Sesotho Sal Grade 12 P3 NSC November Exams 2021 QP (Sesotho)

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL) PAMPIRI YA BORARO (P3) PUDUNGWANA 2021 TATAISO YA HO TSHWAYA MATSHWAO: 80 Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 8. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 2 DBE/Pudungwana 2021 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: MOQOQO POTSO YA 1 1.1 Maemo a lelapa la heno ha a laole bokamoso ba hao. Mohlahlobuwa a hlalose/ phethe kamoo lelapa la habo le leng kateng ho latela maemo a bophelo. E ka ba lelapa le ruileng kapa le futsanehileng.  A bontshe hore borui kapa bofutsana ha bo bolele hore e tla ba mofutsana kapa morui.  Ho hlake moqoqong wa hae hore bokamoso bo tobane le yena mme o lokela ho itokisetsa bona ho sa kgathalletsehe maemo a lelapa a mo potapotileng. [40] 1.2 La tla la ba monate leo leeto! Mohlahlobuwa a phete/hlalose ka leeto leo le hore hobaneng a re le bile monate.  A hlalose diketsahalo tsa letsatsi leo tse entseng hore leeto leo le ikgethe.  Maikutlo ka leeto le diketsahalo tsa letsatsi leo a hlake moqoqong wa [40] mohlahlobuwa. 1.3 Ke na le toro. Mohlahlobuwa a hlalose/phete toro eo a nang le yona. E ka ba moelelo o patehileng kapa moelelo o totobetseng wa toro.  Ho hlake moqoqong hore toro ke ya moelelo o patehileng kapa o totobetseng.  Dintlha tse tshehetsang toro di hlakise hantle lebaka la toro eo.  Mohlahlobuwa a bontshe mokgwa oo a hodisang ho le etsa bonnete ba hore toro ena e a phethahala kapa hobaneng ha toro ena e mo tshwenya. [40] 1.4 Lekunutu leo ke lokelang ho le boloka.  Moithuti a phete/hlalosa ka lekunutu leo a lokelang ho le boloka.  A hlalose/phete hore ho tlile jwang a be le lekunutu leo.  A fane ka mabaka a hore hobaneng a batla ho boloka lekunutu, ditlamorao tsa lekunutu mme ka nako e nngwe a ka fana ka nako eo a tlang ho le phatlalatsa ho eo a reng ha a a lokela ho le tseba ha jwale. [40] 1.5.1 – Ditshwantsho 1.5.4 Dikahare tsa moqoqo di laolwa ke mehopolo ya sehlooho ya boiqapelo ba mohlahlobuwa ka mong. Moqoqo o ngolwa ka lehlakore lefe kapa lefe. [40] MATSHWAO OHLE A KAROLO ENA: 40 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Pudungwana 2021 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: RUBURIKI YA TATAISO YA HO TSHWAYA MOQOQO (MATSHWAO A 40) – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL) ELA HLOKO: Matshwao a 0-40 a abilwe ho ya ka ditlhaloso tse arotsweng ka dikgato tse 5. Lekgetheng la pele, tlhaloso ya boiphihlelo e arotswe HABEDI ho hlahisa boemo bo hodimo le bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona. Makgetha a ho lekanyetsa Phihlello e bababtsehang Phihlello e supang bokgoni Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang DIKAHARE LE MORALO 22-24 18 12-16 7-11 0-6 Nehelano ya sehlooho: -Nehelano e babatsehang ho feta -Nehelano e ntle haholo -Nehelano e kgotsofatsang -Nehelano e momahane -Nehelano e tswile lekoteng Boemo bo hodimo tlhophiso ya mehopolo le dintlha, tebello e tlwaelehileng -Mehopolo ke e loketseng ebile e -Mehopolo e momahane le mona le mane hohang kelohloko ya baamohedi ba -Mehopolo e bontshang bohlale, e kgahlisa ka botlalo le bopaki ba ho kgodisa ka tsela e -Mehopolo ke e sa hlakang -Mehopolo ke e sa tsepamang, ditaba, maikemisetso le maemo. phepetsang monahano, ebile e nehelano e butswitseng amohelehang ebile e se ya boiqapelo e dubakaneng sutsitse -O hlophisitswe le ho hokelwa -O hlophisitswe le ho -Ho na le bopaki bo -Ha e utlwahale mme -O hlophisitswe le ho hokelwa ka hantle haholo ho kenyeditswe momahana ka tsela e fokolang ba tlhophiso le mehopolo e a phetakakwa boqhetseke, ho kenyeleditswe selelekela, mmele le qetelo amohelehang ho momahano ya mosebetsi -Ha e a hlophiswa le hona ho selelekela, mmele le qetelo kenyeleditswe selelekela, hokeleha. mmele le qetelo. 19-21 17 -Nehelano e tswileng matsoho leha -Nehelano e radilwe hantle Boemo bo tlase e haellwa ke matshwao a -Mehopolo ke e loketseng, mme boqhetseke ba moqoqo o e thahasellisang babatsehang -O hlophisitswe le ho hokelwa -Mehopolo e sutsitseng ebile e hantle ho kenyeleditswe bontsha boiphihlelo bo hodimo selelekela, mmele le qetelo -O hlophisitswe le ho hokelwa ka bonono ho kenyeleditswe Matshwao a 24 selelekela, mmele le qetelo 10-12 8-9 6-7 4-5 0-3 PUO, SETAELE LE HO -Sehalo, rejisetara, setaele le -Sehalo, rejisetara, setaele le -Sehalo, rejisetara, setaele -Sehalo, rejisetara, setaele -Tshebediso ya puo ha e HLAOLA DIPHOSO tlotlontswe di loketse sepheo, tlotlontswe di loketse sepheo, le tlotlontswe di loketse le tlotlontswe ha di a lokela utlwisisehe Sehalo, rejistara, setaele, baamohedi ba ditaba mmoho le baamohedi ba ditaba mmoho le sepheo, baamohedi ba sepheo, baamohedi ba -Sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe ke tse lokelang maemo ka tsela e babatsehang maemo ka botlalo ditaba mmoho le maemo ditaba hammoho le maemo tlotlontswe ha di a lokela sepheo/tshusumetso le maemo; -Tshebediso ya puo e bontsha -Tshebediso ya puo e matla mme -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke ya baamohedi ba ditaba, sepheo Kgetho ya mantswe boitshepo mme e tswile matsoho ho sebedisitswe sehalo se lokileng bakeng sa ho motheo feela le maemo Tshebediso ya puo le tlwaelo, - Sehalo se kgahlisang ebile se le loketseng boholo ba nako fetisa moelelo -Sehalo le kgetho ya -Tlotlontswe e haellang ho feta matshwao a ho bala le mopeleto. matla -Boholo ba mosebetsi ha o na - Puo ya bonono e mantswe ke tse sa tekanyo hoo nehelano e sa -O batla o hloka diphoso tsa melao diphoso tsa melao ya puo le sebedisitswe ho matlafatsa lokelang utlwisiseheng Matshwao a 12 ya puo le tsa mopeleto mopeleto dikahare -Tlotlontswe e haellang -O radilwe ka boqhetseke bo -O radilwe hantle haholo haholo hlollang SEBOPEHO 4 3 2 1 0 Makgetha a tema: popeho ya -Kgodiso ya sehlooho ke e -Kgodiso ya dintlha ke e -Dintlha tse loketseng di a -Dintlha tse itseng di a -Dintlha tse hlokehang di a dipolelo le kgodiso ya diratswana babatsehang utlwisisehang, mme e hodisang hodiswa utlwahala haella le bolelele bo hlokehang. -Dintlha tse phethahetseng ka sehlooho -Dipolelo le diratswana di -Dipolelo le diratswana di -Dipolelo le diratswana di botlalo -O momahane bopilwe hantle na le diphoso fosahetse -Dipolelo le diratswana di bopilwe -Dipolelo le diratswana di a -Moqoqo o na le moelelo -Moqoqo o ntse o na le -Moqoqo ha o na moelelo ka tsela e babatsehang utlwisisehang ebile di tswakilwe moelelo o itseng Matshwao a 4 MATSHWAO 33-40 28-30 20-25 12-17 0-9 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 4 DBE/Pudungwana 2021 NSC – Tataiso ya ho tshwaya Makgetha a ho lekanyetsa Matshwao Senotlolo Dikahare/Moralo 24 DM = Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso 12 PSH = Sebopeho 4 Seb = Matshwao ohle 40 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 5 DBE/Pudungwana 2021 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE POTSO YA 2 2.1 LENGOLO LA SETSWALLE Mohlahlobuwa a hlalose seo titjhere e ileng ya mo etsetsa sona hore a bone ho hlokahala hore a e lebohe. Sebopeho  Aterese ya mongodi e ngolwe hodimo letsohong le letona, mme e ngolwe ka sebopeho sa boloko;  Ho se sebediswe matshwao a puo, ntle le ha ho na le dikgutsufatso;  Tlasa aterese ho tlolwe mola ebe ho ngolwa mohla oo lengolo le ngolwang ka ona;  Ho latele tumediso (e bontshe kamano le ya ngollwang, ho hlake hore ke titjhere), ha ho letshwao la puo le sebediswang;  Mmele o ngolwe ka diratswana: ho be le selelekela, mme ho latele diratswana tse ding tse jereng ditaba;  Sepheo sa ho ngola se utlwahale (ho leboha ka thuso eo a e fumaneng).  Qetello e be e kgutshwane, mme e phethele ditaba ka tsela e utlwahalang ho itshetlehilwe feela kamanong ya mongollwa le ya ngolang. [20] 2.2 LENGOLO LA SEMMUSO Mohlahlobuwa a ngolle mosuwehlooho lengolo ho ba thoholetsa ka tlholo ya bona tlhodisanong ya mmino provenseng ya bona. Mohlahlobuwa a hlakise mofuta wa mmino o neng o binwa ha sekolo se tla hlola. Sebopeho  Lengolo lena le na le aterese tse pedi (ya mongodi le ya mongollwa);  Aterese ya mongodi e ngolwe hodimo ka letsohong le letona, e ngolwe ka sebopeho sa boloko;  Tlasa aterese ya mongodi ho tlolwe mola ebe ho ngolwa mohla oo lengolo le ngolwang ka wona;  Ho se sebediswe matshwao a puo, ntle le ha ho na le dikgutsufatso;  Aterese ya mongollwa e ngolwe ka letsohong le letshehadi haufi le mola, mme ho qalwe ka maemo a motho eo (j.k. Mosuwehlooho)  Ho latele sehlooho se totobatsang sepheo sa ho ngola;  Sehella sehlooho haeba o ngotse ka ditlhaku tse nyane athe ha o ngotse tse kgolo ha ho hlokahale;  Selelekela se totobatse sepheo sa ho ngola;  Ebe ho latela mmele o hlahiswang ka diratswana;  Phethelo, ka hodima lebitso la mongodi tekena. [20] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 6 DBE/Pudungwana 2021 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 2.3 PUO Dikahare di hlakise puo dipakeng tsa mohlahlobuwa le baahi ba motse. Puo e be mabapi le poloko ya metsi. Mekgwa ya ho boloka metsi e hlake puong e etswang. Maano a tla sebediswa ho totobatswa puo. Ho elwe tlhoko tse latelang puo e etswang:  Ho sebediswe puo e loketseng baamohedi ba ditaba le maemo.  Dipolelo e be tse kgutshwane tse tsepameng, mme di ka nna tsa tswaka metlae, diqotso kapa dipolelo tsa bonono ho natefisa le ho bontsha bohlokwa ba polokeho ya metsi.  Puo e behwang e phalle ha monate le ho tiisa bohlokwa ba ho boloka metsi. [20] 2.4 TEKOLOBOTJHA Mohlahlobuwa o lokela ho hlahisa maikutlo a buka eo a e lekolang. A bontshe botle ba hore buka eo e ka aha babadi kapa ya ba eletsa ka tsela e sa nepahalang. A fane ka mabaka a hore hobaneng a realo.  E ngolwa ho hlaha ntlhakemong ya mongodi;  Ntlhakemo ya mongodi e hlahisa mahlakore a mabedi;  Hangata ho sebediswa dipolelo tse ho lekgathe lejwale ;  Pheletsong ho hlahiswa maikutlo a ahlolang hodima seo ho ngolwang ka sona, mme le dikgothaletso (ditshisinyo) di ka kenyelletswa. [20] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 20 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 7 DBE/Pudungwana 2021 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE POTSO YA 3 3.1 DITAELO  Mohlabuwa a lotomanye disebediswa, mehato le mokgwa wa ho etsa sehlahiswa (sendwitjhi).  Ditaelo di lokela ho ngolwa di le ho sekaotaelo temekisong ya tumelo.  Tatellano e nepahetseng ke ya bohlokwa.  Bua ka mokgwa o tshwanetsweng ho latelwa nakong eo ho etswang sendwitjhi.  Puo e hlakileng e bile e otlolohile le sehalo se tsamaellanang le mofuta ona wa tema di lokela ho sebediswa. [20] 3.2 PHOUSETARA Mohlahlobuwa o lokela ho totobatsa hore o memela baahi mminong wa mofuta ofe. A bolele mefuta ya dihlopha kapa sebini se tla bina.  Phousetara e phatlalatsa molaetsa, mme e boele e memele batho ho se phatlalatswang.  E ba le sehlooho se totobetseng, se ngotsweng ka ditlhaku tse kgolo;  Molaetsa kapa ditaba tsa yona, di ngolwa ka mongolo o moholo, o hohelang batho.  Molaetsa wa yona o fupara dintlha tse latelang: - Sebaka seo ho tla tshwarelwa kopano. - Mohla/Letsatsi la mmino. - Nako. - Tjhelete ya ho kena haeba ho tla lefuwa. [20] 3.3 DAYARI Mohlahlobuwa o lokela ho ngola diketsahalo tsa letsatsi ka leng, tsa moo a etetseng teng. A ka boela a bua ka batho le tsohle tse mo makaditseng le tse mo thabisitseng ho ya ka tlhahlamano ya matsatsi.  Bukana eo ho yona motho a ngolang diketsahalo tsa letsatsi le letsatsi;  Hangata e ngolwa e le rekoto ya boikgopotso ya motho;  E ka ngolwa ka puommui;  O lokela ho hlahisa mohla;  Puo ke e bonolo. [20] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C: 20 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 80 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 8 DBE/2021 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA B & C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE LE E KGUTSHWANE (MATSHWAO A 20) SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL) Makgetha a ho Phihlelo e babatsehang Phihlelo e supang Phihlelo e mahareng Phihlelo ya motheo Phihlelo e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE, 10-12 8-9 6-7 4-5 0-3 MORALO LE -Nehelano e babatsehang haholo -Nehelano e ntle haholo, e -Nehelano e lekaneng, e -Nehelano ya motheo e -Nehelano e totobatsa SEBOPEHO ho feta ditebello tse tlwaelehileng bontshang tsebo e ntle ya bontshang tsebo ya makgetha a bontshang tsebo e itseng ya kgaello ya tsebo ya - Mehopolo e matla, e butswitseng makgetha a mofuta wa tema mofuta wa tema makgetha a mofuta wa tema makgetha a mofuta ona wa -Nehelano ya sehlooho -Tsebo e batsi ya makgetha a -Nehelano e tsepame - ha e -Nehelano ha e a tsepama ka -Mosebetsi o na le tsepamo tema le mehopolo; mofuta wa tema kgere ho phethahala – ho na le ho e itseng empa o a kgera -Moelelo o nyotobetse ke ho - Tlhophiso ya mehopolo; -Mosebetsi o tsepame -Mehopolo le dikahare di kgera ho itseng -Ha se ka dinako tsohle kgera ho hoholo - Kelohloko ya baamohedi -Mehopolo le dikahare di momahane, mme di -Mehopolo le dikahare di na le mehopolo le dikahare di -Mehopolo le dikahare ha di ba ditaba, maikemisetso momahane manollotswe hantle haholo ka momahano e lekaneng feela momahaneng na momahano le maemo. -Nehelano e manollotswe ka dintlha tse tshehetsang sehlooho -Ke dintlha tse itseng feela tse - Sehlooho se tshehetswa -Ke dintlha tse mmalwa boqhetseke mme dintlha tsohle di -Sebopeho ke se loketseng se tshehetsang sehlooho ke dintlha tse mmalwa haholo tse tshehetsang tshehetsa sehlooho nang le diphoso tse mmalwa -Ka kakaretso, sebopeho se -Melao ya sebopeho e sehlooho -Sebopeho ke se nepahetseng ka haholo nepahetse leha se na le sebedisitswe ka bohlotsa bo -Ha ho boiteko ba ho Matshwao a 12 botlalo diphoso tse itseng boholo sebedisa melao ya -Kgaello e itseng ya tsa sebopeho bohlokwa PUO, SETAELE LE 7-8 5-6 4 3 0-2 HO HLAOLA -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le DIPHOSO tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe ha di a lokela tlotlontswe ha di dumellane - Sehalo, rejistara, setaele, maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi le maikemisetso, maikemisetso, baamohedi ditaba le maemo ka ho fetisisa ditaba le maemo ka botlalo ditaba le maemo ba ditaba le maemo ka baamohedi ba ditaba le ba ditaba le maemo; -Melao ya puo e nepahetse ka -Ka kakaretso, melao ya puo e -Mosebetsi o na le diphoso tse botlalo maemo -Tshebediso ya puo, tlwaelo botlalo ebile nehelano e bopehile nepahetse ebile e bopehile itseng tsa melao ya puo; -Tshebediso ya puo e -Mosebetsi o tletse diphoso ya tshebediso ya puo, hantle hantle -Tlotlontswe e lekaneng fosahetse ebile e tletse mme o dubakane kgetho ya mantswe, -E batla e se na diphoso -Tlotlontswe e ntle haholo -Diphoso ha di nyotobetse diphoso tse ngata -Tlotlontswe ha e a lokela matshwao a ho bala le -Mosebetsi boholo ha o na moelelo. -Tlotlontswe e haellang sepheo mopeleto diphoso. -Moelelo o nyotobetse -Moelelo o nyotobetse haholo matshwao a 8 MATSHWAO 17-20 13-15 10-11 7-8 0-5 SENOTLOLO SA HO ABA MATSHWAO: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare, Moralo le Sebopeho 12 DMS = Puo le Setaele le ho Hlaola diphoso 8 PSH = Matshwao ohle 20 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello