Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
NOVEMBER 2018
XITSONGA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA: PAPILA I
XITSONGA FIRST ADDITIONAL LANGUAGE: PAPER I
MARKING GUIDELINES
Time: 2½ hours 100 marks
These marking guidelines are prepared for use by examiners and sub-examiners,
all of whom are required to attend a standardisation meeting to ensure that the
guidelines are consistently interpreted and applied in the marking of candidates'
scripts.
The IEB will not enter into any discussions or correspondence about any marking
guidelines. It is acknowledged that there may be different views about some
matters of emphasis or detail in the guidelines. It is also recognised that,
without the benefit of attendance at a standardisation meeting, there may be
different interpretations of the application of the marking guidelines.
IEB Copyright © 2018 PHENDLA
You're offline
Skip to contentMemorandum View all
Xitsonga FAL P1 Memo 2018 hlayiso.com
Xitsonga · Grade 12 · 2018. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Xitsonga
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Paper
- 1
- Publisher
- IEB
- Pages
- 8
- File size
- 123.4 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 8
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: XITSONGA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA: PAPILA I – Page 2 of 8
MARKING GUIDELINES
XIYENGE XA A XIMBANGU
XIVUTISO XA 1 PROSI
XITSHURIWA XA A
1.1 Tingana/Ntiyiso.
1.2 Hukuri.
1.3 vavisa/B
1.4 Hileswi a a chava hikuva a nga si tshama a vonana na vona himpfhuka a
hlongoriwa.
1.5 I Ntsendzeleki. Loko Ntsendzeleki a kuma papila a a tshama eka vaFumani
naswona hi siku leri Fumani a nga vuya hi le xikolweni hi rona Ntsendzeleki
a a ri kwale ka vaFumani.
1.6 Rito "ndzumulo" ri vula ku va Ntsendzeleki a ri ntsongo ku va a nga
tinghenisa eka timhaka ta vukati.
1.7 Ntsendzeleki a a lava ku khorwisa Fumani leswaku Ntiyiso i n'wana wa
yena leswaku hambiloko o lava ku ala n'wana loyi kambe a swi tiva leswaku
i n'wana wa yena.
1.8 Hikuva a a swi tiva leswaku a ku nga ha ri na laha a nga ta ya kona loko
Fumani a n'wi hlongola./Hikuva a a swi vona leswaku loko o kala a nga lwi
hi matimba Beauty a nga tshuka a n'wi tekela nuna.
1.9 Mukamberiwa u ta nyika dyondzo leyi a yi kumeke eka xitshuriwa lexi.
Xikombiso:
Ndzi kumile dyondzo ya leswaku munhu a nga ku tshembisa leswaku wa ku
rhandza a ri karhi a swi tiva leswaku wo ku xisa.
(Amukela na tidyondzo tin'wana leti twisisekaka.)
1.10 Ntsendzeleki u khunguvanyekile swinene. Hikuva timhaka leti a a byeriwa
tona hi papila a ti nga tsakisi.
1.11 Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: Ndzi vona onge a nga
va a n'wi thyile hikokwalaho ka ku va a fanele a vula ntiyiso leswaku u
rhandza mani exikarhi ka Ntsendzeleki na Beauty.
1.12 A ndzi ta tibyela leswaku ndzi fanele ndzi komba nuna wa mina rirhandzu ra
mina hinkwaro.
1.13 Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: Ndzi vona yi nga ri
mhaka kahle, hikuva mhaka ya papila yi ta tshama yi n'wi vilerisa hi ku va a ri
hava tinhlamulo ta swivutiso leswi a a ri na swona mayelana na Beauty.
(Amukela na maveketelelo man'wana lama twisisekaka.)
IEB Copyright © 2018 PHENDLA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: XITSONGA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA: PAPILA I – Page 3 of 8
MARKING GUIDELINES
SWIVUTISO: XITSHURIWA XA B
1.14 Wansati u khomile papila leri nga na mahungu lawa ya n'wi tsakisaka lawa
a nga le ku ya hlayeni.
1.15 Swi ndzi tisela miehleketo ya leswaku timhaka leti a hlayaka tona ta n'wi
tsakisa swinene.
SWIVUTISO: XITSHURIWA XA A NA XA B
1.16 Hungu ra Xitshuriwa xa A ri vulavula hi wansati loyi a tsaleriweke papila leri
a ri hlayeke, leswi yelanaka na leswi kombisiweke eka Xitshuriwa xa B.
1.17 Eka Xitshuriwa xa A munhu loyi a tsaleke na loyi a amukeleke papila wa
tiveka kasi eka Xitshuriwa xa B mutsari na muamukeri wa papila a va tiveki.
IEB Copyright © 2018 PHENDLA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: XITSONGA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA: PAPILA I – Page 4 of 8
MARKING GUIDELINES
XIYENGE XA B
XIVUTISO XA 2
XITSHURIWA XA C
KU PFUNA KA KU HLAYA TIBUKU MI RI NTLAWA
Mukamberiwa a nga ha longoloxa tipoyinti tin'wana na tin'wana ta ntlhanu
exikarhi ka leti landzelaka:
1. Ku hlaya mi ri ntlawa swi pfuna vadyondzi leswaku va nga veketeli mitirho.
2. Ku dyondza hi ku hatlisa ku tlula loko mudyondzi a ri yexe.
3. Mudyondzi u kuma maendlelo, tindlela na vuswikoti byintshwa bya
mahlayelo.
4. U kuma tindlela to tala to antswisa mahlayelo ya yena lama a ma
tshembeke.
5. Mudyondzi u kuma tidyondzo leti a ti nga n'wi nyanyuri ti hetelela ti n'wi
tsakisa.
6. Swi pfuna ku siva mavangwa lawa mudyondzi a a ri na wona.
7. Swi nyika mudyondzi nkarhi wo vatla vuswikoti bya yena.
IEB Copyright © 2018 PHENDLA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: XITSONGA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA: PAPILA I – Page 5 of 8
MARKING GUIDELINES
XIYENGE XA C NTIVORIRIMI NA MATIRHISELO YA RIRIMI
XIVUTISO XA 3
XITSHURIWA XA D: KHATHUNI
3.1 Swi le kaya ka swona. Manana u vulavula na vana va yena laha ku nga na
yindlu ya vona.
3.2 Yi humelerisa ku hambana ka tindlela to rhumela mahungu ka khale na ka
sweswi.
3.3 I ku tshikelela/tiyisisa muxaka wo rhumela mahungu khale ku nga papila.
3.4 Papila a ri hlwela ku fika lomu ri yaka kona, kasi "e-mail" ya hatlisa hikuva
murhumeriwa u kuma mahungu hi ku copeta ka tihlo.
3.5 "Xana ma swi vona vanavanga?"
3.6 Yi ndzi tisela miehleketo ya leswaku swi kahle leswaku vatswari va
dyondzisa vana va vona leswi a va hanyisa xiswona khale.
XIVUTISO XA 4
XITSHURIWA XA E: XINAVETISO
4.1 Rirhandzu, rihanyu, ntsako, dyondzo.
(Swimbirhi ntsena.)
4.2 Xinavetiso lexi xi kongomisiwile eka vanhu hinkwavo. Lava tsakelaka ku
nyikela vana lava pfumalaka.
4.3 Ku koka rinoko ra vaamukeri va hungu./Leswaku vanhu va ta kota ku vona
leswi navetisiwaka hi ku olova.
4.4 Ku endlela leswaku va ta humesa mali hi ku olova hikuva a yi durhi
ematshan'weni ya R20,00 leyi nga va tikelaka.
4.5 N'wana loyi u tsakile, u le ku n'wayiteleni./U le ku hlekeleleni a tlhela a
yimisa mavoko.
IEB Copyright © 2018 PHENDLA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: XITSONGA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA: PAPILA I – Page 6 of 8
MARKING GUIDELINES
XIVUTISO XA 5
XITSHURIWA XA F
TINHLAMULO
5.1 Mhangu leyi yi nga tshama yi ndzi humelela a ndzi nge pfuki ndzi yi
tsundzukile.
5.2 A nge sali a fana na lamula leri kamiweke juzi ya rona loko a nga va tivi
kahle.
5.3 Hikokwalaho, ndza rhurhumela loko ndzi ehleketa leswaku hi hlota
swigevenga.
5.4 Leswaku hi nga kala hi xi kuma xigevenga lexi, a ndzi nga vuli.
5.5 Kambe hina a ho chava hi matlangwana, ho va na makhombo emirini ya
hina.
5.6 Mukamberiwa u ta tsala xivulwa hi rito "khoma" lexi hambaneke hi
nhlamuselo na lexi nyikiweke. Xikombiso: Vatswari va ta khoma
nhlengeletano exikolweni hi awara ya nhungu namixo.
IEB Copyright © 2018 PHENDLA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: XITSONGA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA: PAPILA I – Page 7 of 8
MARKING GUIDELINES
XIYENGE XA D VUTLHOKOVETSERI
1A XITLHOKOVETSELO XO KA XI NGA RI XA NDZAWULELO
XIVUTISO XA 6 XIMBANGU
KHANDLELE – S. J. Malungana
TINHLAMULO
6.1 Xitlhokovetselo lexi xi vulavula hi nhwanyana loyi a hisiweke hi khandlele.
Jaha ra yena Khazamula a ri nga ha n'wi rhandzi hikokwalaho ka ku va a
onhiwile xikandza hi ndzilo wa khandlele leri. Nhwana u lava ku tiva loko ku
ri nandzu ku va munhu a tshwile. U tsundzuka mavito yo ndhundhuzela
lawa a a vitaniwa hi wona hi murhandziwa wa yena. Sweswi hinkwaswo swi
herile hikokwalaho ka ku va a tshwile hi khandlele.
6.2 "Kambe a swi nga fanelangi ndzi cukumetiwa."/Ntila wa 20.
6.3 Ntila lowu wu vula leswaku kusukela loko a tshwile hi khandlele a nga ha
rhandziwi hi murhandziwa wa yena.
6.4 Mutlhokovetseri u tirhisile riencisi pfotlo, leri hlamuselaka ku hela ka swilo.
Hi ntila lowu u vula leswaku rirhandzu ra varhandzani lava ri herile.
6.5 I ku tiyisisa/tshikelela leswaku rirhandzu leri a ri ri kona ri herile hakunene.
6.6 Mukamberiwa u ta nyika matitwelo ya yena. Xikombiso: A ndzi ta n'wi
tsundzuxa leswaku a papalata ku vitana nhwanyana loyi hi vito ra
"Xivavula", hikuva u n'wi twisa ku vava eka xiyimo lexi a nga eka xona eka
nkarhi wa sweswi naswona a nga lo tilavela.
(Maraka i yo seketela ntsena. Amukela na maveketelelo man'wana lama
twisisekaka.)
1B SWITLHOKOVETSELO SWA NDZAWULELO
NHLENGELO WA VUTLHOKOVETSERI – K. G. Baloyi
XIVUTISO XA 7 XIMBANGU
VUNENE BYA VUKWETSIMI – K. G. Baloyi
7.1 Xitlhokovetselo lexi xi vulavula hi vakreste lava va endlaka leswinene
ekerekeni kambe loko kereke yi humile va endla timhaka to homboloka.
Vunene lebyi a va byi kombisa ekerekeni bya hela. A va na mhaka na
swisiwana, va bombisa mimovha ya swiyimo swa le henhla.
7.2 Swona loko u ri hava xa vumbirhi u nga alaphiwa?/Ntila wa 16.
IEB Copyright © 2018 PHENDLA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: XITSONGA RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA: PAPILA I – Page 8 of 8
MARKING GUIDELINES
7.3 twiki/B
7.4 Mutlhokovetseri u hlamusela hi nkarhi lowu vakreste va vaka va hetile ku
humela hi moya wo phurofita na ku khongela hi ku vulavulela.
7.5 A ma kahle, hikuva va ehlisa xindzhuti xa kereke leswi endlaka leswaku
kereke yi nga ha tekeriwi enhlokweni.
7.5 Mutlhokovetseri u vula leswaku ekerekeni leyi ku tale vakreste vo hambana
ku ya hi muxaka wa mahanyelo ya vona. Mhaka leyi yi seketeriwa hi rito
"nguvumavala", leswi vulaka nguvu leyi nga na mihlovo yo hambana na
"matshangakuhlaya", leswi vulaka matshanga yo tala leswi hlamuselaka
vakreste lava humaka eka miti yo tala.
XIVUTISO XA 8 XIMBANGU
U NGA HLEKI – K. G. Baloyi
8.1 Xitlhokovetselo lexi xi vulavula hi munhu loyi a khomiweke hi vuvabyi bya
HIV/AIDS. Mutlhokovetseri u tsundzuxa vahlayi leswaku va nga hleki
muvabyi loyi hikuva swi nga endlaka siku rin'wana na vona va vabya hi
vuvabyi lebyi. U ya emahlweni a vula leswaku swi nga endleka u hleka loyi
a khomiweke hi vuvabyi lebyi kasi na vona va na byona kambe a va swi tivi.
8.2 Miri luwa na ntlhohe nkwe!/Ntila wa 6.
8.3 Mutlhokovetseri u vula leswaku munhu loyi u khomiwile hi vuvabyi bya
HIV/AIDS.
8.4 Ndzi kumile dyondzo ya leswaku a ndzi fanelangi ku hleka wa rikwerhu loko
a vabya a khomiwile hi vuvabyi byo karhi.
(Amukela na tin'wana tidyondzo leti twisisekaka.)
8.5 I ku tiyisisa/tshikelela mhaka ya leswaku munhu a nga fanelangi ku hlekula
munhu loyi a vabyaka hi vuvabyi bya HIV/AIDS hikuva swi nga endleka na
yena a ri na byona.
8.6 Mutlhokovetseri u hlamusela leswaku siku rin'wana na rin'wana va xaniseka
hikokwalaho ka vuvabyi lebyi va nga na byona bya HIV/AIDS.
Ntsengo hinkwawo: 100
IEB Copyright © 2018
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.
More from Grade 12 Xitsonga
Explore more published documents in this catalogue.












