Agricultural Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 QP

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2015 LANDBOUWETENSKAPPE V2 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur *AGRSA2* Hierdie vraestel bestaan uit 16 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Die vraestel bestaan uit TWEE afdelings, naamlik AFDELING A en AFDELING B. 2. Beantwoord AL die vrae in die ANTWOORDEBOEK. 3. Begin ELKE vraag op ʼn NUWE bladsy. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 5. ʼn Nieprogrammeerbare sakrekenaar mag gebruik word. 6. Toon AL jou berekeninge, insluitend formules, waar van toepassing. 7. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LANDBOUWETENSKAPPE V2 3 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.10) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.11 D. 1.1.1 Een van die volgende is nie ʼn komponent van die kontantvloeistaat nie: A Openingsbalans B Inkomste C Kontant items D ʼn Gedeeltelike begroting (2) 1.1.2 ʼn Afname in produksie met elke volgende generasie wat veroorsaak word deur die kruising van twee plante of diere wat na-verwant is, word ... genoem. A variasie B inteling depressie C opgradering D onvolledige dominansie (2) 1.1.3 Sommige aktiwiteite wat die prosessering van voedselgewasse en vleis insluit is die volgende: i fermentering, vermenging, droging ii droging, stoor, vermenging iii inlê, vermenging, maal iv maal, plant, verskeping A i, iii B i, ii, en iii C ii, iv D i, iii, en iv (2) 1.1.4 Fisiese, chemiese of biologiese agente wat mutasies veroorsaak of DNS-molekules beskadig word … genoem. A replikate B mutante C mutagene. D geslagbepalers (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 1.1.5 … verwys na die effektiewe kombinasie en koördinasie van alle hulpbronne om ʼn spesifieke doel, gewoonlik om maksimum wins, te bereik. A Bestuur B Voorman C Belegging D Rentmeesterskap (2) 1.1.6 Die proses waardeur hulpbronne en bates bymekaargebring word om gebruik te maak van ʼn geleentheid om ʼn besigheid te begin en wins te maak: A Entrepreneur B Entrepreneurskap C Plaasbestuurder D Besigheidsbeplanning (2) 1.1.7 Die diagram hieronder stel … kapitaal voor. CATTLE FEED = VEEVOER A vaste B roerende C bedryfs- D onbetaalde (2) 1.1.8 Die ... van ʼn besigheid is die verskil tussen die waarde van die bates en die waarde van die laste van daardie besigheid. A veranderlike koste B inkomste C netto waarde D vaste koste (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LANDBOUWETENSKAPPE V2 5 1.1.9 Die mees gepaste genotipe vir blokkie J moet ... wees. AB Ab aB ab AB AABB AABb AaBB AaBb Ab AABb AAbb AaBb Aabb aB AaBB AaBb aaBB aaBb ab AaBb Aabb aaBb J A BbAb B bbba C aabb D AABB (2) 1.1.10 EEN van die volgende is nie ʼn eienskap of kenmerk van ʼn mark nie: A Fokus op wat die kopers wil hê B Bestuur is winsgeoriënteerd C Klem val op die verbruiker se begeertes D Beplanning is korttermyn, gebaseer op bestaande produkte en die mark (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 1.2 Kies die term/frase uit KOLOM B wat pas by die beskrywing in KOLOM A. Skryf slegs die letter (A–J) langs die gepaste vraagnommer (1.2.1–1.2.5) in die ANTWOORDEBOEK, byvoorbeeld 1.2.6 K. KOLOM A KOLOM B 1.2.1 Een verkoper en baie A Waardevermindering kopers 1.2.2 Die gebruik van statistieke B Erflikheid vir die analise van biologiese data 1.2.3 Waarde neem af oor tyd C Wet op Arbeidsverhoudinge, Wet 66 van 1995 1.2.4 Reguleer werksure, verlof, D Erfdwang oortyd, ens. 1.2.5 Porsie van waarneembare E Monopsonie kenmerke tussen individue as gevolg van gene F Nageslag G Monopolie H Wet op Basiese Diensvoorwaardes, Wet 75 van 1997 I Segregasie J Biometrika (5 x 2) (10) 1.3 Gee EEN woord/term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die woord/term langs die vraagnommer (1.3.1–1.3.5) in die ANTWOORDEBOEK. 1.3.1 ʼn Tradisionele metode van seleksie wat op die kwaliteit van die dier se voorgeslagte gebaseer word (2) 1.3.2 Landbouwetgewing wat die verkope, uitvoer en invoer van sekere landbouprodukte beheer, wat verseker dat produkte aan sekere vlakke van kwaliteit voldoen (2) 1.3.3 ʼn Stuk eiendom, bv. grond, wat deur ʼn boer besit word en wat deur ʼn bank verkoop kan word indien die boer nie ʼn lening kan terugbetaal nie (2) 1.3.4 ʼn Maatstaf wat effektief gebruik kan word in die identifisering van die kragte en swakhede van geleenthede en risiko’s in besighede (2) 1.3.5 Die gekombineerde term gebruik om die vier elemente van die bemarkingstrategie te beskryf (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LANDBOUWETENSKAPPE V2 7 1.4 Verander die ONDERSTREEPTE WOORD/E in die volgende stellings om hulle WAAR te maak. Skryf slegs die toepaslike woord(e) langs die vraagnommer (1.4.1–1.4.5) in die ANTWOORDEBOEK. 1.4.1 Oorerflikheid is die herhaaldelike teel van ʼn volbloed manlike dier met swakker vroulike diere, generasie na generasie. (1) 1.4.2 Oorkapitalisering is as jy nie genoeg kapitaal belê om optimaal te produseer nie. (1) 1.4.3 ʼn Skatting van hoeveel beter, of swakker as die gemiddeld, die nageslag van ʼn individu sal wees vir ʼn sekere eienskap word biometrika genoem. (1) 1.4.4 ʼn Individu wat goedere en dienste koop en gebruik is ʼn entrepreneur. (1) 1.4.5 Spesiekruising is die teel met verwante diere sodat die nageslag na- verwant bly aan ʼn spesifieke vooruitstaande voorouer. (1) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) AFDELING B VRAAG 2: LANDBOUBESTUUR EN BEMARKING Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 2.1 Die illustrasie hieronder wys die verkope van groente by ʼn bemarkings- firma. Die bestuurder (verkoper) van die firma wil ontslae raak van al die groente op die rak sodat hy vars groente kan inkry. 2.1.1 Wys op TWEE implikasies wat die 20% afslagprys op die groente vir die bestuurder (verkoper) het. (2) 2.1.2 Verduidelik die wet van VRAAG met verwysing na die afslagprys in VRAAG 2.1. (2) 2.1.3 Lys DRIE faktore wat die AANBOD van die bogenoemde produkte in die korttermyn kan beïnvloed. (3) 2.2 Baie entrepreneurs benodig fondse om hul besigheide te begin. Hulle moet dus aan finansiële instansies ʼn verstaanbare plan verskaf met voldoende inligting rakende die besigheid wat hulle beoog. Die plan bestaan uit verskeie afdelings en komponente insluitende ʼn finansiële plan. Die finansiële plan gee inligting oor hoeveel geld benodig word en hoe hierdie geld bestuur gaan word. 2.2.1 Identifiseer die plan wat in die gevallestudie (2.2) genoem word. (1) 2.2.2 Gee DRIE elemente wat deel van ʼn finansiële plan vorm. (3) 2.2.3 Stel TWEE intensies voor om so ʼn plan, soos in VRAAG 2.2.1 genoem, te hê. (2) 2.2.4 Identifiseer TWEE probleme wat ondervind kan word met die opstel van so ʼn plan, soos in VRAAG 2.2.1 genoem. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LANDBOUWETENSKAPPE V2 9 2.3 Jou skool produseer vars groente gedurende die winterseisoen. Jy moet die groente vervoer van af die plaas na die verbruikers wat ʼn hele aantal kilometers weg van die skool af is. Jy moet die verpakking doen en is verskaf van ʼn aantal kratte, kartonne en grootmaat houers vir die nodige hantering, vervoer en bemarking van die groente voorsien. Daar word gesê dat die groente deur die skool verbou goedkoper is en ʼn verandering in prys affekteer gewoonlik die aanvraag daarna. Enige groente nie verkoop aan verbruikers moet geprosesseer word. 2.3.1 Noem TWEE belangrike aspekte rakende verpakking vir groente verbouing. (2) 2.3.2 Verduidelik DRIE voordele van prosessering van groente. (3) 2.3.3 Gee ʼn gepaste ekonomiese term vir die onderstreepte frase in VRAAG 2.3. (1) 2.3.4 Lys TWEE faktore wat die onderstreepte gedeelte in VRAAG 2.3 affekteer. (2) 2.4 Die data hieronder wys na die vraag en aanbod van mango’s op ʼn plaas. Gebruik die inligting om die volgende vrae te beantwoord. Meeste landbouproduseerders is gewoonlik te klein om groot uitdagings alleen te trotseer. Groot besighede het hul eie bemarkingsafdelings en finansiële afdelings, en kan kostes sny deur insette op groot maat aan te koop en grootvolume-afslag te kry. Om dieselfde voordele as groot besighede te kan geniet kan landbouproduseerders koöperasies stig. Een voordeel van so ʼn koöperatiewe organisasie is dat hul ʼn groter mededingingsmag op die mark het. 2.4.1 Gee EEN manier waarop groot besighede koste kan bespaar vanuit die scenario in VRAAG 2.4. (1) 2.4.2 Regverdig die onderstreepte stelling uit die scenario in VRAAG 2.4. (2) 2.4.3 Differensieer tussen beheerde bemarking en koöperatiewe bemarking. (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) A B C D 2.5 Identifiseer ʼn Beplan Mobiliseer die Vestig die besigheidsgeleentheid en die nodige besigheid genereer besigheidsidees besigheid hulpbronne Pas die stellings in VRAE 2.5.1; 2.5.2; 2.5.3 en 2.5.4 by die mees gepaste blokkies gemerk A, B, C en D. Skryf slegs die korrekte blokkie, bv. 2.5.5 E. 2.5.1 Registreer ʼn wetlike entiteit soos byvoorbeeld ʼn koöperasie, stel personeel aan, fokus op produksie en genereer ʼn inkomste (1) 2.5.2 Ondersoek die mark, kyk na die beskikbaarheid van vaardighede en hulpbronne en besluit of die besigheid lewensvatbaar is (1) 2.5.3 Soek fondse, koop die nodige materiaal vir produksie (1) 2.5.4 Berei die dokumente voor wat sal toon watter materiaal en toerusting benodig sal word (1) 2.6 Gee EEN eienskap van ʼn besigheid wat dit minder kompeterend sal maak. (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LANDBOUWETENSKAPPE V2 11 VRAAG 3: PRODUKSIEFAKTORE Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 3.1 Arbeid is die kombinasie van menslike energie en verstandelike vaardighede; dit is die vermoë om werk te verrig. Arbeiders word gewoonlik ʼn loon of salaris gebaseer op die huidige skale soos voorgestel deur wetgewing betaal. Arbeid het ʼn groot impak op die sukses van ʼn boerderyonderneming en is een van die grootste uitgawes in die landbousektor. Indiensopleiding van arbeiders, sowel as kort kursusse, is noodsaaklik om werkers op hoogte te hou van die veranderende behoeftes van moderne boerdery. 3.1.1 Identifiseer TWEE stukke arbeidswetgewing waarna daar in die scenario hierbo verwys word. (2) 3.1.2 Regverdig jou keuse deur ondersteunende stellings uit die scenario te gee. (2) 3.1.3 Gee TWEE maniere hoe om arbeidskoste te verlaag. (2) 3.1.4 Stel EEN rede voor om die nodigheid van arbeidswetgewing in ʼn werkplek te regverdig. (1) 3.1.5 Gee TWEE oorsake van arbeidstekorte op kommersiële plase. (2) 3.2 Verskillende vorme van kapitaalgebruik op plase word in die illustrasie hieronder gewys. Beantwoord die vrae gebaseer op die illustrasie. 3.2.1 Noem die voorbeelde van die tipes kapitaal in die illustrasie wat … (a) langtermynkrediet vereis om te bekom. (b) mediumtermynkrediet benodig om te bekom. (2) 3.2.2 Lys TWEE probleme wat met die tipes kapitaal genoem in VRAAG 3.2.1 geassosieer word. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 3.3 ʼn Opkomende boer het die volgende geskatte inkomste- en uitgaweplan vir ʼn onderneming opgetrek. Die tabel hieronder wys die plan vir die boerdery onderneming. INKOMSTE UITGAWE DATUM ITEM PRYS (R) DATUM ITEM KOSPRYS VERKOOP GEKOOP (R) 01/02 1 500 Tamatie koolkoppe 8 500,00 04/02 saailinge 1 200,00 07/02 55 bokse 5 800,00 6/3 Herstelkoste wortels van plaas- 000,00 implemente 07/02 280 blomkool 4 250,00 7/3 Ploegkoste 3 500,00 -koppe 08/02 11/3 N.P.K. 180 bondels 900,00 kunsmis 2 300,00 spinasie 3.3.1 Uit die data gegee in VRAAG 3.3, gee TWEE items wat die boer die meeste inkomste gelewer het. (2) 3.3.2 Bereken die boer in VRAAG 3.3 se verwagte wins of verlies. (4) 3.3.3 Motiveer, met TWEE redes, hoekom die boer ʼn kommersiële boer is/kan wees. (2) 3.3.4 Onderskei tussen ʼn ondernemingsbegroting en ʼn geheelplaas- begroting. (4) 3.4 Faktore of kragte wat ʼn boerdery-besigheid beïnvloed stel die boere in staat om daarvolgens te beplan, veral wat risiko’s betref. Eksterne faktore is daardie dinge waaroor die boer min of geen beheer het nie. Hulle is wel krities tot die sukses van die boerderybesigheid. Interne faktore kan die besigheid of versterk of belemmer. Dit verg ʼn effektiewe bestuurder om te verseker dat al die fases van produksie suksesvol uitgevoer word. 3.4.1 Lys TWEE effekte van interne faktore op die besigheid uit die scenario. (2) 3.4.2 Stel DRIE interne faktore voor wat ʼn boerdery-onderneming suksesvol kan maak. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LANDBOUWETENSKAPPE V2 13 3.5 Grond is ʼn faktor wat vir produksie benodig word. 3.5.1 Stel TWEE wetenskaplike metodes voor om die produktiwiteit van grond te verhoog. (2) 3.5.2 Gee die ekonomiese eienskappe wat deur die volgende stellings aangespreek word: (a) Opbrengste verhoog nie proporsioneel met die hoeveelheid kunsmis wat bygevoeg word nie. (b) Goeie, vrugbare grond benodig vir die groei van spesifieke gewasse is ver van die markte af. (c) Voormalige landbougrond word nou as nedersettings gebruik. (3) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 14 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) VRAAG 4: GENETIKA Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 4.1 Die prentjies hieronder wys na twee groepe diere. Prentjie A wys TWEE verskillende beesrasse. Prentjie B wys ʼn perd en ʼn donkie. Beantwoord VRAAG 4.1.1 tot 4.1.4 gebaseer op die inligting in die prentjies A en B. A B PRENTJIE A PRENTJIE B 4.1.1 Identifiseer die tipe teling gewys in prentjie B. (1) 4.1.2 Identifiseer TWEE nadele van die tipe teling in prentjie B. (2) 4.1.3 Noem die tipe teling wat moontlik in prentjie A gebeur. (1) 4.1.4 Gee EEN term vir die verbetering in eienskappe wat kan ontstaan uit die tipe teling in VRAAG 4.1.3. (1) 4.2 ʼn Graad 12-leerder het in ʼn laboratorium selle van ʼn ontvangerplant in ʼn oplossing met verlangde gene geplaas. Die leerder het toe kortliks ʼn elektriese stroom deur die oplossing gestuur sodat die porieë sal oopgaan en toelaat dat die verlangde gene die selle sal binnedring en so deel van die plant se DNS/DNA kan word. 4.2.1 Lei af, uit die beskrywing in VRAAG 4.2 hierbo, die proses gedemonstreer deur die leerder. (1) 4.2.2 Gee die tegniek in VRAAG 4.2 gebruik. (1) 4.2.3 Gee DRIE doelwitte van die proses voorgestel in VRAAG 4.2 vir plantteling. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LANDBOUWETENSKAPPE V2 15 4.3 ʼn Kommersiële boer het sewe verskillende skaaprasse op vier verskillende eksperimentele plase. Daar is ʼn groot variasie in die gewigte van die skape op die verskillende plase. Die rekord van lammers gekies uit die verskillende plase is as volg: Kilogram Getal lammers 20–29 2 30–39 5 40–49 8 50–59 10 60–69 6 70–75 3 76–80 2 4.3.1 Omskep die inligting van die tabel in ʼn lyngrafiek. (5) 4.3.2 Gee TWEE omgewingsfaktore wat tot die variasie in gewig van die lammers kan lei. (2) 4.3.3 Wys of die eienskap wat die tipe variasie in die tabel in VRAAG 4.3 veroorsaak het kwalitatief of kwantitatief is. (1) 4.3.4 Regverdig jou antwoord in VRAAG 4.3.3. (2) 4.4 ʼn Wildteler het ʼn suiwerras renoster met kort, swart hare gekruis met ʼn ander suiwerras renoster met lang, wit hare. Sleutel B = swart L= kort b = wit l= lank 4.4.1 Teken ʼn Punnetvierkant om die resultate van die F1-kruis te toon deur die sleutel in VRAAG 4.4 te gebruik. (4) 4.4.2 Gee die fenotipes van die nageslag in die F1-generasie met die gamete bbll en BBLL. (2) 4.4.3 Gee die fenotipiese verhouding van die F1-generasie. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 16 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 4.5 Verskillende patrone van oorerwing lei tot verskillende fenotipes soos in die tabel hieronder gewys. Pas die patroon van oorerwing by die VRAE 4.5.1 en 4.5.2. Epistase Onvolledige dominansie Veelvuldige allele Atavisme 4.5.1 Die uitdrukking van een geen word deur ʼn ander geen beheer. (1) 4.5.2 ʼn Tipe oorerwing wat ʼn heterosigoot produseer met ʼn fenotipe wat tussen die fenotipes van die ouers is. (1) 4.6 Gee TWEE voordele van kloning. (2) 4.7 Onderskei tussen terugkruising en uitkruising. (4) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief