
ENKELVOUDIGE RENTE SAAMGESTELDE RENTE HUUR KOOP LENINGS
Rente word slegs bereken op die oorspronklike Rente word bereken op die oorpronklike bedrag en enige Kort termyn lenings om goedere op skuld te koop.
bedrag wat belê of geleen is. daaropvolgende rente wat verdien of beloop word
A = P(1 + in)
A = P(1 + in) A = P(1 + i )n VOORBEELD
A = Eindbedrag P = Aanvangsbedrag Tania wil ‘n nuwe TV koop ter waarde R 9350. Sy kan nie bekostig om die volle waarde nou te
r betaal nie en teken ‘n huurkoop kontrak met die volgende voorwaardes:
n = aantal jare i = rente koers
100
➡ 12% deposito ➡ 13% rente per jaar ➡ gelyke maandelikse terugbetalings oor 2
VOORBEELD 1 jaar
Watter belegging sal na 6 jaar, die beter opsie wees?
a) Wat is die waarde van die deposito?
a) Enkelvoudige rente teen 6 b) Saamgesteld rente teen 5,5%
% per jaar per jaar 12 % van R9 350 = R1 122
A = P (1 + i n) A = P (1 + i )n b) Hoeveel, insluitend rente, sal Tania, terugbetaal?
= P (1 + 0,06 × 6) = P (1 + 0,055)6 R9 350 − R1 122 = R8 228
A = P (1 + i n)
∴ Opsie (b) is beter = 8 228(1 + 0,13 × 2)
= R10 367,28
In finansiele wiskunde word alle FINALE antwoorde afgerond tot
2 desimale plekke, tensy hul anders spesifiseer. c) Hoeveel sal haar maandelikse terugbetalings wees?
VOORBEELD 2 R10 367,28 ÷ 24 = R431,97 per maand
John wil R10000 beskikbaar hê teen die einde van 4 jaar, vir ‘n vakansie. Indien hy ‘n koers van 8,3% jaarliks d) Wat sou Tania se besparing wees indien sy oorspronklik die volle bedrag kon betaal het?
saamgestelde rente kan kry, hoeveel geld moet hy nou belê? (R1 122 + R10 367,28) − R9 350 = R2 409,28
A = P (1 + i ) n
10 000 = P (1 + 0,083)4
INFLASIE BEVOLKINGSGROEI
10 000 = P (1,375...) MOET NOG NIE afrond Die stygende prysvlak van goeder en dienste A = P(1 + i )n
n
A = P(1 + i )
P = R7 269,20 VOORBEELD
VOORBEELD 3 VOORBEELD In 2014 was daar ‘n trop koeie
‘n Brood kos R14. Indien die gemiddelde inflasie koers wat bestaan het uit 24 in 2014. As
Jy wil ‘n belegging ter waarde van R 1200 binne 5 jaar verdubbel. Watter jaarlikse rentekoers sal hierdie op-
8% was en ons aan kan neem dat die konstant bly: die trop gegroei het met ongeveer
brengs lewer? a) Saamgestelde rente 13% per jaar, hoeveel koeie kan
a) Enkelvoudige rente a) Hoeveel sal ‘b brood oor 5 jaar kos?
A = P (1 + i ) n jy in die trop teen 2018 verwag?
A = P (1 + i n) A = P (1 + i ) n A = P (1 + i ) n
2400 = 1200(1 + i )5 = 14(1 + 0,08)5
2400 = 1200(1 + i × 5) = 24(1 + 0,013)4
2 = (1 + i )5 = R20,57 = 39,13
2 = 1 + 5i
5 2 = 1+ i b) Hoeveel het ‘n brood 13 jaar terug gekos? ≈ 39 koeie
1 = 5i
1 + i = 1,14869... A = P (1 + i ) n
∴ i = 0,2 14 = P (1 + 0,08)13
∴ i = 0,14869...
= 20,00 % per jaar. P = R5,15
= 14,87% per jaar..
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 12
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Finansies SCIENCE CLINIC 2022 ©
BUITELANDSE WISSELKOERSE TYDLYNE
Tydlyne kan gebruik word om ingewikkelde probleme visueel voor te stel in Finansiële Wiskunde.
TIPE 1: GELD IN EN UIT
GELDEENHEID WISSELKOERS (VAN RAND) Thando belê R2 000 geld in ‘n vaste deposito rekening. Twee jaar later voeg hy R1 000 toe die rekening by. ‘n Jaar daarna onttrek hy R650.
Indien die rente teen 10.25% per jaar saamgestel word, hoeveel geld sal hy teen die einde van die 5 jaar hê?
Pound (ә) 18,23
US Dollar ($) 15,42 R2 000 + R1 000 – R650
J0 J1 J2 J3 J4 J5
VOORBEELD
a) ‘n Suid-Afrikaanse vrou, wat in Londen werk, spaar
maandeliks R 4 000. Hoeveel pond spaar sy in ‘n jaar? i = 0,1025
R4 000 ÷ R18,23/ә × 12 A = P (1 + i )n
= 2000(1 + 0,1025)5 + 1000(1 + 0,1025)3 − 650(1 + 0,1025)2
= ә2 633,02 = R3 807,81
b) Indien sy ‘n boek vanaf Amerika koop, op Amazon, vir $15, TIPE 2: VERANDERING VAN RENTEKOERS
hoeveel sal sy die boek in pond kos? Sam deponeer R4 300 in ‘n vaste deposito rekening vir 3 jaar. Die rentekoers is (alles jaarliks saamgestel) 9.87% per jaar vir die eerste jaar,
daarna 10.3% per jaar vir die res van die tydperk. Hoeveel sal Sam aan die einde van die 3 jaar hê?
$15 × R15,42 /$
= R231,30 R4 300
R231,30 ÷ R18,23/ә
J0 J1 J2 J3
= ә12,69
i = 0,098 i = 0,103
A = P (1 + i ) n
= 4300(1 + 0,098)1(1 + 0,103)2 VEMEENIGVULDIG WANNEER DIE KOERS VERANDER
= R5 744,10
TIPE 3: KOMBINASIES
Jenny belê R1 500, twee en ‘n half jaar later, onttrek sy helfte van die aanvangswaarde van die belegging. Die rente koers vir die eerste twee
jaar is 11% per Jaar saamgestelde rente en 9% per jaar saamgestelde rente vir die volgende 4 jaar. Hoeveel geld sal Jenny na 6 jaar hê?
R1 500 – R750
J0 J1 J2 J2,5 J3 J4 J5 J6
i = 0,011 i = 0,09
A = P (1 + i ) n
= 1500(1 + 0,011)2 (1 + 0,09)4 − 750(1 + 0,09)3,5
= R1 594,78
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 13
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Funksies en Grafieke SCIENCE CLINIC 2022 ©
FUNKSIE TIPE FUNKSIES EN HUL GRAFIEKE – LINEÊRE FUNKSIES
‘n FUNKSIE is ‘n reël waar elke element van die 1. LINEÊRE FUNKSIES VOORBEELD: VOORBEELD:
definisieversameling (onafhanklike veranderlike of (Reguitlyn Grafiek)
Bepaal die vergelyking van die reguitlyn Bepaal die vergelyking van die reguitlyn wat deur A(–4;3) en
insetwaarde m.a.w. x) met slegs een element van die y = mx + c or y = ax + qv wat deur (–1;–1) gaan en loodreg is B(3;–2) gaan.
waardeversameling (afhanklike veranderlike of uitset
aan x − 4y = 4.
waarde m.a.w. y) gekoppel word. • m = a = gradient of helling
OPLOSSING:
y = mx + c y = −mx + c
Funksies kan op verskeie maniere voorgestel word bv. OPLOSSING: y − y1
of of m = 2
x − 4y = 4 kry in standaard vorm x 2 − x1
y = 2x − 3; y = 2x 2 + 1; x y = 4 or 2 m> 0 m< 0
of y y 1 −2 − 3
y = x −1 m =
f (x) = − 5x + 1; g (x) = x 2 − 5 4 3 − (−4)
x x 1 5
VOORBEELD 2 staan bekend as funksie notasie en is ‘n ∴ mf = m = −
y − y1 4 7
maklike manier om die y-waarde voor te stel. ∴ y = f (x) m = 2
x 2 − x1 5
Ons kan dus y = 3x + 1 skryf as f (x) = 3x + 1 en dit lees ∴= − x+ c
Grafieke is loodreg 7
soos volg; die waarde van die funksie f by x is gelyk aan • c = q = y-afsnit m.a.w. (0;c)
3x + 1, waar f (x) die waardeversameling is en x die ∴ m f × mg = − 1
definisieversameling. Dus sal f (2) die uitset waarde gee • Definisieversameling: x ∈ℝ 5
wanner 2 vervang word in x se plek, m.a.w. Waardeversameling: y ∈ℝ ∴ mg = − 4 3= − (−4) + c
7
f (2) = 3(2) + 1 = 7 so die geordende paar is (2; 7).
BEPAAL VAN DIE VERGELYKING 1
∴c =
VOORBEELD: Onthou dat m op die volgende wyses Daarom y = − 4x + c verv, in (–1;–1) 7
gekry kan word:
As g (x) = 3x 2 − 5x, bepaal; −1 = − 4(−1) + c
1. As twee koordinate gegee is: 5 1
g (−1) y − y1 −1 − 4 = c ∴y = − x+
m = 2 7 7
x 2 − x1 ∴ c = −5
g (x) = 2
2. Funksie f parallel aan funksie g
g (3) − g (−2) m f = mg
∴ y = − 4x − 5
3. Funksie f loodreg aan funksie g
OPLOSSING: m f × mg = − 1
VOORBEELD: VOORBEELDE:
x is gee, bereken die waarde van y VOORBEELD:
g (−1) Bepaal die vergelyking van die reguitlyn Skets die volgende grafieke op dieselfde assestelsel. Wys al
Bepaal die vergelyking van die reguitlyn wat deur (–1;3) en (–5;3) gaan. die snypunte met die asse:
= 3(−1)2 − 5(−1) wat deur (–1;4) en (–1;–2) gaan.
= 8 a) f (x) = − 2x + 1 gebruik die dubbel-afsnit metode
OPLOSSING: y-afsnit:
y is gee so bepaal x OPLOSSING: (x = 0 of f (0)) : (0; 1)
3−3
g (x) = 2 4 − (−2) m = = 0 x-afsnit:
m = = ongedefnieerd −5 − (−2)
3x 2 − 5x = 2 −1 − (−1) (y = 0 of f (x) = 0) f
3x 2 − 5x − 2 = 0 ∴ y = 3 (horisontaal lyn) 0 = − 2x + 1
∴ x = − 1 (vertikaal lyn) 1
1 4 y ∴x =
(3x + 1)(x − 2) = 0 ∴ x = − or x = 2 4 y 2
3
2 2 b) y = − 3
g (3) − g (−2) x
= (3(3)2 − 5(3)) − (3((−2)2 − 5(−2)) x y = −3
−4 −2 2 4
= 12 − 22 −2
−4 −2 2 4
= − 10 −2
−4
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 14
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Funksies en Grafieke SCIENCE CLINIC 2022 ©
TIPE FUNKSIES EN HUL GRAFIEKE – KWADRATIESE FUNKSIES (PARABOOL)
2. KWADRATIESE FUNKSIE BEPAAL DIE VERGELYKING SKETS DIE GRAFIEK
(PARABOOL) Stappe:
y = a x 2 + q, a ≠ 0 1. Gegee is die draaipunt (0, q) 2. Gegee: wortels (x-afsnitte) en ‘n 1. Bepaal die draaipunt of die y-afsnit.
en y = a x 2 + q. ander punt y = a (x − R1)(x − R2 ) 2. kry die x-afsnitte, gebruik ‘n tabel vir geen oplossings
• a > 0 of a is +‘tief 3. Bepaal die vorm
VOORBEELD: VOORBEELD:
Bepaal die vergelyking van Bepaal die vergelyking van VOORBEELD: VOORBEELD:
Skets die grafiek en bereken al die afsnitte en Skets die grafiek van g (x) = − 2x 2 + 8. Wys al
die draaipunt van f (x) = 2x 2 + 2 die snypunte met die asse en ook die
draaipunte
a < 0 of a is –‘tief OPLOSSING:
Draai punt of y-afsnit:
(0;2) OPLOSSING:
Draai punt of y-afsnit:
(0;8)
x-afsnitte (y=0):
• q = y-afsnit 2x 2 + 2 = 0
x-afsnitte (y=0):
• Draaipunt = (0;q) OPLOSSING: 2x 2 = − 2 geen oplossing
Vervang eers die draaipunt se OPLOSSING: 0 = − 2x 2 + 8
• Definisieversameling: x ∈ℝ ∴ het geen x − afsnitte
y-waarde in q se plek: Vervang eers die wortels –4 en 4 2x 2 = 8 OF 2(x 2 − 4) = 0
• Waardeversameling: y = a x2 + 4 y = a (x − (−4))(x − 4) x2 = 4 (x − 2)(x + 2) = 0
Vorm:
y ∈[ p; ∞) minimum if a > 0 *Toepassing van EBBA* x = ± 4
Vervang (–2;–8) om die a > 0;
y ∈(−∞; p] maksimum if a < 0 x = 2 of x = − 2
vergelyking te kry.
• Simmetrie:: x = 0 −8 = a (−2)2 + 4 y = a (x 2 − 16) Vervang (6;10)
TABEL MET DATAPUNTE (gebruik sakrekenaar):
−16 = 4a 10 = a (62 − 16) Vorm:
∴ a = −4 10 = 20a a < 0;
∴ y = − 4x 2 + 4 1 x –2 –1 0 1 2
∴a =
2 y 10 4 2 4 10
1 2
∴y = (x − 16)
2 y
1 2 10 y
8
∴y = x −8 6
2
4
5 2 x
x
−3 −2 −1 1 2 3
−2
−3 −2 −1 1 2 3
Definisieversameling: Definisieversameling:
x ∈ℝ x ∈ℝ
Waardeversameling: Waardeversameling:
y ∈[2; ∞) y ∈(∞; 8]
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 15
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Funksies en Grafieke SCIENCE CLINIC 2022 ©
TIPE FUNKSIES EN HUL GRAFIEKE – HIPERBOLIESE FUNKSIE
HIPERBOOL SKETS VAN DIE GRAFIEK BEPAAL DIE VERGELYKING
a Stappe: Bepaal die vergelyking van:
y= + q, a≠0 1. Bepaal die asimptote (x = 0 en y = q)
x
• a = konstant en beïnvloed die vorm 2. Bepaal die x-afsnitte
3. Bepaal die vorm
+ a + a
y = + q y = −q
x x 4. Gebruik dit tabel metode om minstens 3 ander punte te bepaal
a > 0; q > 0 a > 0; q < 0
VOORBEELD: VOORBEELD:
y y Skets die volgende grafiek, wys alle die Skets die volgende grafiek, wys alle die afsnitte a
y= + q
afsnitte en asimptote: en asimptote: x
3 2
y=q y=q f (x) = − h (x) = + 1 Vervang eers die asimptoot y = 2 in die
x x
x x
plek van q
OPLOSSING: OPLOSSING: a
y= + 2
Asimptote: Asimptote: x
x = 0; y = 0 x = 0; y = 1 Vervang die koordinate in (4; 3)
As y = 0 is dit ‘n asimptoot en is daar 2 a
x-afsnitte: 0 = + 1 3= + 2
−a −a x 4
y = −q y = + q geen y-afsnit nie.
x x 12 = a + 8
Vorm: 0 = 2+ x
a < 0; q < 0 a < 0; q > 0
a< 0 x = −2 ∴a= 4
y y
y Vorm: 4
y ∴y = + 2
x
a> 0 x
y=q y=q x
x x
Tabel: Tabel:
• q = konstante maar skuif die grafiek op of af op die y-as. x –3 –1 1 3 x –2 –1 1 2
• Asimptote: x = 0; y = 0 y 1 3 –3 –1 y 0 –1 3 2
(waardes wat die funksie ongedefinieerd laat)
• Definisieversameling: x ∈ℝ, x ≠ 0
• Waardeversameling: y ∈ℝ, y≠q
• Simmetrie as: y = x + q of y = − x + q
Definisieversameling: x ∈ℝ, x ≠ 0 Definisieversameling: x ∈ℝ, x ≠ 0
Waardeversameling: y ∈ℝ, y ≠ 0 Waardeversameling: y ∈ℝ, y ≠ 1
Simmetrie as: y = x or y = − x Simmetrie as: y = x + 1 or y = − x + 1
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 16
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Funksies en Grafieke SCIENCE CLINIC 2022 ©
TIPE FUNKSIES EN HUL GRAFIEKE – Eksponensiële Funksie
EKSPONENSIËLE FUNKSIES SKETS VAN DIE GRAFIEK BEPAAL DIE VERGELYKING
y = a ⋅ bx + q a≠0 en b > 0, b ≠ 1 Stappe: Stappe:
Asimptoot: y = q Definisieversameling: 1. Bepaal die asimptote(y = q) 1. Bepaal die asimptote y = q
x ∈ℝ
2. Bepaal die y- en x-afsnitte 2. Vervang die y-afsnit om a te kry
Waardeversameling: y ∈(q; ∞) i f a > 0; 3. Bepaal die vorm 3. Vervang ‘n ander punt om b te kry
y = + a ⋅ b x + q, b > 1 y = + a ⋅ b x − q, b > 1
4. Gebruik dit tabel metode om minstens 2 ander punte te bepaal
y y VOORBEELD:
VOORBEELD: VOORBEELD: Bepaal die vergelyking van:
Skets die volgende grafiek, wys alle die Skets die volgende grafiek, wys alle die
afsnitte en asimptote: afsnitte en asimptote:
f (x) = 3x
1 x
y = ( ) −2
x x
OPLOSSING: 2
Asimptoot: y = 0
OPLOSSING:
y-afsnit: y = 30 = 1 Asimptoot: y = − 2
x
y = + a ⋅ b + q,0 < b < 1 x
y = + a ⋅ b − q, 0 < b < 1 Nota a = 1 dus is dit slegs nodig om b en q te bepaal
x-afsnit: geen as y = 0 Asimptoot 1 0
y y y-afsnit: y = ( ) − 2 = − 1 f (x) = b x − 1 Vervang (2; 15)
2
15 = b 2 − 1
1 x
x-afsnit: 0 = ( ) − 2
y
Vorm: 16 = b 2
2
a > 0,b > 1 b = ± 4, but b > 0, b ≠1
x
2 = 2−x
x x Toeneemende funksie ∴b = 4
∴ x = −1
Vorm: y
∴ f (x) = 4x − 1
Tabel:
y = + a ⋅ bx − q
x –1 1 0< b < 1 VOORBEELD:
y = − a ⋅ b + x + q, b > 1 y = − a ⋅ b + x − q, b > 1 x
Bepaal die vergelyking van:
y 1
y 3 Tabel:
3
x x –1 1
y 0 1,5
g (x) = a ⋅ b x + 2
4 = a ⋅ b0 + 2 Vervang (0; 4)
y = − a ⋅ b x + q, 0 < b < 1 y = − a ⋅ b x − q, 0 < b < 1
2= a
g (x) = 2 ⋅ b x + 2
10 = 2 ⋅ b 1 + 2 Vervang (1; 10)
8= 2⋅b
Definisieversameling: x ∈ℝ Definisieversameling: x ∈ℝ 4= b
Waardeversameling: Waardeversameling:
y ∈(0; ∞) or y > 0 y ∈(−2; ∞) or y > − 2 ∴ g (x) = 2 ⋅ 4x + 2
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 17
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Funksies en Grafieke SCIENCE CLINIC 2022 ©
Grafiek Toepassing
AFSTAND NOTASIE TRANSFORMASIE VAN GRAFIEKE
Stappe om VERTIKALE AFSTAND te bepaal • f (x) > 0 1.Refleksie in x-as: y kry ‘n negatiewe teken (m.a.w. alle
1. Bepaal die vertikale afstand (bokant die lyn y = 0)
Vertikale afstand = boonste grafiek – (onderste y y tekens aan die regterkant v.d. vergelyking verander)
grafiek) 2. Refleksie i.d. y-as: alle x waardes word negatief
2. Vervang die gegewe x-waarde om jou antwoord
af te lei x x 3. Refleksie in beide asse: beide x en y word negatief
4. Horisontale skuif: q verander, indien opgeskuif tel by q
A (m.a.w. waar y positief is)
en afgeskuif trek af van q.
B • f (x) < 0
(onder die lyn y = 0)
Stappe om HORISONTALE AFSTAND te bepaal
y y
VOORBEELD: OPLOSSINGS:
1. Kry die x−waardes wat 2 a) y ∈[−1; ∞)
Geskets is die grafieke van f (x) = x − 1 en
van toepassing is. x x
g (x) = x + 1. b) x = 0
2. A B = xB − xA (grootste − kleinste)
c) x–afsnit ( ∴ y = 0)
(m.a.w. waar y negatief is) 0 = x2 = 1
A B
0 = (x − 1)(x + 1)
• f (x) ⋅ g (x) ≤0 ∴ x = 1 or x = − 1
∴ A(1; 0)
(een grafiek lê bo y = 0 en d) B is y–afsnit ∴ OB = 1 eenheid
LET OP: een grafiek lê onder y = 0) e) f (x) = g (x) at C
• Afstand is altyd positief
• f (x) ≥g (x) x2 − 1 = x+ 1
• Afstand, op ‘n grafiek, word gemeet in eenhede
bo onder x2 − x − 2 = 0
(i.e. f(x) lê bo g(x))
SNYPUNTE VAN GRAFIEKE (x − 2)(x + 1) = 0
• f (x) = g (x) Vrae: x = 2 or x = − 1
Stappe om SNYPUNTE te bepaal (snypunt)
1. Stel die twee vergelykings gelyk f (x) = g (x) a) Die waardeversameling van f (x) y = 2+ 1 n /a
2. Los op vir x (kyk na oplossings wat toepaslik is WORTELS EN PARABOLE
b) Die vergelyking van die simmetrie as vir f (x) y = 3
vir 𝑥 : A of B) • Gelyke en reële wortels
c) Die koördinate van A ∴ A(2; 3)
3. Vervang die toepaslike x-waarde in enige van die y y
twee vergelykings en kry sodoende ‘y’. d) Die lengte van OB f) OF op linker kant van x-as ∴ x = − 4
x x e) die koördinate van C DE = f (−4) − g (−4)
f(x)
DE = ((−4)2 − 1) − ((−4) + 1)
g(x)
f) die lengte van DE as OF 4 eenhede is
A
• Nie-reële/Geen ware wortels DE = 15 − (−3)
g) vir watter waarde(s) van x is
y y DE = 18 eenhede
B i) f (x) ≥0
g) i. x ∈ (−∞; − 1] or [1; ∞)
x x ii)f (x) ⋅ g (x) < 0 ii. x ∈ (−∞; − 1) or (−1; 1)
STYGEND/DALEND
iii)f (x) afnemend n.v.t. x ∈ (−∞; 1); x ≠ − 1
• Reële, ongelyke wortels h) Gee die grafiek van h (x) wat gevorm word indien iii.x ∈ (−∞; 0)
y y
Sty
Sty end g (x) gereflekteer word in die y-as.
Dal
gen h) h (x) = − x + 1
end gen
Dal d d
x x i) Gee die vergelyking vank (x) wat gevorm word indi- i) k (x) = x 2 − 1 + 3
enf (x) ‘n translasie van 3 eenhede op ondergaan. k (x) = x 2 + 2
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 18
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Waarskynlikheid SCIENCE CLINIC 2022 ©
TERMINOLGIE TEORETIESE WAARSKYNLIKHEID VAN ‘N GEBEURTENIS KOMPLIMENTÊRE GEBEURTENIS
Uitkoms: ’n enkele resultaat van ‘n eksperiment. S = {steekproefruimte} Gebeurtenis A en B is komplimentêre gebeurtenisse indien
hulle onderling uitsluitend en uitputtende gebeurtenisse is.
Gebeurtenis: ’n Gebeurtenis is ’n spesifieke versameling van uitkomste A = {Gebeurtenis A}
van ’n eksperiment waarin jy belangstel. ’n Gebeurtenis word UITPUTTENDE GEBEURTENISSE:
B = {Gebeurtenis B}
aangedui deur die letter E en die aantal uitkomste van die
gebeurtenis met n(E). A ∪ B = {A verenig B} = in steekproef A of B Gebeurtenisse is uitputtende gebeurtenisse wanneer hulle al
die elemente in ‘n steekproef insluit
Afhanklike gebeurtenis: Wanneer die eerste gebeurtenis (A) ‘n effek op A ∩ B = {A snyding B} = in steekproef A en B S
die uitslag van die tweede gebeurtenis het . E.g.
wanneer daar twee albasters uit ‘n sak gekies TEORETIESE WAARSKYNLIKHEID VAN ‘N GEBEURTENIS:
word, deur die eerste albaster terug te sit, het A B
dit nie ‘n effek op die tweede keuse nie.
aantal gunstige uitkomste 1 2 5
Onafhanklike Gebeurtenis: wat geen effek op mekaar se uitslae het nie P(E ) = 3 4 6
totale moontlike uitkomste
Speelkaarte in ‘n Pak van: 52
n(E )
Soorte stelle in ‘n pak speelkaarte: 4 =
n(S)
Prent Kaarte: 4 ONDERLING UITSLUITEND:
Steekproefruimte: Alle moontlike uitslae van die eksperiment. E = Gebeurtenis S = steekproef ruimte Gebeurtenis A en B is onderling uitsluitend as hulle nie saam
Bv. Om ‘n dobbelsteen te rol. S={1;2;3;4;5;6}. voorkom nie, of as daar nie ‘n snyding is nie.
Interseksie van stelle
RELATIEWE FREKWENSIE OF EKSPERIMENTELE S
Onpartydige: Al die gebeurtenisse is ewekansig. WAARSKYNLIKHEID:
Komplementêre gebeurtenis: Twee onderling uitsluitende gebeurtenisse
wat se som van waarskynlikheid gelyk is aantal kere wat 'n gebeurtenis plaasvind A B
aan 1
P(E ) =
totale uitkomste 1 2 5
3 4 6
WAARSKYNLIKHEID VERENIGING REEL (OF/+): 9
Waarskynlikheid dat ‘n gebeurtenis sal plaasvind. Die waarskynlikheid van ‘n P(A of B) = P(A) + P(B) − P(A en B) of
gebeurtenis is die verhouding tussen die aantal gebeurtenisse van die eksperi- P(A en B) = P(A) + P(B) − P(A of B) NOTA:
ment en die grootte van die steekproefruimte.
n(A ∪ B ) = n(A) + n(B )
Equally n(A ∩ B ) = 0
Onmoontlik
Impossible Onwaarskynlik
Unlikely Ewe waarskynlik
likely Waarskynlik
Likely Seker
Certain
Waarskynlikheid met die gebruik van ‘n Venn diagram P (A ∪ B ) = P (A) + P (B )
1 1 3
0 1 INSLUITENDE GEBEURTENISSE:
4 2 4
0 0,25 0,5 0,75 1 Gebeurtenis
Event E Intsluitende gebeurtenisse het elemente in gemeen.
0% 25% 50% 75% 100% Steekproef-
Sample
ruimte
space S Snyding van gebeurtenisse: Vereniging van gebeurtenisse:
Kompliment van ‘n gebeurtenis A B A B
Die see verander na ‘n Munt wat laat val NOTA:
NieNot
A nie
A A
melkskommel toe word land op ‘n kop P (A) + P (B ) = 1 S S
S P (A ∩ B ) = 0 en B
A and A or
of B
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 19
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Waarskynlikheid SCIENCE CLINIC 2022 ©
V ∪M (V ∪ M )′ of V′ ∩ M′ VOORBEELD 1 VOORBEELD 3 VOORBEELD 4
V M V M ‘n Dobbelsteen word ‘n 100 keer gegooi. Dit land 16 Vrae: Vrae:
keer op twee. Bereken die relatiewe frekwensie en ver- Bereken, deur die Venn-diagram, vir 120 graad 12 meisies was gevra oor hul deelname
gelyk dit met die teoretiese waarskynlikheid. ‘n graad 6 groep te gebruik. aan die skool se kulturele aktiwiteite:
1 Die aantal ewekansige gebeur- • 61 meisies doen drama (D)
Waarskynlikheid = = 0,1667 tenisse (Lees(L) ; Sport(S) en • 29 meisies redenaars (R)
S S 6
(kuns(K)) is ingevul. • 48 meisies sing in die koor (K)
aantal uitkomste wat 'n gebeurtenis plaasvind
Rel . frekwensie = • 8 meisies doen alles
M V aantal uitkomste
Gr 6 n(S)=30 • 11 meisies doen drama en redenaars
16 • 13 meisies doen drama en redenaars
V M V M =
100 L S • 13 meisies doen kulturele aktiwiteite
= 0,16 20 10 97 1. Teken ‘n Venn-diagram om die informasie voor
Hoe meer ‘n eksperiment herhaal word, beweeg die te stel.
5
S S relatiewe frekwensie nader aan die teoretiese 2. Hoeveel meisies neem deel aan slegs drama en
25 8
waarskynlikheid koor?
V∩M (V ∩ M )′ of V′ ∪ M′ 3 3. Bepaal die waarskynlikheid dat ‘n graad 12 leer-
VOORBEELD 2 2
der wat ewekansig gekies word:
V M V M Elmari het ‘n OPNAME gedoen in haar dorp, om agter K a. Slegs koor sing
te kom hoeveel mense ry saam in een motor. Die tabel
b. Nie aan redenaars deelneem nie.
gee haar resultate:
c. Minstens aan 2 van die aktiwiteite deelneem
1. P(K⋂L⋂S)
S S
Aantal passassiers Aantal motors 2. P(L en K en nie S) Oplossings:
3. P(K en L) n(S) = 120
V′ ∩ M V ∪ M′ 0 7 1.
4. P(S of R en nie A) n(D) = 61 n(R) = 29
V M V M 1 11
2 6 Oplossings: 50–x
3 13
3 4 5 1 8
1. P(K ∩ L ∩ S) = = x 5
170 34
S S 4 2
25 5 35–x
Wat is die waarskynlikheid dat ‘n motor meer as 2 2. P(L en K en nie S) = = 13
M′ 170 34 n(K) = 48
passasiers vervoer?
V M 70 7
Oplossing: 3. P(K of L) = = 2. (50 − x) + 3 + 13 + x + 8 + 5 + (35 − x) + 13 = 120
170 17
Daar is 30 motor in die opname, dus 127 − x = 120
n(S)=30. Laat A die gebeurtenis wees waar daar meer 127 ∴x = 7
4. P(S of L en nie K) =
as twee passasiers in ‘n motor is. Dit beteken dat ons 170
S slegs motors tel wat 3 en 4 passasiers in het. Daarom, ∴ 50 − x = 43 en 35 − x = 28
n(A)=4+2=6. 3.
n(A) 35 28
P (A) = a. P(slegs K) = = = 0,23
n(S) 120 120
6 120 − 29 91
= b. P(P′) = = = 0,76
30 120 120
1 3+ 7+ 8+ 5 23
= c. P(minstens 2) = = = 0,19
5 120 120
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 20
Vraestel 2
(fw). scienceclinic.co.za © 2022@)-
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Trigonometrie SCIENCE CLINIC 2022 ©
BASIESE DEFINISIES BASIESE CAST DIAGRAM Probleme met Pythagoras RESIPROKE/OMGEKEEERDES
( ) ( t)
Wys in watter kwadrante elke trig funksie + is Stappe: 1 r s
90⁰ 1. Isoleer die trig verhouding = cosecθ of
sin θ y
2. Bepaal die kwadrant
Teenoorstaande
Teenoorgestaande
Opposite
t 3. Teken ’n skets en gebruik Pythagoras
sin θ =
(x) (a)
e S A 1 r s
suys s 4. Antwoord die vraag
= secθ of
nesn a sin + all +
ouit cos θ = cos θ
Spk
s II I 0⁰
Hy tan θ = t 180⁰
III IV 360⁰
VOORBEELD
(y) (t)
a As 3sinθ – 2 = 0 en tanθ < 0, bepaal 1 x a
T C sin2 θ + cos2 θ met behulp van diagram en = cotθ of
cos +
tan θ
tan + sonder die gebruik van ’n sakrekenaar.
θ
Adjacent Stap 1: Spesiale Hoeke
Aanliggende
Aangrensende 270⁰ 3 sin θ − 2 = 0
Hierdie is ons basiese trig verhoudings.
VOORBEELD
sin θ =
2 y r = 2 (x; y)
3 r
1. In watter kwadrant sal θ lê as tanθ < 0 en cosθ > 0 is?
VOORBEELD (0; 2)
C cosθ + Stap 2: (1; 3)
t BC tanθ -
sin θ = = tanθ -
s AC cosθ + sinθ + sinθ + 90o ( 2; 2)
60o
a AB tanθ - tanθ -
cos θ = = 45o ( 3; 1)
s AC
! Kwadrant IV
A B tan θ =
t
=
BC
∴ k w a d r a nt I I 30o
a AB
2. In watter kwadrant sal θ lê as sinθ < 0 en cosθ < 0 is?
VOORBEELD
(2; 0)
P 0o
cosθ - Stap 3:
Q sinθ - x 2 + y2 = r 2 VOORBEELD
sinθ - (x;2)
cosθ - r=3 x + (2)2 = (3)2
2
Vereenvoudig sonder die gebruik van ‘n
Kwadrant III y=2 x2 = 5 sakrekenaar
S θ
x = ± 5 1. tan 60∘ + cot30∘
Op die Cartesiese Vlak
( 1 ) ( 1 )
y ∴x = − 5 3 3
R = +
1. Skryf twee verhoudings neer vir cos R (x;y)
y = 3+ 3
a PR RS sin θ = r
cos R = = = Stap 4: sin2 θ + cos2 θ
s QR PR r x = 2 3
y cos θ = r
2 2 − 5 2
(3 ) ( 3 )
y = +
(vanuit △ PQR) (vanuit △ PRS) tan θ =
θ x
Onthou: 2. sin2 45∘ − cos2 30∘
x x 4 5
= + y 2 2
( 2 ) ( 2 )
2. Skryf twee verhoudings neer vir tan Q sin θ = 2 3
9 9 r = −
t PR PS 9 en
tan Q = = = =
a PQ QS Onthou: cos θ =
x
2 3
9 r = −
• x2 + y2 = r2 (Pythagoras) = 1 4 4
(vanuit △ PQR) (vanuit △ PQS) 1
• Hoeke word opwaarts gemeet vanaf die positiewe (+) x-as = −
(anti-kloksgewys) tot en met die skuinssy. 4
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 21
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Trigonometrie SCIENCE CLINIC 2022 ©
TRIG VERGELYKINGS OPLOS VAN REGHOEKIGE DRIEHOEKE OPLOS VAN PROBLEME
Vir 0∘ < θ < 90∘ * Onbekende Sye* *Onbekende Hoeke* Bepaal die oppervlakte van vierhoek ABCD.
VOORBEELDE VOORBEELDE D
Stappe: 1. Bepaal x 1. Bepaal  3 eenhede
1. Isoleer die trig verhouding A
3 eenhede (t)
2. Verwysings hoek (‘shift’ op sakrekenaar) x 5 eenhede
(s)
3. Los op vir θ (t)
1 eenheid
25º
6 eenhede
ONTHOU: (a) (s) (a)
Rond slegs in die laaste stap af
t 5
sin 25∘ = = A 37º
s x
B C
VOORBEELDE
∴ x sin 25∘ = 5 t 3
Los op vir θ tan A = =
5 a 1 In △ ABC :
x =
sin 25∘ tan A = 3 * shift tan 3 tan 37∘ =
t
=
6
1. 3 sin θ − 1 = 0 x = 11,83 eenhede ∘ a BC
1 Verw . ∠: 60
sin θ = 6
3 ∴ Â = 60∘ BC =
tan 37∘ Moenie te vroeg afrond
Verw . ∠: 19,47∘ 2. Bepaal y nie. Hou die antwoord in
∴ BC = 7,96 eenhede
∴ θ = 19,47∘ (t) jou sakrekenaar.
2. Bepaal P̂
∴ AC2 = AB2 + BC2 (Pyth)
2. tan(3θ + 30∘ ) − 1 = 0 y P AC2 = 2
(6) + (7,96) 2 Gebruik die antwoord
tan(3θ + 30∘ ) = 1 (a) 7 eenhede van jou sakrekenaar
AC2 = 99,3616
Verw . ∠: 45∘ (s) 5 eenhede
50º ∴ AC = 9,97 eenhede
∴ 3θ + 30∘ = 45∘ (a) (s)
a y
3θ = 15∘ cos 50∘ = = Opv van △ ABC : Opv van △ ACD :
s 7
∘
θ = 5 7 cos 50∘ = y Opv =
1
b⋅⊥ h Opv =
1
b⋅⊥ h
(t) 4 eenhede 2 2
y = 4,50 eenhede
1 1
3. sec2θ = 2 t 4 = (BC)(AB) = (AC)(AD)
sin P̂ = = 2 2
1 s 5 1 1
= 2 4 = (7,96)(6) = (9,97)(3)
cos 2θ sin P = 2 2
1 5 * shift sin 4/5 = 23,89 eenhede2 = 14,95 eenhede2
∴ cos 2θ =
2 Verw . ∠: 53,13∘
Verw . ∠: 60∘ ∴ P̂ = 53,13∘
Opv van vierhoek ABCD :
∴ 2θ = 60∘
Opv = 23,89 + 14,95
θ = 30∘
= 38,84 eenhede2
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 22
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Trig Grafieke SCIENCE CLINIC 2022 ©
BELANGRIK!
Wanneer trig grafieke geskets word, moet jy die volgende
aandui:
! Beide Asse ! x- en y- afsnitte Notas vir sin x en cos x : Notas vir tan x :
! Draaipunte ! eindpunte (indien nie op ’n as) ❖ Kern punte (afsnitte/draaipunte) elke 90° ❖ Kern punte elke 45°
! Asimptote (net vir tan grafiek)
❖ Periode (1 volle grafiek): 360° ❖ Periode (1 volle grafiek); 180°
BASIESE BEGINSELS ❖ Amplitude (halfpad tussen min en maks): 1 ❖ Geen amplitude kan gevind word nie
• y = sin x vir x ∈[0∘; 360∘ ] ❖ Asimptote by x = 90o + k180o, k ∈ℤ
y
(90°; 1)
180° 360°
0° x
VERANDERING IN AMPLITUDE VERTIKALE SKUIF
(270°; -1)
• y = a . sin x of y = a . cos x of y = a . tan x • y = sin x + q of y = cos x + q of y = tan x + q
As a > 1 : skets beweeg opwaarts As q > 0 : opwaarts (bv: y = sin x + 1)
0 < a < 1 : krimp afwaarts As q < 0 : afwaarts (bv: y = cos x − 2)
a < 0 : Spieëlbeeld in x-as
• y = cos x vir x ∈[0∘; 360∘ ]
VOORBEELDE VOORBEELD
y
1. y = 2 sin x 2. y = − 3 cos x y = cos x − 1 x ∈[0∘; 360∘ ] (soliede lyn)
(soliede lyn) (soliede lyn)
y = cos x (stippellyn – om te vergelyk
(360°; 1)
y = sin x y = cos x
(stippellyn – om te vergelyk) (stippellyn – om te vergelyk)
90° 270° * Amplitude = 1
0° x
* Waardeversameling: y ∈[−2; 0]
* Amplitude = 2 * Amplitude = 3
(180°; -1) * Waardeversameling: y ∈[−2; 2] * Waardeversameling: y ∈[−3; 3]
y (180°;3) y
y
• y = tan x vir x ∈[0∘; 360∘ ] (90°; 2)
y
180° 360° 360°
0° x 0° 90° 270° xx 0° xx
(45°; 1)
(90°;-1) (270°;-1)
0° 180° 360° x
(270°; -2) (180°; -2)
-3 (360°; -3)
x = 90° x = 270°
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 23
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Trig Grafieke SCIENCE CLINIC 2022 ©
GEMENGDE VOORBEELD Oplossings:
Gegee f (x) = 3 sin x en g (x) = cos x − 2 1. 360∘
Vrae: 2. 3
1. Wat is die periode van f? 3. 1
4.
2. Gee die amplitude van f? y
3. Gee die amplitude van g ? (90°; 3)
4. Vir x ∈[0∘; 360∘ ] skets f en g op aparte assestelsels.
f
5. Gebruik die grafieke en bepaal die waardes van x waarvan:
a. f (x) > 0 180° 360°
b. g (x) toenemend is 0° x
6. Verduidelik, in woorde, die transformasie waardeur g (x) = cos x − 2
gaan om y = 2 cos x + 2 te lewer.
(270°; -3)
y
x
(0°;-1) (360°;-1)
g
(180°; -3)
5.
a. x ∈(0∘; 180∘ )
ONTHOU:
’n Grafiek is positief
b. x ∈(180∘; 360∘ )
wanneer dit bo die x-as is
ONTHOU:
6. g (x) = (1)cos x − 2 ‘n Grafiek is toenemend of
na stygend wanneer die
gradiënt positief is
y = 2 cos x + 2
Verdubbel skuif 4
die amplitude eenhede op
∴ g word uitgerek met ‘n faktor van 2 en is opgeskuif met 4 eenhede.
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 24
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Euklidiese Meetkunde SCIENCE CLINIC 2022 ©
Graad 8 en 9 hersiening KONGRUENTE DRIEHOEKE
Onthou dat daar vier redes vir kongruensie is, en die VOORBEELD: VOORBEELD:
Afleidings in meetkunde
driehoeke moet in volgorde van gelyke dele geskryf Gegee PQ = PR en sirkel middelpunt S. Gegee P Q̂ S = 90∘, Q R = R S en PQ ∥ A R. Bewys
Metodes om afledings te maak: dat AQ = A S.
word. ̂ halveer.
Bewys dat PS hoek Q SR
P Q
VOORBEELDE:
Q
1. As a = b 2. As x = y ΔACR ≡ ΔEGO (SSS)
en b = c en p= q
dan a = c dan x + p = y + q A R
3. As P̂ − Q̂ = 180∘ en Ŝ − Q̂ = 180∘ 1
dan: P̂ = Ŝ 2
S
ΔDEC ≡ ΔBEA (S∠S) P
NOTA:
S
TEORIE OM TE ONTHOU moet die
INGESLOTE OPLOSSING:
A In Δ A RQ en Δ A R S
hoeke wees R
AR = AR (gemeensk . sy)
P ̂
QS = Q ̂
AR = 90∘ (verw . ∠′e, PQ ∥ AR)
OPLOSSING: QR = RS (gegee)
ΔRST ≡ ΔCAB (S∠∠)
In ΔPSQ en ΔPSR ∴ ΔARQ ≡ ΔARS (Ssy∠S)
1 2 PS = PS (gemeensk . sy) ∴ AQ = AS ( ≡ Δ′e)
B C PQ = PR (gegee)
SQ = SR (radiusse)
B̂ = C1̂ (∠'e teenoor = sye)
△ PSQ ≡ △ PSR (SSS)
 + B̂ + C1̂ = 180∘ (Binne ∠'e van Δ) ∴ Ŝ 1 = Ŝ 2 ( ≡ Δ′e) EIENSKAPPE VAN VIERHOEKE
C2̂ = Â + B̂ (Buite ∠'e van Δ)
VOORBEELD: *VIR ALLE VIERHOEKE:
ΔPQR ≡ ΔMNR (Ssy∠S)
D F Gegee PQ ∥ R S en PS ∥ Q R, bewys: die som van die binnehoeke is 360°
a) PQ = R S
1. VLIEËR
1 2
2 b) PS = Q R • Twee pare aangrensende sye is gelyk.
1 K
M 3 VOORBEELD: • Die langste hoeklyn halveer die hoeke.
As A ̂
DC = x, vind die hoeke x en y. Toon alle • Die lang diagonaal/hoeklyn halveer die korter
E G stappe en gee volledige redes. hoeklyn reghoekig.
K2̂ = M̂1 (ooreenk. ∠'s DE//GF) • Een paar teenoorstaande Δ'e is gelykvormig.
K2̂ = M̂3 (verw. ∠'s DE//GF)
K2̂ + M̂2 = 180∘ (ko-binne. ∠'s DE//GF)
M̂1 = M̂3 (regoorst. ∠'e) OPLOSSING: 2. TRAPESIUM
a) In ΔPQ R en ΔR SP • Een paar teenoorstaande sye ewewydig.
K2̂ + K1̂ = 180∘ (∠'e op 'n reguit lyn)
P̂ 1 = R̂ 2 (verw . ∠′e, PQ ∥ RS)
P PR = PR (gemeensk . sy)
R̂ 1 = P̂ 2 (verw . ∠′e, PS ∥ QR)
OPLOSSING: ∴ ΔPRQ ≡ ΔRPS (S∠∠)
D̂ 2 = 27∘ (verw . ∠′e DE //CB) ∴ PQ = RS ( ≡ △′ e)
T D̂ 1 = 52∘ (binne ∠′e v . Δ)
R
∴ x = 79∘ b) PS = QR( ≡ Δ′e)
P T 2 = PR 2 + R T 2 (Pythag. St.) y = D̂ 1 = 52∘ (ooreenk . ∠′s, DE //CB)
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 25
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Euklidiese Meetkunde SCIENCE CLINIC 2022 ©
EIENSKAPPE VAN VIERHOEKE MIDDELPUNT STELLING
3. PARALLELOGRAM VOORBEELD:
KLMN is 'n parallelogram met KM = KL. Middelpunt Stelling: Omgekeerde:
• Die teenoorstaande sye is ewewydig.
(Midpt. Stelling) (Omgekeerde Midpt. St.)
(PA ∥ RM & PM ∥ AR)
Die lynstuk wat die middelpunte S Die lyn wat deur die middelpunt
• Die teenoorstaande sye is gelyk. S
PA = RM & PM = AR) van twee sye van 'n van die een sy van ‘n driehoek
driehoek verbind, is parallel/ loop en parallel is aan die
• Die teenoorstaande hoeke is gelyk.
(P ̂
AR = P ̂
MR & M ̂ PA = M ̂RA) ewewydig aan die derde sy en tweede sy, halveer die derde
die helfte van die lengte van Q P sy. Die lyn is ook gelyk aan Q P
• Die hoeklyne halveer mekaar.
die derde sy. die helfte van die lengte van
(PD = DR & AD = DM)
Bepaal die waardes van a, b en c. die sy waaraan dit parallel is.
• Twee pare oorgestaande sye ewewydig en gelyk.
O R O R
4. REGHOEK OPLOSSING: Daarom as SQ = QO en PQ ∥ OR dan is
a = 53∘ (teenoor ∠′s parm) Daarom as SQ = QO en SP = PR dan PQ ∥ OR 1
• Is 'n gespesialiseerde parallelogram, 1 SP = PR en Q P = OR (Omgekeerde. Midpt. St)
so het al die eienskappe van b = 53∘ (∠′s teenoor = sye) en Q P = OR (Midpt. St.) 2
M ̂KL = 74∘ (Binne ∠′e van Δ) 2
parallelogramme.
• Die hoeklyne is gelyk in lengte. c = 74∘ (verw ∠′e, KL ∥ NM)
(RC = ET) VOORBEELD
• Binnehoeke is elk 90°. In ΔACE, AB = BC, GE = 15 cm WENKE BY DIE BEANTWOORDING
VOORBEELD: VAN MEETKUNDIGE VRAE
en AF = FE = ED.
5. RUIT M en N is die middelpunte van XY en
• Is 'n gespesialiseerde parallelogram met XZ. MN is gelyk aan ND. • Lees die gegewe inligting en merk op
al die eienskappe van parallelogramme. Bewys dat: die diagram, indien dit nie al klaar
• Aangrensende sye is gelyk. a) XMZD ‘n parallelogram is gedoen is nie.
(RH = HO = OM = MR) b) MYZD ‘n parallelogram is
• Die hoeklyne sny loodreg. • Moenie aannames maak nie. As niks
( D̂ 1 = 90∘ ) gegee of gemerk is op ‘n diagram nie,
• Die hoeklyne halveer die hoeke. is dit nie waar totdat dit bewys is nie.
( R̂ 1 = ̂ R̂ 2; Ĥ 1 = Ĥ 2; Ô 1 = Ô 2; M̂ 1 = M̂ 2 )
• Wanneer jy hoeke gelyk bewys of
6. VIERKANT bereken, moet jy dit dadelik op die
• Is 'n gespesialiseerde parallelogram, reghoek en ruit, en het diagram aandui en die stelling/bewys
dus al hul eienskappe. neerskryf.
Bepaal die lengte van CE.
VOORBEELD: • Maak seker dat jy aan die einde van
In ΔACE: die vraag al die gegewe inligting ge-
AT = BU = CV = DW. O is die
OPLOSSING: AB = BC en AF = FE (gegee) bruik het.
middelpunt van die sirkel TUVW
̂ = 90∘. AC en BD is a) XN = NZ (gegee mid pt) 1
en BOC ∴ BF ∥ CE en BF = CE (Midpt . St.)
MN = ND (gegee) 2 • As dit gevra word om iets te bewys, is
reguit lyne. Bewys dat ABCD ‘n ∴ XMZD 'n parm . (hoekl . halveer) die stelling alreeds waar.
vierkant is. Byvoorbeeld: as dit gevra word om
In ΔDFB te bewys dat ABCD ‘n parallelogram is,
b) XY ∥ DZ (oorst . sye parm XMZD)
XM = MY (gegee mid pt.) FE = ED (gegee) is dit verseker ‘n parallelogram. As jy
XM = DZ (oorst . sye parm XMZD) BF ∥ GE (bewys) dit nie kan bewys nie, kan jy dit
OPLOSSING: ∴ MY = DZ 1 steeds as ‘n parallelogram gebruik in
∴ BG = GD en GE = BF (omgek . Midpt . St.)
OT = OU = OV = OW (radiusse) ∴ MYZD is 'n parm . 2 die volgende deel van die vraag.
AT = BU = CV = DW (gegee) (1 pr . teenoor . sye = & ∥) ∴ BF = 2GE
∴ AO = BO = CO = DO ∴ BF = 2(15) = 30 cm
AC ⊥ DB (gegee)
∴ ABCD is 'n vierk . (hoekl = en ⊥ )
CE = 2BF (bewys)
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 26
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Analitiese Meetkunde SCIENCE CLINIC 2022 ©
Wat is Analitiese Meetkunde?
(Koördinaat meetkunde): Toepassing van liniêre funksie saam met Euklidiese Meetkunde deur gebruik te maak van Cartesiese vlak
AFSTAND TUSSEN TWEE PUNTE MIDDELPUNT VAN ‘N LYNSEGMENT HELLING VAN ‘N LYN KOLLINEÊRE PUNTE
Die afstand tussen twee punte (x1; y1) en (x 2; y2 ) Die middelpunt tussen (x1; y1) en (x 2; y2 ) word gegee Die helling van ‘n lyn tussen (x1; y1) en (x 2; y2 ) is Punte op dieselfde lyn, dus is die helling
word gegee deur: deur: gegee deur: tussen die punte gelyk.
y − y1
m = ( 2
x −x )
x + x1 y2 + y1
M(x ; y) = ( 2
2 )
d = (x 2 − x1)2 + (y2 − y1)2 ;
2 2 1 VOORBEELD
As T (5; 2), U (7; 4) en V (b; − 5) kolli-
VOORBEELDE VOORBEELDE ONTHOU:
neêre punte is, bereken die waarde
1. Bepaal die lengte van PQ as P(−1; 4) en 1. Bepaal die middelpunt van P (−1; 4) en Q (4; − 2) • Ewewydige (∥) lyne: m1 = m 2 van b.
Q (4; − 2) • Loodregte (⊥ ) lyne: m1 × m 2 = − 1
x + x1 y2 + y1 Kollineêr ∴ m TU = mUV
Midpnt = ( 2
2 )
;
2 • Horisontale (−) lyne [y = c]: m = 0 2−4 4+ 5
−1 + 4 4 − 2 =
= (
2 )
d = (x 2 − x1)2 + (y2 − y1)2 ; 5−7 7−b
2 • Vertikale (|) lyne [x = c]:
3 m is ongedefinieerd 9
= (−1 − 4)2 + (4 − (−2))2 = ( ; 1) 1=
7−b
2
= 61
7−b = 9
= 7,81 2. FEGH is ‘n parallelogram . Bereken die koördinate VOORBEELD
van G. b = −2
Onthou: Gegee A(2; 3) en B(−3; 1)
2. As A(1; 2), B(−1; − 5) en C (x ; − 7) en y
In ‘n parallelogram
A B = BC, bereken x
F (4;6) halveer die 1. Bepaal die helling van die lyn A B
AB = (1 + 1)2 + (2 + 5)2
y − y1 3−1 2
mAB = ( 2
x 2 − x1 ) ( 2 + 3 ) ( 5 )
hoeklyne mekaar = =
x
= 53 H (–4;–6) ∴ M is die middel-
M
BC = (x + 1)2 + (−7 + 5)2 E (14;–10) punt van F G en
E H.
= (x + 1)2 + 4 2. Bepaal die helling van die lyn ewewydig aan A B
G (x;y) 2
maar A B = BC mAB = m∥ =
5
vir ∥ lyne:
∴ 53 = (x + 1)2 + 4 −4 + 14 −6 − 10 m1 = m 2
Midpnt van E H = ( ; )
∴ (x + 1)2 + 4 = 53 2 2
= (5; − 8) 3. Bepaal die helling van die lyn loodreg op A B
(x + 1)2 = 49
x+ 4 y+ 6
Midpnt van F G = (
2 )
; mAB × m⊥ = − 1
x+ 1= ± 7
2 2
x = −1+ 7 of x = −1−7 × m⊥ = − 1 Vir ⊥ lyne:
x+ 4 y+ 6 5
∴ = 5 en = −8 Keer die breuk om
x = 6 of x = −8 2 2 5 en verander die
∴ m⊥ = − teken
x + 4 = 10 y + 6 = − 16 2
x = 6 en y = − 22
∴ G (6; − 22)
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 27
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Analitiese Meetkunde SCIENCE CLINIC 2022 ©
VERGELYKING VAN ‘N LINIÊRE FUNKSIE/REGUITLYN
GEMENGDE VOORBEELD 1
y = mx + c Bewys dat △ L M N ‘n reghoekige driehoek is
6−2 4
y mL M = = −
−2 − 3 5
helling y-afsnit 12 − 2 5
N (11;12) mNM = =
11 − 3 4
VOORBEELD y
∴ mL M × mMN
3. parallel aan ST, deur punt R 4 5
L (–2;6) = − ×
7 5 4
S (–4;2) mST = m∥ = −
R (6;2) 6 = −1
M (3;2)
7
∴y = − x+ c ∴ LM ⊥ MN
6 x
x ∴ △ L M N is ‘n reghoekige driehoek
vervang R(6; 2)
7
2 = − (6) + c
6 GEMENGDE VOORBEELD 2 ONTHOU:
T (2;–5)
c = 9 Daar is 5 maniere om te bewys dat ‘n vierhoek
‘n parallelogram is.
7 Vierhoek PQ R S is gegee
y = − x+ 9
6 1. Beide pare teenoorstaande sye is gelyk
Bepaal die vergelyking van die lyn:
y 2. Beide pare teenoorstaande sye is parallel/ewewydig
S (–1;m)
4. loodreg aan ST, en deur punt T 3. Een paar teenoorstaande sye gelyk en ewewydig
1. ST
2+ 5 7 mST × m⊥ = − 1 4. Hoeklyne halveer mekaar
mST = = − 7
−4 − 2 6 − × m⊥ = − 1 P (1;1) 5. Beide pare teenoorstaande hoeke is gelyk.
7 6
y = − x+ c 6 3. Indien RQ ∥ SP bepaal die waarde van m
6 ∴ m⊥ = R (–2;0) x
7 mRQ = mSP
vervang S(−4; 2) (of T)
6 m −1
7 y = x+ c Q (0;–2) −1 =
2 = − (−4) + c 7 −1 − 1
6
8 vervang T (2; − 5) 2 = m −1
c = − 6
3 −5 = + c ∴m = 3
7 8 7
y = − x− −47 1. Bepaal die lengte van PQ
6 3 c = 4. Bewys dat PQ R S ‘n parallelogram is
7 PQ = (1 − 0)2 + (1 + 2)2
6 47 Gebruik metodes 1-4 om hierdie
2. SR ∴y = x− = 10
7 7 antwoord te vind.
Horisontale lyn 1−2 1−0 1 1
Midpt PR = (
2 ) ( 2 2)
; = − ;
S(−4; 2) en R(6; 2) het dieselfde y-waarde 2. Bepaal die helling van RQ 2
5. loodreg aan SR, deur S.
0+ 2 −1 − 0 3 − 2 1 1
Midpt Q S = (
2 ) ( 2 2)
∴m = 0 ⊥ aan die horisontale lyn is ‘n vertikale lyn mRQ = = −1 ; = − ;
−2 − 0 2
∴y = 2 deur (−4; 2)
∴ Midpt PR = Midpt Q S
∴ x = −4
∴ Hoeklyne halveer mekaar
∴ PQ R S is ‘n parallelogram
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 28
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Analitiese Meetkunde SCIENCE CLINIC 2022 ©
GEMENGDE VOORBEELD 3
Parallelogram T U V W is gegee
4. Bewys dat △ T U W gelykbenig is.
y
TU = (0 − 21)2 + (6 − 9)2
= 15 2
T (0;6) U (21;9)
∴ T W = TU
∴ △ T U W is gelykbenig
x
V (x;y)
W (–15;–9) 5. Bepaal nou watter tipe parm T U V W is? Gee ‘n rede vir jou
antwoord.
Rombus, parm met aangrensende, sye gelyk.
1. Bepaal die helling van U W 6. Bepaal die vergelyking van die lyn loodreg op U W en sny
9+ 9 1
mUW = = deur punt W
21 + 15 2
mUW × m⊥ = − 1
1
× m⊥ = − 1
2. Bepaal (d.m.v. inspeksie) die koördinate van V 2
T→U x : 0 → 21 ∴ x + 21 ∴ m⊥ = − 2
TU ∥ W V
y :6→9 ∴y+ 3 y = − 2x + c
∴W→V x + 21 : − 15 + 21 = 6 Vervang W (−15 : − 9)
y + 3:−9+ 3= −6 −9 = − 2(−15) + c
∴ V (6; − 6) c = − 39
∴ y = − 2x − 39
3. Bereken die lengte van T W
(los die antwoord in eenvoudigste wortel vorm) 7. Indien U, R(3; k) en W kollineêr is, bepaal die waarde van k
TW = (−15 − 0)2 + (−9 − 6)2 Kollineêr ∴ mUR = mUW
k −9 1
= 15 2 =
3 − 21 2
k −9 1
=
−18 2
∴ k −9= −9
∴k = 0
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 29
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Statistiek SCIENCE CLINIC 2022 ©
ONTHOU
NB: Rangskik altyd data in stygende volgorde
Diskrete data: Data wat getel kan word, bv. die aantal mense.
FREKWENSIE TABEL STINGEL-EN-BLAAR DIAGRAM STAAFGRAFIEK HISTOGRAM
Deurlopende (of kontinue) data: kwantitatiewe data wat Punte Telling Frekwensie Stingel Blaar 7
gemeet kan word, bv. temperatuur reeks. 6
4 || 2 0 1, 1, 2, 2, 3, 4
5
Maatstawwe van sentrale verspreiding: ‘n Beskrywende 5 || 2 1 0, 0, 0, 1, 1, 1
4
opsomming van ‘n datastel d.m.v. ‘n enkele waarde wat die
6 |||| 4 2 5, 5, 7, 7, 8, 8 3
verspreiding van data sal voorstel.
7 |||| 5 3 0, 1, 1, 1, 2, 2 2
Maatstawwe van verspreiding: Die verspreiding van ‘n 1
8 |||| 4 4 0, 4, 8, 9
datastel is die hoeveelheid variasie wat mens in die datastel 0
9 || 2 5 2, 6, 7, 7, 8 0 10 20 30 40
sien.
OR 0<x≤10 10<x≤20 20<x≤30 30<x≤40
10 | 1 6 3, 6
Uitskieters: enige datawaarde wat meer as 1,5 IKV na die link-
erkant van Q1 of regs van Q3 is, d.w.s. MAATSTAWWE VAN VERSPREIDING: TOON POSISIE AAN
Omvang/Variasiewydte Interkwartielvariasiewydte Semi-Interkwartielvariasiewydte
Uitskieter < Q1 – (1,5×IKV) of 1 Kwartiele
Uitskieter > Q3 + (1,5×IKV) omvang = maks waarde − min waarde IKV = Q 3 − Q1 semi − IKV = (Q − Q1)
2 3 Die drie kwartiele verdeel die data in vier
Nota: strek oor 50% van die Nota: goeie mate van verspreiding kwarte.
Nota: omvang word sterk Q1 = Onderste kwartiel of eerste kwartiel
data vir skewe verspreiding
beïnvloed deur uitskieters Q2 = Tweede kwartiel of mediaan
Q3 = Boonste kwartiel of derde kwartiel
MAATSTAWWE VAN SENTRALE VERSPREIDING VIR ONGEGROEPEERDE DATA
Beteken Modus Mediaan
Persentiele
Die gemiddelde staan ook bekend as die gemid- Die modus is die waarde wat die meeste Die mediaan is die middelste getal in ‘n stel data wat in
Die pde persentiel is die waarde waar-
delde waarde. Die nadeel van die gemiddelde as ‘n voorkom in ‘n stel datapunte. volgorde van grootte gerangskik is. Die mediaan word minder beïnvloed voor p% van die data minder is.
maarstaf van sentrale verspreiding is dat dit uiters Bimodale: ‘n datastel met 2 modusse deur uitskieters en skewe datastelle as die gemiddelde. Q1= 25ste persentiel
vatbaar is vir uitskieters.
Trimodal: ‘n datastel met 3 modusse Q2= 50ste persentiel
1
som van alle waardes Σx * As alle waardes dieselfde frekwensie posisie van mediaan = (n + 1) Q3= 75ste persentiel
x̄ = = 2
totale aantal waardes n het, is daar GEEN MODUS nie bv. As die 25ste persentiel 12 is, sal
Waar;
x̄ = gemiddeld Σx = som van alle 25% van die data minder of gelyk
n = aantal waardes
wees aan 12.
VOORBEELD: As n = onewe getalle, is die mediaan deel van die datastel.
As n = ewe getal, sal die mediaan tussen die twee middelste getalle lê Alle ander persentiele kan bereken
Teken ‘n frekwensietabel vir die volgende ongegroepeerde data:
som (frequencies × value) word deur die formule te gebruik:
1, 5, 3, 1, 2, 3, 4, 5, 1, 4, 2, 4, 4, 5, 1, 4, 2, 4, 2, 2 gemiddelde = total frequency MOND EN SNOR DIAGRAM p
59
i= (n)
Frekwensie = 20
‘n Mond en snor diagram is ‘n visuele voorstelling van die vyf-getal- 100
Strook Aantal Waar;
Gekies-telling = 2,95 opsomming.
kw i = die posisie van die pde persentiel
ar kw
tie ar
1 4 l tie
l
modus : 4 Mi Me Ma VYF-GETAL-OPSOMMING
2 5
nim um dia ks
On Bo an im 1. Minimum waarde
1
ders on ste um
mediaan = (n + 1) te
3 2 2 2. Onderste kwartiel (Q1)
1 3. Mediaan
= (20 + 1)
4 6 2
= 10,5 4. Boonste Kwartiel (Q3)
5 3 ∴ die mediaan is 3 5. Maksimum Waarde
10 20 30 40 50 60
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 30
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Statistiek SCIENCE CLINIC 2022 ©
MAATSTAWWE VAN SENTRALE VERSPREIDING VIR GEGROEPEERDE DATA VOORBEELD: 2. Identifiseer die interval waarin elk van die volgende lê:
Die wiskundepunte van 200 graad 10-leerders by 'n
Geskatte Gemiddelde
skool kan soos volg opgesom word:
som (frekwensies × middelpunt van interval) 2.1. die mediaan:
gemiddeld(x ) =
totale frekwensies (n) Persentasie Aantal mediaan = 1 (n + 1)
verkry leerders 2
x̄ = geskatte gemiddelde = 1 (200 + 1)
10 ≤ x < 20 4 2
n = aantal waardes = 100,5
20 ≤ x < 30 10
mediaan klas 50 ≤x ≤60,
Modale klasinterval
Die modale klasinterval is die klasinterval wat die 30 ≤ x < 40 37 die 100 ste waarde is in die klas interval
grootste aantal datapunte bevat/hoogste frekewnsie het 40 ≤ x < 50 43
50 ≤ x < 60 36 2.2. die onderste kwartiel:
Mediaan klasinterval
Die mediaan interval is die interval, in ‘n Laagste kwartiel = 25ste Persentiel :
60 ≤ x < 70 26
data stel, wat die middelste waarde bevat. 25
70 ≤ x < 80 24 i= (200)
100
1 i = 50
posisie van die mediaan = (n + 1) 80 ≤ x < 90 20
2 ∴ die 25ste persentiel is in die 30 ≤x ≤40 klas interval
n = aantal waardes OPLOSSING:
As n = onewe getal, is die mediaan deel 1. Bereken die benaderde gemiddelde punt vir die 2.3. die boonste kwartiel:
van die datastel. eksamen.
As n = ewe getal, sal die mediaan tussen Boonste kwartiel = 75ste Persentiel :
die twee middelste waardes lê Middelpunt
Frekwensie f ×x i= 75
(200)
100
20 + 10 i = 150
4 = 15 15 × 4 = 60
2 ∴ die 75ste persentiel is in die 60 ≤x ≤70 klas interval
GEGROEPEERDE DATA FREKWENSIETABELLE
10 30 + 20
Middelpunt
= 25 25 × 10 = 250
Klasinterval Frekwensie 2
Boonste interval + Onderste interval ( f × x) 37 40 + 30 2.4. die dertiende persentiel:
(f ) x = = 35 35 × 37 = 1295 13
2 2 i= (200)
100
0 ≤ x < 10 3 10 + 0 3 × 5 = 15 50 + 40
= 5 43 = 45 45 × 43 = 1935 i = 26
2 2
60 + 50 ∴ die 13de persentiel is in die 30 ≤x ≤40 klas interval
10 ≤ x < 20 7 20 + 10 7 × 15 = 105 36 = 55 55 × 36 = 1980
= 15 2
2
70 + 60
20 ≤ x < 30 4 30 + 20 4 × 25 = 100 26 = 65 65 × 26 = 1690
= 25 2
2 80 + 70
24 = 75 75 × 24 = 1800
Totaal : 14 220 2
20 90 + 80
= 85 85 × 20 = 1700
Gemiddeld: 2
som (frekwensies × middelpunt van interval) 200 10 710
gemiddeld(x ) =
totale frekwensie (n)
220 som (frekwensies × middelpunt van interval)
= gemiddeld(x ) =
totale frekwensie (n)
14
10 710
=
= 15,71 200
= 53,55
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 31
Graad 10 Wiskunde Kernkonsepte
Statistiek SCIENCE CLINIC 2022 ©
VOORBEELD: VOORBEELD:
Bestudeer die volgende mond- en snordiagramme en beantwoord die vrae wat volg: Die volgende grafiek dui aan hoeveel iPads per week verkoop word.
Klas A 12
Maksimum waarde
10
Frekwensie
Klas B
8
30 66 72 80 84 90 96 100 6 Minimum waarde
4
1. Noem die waarde van die vyfgetalopsomming wat vir beide klasse dieselfde is.
2
2. Verduidelik vir elke klas of die data skeef of simmetries is.
1 2 3 4 5 6
OPLOSSING: 1. In watter week was die verkope die hoogste?
1. Die mediaan vir beide klasse is dieselfde. 2. Die winkel het 'n kompetisie. Die wenner word gekies as die persoon wat oor die ses weke ‘n iPad in die middel van
2. Klas A: skeef na links, die data is meer versprei na links van die mediaan. die verkope aangeskaf het. In watter week het die wenner ‘n iPad gekoop?
Klas B: effens skeef na regs, die data is meer versprei na regs van die mediaan. 3. Wat is die gemiddelde verkope per week gedurende die ses weke?
VOORBEELD:
OPLOSSING: OPLOSSING:
Die volgende stingel-en-blaar-diagram stel
die tellings voor van 40 mense wat 1. mode = 2
wyse = 35 Weke Frekwensie
eksamen geskryf het. Die totaal van die
2.
tellings is: 1544 som van alle waardes 1 5 1
gemiddeld = posisie van die mediaan = (n + 1)
hoeveelheid waardes 2
1544 2 12 = 1
(39 + 1)
Stingel Blaar = 2
40
= 38,6 3 8 = 20
1 7, 7, 8, 8, 9, 9
1 4 8 ∴ die wenner het ‘n iPad in die 3de week gekoop
2 0, 2, 4, 4, 6, 7, 7 posisie van mediaan = (n + 1)
2
1 5 4 3.
= (40 + 1) som van alle waardes
3 4, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 9, 9 2 gemiddeld =
hoeveelheid waardes
= 20,5 6 2 39
4 1, 2, 2, 3, 7, 8 =
6
∴ die mediaan is 35 Totale 39 = 6,5
5 0, 3, 3, 4, 5, 7
Terwyl metings van sentrale verspreiding gebruik word om “normale” waardes van ‘n
6 3, 4, 5, 6, 6
datastel te skat, is maatstawwe van verspreiding belangrik om die verspreiding van die
data te beskryf, of die variasie daarvan rondom ‘n sentrale waarde.
Bereken die gemiddelde, modus en
mediaan vir die gegewe inligting. Omvang
• Die verskil tussen die grootste en kleinste steekproefwaardes.
• Is slegs afhanklik van uiterste waardes en verskaf geen inligting oor hoe die oorbly-
wende data versprei word nie, dit beteken dat dit baie vatbaar is vir uitskieters.
Interkwartielomvang (IKO)
• Bereken dit deur die verskil tussen die boonste en onderste kwartiele te neem (die
25ste persentiel afgetrek van die 75ste persentiel).
• 'n Goeie aanduiding van die verspreiding in die middelste deel van die data.
• Word minder beïnvloed deur uitskieters as die variasiewydte/omvang
Volg ons op Instagram: @science.clinic Besoek www.scienceclinic.co.za om gratis SmartPrep opsommings af te laai, of om by interaktiewe aanlyn Wiskunde en Wetenskap klasse aan te sluit. Bl. 32


